I. Kitap
1.def.1Tarifler
1. Nokta, parçası olmayandır.
σημεῖόν ἐστιν, οὗ μέρος οὐθέν.
1.def.22. Çizgi, eni olmayan uzunluktur.
γραμμὴ δὲ μῆκος ἀπλατές.
1.def.33. Bir çizginin uçları noktalardır.
γραμμῆς δὲ πέρατα σημεῖα.
1.def.44. Doğru çizgi, üzerindeki noktalara göre eşit biçimde uzanan çizgidir.
εὐθεῖα γραμμή ἐστιν, ἥτις ἐξ ἴσου τοῖς ἐφʼ ἑαυτῆς σημείοις κεῖται.
1.def.55. Yüzey, yalnız uzunluğu ve eni olandır.
ἐπιφάνεια δέ ἐστιν, ὃ μῆκος καὶ πλάτος μόνον ἔχει.
1.def.66. Bir yüzeyin uçları çizgilerdir.
ἐπιφανείας δὲ πέρατα γραμμαί.
1.def.77. Düzlem yüzey, üzerindeki doğrulara göre eşit biçimde uzanan yüzeydir.
ἐπίπεδος ἐπιφάνειά ἐστιν, ἥτις ἐξ ἴσου ταῖς ἐφʼ ἑαυτῆς εὐθείαις κεῖται.
1.def.88. Düzlem açı, bir düzlemde birbirine değen ve aynı doğru üzerinde uzanmayan iki çizginin birbirine göre eğikliğidir.
ἐπίπεδος δὲ γωνία ἐστὶν ἡ ἐν ἐπιπέδῳ δύο γραμμῶν ἁπτομένων ἀλλήλων καὶ μὴ ἐπʼ εὐθείας κειμένων πρὸς ἀλλήλας τῶν γραμμῶν κλίσις.
1.def.99. Açıyı içine alan çizgiler doğru olduğunda açıya doğrusal açı denir.
ὅταν δὲ αἱ περιέχουσαι τὴν γωνίαν γραμμαὶ εὐθεῖαι ὦσιν, εὐθύγραμμος καλεῖται ἡ γωνία.
1.def.1010. Bir doğru başka bir doğrunun üzerine dikilip yan yana duran açıları birbirine eşit kılarsa, eşit açıların her biri diktir; dikilen doğruya da, üzerine dikildiği doğrunun dikmesi denir.
ὅταν δὲ εὐθεῖα ἐπʼ εὐθεῖαν σταθεῖσα τὰς ἐφεξῆς γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιῇ, ὀρθὴ ἑκατέρα τῶν ἴσων γωνιῶν ἐστι, καὶ ἡ ἐφεστηκυῖα εὐθεῖα κάθετος καλεῖται, ἐφʼ ἣν ἐφέστηκεν.
1.def.1111. Geniş açı, dik açıdan büyük olan açıdır.
ἀμβλεῖα γωνία ἐστὶν ἡ μείζων ὀρθῆς.
1.def.1212. Dar açı, dik açıdan küçük olandır.
ὀξεῖα δὲ ἡ ἐλάσσων ὀρθῆς.
1.def.1313. Sınır, bir şeyin ucudur.
ὅρος ἐστίν, ὅ τινός ἐστι πέρας.
1.def.1414. Şekil, bir ya da birkaç sınırla çevrilen şeydir.
σχῆμά ἐστι τὸ ὑπό τινος ἤ τινων ὅρων περιεχόμενον.
1.def.1515. Daire, tek bir çizgiyle çevrilmiş düzlem bir şekildir [bu çizgiye çevre denir]; öyle ki şeklin içindeki noktalardan birinden bu çizgiye uzanan bütün doğrular [dairenin çevresine kadar] birbirine eşittir.
κύκλος ἐστὶ σχῆμα ἐπίπεδον ὑπὸ μιᾶς γραμμῆς περιεχόμενον [ἣ καλεῖται περιφέρεια], πρὸς ἣν ἀφʼ ἑνὸς σημείου τῶν ἐντὸς τοῦ σχήματος κειμένων πᾶσαι αἱ προσπίπτουσαι εὐθεῖαι [πρὸς τὴν τοῦ κύκλου περιφέρειαν] ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν.
1.def.1616. Bu noktaya dairenin merkezi denir.
κέντρον δὲ τοῦ κύκλου τὸ σημεῖον καλεῖται.
1.def.1717. Dairenin çapı, merkezden geçirilen ve her iki yönde dairenin çevresiyle son bulan herhangi bir doğrudur; bu doğru daireyi de ikiye böler.
διάμετρος δὲ τοῦ κύκλου ἐστὶν εὐθεῖά τις διὰ τοῦ κέντρου ἠγμένη καὶ περατουμένη ἐφʼ ἑκάτερα τὰ μέρη ὑπὸ τῆς τοῦ κύκλου περιφερείας, ἥτις καὶ δίχα τέμνει τὸν κύκλον.
1.def.1818. Yarım daire, çap ile çapın ayırdığı çevre parçasının çevrelediği şekildir. Yarım dairenin merkezi de dairenin merkeziyle aynıdır.
ἡμικύκλιον δέ ἐστι τὸ περιεχόμενον σχῆμα ὑπό τε τῆς διαμέτρου καὶ τῆς ἀπολαμβανομένης ὑπʼ αὐτῆς περιφερείας. κέντρον δὲ τοῦ ἡμικυκλίου τὸ αὐτό, ὃ καὶ τοῦ κύκλου ἐστίν.
1.def.1919. Düzkenarlı şekiller doğrularla çevrilen şekillerdir: üçkenarlılar üç, dörtkenarlılar dört, çokkenarlılar dörtten çok doğruyla çevrilenlerdir.
σχήματα εὐθύγραμμά ἐστι τὰ ὑπὸ εὐθειῶν περιεχόμενα, τρίπλευρα μὲν τὰ ὑπὸ τριῶν, τετράπλευρα δὲ τὰ ὑπὸ τεσσάρων, πολύπλευρα δὲ τὰ ὑπὸ πλειόνων ἢ τεσσάρων εὐθειῶν περιεχόμενα.
1.def.2020. Üçkenarlı şekillerden eşkenar üçgen üç kenarı eşit olan, ikizkenar üçgen yalnız iki kenarı eşit olan, çeşitkenar üçgen ise üç kenarı da eşit olmayandır.
τῶν δὲ τριπλεύρων σχημάτων ἰσόπλευρον μὲν τρίγωνόν ἐστι τὸ τὰς τρεῖς ἴσας ἔχον πλευράς, ἰσοσκελὲς δὲ τὸ τὰς δύο μόνας ἴσας ἔχον πλευράς, σκαληνὸν δὲ τὸ τὰς τρεῖς ἀνίσους ἔχον πλευράς.
1.def.2121. Yine üçkenarlı şekillerden dik açılı üçgen bir dik açısı olan, geniş açılı üçgen bir geniş açısı olan, dar açılı üçgen ise üç açısı da dar olandır.
ἔτι δὲ τῶν τριπλεύρων σχημάτων ὀρθογώνιον μὲν τρίγωνόν ἐστι τὸ ἔχον ὀρθὴν γωνίαν, ἀμβλυγώνιον δὲ τὸ ἔχον ἀμβλεῖαν γωνίαν, ὀξυγώνιον δὲ τὸ τὰς τρεῖς ὀξείας ἔχον γωνίας.
1.def.2222. Dörtkenarlı şekillerden kare hem eşkenar hem dik açılı olandır; dikdörtgen dik açılı olup eşkenar olmayandır; eşkenar dörtgen eşkenar olup dik açılı olmayandır; paralelkenar ise karşılıklı kenarları ve açıları birbirine eşit olup ne eşkenar ne dik açılı olandır. Bunların dışındaki dörtkenarlılara yamuk denilsin.
τῶν δὲ τετραπλεύρων σχημάτων τετράγωνον μέν ἐστιν, ὃ ἰσόπλευρόν τέ ἐστι καὶ ὀρθογώνιον, ἑτερόμηκες δέ, ὃ ὀρθογώνιον μέν, οὐκ ἰσόπλευρον δέ, ῥόμβος δέ, ὃ ἰσόπλευρον μέν, οὐκ ὀρθογώνιον δέ, ῥομβοειδὲς δὲ τὸ τὰς ἀπεναντίον πλευράς τε καὶ γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ἔχον, ὃ οὔτε ἰσόπλευρόν ἐστιν οὔτε ὀρθογώνιον· τὰ δὲ παρὰ ταῦτα τετράπλευρα τραπέζια καλείσθω.
1.def.2323. Paralel doğrular, aynı düzlemde bulunup her iki yönde sonsuza kadar uzatıldıklarında hiçbir yönde birbiriyle kesişmeyen doğrulardır.
παράλληλοί εἰσιν εὐθεῖαι, αἵτινες ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ οὖσαι καὶ ἐκβαλλόμεναι εἰς ἄπειρον ἐφʼ ἑκάτερα τὰ μέρη ἐπὶ μηδέτερα συμπίπτουσιν ἀλλήλαις.
1.post.1İstekler
1. Şunlar istenmiş olsun: her noktadan her noktaya bir doğru çizgi çizmek;
Ἠιτήσθω ἀπὸ παντὸς σημείου ἐπὶ πᾶν σημεῖον εὐθεῖαν γραμμὴν ἀγαγεῖν.
1.post.22. sınırlı bir doğruyu kesintisiz olarak bir doğru boyunca uzatmak;
καὶ πεπερασμένην εὐθεῖαν κατὰ τὸ συνεχὲς ἐπʼ εὐθείας ἐκβαλεῖν.
1.post.33. her merkez ve her yarıçapla bir daire çizmek;
καὶ παντὶ κέντρῳ καὶ διαστήματι κύκλον γράφεσθαι.
1.post.44. bütün dik açıların birbirine eşit olması;
καὶ πάσας τὰς ὀρθὰς γωνίας ἴσας ἀλλήλαις εἶναι.
1.post.55. ve bir doğru iki doğrunun üzerine düşüp aynı taraftaki iç açıları iki dik açıdan küçük kılarsa, bu iki doğrunun sonsuza kadar uzatıldıklarında, açıların iki dik açıdan küçük olduğu tarafta kesişmesi.
καὶ ἐὰν εἰς δύο εὐθείας εὐθεῖα ἐμπίπτουσα τὰς ἐντὸς καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη γωνίας δύο ὀρθῶν ἐλάσσονας ποιῇ, ἐκβαλλομένας τὰς δύο εὐθείας ἐπʼ ἄπειρον συμπίπτειν, ἐφʼ ἃ μέρη εἰσὶν αἱ τῶν δύο ὀρθῶν ἐλάσσονες.
1.comm_not.1Ortak Kavramlar
1. Aynı şeye eşit olanlar birbirine de eşittir.
τὰ τῷ αὐτῷ ἴσα καὶ ἀλλήλοις ἐστὶν ἴσα.
1.comm_not.22. Eşitlere eşitler eklenirse bütünler eşittir.
καὶ ἐὰν ἴσοις ἴσα προστεθῇ, τὰ ὅλα ἐστὶν ἴσα.
1.comm_not.33. Eşitlerden eşitler çıkarılırsa kalanlar eşittir.
καὶ ἐὰν ἀπὸ ἴσων ἴσα ἀφαιρεθῇ, τὰ καταλειπόμενά ἐστιν ἴσα.
1.comm_not.44. [Eşit olmayanlara eşitler eklenirse bütünler eşit değildir.]
[καὶ ἐὰν ἀνίσοις ἴσα προστεθῇ, τὰ ὅλα ἐστὶν ἄνισα.]
1.comm_not.55. [Aynı şeyin iki katları birbirine eşittir.]
[καὶ τὰ τοῦ αὐτοῦ διπλάσια ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν.]
1.comm_not.66. [Aynı şeyin yarıları birbirine eşittir.]
[καὶ τὰ τοῦ αὐτοῦ ἡμίση ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν.]
1.comm_not.77. Birbiriyle çakışanlar birbirine eşittir.
καὶ τὰ ἐφαρμόζοντα ἐπʼ ἄλληλα ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν.
1.comm_not.88. Bütün parçadan büyüktür.
καὶ τὸ ὅλον τοῦ μέρους μεῖζον [ἐστιν].
1.comm_not.99. İki doğru bir alanı çevrelemez.
καὶ δύο εὐθεῖαι χωρίον οὐ περιέχουσιν.
1.prop.1Önermeler
Önerme 1. Verilen sınırlı bir doğru üzerine bir eşkenar üçgen kurmak.
Verilen sınırlı doğru AB olsun. AB doğrusu üzerine bir eşkenar üçgen kurmak gerekiyor.
Merkezi A, yarıçapı AB olan BGD dairesi çizilsin; yine merkezi B, yarıçapı BA olan AGE dairesi çizilsin; dairelerin birbirini kestiği G noktasından A ve B noktalarına GA ve GB doğruları birleştirilsin.
A noktası GDB dairesinin merkezi olduğundan AG, AB'ye eşittir. Yine B noktası GAE dairesinin merkezi olduğundan BG, BA'ya eşittir. GA'nın AB'ye eşit olduğu da gösterilmişti; o hâlde GA ile GB'nin her biri AB'ye eşittir. Aynı şeye eşit olanlar birbirine de eşittir; demek ki GA da GB'ye eşittir. O hâlde GA, AB, BG üçü birbirine eşittir.
Demek ki ABG üçgeni eşkenardır ve verilen sınırlı AB doğrusu üzerine kurulmuştur. [Öyleyse verilen sınırlı doğru üzerine bir eşkenar üçgen kurulmuştur.] Yapılması gereken buydu.
ἐπὶ τῆς δοθείσης εὐθείας πεπερασμένης τρίγωνον ἰσόπλευρον συστήσασθαι. ἔστω ἡ δοθεῖσα εὐθεῖα πεπερασμένη ἡ ΑΒ. δεῖ δὴ ἐπὶ τῆς ΑΒ εὐθείας τρίγωνον ἰσόπλευρον συστήσασθαι. κέντρῳ μὲν τῷ Α διαστήματι δὲ τῷ ΑΒ κύκλος γεγράφθω ὁ ΒΓΔ, καὶ πάλιν κέντρῳ μὲν τῷ Β διαστήματι δὲ τῷ ΒΑ κύκλος γεγράφθω ὁ ΑΓΕ, καὶ ἀπὸ τοῦ Γ σημείου, καθʼ ὃ τέμνουσιν ἀλλήλους οἱ κύκλοι, ἐπὶ τὰ Α, Β σημεῖα ἐπεζεύχθωσαν εὐθεῖαι αἱ ΓΑ, ΓΒ. καὶ ἐπεὶ τὸ Α σημεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ ΓΔΒ κύκλου, ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΑΒ· πάλιν, ἐπεὶ τὸ Β σημεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ ΓΑΕ κύκλου, ἴση ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΒΑ. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ΓΑ τῇ ΑΒ ἴση· ἑκατέρα ἄρα τῶν ΓΑ, ΓΒ τῇ ΑΒ ἐστὶν ἴση. τὰ δὲ τῷ αὐτῷ ἴσα καὶ ἀλλήλοις ἐστὶν ἴσα· καὶ ἡ ΓΑ ἄρα τῇ ΓΒ ἐστὶν ἴση· αἱ τρεῖς ἄρα αἱ ΓΑ, ΑΒ, ΒΓ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. ἰσόπλευρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον, καὶ συνέσταται ἐπὶ τῆς δοθείσης εὐθείας πεπερασμένης τῆς ΑΒ. [Ἐπὶ τῆς δοθείσης ἄρα εὐθείας πεπερασμένης τρίγωνον ἰσόπλευρον συνέσταται]· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.2Önerme 2. Verilen bir noktaya, verilen bir doğruya eşit bir doğru yerleştirmek.
Verilen nokta A, verilen doğru BG olsun. A noktasına, verilen BG doğrusuna eşit bir doğru yerleştirmek gerekiyor.
A noktasından B noktasına AB doğrusu birleştirilsin ve üzerine DAB eşkenar üçgeni kurulsun; DA ve DB'nin doğrultusunda AE ve BZ doğruları uzatılsın; merkezi B, yarıçapı BG olan GHTh dairesi, yine merkezi D, yarıçapı DH olan HKL dairesi çizilsin.
B noktası GHTh dairesinin merkezi olduğundan BG, BH'ye eşittir. Yine D noktası KLH dairesinin merkezi olduğundan DL, DH'ye eşittir; bunlardan DA, DB'ye eşittir. O hâlde kalan AL, kalan BH'ye eşittir. BG'nin BH'ye eşit olduğu da gösterilmişti; demek ki AL ile BG'nin her biri BH'ye eşittir. Aynı şeye eşit olanlar birbirine de eşittir; o hâlde AL de BG'ye eşittir.
Demek ki verilen A noktasına, verilen BG doğrusuna eşit AL doğrusu yerleştirilmiştir. Yapılması gereken buydu.
πρὸς τῷ δοθέντι σημείῳ τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ ἴσην εὐθεῖαν θέσθαι. ἔστω τὸ μὲν δοθὲν σημεῖον τὸ Α, ἡ δὲ δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΒΓ· δεῖ δὴ πρὸς τῷ Α σημείῳ τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ τῇ ΒΓ ἴσην εὐθεῖαν θέσθαι. ἐπεζεύχθω γὰρ ἀπὸ τοῦ Α σημείου ἐπὶ τὸ Β σημεῖον εὐθεῖα ἡ ΑΒ, καὶ συνεστάτω ἐπʼ αὐτῆς τρίγωνον ἰσόπλευρον τὸ ΔΑΒ, καὶ ἐκβεβλήσθωσαν ἐπʼ εὐθείας ταῖς ΔΑ, ΔΒ εὐθεῖαι αἱ ΑΕ, ΒΖ, καὶ κέντρῳ μὲν τῷ Β διαστήματι δὲ τῷ ΒΓ κύκλος γεγράφθω ὁ ΓΗΘ, καὶ πάλιν κέντρῳ τῷ Δ καὶ διαστήματι τῷ ΔΗ κύκλος γεγράφθω ὁ ΗΚΛ. ἐπεὶ οὖν τὸ Β σημεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ ΓΗΘ κύκλου, ἴση ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΒΗ. πάλιν, ἐπεὶ τὸ Δ σημεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ ΚΛΗ κύκλου, ἴση ἐστὶν ἡ ΔΛ τῇ ΔΗ, ὧν ἡ ΔΑ τῇ ΔΒ ἴση ἐστίν. λοιπὴ ἄρα ἡ ΑΛ λοιπῇ τῇ ΒΗ ἐστὶν ἴση. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ΒΓ τῇ ΒΗ ἴση· ἑκατέρα ἄρα τῶν ΑΛ, ΒΓ τῇ ΒΗ ἐστὶν ἴση. τὰ δὲ τῷ αὐτῷ ἴσα καὶ ἀλλήλοις ἐστὶν ἴσα· καὶ ἡ ΑΛ ἄρα τῇ ΒΓ ἐστὶν ἴση. πρὸς ἄρα τῷ δοθέντι σημείῳ τῷ Α τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ τῇ ΒΓ ἴση εὐθεῖα κεῖται ἡ ΑΛ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.3Önerme 3. Verilen eşit olmayan iki doğrudan büyüğünden, küçüğüne eşit bir doğru kesip çıkarmak.
Verilen eşit olmayan iki doğru AB ve G olsun, büyüğü AB olsun. Büyük olan AB'den, küçük olan G'ye eşit bir doğru kesip çıkarmak gerekiyor.
A noktasına G doğrusuna eşit AD yerleştirilsin ve merkezi A, yarıçapı AD olan DEZ dairesi çizilsin.
A noktası DEZ dairesinin merkezi olduğundan AE, AD'ye eşittir. G de AD'ye eşittir. Demek ki AE ile G'nin her biri AD'ye eşittir; dolayısıyla AE de G'ye eşittir.
Demek ki verilen eşit olmayan AB ve G doğrularından büyüğü olan AB'den, küçüğü olan G'ye eşit AE kesip çıkarılmıştır. Yapılması gereken buydu.
δύο δοθεισῶν εὐθειῶν ἀνίσων ἀπὸ τῆς μείζονος τῇ ἐλάσσονι ἴσην εὐθεῖαν ἀφελεῖν. ἔστωσαν αἱ δοθεῖσαι δύο εὐθεῖαι ἄνισοι αἱ ΑΒ, Γ, ὧν μείζων ἔστω ἡ ΑΒ· δεῖ δὴ ἀπὸ τῆς μείζονος τῆς ΑΒ τῇ ἐλάσσονι τῇ Γ ἴσην εὐθεῖαν ἀφελεῖν. κείσθω πρὸς τῷ Α σημείῳ τῇ Γ εὐθείᾳ ἴση ἡ ΑΔ· καὶ κέντρῳ μὲν τῷ Α διαστήματι δὲ τῷ ΑΔ κύκλος γεγράφθω ὁ ΔΕΖ. καὶ ἐπεὶ τὸ Α σημεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ ΔΕΖ κύκλου, ἴση ἐστὶν ἡ ΑΕ τῇ ΑΔ· ἀλλὰ καὶ ἡ Γ τῇ ΑΔ ἐστιν ἴση. ἑκατέρα ἄρα τῶν ΑΕ, Γ τῇ ΑΔ ἐστιν ἴση· ὥστε καὶ ἡ ΑΕ τῇ Γ ἐστιν ἴση. δύο ἄρα δοθεισῶν εὐθειῶν ἀνίσων τῶν ΑΒ, Γ ἀπὸ τῆς μείζονος τῆς ΑΒ τῇ ἐλάσσονι τῇ Γ ἴση ἀφῄρηται ἡ ΑΕ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.4Önerme 4. İki üçgenin iki kenarı sırasıyla iki kenara eşitse ve eşit doğruların arasındaki açı da açıya eşitse, tabanları da tabana eşit olacak, üçgen üçgene eşit olacak, eşit kenarların karşısındaki öbür açılar da sırasıyla öbür açılara eşit olacaktır.
ABG ve DEZ iki üçgen olsun; AB ve AG kenarları DE ve DZ kenarlarına sırasıyla, yani AB, DE'ye, AG de DZ'ye eşit olsun; BAG açısı da EDZ açısına eşit olsun. Diyorum ki BG tabanı da EZ tabanına eşittir, ABG üçgeni DEZ üçgenine eşit olacaktır ve eşit kenarların karşısındaki öbür açılar sırasıyla öbür açılara, yani ABG açısı DEZ açısına, AGB açısı da DZE açısına eşit olacaktır.
ABG üçgeni DEZ üçgeninin üzerine konup A noktası D noktasının, AB doğrusu da DE'nin üzerine getirilirse, AB, DE'ye eşit olduğu için B noktası da E ile çakışacaktır. AB, DE ile çakışınca, BAG açısı EDZ açısına eşit olduğu için AG doğrusu da DZ ile çakışacaktır; dolayısıyla AG yine DZ'ye eşit olduğu için G noktası da Z noktası ile çakışacaktır. B de E ile çakışmıştı; dolayısıyla BG tabanı EZ tabanıyla çakışacaktır. Çünkü B, E ile, G de Z ile çakıştığı hâlde BG tabanı EZ ile çakışmazsa, iki doğru bir alanı çevreler; bu ise imkânsızdır. Demek ki BG tabanı EZ ile çakışacak ve ona eşit olacaktır; dolayısıyla ABG üçgeninin tamamı DEZ üçgeninin tamamıyla çakışacak ve ona eşit olacak, öbür açılar da öbür açılarla çakışıp onlara eşit olacaktır: ABG açısı DEZ açısına, AGB açısı da DZE açısına.
Öyleyse iki üçgenin iki kenarı sırasıyla iki kenara eşitse ve eşit doğruların arasındaki açı da açıya eşitse, tabanları da tabana eşit olacak, üçgen üçgene eşit olacak, eşit kenarların karşısındaki öbür açılar da sırasıyla öbür açılara eşit olacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν δύο τρίγωνα τὰς δύο πλευρὰς [ταῖς] δυσὶ πλευραῖς ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ τὴν γωνίαν τῇ γωνίᾳ ἴσην ἔχῃ τὴν ὑπὸ τῶν ἴσων εὐθειῶν περιεχομένην, καὶ τὴν βάσιν τῇ βάσει ἴσην ἕξει, καὶ τὸ τρίγωνον τῷ τριγώνῳ ἴσον ἔσται, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν. ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ τὰς δύο πλευρὰς τὰς ΑΒ, ΑΓ ταῖς δυσὶ πλευραῖς ταῖς ΔΕ, ΔΖ ἴσας ἔχοντα ἑκατέραν ἑκατέρᾳ τὴν μὲν ΑΒ τῇ ΔΕ τὴν δὲ ΑΓ τῇ ΔΖ καὶ γωνίαν τὴν ὑπὸ ΒΑΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ ἴσην. λέγω, ὅτι καὶ βάσις ἡ ΒΓ βάσει τῇ ΕΖ ἴση ἐστίν, καὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ ἴσον ἔσται, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν, ἡ μὲν ὑπὸ ΑΒΓ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ, ἡ δὲ ὑπὸ ΑΓΒ τῇ ὑπὸ ΔΖΕ. Ἐφαρμοζομένου γὰρ τοῦ ΑΒΓ τριγώνου ἐπὶ τὸ ΔΕΖ τρίγωνον καὶ τιθεμένου τοῦ μὲν Α σημείου ἐπὶ τὸ Δ σημεῖον τῆς δὲ ΑΒ εὐθείας ἐπὶ τὴν ΔΕ, ἐφαρμόσει καὶ τὸ Β σημεῖον ἐπὶ τὸ Ε διὰ τὸ ἴσην εἶναι τὴν ΑΒ τῇ ΔΕ· ἐφαρμοσάσης δὴ τῆς ΑΒ ἐπὶ τὴν ΔΕ ἐφαρμόσει καὶ ἡ ΑΓ εὐθεῖα ἐπὶ τὴν ΔΖ διὰ τὸ ἴσην εἶναι τὴν ὑπὸ ΒΑΓ γωνίαν τῇ ὑπὸ ΕΔΖ· ὥστε καὶ τὸ Γ σημεῖον ἐπὶ τὸ Ζ σημεῖον ἐφαρμόσει διὰ τὸ ἴσην πάλιν εἶναι τὴν ΑΓ τῇ ΔΖ. ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ Β ἐπὶ τὸ Ε ἐφηρμόκει· ὥστε βάσις ἡ ΒΓ ἐπὶ βάσιν τὴν ΕΖ ἐφαρμόσει. εἰ γὰρ τοῦ μὲν Β ἐπὶ τὸ Ε ἐφαρμόσαντος τοῦ δὲ Γ ἐπὶ τὸ Ζ ἡ ΒΓ βάσις ἐπὶ τὴν ΕΖ οὐκ ἐφαρμόσει, δύο εὐθεῖαι χωρίον περιέξουσιν· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. ἐφαρμόσει ἄρα ἡ ΒΓ βάσις ἐπὶ τὴν ΕΖ καὶ ἴση αὐτῇ ἔσται· ὥστε καὶ ὅλον τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ἐπὶ ὅλον τὸ ΔΕΖ τρίγωνον ἐφαρμόσει καὶ ἴσον αὐτῷ ἔσται, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ἐπὶ τὰς λοιπὰς γωνίας ἐφαρμόσουσι καὶ ἴσαι αὐταῖς ἔσονται, ἡ μὲν ὑπὸ ΑΒΓ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ ἡ δὲ ὑπὸ ΑΓΒ τῇ ὑπὸ ΔΖΕ. ἐὰν ἄρα δύο τρίγωνα τὰς δύο πλευρὰς [ταῖς] δύο πλευραῖς ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ τὴν γωνίαν τῇ γωνίᾳ ἴσην ἔχῃ τὴν ὑπὸ τῶν ἴσων εὐθειῶν περιεχομένην, καὶ τὴν βάσιν τῇ βάσει ἴσην ἕξει, καὶ τὸ τρίγωνον τῷ τριγώνῳ ἴσον ἔσται, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.5Önerme 5. İkizkenar üçgenlerde tabandaki açılar birbirine eşittir ve eşit doğrular uzatılırsa tabanın altındaki açılar da birbirine eşit olacaktır.
AB kenarı AG kenarına eşit olan ikizkenar ABG üçgeni olsun; AB ve AG'nin doğrultusunda BD ve GE doğruları uzatılsın. Diyorum ki ABG açısı AGB açısına, GBD açısı da BGE açısına eşittir.
BD üzerinde rastgele bir Z noktası alınsın; büyük olan AE'den, küçük olan AZ'ye eşit AH kesip çıkarılsın ve ZG ile HB doğruları birleştirilsin.
AZ, AH'ye, AB de AG'ye eşit olduğundan, ZA ve AG kenarları HA ve AB kenarlarına sırasıyla eşittir; ikisi de ortak ZAH açısını içine alır. O hâlde ZG tabanı HB tabanına eşittir, AZG üçgeni AHB üçgenine eşit olacak, eşit kenarların karşısındaki öbür açılar da sırasıyla öbür açılara, yani AGZ açısı ABH açısına, AZG açısı da AHB açısına eşit olacaktır. AZ'nin tamamı AH'nin tamamına eşit olduğundan ve bunlardan AB, AG'ye eşit olduğundan, kalan BZ kalan GH'ye eşittir. ZG'nin HB'ye eşit olduğu da gösterilmişti; o hâlde BZ ve ZG kenarları GH ve HB kenarlarına sırasıyla eşittir; BZG açısı GHB açısına eşittir ve ortak tabanları BG'dir. Demek ki BZG üçgeni GHB üçgenine eşit olacak, eşit kenarların karşısındaki öbür açılar da sırasıyla öbür açılara eşit olacaktır; o hâlde ZBG açısı HGB açısına, BGZ açısı da GBH açısına eşittir. ABH açısının tamamının AGZ açısının tamamına eşit olduğu gösterildiğine ve bunlardan GBH açısı BGZ açısına eşit olduğuna göre, kalan ABG açısı kalan AGB açısına eşittir; bunlar da ABG üçgeninin tabanındaki açılardır. ZBG açısının HGB açısına eşit olduğu da gösterilmişti; bunlar da tabanın altındaki açılardır.
Öyleyse ikizkenar üçgenlerde tabandaki açılar birbirine eşittir ve eşit doğrular uzatılırsa tabanın altındaki açılar da birbirine eşit olacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
τῶν ἰσοσκελῶν τριγώνων αἱ πρὸς τῇ βάσει γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν, καὶ προσεκβληθεισῶν τῶν ἴσων εὐθειῶν αἱ ὑπὸ τὴν βάσιν γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις ἔσονται. ἔστω τρίγωνον ἰσοσκελὲς τὸ ΑΒΓ ἴσην ἔχον τὴν ΑΒ πλευρὰν τῇ ΑΓ πλευρᾷ, καὶ προσεκβεβλήσθωσαν ἐπʼ εὐθείας ταῖς ΑΒ, ΑΓ εὐθεῖαι αἱ ΒΔ, ΓΕ· λέγω, ὅτι ἡ μὲν ὑπὸ ΑΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΑΓΒ ἴση ἐστίν, ἡ δὲ ὑπὸ ΓΒΔ τῇ ὑπὸ ΒΓΕ. εἰλήφθω γὰρ ἐπὶ τῆς ΒΔ τυχὸν σημεῖον τὸ Ζ, καὶ ἀφῃρήσθω ἀπὸ τῆς μείζονος τῆς ΑΕ τῇ ἐλάσσονι τῇ ΑΖ ἴση ἡ ΑΗ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΖΓ, ΗΒ εὐθεῖαι. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΑΖ τῇ ΑΗ ἡ δὲ ΑΒ τῇ ΑΓ, δύο δὴ αἱ ΖΑ, ΑΓ δυσὶ ταῖς ΗΑ, ΑΒ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνίαν κοινὴν περιέχουσι τὴν ὑπὸ ΖΑΗ· βάσις ἄρα ἡ ΖΓ βάσει τῇ ΗΒ ἴση ἐστίν, καὶ τὸ ΑΖΓ τρίγωνον τῷ ΑΗΒ τριγώνῳ ἴσον ἔσται, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν, ἡ μὲν ὑπὸ ΑΓΖ τῇ ὑπὸ ΑΒΗ, ἡ δὲ ὑπὸ ΑΖΓ τῇ ὑπὸ ΑΗΒ. καὶ ἐπεὶ ὅλη ἡ ΑΖ ὅλῃ τῇ ΑΗ ἐστιν ἴση, ὧν ἡ ΑΒ τῇ ΑΓ ἐστιν ἴση, λοιπὴ ἄρα ἡ ΒΖ λοιπῇ τῇ ΓΗ ἐστιν ἴση. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ΖΓ τῇ ΗΒ ἴση· δύο δὴ αἱ ΒΖ, ΖΓ δυσὶ ταῖς ΓΗ, ΗΒ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΖΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΓΗΒ ἴση, καὶ βάσις αὐτῶν κοινὴ ἡ ΒΓ· καὶ τὸ ΒΖΓ ἄρα τρίγωνον τῷ ΓΗΒ τριγώνῳ ἴσον ἔσται, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν· ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ μὲν ὑπὸ ΖΒΓ τῇ ὑπὸ ΗΓΒ ἡ δὲ ὑπὸ ΒΓΖ τῇ ὑπὸ ΓΒΗ. ἐπεὶ οὖν ὅλη ἡ ὑπὸ ΑΒΗ γωνία ὅλῃ τῇ ὑπὸ ΑΓΖ γωνίᾳ ἐδείχθη ἴση, ὧν ἡ ὑπὸ ΓΒΗ τῇ ὑπὸ ΒΓΖ ἴση, λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΓ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΑΓΒ ἐστιν ἴση· καί εἰσι πρὸς τῇ βάσει τοῦ ΑΒΓ τριγώνου. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΖΒΓ τῇ ὑπὸ ΗΓΒ ἴση· καί εἰσιν ὑπὸ τὴν βάσιν. τῶν ἄρα ἰσοσκελῶν τριγώνων αἱ πρὸς τῇ βάσει γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν, καὶ προσεκβληθεισῶν τῶν ἴσων εὐθειῶν αἱ ὑπὸ τὴν βάσιν γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις ἔσονται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.6Önerme 6. Bir üçgenin iki açısı birbirine eşitse, eşit açıların karşısındaki kenarlar da birbirine eşit olacaktır.
ABG açısı AGB açısına eşit olan ABG üçgeni olsun. Diyorum ki AB kenarı da AG kenarına eşittir.
AB, AG'ye eşit değilse, ikisinden biri büyüktür. AB büyük olsun; büyük olan AB'den, küçük olan AG'ye eşit DB kesip çıkarılsın ve DG birleştirilsin.
DB, AG'ye eşit ve BG ortak olduğundan, DB ve BG kenarları AG ve GB kenarlarına sırasıyla eşittir; DBG açısı da AGB açısına eşittir. O hâlde DG tabanı AB tabanına eşittir ve DBG üçgeni AGB üçgenine, küçük olan büyüğe eşit olacaktır; bu saçmadır. Demek ki AB, AG'den farklı değildir; o hâlde ona eşittir.
Öyleyse bir üçgenin iki açısı birbirine eşitse, eşit açıların karşısındaki kenarlar da birbirine eşit olacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν τριγώνου αἱ δύο γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις ὦσιν, καὶ αἱ ὑπὸ τὰς ἴσας γωνίαις ὑποτείνουσαι πλευραὶ ἴσαι ἀλλήλαις ἔσονται. ἔστω τρίγωνον τὸ ΑΒΓ ἴσην ἔχον τὴν ὑπὸ ΑΒΓ γωνίαν τῇ ὑπὸ ΑΓΒ γωνίᾳ· λέγω, ὅτι καὶ πλευρὰ ἡ ΑΒ πλευρᾷ τῇ ΑΓ ἐστιν ἴση. εἰ γὰρ ἄνισός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΑΓ, ἡ ἑτέρα αὐτῶν μείζων ἐστίν. ἔστω μείζων ἡ ΑΒ, καὶ ἀφῃρήσθω ἀπὸ τῆς μείζονος τῆς ΑΒ τῇ ἐλάττονι τῇ ΑΓ ἴση ἡ ΔΒ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΔΓ. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ΔΒ τῇ ΑΓ κοινὴ δὲ ἡ ΒΓ, δύο δὴ αἱ ΔΒ, ΒΓ δύο ταῖς ΑΓ, ΓΒ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΔΒΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΑΓΒ ἐστιν ἴση· βάσις ἄρα ἡ ΔΓ βάσει τῇ ΑΒ ἴση ἐστίν, καὶ τὸ ΔΒΓ τρίγωνον τῷ ΑΓΒ τριγώνῳ ἴσον ἔσται, τὸ ἔλασσον τῷ μείζονι· ὅπερ ἄτοπον· οὐκ ἄρα ἄνισός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΑΓ· ἴση ἄρα. ἐὰν ἄρα τριγώνου αἱ δύο γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις ὦσιν, καὶ αἱ ὑπὸ τὰς ἴσας γωνίας ὑποτείνουσαι πλευραὶ ἴσαι ἀλλήλαις ἔσονται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.7Önerme 7. Aynı doğru üzerine, aynı iki doğruya sırasıyla eşit başka iki doğru, aynı tarafta ve ilk doğrularla aynı uçlara sahip olarak, farklı bir noktada birleşecek şekilde kurulamaz.
Mümkünse, aynı AB doğrusu üzerine, aynı AG ve GB doğrularına sırasıyla eşit başka iki doğru, AD ve DB, aynı tarafta ve aynı uçlara sahip olarak G ve D gibi farklı noktalarda birleşecek şekilde kurulsun; öyle ki A ucunu paylaşan GA, DA'ya, B ucunu paylaşan GB de DB'ye eşit olsun; GD de birleştirilsin.
AG, AD'ye eşit olduğundan AGD açısı da ADG açısına eşittir; o hâlde ADG açısı DGB açısından büyüktür; GDB açısı ise DGB açısından çok daha büyüktür. Yine GB, DB'ye eşit olduğundan GDB açısı da DGB açısına eşittir. Ama ondan çok daha büyük olduğu da gösterilmişti; bu imkânsızdır.
Öyleyse aynı doğru üzerine, aynı iki doğruya sırasıyla eşit başka iki doğru, aynı tarafta ve ilk doğrularla aynı uçlara sahip olarak, farklı bir noktada birleşecek şekilde kurulamaz. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐπὶ τῆς αὐτῆς εὐθείας δύο ταῖς αὐταῖς εὐθείαις ἄλλαι δύο εὐθεῖαι ἴσαι ἑκατέρα ἑκατέρᾳ οὐ συσταθήσονται πρὸς ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ σημείῳ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη τὰ αὐτὰ πέρατα ἔχουσαι ταῖς ἐξ ἀρχῆς εὐθείαις. εἰ γὰρ δυνατόν, ἐπὶ τῆς αὐτῆς εὐθείας τῆς ΑΒ δύο ταῖς αὐταῖς εὐθείαις ταῖς ΑΓ, ΓΒ ἄλλαι δύο εὐθεῖαι αἱ ΑΔ, ΔΒ ἴσαι ἑκατέρα ἑκατέρᾳ συνεστάτωσαν πρὸς ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ σημείῳ τῷ τε Γ καὶ Δ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη τὰ αὐτὰ πέρατα ἔχουσαι, ὥστε ἴσην εἶναι τὴν μὲν ΓΑ τῇ ΔΑ τὸ αὐτὸ πέρας ἔχουσαν αὐτῇ τὸ Α, τὴν δὲ ΓΒ τῇ ΔΒ τὸ αὐτὸ πέρας ἔχουσαν αὐτῇ τὸ Β, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΓΔ. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΑΔ, ἴση ἐστὶ καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΓΔ τῇ ὑπὸ ΑΔΓ· μείζων ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΔΓ τῆς ὑπὸ ΔΓΒ· πολλῷ ἄρα ἡ ὑπὸ ΓΔΒ μείζων ἐστὶ τῆς ὑπὸ ΔΓΒ. πάλιν ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΓΒ τῇ ΔΒ, ἴση ἐστὶ καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΓΔΒ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΔΓΒ. ἐδείχθη δὲ αὐτῆς καὶ πολλῷ μείζων· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἐπὶ τῆς αὐτῆς εὐθείας δύο ταῖς αὐταῖς εὐθείαις ἄλλαι δύο εὐθεῖαι ἴσαι ἑκατέρα ἑκατέρᾳ συσταθήσονται πρὸς ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ σημείῳ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη τὰ αὐτὰ πέρατα ἔχουσαι ταῖς ἐξ ἀρχῆς εὐθείαις· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.8Önerme 8. İki üçgenin iki kenarı sırasıyla iki kenara eşitse ve tabanları da tabana eşitse, eşit doğruların arasındaki açı da açıya eşit olacaktır.
ABG ve DEZ iki üçgen olsun; AB ve AG kenarları DE ve DZ kenarlarına sırasıyla, yani AB, DE'ye, AG de DZ'ye eşit olsun; BG tabanı da EZ tabanına eşit olsun. Diyorum ki BAG açısı da EDZ açısına eşittir.
ABG üçgeni DEZ üçgeninin üzerine konup B noktası E noktasının, BG doğrusu da EZ'nin üzerine getirilirse, BG, EZ'ye eşit olduğu için G noktası da Z ile çakışacaktır. BG, EZ ile çakışınca BA ve GA da ED ve DZ ile çakışacaktır. Çünkü BG tabanı EZ tabanıyla çakışır da BA ve AG kenarları ED ve DZ ile çakışmayıp EH ve HZ gibi onlardan sapsalardı, aynı doğru üzerine, aynı iki doğruya sırasıyla eşit başka iki doğru, aynı tarafta ve aynı uçlara sahip olarak farklı bir noktada birleşecek şekilde kurulmuş olurdu. Oysa bunlar kurulamaz. Demek ki BG tabanı EZ tabanıyla çakıştığında BA ve AG kenarlarının ED ve DZ ile çakışmaması mümkün değildir; o hâlde çakışırlar. Dolayısıyla BAG açısı da EDZ açısıyla çakışacak ve ona eşit olacaktır.
Öyleyse iki üçgenin iki kenarı sırasıyla iki kenara eşitse ve tabanları da tabana eşitse, eşit doğruların arasındaki açı da açıya eşit olacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν δύο τρίγωνα τὰς δύο πλευρὰς [ταῖς] δύο πλευραῖς ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρα, ἔχῃ δὲ καὶ τὴν βάσιν τῇ βάσει ἴσην, καὶ τὴν γωνίαν τῇ γωνίᾳ ἴσην ἕξει τὴν ὑπὸ τῶν ἴσων εὐθειῶν περιεχομένην. ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ τὰς δύο πλευρὰς τὰς ΑΒ, ΑΓ ταῖς δύο πλευραῖς ταῖς ΔΕ, ΔΖ ἴσας ἔχοντα ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, τὴν μὲν ΑΒ τῇ ΔΕ τὴν δὲ ΑΓ τῇ ΔΖ· ἐχέτω δὲ καὶ βάσιν τὴν ΒΓ βάσει τῇ ΕΖ ἴσην· λέγω, ὅτι καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΑΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ ἐστιν ἴση. Ἐφαρμοζομένου γὰρ τοῦ ΑΒΓ τριγώνου ἐπὶ τὸ ΔΕΖ τρίγωνον καὶ τιθεμένου τοῦ μὲν Β σημείου ἐπὶ τὸ Ε σημεῖον τῆς δὲ ΒΓ εὐθείας ἐπὶ τὴν ΕΖ ἐφαρμόσει καὶ τὸ Γ σημεῖον ἐπὶ τὸ Ζ διὰ τὸ ἴσην εἶναι τὴν ΒΓ τῇ ΕΖ· ἐφαρμοσάσης δὴ τῆς ΒΓ ἐπὶ τὴν ΕΖ ἐφαρμόσουσι καὶ αἱ ΒΑ, ΓΑ ἐπὶ τὰς ΕΔ, ΔΖ. εἰ γὰρ βάσις μὲν ἡ ΒΓ ἐπὶ βάσιν τὴν ΕΖ ἐφαρμόσει, αἱ δὲ ΒΑ, ΑΓ πλευραὶ ἐπὶ τὰς ΕΔ, ΔΖ οὐκ ἐφαρμόσουσιν ἀλλὰ παραλλάξουσιν ὡς αἱ ΕΗ, ΗΖ, συσταθήσονται ἐπὶ τῆς αὐτῆς εὐθείας δύο ταῖς αὐταῖς εὐθείαις ἄλλαι δύο εὐθεῖαι ἴσαι ἑκατέρα ἑκατέρᾳ πρὸς ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ σημείῳ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη τὰ αὐτὰ πέρατα ἔχουσαι. οὐ συνίστανται δέ· οὐκ ἄρα ἐφαρμοζομένης τῆς ΒΓ βάσεως ἐπὶ τὴν ΕΖ βάσιν οὐκ ἐφαρμόσουσι καὶ αἱ ΒΑ, ΑΓ πλευραὶ ἐπὶ τὰς ΕΔ, ΔΖ. ἐφαρμόσουσιν ἄρα· ὥστε καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΑΓ ἐπὶ γωνίαν τὴν ὑπὸ ΕΔΖ ἐφαρμόσει καὶ ἴση αὐτῇ ἔσται. ἐὰν ἄρα δύο τρίγωνα τὰς δύο πλευρὰς [ταῖς] δύο πλευραῖς ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ τὴν βάσιν τῇ βάσει ἴσην ἔχῃ, καὶ τὴν γωνίαν τῇ γωνίᾳ ἴσην ἕξει τὴν ὑπὸ τῶν ἴσων εὐθειῶν περιεχομένην· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.9Önerme 9. Verilen bir doğrusal açıyı ikiye bölmek.
Verilen doğrusal açı BAG olsun. Onu ikiye bölmek gerekiyor.
AB üzerinde rastgele bir D noktası alınsın; AG'den AD'ye eşit AE kesip çıkarılsın; DE birleştirilsin, DE üzerine DEZ eşkenar üçgeni kurulsun ve AZ birleştirilsin. Diyorum ki BAG açısı AZ doğrusuyla ikiye bölünmüştür.
AD, AE'ye eşit ve AZ ortak olduğundan, DA ve AZ kenarları EA ve AZ kenarlarına sırasıyla eşittir. DZ tabanı da EZ tabanına eşittir; o hâlde DAZ açısı EAZ açısına eşittir.
Demek ki verilen doğrusal BAG açısı AZ doğrusuyla ikiye bölünmüştür. Yapılması gereken buydu.
τὴν δοθεῖσαν γωνίαν εὐθύγραμμον δίχα τεμεῖν. ἔστω ἡ δοθεῖσα γωνία εὐθύγραμμος ἡ ὑπὸ ΒΑΓ. δεῖ δὴ αὐτὴν δίχα τεμεῖν. εἰλήφθω ἐπὶ τῆς ΑΒ τυχὸν σημεῖον τὸ Δ, καὶ ἀφῃρήσθω ἀπὸ τῆς ΑΓ τῇ ΑΔ ἴση ἡ ΑΕ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΔΕ, καὶ συνεστάτω ἐπὶ τῆς ΔΕ τρίγωνον ἰσόπλευρον τὸ ΔΕΖ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΖ· λέγω, ὅτι ἡ ὑπὸ ΒΑΓ γωνία δίχα τέτμηται ὑπὸ τῆς ΑΖ εὐθείας. ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΔ τῇ ΑΕ, κοινὴ δὲ ἡ ΑΖ, δύο δὴ αἱ ΔΑ, ΑΖ δυσὶ ταῖς ΕΑ, ΑΖ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ. καὶ βάσις ἡ ΔΖ βάσει τῇ ΕΖ ἴση ἐστίν· γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΔΑΖ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΑΖ ἴση ἐστίν. ἡ ἄρα δοθεῖσα γωνία εὐθύγραμμος ἡ ὑπὸ ΒΑΓ δίχα τέτμηται ὑπὸ τῆς ΑΖ εὐθείας· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.10Önerme 10. Verilen sınırlı bir doğruyu ikiye bölmek.
Verilen sınırlı doğru AB olsun. Sınırlı AB doğrusunu ikiye bölmek gerekiyor.
Üzerine ABG eşkenar üçgeni kurulsun ve AGB açısı GD doğrusuyla ikiye bölünsün. Diyorum ki AB doğrusu D noktasında ikiye bölünmüştür.
AG, GB'ye eşit ve GD ortak olduğundan, AG ve GD kenarları BG ve GD kenarlarına sırasıyla eşittir; AGD açısı da BGD açısına eşittir; o hâlde AD tabanı BD tabanına eşittir.
Demek ki verilen sınırlı AB doğrusu D'de ikiye bölünmüştür. Yapılması gereken buydu.
τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν πεπερασμένην δίχα τεμεῖν. ἔστω ἡ δοθεῖσα εὐθεῖα πεπερασμένη ἡ ΑΒ· δεῖ δὴ τὴν ΑΒ εὐθεῖαν πεπερασμένην δίχα τεμεῖν. συνεστάτω ἐπʼ αὐτῆς τρίγωνον ἰσόπλευρον τὸ ΑΒΓ, καὶ τετμήσθω ἡ ὑπὸ ΑΓΒ γωνία δίχα τῇ ΓΔ εὐθείᾳ· λέγω, ὅτι ἡ ΑΒ εὐθεῖα δίχα τέτμηται κατὰ τὸ Δ σημεῖον. ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΓΒ, κοινὴ δὲ ἡ ΓΔ, δύο δὴ αἱ ΑΓ, ΓΔ δύο ταῖς ΒΓ, ΓΔ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΓΔ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΒΓΔ ἴση ἐστίν· βάσις ἄρα ἡ ΑΔ βάσει τῇ ΒΔ ἴση ἐστίν. ἡ ἄρα δοθεῖσα εὐθεῖα πεπερασμένη ἡ ΑΒ δίχα τέτμηται κατὰ τὸ Δ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.11Önerme 11. Verilen bir doğruya, üzerinde verilen bir noktadan dik açıyla bir doğru çizmek.
Verilen doğru AB, üzerinde verilen nokta G olsun. G noktasından AB doğrusuna dik açıyla bir doğru çizmek gerekiyor.
AG üzerinde rastgele bir D noktası alınsın, GD'ye eşit GE yerleştirilsin, DE üzerine ZDE eşkenar üçgeni kurulsun ve ZG birleştirilsin. Diyorum ki verilen AB doğrusuna, üzerinde verilen G noktasından dik açıyla ZG doğrusu çizilmiştir.
DG, GE'ye eşit ve GZ ortak olduğundan, DG ve GZ kenarları EG ve GZ kenarlarına sırasıyla eşittir; DZ tabanı da ZE tabanına eşittir. O hâlde DGZ açısı EGZ açısına eşittir; bunlar yan yana duran açılardır. Bir doğru başka bir doğrunun üzerine dikilip yan yana duran açıları birbirine eşit kılarsa, eşit açıların her biri diktir; o hâlde DGZ ve ZGE açılarının her biri diktir.
Demek ki verilen AB doğrusuna, üzerinde verilen G noktasından dik açıyla GZ doğrusu çizilmiştir. Yapılması gereken buydu.
τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ ἀπὸ τοῦ πρὸς αὐτῇ δοθέντος σημείου πρὸς ὀρθὰς γωνίας εὐθεῖαν γραμμὴν ἀγαγεῖν. ἔστω ἡ μὲν δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ τὸ δὲ δοθὲν σημεῖον ἐπʼ αὐτῆς τὸ Γ· δεῖ δὴ ἀπὸ τοῦ Γ σημείου τῇ ΑΒ εὐθείᾳ πρὸς ὀρθὰς γωνίας εὐθεῖαν γραμμὴν ἀγαγεῖν. εἰλήφθω ἐπὶ τῆς ΑΓ τυχὸν σημεῖον τὸ Δ, καὶ κείσθω τῇ ΓΔ ἴση ἡ ΓΕ, καὶ συνεστάτω ἐπὶ τῆς ΔΕ τρίγωνον ἰσόπλευρον τὸ ΖΔΕ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΖΓ· λέγω, ὅτι τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ τῇ ΑΒ ἀπὸ τοῦ πρὸς αὐτῇ δοθέντος σημείου τοῦ Γ πρὸς ὀρθὰς γωνίας εὐθεῖα γραμμὴ ἦκται ἡ ΖΓ. ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ ΔΓ τῇ ΓΕ, κοινὴ δὲ ἡ ΓΖ, δύο δὴ αἱ ΔΓ, ΓΖ δυσὶ ταῖς ΕΓ, ΓΖ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ βάσις ἡ ΔΖ βάσει τῇ ΖΕ ἴση ἐστίν· γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΔΓΖ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΓΖ ἴση ἐστίν· καί εἰσιν ἐφεξῆς. ὅταν δὲ εὐθεῖα ἐπʼ εὐθεῖαν σταθεῖσα τὰς ἐφεξῆς γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιῇ, ὀρθὴ ἑκατέρα τῶν ἴσων γωνιῶν ἐστιν· ὀρθὴ ἄρα ἐστὶν ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΔΓΖ, ΖΓΕ. τῇ ἄρα δοθείσῃ εὐθείᾳ τῇ ΑΒ ἀπὸ τοῦ πρὸς αὐτῇ δοθέντος σημείου τοῦ Γ πρὸς ὀρθὰς γωνίας εὐθεῖα γραμμὴ ἦκται ἡ ΓΖ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.12Önerme 12. Verilen sonsuz bir doğruya, üzerinde olmayan verilen bir noktadan bir dikme indirmek.
Verilen sonsuz doğru AB, üzerinde olmayan verilen nokta G olsun. Verilen sonsuz AB doğrusuna, üzerinde olmayan G noktasından bir dikme indirmek gerekiyor.
AB doğrusunun öbür tarafında rastgele bir D noktası alınsın; merkezi G, yarıçapı GD olan EZH dairesi çizilsin; EH doğrusu Th'de ikiye bölünsün ve GH, GTh, GE doğruları birleştirilsin. Diyorum ki verilen sonsuz AB doğrusuna, üzerinde olmayan G noktasından GTh dikmesi indirilmiştir.
HTh, ThE'ye eşit ve ThG ortak olduğundan, HTh ve ThG kenarları ETh ve ThG kenarlarına sırasıyla eşittir; GH tabanı da GE tabanına eşittir. O hâlde GThH açısı EThG açısına eşittir; bunlar yan yana duran açılardır. Bir doğru başka bir doğrunun üzerine dikilip yan yana duran açıları birbirine eşit kılarsa, eşit açıların her biri diktir ve dikilen doğruya, üzerine dikildiği doğrunun dikmesi denir.
Demek ki verilen sonsuz AB doğrusuna, üzerinde olmayan G noktasından GTh dikmesi indirilmiştir. Yapılması gereken buydu.
ἐπὶ τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν ἄπειρον ἀπὸ τοῦ δοθέντος σημείου, ὃ μή ἐστιν ἐπʼ αὐτῆς, κάθετον εὐθεῖαν γραμμὴν ἀγαγεῖν. ἔστω ἡ μὲν δοθεῖσα εὐθεῖα ἄπειρος ἡ ΑΒ τὸ δὲ δοθὲν σημεῖον, ὃ μή ἐστιν ἐπʼ αὐτῆς, τὸ Γ· δεῖ δὴ ἐπὶ τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν ἄπειρον τὴν ΑΒ ἀπὸ τοῦ δοθέντος σημείου τοῦ Γ, ὃ μή ἐστιν ἐπʼ αὐτῆς, κάθετον εὐθεῖαν γραμμὴν ἀγαγεῖν. εἰλήφθω γὰρ ἐπὶ τὰ ἕτερα μέρη τῆς ΑΒ εὐθείας τυχὸν σημεῖον τὸ Δ, καὶ κέντρῳ μὲν τῷ Γ διαστήματι δὲ τῷ ΓΔ κύκλος γεγράφθω ὁ ΕΖΗ, καὶ τετμήσθω ἡ ΕΗ εὐθεῖα δίχα κατὰ τὸ Θ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΓΗ, ΓΘ, ΓΕ εὐθεῖαι· λέγω, ὅτι ἐπὶ τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν ἄπειρον τὴν ΑΒ ἀπὸ τοῦ δοθέντος σημείου τοῦ Γ, ὃ μή ἐστιν ἐπʼ αὐτῆς, κάθετος ἦκται ἡ ΓΘ. ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ ΗΘ τῇ ΘΕ, κοινὴ δὲ ἡ ΘΓ, δύο δὴ αἱ ΗΘ, ΘΓ δύο ταῖς ΕΘ, ΘΓ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ βάσις ἡ ΓΗ βάσει τῇ ΓΕ ἐστιν ἴση· γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΓΘΗ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΘΓ ἐστιν ἴση. καί εἰσιν ἐφεξῆς. ὅταν δὲ εὐθεῖα ἐπʼ εὐθεῖαν σταθεῖσα τὰς ἐφεξῆς γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιῇ, ὀρθὴ ἑκατέρα τῶν ἴσων γωνιῶν ἐστιν, καὶ ἡ ἐφεστηκυῖα εὐθεῖα κάθετος καλεῖται ἐφʼ ἣν ἐφέστηκεν. ἐπὶ τὴν δοθεῖσαν ἄρα εὐθεῖαν ἄπειρον τὴν ΑΒ ἀπὸ τοῦ δοθέντος σημείου τοῦ Γ, ὃ μή ἐστιν ἐπʼ αὐτῆς, κάθετος ἦκται ἡ ΓΘ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.13Önerme 13. Bir doğru başka bir doğrunun üzerine dikilip açılar oluşturursa, ya iki dik açı ya da toplamı iki dik açıya eşit açılar oluşturacaktır.
AB doğrusu GD doğrusunun üzerine dikilip GBA ve ABD açılarını oluştursun. Diyorum ki GBA ve ABD açıları ya iki dik açıdır ya da toplamları iki dik açıya eşittir.
GBA açısı ABD açısına eşitse, bunlar iki dik açıdır. Eşit değilse, B noktasından GD'ye dik olarak BE çizilsin; o hâlde GBE ve EBD açıları iki dik açıdır. GBE açısı GBA ile ABE açılarının toplamına eşit olduğundan, ortak EBD açısı eklensin; o hâlde GBE ile EBD, GBA, ABE ve EBD açılarının toplamına eşittir. Yine DBA açısı DBE ile EBA açılarının toplamına eşit olduğundan, ortak ABG açısı eklensin; o hâlde DBA ile ABG, DBE, EBA ve ABG açılarının toplamına eşittir. GBE ile EBD'nin de aynı üç açının toplamına eşit olduğu gösterilmişti. Aynı şeye eşit olanlar birbirine de eşittir; o hâlde GBE ile EBD, DBA ile ABG'ye eşittir. Ama GBE ile EBD iki dik açıdır; o hâlde DBA ile ABG'nin toplamı da iki dik açıya eşittir.
Öyleyse bir doğru başka bir doğrunun üzerine dikilip açılar oluşturursa, ya iki dik açı ya da toplamı iki dik açıya eşit açılar oluşturacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν εὐθεῖα ἐπʼ εὐθεῖαν σταθεῖσα γωνίας ποιῇ, ἤτοι δύο ὀρθὰς ἢ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ποιήσει. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΑΒ ἐπʼ εὐθεῖαν τὴν ΓΔ σταθεῖσα γωνίας ποιείτω τὰς ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΔ· λέγω, ὅτι αἱ ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΔ γωνίαι ἤτοι δύο ὀρθαί εἰσιν ἢ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι. εἰ μὲν οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΓΒΑ τῇ ὑπὸ ΑΒΔ, δύο ὀρθαί εἰσιν. εἰ δὲ οὔ, ἤχθω ἀπὸ τοῦ Β σημείου τῇ ΓΔ [εὐθείᾳ] πρὸς ὀρθὰς ἡ ΒΕ· αἱ ἄρα ὑπὸ ΓΒΕ, ΕΒΔ δύο ὀρθαί εἰσιν· καὶ ἐπεὶ ἡ ὑπὸ ΓΒΕ δυσὶ ταῖς ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΕ ἴση ἐστίν, κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΕΒΔ· αἱ ἄρα ὑπὸ ΓΒΕ, ΕΒΔ τρισὶ ταῖς ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΕ, ΕΒΔ ἴσαι εἰσίν. πάλιν, ἐπεὶ ἡ ὑπὸ ΔΒΑ δυσὶ ταῖς ὑπὸ ΔΒΕ, ΕΒΑ ἴση ἐστίν, κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΑΒΓ· αἱ ἄρα ὑπὸ ΔΒΑ, ΑΒΓ τρισὶ ταῖς ὑπὸ ΔΒΕ, ΕΒΑ, ΑΒΓ ἴσαι εἰσίν. ἐδείχθησαν δὲ καὶ αἱ ὑπὸ ΓΒΕ, ΕΒΔ τρισὶ ταῖς αὐταῖς ἴσαι· τὰ δὲ τῷ αὐτῷ ἴσα καὶ ἀλλήλοις ἐστὶν ἴσα· καὶ αἱ ὑπὸ ΓΒΕ, ΕΒΔ ἄρα ταῖς ὑπὸ ΔΒΑ, ΑΒΓ ἴσαι εἰσίν· ἀλλὰ αἱ ὑπὸ ΓΒΕ, ΕΒΔ δύο ὀρθαί εἰσιν· καὶ αἱ ὑπὸ ΔΒΑ, ΑΒΓ ἄρα δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα ἐπʼ εὐθεῖαν σταθεῖσα γωνίας ποιῇ, ἤτοι δύο ὀρθὰς ἢ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ποιήσει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.14Önerme 14. Bir doğruya ve üzerindeki bir noktaya, aynı tarafta bulunmayan iki doğru yan yana duran açıları toplamı iki dik açıya eşit olacak şekilde konursa, bu iki doğru birbirinin doğrultusunda olacaktır.
AB doğrusuna ve üzerindeki B noktasına, aynı tarafta bulunmayan BG ve BD doğruları, yan yana duran ABG ve ABD açılarının toplamı iki dik açıya eşit olacak şekilde konsun. Diyorum ki BD, GB'nin doğrultusundadır.
BD, BG'nin doğrultusunda değilse, GB'nin doğrultusunda BE olsun.
AB doğrusu GBE doğrusunun üzerine dikildiğine göre, ABG ve ABE açılarının toplamı iki dik açıya eşittir. ABG ve ABD açılarının toplamı da iki dik açıya eşittir; o hâlde GBA ile ABE, GBA ile ABD'ye eşittir. Ortak GBA açısı çıkarılsın; o hâlde kalan ABE açısı kalan ABD açısına, küçük olan büyüğe eşittir; bu imkânsızdır. Demek ki BE, GB'nin doğrultusunda değildir. Aynı şekilde BD'den başka hiçbir doğrunun da onun doğrultusunda olmadığını göstereceğiz; o hâlde GB, BD'nin doğrultusundadır.
Öyleyse bir doğruya ve üzerindeki bir noktaya, aynı tarafta bulunmayan iki doğru yan yana duran açıları toplamı iki dik açıya eşit olacak şekilde konursa, bu iki doğru birbirinin doğrultusunda olacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν πρός τινι εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ δύο εὐθεῖαι μὴ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη κείμεναι τὰς ἐφεξῆς γωνίας δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ποιῶσιν, ἐπʼ εὐθείας ἔσονται ἀλλήλαις αἱ εὐθεῖαι. πρὸς γάρ τινι εὐθείᾳ τῇ ΑΒ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Β δύο εὐθεῖαι αἱ ΒΓ, ΒΔ μὴ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη κείμεναι τὰς ἐφεξῆς γωνίας τὰς ὑπὸ ΑΒΓ, ΑΒΔ δύο ὀρθαῖς ἴσας ποιείτωσαν· λέγω, ὅτι ἐπʼ εὐθείας ἐστὶ τῇ ΓΒ ἡ ΒΔ. εἰ γὰρ μή ἐστι τῇ ΒΓ ἐπʼ εὐθείας ἡ ΒΔ, ἔστω τῇ ΓΒ ἐπʼ εὐθείας ἡ ΒΕ. ἐπεὶ οὖν εὐθεῖα ἡ ΑΒ ἐπʼ εὐθεῖαν τὴν ΓΒΕ ἐφέστηκεν, αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΒΓ, ΑΒΕ γωνίαι δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· εἰσὶ δὲ καὶ αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΑΒΔ δύο ὀρθαῖς ἴσαι· αἱ ἄρα ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΕ ταῖς ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΔ ἴσαι εἰσίν. κοινὴ ἀφῃρήσθω ἡ ὑπὸ ΓΒΑ· λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΕ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΑΒΔ ἐστιν ἴση, ἡ ἐλάσσων τῇ μείζονι· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἐπʼ εὐθείας ἐστὶν ἡ ΒΕ τῇ ΓΒ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οὐδὲ ἄλλη τις πλὴν τῆς ΒΔ· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΒ τῇ ΒΔ. ἐὰν ἄρα πρός τινι εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ δύο εὐθεῖαι μὴ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη κείμεναι τὰς ἐφεξῆς γωνίας δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ποιῶσιν, ἐπʼ εὐθείας ἔσονται ἀλλήλαις αἱ εὐθεῖαι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.15Önerme 15. İki doğru birbirini keserse, karşı tepe açılarını birbirine eşit kılar.
AB ve GD doğruları birbirini E noktasında kessin. Diyorum ki AEG açısı DEB açısına, GEB açısı da AED açısına eşittir.
AE doğrusu GD doğrusunun üzerine dikilip GEA ve AED açılarını oluşturduğundan, GEA ve AED açılarının toplamı iki dik açıya eşittir. Yine DE doğrusu AB doğrusunun üzerine dikilip AED ve DEB açılarını oluşturduğundan, AED ve DEB açılarının toplamı iki dik açıya eşittir. GEA ve AED'nin toplamının da iki dik açıya eşit olduğu gösterilmişti; o hâlde GEA ile AED, AED ile DEB'ye eşittir. Ortak AED açısı çıkarılsın; o hâlde kalan GEA açısı kalan BED açısına eşittir. Aynı şekilde GEB ve DEA açılarının da eşit olduğu gösterilecektir.
Öyleyse iki doğru birbirini keserse, karşı tepe açılarını birbirine eşit kılar. Gösterilmesi gereken buydu.
[Sonuç: Bundan açıktır ki iki doğru birbirini keserse, kesişme noktasındaki açıların toplamı dört dik açıya eşit olacaktır.]
ἐὰν δύο εὐθεῖαι τέμνωσιν ἀλλήλας, τὰς κατὰ κορυφὴν γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιοῦσιν. δύο γὰρ εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΓΔ τεμνέτωσαν ἀλλήλας κατὰ τὸ Ε σημεῖον· λέγω, ὅτι ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ὑπὸ ΑΕΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΕΒ, ἡ δὲ ὑπὸ ΓΕΒ τῇ ὑπὸ ΑΕΔ. ἐπεὶ γὰρ εὐθεῖα ἡ ΑΕ ἐπʼ εὐθεῖαν τὴν ΓΔ ἐφέστηκε γωνίας ποιοῦσα τὰς ὑπὸ ΓΕΑ, ΑΕΔ, αἱ ἄρα ὑπὸ ΓΕΑ, ΑΕΔ γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. πάλιν, ἐπεὶ εὐθεῖα ἡ ΔΕ ἐπʼ εὐθεῖαν τὴν ΑΒ ἐφέστηκε γωνίας ποιοῦσα τὰς ὑπὸ ΑΕΔ, ΔΕΒ, αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΕΔ, ΔΕΒ γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. ἐδείχθησαν δὲ καὶ αἱ ὑπὸ ΓΕΑ, ΑΕΔ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι· αἱ ἄρα ὑπὸ ΓΕΑ, ΑΕΔ ταῖς ὑπὸ ΑΕΔ, ΔΕΒ ἴσαι εἰσίν. κοινὴ ἀφῃρήσθω ἡ ὑπὸ ΑΕΔ· λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΓΕΑ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΒΕΔ ἴση ἐστίν· ὁμοίως δὴ δειχθήσεται, ὅτι καὶ αἱ ὑπὸ ΓΕΒ, ΔΕΑ ἴσαι εἰσίν. ἐὰν ἄρα δύο εὐθεῖαι τέμνωσιν ἀλλήλας, τὰς κατὰ κορυφὴν γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιοῦσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. [Πόρισμα ] [ἐκ δὴ τούτου φανερὸν ὅτι, ἐὰν δύο εὐθεῖαι τέμνωσιν ἀλλήλας, τὰς πρὸς τῇ τομῇ γωνίας τέτρασιν ὀρθαῖς ἴσας ποιήσουσιν.]
1.prop.16Önerme 16. Her üçgende kenarlardan biri uzatılırsa, dış açı, iç ve karşı açıların her birinden büyüktür.
ABG üçgeni olsun ve BG kenarı D'ye kadar uzatılsın. Diyorum ki AGD dış açısı, iç ve karşı açılar olan GBA ve BAG açılarının her birinden büyüktür.
AG, E'de ikiye bölünsün; BE birleştirilip aynı doğrultuda Z'ye kadar uzatılsın; BE'ye eşit EZ yerleştirilsin, ZG birleştirilsin ve AG, H'ye kadar uzatılsın.
AE, EG'ye, BE de EZ'ye eşit olduğundan, AE ve EB kenarları GE ve EZ kenarlarına sırasıyla eşittir; AEB açısı da ZEG açısına eşittir, çünkü bunlar karşı tepe açılarıdır. O hâlde AB tabanı ZG tabanına eşittir, ABE üçgeni ZEG üçgenine eşittir ve eşit kenarların karşısındaki öbür açılar sırasıyla öbür açılara eşittir; demek ki BAE açısı EGZ açısına eşittir. EGD açısı ise EGZ açısından büyüktür; o hâlde AGD açısı BAE açısından büyüktür. Aynı şekilde BG ikiye bölünürse, BGH açısının, yani AGD açısının, ABG açısından da büyük olduğu gösterilecektir.
Öyleyse her üçgende kenarlardan biri uzatılırsa, dış açı, iç ve karşı açıların her birinden büyüktür. Gösterilmesi gereken buydu.
παντὸς τριγώνου μιᾶς τῶν πλευρῶν προσεκβληθείσης ἡ ἐκτὸς γωνία ἑκατέρας τῶν ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον γωνιῶν μείζων ἐστίν. ἔστω τρίγωνον τὸ ΑΒΓ, καὶ προσεκβεβλήσθω αὐτοῦ μία πλευρὰ ἡ ΒΓ ἐπὶ τὸ Δ· λέγω, ὅτι ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΑΓΔ μείζων ἐστὶν ἑκατέρας τῶν ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον τῶν ὑπὸ ΓΒΑ, ΒΑΓ γωνιῶν. τετμήσθω ἡ ΑΓ δίχα κατὰ τὸ Ε, καὶ ἐπιζευχθεῖσα ἡ ΒΕ ἐκβεβλήσθω ἐπʼ εὐθείας ἐπὶ τὸ Ζ, καὶ κείσθω τῇ ΒΕ ἴση ἡ ΕΖ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΖΓ, καὶ διήχθω ἡ ΑΓ ἐπὶ τὸ Η. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΑΕ τῇ ΕΓ, ἡ δὲ ΒΕ τῇ ΕΖ, δύο δὴ αἱ ΑΕ, ΕΒ δυσὶ ταῖς ΓΕ, ΕΖ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΕΒ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΖΕΓ ἴση ἐστίν· κατὰ κορυφὴν γάρ· βάσις ἄρα ἡ ΑΒ βάσει τῇ ΖΓ ἴση ἐστίν, καὶ τὸ ΑΒΕ τρίγωνον τῷ ΖΕΓ τριγώνῳ ἐστὶν ἴσον, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν· ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΑΕ τῇ ὑπὸ ΕΓΖ. μείζων δέ ἐστιν ἡ ὑπὸ ΕΓΔ τῆς ὑπὸ ΕΓΖ· μείζων ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΓΔ τῆς ὑπὸ ΒΑΕ. ὁμοίως δὴ τῆς ΒΓ τετμημένης δίχα δειχθήσεται καὶ ἡ ὑπὸ ΒΓΗ, τουτέστιν ἡ ὑπὸ ΑΓΔ, μείζων καὶ τῆς ὑπὸ ΑΒΓ. παντὸς ἄρα τριγώνου μιᾶς τῶν πλευρῶν προσεκβληθείσης ἡ ἐκτὸς γωνία ἑκατέρας τῶν ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον γωνιῶν μείζων ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.17Önerme 17. Her üçgende, hangi ikisi alınırsa alınsın, iki açının toplamı iki dik açıdan küçüktür.
ABG üçgeni olsun. Diyorum ki ABG üçgeninde, hangi ikisi alınırsa alınsın, iki açının toplamı iki dik açıdan küçüktür.
BG, D'ye kadar uzatılsın.
AGD açısı ABG üçgeninin dış açısı olduğundan, iç ve karşı açı olan ABG açısından büyüktür. Ortak AGB açısı eklensin; o hâlde AGD ile AGB'nin toplamı ABG ile BGA'nın toplamından büyüktür. Ama AGD ile AGB'nin toplamı iki dik açıya eşittir; o hâlde ABG ile BGA'nın toplamı iki dik açıdan küçüktür. Aynı şekilde BAG ile AGB'nin, bir de GAB ile ABG'nin toplamının iki dik açıdan küçük olduğunu göstereceğiz.
Öyleyse her üçgende, hangi ikisi alınırsa alınsın, iki açının toplamı iki dik açıdan küçüktür. Gösterilmesi gereken buydu.
παντὸς τριγώνου αἱ δύο γωνίαι δύο ὀρθῶν ἐλάσσονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι. ἔστω τρίγωνον τὸ ΑΒΓ· λέγω, ὅτι τοῦ ΑΒΓ τριγώνου αἱ δύο γωνίαι δύο ὀρθῶν ἐλάττονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι. Ἐκβεβλήσθω γὰρ ἡ ΒΓ ἐπὶ τὸ Δ. καὶ ἐπεὶ τριγώνου τοῦ ΑΒΓ ἐκτός ἐστι γωνία ἡ ὑπὸ ΑΓΔ, μείζων ἐστὶ τῆς ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον τῆς ὑπὸ ΑΒΓ. κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΑΓΒ· αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΓΔ, ΑΓΒ τῶν ὑπὸ ΑΒΓ, ΒΓΑ μείζονές εἰσιν. ἀλλʼ αἱ ὑπὸ ΑΓΔ, ΑΓΒ δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΒΓ, ΒΓΑ δύο ὀρθῶν ἐλάσσονές εἰσιν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ αἱ ὑπὸ ΒΑΓ, ΑΓΒ δύο ὀρθῶν ἐλάσσονές εἰσι καὶ ἔτι αἱ ὑπὸ ΓΑΒ, ΑΒΓ. παντὸς ἄρα τριγώνου αἱ δύο γωνίαι δύο ὀρθῶν ἐλάσσονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.18Önerme 18. Her üçgende büyük kenar büyük açının karşısındadır.
AG kenarı AB'den büyük olan ABG üçgeni olsun. Diyorum ki ABG açısı da BGA açısından büyüktür.
AG, AB'den büyük olduğundan AB'ye eşit AD yerleştirilsin ve BD birleştirilsin.
ADB açısı BGD üçgeninin dış açısı olduğundan, iç ve karşı açı olan DGB açısından büyüktür. AB kenarı AD'ye eşit olduğundan ADB açısı da ABD açısına eşittir; o hâlde ABD açısı da AGB açısından büyüktür; ABG açısı ise AGB açısından çok daha büyüktür.
Öyleyse her üçgende büyük kenar büyük açının karşısındadır. Gösterilmesi gereken buydu.
παντὸς τριγώνου ἡ μείζων πλευρὰ τὴν μείζονα γωνίαν ὑποτείνει. ἔστω γὰρ τρίγωνον τὸ ΑΒΓ μείζονα ἔχον τὴν ΑΓ πλευρὰν τῆς ΑΒ· λέγω, ὅτι καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΓ μείζων ἐστὶ τῆς ὑπὸ ΒΓΑ. ἐπεὶ γὰρ μείζων ἐστὶν ἡ ΑΓ τῆς ΑΒ, κείσθω τῇ ΑΒ ἴση ἡ ΑΔ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΒΔ. καὶ ἐπεὶ τριγώνου τοῦ ΒΓΔ ἐκτός ἐστι γωνία ἡ ὑπὸ ΑΔΒ, μείζων ἐστὶ τῆς ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον τῆς ὑπὸ ΔΓΒ· ἴση δὲ ἡ ὑπὸ ΑΔΒ τῇ ὑπὸ ΑΒΔ, ἐπεὶ καὶ πλευρὰ ἡ ΑΒ τῇ ΑΔ ἐστιν ἴση· μείζων ἄρα καὶ ἡ ὑπὸ ΑΒΔ τῆς ὑπὸ ΑΓΒ· πολλῷ ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΓ μείζων ἐστὶ τῆς ὑπὸ ΑΓΒ. παντὸς ἄρα τριγώνου ἡ μείζων πλευρὰ τὴν μείζονα γωνίαν ὑποτείνει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.19Önerme 19. Her üçgende büyük açının karşısında büyük kenar bulunur.
ABG açısı BGA açısından büyük olan ABG üçgeni olsun. Diyorum ki AG kenarı da AB kenarından büyüktür.
Değilse, AG ya AB'ye eşittir ya da ondan küçüktür. AG, AB'ye eşit değildir; çünkü öyle olsaydı ABG açısı da AGB açısına eşit olurdu; oysa değildir. Demek ki AG, AB'ye eşit değildir. AG, AB'den küçük de değildir; çünkü öyle olsaydı ABG açısı da AGB açısından küçük olurdu; oysa değildir. Demek ki AG, AB'den küçük değildir. Eşit olmadığı da gösterilmişti. O hâlde AG, AB'den büyüktür.
Öyleyse her üçgende büyük açının karşısında büyük kenar bulunur. Gösterilmesi gereken buydu.
παντὸς τριγώνου ὑπὸ τὴν μείζονα γωνίαν ἡ μείζων πλευρὰ ὑποτείνει. ἔστω τρίγωνον τὸ ΑΒΓ μείζονα ἔχον τὴν ὑπὸ ΑΒΓ γωνίαν τῆς ὑπὸ ΒΓΑ· λέγω, ὅτι καὶ πλευρὰ ἡ ΑΓ πλευρᾶς τῆς ΑΒ μείζων ἐστίν. εἰ γὰρ μή, ἤτοι ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΑΒ ἢ ἐλάσσων· ἴση μὲν οὖν οὐκ ἔστιν ἡ ΑΓ τῇ ΑΒ· ἴση γὰρ ἂν ἦν καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΓ τῇ ὑπὸ ΑΓΒ· οὐκ ἔστι δέ· οὐκ ἄρα ἴση ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΑΒ. οὐδὲ μὴν ἐλάσσων ἐστὶν ἡ ΑΓ τῆς ΑΒ· ἐλάσσων γὰρ ἂν ἦν καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΓ τῆς ὑπὸ ΑΓΒ· οὐκ ἔστι δέ· οὐκ ἄρα ἐλάσσων ἐστὶν ἡ ΑΓ τῆς ΑΒ. ἐδείχθη δέ, ὅτι οὐδὲ ἴση ἐστίν. μείζων ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ τῆς ΑΒ. παντὸς ἄρα τριγώνου ὑπὸ τὴν μείζονα γωνίαν ἡ μείζων πλευρὰ ὑποτείνει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.20Önerme 20. Her üçgende, hangi ikisi alınırsa alınsın, iki kenarın toplamı kalan kenardan büyüktür.
ABG üçgeni olsun. Diyorum ki ABG üçgeninde, hangi ikisi alınırsa alınsın, iki kenarın toplamı kalan kenardan büyüktür: BA ile AG'nin toplamı BG'den, AB ile BG'nin toplamı AG'den, BG ile GA'nın toplamı AB'den.
BA, D noktasına kadar uzatılsın, GA'ya eşit AD yerleştirilsin ve DG birleştirilsin.
DA, AG'ye eşit olduğundan ADG açısı da AGD açısına eşittir; o hâlde BGD açısı ADG açısından büyüktür. DGB üçgeninin BGD açısı BDG açısından büyük olduğundan ve büyük açının karşısında büyük kenar bulunduğundan, DB, BG'den büyüktür. DA ise AG'ye eşittir; o hâlde BA ile AG'nin toplamı BG'den büyüktür. Aynı şekilde AB ile BG'nin toplamının GA'dan, BG ile GA'nın toplamının da AB'den büyük olduğunu göstereceğiz.
Öyleyse her üçgende, hangi ikisi alınırsa alınsın, iki kenarın toplamı kalan kenardan büyüktür. Gösterilmesi gereken buydu.
παντὸς τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι. ἔστω γὰρ τρίγωνον τὸ ΑΒΓ· λέγω, ὅτι τοῦ ΑΒΓ τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι, αἱ μὲν ΒΑ, ΑΓ τῆς ΒΓ, αἱ δὲ ΑΒ, ΒΓ τῆς ΑΓ, αἱ δὲ ΒΓ, ΓΑ τῆς ΑΒ. διήχθω γὰρ ἡ ΒΑ ἐπὶ τὸ Δ σημεῖον, καὶ κείσθω τῇ ΓΑ ἴση ἡ ΑΔ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΔΓ. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ ΔΑ τῇ ΑΓ, ἴση ἐστὶ καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΔΓ τῇ ὑπὸ ΑΓΔ· μείζων ἄρα ἡ ὑπὸ ΒΓΔ τῆς ὑπὸ ΑΔΓ· καὶ ἐπεὶ τρίγωνόν ἐστι τὸ ΔΓΒ μείζονα ἔχον τὴν ὑπὸ ΒΓΔ γωνίαν τῆς ὑπὸ ΒΔΓ, ὑπὸ δὲ τὴν μείζονα γωνίαν ἡ μείζων πλευρὰ ὑποτείνει, ἡ ΔΒ ἄρα τῆς ΒΓ ἐστι μείζων. ἴση δὲ ἡ ΔΑ τῇ ΑΓ· μείζονες ἄρα αἱ ΒΑ, ΑΓ τῆς ΒΓ· ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ αἱ μὲν ΑΒ, ΒΓ τῆς ΓΑ μείζονές εἰσιν, αἱ δὲ ΒΓ, ΓΑ τῆς ΑΒ. παντὸς ἄρα τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.21Önerme 21. Bir üçgenin kenarlarından birinin uçlarından üçgenin içine iki doğru kurulursa, kurulan doğruların toplamı üçgenin kalan iki kenarının toplamından küçük olacak, ama aralarındaki açı daha büyük olacaktır.
ABG üçgeninin BG kenarının B ve G uçlarından içeriye BD ve DG doğruları kurulsun. Diyorum ki BD ile DG'nin toplamı üçgenin kalan iki kenarı olan BA ile AG'nin toplamından küçüktür, ama aralarındaki BDG açısı BAG açısından büyüktür.
BD, E'ye kadar uzatılsın. Her üçgende iki kenarın toplamı kalan kenardan büyük olduğundan, ABE üçgeninde AB ile AE'nin toplamı BE'den büyüktür. Ortak EG eklensin; o hâlde BA ile AG'nin toplamı BE ile EG'nin toplamından büyüktür. Yine GED üçgeninde GE ile ED'nin toplamı GD'den büyük olduğundan, ortak DB eklensin; o hâlde GE ile EB'nin toplamı GD ile DB'nin toplamından büyüktür. Ama BA ile AG'nin toplamının BE ile EG'nin toplamından büyük olduğu gösterilmişti; o hâlde BA ile AG'nin toplamı BD ile DG'nin toplamından çok daha büyüktür.
Yine, her üçgende dış açı iç ve karşı açıdan büyük olduğundan, GDE üçgeninin BDG dış açısı GED açısından büyüktür. Aynı sebeple ABE üçgeninin GEB dış açısı da BAG açısından büyüktür. Ama BDG açısının GEB açısından büyük olduğu gösterilmişti; o hâlde BDG açısı BAG açısından çok daha büyüktür.
Öyleyse bir üçgenin kenarlarından birinin uçlarından üçgenin içine iki doğru kurulursa, kurulan doğruların toplamı üçgenin kalan iki kenarının toplamından küçüktür, ama aralarındaki açı daha büyüktür. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν τριγώνου ἐπὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν ἀπὸ τῶν περάτων δύο εὐθεῖαι ἐντὸς συσταθῶσιν, αἱ συσταθεῖσαι τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν ἐλάττονες μὲν ἔσονται, μείζονα δὲ γωνίαν περιέξουσιν. τριγώνου γὰρ τοῦ ΑΒΓ ἐπὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν τῆς ΒΓ ἀπὸ τῶν περάτων τῶν Β, Γ δύο εὐθεῖαι ἐντὸς συνεστάτωσαν αἱ ΒΔ, ΔΓ· λέγω, ὅτι αἱ ΒΔ, ΔΓ τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν τῶν ΒΑ, ΑΓ ἐλάσσονες μέν εἰσιν, μείζονα δὲ γωνίαν περιέχουσι τὴν ὑπὸ ΒΔΓ τῆς ὑπὸ ΒΑΓ. διήχθω γὰρ ἡ ΒΔ ἐπὶ τὸ Ε. καὶ ἐπεὶ παντὸς τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσιν, τοῦ ΑΒΕ ἄρα τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ αἱ ΑΒ, ΑΕ τῆς ΒΕ μείζονές εἰσιν· κοινὴ προσκείσθω ἡ ΕΓ· αἱ ἄρα ΒΑ, ΑΓ τῶν ΒΕ, ΕΓ μείζονές εἰσιν. πάλιν, ἐπεὶ τοῦ ΓΕΔ τριγώνου αἱ δύο πλευραὶ αἱ ΓΕ, ΕΔ τῆς ΓΔ μείζονές εἰσιν, κοινὴ προσκείσθω ἡ ΔΒ· αἱ ΓΕ, ΕΒ ἄρα τῶν ΓΔ, ΔΒ μείζονές εἰσιν. ἀλλὰ τῶν ΒΕ, ΕΓ μείζονες ἐδείχθησαν αἱ ΒΑ, ΑΓ· πολλῷ ἄρα αἱ ΒΑ, ΑΓ τῶν ΒΔ, ΔΓ μείζονές εἰσιν. πάλιν, ἐπεὶ παντὸς τριγώνου ἡ ἐκτὸς γωνία τῆς ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον μείζων ἐστίν, τοῦ ΓΔΕ ἄρα τριγώνου ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΒΔΓ μείζων ἐστὶ τῆς ὑπὸ ΓΕΔ. διὰ ταὐτὰ τοίνυν καὶ τοῦ ΑΒΕ τριγώνου ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΓΕΒ μείζων ἐστὶ τῆς ὑπὸ ΒΑΓ. ἀλλὰ τῆς ὑπὸ ΓΕΒ μείζων ἐδείχθη ἡ ὑπὸ ΒΔΓ· πολλῷ ἄρα ἡ ὑπὸ ΒΔΓ μείζων ἐστὶ τῆς ὑπὸ ΒΑΓ. ἐὰν ἄρα τριγώνου ἐπὶ μιᾶς τῶν πλευρῶν ἀπὸ τῶν περάτων δύο εὐθεῖαι ἐντὸς συσταθῶσιν, αἱ συσταθεῖσαι τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν ἐλάττονες μέν εἰσιν, μείζονα δὲ γωνίαν περιέχουσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.22Önerme 22. Verilen üç doğruya eşit üç doğrudan bir üçgen kurmak. Hangi ikisi alınırsa alınsın, ikisinin toplamı kalandan büyük olmalıdır [çünkü her üçgende de, hangi ikisi alınırsa alınsın, iki kenarın toplamı kalan kenardan büyüktür].
Verilen üç doğru A, B, G olsun; hangi ikisi alınırsa alınsın ikisinin toplamı kalandan büyük olsun: A ile B'nin toplamı G'den, A ile G'nin toplamı B'den, B ile G'nin toplamı da A'dan. A, B, G'ye eşit doğrulardan bir üçgen kurmak gerekiyor.
D'de sınırlı, E yönünde sonsuz bir DE doğrusu alınsın; A'ya eşit DZ, B'ye eşit ZH, G'ye eşit HTh yerleştirilsin. Merkezi Z, yarıçapı ZD olan DKL dairesi, yine merkezi H, yarıçapı HTh olan KLTh dairesi çizilsin ve KZ ile KH birleştirilsin. Diyorum ki A, B, G'ye eşit üç doğrudan KZH üçgeni kurulmuştur.
Z noktası DKL dairesinin merkezi olduğundan ZD, ZK'ye eşittir; ZD ise A'ya eşittir; o hâlde KZ de A'ya eşittir. Yine H noktası LKTh dairesinin merkezi olduğundan HTh, HK'ye eşittir; HTh ise G'ye eşittir; o hâlde KH de G'ye eşittir. ZH de B'ye eşittir. Demek ki KZ, ZH, HK üç doğrusu A, B, G üç doğrusuna eşittir.
Öyleyse verilen A, B, G doğrularına eşit KZ, ZH, HK üç doğrusundan KZH üçgeni kurulmuştur. Yapılması gereken buydu.
ἐκ τριῶν εὐθειῶν, αἵ εἰσιν ἴσαι τρισὶ ταῖς δοθείσαις [εὐθείαις], τρίγωνον συστήσασθαι· δεῖ δὲ τὰς δύο τῆς λοιπῆς μείζονας εἶναι πάντῃ μεταλαμβανομένας [διὰ τὸ καὶ παντὸς τριγώνου τὰς δύο πλευρὰς τῆς λοιπῆς μείζονας εἶναι πάντῃ μεταλαμβανομένας]. ἔστωσαν αἱ δοθεῖσαι τρεῖς εὐθεῖαι αἱ Α, Β, Γ, ὧν αἱ δύο τῆς λοιπῆς μείζονες ἔστωσαν πάντῃ μεταλαμβανόμεναι, αἱ μὲν Α, Β τῆς Γ, αἱ δὲ Α, Γ τῆς Β, καὶ ἔτι αἱ Β, Γ τῆς Α· δεῖ δὴ ἐκ τῶν ἴσων ταῖς Α, Β, Γ τρίγωνον συστήσασθαι. Ἐκκείσθω τις εὐθεῖα ἡ ΔΕ πεπερασμένη μὲν κατὰ τὸ Δ ἄπειρος δὲ κατὰ τὸ Ε, καὶ κείσθω τῇ μὲν Α ἴση ἡ ΔΖ, τῇ δὲ Β ἴση ἡ ΖΗ, τῇ δὲ Γ ἴση ἡ ΗΘ· καὶ κέντρῳ μὲν τῷ Ζ, διαστήματι δὲ τῷ ΖΔ κύκλος γεγράφθω ὁ ΔΚΛ· πάλιν κέντρῳ μὲν τῷ Η, διαστήματι δὲ τῷ ΗΘ κύκλος γεγράφθω ὁ ΚΛΘ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΚΖ, ΚΗ· λέγω, ὅτι ἐκ τριῶν εὐθειῶν τῶν ἴσων ταῖς Α, Β, Γ τρίγωνον συνέσταται τὸ ΚΖΗ. ἐπεὶ γὰρ τὸ Ζ σημεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ ΔΚΛ κύκλου, ἴση ἐστὶν ἡ ΖΔ τῇ ΖΚ· ἀλλὰ ἡ ΖΔ τῇ Α ἐστιν ἴση. καὶ ἡ ΚΖ ἄρα τῇ Α ἐστιν ἴση. πάλιν, ἐπεὶ τὸ Η σημεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ ΛΚΘ κύκλου, ἴση ἐστὶν ἡ ΗΘ τῇ ΗΚ· ἀλλὰ ἡ ΗΘ τῇ Γ ἐστιν ἴση· καὶ ἡ ΚΗ ἄρα τῇ Γ ἐστιν ἴση. ἐστὶ δὲ καὶ ἡ ΖΗ τῇ Β ἴση· αἱ τρεῖς ἄρα εὐθεῖαι αἱ ΚΖ, ΖΗ, ΗΚ τρισὶ ταῖς Α, Β, Γ ἴσαι εἰσίν. ἐκ τριῶν ἄρα εὐθειῶν τῶν ΚΖ, ΖΗ, ΗΚ, αἵ εἰσιν ἴσαι τρισὶ ταῖς δοθείσαις εὐθείαις ταῖς Α, Β, Γ, τρίγωνον συνέσταται τὸ ΚΖΗ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.23Önerme 23. Verilen bir doğruya ve üzerindeki bir noktaya, verilen bir doğrusal açıya eşit bir doğrusal açı kurmak.
Verilen doğru AB, üzerindeki nokta A, verilen doğrusal açı DGE olsun. Verilen AB doğrusuna ve üzerindeki A noktasına, verilen doğrusal DGE açısına eşit bir doğrusal açı kurmak gerekiyor.
GD ve GE'nin her biri üzerinde rastgele D ve E noktaları alınsın ve DE birleştirilsin. GD, DE, GE'ye eşit üç doğrudan AZH üçgeni kurulsun; öyle ki GD, AZ'ye, GE, AH'ye, DE de ZH'ye eşit olsun.
DG ve GE kenarları ZA ve AH kenarlarına sırasıyla eşit, DE tabanı da ZH tabanına eşit olduğundan, DGE açısı ZAH açısına eşittir.
Demek ki verilen AB doğrusuna ve üzerindeki A noktasına, verilen doğrusal DGE açısına eşit doğrusal ZAH açısı kurulmuştur. Yapılması gereken buydu.
πρὸς τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῇ δοθείσῃ γωνίᾳ εὐθυγράμμῳ ἴσην γωνίαν εὐθύγραμμον συστήσασθαι. ἔστω ἡ μὲν δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ, τὸ δὲ πρὸς αὐτῇ σημεῖον τὸ Α, ἡ δὲ δοθεῖσα γωνία εὐθύγραμμος ἡ ὑπὸ ΔΓΕ· δεῖ δὴ πρὸς τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ τῇ ΑΒ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Α τῇ δοθείσῃ γωνίᾳ εὐθυγράμμῳ τῇ ὑπὸ ΔΓΕ ἴσην γωνίαν εὐθύγραμμον συστήσασθαι. εἰλήφθω ἐφʼ ἑκατέρας τῶν ΓΔ, ΓΕ τυχόντα σημεῖα τὰ Δ, Ε, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΔΕ· καὶ ἐκ τριῶν εὐθειῶν, αἵ εἰσιν ἴσαι τρισὶ ταῖς ΓΔ, ΔΕ, ΓΕ, τρίγωνον συνεστάτω τὸ ΑΖΗ, ὥστε ἴσην εἶναι τὴν μὲν ΓΔ τῇ ΑΖ, τὴν δὲ ΓΕ τῇ ΑΗ, καὶ ἔτι τὴν ΔΕ τῇ ΖΗ. ἐπεὶ οὖν δύο αἱ ΔΓ, ΓΕ δύο ταῖς ΖΑ, ΑΗ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, καὶ βάσις ἡ ΔΕ βάσει τῇ ΖΗ ἴση, γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΔΓΕ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΖΑΗ ἐστιν ἴση. πρὸς ἄρα τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ τῇ ΑΒ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Α τῇ δοθείσῃ γωνίᾳ εὐθυγράμμῳ τῇ ὑπὸ ΔΓΕ ἴση γωνία εὐθύγραμμος συνέσταται ἡ ὑπὸ ΖΑΗ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.24Önerme 24. İki üçgenin iki kenarı sırasıyla iki kenara eşitse, ama eşit doğruların arasındaki açılardan biri öbüründen büyükse, tabanı da öbürünün tabanından büyük olacaktır.
ABG ve DEZ iki üçgen olsun; AB ve AG kenarları DE ve DZ kenarlarına sırasıyla, yani AB, DE'ye, AG de DZ'ye eşit olsun; A'daki açı da D'deki açıdan büyük olsun. Diyorum ki BG tabanı da EZ tabanından büyüktür.
BAG açısı EDZ açısından büyük olduğundan, DE doğrusuna ve üzerindeki D noktasına BAG açısına eşit EDH açısı kurulsun; AG ile DZ'den hangisine olursa olsun eşit DH yerleştirilsin ve EH ile ZH birleştirilsin.
AB, DE'ye, AG de DH'ye eşit olduğundan, BA ve AG kenarları ED ve DH kenarlarına sırasıyla eşittir; BAG açısı da EDH açısına eşittir; o hâlde BG tabanı EH tabanına eşittir. Yine DZ, DH'ye eşit olduğundan DHZ açısı da DZH açısına eşittir; o hâlde DZH açısı EHZ açısından büyüktür; EZH açısı ise EHZ açısından çok daha büyüktür. EZH üçgeninin EZH açısı EHZ açısından büyük olduğundan ve büyük açının karşısında büyük kenar bulunduğundan, EH kenarı da EZ'den büyüktür. EH ise BG'ye eşittir; o hâlde BG de EZ'den büyüktür.
Öyleyse iki üçgenin iki kenarı sırasıyla iki kenara eşitse, ama eşit doğruların arasındaki açılardan biri öbüründen büyükse, tabanı da öbürünün tabanından büyük olacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν δύο τρίγωνα τὰς δύο πλευρὰς [ταῖς] δύο πλευραῖς ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, τὴν δὲ γωνίαν τῆς γωνίας μείζονα ἔχῃ τὴν ὑπὸ τῶν ἴσων εὐθειῶν περιεχομένην, καὶ τὴν βάσιν τῆς βάσεως μείζονα ἕξει. ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ τὰς δύο πλευρὰς τὰς ΑΒ, ΑΓ ταῖς δύο πλευραῖς ταῖς ΔΕ, ΔΖ ἴσας ἔχοντα ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, τὴν μὲν ΑΒ τῇ ΔΕ τὴν δὲ ΑΓ τῇ ΔΖ, ἡ δὲ πρὸς τῷ Α γωνία τῆς πρὸς τῷ Δ γωνίας μείζων ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ βάσις ἡ ΒΓ βάσεως τῆς ΕΖ μείζων ἐστίν. ἐπεὶ γὰρ μείζων ἡ ὑπὸ ΒΑΓ γωνία τῆς ὑπὸ ΕΔΖ γωνίας, συνεστάτω πρὸς τῇ ΔΕ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Δ τῇ ὑπὸ ΒΑΓ γωνίᾳ ἴση ἡ ὑπὸ ΕΔΗ, καὶ κείσθω ὁποτέρᾳ τῶν ΑΓ, ΔΖ ἴση ἡ ΔΗ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΕΗ, ΖΗ. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΑΒ τῇ ΔΕ, ἡ δὲ ΑΓ τῇ ΔΗ, δύο δὴ αἱ ΒΑ, ΑΓ δυσὶ ταῖς ΕΔ, ΔΗ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΑΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΗ ἴση· βάσις ἄρα ἡ ΒΓ βάσει τῇ ΕΗ ἐστιν ἴση. πάλιν, ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΔΖ τῇ ΔΗ, ἴση ἐστὶ καὶ ἡ ὑπὸ ΔΗΖ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΖΗ· μείζων ἄρα ἡ ὑπὸ ΔΖΗ τῆς ὑπὸ ΕΗΖ· πολλῷ ἄρα μείζων ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΕΖΗ τῆς ὑπὸ ΕΗΖ. καὶ ἐπεὶ τρίγωνόν ἐστι τὸ ΕΖΗ μείζονα ἔχον τὴν ὑπὸ ΕΖΗ γωνίαν τῆς ὑπὸ ΕΗΖ, ὑπὸ δὲ τὴν μείζονα γωνίαν ἡ μείζων πλευρὰ ὑποτείνει, μείζων ἄρα καὶ πλευρὰ ἡ ΕΗ τῆς ΕΖ. ἴση δὲ ἡ ΕΗ τῇ ΒΓ· μείζων ἄρα καὶ ἡ ΒΓ τῆς ΕΖ. ἐὰν ἄρα δύο τρίγωνα τὰς δύο πλευρὰς δυσὶ πλευραῖς ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, τὴν δὲ γωνίαν τῆς γωνίας μείζονα ἔχῃ τὴν ὑπὸ τῶν ἴσων εὐθειῶν περιεχομένην, καὶ τὴν βάσιν τῆς βάσεως μείζονα ἕξει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.25Önerme 25. İki üçgenin iki kenarı sırasıyla iki kenara eşitse, ama tabanlarından biri öbüründen büyükse, eşit doğruların arasındaki açısı da öbürününkinden büyük olacaktır.
ABG ve DEZ iki üçgen olsun; AB ve AG kenarları DE ve DZ kenarlarına sırasıyla, yani AB, DE'ye, AG de DZ'ye eşit olsun; BG tabanı da EZ tabanından büyük olsun. Diyorum ki BAG açısı da EDZ açısından büyüktür.
Değilse, ya ona eşittir ya da ondan küçüktür. BAG açısı EDZ açısına eşit değildir; çünkü öyle olsaydı BG tabanı da EZ tabanına eşit olurdu; oysa değildir. Demek ki BAG açısı EDZ açısına eşit değildir. BAG açısı EDZ açısından küçük de değildir; çünkü öyle olsaydı BG tabanı da EZ tabanından küçük olurdu; oysa değildir. Demek ki BAG açısı EDZ açısından küçük değildir. Eşit olmadığı da gösterilmişti; o hâlde BAG açısı EDZ açısından büyüktür.
Öyleyse iki üçgenin iki kenarı sırasıyla iki kenara eşitse, ama tabanlarından biri öbüründen büyükse, eşit doğruların arasındaki açısı da öbürününkinden büyük olacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν δύο τρίγωνα τὰς δύο πλευρὰς δυσὶ πλευραῖς ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, τὴν δὲ βάσιν τῆς βάσεως μείζονα ἔχῃ, καὶ τὴν γωνίαν τῆς γωνίας μείζονα ἕξει τὴν ὑπὸ τῶν ἴσων εὐθειῶν περιεχομένην. ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ τὰς δύο πλευρὰς τὰς ΑΒ, ΑΓ ταῖς δύο πλευραῖς ταῖς ΔΕ, ΔΖ ἴσας ἔχοντα ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, τὴν μὲν ΑΒ τῇ ΔΕ, τὴν δὲ ΑΓ τῇ ΔΖ· βάσις δὲ ἡ ΒΓ βάσεως τῆς ΕΖ μείζων ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΑΓ γωνίας τῆς ὑπὸ ΕΔΖ μείζων ἐστίν· εἰ γὰρ μή, ἤτοι ἴση ἐστὶν αὐτῇ ἢ ἐλάσσων· ἴση μὲν οὖν οὐκ ἔστιν ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ· ἴση γὰρ ἂν ἦν καὶ βάσις ἡ ΒΓ βάσει τῇ ΕΖ· οὐκ ἔστι δέ. οὐκ ἄρα ἴση ἐστὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ· οὐδὲ μὴν ἐλάσσων ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῆς ὑπὸ ΕΔΖ· ἐλάσσων γὰρ ἂν ἦν καὶ βάσις ἡ ΒΓ βάσεως τῆς ΕΖ· οὐκ ἔστι δέ· οὐκ ἄρα ἐλάσσων ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΑΓ γωνία τῆς ὑπὸ ΕΔΖ. ἐδείχθη δὲ ὅτι οὐδὲ ἴση· μείζων ἄρα ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῆς ὑπὸ ΕΔΖ. ἐὰν ἄρα δύο τρίγωνα τὰς δύο πλευρὰς δυσὶ πλευραῖς ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκάτερᾳ, τὴν δὲ βάσιν τῆς βάσεως μείζονα ἔχῃ, καὶ τὴν γωνίαν τῆς γωνίας μείζονα ἕξει τὴν ὑπὸ τῶν ἴσων εὐθειῶν περιεχομένην· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.26Önerme 26. İki üçgenin iki açısı sırasıyla iki açıya eşitse ve bir kenarı da bir kenara eşitse (ya eşit açıların arasındaki kenar ya da eşit açılardan birinin karşısındaki kenar), kalan kenarları da [sırasıyla] kalan kenarlara, kalan açısı da kalan açıya eşit olacaktır.
ABG ve DEZ iki üçgen olsun; ABG ve BGA açıları DEZ ve EZD açılarına sırasıyla, yani ABG, DEZ'ye, BGA da EZD'ye eşit olsun; bir kenarları da bir kenara eşit olsun: önce eşit açıların arasındaki kenarı, yani BG, EZ'ye eşit olsun. Diyorum ki kalan kenarları da kalan kenarlara sırasıyla, yani AB, DE'ye, AG de DZ'ye eşit olacak, kalan açı da kalan açıya, yani BAG açısı EDZ açısına eşit olacaktır.
AB, DE'ye eşit değilse, biri büyüktür. AB büyük olsun; DE'ye eşit BH yerleştirilsin ve HG birleştirilsin.
BH, DE'ye, BG de EZ'ye eşit olduğundan, BH ve BG kenarları DE ve EZ kenarlarına sırasıyla eşittir; HBG açısı da DEZ açısına eşittir. O hâlde HG tabanı DZ tabanına eşittir, HBG üçgeni DEZ üçgenine eşittir ve eşit kenarların karşısındaki öbür açılar öbür açılara eşit olacaktır; demek ki HGB açısı DZE açısına eşittir. Ama DZE açısının BGA açısına eşit olduğu varsayılmıştı; o hâlde BGH açısı da BGA açısına, küçük olan büyüğe eşittir; bu imkânsızdır. Demek ki AB, DE'den farklı değildir; o hâlde ona eşittir. BG de EZ'ye eşittir; o hâlde AB ve BG kenarları DE ve EZ kenarlarına sırasıyla eşittir; ABG açısı da DEZ açısına eşittir. Demek ki AG tabanı DZ tabanına eşittir ve kalan BAG açısı kalan EDZ açısına eşittir.
Şimdi de eşit açıların karşısındaki kenarlar, örneğin AB ile DE eşit olsun. Diyorum ki yine kalan kenarlar kalan kenarlara, yani AG, DZ'ye, BG de EZ'ye eşit olacak, ayrıca kalan BAG açısı kalan EDZ açısına eşittir.
BG, EZ'ye eşit değilse, biri büyüktür. Mümkünse BG büyük olsun; EZ'ye eşit BTh yerleştirilsin ve ATh birleştirilsin. BTh, EZ'ye, AB de DE'ye eşit olduğundan, AB ve BTh kenarları DE ve EZ kenarlarına sırasıyla eşittir ve aralarındaki açılar eşittir. O hâlde ATh tabanı DZ tabanına eşittir, ABTh üçgeni DEZ üçgenine eşittir ve eşit kenarların karşısındaki öbür açılar öbür açılara eşit olacaktır; demek ki BThA açısı EZD açısına eşittir. Ama EZD açısı BGA açısına eşittir; böylece AThG üçgeninin BThA dış açısı, iç ve karşı açı olan BGA açısına eşit olur; bu imkânsızdır. Demek ki BG, EZ'den farklı değildir; o hâlde ona eşittir. AB de DE'ye eşittir. O hâlde AB ve BG kenarları DE ve EZ kenarlarına sırasıyla eşittir ve aralarındaki açılar eşittir; demek ki AG tabanı DZ tabanına eşittir, ABG üçgeni DEZ üçgenine eşittir ve kalan BAG açısı kalan EDZ açısına eşittir.
Öyleyse iki üçgenin iki açısı sırasıyla iki açıya eşitse ve bir kenarı da bir kenara eşitse (ya eşit açıların arasındaki kenar ya da eşit açılardan birinin karşısındaki kenar), kalan kenarları da kalan kenarlara, kalan açısı da kalan açıya eşit olacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν δύο τρίγωνα τὰς δύο γωνίας δυσὶ γωνίαις ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ μίαν πλευρὰν μιᾷ πλευρᾷ ἴσην ἤτοι τὴν πρὸς ταῖς ἴσαις γωνίαις ἢ τὴν ὑποτείνουσαν ὑπὸ μίαν τῶν ἴσων γωνιῶν, καὶ τὰς λοιπὰς πλευρὰς ταῖς λοιπαῖς πλευραῖς ἴσας ἕξει [ἑκατέραν ἑκατέρᾳ] καὶ τὴν λοιπὴν γωνίαν τῇ λοιπῇ γωνίᾳ. ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ τὰς δύο γωνίας τὰς ὑπὸ ΑΒΓ, ΒΓΑ δυσὶ ταῖς ὑπὸ ΔΕΖ, ΕΖΔ ἴσας ἔχοντα ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, τὴν μὲν ὑπὸ ΑΒΓ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ, τὴν δὲ ὑπὸ ΒΓΑ τῇ ὑπὸ ΕΖΔ· ἐχέτω δὲ καὶ μίαν πλευρὰν μιᾷ πλευρᾷ ἴσην, πρότερον τὴν πρὸς ταῖς ἴσαις γωνίαις τὴν ΒΓ τῇ ΕΖ· λέγω, ὅτι καὶ τὰς λοιπὰς πλευρὰς ταῖς λοιπαῖς πλευραῖς ἴσας ἕξει ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, τὴν μὲν ΑΒ τῇ ΔΕ τὴν δὲ ΑΓ τῇ ΔΖ, καὶ τὴν λοιπὴν γωνίαν τῇ λοιπῇ γωνίᾳ, τὴν ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ. εἰ γὰρ ἄνισός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΔΕ, μία αὐτῶν μείζων ἐστίν. ἔστω μείζων ἡ ΑΒ, καὶ κείσθω τῇ ΔΕ ἴση ἡ ΒΗ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΗΓ. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΒΗ τῇ ΔΕ, ἡ δὲ ΒΓ τῇ ΕΖ, δύο δὴ αἱ ΒΗ, ΒΓ δυσὶ ταῖς ΔΕ, ΕΖ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΗΒΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ ἴση ἐστίν· βάσις ἄρα ἡ ΗΓ βάσει τῇ ΔΖ ἴση ἐστίν, καὶ τὸ ΗΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ ἴσον ἐστίν, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν· ἴση ἄρα ἡ ὑπὸ ΗΓΒ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΖΕ. ἀλλὰ ἡ ὑπὸ ΔΖΕ τῇ ὑπὸ ΒΓΑ ὑπόκειται ἴση· καὶ ἡ ὑπὸ ΒΓΗ ἄρα τῇ ὑπὸ ΒΓΑ ἴση ἐστίν, ἡ ἐλάσσων τῇ μείζονι· ὅπερ ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἄνισός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΔΕ. ἴση ἄρα. ἔστι δὲ καὶ ἡ ΒΓ τῇ ΕΖ ἴση· δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΓ δυσὶ ταῖς ΔΕ, ΕΖ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ ἐστιν ἴση· βάσις ἄρα ἡ ΑΓ βάσει τῇ ΔΖ ἴση ἐστίν, καὶ λοιπὴ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῇ λοιπῇ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ ἴση ἐστίν. ἀλλὰ δὴ πάλιν ἔστωσαν αἱ ὑπὸ τὰς ἴσας γωνίας πλευραὶ ὑποτείνουσαι ἴσαι, ὡς ἡ ΑΒ τῇ ΔΕ· λέγω πάλιν, ὅτι καὶ αἱ λοιπαὶ πλευραὶ ταῖς λοιπαῖς πλευραῖς ἴσαι ἔσονται, ἡ μὲν ΑΓ τῇ ΔΖ, ἡ δὲ ΒΓ τῇ ΕΖ καὶ ἔτι ἡ λοιπὴ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῇ λοιπῇ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ ἴση ἐστίν. εἰ γὰρ ἄνισός ἐστιν ἡ ΒΓ τῇ ΕΖ, μία αὐτῶν μείζων ἐστίν. ἔστω μείζων, εἰ δυνατόν, ἡ ΒΓ, καὶ κείσθω τῇ ΕΖ ἴση ἡ ΒΘ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΘ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΒΘ τῇ ΕΖ ἡ δὲ ΑΒ τῇ ΔΕ, δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΘ δυσὶ ταῖς ΔΕ, ΕΖ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνίας ἴσας περιέχουσιν· βάσις ἄρα ἡ ΑΘ βάσει τῇ ΔΖ ἴση ἐστίν, καὶ τὸ ΑΒΘ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ ἴσον ἐστίν, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν· ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΘΑ γωνία τῇ ὑπὸ ΕΖΔ. ἀλλὰ ἡ ὑπὸ ΕΖΔ τῇ ὑπὸ ΒΓΑ ἐστιν ἴση· τριγώνου δὴ τοῦ ΑΘΓ ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΒΘΑ ἴση ἐστὶ τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον τῇ ὑπὸ ΒΓΑ· ὅπερ ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἄνισός ἐστιν ἡ ΒΓ τῇ ΕΖ· ἴση ἄρα. ἐστὶ δὲ καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΔΕ ἴση. δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΓ δύο ταῖς ΔΕ, ΕΖ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνίας ἴσας περιέχουσι· βάσις ἄρα ἡ ΑΓ βάσει τῇ ΔΖ ἴση ἐστίν, καὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ ἴσον καὶ λοιπὴ γωνία ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῇ λοιπῇ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ ἴση. ἐὰν ἄρα δύο τρίγωνα τὰς δύο γωνίας δυσὶ γωνίαις ἴσας ἔχῃ ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ μίαν πλευρὰν μιᾷ πλευρᾷ ἴσην ἤτοι τὴν πρὸς ταῖς ἴσαις γωνίαις, ἢ τὴν ὑποτείνουσαν ὑπὸ μίαν τῶν ἴσων γωνιῶν, καὶ τὰς λοιπὰς πλευρὰς ταῖς λοιπαῖς πλευραῖς ἴσας ἕξει καὶ τὴν λοιπὴν γωνίαν τῇ λοιπῇ γωνίᾳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.27Önerme 27. Bir doğru iki doğrunun üzerine düşüp iç ters açıları birbirine eşit kılarsa, bu doğrular birbirine paralel olacaktır.
AB ve GD doğrularının üzerine düşen EZ doğrusu, AEZ ve EZD iç ters açılarını birbirine eşit kılsın. Diyorum ki AB, GD'ye paraleldir.
Değilse, AB ile GD uzatıldıklarında ya B ve D tarafında ya da A ve G tarafında kesişeceklerdir. Uzatılsınlar ve B ve D tarafında H'de kesişsinler. Bu durumda HEZ üçgeninin AEZ dış açısı, iç ve karşı açı olan EZH açısına eşit olur; bu imkânsızdır. Demek ki AB ile GD uzatıldıklarında B ve D tarafında kesişmeyeceklerdir. Aynı şekilde A ve G tarafında da kesişmeyecekleri gösterilecektir. Hiçbir tarafta kesişmeyen doğrular ise paraleldir; o hâlde AB, GD'ye paraleldir.
Öyleyse bir doğru iki doğrunun üzerine düşüp iç ters açıları birbirine eşit kılarsa, bu doğrular paralel olacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν εἰς δύο εὐθείας εὐθεῖα ἐμπίπτουσα τὰς ἐναλλὰξ γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιῇ, παράλληλοι ἔσονται ἀλλήλαις αἱ εὐθεῖαι. εἰς γὰρ δύο εὐθείας τὰς ΑΒ, ΓΔ εὐθεῖα ἐμπίπτουσα ἡ ΕΖ τὰς ἐναλλὰξ γωνίας τὰς ὑπὸ ΑΕΖ, ΕΖΔ ἴσας ἀλλήλαις ποιείτω· λέγω, ὅτι παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ. εἰ γὰρ μή, ἐκβαλλόμεναι αἱ ΑΒ, ΓΔ συμπεσοῦνται ἤτοι ἐπὶ τὰ Β, Δ μέρη ἢ ἐπὶ τὰ Α, Γ. ἐκβεβλήσθωσαν καὶ συμπιπτέτωσαν ἐπὶ τὰ Β, Δ μέρη κατὰ τὸ Η. τριγώνου δὴ τοῦ ΗΕΖ ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΑΕΖ ἴση ἐστὶ τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον τῇ ὑπὸ ΕΖΗ· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· οὐκ ἄρα αἱ ΑΒ, ΓΔ ἐκβαλλόμεναι συμπεσοῦνται ἐπὶ τὰ Β, Δ μέρη. ὁμοίως δὴ δειχθήσεται, ὅτι οὐδὲ ἐπὶ τὰ Α, Γ· αἱ δὲ ἐπὶ μηδέτερα τὰ μέρη συμπίπτουσαι παράλληλοί εἰσιν· παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ. ἐὰν ἄρα εἰς δύο εὐθείας εὐθεῖα ἐμπίπτουσα τὰς ἐναλλὰξ γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιῇ, παράλληλοι ἔσονται αἱ εὐθεῖαι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.28Önerme 28. Bir doğru iki doğrunun üzerine düşüp dış açıyı aynı taraftaki iç ve karşı açıya eşit kılarsa ya da aynı taraftaki iç açıların toplamını iki dik açıya eşit kılarsa, bu doğrular birbirine paralel olacaktır.
AB ve GD doğrularının üzerine düşen EZ doğrusu, EHB dış açısını iç ve karşı açı olan HThD açısına eşit kılsın ya da aynı taraftaki BHTh ve HThD iç açılarının toplamını iki dik açıya eşit kılsın. Diyorum ki AB, GD'ye paraleldir.
EHB açısı HThD açısına eşit olduğundan ve EHB açısı AHTh açısına da eşit olduğundan, AHTh açısı da HThD açısına eşittir; bunlar da iç ters açılardır; o hâlde AB, GD'ye paraleldir.
Yine, BHTh ile HThD'nin toplamı iki dik açıya eşit olduğundan ve AHTh ile BHTh'nin toplamı da iki dik açıya eşit olduğundan, AHTh ile BHTh, BHTh ile HThD'ye eşittir. Ortak BHTh açısı çıkarılsın; o hâlde kalan AHTh açısı kalan HThD açısına eşittir; bunlar da iç ters açılardır; o hâlde AB, GD'ye paraleldir.
Öyleyse bir doğru iki doğrunun üzerine düşüp dış açıyı aynı taraftaki iç ve karşı açıya eşit kılarsa ya da aynı taraftaki iç açıların toplamını iki dik açıya eşit kılarsa, bu doğrular paralel olacaktır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν εἰς δύο εὐθείας εὐθεῖα ἐμπίπτουσα τὴν ἐκτὸς γωνίαν τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη ἴσην ποιῇ ἢ τὰς ἐντὸς καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας, παράλληλοι ἔσονται ἀλλήλαις αἱ εὐθεῖαι. εἰς γὰρ δύο εὐθείας τὰς ΑΒ, ΓΔ εὐθεῖα ἐμπίπτουσα ἡ ΕΖ τὴν ἐκτὸς γωνίαν τὴν ὑπὸ ΕΗΒ τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΗΘΔ ἴσην ποιείτω ἢ τὰς ἐντὸς καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη τὰς ὑπὸ ΒΗΘ, ΗΘΔ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας· λέγω, ὅτι παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ. ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΕΗΒ τῇ ὑπὸ ΗΘΔ, ἀλλὰ ἡ ὑπὸ ΕΗΒ τῇ ὑπὸ ΑΗΘ ἐστιν ἴση, καὶ ἡ ὑπὸ ΑΗΘ ἄρα τῇ ὑπὸ ΗΘΔ ἐστιν ἴση· καί εἰσιν ἐναλλάξ· παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ. πάλιν, ἐπεὶ αἱ ὑπὸ ΒΗΘ, ΗΘΔ δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν, εἰσὶ δὲ καὶ αἱ ὑπὸ ΑΗΘ, ΒΗΘ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι, αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΗΘ, ΒΗΘ ταῖς ὑπὸ ΒΗΘ, ΗΘΔ ἴσαι εἰσίν· κοινὴ ἀφῃρήσθω ἡ ὑπὸ ΒΗΘ· λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΗΘ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΗΘΔ ἐστιν ἴση· καί εἰσιν ἐναλλάξ· παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ. ἐὰν ἄρα εἰς δύο εὐθείας εὐθεῖα ἐμπίπτουσα τὴν ἐκτὸς γωνίαν τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη ἴσην ποιῇ ἢ τὰς ἐντὸς καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας, παράλληλοι ἔσονται αἱ εὐθεῖαι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.29Önerme 29. Paralel doğruların üzerine düşen bir doğru, iç ters açıları birbirine, dış açıyı iç ve karşı açıya eşit kılar; aynı taraftaki iç açıların toplamını da iki dik açıya eşit kılar.
Paralel AB ve GD doğrularının üzerine EZ doğrusu düşsün. Diyorum ki EZ, AHTh ve HThD iç ters açılarını eşit, EHB dış açısını iç ve karşı açı olan HThD açısına eşit, aynı taraftaki BHTh ve HThD iç açılarının toplamını da iki dik açıya eşit kılar.
AHTh açısı HThD açısına eşit değilse, biri büyüktür. AHTh büyük olsun; ortak BHTh açısı eklensin. O hâlde AHTh ile BHTh'nin toplamı BHTh ile HThD'nin toplamından büyüktür. Ama AHTh ile BHTh'nin toplamı iki dik açıya eşittir; [ve] o hâlde BHTh ile HThD'nin toplamı iki dik açıdan küçüktür. İki dik açıdan küçük açılarla uzatılan doğrular ise sonsuza kadar uzatıldıklarında kesişir; demek ki AB ile GD sonsuza kadar uzatıldıklarında kesişecektir. Oysa paralel oldukları varsayıldığından kesişmezler. Demek ki AHTh açısı HThD açısından farklı değildir; o hâlde ona eşittir. AHTh açısı EHB açısına da eşittir; o hâlde EHB açısı da HThD açısına eşittir. Ortak BHTh açısı eklensin; o hâlde EHB ile BHTh, BHTh ile HThD'ye eşittir. Ama EHB ile BHTh'nin toplamı iki dik açıya eşittir; o hâlde BHTh ile HThD'nin toplamı da iki dik açıya eşittir.
Öyleyse paralel doğruların üzerine düşen bir doğru, iç ters açıları birbirine, dış açıyı iç ve karşı açıya eşit kılar; aynı taraftaki iç açıların toplamını da iki dik açıya eşit kılar. Gösterilmesi gereken buydu.
Önerme 30. Aynı doğruya paralel olan doğrular birbirine de paraleldir.
AB ve GD'nin her biri EZ'ye paralel olsun. Diyorum ki AB de GD'ye paraleldir.
Bunların üzerine HK doğrusu düşsün.
HK doğrusu paralel AB ve EZ doğrularının üzerine düştüğünden, AHK açısı HThZ açısına eşittir. Yine HK doğrusu paralel EZ ve GD doğrularının üzerine düştüğünden, HThZ açısı HKD açısına eşittir. AHK açısının HThZ açısına eşit olduğu da gösterilmişti. O hâlde AHK açısı da HKD açısına eşittir; bunlar da iç ters açılardır. Demek ki AB, GD'ye paraleldir.
[Öyleyse aynı doğruya paralel olan doğrular birbirine de paraleldir.] Gösterilmesi gereken buydu.
ἡ εἰς τὰς παραλλήλους εὐθείας εὐθεῖα ἐμπίπτουσα τάς τε ἐναλλὰξ γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιεῖ καὶ τὴν ἐκτὸς τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον ἴσην καὶ τὰς ἐντὸς καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας. εἰς γὰρ παραλλήλους εὐθείας τὰς ΑΒ, ΓΔ εὐθεῖα ἐμπιπτέτω ἡ ΕΖ· λέγω, ὅτι τὰς ἐναλλὰξ γωνίας τὰς ὑπὸ ΑΗΘ, ΗΘΔ ἴσας ποιεῖ καὶ τὴν ἐκτὸς γωνίαν τὴν ὑπὸ ΕΗΒ τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον τῇ ὑπὸ ΗΘΔ ἴσην καὶ τὰς ἐντὸς καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη τὰς ὑπὸ ΒΗΘ, ΗΘΔ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας. εἰ γὰρ ἄνισός ἐστιν ἡ ὑπὸ ΑΗΘ τῇ ὑπὸ ΗΘΔ, μία αὐτῶν μείζων ἐστίν. ἔστω μείζων ἡ ὑπὸ ΑΗΘ· κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΒΗΘ· αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΗΘ, ΒΗΘ τῶν ὑπὸ ΒΗΘ, ΗΘΔ μείζονές εἰσιν. ἀλλὰ αἱ ὑπὸ ΑΗΘ, ΒΗΘ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. [καὶ] αἱ ἄρα ὑπὸ ΒΗΘ, ΗΘΔ δύο ὀρθῶν ἐλάσσονές εἰσιν. αἱ δὲ ἀπʼ ἐλασσόνων ἢ δύο ὀρθῶν ἐκβαλλόμεναι εἰς ἄπειρον συμπίπτουσιν· αἱ ἄρα ΑΒ, ΓΔ ἐκβαλλόμεναι εἰς ἄπειρον συμπεσοῦνται· οὐ συμπίπτουσι δὲ διὰ τὸ παραλλήλους αὐτὰς ὑποκεῖσθαι· οὐκ ἄρα ἄνισός ἐστιν ἡ ὑπὸ ΑΗΘ τῇ ὑπὸ ΗΘΔ· ἴση ἄρα. ἀλλὰ ἡ ὑπὸ ΑΗΘ τῇ ὑπὸ ΕΗΒ ἐστιν ἴση· καὶ ἡ ὑπὸ ΕΗΒ ἄρα τῇ ὑπὸ ΗΘΔ ἐστιν ἴση. κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΒΗΘ· αἱ ἄρα ὑπὸ ΕΗΒ, ΒΗΘ ταῖς ὑπὸ ΒΗΘ, ΗΘΔ ἴσαι εἰσίν. ἀλλὰ αἱ ὑπὸ ΕΗΒ, ΒΗΘ δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· καὶ αἱ ὑπὸ ΒΗΘ, ΗΘΔ ἄρα δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. ἡ ἄρα εἰς τὰς παραλλήλους εὐθείας εὐθεῖα ἐμπίπτουσα τάς τε ἐναλλὰξ γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ποιεῖ καὶ τὴν ἐκτὸς τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον ἴσην καὶ τὰς ἐντὸς καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. αἱ τῇ αὐτῇ εὐθείᾳ παράλληλοι καὶ ἀλλήλαις εἰσὶ παράλληλοι. ἔστω ἑκατέρα τῶν ΑΒ, ΓΔ τῇ ΕΖ παράλληλος· λέγω, ὅτι καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ ἐστι παράλληλος. ἐμπιπτέτω γὰρ εἰς αὐτὰς εὐθεῖα ἡ ΗΚ. καὶ ἐπεὶ εἰς παραλλήλους εὐθείας τὰς ΑΒ, ΕΖ εὐθεῖα ἐμπέπτωκεν ἡ ΗΚ, ἴση ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΗΚ τῇ ὑπὸ ΗΘΖ. πάλιν, ἐπεὶ εἰς παραλλήλους εὐθείας τὰς ΕΖ, ΓΔ εὐθεῖα ἐμπέπτωκεν ἡ ΗΚ, ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΗΘΖ τῇ ὑπὸ ΗΚΔ. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΑΗΚ τῇ ὑπὸ ΗΘΖ ἴση. καὶ ἡ ὑπὸ ΑΗΚ ἄρα τῇ ὑπὸ ΗΚΔ ἐστιν ἴση· καί εἰσιν ἐναλλάξ. παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ. [Αἱ ἄρα τῇ αὐτῇ εὐθείᾳ παράλληλοι καὶ ἀλλήλαις εἰσὶ παράλληλοι·] ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.31Önerme 31. Verilen bir noktadan, verilen bir doğruya paralel bir doğru çizmek.
Verilen nokta A, verilen doğru BG olsun. A noktasından BG doğrusuna paralel bir doğru çizmek gerekiyor.
BG üzerinde rastgele bir D noktası alınsın ve AD birleştirilsin. DA doğrusuna ve üzerindeki A noktasına ADG açısına eşit DAE açısı kurulsun ve EA'nın doğrultusunda AZ doğrusu uzatılsın.
BG ve EZ doğrularının üzerine düşen AD doğrusu, EAD ve ADG iç ters açılarını birbirine eşit kıldığından, EAZ, BG'ye paraleldir.
Demek ki verilen A noktasından, verilen BG doğrusuna paralel EAZ doğrusu çizilmiştir. Yapılması gereken buydu.
διὰ τοῦ δοθέντος σημείου τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ παράλληλον εὐθεῖαν γραμμὴν ἀγαγεῖν. ἔστω τὸ μὲν δοθὲν σημεῖον τὸ Α, ἡ δὲ δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΒΓ· δεῖ δὴ διὰ τοῦ Α σημείου τῇ ΒΓ εὐθείᾳ παράλληλον εὐθεῖαν γραμμὴν ἀγαγεῖν. εἰλήφθω ἐπὶ τῆς ΒΓ τυχὸν σημεῖον τὸ Δ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΔ· καὶ συνεστάτω πρὸς τῇ ΔΑ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Α τῇ ὑπὸ ΑΔΓ γωνίᾳ ἴση ἡ ὑπὸ ΔΑΕ· καὶ ἐκβεβλήσθω ἐπʼ εὐθείας τῇ ΕΑ εὐθεῖα ἡ ΑΖ. καὶ ἐπεὶ εἰς δύο εὐθείας τὰς ΒΓ, ΕΖ εὐθεῖα ἐμπίπτουσα ἡ ΑΔ τὰς ἐναλλὰξ γωνίας τὰς ὑπὸ ΕΑΔ, ΑΔΓ ἴσας ἀλλήλαις πεποίηκεν, παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΑΖ τῇ ΒΓ. διὰ τοῦ δοθέντος ἄρα σημείου τοῦ Α τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ τῇ ΒΓ παράλληλος εὐθεῖα γραμμὴ ἦκται ἡ ΕΑΖ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.32Önerme 32. Her üçgende kenarlardan biri uzatılırsa, dış açı iki iç ve karşı açının toplamına eşittir; üçgenin üç iç açısının toplamı da iki dik açıya eşittir.
ABG üçgeni olsun ve BG kenarı D'ye kadar uzatılsın. Diyorum ki AGD dış açısı, iç ve karşı açılar olan GAB ile ABG'nin toplamına eşittir; üçgenin ABG, BGA, GAB iç açılarının toplamı da iki dik açıya eşittir.
G noktasından AB doğrusuna paralel GE çizilsin.
AB, GE'ye paralel olduğundan ve AG bunların üzerine düştüğünden, BAG ve AGE iç ters açıları birbirine eşittir. Yine AB, GE'ye paralel olduğundan ve BD doğrusu bunların üzerine düştüğünden, EGD dış açısı, iç ve karşı açı olan ABG açısına eşittir. AGE açısının BAG açısına eşit olduğu da gösterilmişti; o hâlde AGD açısının tamamı, iç ve karşı açılar olan BAG ile ABG'nin toplamına eşittir.
Ortak AGB açısı eklensin; o hâlde AGD ile AGB'nin toplamı ABG, BGA, GAB açılarının toplamına eşittir. Ama AGD ile AGB'nin toplamı iki dik açıya eşittir; o hâlde AGB, GBA, GAB açılarının toplamı da iki dik açıya eşittir.
Öyleyse her üçgende kenarlardan biri uzatılırsa, dış açı iki iç ve karşı açının toplamına eşittir; üçgenin üç iç açısının toplamı da iki dik açıya eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
παντὸς τριγώνου μιᾶς τῶν πλευρῶν προσεκβληθείσης ἡ ἐκτὸς γωνία δυσὶ ταῖς ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον ἴση ἐστίν, καὶ αἱ ἐντὸς τοῦ τριγώνου τρεῖς γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. ἔστω τρίγωνον τὸ ΑΒΓ, καὶ προσεκβεβλήσθω αὐτοῦ μία πλευρὰ ἡ ΒΓ ἐπὶ τὸ Δ· λέγω, ὅτι ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΑΓΔ ἴση ἐστὶ δυσὶ ταῖς ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον ταῖς ὑπὸ ΓΑΒ, ΑΒΓ, καὶ αἱ ἐντὸς τοῦ τριγώνου τρεῖς γωνίαι αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΒΓΑ, ΓΑΒ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. ἤχθω γὰρ διὰ τοῦ Γ σημείου τῇ ΑΒ εὐθείᾳ παράλληλος ἡ ΓΕ. καὶ ἐπεὶ παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΓΕ, καὶ εἰς αὐτὰς ἐμπέπτωκεν ἡ ΑΓ, αἱ ἐναλλὰξ γωνίαι αἱ ὑπὸ ΒΑΓ, ΑΓΕ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. πάλιν, ἐπεὶ παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΓΕ, καὶ εἰς αὐτὰς ἐμπέπτωκεν εὐθεῖα ἡ ΒΔ, ἡ ἐκτὸς γωνία ἡ ὑπὸ ΕΓΔ ἴση ἐστὶ τῇ ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον τῇ ὑπὸ ΑΒΓ. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΑΓΕ τῇ ὑπὸ ΒΑΓ ἴση· ὅλη ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΓΔ γωνία ἴση ἐστὶ δυσὶ ταῖς ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον ταῖς ὑπὸ ΒΑΓ, ΑΒΓ. κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΑΓΒ· αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΓΔ, ΑΓΒ τρισὶ ταῖς ὑπὸ ΑΒΓ, ΒΓΑ, ΓΑΒ ἴσαι εἰσίν. ἀλλʼ αἱ ὑπὸ ΑΓΔ, ΑΓΒ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· καὶ αἱ ὑπὸ ΑΓΒ, ΓΒΑ, ΓΑΒ ἄρα δυσίν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. παντὸς ἄρα τριγώνου μιᾶς τῶν πλευρῶν προσεκβληθείσης ἡ ἐκτὸς γωνία δυσὶ ταῖς ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον ἴση ἐστίν, καὶ αἱ ἐντὸς τοῦ τριγώνου τρεῖς γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.33Önerme 33. Eşit ve paralel doğruları aynı taraftan birleştiren doğrular da eşit ve paraleldir.
AB ve GD eşit ve paralel olsun; AG ve BD doğruları onları aynı taraftan birleştirsin. Diyorum ki AG ile BD de eşit ve paraleldir.
BG birleştirilsin. AB, GD'ye paralel olduğundan ve BG bunların üzerine düştüğünden, ABG ve BGD iç ters açıları birbirine eşittir. AB, GD'ye eşit ve BG ortak olduğundan, AB ve BG kenarları BG ve GD kenarlarına eşittir; ABG açısı da BGD açısına eşittir. O hâlde AG tabanı BD tabanına eşittir, ABG üçgeni BGD üçgenine eşittir ve eşit kenarların karşısındaki öbür açılar sırasıyla öbür açılara eşit olacaktır; demek ki AGB açısı GBD açısına eşittir. AG ve BD doğrularının üzerine düşen BG doğrusu iç ters açıları birbirine eşit kıldığından, AG, BD'ye paraleldir. Ona eşit olduğu da gösterilmişti.
Öyleyse eşit ve paralel doğruları aynı taraftan birleştiren doğrular da eşit ve paraleldir. Gösterilmesi gereken buydu.
αἱ τὰς ἴσας τε καὶ παραλλήλους ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη ἐπιζευγνύουσαι εὐθεῖαι καὶ αὐταὶ ἴσαι τε καὶ παράλληλοί εἰσιν. ἔστωσαν ἴσαι τε καὶ παράλληλοι αἱ ΑΒ, ΓΔ, καὶ ἐπιζευγνύτωσαν αὐτὰς ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη εὐθεῖαι αἱ ΑΓ, ΒΔ· λέγω, ὅτι καὶ αἱ ΑΓ, ΒΔ ἴσαι τε καὶ παράλληλοί εἰσιν. ἐπεζεύχθω ἡ ΒΓ. καὶ ἐπεὶ παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ, καὶ εἰς αὐτὰς ἐμπέπτωκεν ἡ ΒΓ, αἱ ἐναλλὰξ γωνίαι αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΒΓΔ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ κοινὴ δὲ ἡ ΒΓ, δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΓ δύο ταῖς ΒΓ, ΓΔ ἴσαι εἰσίν· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΒΓΔ ἴση· βάσις ἄρα ἡ ΑΓ βάσει τῇ ΒΔ ἐστιν ἴση, καὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΒΓΔ τριγώνῳ ἴσον ἐστίν, καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι ἔσονται ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, ὑφʼ ἃς αἱ ἴσαι πλευραὶ ὑποτείνουσιν· ἴση ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΓΒ γωνία τῇ ὑπὸ ΓΒΔ. καὶ ἐπεὶ εἰς δύο εὐθείας τὰς ΑΓ, ΒΔ εὐθεῖα ἐμπίπτουσα ἡ ΒΓ τὰς ἐναλλὰξ γωνίας ἴσας ἀλλήλαις πεποίηκεν, παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΒΔ. ἐδείχθη δὲ αὐτῇ καὶ ἴση. αἱ ἄρα τὰς ἴσας τε καὶ παραλλήλους ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη ἐπιζευγνύουσαι εὐθεῖαι καὶ αὐταὶ ἴσαι τε καὶ παράλληλοί εἰσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.34Önerme 34. Paralelkenar alanlarda karşılıklı kenarlar ve açılar birbirine eşittir ve köşegen alanı ikiye böler.
AGDB paralelkenar alanı, BG de köşegeni olsun. Diyorum ki AGDB paralelkenarının karşılıklı kenarları ve açıları birbirine eşittir ve BG köşegeni onu ikiye böler.
AB, GD'ye paralel olduğundan ve BG doğrusu bunların üzerine düştüğünden, ABG ve BGD iç ters açıları birbirine eşittir. Yine AG, BD'ye paralel olduğundan ve BG bunların üzerine düştüğünden, AGB ve GBD iç ters açıları birbirine eşittir. Böylece ABG ve BGD iki üçgendir; ABG ve BGA açıları BGD ve GBD açılarına sırasıyla eşittir, eşit açıların arasındaki bir kenarları da, ortak olan BG, birbirine eşittir. O hâlde kalan kenarları da kalan kenarlara sırasıyla, kalan açıları da kalan açıya eşit olacaktır; demek ki AB kenarı GD'ye, AG de BD'ye eşittir, ayrıca BAG açısı GDB açısına eşittir. ABG açısı BGD açısına, GBD açısı da AGB açısına eşit olduğundan, ABD açısının tamamı AGD açısının tamamına eşittir. BAG açısının GDB açısına eşit olduğu da gösterilmişti.
Öyleyse paralelkenar alanlarda karşılıklı kenarlar ve açılar birbirine eşittir.
Şimdi diyorum ki köşegen de alanı ikiye böler. AB, GD'ye eşit ve BG ortak olduğundan, AB ve BG kenarları GD ve BG kenarlarına sırasıyla eşittir; ABG açısı da BGD açısına eşittir. O hâlde AG tabanı da DB'ye eşittir ve ABG üçgeni BGD üçgenine eşittir.
Demek ki BG köşegeni ABGD paralelkenarını ikiye böler. Gösterilmesi gereken buydu.
τῶν παραλληλογράμμων χωρίων αἱ ἀπεναντίον πλευραί τε καὶ γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν, καὶ ἡ διάμετρος αὐτὰ δίχα τέμνει. ἔστω παραλληλόγραμμον χωρίον τὸ ΑΓΔΒ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἡ ΒΓ· λέγω, ὅτι τοῦ ΑΓΔΒ παραλληλογράμμου αἱ ἀπεναντίον πλευραί τε καὶ γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν, καὶ ἡ ΒΓ διάμετρος αὐτὸ δίχα τέμνει. ἐπεὶ γὰρ παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ, καὶ εἰς αὐτὰς ἐμπέπτωκεν εὐθεῖα ἡ ΒΓ, αἱ ἐναλλὰξ γωνίαι αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΒΓΔ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. πάλιν, ἐπεὶ παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΓ τῇ ΒΔ, καὶ εἰς αὐτὰς ἐμπέπτωκεν ἡ ΒΓ, αἱ ἐναλλὰξ γωνίαι αἱ ὑπὸ ΑΓΒ, ΓΒΔ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. δύο δὴ τρίγωνά ἐστι τὰ ΑΒΓ, ΒΓΔ τὰς δύο γωνίας τὰς ὑπὸ ΑΒΓ, ΒΓΑ δυσὶ ταῖς ὑπὸ ΒΓΔ, ΓΒΔ ἴσας ἔχοντα ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ μίαν πλευρὰν μιᾷ πλευρᾷ ἴσην τὴν πρὸς ταῖς ἴσαις γωνίαις κοινὴν αὐτῶν τὴν ΒΓ· καὶ τὰς λοιπὰς ἄρα πλευρὰς ταῖς λοιπαῖς ἴσας ἕξει ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ τὴν λοιπὴν γωνίαν τῇ λοιπῇ γωνίᾳ· ἴση ἄρα ἡ μὲν ΑΒ πλευρὰ τῇ ΓΔ, ἡ δὲ ΑΓ τῇ ΒΔ, καὶ ἔτι ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΒΑΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΓΔΒ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ὑπὸ ΑΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΒΓΔ, ἡ δὲ ὑπὸ ΓΒΔ τῇ ὑπὸ ΑΓΒ, ὅλη ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΔ ὅλῃ τῇ ὑπὸ ΑΓΔ ἐστιν ἴση. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΓ τῇ ὑπὸ ΓΔΒ ἴση. τῶν ἄρα παραλληλογράμμων χωρίων αἱ ἀπεναντίον πλευραί τε καὶ γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. λέγω δή, ὅτι καὶ ἡ διάμετρος αὐτὰ δίχα τέμνει. ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ, κοινὴ δὲ ἡ ΒΓ, δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΓ δυσὶ ταῖς ΓΔ, ΒΓ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΒΓΔ ἴση. καὶ βάσις ἄρα ἡ ΑΓ τῇ ΔΒ ἴση. καὶ τὸ ΑΒΓ [ἄρα] τρίγωνον τῷ ΒΓΔ τριγώνῳ ἴσον ἐστίν. ἡ ἄρα ΒΓ διάμετρος δίχα τέμνει τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.35Önerme 35. Aynı taban üzerinde ve aynı paraleller arasında bulunan paralelkenarlar birbirine eşittir.
ABGD ve EBGZ paralelkenarları aynı BG tabanı üzerinde ve aynı AZ ile BG paralelleri arasında olsun. Diyorum ki ABGD, EBGZ paralelkenarına eşittir.
ABGD paralelkenar olduğundan AD, BG'ye eşittir. Aynı sebeple EZ de BG'ye eşittir; dolayısıyla AD de EZ'ye eşittir; DE de ortaktır; o hâlde AE'nin tamamı DZ'nin tamamına eşittir. AB de DG'ye eşittir; o hâlde EA ve AB kenarları ZD ve DG kenarlarına sırasıyla eşittir; ZDG açısı da EAB açısına, dış açı iç açıya eşittir. O hâlde EB tabanı ZG tabanına eşittir ve EAB üçgeni DZG üçgenine eşit olacaktır. Ortak DHE çıkarılsın; o hâlde kalan ABHD yamuğu kalan EHGZ yamuğuna eşittir. Ortak HBG üçgeni eklensin; o hâlde ABGD paralelkenarının tamamı EBGZ paralelkenarının tamamına eşittir.
Öyleyse aynı taban üzerinde ve aynı paraleller arasında bulunan paralelkenarlar birbirine eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
τὰ παραλληλόγραμμα τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν. ἔστω παραλληλόγραμμα τὰ ΑΒΓΔ, ΕΒΓΖ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως τῆς ΒΓ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΑΖ, ΒΓ· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒΓΔ τῷ ΕΒΓΖ παραλληλογράμμῳ. ἐπεὶ γὰρ παραλληλόγραμμόν ἐστι τὸ ΑΒΓΔ, ἴση ἐστὶν ἡ ΑΔ τῇ ΒΓ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΕΖ τῇ ΒΓ ἐστιν ἴση· ὥστε καὶ ἡ ΑΔ τῇ ΕΖ ἐστιν ἴση· καὶ κοινὴ ἡ ΔΕ· ὅλη ἄρα ἡ ΑΕ ὅλῃ τῇ ΔΖ ἐστιν ἴση. ἔστι δὲ καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΔΓ ἴση· δύο δὴ αἱ ΕΑ, ΑΒ δύο ταῖς ΖΔ, ΔΓ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΖΔΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΑΒ ἐστιν ἴση ἡ ἐκτὸς τῇ ἐντός· βάσις ἄρα ἡ ΕΒ βάσει τῇ ΖΓ ἴση ἐστίν, καὶ τὸ ΕΑΒ τρίγωνον τῷ ΔΖΓ τριγώνῳ ἴσον ἔσται· κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ ΔΗΕ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΑΒΗΔ τραπέζιον λοιπῷ τῷ ΕΗΓΖ τραπεζίῳ ἐστὶν ἴσον· κοινὸν προσκείσθω τὸ ΗΒΓ τρίγωνον· ὅλον ἄρα τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον ὅλῳ τῷ ΕΒΓΖ παραλληλογράμμῳ ἴσον ἐστίν. τὰ ἄρα παραλληλόγραμμα τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.36Önerme 36. Eşit tabanlar üzerinde ve aynı paraleller arasında bulunan paralelkenarlar birbirine eşittir.
ABGD ve EZHTh paralelkenarları eşit BG ve ZH tabanları üzerinde ve aynı ATh ile BH paralelleri arasında olsun. Diyorum ki ABGD paralelkenarı EZHTh'ye eşittir.
BE ve GTh birleştirilsin. BG, ZH'ye, ZH de ETh'ye eşit olduğundan, BG de ETh'ye eşittir. Bunlar paraleldir de; EB ve ThG onları birleştirir. Eşit ve paralel doğruları aynı taraftan birleştiren doğrular da eşit ve paraleldir; [o hâlde EB ve ThG de eşit ve paraleldir]. Demek ki EBGTh bir paralelkenardır. Bu paralelkenar ABGD'ye eşittir, çünkü onunla aynı BG tabanına sahiptir ve onunla aynı BG ile ATh paralelleri arasındadır. Aynı sebeple EZHTh de aynı EBGTh'ye eşittir; dolayısıyla ABGD paralelkenarı da EZHTh'ye eşittir.
Öyleyse eşit tabanlar üzerinde ve aynı paraleller arasında bulunan paralelkenarlar birbirine eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
τὰ παραλληλόγραμμα τὰ ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν. ἔστω παραλληλόγραμμα τὰ ΑΒΓΔ, ΕΖΗΘ ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα τῶν ΒΓ, ΖΗ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΑΘ, ΒΗ· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον τῷ ΕΖΗΘ. ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ΒΕ, ΓΘ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΖΗ, ἀλλὰ ἡ ΖΗ τῇ ΕΘ ἐστιν ἴση, καὶ ἡ ΒΓ ἄρα τῇ ΕΘ ἐστιν ἴση. εἰσὶ δὲ καὶ παράλληλοι. καὶ ἐπιζευγνύουσιν αὐτὰς αἱ ΕΒ, ΘΓ· αἱ δὲ τὰς ἴσας τε καὶ παραλλήλους ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη ἐπιζευγνύουσαι ἴσαι τε καὶ παράλληλοί εἰσι· [καὶ αἱ ΕΒ, ΘΓ ἄρα ἴσαι τέ εἰσι καὶ παράλληλοι]. παραλληλόγραμμον ἄρα ἐστὶ τὸ ΕΒΓΘ. καί ἐστιν ἴσον τῷ ΑΒΓΔ· βάσιν τε γὰρ αὐτῷ τὴν αὐτὴν ἔχει τὴν ΒΓ, καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἐστὶν αὐτῷ ταῖς ΒΓ, ΑΘ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ ΕΖΗΘ τῷ αὐτῷ τῷ ΕΒΓΘ ἐστιν ἴσον· ὥστε καὶ τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον τῷ ΕΖΗΘ ἐστιν ἴσον. τὰ ἄρα παραλληλόγραμμα τὰ ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.37Önerme 37. Aynı taban üzerinde ve aynı paraleller arasında bulunan üçgenler birbirine eşittir.
ABG ve DBG üçgenleri aynı BG tabanı üzerinde ve aynı AD ile BG paralelleri arasında olsun. Diyorum ki ABG üçgeni DBG üçgenine eşittir.
AD her iki yönde E ve Z'ye kadar uzatılsın; B'den GA'ya paralel BE, G'den BD'ye paralel GZ çizilsin. O hâlde EBGA ile DBGZ'nin her biri bir paralelkenardır ve bunlar birbirine eşittir, çünkü aynı BG tabanı üzerinde ve aynı BG ile EZ paralelleri arasındadırlar. ABG üçgeni EBGA paralelkenarının yarısıdır, çünkü AB köşegeni onu ikiye böler; DBG üçgeni de DBGZ paralelkenarının yarısıdır, çünkü DG köşegeni onu ikiye böler. [Eşitlerin yarıları birbirine eşittir.] O hâlde ABG üçgeni DBG üçgenine eşittir.
Öyleyse aynı taban üzerinde ve aynı paraleller arasında bulunan üçgenler birbirine eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
τὰ τρίγωνα τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν. ἔστω τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΒΓ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως τῆς ΒΓ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΑΔ, ΒΓ· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΒΓ τριγώνῳ. Ἐκβεβλήσθω ἡ ΑΔ ἐφʼ ἑκάτερα τὰ μέρη ἐπὶ τὰ Ε, Ζ, καὶ διὰ μὲν τοῦ Β τῇ ΓΑ παράλληλος ἤχθω ἡ ΒΕ, διὰ δὲ τοῦ Γ τῇ ΒΔ παράλληλος ἤχθω ἡ ΓΖ. παραλληλόγραμμον ἄρα ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΕΒΓΑ, ΔΒΓΖ· καί εἰσιν ἴσα· ἐπί τε γὰρ τῆς αὐτῆς βάσεώς εἰσι τῆς ΒΓ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΒΓ, ΕΖ· καί ἐστι τοῦ μὲν ΕΒΓΑ παραλληλογράμμου ἥμισυ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον· ἡ γὰρ ΑΒ διάμετρος αὐτὸ δίχα τέμνει· τοῦ δὲ ΔΒΓΖ παραλληλογράμμου ἥμισυ τὸ ΔΒΓ τρίγωνον· ἡ γὰρ ΔΓ διάμετρος αὐτὸ δίχα τέμνει. [τὰ δὲ τῶν ἴσων ἡμίση ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν]. ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΒΓ τριγώνῳ. τὰ ἄρα τρίγωνα τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.38Önerme 38. Eşit tabanlar üzerinde ve aynı paraleller arasında bulunan üçgenler birbirine eşittir.
ABG ve DEZ üçgenleri eşit BG ve EZ tabanları üzerinde ve aynı BZ ile AD paralelleri arasında olsun. Diyorum ki ABG üçgeni DEZ üçgenine eşittir.
AD her iki yönde H ve Th'ye kadar uzatılsın; B'den GA'ya paralel BH, Z'den DE'ye paralel ZTh çizilsin. O hâlde HBGA ile DEZTh'nin her biri bir paralelkenardır ve HBGA, DEZTh'ye eşittir, çünkü eşit BG ve EZ tabanları üzerinde ve aynı BZ ile HTh paralelleri arasındadırlar. ABG üçgeni HBGA paralelkenarının yarısıdır, çünkü AB köşegeni onu ikiye böler; ZED üçgeni de DEZTh paralelkenarının yarısıdır, çünkü DZ köşegeni onu ikiye böler. [Eşitlerin yarıları birbirine eşittir.] O hâlde ABG üçgeni DEZ üçgenine eşittir.
Öyleyse eşit tabanlar üzerinde ve aynı paraleller arasında bulunan üçgenler birbirine eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
τὰ τρίγωνα τὰ ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν. ἔστω τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ ἐπὶ ἴσων βάσεων τῶν ΒΓ, ΕΖ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΒΖ, ΑΔ· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ. Ἐκβεβλήσθω γὰρ ἡ ΑΔ ἐφʼ ἑκάτερα τὰ μέρη ἐπὶ τὰ Η, θ, καὶ διὰ μὲν τοῦ Β τῇ ΓΑ παράλληλος ἤχθω ἡ ΒΗ, διὰ δὲ τοῦ Ζ τῇ ΔΕ παράλληλος ἤχθω ἡ ΖΘ. παραλληλόγραμμον ἄρα ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΗΒΓΑ, ΔΕΖΘ· καὶ ἴσον τὸ ΗΒΓΑ τῷ ΔΕΖΘ· ἐπί τε γὰρ ἴσων βάσεών εἰσι τῶν ΒΓ, ΕΖ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΒΖ, ΗΘ· καί ἐστι τοῦ μὲν ΗΒΓΑ παραλληλογράμμου ἥμισυ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον. ἡ γὰρ ΑΒ διάμετρος αὐτὸ δίχα τέμνει· τοῦ δὲ ΔΕΖΘ παραλληλογράμμου ἥμισυ τὸ ΖΕΔ τρίγωνον· ἡ γὰρ ΔΖ διάμετρος αὐτὸ δίχα τέμνει· [τὰ δὲ τῶν ἴσων ἡμίση ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν]. ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ. τὰ ἄρα τρίγωνα τὰ ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.39Önerme 39. Aynı taban üzerinde ve aynı tarafta bulunan eşit üçgenler aynı paraleller arasındadır.
ABG ve DBG eşit üçgenleri aynı taban üzerinde ve BG'nin aynı tarafında olsun. Diyorum ki aynı paraleller arasındadırlar.
AD birleştirilsin. Diyorum ki AD, BG'ye paraleldir.
Değilse, A noktasından BG doğrusuna paralel AE çizilsin ve EG birleştirilsin. O hâlde ABG üçgeni EBG üçgenine eşittir, çünkü onunla aynı BG tabanı üzerinde ve aynı paraleller arasındadır. Ama ABG, DBG'ye eşittir; o hâlde DBG de EBG'ye, büyük olan küçüğe eşittir; bu imkânsızdır. Demek ki AE, BG'ye paralel değildir. Aynı şekilde AD'den başka hiçbir doğrunun da paralel olmadığını göstereceğiz; o hâlde AD, BG'ye paraleldir.
Öyleyse aynı taban üzerinde ve aynı tarafta bulunan eşit üçgenler aynı paraleller arasındadır. Gösterilmesi gereken buydu.
τὰ ἴσα τρίγωνα τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἐστίν. ἔστω ἴσα τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΒΓ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη τῆς ΒΓ· λέγω, ὅτι καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἐστίν. ἐπεζεύχθω γὰρ ἡ ΑΔ· λέγω, ὅτι παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΔ τῇ ΒΓ. εἰ γὰρ μή, ἤχθω διὰ τοῦ Α σημείου τῇ ΒΓ εὐθείᾳ παράλληλος ἡ ΑΕ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΕΓ. ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΕΒΓ τριγώνῳ· ἐπί τε γὰρ τῆς αὐτῆς βάσεώς ἐστιν αὐτῷ τῆς ΒΓ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις. ἀλλὰ τὸ ΑΒΓ τῷ ΔΒΓ ἐστιν ἴσον· καὶ τὸ ΔΒΓ ἄρα τῷ ΕΒΓ ἴσον ἐστὶ τὸ μεῖζον τῷ ἐλάσσονι· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· οὐκ ἄρα παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΕ τῇ ΒΓ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οὐδʼ ἄλλη τις πλὴν τῆς ΑΔ· ἡ ΑΔ ἄρα τῇ ΒΓ ἐστι παράλληλος. τὰ ἄρα ἴσα τρίγωνα τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.40Önerme 40. Eşit tabanlar üzerinde ve aynı tarafta bulunan eşit üçgenler aynı paraleller arasındadır.
ABG ve GDE eşit üçgenleri eşit BG ve GE tabanları üzerinde ve aynı tarafta olsun. Diyorum ki aynı paraleller arasındadırlar.
AD birleştirilsin. Diyorum ki AD, BE'ye paraleldir.
Değilse, A'dan BE'ye paralel AZ çizilsin ve ZE birleştirilsin. O hâlde ABG üçgeni ZGE üçgenine eşittir, çünkü eşit BG ve GE tabanları üzerinde ve aynı BE ile AZ paralelleri arasındadırlar. Ama ABG üçgeni DGE [üçgenine] eşittir; o hâlde DGE [üçgeni] de ZGE üçgenine, büyük olan küçüğe eşittir; bu imkânsızdır. Demek ki AZ, BE'ye paralel değildir. Aynı şekilde AD'den başka hiçbir doğrunun da paralel olmadığını göstereceğiz; o hâlde AD, BE'ye paraleldir.
Öyleyse eşit tabanlar üzerinde ve aynı tarafta bulunan eşit üçgenler aynı paraleller arasındadır. Gösterilmesi gereken buydu.
τὰ ἴσα τρίγωνα τὰ ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἐστίν. ἔστω ἴσα τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΓΔΕ ἐπὶ ἴσων βάσεων τῶν ΒΓ, ΓΕ καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη. λέγω, ὅτι καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἐστίν. ἐπεζεύχθω γὰρ ἡ ΑΔ· λέγω, ὅτι παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΔ τῇ ΒΕ. εἰ γὰρ μή, ἤχθω διὰ τοῦ Α τῇ ΒΕ παράλληλος ἡ ΑΖ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΖΕ. ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΖΓΕ τριγώνῳ· ἐπί τε γὰρ ἴσων βάσεών εἰσι τῶν ΒΓ, ΓΕ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΒΕ, ΑΖ. ἀλλὰ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ἴσον ἐστὶ τῷ ΔΓΕ [τριγώνῳ]· καὶ τὸ ΔΓΕ ἄρα [τρίγωνον] ἴσον ἐστὶ τῷ ΖΓΕ τριγώνῳ τὸ μεῖζον τῷ ἐλάσσονι· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· οὐκ ἄρα παράλληλος ἡ ΑΖ τῇ ΒΕ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οὐδʼ ἄλλη τις πλὴν τῆς ΑΔ· ἡ ΑΔ ἄρα τῇ ΒΕ ἐστι παράλληλος. τὰ ἄρα ἴσα τρίγωνα τὰ ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.41Önerme 41. Bir paralelkenar bir üçgenle aynı tabana sahipse ve aynı paraleller arasındaysa, paralelkenar üçgenin iki katıdır.
ABGD paralelkenarı EBG üçgeniyle aynı BG tabanına sahip olsun ve aynı BG ile AE paralelleri arasında bulunsun. Diyorum ki ABGD paralelkenarı BEG üçgeninin iki katıdır.
AG birleştirilsin. ABG üçgeni EBG üçgenine eşittir, çünkü onunla aynı BG tabanı üzerinde ve aynı BG ile AE paralelleri arasındadır. Ama ABGD paralelkenarı ABG üçgeninin iki katıdır, çünkü AG köşegeni onu ikiye böler; dolayısıyla ABGD paralelkenarı EBG üçgeninin de iki katıdır.
Öyleyse bir paralelkenar bir üçgenle aynı tabana sahipse ve aynı paraleller arasındaysa, paralelkenar üçgenin iki katıdır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν παραλληλόγραμμον τριγώνῳ βάσιν τε ἔχῃ τὴν αὐτὴν καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ᾖ, διπλάσιόν ἐστι τὸ παραλληλόγραμμον τοῦ τριγώνου. παραλληλόγραμμον γὰρ τὸ ΑΒΓΔ τριγώνῳ τῷ ΕΒΓ βάσιν τε ἐχέτω τὴν αὐτὴν τὴν ΒΓ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ἔστω ταῖς ΒΓ, ΑΕ· λέγω, ὅτι διπλάσιόν ἐστι τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον τοῦ ΒΕΓ τριγώνου. ἐπεζεύχθω γὰρ ἡ ΑΓ. ἴσον δή ἐστι τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΕΒΓ τριγώνῳ· ἐπί τε γὰρ τῆς αὐτῆς βάσεώς ἐστιν αὐτῷ τῆς ΒΓ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΒΓ, ΑΕ. ἀλλὰ τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον διπλάσιόν ἐστι τοῦ ΑΒΓ τριγώνου· ἡ γὰρ ΑΓ διάμετρος αὐτὸ δίχα τέμνει· ὥστε τὸ ΑΒΓΔ παραλληλόγραμμον καὶ τοῦ ΕΒΓ τριγώνου ἐστὶ διπλάσιον. ἐὰν ἄρα παραλληλόγραμμον τριγώνῳ βάσιν τε ἔχῃ τὴν αὐτὴν καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ᾖ, διπλάσιόν ἐστι τὸ παραλληλόγραμμον τοῦ τριγώνου· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.42Önerme 42. Verilen bir üçgene eşit bir paralelkenarı, verilen bir doğrusal açıyla kurmak.
Verilen üçgen ABG, verilen doğrusal açı D olsun. ABG üçgenine eşit bir paralelkenarı doğrusal D açısıyla kurmak gerekiyor.
BG, E'de ikiye bölünsün ve AE birleştirilsin; EG doğrusuna ve üzerindeki E noktasına D açısına eşit GEZ açısı kurulsun; A'dan EG'ye paralel AH, G'den EZ'ye paralel GH çizilsin. O hâlde ZEGH bir paralelkenardır. BE, EG'ye eşit olduğundan ABE üçgeni de AEG üçgenine eşittir, çünkü eşit BE ve EG tabanları üzerinde ve aynı BG ile AH paralelleri arasındadırlar; o hâlde ABG üçgeni AEG üçgeninin iki katıdır. ZEGH paralelkenarı da AEG üçgeninin iki katıdır, çünkü onunla aynı tabana sahiptir ve onunla aynı paraleller arasındadır. O hâlde ZEGH paralelkenarı ABG üçgenine eşittir. GEZ açısı da verilen D açısına eşittir.
Demek ki verilen ABG üçgenine eşit ZEGH paralelkenarı, D'ye eşit olan GEZ açısıyla kurulmuştur. Yapılması gereken buydu.
τῷ δοθέντι τριγώνῳ ἴσον παραλληλόγραμμον συστήσασθαι ἐν τῇ δοθείσῃ γωνίᾳ εὐθυγράμμῳ. ἔστω τὸ μὲν δοθὲν τρίγωνον τὸ ΑΒΓ, ἡ δὲ δοθεῖσα γωνία εὐθύγραμμος ἡ Δ· δεῖ δὴ τῷ ΑΒΓ τριγώνῳ ἴσον παραλληλόγραμμον συστήσασθαι ἐν τῇ Δ γωνίᾳ εὐθυγράμμῳ. τετμήσθω ἡ ΒΓ δίχα κατὰ τὸ Ε, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΕ, καὶ συνεστάτω πρὸς τῇ ΕΓ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Ε τῇ Δ γωνίᾳ ἴση ἡ ὑπὸ ΓΕΖ, καὶ διὰ μὲν τοῦ Α τῇ ΕΓ παράλληλος ἤχθω ἡ ΑΗ, διὰ δὲ τοῦ Γ τῇ ΕΖ παράλληλος ἤχθω ἡ ΓΗ· παραλληλόγραμμον ἄρα ἐστὶ τὸ ΖΕΓΗ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΒΕ τῇ ΕΓ, ἴσον ἐστὶ καὶ τὸ ΑΒΕ τρίγωνον τῷ ΑΕΓ τριγώνῳ· ἐπί τε γὰρ ἴσων βάσεών εἰσι τῶν ΒΕ, ΕΓ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΒΓ, ΑΗ· διπλάσιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τοῦ ΑΕΓ τριγώνου. ἔστι δὲ καὶ τὸ ΖΕΓΗ παραλληλόγραμμον διπλάσιον τοῦ ΑΕΓ τριγώνου· βάσιν τε γὰρ αὐτῷ τὴν αὐτὴν ἔχει καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς ἐστιν αὐτῷ παραλλήλοις· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΖΕΓΗ παραλληλόγραμμον τῷ ΑΒΓ τριγώνῳ. καὶ ἔχει τὴν ὑπὸ ΓΕΖ γωνίαν ἴσην τῇ δοθείσῃ τῇ Δ. τῷ ἄρα δοθέντι τριγώνῳ τῷ ΑΒΓ ἴσον παραλληλόγραμμον συνέσταται τὸ ΖΕΓΗ ἐν γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΓΕΖ, ἥτις ἐστὶν ἴση τῇ Δ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.43Önerme 43. Her paralelkenarda, köşegen çevresindeki paralelkenarların tümleyenleri birbirine eşittir.
ABGD bir paralelkenar, AG de köşegeni olsun; AG çevresindeki paralelkenarlar ETh ve ZH, tümleyen denen paralelkenarlar da BK ve KD olsun. Diyorum ki BK tümleyeni KD tümleyenine eşittir.
ABGD paralelkenar, AG de köşegeni olduğundan, ABG üçgeni AGD üçgenine eşittir. Yine ETh paralelkenar, AK de köşegeni olduğundan, AEK üçgeni AThK üçgenine eşittir. Aynı sebeple KZG üçgeni de KHG üçgenine eşittir. AEK üçgeni AThK üçgenine, KZG de KHG'ye eşit olduğundan, AEK üçgeni ile KHG'nin toplamı AThK üçgeni ile KZG'nin toplamına eşittir. ABG üçgeninin tamamı da ADG üçgeninin tamamına eşittir; o hâlde kalan BK tümleyeni kalan KD tümleyenine eşittir.
Öyleyse her paralelkenar alanda, köşegen çevresindeki paralelkenarların tümleyenleri birbirine eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
παντὸς παραλληλογράμμου τῶν περὶ τὴν διάμετρον παραλληλογράμμων τὰ παραπληρώματα ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν. ἔστω παραλληλόγραμμον τὸ ΑΒΓΔ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἡ ΑΓ, περὶ δὲ τὴν ΑΓ παραλληλόγραμμα μὲν ἔστω τὰ ΖΘ, ΖΗ, τὰ δὲ λεγόμενα παραπληρώματα τὰ ΒΚ, ΚΔ· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΒΚ παραπλήρωμα τῷ ΚΔ παραπληρώματι. ἐπεὶ γὰρ παραλληλόγραμμόν ἐστι τὸ ΑΒΓΔ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἡ ΑΓ, ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΑΓΔ τριγώνῳ. πάλιν, ἐπεὶ παραλληλόγραμμόν ἐστι τὸ ΕΘ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἐστιν ἡ ΑΚ, ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΕΚ τρίγωνον τῷ ΑΘΚ τριγώνῳ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ ΚΖΓ τρίγωνον τῷ ΚΗΓ ἐστιν ἴσον. ἐπεὶ οὖν τὸ μὲν ΑΕΚ τρίγωνον τῷ ΑΘΚ τριγώνῳ ἐστὶν ἴσον, τὸ δὲ ΚΖΓ τῷ ΚΗΓ, τὸ ΑΕΚ τρίγωνον μετὰ τοῦ ΚΗΓ ἴσον ἐστὶ τῷ ΑΘΚ τριγώνῳ μετὰ τοῦ ΚΖΓ· ἔστι δὲ καὶ ὅλον τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ὅλῳ τῷ ΑΔΓ ἴσον· λοιπὸν ἄρα τὸ ΒΚ παραπλήρωμα λοιπῷ τῷ ΚΔ παραπληρώματί ἐστιν ἴσον. παντὸς ἄρα παραλληλογράμμου χωρίου τῶν περὶ τὴν διάμετρον παραλληλογράμμων τὰ παραπληρώματα ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.44Önerme 44. Verilen bir doğruya, verilen bir üçgene eşit bir paralelkenarı verilen bir doğrusal açıyla uygulamak.
Verilen doğru AB, verilen üçgen G, verilen doğrusal açı D olsun. Verilen AB doğrusuna, verilen G üçgenine eşit bir paralelkenarı D'ye eşit bir açıyla uygulamak gerekiyor.
G üçgenine eşit BEZH paralelkenarı, D'ye eşit olan EBH açısıyla kurulsun ve BE, AB'nin doğrultusunda olacak şekilde yerleştirilsin; ZH, Th'ye kadar uzatılsın; A'dan BH ile EZ'den hangisine olursa olsun paralel ATh çizilsin ve ThB birleştirilsin. ThZ doğrusu paralel ATh ve EZ doğrularının üzerine düştüğünden, AThZ ve ThZE açılarının toplamı iki dik açıya eşittir. O hâlde BThH ile HZE'nin toplamı iki dik açıdan küçüktür. İki dik açıdan küçük açılarla sonsuza kadar uzatılan doğrular kesişir; demek ki ThB ile ZE uzatıldıklarında kesişeceklerdir. Uzatılsınlar ve K'de kesişsinler; K noktasından EA ile ZTh'den hangisine olursa olsun paralel KL çizilsin ve ThA ile HB, L ve M noktalarına kadar uzatılsın. O hâlde ThLKZ bir paralelkenardır, ThK köşegenidir; ThK çevresindeki paralelkenarlar AH ve ME, tümleyen denenler de LB ve BZ'dir. Demek ki LB, BZ'ye eşittir. Ama BZ, G üçgenine eşittir; o hâlde LB de G'ye eşittir. HBE açısı ABM açısına eşit olduğundan ve HBE açısı D'ye eşit olduğundan, ABM açısı da D açısına eşittir.
Demek ki verilen AB doğrusuna, verilen G üçgenine eşit LB paralelkenarı, D'ye eşit olan ABM açısıyla uygulanmıştır. Yapılması gereken buydu.
παρὰ τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν τῷ δοθέντι τριγώνῳ ἴσον παραλληλόγραμμον παραβαλεῖν ἐν τῇ δοθείσῃ γωνίᾳ εὐθυγράμμῳ. ἔστω ἡ μὲν δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ, τὸ δὲ δοθὲν τρίγωνον τὸ Γ, ἡ δὲ δοθεῖσα γωνία εὐθύγραμμος ἡ Δ· δεῖ δὴ παρὰ τὴν δοθεῖσαν εὐθεῖαν τὴν ΑΒ τῷ δοθέντι τριγώνῳ τῷ Γ ἴσον παραλληλόγραμμον παραβαλεῖν ἐν ἴσῃ τῇ Δ γωνίᾳ. συνεστάτω τῷ Γ τριγώνῳ ἴσον παραλληλόγραμμον τὸ ΒΕΖΗ ἐν γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΒΗ, ἥ ἐστιν ἴση τῇ Δ· καὶ κείσθω ὥστε ἐπʼ εὐθείας εἶναι τὴν ΒΕ τῇ ΑΒ, καὶ διήχθω ἡ ΖΗ ἐπὶ τὸ Θ, καὶ διὰ τοῦ Α ὁποτέρᾳ τῶν ΒΗ, ΕΖ παράλληλος ἤχθω ἡ ΑΘ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΘΒ. καὶ ἐπεὶ εἰς παραλλήλους τὰς ΑΘ, ΕΖ εὐθεῖα ἐνέπεσεν ἡ ΘΖ, αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΘΖ, ΘΖΕ γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς εἰσιν ἴσαι. αἱ ἄρα ὑπὸ ΒΘΗ, ΗΖΕ δύο ὀρθῶν ἐλάσσονές εἰσιν· αἱ δὲ ἀπὸ ἐλασσόνων ἢ δύο ὀρθῶν εἰς ἄπειρον ἐκβαλλόμεναι συμπίπτουσιν· αἱ ΘΒ, ΖΕ ἄρα ἐκβαλλόμεναι συμπεσοῦνται. ἐκβεβλήσθωσαν καὶ συμπιπτέτωσαν κατὰ τὸ Κ, καὶ διὰ τοῦ Κ σημείου ὁποτέρᾳ τῶν ΕΑ, ΖΘ παράλληλος ἤχθω ἡ ΚΛ, καὶ ἐκβεβλήσθωσαν αἱ ΘΑ, ΗΒ ἐπὶ τὰ Λ, Μ σημεῖα. παραλληλόγραμμον ἄρα ἐστὶ τὸ ΘΛΚΖ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἡ ΘΚ, περὶ δὲ τὴν ΘΚ παραλληλόγραμμα μὲν τὰ ΑΗ, ΜΕ, τὰ δὲ λεγόμενα παραπληρώματα τὰ ΛΒ, ΒΖ· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΛΒ τῷ ΒΖ. ἀλλὰ τὸ ΒΖ τῷ Γ τριγώνῳ ἐστὶν ἴσον· καὶ τὸ ΛΒ ἄρα τῷ Γ ἐστιν ἴσον. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΗΒΕ γωνία τῇ ὑπὸ ΑΒΜ, ἀλλὰ ἡ ὑπὸ ΗΒΕ τῇ Δ ἐστιν ἴση, καὶ ἡ ὑπὸ ΑΒΜ ἄρα τῇ Δ γωνίᾳ ἐστὶν ἴση. παρὰ τὴν δοθεῖσαν ἄρα εὐθεῖαν τὴν ΑΒ τῷ δοθέντι τριγώνῳ τῷ Γ ἴσον παραλληλόγραμμον παραβέβληται τὸ ΛΒ ἐν γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΑΒΜ, ἥ ἐστιν ἴση τῇ Δ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.45Önerme 45. Verilen bir düzkenarlı şekle eşit bir paralelkenarı, verilen bir doğrusal açıyla kurmak.
Verilen düzkenarlı şekil ABGD, verilen doğrusal açı E olsun. ABGD düzkenarlı şekline eşit bir paralelkenarı verilen E açısıyla kurmak gerekiyor.
DB birleştirilsin; ABD üçgenine eşit ZTh paralelkenarı E'ye eşit olan ThKZ açısıyla kurulsun; HTh doğrusuna da DBG üçgenine eşit HM paralelkenarı, E'ye eşit olan HThM açısıyla uygulansın. E açısı ThKZ ve HThM açılarının her birine eşit olduğundan, ThKZ açısı da HThM açısına eşittir. Ortak KThH açısı eklensin; o hâlde ZKTh ile KThH, KThH ile HThM'ye eşittir. Ama ZKTh ile KThH'nin toplamı iki dik açıya eşittir; o hâlde KThH ile HThM'nin toplamı da iki dik açıya eşittir. Demek ki HTh doğrusuna ve üzerindeki Th noktasına, aynı tarafta bulunmayan KTh ve ThM doğruları yan yana duran açıların toplamını iki dik açıya eşit kılmaktadır; o hâlde KTh, ThM'nin doğrultusundadır. ThH doğrusu paralel KM ve ZH doğrularının üzerine düştüğünden, MThH ve ThHZ iç ters açıları birbirine eşittir. Ortak ThHL açısı eklensin; o hâlde MThH ile ThHL, ThHZ ile ThHL'ye eşittir. Ama MThH ile ThHL'nin toplamı iki dik açıya eşittir; o hâlde ThHZ ile ThHL'nin toplamı da iki dik açıya eşittir; demek ki ZH, HL'nin doğrultusundadır. ZK, ThH'ye hem eşit hem paraleldir, ThH de ML'ye; o hâlde KZ de ML'ye hem eşit hem paraleldir; KM ve ZL doğruları da onları birleştirir; o hâlde KM ile ZL de hem eşit hem paraleldir. Demek ki KZLM bir paralelkenardır. ABD üçgeni ZTh paralelkenarına, DBG de HM'ye eşit olduğundan, ABGD düzkenarlı şeklinin tamamı KZLM paralelkenarının tamamına eşittir.
Demek ki verilen ABGD düzkenarlı şekline eşit KZLM paralelkenarı, verilen E açısına eşit olan ZKM açısıyla kurulmuştur. Yapılması gereken buydu.
τῷ δοθέντι εὐθυγράμμῳ ἴσον παραλληλόγραμμον συστήσασθαι ἐν τῇ δοθείσῃ γωνίᾳ εὐθυγράμμῳ. ἔστω τὸ μὲν δοθὲν εὐθύγραμμον τὸ ΑΒΓΔ, ἡ δὲ δοθεῖσα γωνία εὐθύγραμμος ἡ Ε· δεῖ δὴ τῷ ΑΒΓΔ εὐθυγράμμῳ ἴσον παραλληλόγραμμον συστήσασθαι ἐν τῇ δοθείσῃ γωνίᾳ τῇ Ε. ἐπεζεύχθω ἡ ΔΒ, καὶ συνεστάτω τῷ ΑΒΔ τριγώνῳ ἴσον παραλληλόγραμμον τὸ ΖΘ ἐν τῇ ὑπὸ ΘΚΖ γωνίᾳ, ἥ ἐστιν ἴση τῇ Ε· καὶ παραβεβλήσθω παρὰ τὴν ΗΘ εὐθεῖαν τῷ ΔΒΓ τριγώνῳ ἴσον παραλληλόγραμμον τὸ ΗΜ ἐν τῇ ὑπὸ ΗΘΜ γωνίᾳ, ἥ ἐστιν ἴση τῇ Ε. καὶ ἐπεὶ ἡ Ε γωνία ἑκατέρᾳ τῶν ὑπὸ ΘΚΖ, ΗΘΜ ἐστιν ἴση, καὶ ἡ ὑπὸ ΘΚΖ ἄρα τῇ ὑπὸ ΗΘΜ ἐστιν ἴση. κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΚΘΗ· αἱ ἄρα ὑπὸ ΖΚΘ, ΚΘΗ ταῖς ὑπὸ ΚΘΗ, ΗΘΜ ἴσαι εἰσίν. ἀλλʼ αἱ ὑπὸ ΖΚΘ, ΚΘΗ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· καὶ αἱ ὑπὸ ΚΘΗ, ΗΘΜ ἄρα δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. πρὸς δή τινι εὐθείᾳ τῇ ΗΘ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Θ δύο εὐθεῖαι αἱ ΚΘ, ΘΜ μὴ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη κείμεναι τὰς ἐφεξῆς γωνίας δύο ὀρθαῖς ἴσας ποιοῦσιν· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶν ἡ ΚΘ τῇ ΘΜ· καὶ ἐπεὶ εἰς παραλλήλους τὰς ΚΜ, ΖΗ εὐθεῖα ἐνέπεσεν ἡ ΘΗ, αἱ ἐναλλὰξ γωνίαι αἱ ὑπὸ ΜΘΗ, ΘΗΖ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΘΗΛ· αἱ ἄρα ὑπὸ ΜΘΗ, ΘΗΛ ταῖς ὑπὸ ΘΗΖ, ΘΗΛ ἴσαι εἰσίν. ἀλλʼ αἱ ὑπὸ ΜΘΗ, ΘΗΛ δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· καὶ αἱ ὑπὸ ΘΗΖ, ΘΗΛ ἄρα δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ ΗΛ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΖΚ τῇ ΘΗ ἴση τε καὶ παράλληλός ἐστιν, ἀλλὰ καὶ ἡ ΘΗ τῇ ΜΛ, καὶ ἡ ΚΖ ἄρα τῇ ΜΛ ἴση τε καὶ παράλληλός ἐστιν· καὶ ἐπιζευγνύουσιν αὐτὰς εὐθεῖαι αἱ ΚΜ, ΖΛ· καὶ αἱ ΚΜ, ΖΛ ἄρα ἴσαι τε καὶ παράλληλοί εἰσιν· παραλληλόγραμμον ἄρα ἐστὶ τὸ ΚΖΛΜ. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ μὲν ΑΒΔ τρίγωνον τῷ ΖΘ παραλληλογράμμῳ, τὸ δὲ ΔΒΓ τῷ ΗΜ, ὅλον ἄρα τὸ ΑΒΓΔ εὐθύγραμμον ὅλῳ τῷ ΚΖΛΜ παραλληλογράμμῳ ἐστὶν ἴσον. τῷ ἄρα δοθέντι εὐθυγράμμῳ τῷ ΑΒΓΔ ἴσον παραλληλόγραμμον συνέσταται τὸ ΚΖΛΜ ἐν γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΖΚΜ, ἥ ἐστιν ἴση τῇ δοθείσῃ τῇ Ε· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.46Önerme 46. Verilen bir doğru üzerine bir kare çizmek.
Verilen doğru AB olsun. AB doğrusu üzerine bir kare çizmek gerekiyor.
AB doğrusuna, üzerindeki A noktasından dik olarak AG çizilsin ve AB'ye eşit AD yerleştirilsin; D noktasından AB'ye paralel DE, B noktasından AD'ye paralel BE çizilsin. O hâlde ADEB bir paralelkenardır; demek ki AB, DE'ye, AD de BE'ye eşittir. AB ise AD'ye eşittir; o hâlde BA, AD, DE, EB dört doğrusu birbirine eşittir; demek ki ADEB paralelkenarı eşkenardır. Şimdi diyorum ki dik açılıdır da. AD doğrusu paralel AB ve DE doğrularının üzerine düştüğünden, BAD ve ADE açılarının toplamı iki dik açıya eşittir. BAD açısı diktir; o hâlde ADE açısı da diktir. Paralelkenar alanlarda karşılıklı kenarlar ve açılar birbirine eşittir; o hâlde karşıdaki ABE ve BED açılarının her biri de diktir. Demek ki ADEB dik açılıdır. Eşkenar olduğu da gösterilmişti.
Demek ki bir karedir ve AB doğrusu üzerine çizilmiştir. Yapılması gereken buydu.
ἀπὸ τῆς δοθείσης εὐθείας τετράγωνον ἀναγράψαι. ἔστω ἡ δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ· δεῖ δὴ ἀπὸ τῆς ΑΒ εὐθείας τετράγωνον ἀναγράψαι. ἤχθω τῇ ΑΒ εὐθείᾳ ἀπὸ τοῦ πρὸς αὐτῇ σημείου τοῦ α πρὸς ὀρθὰς ἡ ΑΓ, καὶ κείσθω τῇ ΑΒ ἴση ἡ ΑΔ· καὶ διὰ μὲν τοῦ Δ σημείου τῇ ΑΒ παράλληλος ἤχθω ἡ ΔΕ, διὰ δὲ τοῦ Β σημείου τῇ ΑΔ παράλληλος ἤχθω ἡ ΒΕ. παραλληλόγραμμον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΔΕΒ· ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ μὲν ΑΒ τῇ ΔΕ, ἡ δὲ ΑΔ τῇ ΒΕ. ἀλλὰ ἡ ΑΒ τῇ ΑΔ ἐστιν ἴση· αἱ τέσσαρες ἄρα αἱ ΒΑ, ΑΔ, ΔΕ, ΕΒ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν· ἰσόπλευρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΔΕΒ παραλληλόγραμμον. λέγω δή, ὅτι καὶ ὀρθογώνιον. ἐπεὶ γὰρ εἰς παραλλήλους τὰς ΑΒ, ΔΕ εὐθεῖα ἐνέπεσεν ἡ ΑΔ, αἱ ἄρα ὑπὸ ΒΑΔ, ΑΔΕ γωνίαι δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. ὀρθὴ δὲ ἡ ὑπὸ ΒΑΔ· ὀρθὴ ἄρα καὶ ἡ ὑπὸ ΑΔΕ. τῶν δὲ παραλληλογράμμων χωρίων αἱ ἀπεναντίον πλευραί τε καὶ γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν· ὀρθὴ ἄρα καὶ ἑκατέρα τῶν ἀπεναντίον τῶν ὑπὸ ΑΒΕ, ΒΕΔ γωνιῶν· ὀρθογώνιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΔΕΒ. ἐδείχθη δὲ καὶ ἰσόπλευρον. τετράγωνον ἄρα ἐστίν· καί ἐστιν ἀπὸ τῆς ΑΒ εὐθείας ἀναγεγραμμένον· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.
1.prop.47Önerme 47. Dik açılı üçgenlerde dik açının karşısındaki kenar üzerindeki kare, dik açıyı oluşturan kenarlar üzerindeki karelerin toplamına eşittir.
BAG açısı dik olan dik açılı ABG üçgeni olsun. Diyorum ki BG üzerindeki kare, BA ve AG üzerindeki karelerin toplamına eşittir.
BG üzerine BDEG karesi, BA ve AG üzerine de HB ve ThG kareleri çizilsin; A'dan BD ile GE'den hangisine olursa olsun paralel AL çizilsin; AD ve ZG birleştirilsin. BAG ve BAH açılarının her biri dik olduğundan, BA doğrusuna ve üzerindeki A noktasına, aynı tarafta bulunmayan AG ve AH doğruları yan yana duran açıların toplamını iki dik açıya eşit kılmaktadır; o hâlde GA, AH'nin doğrultusundadır. Aynı sebeple BA da ATh'nin doğrultusundadır. DBG açısı ZBA açısına eşit olduğundan (her biri diktir), ortak ABG açısı eklensin; o hâlde DBA açısının tamamı ZBG açısının tamamına eşittir. DB, BG'ye, ZB de BA'ya eşit olduğundan, DB ve BA kenarları ZB ve BG kenarlarına sırasıyla eşittir; DBA açısı da ZBG açısına eşittir. O hâlde AD tabanı ZG tabanına eşittir ve ABD üçgeni ZBG üçgenine eşittir. BL paralelkenarı ABD üçgeninin iki katıdır, çünkü aynı BD tabanına sahiptirler ve aynı BD ile AL paralelleri arasındadırlar. HB karesi de ZBG üçgeninin iki katıdır, çünkü yine aynı ZB tabanına sahiptirler ve aynı ZB ile HG paralelleri arasındadırlar. [Eşitlerin iki katları birbirine eşittir.] O hâlde BL paralelkenarı da HB karesine eşittir. Aynı şekilde AE ve BK birleştirilirse, GL paralelkenarının da ThG karesine eşit olduğu gösterilecektir. Demek ki BDEG karesinin tamamı HB ve ThG karelerinin toplamına eşittir. BDEG karesi BG üzerine, HB ve ThG kareleri de BA ve AG üzerine çizilmiştir. O hâlde BG kenarı üzerindeki kare, BA ve AG kenarları üzerindeki karelerin toplamına eşittir.
Öyleyse dik açılı üçgenlerde dik açının karşısındaki kenar üzerindeki kare, dik [açıyı] oluşturan kenarlar üzerindeki karelerin toplamına eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐν τοῖς ὀρθογωνίοις τριγώνοις τὸ ἀπὸ τῆς τὴν ὀρθὴν γωνίαν ὑποτεινούσης πλευρᾶς τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν τὴν ὀρθὴν γωνίαν περιεχουσῶν πλευρῶν τετραγώνοις. ἔστω τρίγωνον ὀρθογώνιον τὸ ΑΒΓ ὀρθὴν ἔχον τὴν ὑπὸ ΒΑΓ γωνίαν· λέγω, ὅτι τὸ ἀπὸ τῆς ΒΓ τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ τετραγώνοις. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ μὲν τῆς ΒΓ τετράγωνον τὸ ΒΔΕΓ, ἀπὸ δὲ τῶν ΒΑ, ΑΓ τὰ ΗΒ, ΘΓ, καὶ διὰ τοῦ α ὁποτέρᾳ τῶν ΒΔ, ΓΕ παράλληλος ἤχθω ἡ ΑΛ· καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΔ, ΖΓ. καὶ ἐπεὶ ὀρθή ἐστιν ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΒΑΓ, ΒΑΗ γωνιῶν, πρὸς δή τινι εὐθείᾳ τῇ ΒΑ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Α δύο εὐθεῖαι αἱ ΑΓ, ΑΗ μὴ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη κείμεναι τὰς ἐφεξῆς γωνίας δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ποιοῦσιν· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΑ τῇ ΑΗ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΒΑ τῇ ΑΘ ἐστιν ἐπʼ εὐθείας. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΔΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΖΒΑ· ὀρθὴ γὰρ ἑκατέρα· κοινὴ προσκείσθω ἡ ὑπὸ ΑΒΓ· ὅλη ἄρα ἡ ὑπὸ ΔΒΑ ὅλῃ τῇ ὑπὸ ΖΒΓ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΔΒ τῇ ΒΓ, ἡ δὲ ΖΒ τῇ ΒΑ, δύο δὴ αἱ ΔΒ, ΒΑ δύο ταῖς ΖΒ, ΒΓ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΔΒΑ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΖΒΓ ἴση· βάσις ἄρα ἡ ΑΔ βάσει τῇ ΖΓ [ἐστιν] ἴση, καὶ τὸ ΑΒΔ τρίγωνον τῷ ΖΒΓ τριγώνῳ ἐστὶν ἴσον· καὶ [ἐστὶ] τοῦ μὲν ΑΒΔ τριγώνου διπλάσιον τὸ ΒΛ παραλληλόγραμμον· βάσιν τε γὰρ τὴν αὐτὴν ἔχουσι τὴν ΒΔ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς εἰσι παραλλήλοις ταῖς ΒΔ, ΑΛ· τοῦ δὲ ΖΒΓ τριγώνου διπλάσιον τὸ ΗΒ τετράγωνον· βάσιν τε γὰρ πάλιν τὴν αὐτὴν ἔχουσι τὴν ΖΒ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς εἰσι παραλλήλοις ταῖς ΖΒ, ΗΓ. [τὰ δὲ τῶν ἴσων διπλάσια ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν·] ἴσον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΒΛ παραλληλόγραμμον τῷ ΗΒ τετραγώνῳ. ὁμοίως δὴ ἐπιζευγνυμένων τῶν ΑΕ, ΒΚ δειχθήσεται καὶ τὸ ΓΛ παραλληλόγραμμον ἴσον τῷ ΘΓ τετραγώνῳ· ὅλον ἄρα τὸ ΒΔΕΓ τετράγωνον δυσὶ τοῖς ΗΒ, ΘΓ τετραγώνοις ἴσον ἐστίν. καί ἐστι τὸ μὲν ΒΔΕΓ τετράγωνον ἀπὸ τῆς ΒΓ ἀναγραφέν, τὰ δὲ ΗΒ, ΘΓ ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ. τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΒΓ πλευρᾶς τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ πλευρῶν τετραγώνοις. ἐν ἄρα τοῖς ὀρθογωνίοις τριγώνοις τὸ ἀπὸ τῆς τὴν ὀρθὴν γωνίαν ὑποτεινούσης πλευρᾶς τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν τὴν ὀρθὴν [γωνίαν] περιεχουσῶν πλευρῶν τετραγώνοις· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
1.prop.48Önerme 48. Bir üçgende kenarlardan biri üzerindeki kare üçgenin kalan iki kenarı üzerindeki karelerin toplamına eşitse, üçgenin kalan iki kenarının oluşturduğu açı diktir.
ABG üçgeninde BG kenarı üzerindeki kare BA ve AG kenarları üzerindeki karelerin toplamına eşit olsun. Diyorum ki BAG açısı diktir.
A noktasından AG doğrusuna dik olarak AD çizilsin, BA'ya eşit AD yerleştirilsin ve DG birleştirilsin. DA, AB'ye eşit olduğundan DA üzerindeki kare de AB üzerindeki kareye eşittir. Ortak AG üzerindeki kare eklensin; o hâlde DA ve AG üzerindeki karelerin toplamı BA ve AG üzerindeki karelerin toplamına eşittir. Ama DA ve AG üzerindeki karelerin toplamı DG üzerindeki kareye eşittir, çünkü DAG açısı diktir; BA ve AG üzerindeki karelerin toplamı da BG üzerindeki kareye eşittir, çünkü bu varsayılmıştı. O hâlde DG üzerindeki kare BG üzerindeki kareye eşittir; dolayısıyla DG kenarı da BG'ye eşittir. DA, AB'ye eşit ve AG ortak olduğundan, DA ve AG kenarları BA ve AG kenarlarına eşittir; DG tabanı da BG tabanına eşittir. O hâlde DAG açısı BAG açısına eşittir. DAG açısı diktir; o hâlde BAG açısı da diktir.
Öyleyse bir üçgende kenarlardan biri üzerindeki kare üçgenin kalan iki kenarı üzerindeki karelerin toplamına eşitse, üçgenin kalan iki kenarının oluşturduğu açı diktir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν τριγώνου τὸ ἀπὸ μιᾶς τῶν πλευρῶν τετράγωνον ἴσον ᾖ τοῖς ἀπὸ τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν τετραγώνοις, ἡ περιεχομένη γωνία ὑπὸ τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν ὀρθή ἐστιν. τριγώνου γὰρ τοῦ ΑΒΓ τὸ ἀπὸ μιᾶς τῆς ΒΓ πλευρᾶς τετράγωνον ἴσον ἔστω τοῖς ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ πλευρῶν τετραγώνοις· λέγω, ὅτι ὀρθή ἐστιν ἡ ὑπὸ ΒΑΓ γωνία. ἤχθω γὰρ ἀπὸ τοῦ Α σημείου τῇ ΑΓ εὐθείᾳ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΑΔ καὶ κείσθω τῇ ΒΑ ἴση ἡ ΑΔ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΔΓ. ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΔΑ τῇ ΑΒ, ἴσον ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΔΑ τετράγωνον τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετραγώνῳ. κοινὸν προσκείσθω τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ τετράγωνον· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΔΑ, ΑΓ τετράγωνα ἴσα ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ τετραγώνοις. ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΔΑ, ΑΓ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΔΓ· ὀρθὴ γάρ ἐστιν ἡ ὑπὸ ΔΑΓ γωνία· τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ ΒΓ· ὑπόκειται γάρ· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΔΓ τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΒΓ τετραγώνῳ· ὥστε καὶ πλευρὰ ἡ ΔΓ τῇ ΒΓ ἐστιν ἴση· καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΔΑ τῇ ΑΒ, κοινὴ δὲ ἡ ΑΓ, δύο δὴ αἱ ΔΑ, ΑΓ δύο ταῖς ΒΑ, ΑΓ ἴσαι εἰσίν· καὶ βάσις ἡ ΔΓ βάσει τῇ ΒΓ ἴση· γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΔΑΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΒΑΓ [ἐστιν] ἴση. ὀρθὴ δὲ ἡ ὑπὸ ΔΑΓ· ὀρθὴ ἄρα καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΓ. ἐὰν ἄρα τριγώνου τὸ ἀπὸ μιᾶς τῶν πλευρῶν τετράγωνον ἴσον ᾖ τοῖς ἀπὸ τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν τετραγώνοις, ἡ περιεχομένη γωνία ὑπὸ τῶν λοιπῶν τοῦ τριγώνου δύο πλευρῶν ὀρθή ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.