İçeriğe geç
Elementler

Eukleides · Elementler

XI. Kitap

11.def.1Tarifler

1. Cisim, uzunluğu, eni ve derinliği olandır.

11.def.1

στερεόν ἐστι τὸ μῆκος καὶ πλάτος καὶ βάθος ἔχον.

11.def.22. Bir cismin ucu yüzeydir.

11.def.2

στερεοῦ δὲ πέρας ἐπιφάνεια.

11.def.33. Bir doğru, kendisine değen ve [alttaki] düzlemde bulunan bütün doğrularla dik açılar yapıyorsa, düzleme diktir.

11.def.3

εὐθεῖα πρὸς ἐπίπεδον ὀρθή ἐστιν, ὅταν πρὸς πάσας τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ [ὑποκειμένῳ] ἐπιπέδῳ ὀρθὰς ποιῇ γωνίας.

11.def.44. Düzlemlerden birinde, iki düzlemin ortak kesişimine dik olarak çizilen doğrular öbür düzleme dikse, bu düzlem öbür düzleme diktir.

11.def.4

ἐπίπεδον πρὸς ἐπίπεδον ὀρθόν ἐστιν, ὅταν αἱ τῇ κοινῇ τομῇ τῶν ἐπιπέδων πρὸς ὀρθὰς ἀγόμεναι εὐθεῖαι ἐν ἑνὶ τῶν ἐπιπέδων τῷ λοιπῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ὦσιν.

11.def.55. Bir doğrunun bir düzleme göre eğikliği şudur: Doğrunun havadaki ucundan düzleme bir dik indirilir ve meydana gelen noktadan doğrunun düzlemdeki ucuna bir doğru birleştirilirse, indirilen bu doğru ile dikilmiş olan doğrunun çevrelediği açı.

11.def.5

εὐθείας πρὸς ἐπίπεδον κλίσις ἐστίν, ὅταν ἀπὸ τοῦ μετεώρου πέρατος τῆς εὐθείας ἐπὶ τὸ ἐπίπεδον κάθετος ἀχθῇ, καὶ ἀπὸ τοῦ γενομένου σημείου ἐπὶ τὸ ἐν τῷ ἐπιπέδῳ πέρας τῆς εὐθείας εὐθεῖα ἐπιζευχθῇ, ἡ περιεχομένη γωνία ὑπὸ τῆς ἀχθείσης καὶ τῆς ἐφεστώσης.

11.def.66. Bir düzlemin bir düzleme göre eğikliği, düzlemlerin her birinde, ortak kesişime aynı noktada dik olarak çizilen doğruların çevrelediği dar açıdır.

11.def.6

ἐπιπέδου πρὸς ἐπίπεδον κλίσις ἐστὶν ἡ περιεχομένη ὀξεῖα γωνία ὑπὸ τῶν πρὸς ὀρθὰς τῇ κοινῇ τομῇ ἀγομένων πρὸς τῷ αὐτῷ σημείῳ ἐν ἑκατέρῳ τῶν ἐπιπέδων.

11.def.77. Sözü edilen eğiklik açıları birbirine eşitse, bir düzlemin bir düzleme göre eğikliği, başka bir düzlemin başka bir düzleme göre eğikliğiyle benzer denir.

11.def.7

ἐπίπεδον πρὸς ἐπίπεδον ὁμοίως κεκλίσθαι λέγεται καὶ ἕτερον πρὸς ἕτερον, ὅταν αἱ εἰρημέναι τῶν κλίσεων γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις ὦσιν.

11.def.88. Paralel düzlemler, birbiriyle kesişmeyen düzlemlerdir.

11.def.8

παράλληλα ἐπίπεδά ἐστι τὰ ἀσύμπτωτα.

11.def.99. Benzer cisim şekilleri, sayıca eşit benzer düzlemlerin çevrelediği şekillerdir.

11.def.9

ὅμοια στερεὰ σχήματά ἐστι τὰ ὑπὸ ὁμοίων ἐπιπέδων περιεχόμενα ἴσων τὸ πλῆθος.

11.def.1010. Eşit ve benzer cisim şekilleri, sayıca ve büyüklükçe eşit benzer düzlemlerin çevrelediği şekillerdir.

11.def.10

ἴσα δὲ καὶ ὅμοια στερεὰ σχήματά ἐστι τὰ ὑπὸ ὁμοίων ἐπιπέδων περιεχόμενα ἴσων τῷ πλήθει καὶ τῷ μεγέθει.

11.def.1111. Cisim açısı, birbirine değen ve aynı yüzeyde bulunmayan ikiden fazla çizginin, bütün çizgilere göre eğikliğidir. Başka bir deyişle: Cisim açısı, aynı düzlemde bulunmayan ve bir noktada kurulan ikiden fazla düzlem açının çevrelediği açıdır.

11.def.11

στερεὰ γωνία ἐστὶν ἡ ὑπὸ πλειόνων ἢ δύο γραμμῶν ἁπτομένων ἀλλήλων καὶ μὴ ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιφανείᾳ οὐσῶν πρὸς πάσαις ταῖς γραμμαῖς κλίσις. ἄλλως· στερεὰ γωνία ἐστὶν ἡ ὑπὸ πλειόνων ἢ δύο γωνιῶν ἐπιπέδων περιεχομένη μὴ οὐσῶν ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ἑνὶ σημείῳ συνισταμένων.

11.def.1212. Piramit, düzlemlerle çevrelenen ve bir düzlemden bir noktaya doğru kurulan cisim şeklidir.

11.def.12

πυραμίς ἐστι σχῆμα στερεὸν ἐπιπέδοις περιεχόμενον ἀπὸ ἑνὸς ἐπιπέδου πρὸς ἑνὶ σημείῳ συνεστώς.

11.def.1313. Prizma, düzlemlerle çevrelenen bir cisim şeklidir; bu düzlemlerden karşılıklı ikisi eşit, benzer ve paraleldir, geri kalanlar ise paralelkenardır.

11.def.13

πρίσμα ἐστὶ σχῆμα στερεὸν ἐπιπέδοις περιεχόμενον, ὧν δύο τὰ ἀπεναντίον ἴσα τε καὶ ὅμοιά ἐστι καὶ παράλληλα, τὰ δὲ λοιπὰ παραλληλόγραμμα.

11.def.1414. Küre, bir yarım dairenin çapı sabit tutulup yarım daire döndürülerek hareket etmeye başladığı yere yeniden getirildiğinde, kuşatılan şekildir.

11.def.14

σφαῖρά ἐστιν, ὅταν ἡμικυκλίου μενούσης τῆς διαμέτρου περιενεχθὲν τὸ ἡμικύκλιον εἰς τὸ αὐτὸ πάλιν ἀποκατασταθῇ, ὅθεν ἤρξατο φέρεσθαι, τὸ περιληφθὲν σχῆμα.

11.def.1515. Kürenin ekseni, yarım dairenin etrafında döndüğü sabit doğrudur.

11.def.15

ἄξων δὲ τῆς σφαίρας ἐστὶν ἡ μένουσα εὐθεῖα, περὶ ἣν τὸ ἡμικύκλιον στρέφεται.

11.def.1616. Kürenin merkezi, yarım dairenin merkeziyle aynıdır.

11.def.16

κέντρον δὲ τῆς σφαίρας ἐστὶ τὸ αὐτό, ὃ καὶ τοῦ ἡμικυκλίου.

11.def.1717. Kürenin çapı, merkezden geçirilen ve her iki yanda kürenin yüzeyiyle sınırlanan herhangi bir doğrudur.

11.def.17

διάμετρος δὲ τῆς σφαίρας ἐστὶν εὐθεῖά τις διὰ τοῦ κέντρου ἠγμένη καὶ περατουμένη ἐφʼ ἑκάτερα τὰ μέρη ὑπὸ τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας.

11.def.1818. Koni, bir dik açılı üçgenin dik açıyı çevreleyen kenarlarından biri sabit tutulup üçgen döndürülerek hareket etmeye başladığı yere yeniden getirildiğinde, kuşatılan şekildir. Sabit doğru, dik açı etrafında döndürülen öbür kenara eşitse koni dik açılı, ondan küçükse geniş açılı, büyükse dar açılı olur.

11.def.18

κῶνός ἐστιν, ὅταν ὀρθογωνίου τριγώνου μενούσης μιᾶς πλευρᾶς τῶν περὶ τὴν ὀρθὴν γωνίαν περιενεχθὲν τὸ τρίγωνον εἰς τὸ αὐτὸ πάλιν ἀποκατασταθῇ, ὅθεν ἤρξατο φέρεσθαι, τὸ περιληφθὲν σχῆμα. κἂν μὲν ἡ μένουσα εὐθεῖα ἴση ᾖ τῇ λοιπῇ [τῇ] περὶ τὴν ὀρθὴν περιφερομένῃ, ὀρθογώνιος ἔσται ὁ κῶνος, ἐὰν δὲ ἐλάττων, ἀμβλυγώνιος, ἐὰν δὲ μείζων, ὀξυγώνιος.

11.def.1919. Koninin ekseni, üçgenin etrafında döndüğü sabit doğrudur.

11.def.19

ἄξων δὲ τοῦ κώνου ἐστὶν ἡ μένουσα εὐθεῖα, περὶ ἣν τὸ τρίγωνον στρέφεται.

11.def.2020. Tabanı ise döndürülen doğrunun çizdiği dairedir.

11.def.20

βάσις δὲ ὁ κύκλος ὁ ὑπὸ τῆς περιφερομένης εὐθείας γραφόμενος.

11.def.2121. Silindir, bir dik açılı paralelkenarın dik açıyı çevreleyen kenarlarından biri sabit tutulup paralelkenar döndürülerek hareket etmeye başladığı yere yeniden getirildiğinde, kuşatılan şekildir.

11.def.21

κύλινδρός ἐστιν, ὅταν ὀρθογωνίου παραλληλογράμμου μενούσης μιᾶς πλευρᾶς τῶν περὶ τὴν ὀρθὴν γωνίαν περιενεχθὲν τὸ παραλληλόγραμμον εἰς τὸ αὐτὸ πάλιν ἀποκατασταθῇ, ὅθεν ἤρξατο φέρεσθαι, τὸ περιληφθὲν σχῆμα.

11.def.2222. Silindirin ekseni, paralelkenarın etrafında döndüğü sabit doğrudur.

11.def.22

ἄξων δὲ τοῦ κυλίνδρου ἐστὶν ἡ μένουσα εὐθεῖα, περὶ ἣν τὸ παραλληλόγραμμον στρέφεται.

11.def.2323. Tabanları ise döndürülen karşılıklı iki kenarın çizdiği dairelerdir.

11.def.23

βάσεις δὲ οἱ κύκλοι οἱ ὑπὸ τῶν ἀπεναντίον περιαγομένων δύο πλευρῶν γραφόμενοι.

11.def.2424. Benzer koniler ve silindirler, eksenleri ile tabanlarının çapları orantılı olanlardır.

11.def.24

ὅμοιοι κῶνοι καὶ κύλινδροί εἰσιν, ὧν οἵ τε ἄξονες καὶ αἱ διάμετροι τῶν βάσεων ἀνάλογόν εἰσιν.

11.def.2525. Küp, altı eşit kareyle çevrelenen cisim şeklidir.

11.def.25

κύβος ἐστὶ σχῆμα στερεὸν ὑπὸ ἓξ τετραγώνων ἴσων περιεχόμενον.

11.def.2626. Sekizyüzlü, sekiz eşit eşkenar üçgenle çevrelenen cisim şeklidir.

11.def.26

ὀκτάεδρόν ἐστι σχῆμα στερεὸν ὑπὸ ὀκτὼ τριγώνων ἴσων καὶ ἰσοπλεύρων περιεχόμενον.

11.def.2727. Yirmiyüzlü, yirmi eşit eşkenar üçgenle çevrelenen cisim şeklidir.

11.def.27

εἰκοσάεδρόν ἐστι σχῆμα στερεὸν ὑπὸ εἴκοσι τριγώνων ἴσων καὶ ἰσοπλεύρων περιεχόμενον.

11.def.2828. Onikiyüzlü, on iki eşit, eşkenar ve eşaçılı beşgenle çevrelenen cisim şeklidir.

11.def.28

δωδεκάεδρόν ἐστι σχῆμα στερεὸν ὑπὸ δώδεκα πενταγώνων ἴσων καὶ ἰσοπλεύρων καὶ ἰσογωνίων περιεχόμενον.

11.prop.1Önermeler

Önerme 1. Bir doğrunun bir parçası alttaki düzlemde, bir parçası ise daha yüksekte olamaz.

Mümkünse, ABG doğrusunun AB parçası alttaki düzlemde, BG parçası ise daha yüksekte olsun.

Bu durumda alttaki düzlemde, AB'yi aynı doğru üzerinde sürdüren bir doğru bulunacaktır; bu BD olsun. O hâlde AB, ABG ile ABD gibi iki doğrunun ortak parçasıdır. Bu ise imkânsızdır; çünkü merkezi B, yarıçapı AB olan bir daire çizersek, bu çaplar dairenin eşit olmayan yaylarını ayırır.

Öyleyse bir doğrunun bir parçası alttaki düzlemde, bir parçası ise daha yüksekte olamaz. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.1

εὐθείας γραμμῆς μέρος μέν τι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ, μέρος δέ τι ἐν μετεωροτέρῳ. εἰ γὰρ δυνατόν, εὐθείας γραμμῆς τῆς ΑΒΓ μέρος μέν τι τὸ ΑΒ ἔστω ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ, μέρος δέ τι τὸ ΒΓ ἐν μετεωροτέρῳ. ἔσται δή τις τῇ ΑΒ συνεχὴς εὐθεῖα ἐπʼ εὐθείας ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ. ἔστω ἡ ΒΔ· δύο ἄρα εὐθειῶν τῶν ΑΒΓ, ΑΒΔ κοινὸν τμῆμά ἐστιν ἡ ΑΒ· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον, ἐπειδήπερ ἐὰν κέντρῳ τῷ Β καὶ διαστήματι τῷ ΑΒ κύκλον γράψωμεν, αἱ διάμετροι ἀνίσους ἀπολήψονται τοῦ κύκλου περιφερείας. εὐθείας ἄρα γραμμῆς μέρος μέν τι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ, τὸ δὲ ἐν μετεωροτέρῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.2Önerme 2. İki doğru birbirini keserse bir düzlemdedirler ve her üçgen bir düzlemdedir.

AB ile GD doğruları birbirini E noktasında kessin. Diyorum ki AB ile GD bir düzlemdedir ve her üçgen bir düzlemdedir.

EG ile EB üzerinde rastgele Z ve H noktaları alınsın; GB ile ZH birleştirilsin, ZTh ile HK de çizilsin. Önce diyorum ki EGB üçgeni bir düzlemdedir. EGB üçgeninin ZThG ya da HBK parçası alttaki [düzlemde], geri kalanı ise başka bir düzlemde olsaydı, EG ile EB doğrularından birinin de bir parçası alttaki düzlemde, bir parçası başka bir düzlemde olurdu. EGB üçgeninin ZGBH parçası alttaki düzlemde, geri kalanı başka bir düzlemde olsaydı, EG ile EB doğrularının ikisinin de bir parçası alttaki düzlemde, bir parçası başka bir düzlemde olurdu; bunun saçma olduğu ise gösterilmişti. O hâlde EGB üçgeni bir düzlemdedir. EGB üçgeni hangi düzlemdeyse EG ile EB'nin her biri de o düzlemdedir; EG ile EB'nin her biri hangi düzlemdeyse AB ile GD de o düzlemdedir.

Öyleyse AB ile GD doğruları bir düzlemdedir ve her üçgen bir düzlemdedir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.2

ἐὰν δύο εὐθεῖαι τέμνωσιν ἀλλήλας, ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ, καὶ πᾶν τρίγωνον ἐν ἑνί ἐστιν ἐπιπέδῳ. δύο γὰρ εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΓΔ τεμνέτωσαν ἀλλήλας κατὰ τὸ Ε σημεῖον· λέγω, ὅτι αἱ ΑΒ, ΓΔ ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ, καὶ πᾶν τρίγωνον ἐν ἑνί ἐστιν ἐπιπέδῳ. εἰλήφθω γὰρ ἐπὶ τῶν ΕΓ, ΕΒ τυχόντα σημεῖα τὰ Ζ, Η, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΓΒ, ΖΗ, καὶ διήχθωσαν αἱ ΖΘ, ΗΚ· λέγω πρῶτον, ὅτι τὸ ΕΓΒ τρίγωνον ἐν ἑνί ἐστιν ἐπιπέδῳ. εἰ γάρ ἐστι τοῦ ΕΓΒ τριγώνου μέρος ἤτοι τὸ ΖΘΓ ἢ τὸ ΗΒΚ ἐν τῷ ὑποκειμένῳ [ἐπιπέδῳ], τὸ δὲ λοιπὸν ἐν ἄλλῳ, ἔσται καὶ μιᾶς τῶν ΕΓ, ΕΒ εὐθειῶν μέρος μέν τι ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ, τὸ δὲ ἐν ἄλλῳ. εἰ δὲ τοῦ ΕΓΒ τριγώνου τὸ ΖΓΒΗ μέρος ᾖ ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ, τὸ δὲ λοιπὸν ἐν ἄλλῳ, ἔσται καὶ ἀμφοτέρων τῶν ΕΓ, ΕΒ εὐθειῶν μέρος μέν τι ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ, τὸ δὲ ἐν ἄλλῳ· ὅπερ ἄτοπον ἐδείχθη. τὸ ἄρα ΕΓΒ τρίγωνον ἐν ἑνί ἐστιν ἐπιπέδῳ. ἐν ᾧ δέ ἐστι τὸ ΕΓΒ τρίγωνον, ἐν τούτῳ καὶ ἑκατέρα τῶν ΕΓ, ΕΒ, ἐν ᾧ δὲ ἑκατέρα τῶν ΕΓ, ΕΒ, ἐν τούτῳ καὶ αἱ ΑΒ, ΓΔ. αἱ ΑΒ, ΓΔ ἄρα εὐθεῖαι ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ, καὶ πᾶν τρίγωνον ἐν ἑνί ἐστιν ἐπιπέδῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.3Önerme 3. İki düzlem birbirini keserse, ortak kesişimleri bir doğrudur.

AB ile BG düzlemleri birbirini kessin ve ortak kesişimleri DB çizgisi olsun. Diyorum ki DB çizgisi bir doğrudur.

Değilse, D'den B'ye, AB düzleminde DEB doğrusu, BG düzleminde de DZB doğrusu birleştirilsin. Bu durumda DEB ile DZB doğrularının uçları aynı olur ve açıkça bir alan çevrelerler; bu ise saçmadır. O hâlde DEB ile DZB doğru değildir. Benzer şekilde, AB ile BG düzlemlerinin ortak kesişimi olan DB dışında, D'den B'ye birleştirilen başka hiçbir doğru olmayacağını göstereceğiz.

Öyleyse iki düzlem birbirini keserse, ortak kesişimleri bir doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.3

ἐὰν δύο ἐπίπεδα τέμνῃ ἄλληλα, ἡ κοινὴ αὐτῶν τομὴ εὐθεῖά ἐστιν. δύο γὰρ ἐπίπεδα τὰ ΑΒ, ΒΓ τεμνέτω ἄλληλα, κοινὴ δὲ αὐτῶν τομὴ ἔστω ἡ ΔΒ γραμμή· λέγω, ὅτι ἡ ΔΒ γραμμὴ εὐθεῖά ἐστιν. εἰ γὰρ μή, ἐπεζεύχθω ἀπὸ τοῦ Δ ἐπὶ τὸ Β ἐν μὲν τῷ ΑΒ ἐπιπέδῳ εὐθεῖα ἡ ΔΕΒ, ἐν δὲ τῷ ΒΓ ἐπιπέδῳ εὐθεῖα ἡ ΔΖΒ. ἔσται δὴ δύο εὐθειῶν τῶν ΔΕΒ, ΔΖΒ τὰ αὐτὰ πέρατα, καὶ περιέξουσι δηλαδὴ χωρίον· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα αἱ ΔΕΒ, ΔΖΒ εὐθεῖαί εἰσιν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι οὐδὲ ἄλλη τις ἀπὸ τοῦ Δ ἐπὶ τὸ Β ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα ἔσται πλὴν τῆς ΔΒ κοινῆς τομῆς τῶν ΑΒ, ΒΓ ἐπιπέδων. ἐὰν ἄρα δύο ἐπίπεδα τέμνῃ ἄλληλα, ἡ κοινὴ αὐτῶν τομὴ εὐθεῖά ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.4Önerme 4. Bir doğru, birbirini kesen iki doğruya kesişme noktalarında dik olarak dikilirse, bu iki doğrudan geçen düzleme de dik olur.

Bir EZ doğrusu, birbirini E noktasında kesen AB ile GD doğrularına E'den dik olarak dikilsin. Diyorum ki EZ, AB ile GD'den geçen düzleme de diktir.

AE, EB, GE ve ED birbirine eşit olacak şekilde kesilsin; E'den rastgele bir HETh doğrusu geçirilsin; AD ile GB birleştirilsin; ayrıca EZ üzerinde rastgele alınan Z'den ZA, ZH, ZD, ZG, ZTh ve ZB birleştirilsin. AE ile ED, GE ile EB'ye eşit olduğundan ve eşit açılar çevrelediklerinden, AD tabanı GB tabanına eşittir ve AED üçgeni GEB üçgenine eşit olacaktır; dolayısıyla DAE açısı da EBG açısına eşittir. AEH açısı da BETh açısına eşittir. Böylece AHE ile BETh, iki açısı öbürünün iki açısına (her biri karşılığına) eşit olan ve eşit açıların yanındaki birer kenarı, yani AE ile EB, birbirine eşit olan iki üçgendir; o hâlde geri kalan kenarları da birbirine eşit olacaktır. Demek ki HE, ETh'ye; AH de BTh'ye eşittir. AE, EB'ye eşit olduğundan ve ZE ortak ve dik olduğundan, ZA tabanı ZB tabanına eşittir. Aynı sebeple ZG de ZD'ye eşittir. AD, GB'ye ve ZA da ZB'ye eşit olduğundan, ZA ile AD, ZB ile BG'ye, her biri karşılığına eşittir; ZD tabanının da ZG tabanına eşit olduğu gösterildi; o hâlde ZAD açısı ZBG açısına eşittir. Yine AH'nin BTh'ye eşit olduğu gösterildiğinden ve ZA da ZB'ye eşit olduğundan, ZA ile AH, ZB ile BTh'ye eşittir. ZAH açısının da ZBTh açısına eşit olduğu gösterildi; o hâlde ZH tabanı ZTh tabanına eşittir. Yine HE'nin ETh'ye eşit olduğu gösterildiğinden ve EZ ortak olduğundan, HE ile EZ, ThE ile EZ'ye eşittir; ZH tabanı da ZTh tabanına eşittir; o hâlde HEZ açısı ThEZ açısına eşittir. Demek ki HEZ ile ThEZ açılarının her biri diktir. Öyleyse ZE, E'den rastgele geçirilen HTh'ye diktir. Benzer şekilde, ZE'nin kendisine değen ve alttaki düzlemde bulunan bütün doğrularla dik açılar yapacağını göstereceğiz. Bir doğru, kendisine değen ve aynı düzlemde bulunan bütün doğrularla dik açılar yapıyorsa düzleme diktir; o hâlde ZE alttaki düzleme diktir. Alttaki düzlem ise AB ile GD doğrularından geçen düzlemdir. Demek ki ZE, AB ile GD'den geçen düzleme diktir.

Öyleyse bir doğru, birbirini kesen iki doğruya kesişme noktalarında dik olarak dikilirse, bu iki doğrudan geçen düzleme de dik olur. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.4

ἐὰν εὐθεῖα δύο εὐθείαις τεμνούσαις ἀλλήλας πρὸς ὀρθὰς ἐπὶ τῆς κοινῆς τομῆς ἐπισταθῇ, καὶ τῷ διʼ αὐτῶν ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΕΖ δύο εὐθείαις ταῖς ΑΒ, ΓΔ τεμνούσαις ἀλλήλας κατὰ τὸ Ε σημεῖον ἀπὸ τοῦ Ε πρὸς ὀρθὰς ἐφεστάτω· λέγω, ὅτι ἡ ΕΖ καὶ τῷ διὰ τῶν ΑΒ, ΓΔ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. Ἀπειλήφθωσαν γὰρ αἱ ΑΕ, ΕΒ, ΓΕ, ΕΔ ἴσαι ἀλλήλαις, καὶ διήχθω τις διὰ τοῦ Ε, ὡς ἔτυχεν, ἡ ΗΕΘ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΔ, ΓΒ, καὶ ἔτι ἀπὸ τυχόντος τοῦ Ζ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΖΑ, ΖΗ, ΖΔ, ΖΓ, ΖΘ, ΖΒ. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΑΕ, ΕΔ δυσὶ ταῖς ΓΕ, ΕΒ ἴσαι εἰσὶ καὶ γωνίας ἴσας περιέχουσιν, βάσις ἄρα ἡ ΑΔ βάσει τῇ ΓΒ ἴση ἐστίν, καὶ τὸ ΑΕΔ τρίγωνον τῷ ΓΕΒ τριγώνῳ ἴσον ἔσται· ὥστε καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΔΑΕ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΒΓ ἴση [ἐστίν]. ἔστι δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΑΕΗ γωνία τῇ ὑπὸ ΒΕΘ ἴση. δύο δὴ τρίγωνά ἐστι τὰ ΑΗΕ, ΒΕΘ τὰς δύο γωνίας δυσὶ γωνίαις ἴσας ἔχοντα ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ μίαν πλευρὰν μιᾷ πλευρᾷ ἴσην τὴν πρὸς ταῖς ἴσαις γωνίαις τὴν ΑΕ τῇ ΕΒ· καὶ τὰς λοιπὰς ἄρα πλευρὰς ταῖς λοιπαῖς πλευραῖς ἴσας ἕξουσιν. ἴση ἄρα ἡ μὲν ΗΕ τῇ ΕΘ, ἡ δὲ ΑΗ τῇ ΒΘ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΕ τῇ ΕΒ, κοινὴ δὲ καὶ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΖΕ, βάσις ἄρα ἡ ΖΑ βάσει τῇ ΖΒ ἐστιν ἴση. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΖΓ τῇ ΖΔ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΔ τῇ ΓΒ, ἔστι δὲ καὶ ἡ ΖΑ τῇ ΖΒ ἴση, δύο δὴ αἱ ΖΑ, ΑΔ δυσὶ ταῖς ΖΒ, ΒΓ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ βάσις ἡ ΖΔ βάσει τῇ ΖΓ ἐδείχθη ἴση· καὶ γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΖΑΔ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΖΒΓ ἴση ἐστίν. καὶ ἐπεὶ πάλιν ἐδείχθη ἡ ΑΗ τῇ ΒΘ ἴση, ἀλλὰ μὴν καὶ ἡ ΖΑ τῇ ΖΒ ἴση, δύο δὴ αἱ ΖΑ, ΑΗ δυσὶ ταῖς ΖΒ, ΒΘ ἴσαι εἰσίν. καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΖΑΗ ἐδείχθη ἴση τῇ ὑπὸ ΖΒΘ· βάσις ἄρα ἡ ΖΗ βάσει τῇ ΖΘ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ πάλιν ἴση ἐδείχθη ἡ ΗΕ τῇ ΕΘ, κοινὴ δὲ ἡ ΕΖ, δύο δὴ αἱ ΗΕ, ΕΖ δυσὶ ταῖς ΘΕ, ΕΖ ἴσαι εἰσίν· καὶ βάσις ἡ ΖΗ βάσει τῇ ΖΘ ἴση· γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΗΕΖ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΘΕΖ ἴση ἐστίν. ὀρθὴ ἄρα ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΗΕΖ, ΘΕΖ γωνιῶν. ἡ ΖΕ ἄρα πρὸς τὴν ΗΘ τυχόντως διὰ τοῦ Ε ἀχθεῖσαν ὀρθή ἐστιν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι ἡ ΖΕ καὶ πρὸς πάσας τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ ὀρθὰς ποιήσει γωνίας. εὐθεῖα δὲ πρὸς ἐπίπεδον ὀρθή ἐστιν, ὅταν πρὸς πάσας τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ ὀρθὰς ποιῇ γωνίας· ἡ ΖΕ ἄρα τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. τὸ δὲ ὑποκείμενον ἐπίπεδόν ἐστι τὸ διὰ τῶν ΑΒ, ΓΔ εὐθειῶν. ἡ ΖΕ ἄρα πρὸς ὀρθάς ἐστι τῷ διὰ τῶν ΑΒ, ΓΔ ἐπιπέδῳ. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα δύο εὐθείαις τεμνούσαις ἀλλήλας πρὸς ὀρθὰς ἐπὶ τῆς κοινῆς τομῆς ἐπισταθῇ, καὶ τῷ διʼ αὐτῶν ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.5Önerme 5. Bir doğru, birbirine değen üç doğruya değme noktalarında dik olarak dikilirse, bu üç doğru bir düzlemdedir.

Bir AB doğrusu, BG, BD ve BE doğrularına B'deki değme noktasında dik olarak dikilsin. Diyorum ki BG, BD ve BE bir düzlemdedir.

Değilse, mümkünse BD ile BE alttaki düzlemde, BG ise daha yüksekte bir düzlemde olsun ve AB ile BG'den geçen düzlem uzatılsın. Bu düzlem, alttaki düzlemle ortak kesişim olarak bir doğru meydana getirecektir; bu BZ olsun. O hâlde AB, BG ve BZ doğruları, AB ile BG'den geçen bir düzlemdedir. AB, BD ile BE'nin her birine dik olduğundan, BD ile BE'den geçen düzleme de diktir. BD ile BE'den geçen düzlem ise alttaki düzlemdir; o hâlde AB alttaki düzleme diktir. Dolayısıyla AB, kendisine değen ve alttaki düzlemde bulunan bütün doğrularla dik açılar yapacaktır. Alttaki düzlemde bulunan BZ ona değer; o hâlde ABZ açısı diktir. ABG açısı da dik olarak kabul edilmişti; o hâlde ABZ açısı ABG açısına eşittir. Üstelik ikisi aynı düzlemdedir; bu ise imkânsızdır. Demek ki BG doğrusu daha yüksekte bir düzlemde değildir; o hâlde BG, BD ve BE doğruları bir düzlemdedir.

Öyleyse bir doğru, birbirine değen üç doğruya değme noktalarında dik olarak dikilirse, bu üç doğru bir düzlemdedir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.5

ἐὰν εὐθεῖα τρισὶν εὐθείαις ἁπτομέναις ἀλλήλων πρὸς ὀρθὰς ἐπὶ τῆς κοινῆς τομῆς ἐπισταθῇ, αἱ τρεῖς εὐθεῖαι ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΑΒ τρισὶν εὐθείαις ταῖς ΒΓ, ΒΔ, ΒΕ πρὸς ὀρθὰς ἐπὶ τῆς κατὰ τὸ Β ἁφῆς ἐφεστάτω· λέγω, ὅτι αἱ ΒΓ, ΒΔ, ΒΕ ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ. μὴ γάρ, ἀλλʼ εἰ δυνατόν, ἔστωσαν αἱ μὲν ΒΔ, ΒΕ ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ, ἡ δὲ ΒΓ ἐν μετεωροτέρῳ, καὶ ἐκβεβλήσθω τὸ διὰ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἐπίπεδον· κοινὴν δὴ τομὴν ποιήσει ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ εὐθεῖαν. ποιείτω τὴν ΒΖ. ἐν ἑνὶ ἄρα εἰσὶν ἐπιπέδῳ τῷ διηγμένῳ διὰ τῶν ΑΒ, ΒΓ αἱ τρεῖς εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΒΓ, ΒΖ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΑΒ ὀρθή ἐστι πρὸς ἑκατέραν τῶν ΒΔ, ΒΕ, καὶ τῷ διὰ τῶν ΒΔ, ΒΕ ἄρα ἐπιπέδῳ ὀρθή ἐστιν ἡ ΑΒ. τὸ δὲ διὰ τῶν ΒΔ, ΒΕ ἐπίπεδον τὸ ὑποκείμενόν ἐστιν· ἡ ΑΒ ἄρα ὀρθή ἐστι πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον. ὥστε καὶ πρὸς πάσας τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ ὀρθὰς ποιήσει γωνίας ἡ ΑΒ. ἅπτεται δὲ αὐτῆς ἡ ΒΖ οὖσα ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ· ἡ ἄρα ὑπὸ ΑΒΖ γωνία ὀρθή ἐστιν. ὑπόκειται δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΑΒΓ ὀρθή· ἴση ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΖ γωνία τῇ ὑπὸ ΑΒΓ. καί εἰσιν ἐν ἑνὶ ἐπιπέδῳ· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἡ ΒΓ εὐθεῖα ἐν μετεωροτέρῳ ἐστὶν ἐπιπέδῳ· αἱ τρεῖς ἄρα εὐθεῖαι αἱ ΒΓ, ΒΔ, ΒΕ ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα τρισὶν εὐθείαις ἁπτομέναις ἀλλήλων ἐπὶ τῆς ἁφῆς πρὸς ὀρθὰς ἐπισταθῇ, αἱ τρεῖς εὐθεῖαι ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.6Önerme 6. İki doğru aynı düzleme dikse bu doğrular paralel olur.

AB ile GD doğruları alttaki düzleme dik olsun. Diyorum ki AB, GD'ye paraleldir.

Doğrular alttaki düzleme B ve D noktalarında rastlasın; BD doğrusu birleştirilsin; alttaki düzlemde BD'ye dik olarak DE çizilsin; DE, AB'ye eşit alınsın; BE, AE ve AD birleştirilsin.

AB alttaki düzleme dik olduğundan, kendisine değen ve alttaki düzlemde bulunan bütün doğrularla dik açılar yapacaktır. Alttaki düzlemde bulunan BD ile BE'nin her biri AB'ye değer; o hâlde ABD ile ABE açılarının her biri diktir. Aynı sebeple GDB ile GDE açılarının her biri de diktir. AB, DE'ye eşit olduğundan ve BD ortak olduğundan, AB ile BD, ED ile DB'ye eşittir; üstelik dik açılar çevrelerler; o hâlde AD tabanı BE tabanına eşittir. AB, DE'ye ve AD de BE'ye eşit olduğundan, AB ile BE, ED ile DA'ya eşittir; ortak tabanları da AE'dir; o hâlde ABE açısı EDA açısına eşittir. ABE açısı diktir; o hâlde EDA açısı da diktir; demek ki ED, DA'ya diktir. ED, BD ile DG'nin her birine de diktir. O hâlde ED, BD, DA ve DG doğrularına değme noktasında dik olarak dikilmiştir; dolayısıyla BD, DA ve DG doğruları bir düzlemdedir. DB ile DA hangi düzlemdeyse AB de o düzlemdedir, çünkü her üçgen bir düzlemdedir; o hâlde AB, BD ve DG doğruları bir düzlemdedir. Üstelik ABD ile BDG açılarının her biri diktir; o hâlde AB, GD'ye paraleldir.

Öyleyse iki doğru aynı düzleme dikse bu doğrular paralel olur. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.6

ἐὰν δύο εὐθεῖαι τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ὦσιν, παράλληλοι ἔσονται αἱ εὐθεῖαι. δύο γὰρ εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΓΔ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔστωσαν· λέγω, ὅτι παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ. συμβαλλέτωσαν γὰρ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ κατὰ τὰ Β, Δ σημεῖα, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΒΔ εὐθεῖα, καὶ ἤχθω τῇ ΒΔ πρὸς ὀρθὰς ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ ἡ ΔΕ, καὶ κείσθω τῇ ΑΒ ἴση ἡ ΔΕ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΒΕ, ΑΕ, ΑΔ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΑΒ ὀρθή ἐστι πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον, καὶ πρὸς πάσας [ἄρα] τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ ὀρθὰς ποιήσει γωνίας. ἅπτεται δὲ τῆς ΑΒ ἑκατέρα τῶν ΒΔ, ΒΕ οὖσα ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ· ὀρθὴ ἄρα ἐστὶν ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΑΒΔ, ΑΒΕ γωνιῶν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΓΔΒ, ΓΔΕ ὀρθή ἐστιν. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΔΕ, κοινὴ δὲ ἡ ΒΔ, δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΔ δυσὶ ταῖς ΕΔ, ΔΒ ἴσαι εἰσίν· καὶ γωνίας ὀρθὰς περιέχουσιν· βάσις ἄρα ἡ ΑΔ βάσει τῇ ΒΕ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΔΕ, ἀλλὰ καὶ ἡ ΑΔ τῇ ΒΕ, δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΕ δυσὶ ταῖς ΕΔ, ΔΑ ἴσαι εἰσίν· καὶ βάσις αὐτῶν κοινὴ ἡ ΑΕ· γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΕ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΑ ἐστιν ἴση. ὀρθὴ δὲ ἡ ὑπὸ ΑΒΕ· ὀρθὴ ἄρα καὶ ἡ ὑπὸ ΕΔΑ· ἡ ΕΔ ἄρα πρὸς τὴν ΔΑ ὀρθή ἐστιν. ἔστι δὲ καὶ πρὸς ἑκατέραν τῶν ΒΔ, ΔΓ ὀρθή. ἡ ΕΔ ἄρα τρισὶν εὐθείαις ταῖς ΒΔ, ΔΑ, ΔΓ πρὸς ὀρθὰς ἐπὶ τῆς ἁφῆς ἐφέστηκεν· αἱ τρεῖς ἄρα εὐθεῖαι αἱ ΒΔ, ΔΑ, ΔΓ ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ. ἐν ᾧ δὲ αἱ ΔΒ, ΔΑ, ἐν τούτῳ καὶ ἡ ΑΒ· πᾶν γὰρ τρίγωνον ἐν ἑνί ἐστιν ἐπιπέδῳ· αἱ ἄρα ΑΒ, ΒΔ, ΔΓ εὐθεῖαι ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ. καί ἐστιν ὀρθὴ ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΑΒΔ, ΒΔΓ γωνιῶν· παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ. ἐὰν ἄρα δύο εὐθεῖαι τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ὦσιν, παράλληλοι ἔσονται αἱ εὐθεῖαι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.7Önerme 7. İki paralel doğrunun her biri üzerinde rastgele noktalar alınırsa, bu noktaları birleştiren doğru paralellerle aynı düzlemdedir.

AB ile GD paralel doğrular olsun ve her biri üzerinde rastgele E ve Z noktaları alınsın. Diyorum ki E ile Z noktalarını birleştiren doğru, paralellerle aynı düzlemdedir.

Değilse, mümkünse EHZ gibi daha yüksekte olsun ve EHZ'den bir düzlem geçirilsin. Bu düzlem, alttaki düzlemle kesişim olarak bir doğru meydana getirecektir; EZ gibi bir doğru meydana getirsin. O hâlde EHZ ile EZ doğruları bir alan çevreleyecektir; bu ise imkânsızdır. Demek ki E'den Z'ye birleştirilen doğru daha yüksekte bir düzlemde değildir; o hâlde E'den Z'ye birleştirilen doğru, AB ile GD paralellerinden geçen düzlemdedir.

Öyleyse iki paralel doğrunun her biri üzerinde rastgele noktalar alınırsa, bu noktaları birleştiren doğru paralellerle aynı düzlemdedir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.7

ἐὰν ὦσι δύο εὐθεῖαι παράλληλοι, ληφθῇ δὲ ἐφʼ ἑκατέρας αὐτῶν τυχόντα σημεῖα, ἡ ἐπὶ τὰ σημεῖα ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ ἐστὶ ταῖς παραλλήλοις. ἔστωσαν δύο εὐθεῖαι παράλληλοι αἱ ΑΒ, ΓΔ, καὶ εἰλήφθω ἐφʼ ἑκατέρας αὐτῶν τυχόντα σημεῖα τὰ Ε, Ζ· λέγω, ὅτι ἡ ἐπὶ τὰ Ε, Ζ σημεῖα ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ ἐστὶ ταῖς παραλλήλοις. μὴ γάρ, ἀλλʼ εἰ δυνατόν, ἔστω ἐν μετεωροτέρῳ ὡς ἡ ΕΗΖ, καὶ διήχθω διὰ τῆς ΕΗΖ ἐπίπεδον· τομὴν δὴ ποιήσει ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ εὐθεῖαν. ποιείτω ὡς τὴν ΕΖ· δύο ἄρα εὐθεῖαι αἱ ΕΗΖ, ΕΖ χωρίον περιέξουσιν· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἡ ἀπὸ τοῦ Ε ἐπὶ τὸ Ζ ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα ἐν μετεωροτέρῳ ἐστὶν ἐπιπέδῳ· ἐν τῷ διὰ τῶν ΑΒ, ΓΔ ἄρα παραλλήλων ἐστὶν ἐπιπέδῳ ἡ ἀπὸ τοῦ Ε ἐπὶ τὸ Ζ ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα. ἐὰν ἄρα ὦσι δύο εὐθεῖαι παράλληλοι, ληφθῇ δὲ ἐφʼ ἑκατέρας αὐτῶν τυχόντα σημεῖα, ἡ ἐπὶ τὰ σημεῖα ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ ἐστὶ ταῖς παραλλήλοις· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.8Önerme 8. İki doğru paralelse ve bunlardan biri bir düzleme dikse, öbürü de aynı düzleme dik olur.

AB ile GD paralel doğrular olsun ve bunlardan AB alttaki düzleme dik olsun. Diyorum ki öbürü, yani GD de aynı düzleme dik olacaktır.

AB ile GD alttaki düzleme B ve D noktalarında rastlasın ve BD birleştirilsin; o hâlde AB, GD ve BD bir düzlemdedir. Alttaki düzlemde BD'ye dik olarak DE çizilsin; DE, AB'ye eşit alınsın; BE, AE ve AD birleştirilsin. AB alttaki düzleme dik olduğundan, kendisine değen ve alttaki düzlemde bulunan bütün doğrulara da diktir; o hâlde ABD ile ABE açılarının her biri diktir. BD doğrusu AB ile GD paralellerinin üzerine düştüğünden, ABD ile GDB açıları iki dik açıya eşittir. ABD diktir; o hâlde GDB de diktir; demek ki GD, BD'ye diktir. AB, DE'ye eşit olduğundan ve BD ortak olduğundan, AB ile BD, ED ile DB'ye eşittir; ABD açısı da EDB açısına eşittir, çünkü ikisi de diktir; o hâlde AD tabanı BE tabanına eşittir. AB, DE'ye ve BE de AD'ye eşit olduğundan, AB ile BE, ED ile DA'ya, her biri karşılığına eşittir. Ortak tabanları da AE'dir; o hâlde ABE açısı EDA açısına eşittir. ABE diktir; o hâlde EDA da diktir; demek ki ED, AD'ye diktir. ED, DB'ye de diktir; o hâlde ED, BD ile DA'dan geçen düzleme de diktir. Dolayısıyla ED, kendisine değen ve BDA'dan geçen düzlemde bulunan bütün doğrularla dik açılar yapacaktır. DG ise BDA'dan geçen düzlemdedir; çünkü AB ile BD bu düzlemdedir, AB ile BD hangi düzlemdeyse DG de o düzlemdedir. O hâlde ED, DG'ye diktir; dolayısıyla GD de DE'ye diktir. GD, BD'ye de diktir. Demek ki GD, birbirini kesen DE ile DB doğrularına D'deki kesişme noktasından dik olarak dikilmiştir; dolayısıyla GD, DE ile DB'den geçen düzleme de diktir. DE ile DB'den geçen düzlem ise alttaki düzlemdir; o hâlde GD alttaki düzleme diktir.

Öyleyse iki doğru paralelse ve bunlardan biri bir düzleme dikse, öbürü de aynı düzleme dik olur. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.8

ἐὰν ὦσι δύο εὐθεῖαι παράλληλοι, ἡ δὲ ἑτέρα αὐτῶν ἐπιπέδῳ τινὶ πρὸς ὀρθὰς ᾖ, καὶ ἡ λοιπὴ τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται. ἔστωσαν δύο εὐθεῖαι παράλληλοι αἱ ΑΒ, ΓΔ, ἡ δὲ ἑτέρα αὐτῶν ἡ ΑΒ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ ἡ λοιπὴ ἡ ΓΔ τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται. συμβαλλέτωσαν γὰρ αἱ ΑΒ, ΓΔ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ κατὰ τὰ Β, Δ σημεῖα, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΒΔ· αἱ ΑΒ, ΓΔ, ΒΔ ἄρα ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ. ἤχθω τῇ ΒΔ πρὸς ὀρθὰς ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ ἡ ΔΕ, καὶ κείσθω τῇ ΑΒ ἴση ἡ ΔΕ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΒΕ, ΑΕ, ΑΔ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΑΒ ὀρθή ἐστι πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον, καὶ πρὸς πάσας ἄρα τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν ἡ ΑΒ· ὀρθὴ ἄρα [ἐστὶν] ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΑΒΔ, ΑΒΕ γωνιῶν. καὶ ἐπεὶ εἰς παραλλήλους τὰς ΑΒ, ΓΔ εὐθεῖα ἐμπέπτωκεν ἡ ΒΔ, αἱ ἄρα ὑπὸ ΑΒΔ, ΓΔΒ γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. ὀρθὴ δὲ ἡ ὑπὸ ΑΒΔ· ὀρθὴ ἄρα καὶ ἡ ὑπὸ ΓΔΒ· ἡ ΓΔ ἄρα πρὸς τὴν ΒΔ ὀρθή ἐστιν. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΔΕ, κοινὴ δὲ ἡ ΒΔ, δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΔ δυσὶ ταῖς ΕΔ, ΔΒ ἴσαι εἰσίν· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΔ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΒ ἴση· ὀρθὴ γὰρ ἑκατέρα· βάσις ἄρα ἡ ΑΔ βάσει τῇ ΒΕ ἴση. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΑΒ τῇ ΔΕ, ἡ δὲ ΒΕ τῇ ΑΔ, δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΕ δυσὶ ταῖς ΕΔ, ΔΑ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ. καὶ βάσις αὐτῶν κοινὴ ἡ ΑΕ· γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΕ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΑ ἐστιν ἴση. ὀρθὴ δὲ ἡ ὑπὸ ΑΒΕ· ὀρθὴ ἄρα καὶ ἡ ὑπὸ ΕΔΑ· ἡ ΕΔ ἄρα πρὸς τὴν ΑΔ ὀρθή ἐστιν. ἔστι δὲ καὶ πρὸς τὴν ΔΒ ὀρθή· ἡ ΕΔ ἄρα καὶ τῷ διὰ τῶν ΒΔ, ΔΑ ἐπιπέδῳ ὀρθή ἐστιν. καὶ πρὸς πάσας ἄρα τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ διὰ τῶν ΒΔΑ ἐπιπέδῳ ὀρθὰς ποιήσει γωνίας ἡ ΕΔ. ἐν δὲ τῷ διὰ τῶν ΒΔΑ ἐπιπέδῳ ἐστὶν ἡ ΔΓ, ἐπειδήπερ ἐν τῷ διὰ τῶν ΒΔΑ ἐπιπέδῳ εἰσὶν αἱ ΑΒ, ΒΔ, ἐν ᾧ δὲ αἱ ΑΒ, ΒΔ, ἐν τούτῳ ἐστὶ καὶ ἡ ΔΓ. ἡ ΕΔ ἄρα τῇ ΔΓ πρὸς ὀρθάς ἐστιν· ὥστε καὶ ἡ ΓΔ τῇ ΔΕ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. ἔστι δὲ καὶ ἡ ΓΔ τῇ ΒΔ πρὸς ὀρθάς. ἡ ΓΔ ἄρα δύο εὐθείαις τεμνούσαις ἀλλήλας ταῖς ΔΕ, ΔΒ ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ Δ τομῆς πρὸς ὀρθὰς ἐφέστηκεν· ὥστε ἡ ΓΔ καὶ τῷ διὰ τῶν ΔΕ, ΔΒ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. τὸ δὲ διὰ τῶν ΔΕ, ΔΒ ἐπίπεδον τὸ ὑποκείμενόν ἐστιν· ἡ ΓΔ ἄρα τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. ἐὰν ἄρα ὦσι δύο εὐθεῖαι παράλληλοι, ἡ δὲ μία αὐτῶν ἐπιπέδῳ τινὶ πρὸς ὀρθὰς ᾖ, καὶ ἡ λοιπὴ τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.9Önerme 9. Aynı doğruya paralel olup onunla aynı düzlemde bulunmayan doğrular birbirine de paraleldir.

AB ile GD'nin her biri EZ'ye paralel olsun ve onunla aynı düzlemde bulunmasın. Diyorum ki AB, GD'ye paraleldir.

EZ üzerinde rastgele bir H noktası alınsın; bu noktadan EZ ile AB'den geçen düzlemde EZ'ye dik olarak HTh, ZE ile GD'den geçen düzlemde de yine EZ'ye dik olarak HK çizilsin. EZ, HTh ile HK'nin her birine dik olduğundan, HTh ile HK'den geçen düzleme de diktir. EZ, AB'ye paraleldir; o hâlde AB de ThHK'den geçen düzleme diktir. Aynı sebeple GD de ThHK'den geçen düzleme diktir; demek ki AB ile GD'nin her biri ThHK'den geçen düzleme diktir. İki doğru aynı düzleme dikse bu doğrular paraleldir; o hâlde AB, GD'ye paraleldir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.9

αἱ τῇ αὐτῇ εὐθείᾳ παράλληλοι καὶ μὴ οὖσαι αὐτῇ ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ καὶ ἀλλήλαις εἰσὶ παράλληλοι. ἔστω γὰρ ἑκατέρα τῶν ΑΒ, ΓΔ τῇ ΕΖ παράλληλος μὴ οὖσαι αὐτῇ ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ· λέγω, ὅτι παράλληλός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ. εἰλήφθω γὰρ ἐπὶ τῆς ΕΖ τυχὸν σημεῖον τὸ Η, καὶ ἀπʼ αὐτοῦ τῇ ΕΖ ἐν μὲν τῷ διὰ τῶν ΕΖ, ΑΒ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἤχθω ἡ ΗΘ, ἐν δὲ τῷ διὰ τῶν ΖΕ, ΓΔ τῇ ΕΖ πάλιν πρὸς ὀρθὰς ἤχθω ἡ ΗΚ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΕΖ πρὸς ἑκατέραν τῶν ΗΘ, ΗΚ ὀρθή ἐστιν, ἡ ΕΖ ἄρα καὶ τῷ διὰ τῶν ΗΘ, ΗΚ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. καί ἐστιν ἡ ΕΖ τῇ ΑΒ παράλληλος· καὶ ἡ ΑΒ ἄρα τῷ διὰ τῶν ΘΗΚ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΓΔ τῷ διὰ τῶν ΘΗΚ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν· ἑκατέρα ἄρα τῶν ΑΒ, ΓΔ τῷ διὰ τῶν ΘΗΚ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. ἐὰν δὲ δύο εὐθεῖαι τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ὦσιν, παράλληλοί εἰσιν αἱ εὐθεῖαι· παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.10Önerme 10. Birbirine değen iki doğru, birbirine değen başka iki doğruya paralelse ve aynı düzlemde değilse, eşit açılar çevreler.

Birbirine değen AB ile BG doğruları, birbirine değen DE ile EZ doğrularına paralel olsun ve aynı düzlemde olmasın. Diyorum ki ABG açısı DEZ açısına eşittir.

BA, BG, ED ve EZ birbirine eşit olacak şekilde kesilsin; AD, GZ, BE, AG ve DZ birleştirilsin. BA, ED'ye eşit ve paralel olduğundan AD de BE'ye eşit ve paraleldir. Aynı sebeple GZ de BE'ye eşit ve paraleldir; o hâlde AD ile GZ'nin her biri BE'ye eşit ve paraleldir. Aynı doğruya paralel olup onunla aynı düzlemde bulunmayan doğrular birbirine de paraleldir; o hâlde AD, GZ'ye paralel ve eşittir. AG ile DZ bunları birleştirir; o hâlde AG de DZ'ye eşit ve paraleldir. AB ile BG, DE ile EZ'ye eşit olduğundan ve AG tabanı DZ tabanına eşit olduğundan, ABG açısı DEZ açısına eşittir.

Öyleyse birbirine değen iki doğru, birbirine değen başka iki doğruya paralelse ve aynı düzlemde değilse, eşit açılar çevreler. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.10

ἐὰν δύο εὐθεῖαι ἁπτόμεναι ἀλλήλων παρὰ δύο εὐθείας ἁπτομένας ἀλλήλων ὦσι μὴ ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ, ἴσας γωνίας περιέξουσιν. δύο γὰρ εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΒΓ ἁπτόμεναι ἀλλήλων παρὰ δύο εὐθείας τὰς ΔΕ, ΕΖ ἁπτομένας ἀλλήλων ἔστωσαν μὴ ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ· λέγω, ὅτι ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΕΖ. Ἀπειλήφθωσαν γὰρ αἱ ΒΑ, ΒΓ, ΕΔ, ΕΖ ἴσαι ἀλλήλαις, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΔ, ΓΖ, ΒΕ, ΑΓ, ΔΖ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΒΑ τῇ ΕΔ ἴση ἐστὶ καὶ παράλληλος, καὶ ἡ ΑΔ ἄρα τῇ ΒΕ ἴση ἐστὶ καὶ παράλληλος. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΓΖ τῇ ΒΕ ἴση ἐστὶ καὶ παράλληλος· ἑκατέρα ἄρα τῶν ΑΔ, ΓΖ τῇ ΒΕ ἴση ἐστὶ καὶ παράλληλος. αἱ δὲ τῇ αὐτῇ εὐθείᾳ παράλληλοι καὶ μὴ οὖσαι αὐτῇ ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ καὶ ἀλλήλαις εἰσὶ παράλληλοι· παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΔ τῇ ΓΖ καὶ ἴση. καὶ ἐπιζευγνύουσιν αὐτὰς αἱ ΑΓ, ΔΖ· καὶ ἡ ΑΓ ἄρα τῇ ΔΖ ἴση ἐστὶ καὶ παράλληλος. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΑΒ, ΒΓ δυσὶ ταῖς ΔΕ, ΕΖ ἴσαι εἰσίν, καὶ βάσις ἡ ΑΓ βάσει τῇ ΔΖ ἴση, γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ ἐστιν ἴση. ἐὰν ἄρα δύο εὐθεῖαι ἁπτόμεναι ἀλλήλων παρὰ δύο εὐθείας ἁπτομένας ἀλλήλων ὦσι μὴ ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ, ἴσας γωνίας περιέξουσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.11Önerme 11. Verilen yüksekteki bir noktadan verilen bir düzleme dik bir doğru indirmek.

Verilen yüksekteki nokta A, verilen düzlem de alttaki düzlem olsun. A noktasından alttaki düzleme dik bir doğru indirmek gerekiyor.

Alttaki düzlemde rastgele bir BG doğrusu geçirilsin ve A noktasından BG'ye AD dikmesi indirilsin. AD alttaki düzleme de dikse istenen yapılmış olur. Değilse, D noktasından alttaki düzlemde BG'ye dik olarak DE çizilsin, A'dan DE'ye AZ dikmesi indirilsin ve Z noktasından BG'ye paralel olarak HTh çizilsin.

BG, DA ile DE'nin her birine dik olduğundan, EDA'dan geçen düzleme de diktir. HTh ona paraleldir. İki doğru paralelse ve bunlardan biri bir düzleme dikse öbürü de aynı düzleme dik olur; o hâlde HTh de ED ile DA'dan geçen düzleme diktir. Dolayısıyla HTh, kendisine değen ve ED ile DA'dan geçen düzlemde bulunan bütün doğrulara diktir. ED ile DA'dan geçen düzlemde bulunan AZ ona değer; o hâlde HTh, ZA'ya diktir; dolayısıyla ZA da ThH'ye diktir. AZ, DE'ye de diktir; o hâlde AZ, HTh ile DE'nin her birine diktir. Bir doğru, birbirini kesen iki doğruya kesişme noktalarında dik olarak dikilirse, bu iki doğrudan geçen düzleme de dik olur; o hâlde ZA, ED ile HTh'den geçen düzleme diktir. ED ile HTh'den geçen düzlem ise alttaki düzlemdir; o hâlde AZ alttaki düzleme diktir.

Öyleyse verilen yüksekteki A noktasından alttaki düzleme AZ dik doğrusu indirilmiştir. Yapılması gereken buydu.

11.prop.11

ἀπὸ τοῦ δοθέντος σημείου μετεώρου ἐπὶ τὸ δοθὲν ἐπίπεδον κάθετον εὐθεῖαν γραμμὴν ἀγαγεῖν. ἔστω τὸ μὲν δοθὲν σημεῖον μετέωρον τὸ Α, τὸ δὲ δοθὲν ἐπίπεδον τὸ ὑποκείμενον· δεῖ δὴ ἀπὸ τοῦ Α σημείου ἐπὶ τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον κάθετον εὐθεῖαν γραμμὴν ἀγαγεῖν. διήχθω γάρ τις ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ εὐθεῖα, ὡς ἔτυχεν, ἡ ΒΓ, καὶ ἤχθω ἀπὸ τοῦ Α σημείου ἐπὶ τὴν ΒΓ κάθετος ἡ ΑΔ. εἰ μὲν οὖν ἡ ΑΔ κάθετός ἐστι καὶ ἐπὶ τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον, γεγονὸς ἂν εἴη τὸ ἐπιταχθέν. εἰ δὲ οὔ, ἤχθω ἀπὸ τοῦ Δ σημείου τῇ ΒΓ ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΔΕ, καὶ ἤχθω ἀπὸ τοῦ Α ἐπὶ τὴν ΔΕ κάθετος ἡ ΑΖ, καὶ διὰ τοῦ Ζ σημείου τῇ ΒΓ παράλληλος ἤχθω ἡ ΗΘ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΒΓ ἑκατέρᾳ τῶν ΔΑ, ΔΕ πρὸς ὀρθάς ἐστιν, ἡ ΒΓ ἄρα καὶ τῷ διὰ τῶν ΕΔΑ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. καί ἐστιν αὐτῇ παράλληλος ἡ ΗΘ· ἐὰν δὲ ὦσι δύο εὐθεῖαι παράλληλοι, ἡ δὲ μία αὐτῶν ἐπιπέδῳ τινὶ πρὸς ὀρθὰς ᾖ, καὶ ἡ λοιπὴ τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται· καὶ ἡ ΗΘ ἄρα τῷ διὰ τῶν ΕΔ, ΔΑ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. καὶ πρὸς πάσας ἄρα τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ διὰ τῶν ΕΔ, ΔΑ ἐπιπέδῳ ὀρθή ἐστιν ἡ ΗΘ. ἅπτεται δὲ αὐτῆς ἡ ΑΖ οὖσα ἐν τῷ διὰ τῶν ΕΔ, ΔΑ ἐπιπέδῳ· ἡ ΗΘ ἄρα ὀρθή ἐστι πρὸς τὴν ΖΑ· ὥστε καὶ ἡ ΖΑ ὀρθή ἐστι πρὸς τὴν ΘΗ. ἔστι δὲ ἡ ΑΖ καὶ πρὸς τὴν ΔΕ ὀρθή· ἡ ΑΖ ἄρα πρὸς ἑκατέραν τῶν ΗΘ, ΔΕ ὀρθή ἐστιν. ἐὰν δὲ εὐθεῖα δυσὶν εὐθείαις τεμνούσαις ἀλλήλας ἐπὶ τῆς τομῆς πρὸς ὀρθὰς ἐπισταθῇ, καὶ τῷ διʼ αὐτῶν ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται· ἡ ΖΑ ἄρα τῷ διὰ τῶν ΕΔ, ΗΘ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. τὸ δὲ διὰ τῶν ΕΔ, ΗΘ ἐπίπεδόν ἐστι τὸ ὑποκείμενον· ἡ ΑΖ ἄρα τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. ἀπὸ τοῦ ἄρα δοθέντος σημείου μετεώρου τοῦ Α ἐπὶ τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον κάθετος εὐθεῖα γραμμὴ ἦκται ἡ ΑΖ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

11.prop.12Önerme 12. Verilen bir düzleme, üzerinde verilen bir noktadan dik bir doğru dikmek.

Verilen düzlem alttaki düzlem, onun üzerindeki nokta da A olsun. A noktasından alttaki düzleme dik bir doğru dikmek gerekiyor.

Yüksekte bir B noktası düşünülsün; B'den alttaki düzleme BG dikmesi indirilsin ve A noktasından BG'ye paralel olarak AD çizilsin.

AD ile GB iki paralel doğru olduğundan ve bunlardan biri, BG, alttaki düzleme dik olduğundan, öbürü, AD de alttaki düzleme diktir.

Öyleyse verilen düzleme, üzerindeki A noktasından AD dik olarak dikilmiştir. Yapılması gereken buydu.

11.prop.12

τῷ δοθέντι ἐπιπέδῳ ἀπὸ τοῦ πρὸς αὐτῷ δοθέντος σημείου πρὸς ὀρθὰς εὐθεῖαν γραμμὴν ἀναστῆσαι. ἔστω τὸ μὲν δοθὲν ἐπίπεδον τὸ ὑποκείμενον, τὸ δὲ πρὸς αὐτῷ σημεῖον τὸ Α· δεῖ δὴ ἀπὸ τοῦ Α σημείου τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς εὐθεῖαν γραμμὴν ἀναστῆσαι. νενοήσθω τι σημεῖον μετέωρον τὸ Β, καὶ ἀπὸ τοῦ Β ἐπὶ τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον κάθετος ἤχθω ἡ ΒΓ, καὶ διὰ τοῦ Α σημείου τῇ ΒΓ παράλληλος ἤχθω ἡ ΑΔ. ἐπεὶ οὖν δύο εὐθεῖαι παράλληλοί εἰσιν αἱ ΑΔ, ΓΒ, ἡ δὲ μία αὐτῶν ἡ ΒΓ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν, καὶ ἡ λοιπὴ ἄρα ἡ ΑΔ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. τῷ ἄρα δοθέντι ἐπιπέδῳ ἀπὸ τοῦ πρὸς αὐτῷ σημείου τοῦ Α πρὸς ὀρθὰς ἀνέσταται ἡ ΑΔ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

11.prop.13Önerme 13. Aynı noktadan aynı düzleme, aynı tarafta iki dik doğru dikilemez.

Mümkünse, aynı A noktasından alttaki düzleme, aynı tarafta AB ile AG dik doğruları dikilsin ve BA ile AG'den geçen düzlem çizilsin. Bu düzlem, alttaki düzlemle A'dan geçen bir kesişim doğrusu meydana getirecektir; bu DAE olsun. O hâlde AB, AG ve DAE doğruları bir düzlemdedir. GA alttaki düzleme dik olduğundan, kendisine değen ve alttaki düzlemde bulunan bütün doğrularla dik açılar yapacaktır. Alttaki düzlemde bulunan DAE ona değer; o hâlde GAE açısı diktir. Aynı sebeple BAE açısı da diktir; o hâlde GAE açısı BAE açısına eşittir. Üstelik ikisi bir düzlemdedir; bu ise imkânsızdır.

Öyleyse aynı noktadan aynı düzleme, aynı tarafta iki dik doğru dikilemez. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.13

ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σημείου τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ δύο εὐθεῖαι πρὸς ὀρθὰς οὐκ ἀναστήσονται ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη. εἰ γὰρ δυνατόν, ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σημείου τοῦ Α τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ δύο εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΑΓ πρὸς ὀρθὰς ἀνεστάτωσαν ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη, καὶ διήχθω τὸ διὰ τῶν ΒΑ, ΑΓ ἐπίπεδον· τομὴν δὴ ποιήσει διὰ τοῦ Α ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ εὐθεῖαν. ποιείτω τὴν ΔΑΕ· αἱ ἄρα ΑΒ, ΑΓ, ΔΑΕ εὐθεῖαι ἐν ἑνί εἰσιν ἐπιπέδῳ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΓΑ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν, καὶ πρὸς πάσας ἄρα τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ ὀρθὰς ποιήσει γωνίας. ἅπτεται δὲ αὐτῆς ἡ ΔΑΕ οὖσα ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ· ἡ ἄρα ὑπὸ ΓΑΕ γωνία ὀρθή ἐστιν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΕ ὀρθή ἐστιν· ἴση ἄρα ἡ ὑπὸ ΓΑΕ τῇ ὑπὸ ΒΑΕ. καί εἰσιν ἐν ἑνὶ ἐπιπέδῳ· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σημείου τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ δύο εὐθεῖαι πρὸς ὀρθὰς ἀνασταθήσονται ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.14Önerme 14. Aynı doğrunun dik olduğu düzlemler paralel olur.

Bir AB doğrusu GD ile EZ düzlemlerinin her birine dik olsun. Diyorum ki bu düzlemler paraleldir.

Değilse, uzatıldıklarında birbirine rastlayacaklardır. Rastlasınlar; bu durumda ortak kesişim olarak bir doğru meydana getireceklerdir; HTh'yi meydana getirsinler. HTh üzerinde rastgele bir K noktası alınsın ve AK ile BK birleştirilsin. AB, EZ düzlemine dik olduğundan, uzatılan EZ düzleminde bulunan BK doğrusuna da diktir; o hâlde ABK açısı diktir. Aynı sebeple BAK açısı da diktir. Böylece ABK üçgeninin ABK ve BAK gibi iki açısı iki dik açıya eşit olur; bu ise imkânsızdır. Demek ki GD ile EZ düzlemleri uzatıldıklarında birbirine rastlamaz; o hâlde GD ile EZ düzlemleri paraleldir.

Öyleyse aynı doğrunun dik olduğu düzlemler paraleldir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.14

πρὸς ἃ ἐπίπεδα ἡ αὐτὴ εὐθεῖα ὀρθή ἐστιν, παράλληλα ἔσται τὰ ἐπίπεδα. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΑΒ πρὸς ἑκάτερον τῶν ΓΔ, ΕΖ ἐπιπέδων πρὸς ὀρθὰς ἔστω· λέγω, ὅτι παράλληλά ἐστι τὰ ἐπίπεδα. εἰ γὰρ μή, ἐκβαλλόμενα συμπεσοῦνται. συμπιπτέτωσαν· ποιήσουσι δὴ κοινὴν τομὴν εὐθεῖαν. ποιείτωσαν τὴν ΗΘ, καὶ εἰλήφθω ἐπὶ τῆς ΗΘ τυχὸν σημεῖον τὸ Κ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΚ, ΒΚ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΑΒ ὀρθή ἐστι πρὸς τὸ ΕΖ ἐπίπεδον, καὶ πρὸς τὴν ΒΚ ἄρα εὐθεῖαν οὖσαν ἐν τῷ ΕΖ ἐκβληθέντι ἐπιπέδῳ ὀρθή ἐστιν ἡ ΑΒ· ἡ ἄρα ὑπὸ ΑΒΚ γωνία ὀρθή ἐστιν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΚ ὀρθή ἐστιν. τριγώνου δὴ τοῦ ΑΒΚ αἱ δύο γωνίαι αἱ ὑπὸ ΑΒΚ, ΒΑΚ δυσὶν ὀρθαῖς εἰσιν ἴσαι· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τὰ ΓΔ, ΕΖ ἐπίπεδα ἐκβαλλόμενα συμπεσοῦνται· παράλληλα ἄρα ἐστὶ τὰ ΓΔ, ΕΖ ἐπίπεδα. πρὸς ἃ ἐπίπεδα ἄρα ἡ αὐτὴ εὐθεῖα ὀρθή ἐστιν, παράλληλά ἐστι τὰ ἐπίπεδα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.15Önerme 15. Birbirine değen iki doğru, birbirine değen başka iki doğruya paralelse ve aynı düzlemde değilse, bunlardan geçen düzlemler paraleldir.

Birbirine değen AB ile BG doğruları, birbirine değen DE ile EZ doğrularına paralel olsun ve aynı düzlemde olmasın. Diyorum ki AB ile BG'den ve DE ile EZ'den geçen düzlemler, uzatıldıklarında birbirine rastlamaz.

B noktasından DE ile EZ'den geçen düzleme BH dikmesi indirilsin ve düzleme H noktasında rastlasın; H'den ED'ye paralel olarak HTh, EZ'ye paralel olarak da HK çizilsin. BH, DE ile EZ'den geçen düzleme dik olduğundan, kendisine değen ve DE ile EZ'den geçen düzlemde bulunan bütün doğrularla dik açılar yapacaktır. DE ile EZ'den geçen düzlemde bulunan HTh ile HK'nin her biri ona değer; o hâlde BHTh ile BHK açılarının her biri diktir. BA, HTh'ye paralel olduğundan HBA ile BHTh açıları iki dik açıya eşittir. BHTh diktir; o hâlde HBA da diktir; demek ki HB, BA'ya diktir. Aynı sebeple HB, BG'ye de diktir. HB doğrusu, birbirini kesen BA ile BG doğrularına dik olarak dikildiğinden, BA ile BG'den geçen düzleme de diktir. [Aynı sebeple BH, HTh ile HK'den geçen düzleme de diktir. HTh ile HK'den geçen düzlem ise DE ile EZ'den geçen düzlemdir; o hâlde BH, DE ile EZ'den geçen düzleme diktir. HB'nin AB ile BG'den geçen düzleme de dik olduğu gösterilmişti.] Aynı doğrunun dik olduğu düzlemler paraleldir; o hâlde AB ile BG'den geçen düzlem, DE ile EZ'den geçen düzleme paraleldir.

Öyleyse birbirine değen iki doğru, birbirine değen başka iki doğruya paralelse ve aynı düzlemde değilse, bunlardan geçen düzlemler paraleldir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.15

ἐὰν δύο εὐθεῖαι ἁπτόμεναι ἀλλήλων παρὰ δύο εὐθείας ἁπτομένας ἀλλήλων ὦσι μὴ ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ οὖσαι, παράλληλά ἐστι τὰ διʼ αὐτῶν ἐπίπεδα. δύο γὰρ εὐθεῖαι ἁπτόμεναι ἀλλήλων αἱ ΑΒ, ΒΓ παρὰ δύο εὐθείας ἁπτομένας ἀλλήλων τὰς ΔΕ, ΕΖ ἔστωσαν μὴ ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ οὖσαι· λέγω, ὅτι ἐκβαλλόμενα τὰ διὰ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ΔΕ, ΕΖ ἐπίπεδα οὐ συμπεσεῖται ἀλλήλοις. ἤχθω γὰρ ἀπὸ τοῦ Β σημείου ἐπὶ τὸ διὰ τῶν ΔΕ, ΕΖ ἐπίπεδον κάθετος ἡ ΒΗ καὶ συμβαλλέτω τῷ ἐπιπέδῳ κατὰ τὸ Η σημεῖον, καὶ διὰ τοῦ Η τῇ μὲν ΕΔ παράλληλος ἤχθω ἡ ΗΘ, τῇ δὲ ΕΖ ἡ ΗΚ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΒΗ ὀρθή ἐστι πρὸς τὸ διὰ τῶν ΔΕ, ΕΖ ἐπίπεδον, καὶ πρὸς πάσας ἄρα τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ διὰ τῶν ΔΕ, ΕΖ ἐπιπέδῳ ὀρθὰς ποιήσει γωνίας. ἅπτεται δὲ αὐτῆς ἑκατέρα τῶν ΗΘ, ΗΚ οὖσα ἐν τῷ διὰ τῶν ΔΕ, ΕΖ ἐπιπέδῳ· ὀρθὴ ἄρα ἐστὶν ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΒΗΘ, ΒΗΚ γωνιῶν. καὶ ἐπεὶ παράλληλός ἐστιν ἡ ΒΑ τῇ ΗΘ, αἱ ἄρα ὑπὸ ΗΒΑ, ΒΗΘ γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. ὀρθὴ δὲ ἡ ὑπὸ ΒΗΘ· ὀρθὴ ἄρα καὶ ἡ ὑπὸ ΗΒΑ· ἡ ΗΒ ἄρα τῇ ΒΑ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ἡ ΗΒ καὶ τῇ ΒΓ ἐστι πρὸς ὀρθάς. ἐπεὶ οὖν εὐθεῖα ἡ ΗΒ δυσὶν εὐθείαις ταῖς ΒΑ, ΒΓ τεμνούσαις ἀλλήλας πρὸς ὀρθὰς ἐφέστηκεν, ἡ ΗΒ ἄρα καὶ τῷ διὰ τῶν ΒΑ, ΒΓ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. [διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ἡ ΒΗ καὶ τῷ διὰ τῶν ΗΘ, ΗΚ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. τὸ δὲ διὰ τῶν ΗΘ, ΗΚ ἐπίπεδόν ἐστι τὸ διὰ τῶν ΔΕ, ΕΖ· ἡ ΒΗ ἄρα τῷ διὰ τῶν ΔΕ, ΕΖ ἐπιπέδῳ ἐστὶ πρὸς ὀρθάς. ἐδείχθη δὲ ἡ ΗΒ καὶ τῷ διὰ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς]. πρὸς ἃ δὲ ἐπίπεδα ἡ αὐτὴ εὐθεῖα ὀρθή ἐστιν, παράλληλά ἐστι τὰ ἐπίπεδα· παράλληλον ἄρα ἐστὶ τὸ διὰ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἐπίπεδον τῷ διὰ τῶν ΔΕ, ΕΖ. ἐὰν ἄρα δύο εὐθεῖαι ἁπτόμεναι ἀλλήλων παρὰ δύο εὐθείας ἁπτομένας ἀλλήλων ὦσι μὴ ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ, παράλληλά ἐστι τὰ διʼ αὐτῶν ἐπίπεδα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.16Önerme 16. İki paralel düzlem bir düzlemle kesilirse, ortak kesişimleri paraleldir.

AB ile GD paralel düzlemleri EZHTh düzlemiyle kesilsin ve ortak kesişimleri EZ ile HTh olsun. Diyorum ki EZ, HTh'ye paraleldir.

Değilse, EZ ile HTh uzatıldıklarında ya Z ile Th tarafında ya da E ile H tarafında birbirine rastlayacaktır. Z ile Th tarafında uzatılsınlar ve önce K'de rastlasınlar. EZK, AB düzleminde olduğundan EZK üzerindeki bütün noktalar da AB düzlemindedir. K ise EZK doğrusu üzerindeki noktalardan biridir; o hâlde K, AB düzlemindedir. Aynı sebeple K, GD düzleminde de bulunur; o hâlde AB ile GD düzlemleri uzatıldıklarında birbirine rastlayacaktır. Oysa paralel oldukları kabul edildiği için rastlamazlar; demek ki EZ ile HTh doğruları Z ile Th tarafında uzatıldıklarında birbirine rastlamaz. Benzer şekilde, EZ ile HTh doğrularının E ile H tarafında uzatıldıklarında da birbirine rastlamayacağını göstereceğiz. İki taraftan hiçbirinde birbirine rastlamayan doğrular ise paraleldir. O hâlde EZ, HTh'ye paraleldir.

Öyleyse iki paralel düzlem bir düzlemle kesilirse, ortak kesişimleri paraleldir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.16

ἐὰν δύο ἐπίπεδα παράλληλα ὑπὸ ἐπιπέδου τινὸς τέμνηται, αἱ κοιναὶ αὐτῶν τομαὶ παράλληλοί εἰσιν. δύο γὰρ ἐπίπεδα παράλληλα τὰ ΑΒ, ΓΔ ὑπὸ ἐπιπέδου τοῦ ΕΖΗΘ τεμνέσθω, κοιναὶ δὲ αὐτῶν τομαὶ ἔστωσαν αἱ ΕΖ, ΗΘ· λέγω, ὅτι παράλληλός ἐστιν ἡ ΕΖ τῇ ΗΘ. εἰ γὰρ μή, ἐκβαλλόμεναι αἱ ΕΖ, ΗΘ ἤτοι ἐπὶ τὰ Ζ, Θ μέρη ἢ ἐπὶ τὰ Ε, Η συμπεσοῦνται. ἐκβεβλήσθωσαν ὡς ἐπὶ τὰ Ζ, Θ μέρη καὶ συμπιπτέτωσαν πρότερον κατὰ τὸ Κ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΕΖΚ ἐν τῷ ΑΒ ἐστιν ἐπιπέδῳ, καὶ πάντα ἄρα τὰ ἐπὶ τῆς ΕΖΚ σημεῖα ἐν τῷ ΑΒ ἐστιν ἐπιπέδῳ. ἓν δὲ τῶν ἐπὶ τῆς ΕΖΚ εὐθείας σημείων ἐστὶ τὸ Κ· τὸ Κ ἄρα ἐν τῷ ΑΒ ἐστιν ἐπιπέδῳ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ τὸ Κ καὶ ἐν τῷ ΓΔ ἐστιν ἐπιπέδῳ· τὰ ΑΒ, ΓΔ ἄρα ἐπίπεδα ἐκβαλλόμενα συμπεσοῦνται. οὐ συμπίπτουσι δὲ διὰ τὸ παράλληλα ὑποκεῖσθαι· οὐκ ἄρα αἱ ΕΖ, ΗΘ εὐθεῖαι ἐκβαλλόμεναι ἐπὶ τὰ Ζ, Θ μέρη συμπεσοῦνται. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι αἱ ΕΖ, ΗΘ εὐθεῖαι οὐδὲ ἐπὶ τὰ Ε, Η μέρη ἐκβαλλόμεναι συμπεσοῦνται. αἱ δὲ ἐπὶ μηδέτερα τὰ μέρη συμπίπτουσαι παράλληλοί εἰσιν. παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΖ τῇ ΗΘ. ἐὰν ἄρα δύο ἐπίπεδα παράλληλα ὑπὸ ἐπιπέδου τινὸς τέμνηται, αἱ κοιναὶ αὐτῶν τομαὶ παράλληλοί εἰσιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.17Önerme 17. İki doğru paralel düzlemlerle kesilirse aynı oranlarda kesilir.

AB ile GD doğruları HTh, KL ve MN paralel düzlemleriyle A, E, B ve G, Z, D noktalarında kesilsin. Diyorum ki AE doğrusunun EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibidir.

AG, BD ve AD birleştirilsin; AD, KL düzlemine X noktasında rastlasın; EX ile XZ birleştirilsin. KL ile MN paralel düzlemleri EBDX düzlemiyle kesildiğinden, ortak kesişimleri olan EX ile BD paraleldir. Aynı sebeple, HTh ile KL paralel düzlemleri AXZG düzlemiyle kesildiğinden, ortak kesişimleri olan AG ile XZ paraleldir. ABD üçgeninin kenarlarından birine, BD'ye paralel olarak EX çizildiğinden, orantıya göre AE'nin EB'ye oranı AX'in XD'ye oranı gibidir. Yine ADG üçgeninin kenarlarından birine, AG'ye paralel olarak XZ çizildiğinden, orantıya göre AX'in XD'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibidir. AX'in XD'ye oranının AE'nin EB'ye oranı gibi olduğu da gösterilmişti; o hâlde AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibidir.

Öyleyse iki doğru paralel düzlemlerle kesilirse aynı oranlarda kesilir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.17

ἐὰν δύο εὐθεῖαι ὑπὸ παραλλήλων ἐπιπέδων τέμνωνται εἰς τοὺς αὐτοὺς λόγους τμηθήσονται. δύο γὰρ εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΓΔ ὑπὸ παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν ΗΘ, ΚΛ, ΜΝ τεμνέσθωσαν κατὰ τὰ Α, Ε, Β, Γ, Ζ, Δ σημεῖα· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΑΕ εὐθεῖα πρὸς τὴν ΕΒ, οὕτως ἡ ΓΖ πρὸς τὴν ΖΔ. ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ΑΓ, ΒΔ, ΑΔ, καὶ συμβαλλέτω ἡ ΑΔ τῷ ΚΛ ἐπιπέδῳ κατὰ τὸ Ξ σημεῖον, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΕΞ, ΞΖ. καὶ ἐπεὶ δύο ἐπίπεδα παράλληλα τὰ ΚΛ, ΜΝ ὑπὸ ἐπιπέδου τοῦ ΕΒΔΞ τέμνεται, αἱ κοιναὶ αὐτῶν τομαὶ αἱ ΕΞ, ΒΔ παράλληλοί εἰσιν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ἐπεὶ δύο ἐπίπεδα παράλληλα τὰ ΗΘ, ΚΛ ὑπὸ ἐπιπέδου τοῦ ΑΞΖΓ τέμνεται, αἱ κοιναὶ αὐτῶν τομαὶ αἱ ΑΓ, ΞΖ παράλληλοί εἰσιν. καὶ ἐπεὶ τριγώνου τοῦ ΑΒΔ παρὰ μίαν τῶν πλευρῶν τὴν ΒΔ εὐθεῖα ἦκται ἡ ΕΞ, ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς ΕΒ, οὕτως ἡ ΑΞ πρὸς ΞΔ. πάλιν ἐπεὶ τριγώνου τοῦ ΑΔΓ παρὰ μίαν τῶν πλευρῶν τὴν ΑΓ εὐθεῖα ἦκται ἡ ΞΖ, ἀνάλογόν ἐστιν ὡς ἡ ΑΞ πρὸς ΞΔ, οὕτως ἡ ΓΖ πρὸς ΖΔ. ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ἡ ΑΞ πρὸς ΞΔ, οὕτως ἡ ΑΕ πρὸς ΕΒ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΑΕ πρὸς ΕΒ, οὕτως ἡ ΓΖ πρὸς ΖΔ. ἐὰν ἄρα δύο εὐθεῖαι ὑπὸ παραλλήλων ἐπιπέδων τέμνωνται, εἰς τοὺς αὐτοὺς λόγους τμηθήσονται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.18Önerme 18. Bir doğru bir düzleme dikse, ondan geçen bütün düzlemler de aynı düzleme dik olur.

Bir AB doğrusu alttaki düzleme dik olsun. Diyorum ki AB'den geçen bütün düzlemler de alttaki düzleme diktir.

AB'den bir DE düzlemi geçirilsin; DE düzlemiyle alttaki düzlemin ortak kesişimi GE olsun; GE üzerinde rastgele bir Z noktası alınsın ve Z'den DE düzleminde GE'ye dik olarak ZH çizilsin. AB alttaki düzleme dik olduğundan, kendisine değen ve alttaki düzlemde bulunan bütün doğrulara da diktir; dolayısıyla GE'ye de diktir; o hâlde ABZ açısı diktir. HZB açısı da diktir; o hâlde AB, ZH'ye paraleldir. AB alttaki düzleme diktir; o hâlde ZH de alttaki düzleme diktir. Bir düzlem bir düzleme şu durumda diktir: Düzlemlerden birinde, iki düzlemin ortak kesişimine dik olarak çizilen doğrular öbür düzleme dik olur. Düzlemlerden birinde, DE'de, iki düzlemin ortak kesişimine, GE'ye dik olarak çizilen ZH'nin alttaki düzleme dik olduğu gösterildi; o hâlde DE düzlemi alttaki düzleme diktir. Benzer şekilde, AB'den geçen bütün düzlemlerin de alttaki düzleme dik olduğu gösterilecektir.

Öyleyse bir doğru bir düzleme dikse, ondan geçen bütün düzlemler de aynı düzleme dik olur. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.18

ἐὰν εὐθεῖα ἐπιπέδῳ τινὶ πρὸς ὀρθὰς ᾖ, καὶ πάντα τὰ διʼ αὐτῆς ἐπίπεδα τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται. εὐθεῖα γάρ τις ἡ ΑΒ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ πάντα τὰ διὰ τῆς ΑΒ ἐπίπεδα τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. Ἐκβεβλήσθω γὰρ διὰ τῆς ΑΒ ἐπίπεδον τὸ ΔΕ, καὶ ἔστω κοινὴ τομὴ τοῦ ΔΕ ἐπιπέδου καὶ τοῦ ὑποκειμένου ἡ ΓΕ, καὶ εἰλήφθω ἐπὶ τῆς ΓΕ τυχὸν σημεῖον τὸ Ζ, καὶ ἀπὸ τοῦ Ζ τῇ ΓΕ πρὸς ὀρθὰς ἤχθω ἐν τῷ ΔΕ ἐπιπέδῳ ἡ ΖΗ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΑΒ πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον ὀρθή ἐστιν, καὶ πρὸς πάσας ἄρα τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ ὀρθή ἐστιν ἡ ΑΒ· ὥστε καὶ πρὸς τὴν ΓΕ ὀρθή ἐστιν· ἡ ἄρα ὑπὸ ΑΒΖ γωνία ὀρθή ἐστιν. ἔστι δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΗΖΒ ὀρθή· παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΖΗ. ἡ δὲ ΑΒ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν· καὶ ἡ ΖΗ ἄρα τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. καὶ ἐπίπεδον πρὸς ἐπίπεδον ὀρθόν ἐστιν, ὅταν αἱ τῇ κοινῇ τομῇ τῶν ἐπιπέδων πρὸς ὀρθὰς ἀγόμεναι εὐθεῖαι ἐν ἑνὶ τῶν ἐπιπέδων τῷ λοιπῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ὦσιν. καὶ τῇ κοινῇ τομῇ τῶν ἐπιπέδων τῇ ΓΕ ἐν ἑνὶ τῶν ἐπιπέδων τῷ ΔΕ πρὸς ὀρθὰς ἀχθεῖσα ἡ ΖΗ ἐδείχθη τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς· τὸ ἄρα ΔΕ ἐπίπεδον ὀρθόν ἐστι πρὸς τὸ ὑποκείμενον. ὁμοίως δὴ δειχθήσεται καὶ πάντα τὰ διὰ τῆς ΑΒ ἐπίπεδα ὀρθὰ τυγχάνοντα πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον. ἐὰν ἄρα εὐθεῖα ἐπιπέδῳ τινὶ πρὸς ὀρθὰς ᾖ, καὶ πάντα τὰ διʼ αὐτῆς ἐπίπεδα τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.19Önerme 19. Birbirini kesen iki düzlem bir düzleme dikse, ortak kesişimleri de aynı düzleme dik olur.

AB ile BG düzlemleri alttaki düzleme dik olsun ve ortak kesişimleri BD olsun. Diyorum ki BD alttaki düzleme diktir.

Değilse, D noktasından AB düzleminde AD doğrusuna dik olarak DE, BG düzleminde de GD'ye dik olarak DZ çizilsin. AB düzlemi alttaki düzleme dik olduğundan ve AB düzleminde ortak kesişimleri olan AD'ye dik olarak DE çizildiğinden, DE alttaki düzleme diktir. Benzer şekilde DZ'nin de alttaki düzleme dik olduğunu göstereceğiz. O hâlde aynı D noktasından alttaki düzleme, aynı tarafta iki dik doğru dikilmiş olur; bu ise imkânsızdır. Demek ki D noktasından alttaki düzleme, AB ile BG düzlemlerinin ortak kesişimi olan DB dışında hiçbir dik doğru dikilemez.

Öyleyse birbirini kesen iki düzlem bir düzleme dikse, ortak kesişimleri de aynı düzleme dik olur. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.19

ἐὰν δύο ἐπίπεδα τέμνοντα ἄλληλα ἐπιπέδῳ τινὶ πρὸς ὀρθὰς ᾖ, καὶ ἡ κοινὴ αὐτῶν τομὴ τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται. δύο γὰρ ἐπίπεδα τὰ ΑΒ, ΒΓ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔστω, κοινὴ δὲ αὐτῶν τομὴ ἔστω ἡ ΒΔ· λέγω, ὅτι ἡ ΒΔ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθάς ἐστιν. μὴ γάρ, καὶ ἤχθωσαν ἀπὸ τοῦ Δ σημείου ἐν μὲν τῷ ΑΒ ἐπιπέδῳ τῇ ΑΔ εὐθείᾳ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΔΕ, ἐν δὲ τῷ ΒΓ ἐπιπέδῳ τῇ ΓΔ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΔΖ. καὶ ἐπεὶ τὸ ΑΒ ἐπίπεδον ὀρθόν ἐστι πρὸς τὸ ὑποκείμενον, καὶ τῇ κοινῇ αὐτῶν τομῇ τῇ ΑΔ πρὸς ὀρθὰς ἐν τῷ ΑΒ ἐπιπέδῳ ἦκται ἡ ΔΕ, ἡ ΔΕ ἄρα ὀρθή ἐστι πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ ἡ ΔΖ ὀρθή ἐστι πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον. ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἄρα σημείου τοῦ Δ τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ δύο εὐθεῖαι πρὸς ὀρθὰς ἀνεσταμέναι εἰσὶν ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ ἀπὸ τοῦ Δ σημείου ἀνασταθήσεται πρὸς ὀρθὰς πλὴν τῆς ΔΒ κοινῆς τομῆς τῶν ΑΒ, ΒΓ ἐπιπέδων. ἐὰν ἄρα δύο ἐπίπεδα τέμνοντα ἄλληλα ἐπιπέδῳ τινὶ πρὸς ὀρθὰς ᾖ, καὶ ἡ κοινὴ αὐτῶν τομὴ τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἔσται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.20Önerme 20. Bir cisim açısı üç düzlem açıyla çevreleniyorsa, bu açılardan hangi ikisi alınırsa alınsın, toplamları kalan açıdan büyüktür.

A'daki cisim açısı BAG, GAD ve DAB düzlem açılarıyla çevrelensin. Diyorum ki BAG, GAD ve DAB açılarından hangi ikisi alınırsa alınsın, toplamları kalan açıdan büyüktür.

BAG, GAD ve DAB açıları birbirine eşitse, herhangi ikisinin kalandan büyük olduğu açıktır. Değilse, BAG büyük olsun. AB doğrusu üzerinde ve bu doğrudaki A noktasında, BAG'den geçen düzlemde DAB açısına eşit BAE açısı kurulsun; AE, AD'ye eşit alınsın; E noktasından geçirilen BEG doğrusu AB ile AG doğrularını B ve G noktalarında kessin; DB ile DG birleştirilsin. DA, AE'ye eşit olduğundan ve AB ortak olduğundan, iki kenar iki kenara eşittir; DAB açısı da BAE açısına eşittir; o hâlde DB tabanı BE tabanına eşittir. BD ile DG'nin toplamı BG'den büyük olduğundan ve bunlardan DB'nin BE'ye eşit olduğu gösterildiğinden, geri kalan DG, geri kalan EG'den büyüktür. DA, AE'ye eşit olduğundan, AG ortak olduğundan ve DG tabanı EG tabanından büyük olduğundan, DAG açısı EAG açısından büyüktür. DAB açısının BAE açısına eşit olduğu da gösterilmişti; o hâlde DAB ile DAG'nin toplamı BAG'den büyüktür. Benzer şekilde, kalan açılardan ikişer alınanların toplamının da kalan açıdan büyük olduğunu göstereceğiz.

Öyleyse bir cisim açısı üç düzlem açıyla çevreleniyorsa, bu açılardan hangi ikisi alınırsa alınsın, toplamları kalan açıdan büyüktür. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.20

ἐὰν στερεὰ γωνία ὑπὸ τριῶν γωνιῶν ἐπιπέδων περιέχηται, δύο ὁποιαιοῦν τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι. στερεὰ γὰρ γωνία ἡ πρὸς τῷ Α ὑπὸ τριῶν γωνιῶν ἐπιπέδων τῶν ὑπὸ ΒΑΓ, ΓΑΔ, ΔΑΒ περιεχέσθω· λέγω, ὅτι τῶν ὑπὸ ΒΑΓ, ΓΑΔ, ΔΑΒ γωνιῶν δύο ὁποιαιοῦν τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι. εἰ μὲν οὖν αἱ ὑπὸ ΒΑΓ, ΓΑΔ, ΔΑΒ γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν, φανερόν, ὅτι δύο ὁποιαιοῦν τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσιν. εἰ δὲ οὔ, ἔστω μείζων ἡ ὑπὸ ΒΑΓ, καὶ συνεστάτω πρὸς τῇ ΑΒ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Α τῇ ὑπὸ ΔΑΒ γωνίᾳ ἐν τῷ διὰ τῶν ΒΑΓ ἐπιπέδῳ ἴση ἡ ὑπὸ ΒΑΕ, καὶ κείσθω τῇ ΑΔ ἴση ἡ ΑΕ, καὶ διὰ τοῦ Ε σημείου διαχθεῖσα ἡ ΒΕΓ τεμνέτω τὰς ΑΒ, ΑΓ εὐθείας κατὰ τὰ Β, Γ σημεῖα, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΔΒ, ΔΓ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΔΑ τῇ ΑΕ, κοινὴ δὲ ἡ ΑΒ, δύο δυσὶν ἴσαι· καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΔΑΒ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΒΑΕ ἴση· βάσις ἄρα ἡ ΔΒ βάσει τῇ ΒΕ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΒΔ, ΔΓ τῆς ΒΓ μείζονές εἰσιν, ὧν ἡ ΔΒ τῇ ΒΕ ἐδείχθη ἴση, λοιπὴ ἄρα ἡ ΔΓ λοιπῆς τῆς ΕΓ μείζων ἐστίν. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΔΑ τῇ ΑΕ, κοινὴ δὲ ἡ ΑΓ, καὶ βάσις ἡ ΔΓ βάσεως τῆς ΕΓ μείζων ἐστίν, γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΔΑΓ γωνίας τῆς ὑπὸ ΕΑΓ μείζων ἐστίν. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΔΑΒ τῇ ὑπὸ ΒΑΕ ἴση· αἱ ἄρα ὑπὸ ΔΑΒ, ΔΑΓ τῆς ὑπὸ ΒΑΓ μείζονές εἰσιν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ αἱ λοιπαὶ σύνδυο λαμβανόμεναι τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσιν. ἐὰν ἄρα στερεὰ γωνία ὑπὸ τριῶν γωνιῶν ἐπιπέδων περιέχηται, δύο ὁποιαιοῦν τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.21Önerme 21. Her cisim açısı, toplamı dört dik açıdan küçük olan düzlem açılarla çevrelenir.

A'daki cisim açısı BAG, GAD ve DAB düzlem açılarıyla çevrelensin. Diyorum ki BAG, GAD ve DAB'nin toplamı dört dik açıdan küçüktür.

AB, AG ve AD'nin her biri üzerinde rastgele B, G ve D noktaları alınsın; BG, GD ve DB birleştirilsin. B'deki cisim açısı GBA, ABD ve GBD düzlem açılarıyla çevrelendiğinden, bunlardan herhangi ikisinin toplamı kalandan büyüktür; o hâlde GBA ile ABD'nin toplamı GBD'den büyüktür. Aynı sebeple BGA ile AGD'nin toplamı BGD'den, GDA ile ADB'nin toplamı da GDB'den büyüktür. O hâlde GBA, ABD, BGA, AGD, GDA ve ADB gibi altı açının toplamı GBD, BGD ve GDB gibi üç açının toplamından büyüktür. Ama GBD, BDG ve BGD gibi üç açının toplamı iki dik açıya eşittir; o hâlde GBA, ABD, BGA, AGD, GDA ve ADB gibi altı açının toplamı iki dik açıdan büyüktür. ABG, AGD ve ADB üçgenlerinin her birinin üç açısının toplamı iki dik açıya eşit olduğundan, üç üçgenin GBA, AGB, BAG, AGD, GDA, GAD, ADB, DBA ve BAD gibi dokuz açısının toplamı altı dik açıya eşittir. Bunlardan ABG, BGA, AGD, GDA, ADB ve DBA gibi altı açının toplamı iki dik açıdan büyüktür. O hâlde geriye kalan ve cisim açısını çevreleyen BAG, GAD ve DAB gibi üç [açının] toplamı dört dik açıdan küçüktür.

Öyleyse her cisim açısı, toplamı dört dik açıdan küçük olan düzlem açılarla çevrelenir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.21

ἅπασα στερεὰ γωνία ὑπὸ ἐλασσόνων [ἢ] τεσσάρων ὀρθῶν γωνιῶν ἐπιπέδων περιέχεται. ἔστω στερεὰ γωνία ἡ πρὸς τῷ Α περιεχομένη ὑπὸ ἐπιπέδων γωνιῶν τῶν ὑπὸ ΒΑΓ, ΓΑΔ, ΔΑΒ· λέγω, ὅτι αἱ ὑπὸ ΒΑΓ, ΓΑΔ, ΔΑΒ τεσσάρων ὀρθῶν ἐλάσσονές εἰσιν. εἰλήφθω γὰρ ἐφʼ ἑκάστης τῶν ΑΒ, ΑΓ, ΑΔ τυχόντα σημεῖα τὰ Β, Γ, Δ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΒΓ, ΓΔ, ΔΒ. καὶ ἐπεὶ στερεὰ γωνία ἡ πρὸς τῷ Β ὑπὸ τριῶν γωνιῶν ἐπιπέδων περιέχεται τῶν ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΔ, ΓΒΔ, δύο ὁποιαιοῦν τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσιν· αἱ ἄρα ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΔ τῆς ὑπὸ ΓΒΔ μείζονές εἰσιν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ αἱ μὲν ὑπὸ ΒΓΑ, ΑΓΔ τῆς ὑπὸ ΒΓΔ μείζονές εἰσιν, αἱ δὲ ὑπὸ ΓΔΑ, ΑΔΒ τῆς ὑπὸ ΓΔΒ μείζονές εἰσιν· αἱ ἓξ ἄρα γωνίαι αἱ ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΔ, ΒΓΑ, ΑΓΔ, ΓΔΑ, ΑΔΒ τριῶν τῶν ὑπὸ ΓΒΔ, ΒΓΔ, ΓΔΒ μείζονές εἰσιν. ἀλλὰ αἱ τρεῖς αἱ ὑπὸ ΓΒΔ, ΒΔΓ, ΒΓΔ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν· αἱ ἓξ ἄρα αἱ ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΒΔ, ΒΓΑ, ΑΓΔ, ΓΔΑ, ΑΔΒ δύο ὀρθῶν μείζονές εἰσιν. καὶ ἐπεὶ ἑκάστου τῶν ΑΒΓ, ΑΓΔ, ΑΔΒ τριγώνων αἱ τρεῖς γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν, αἱ ἄρα τῶν τριῶν τριγώνων ἐννέα γωνίαι αἱ ὑπὸ ΓΒΑ, ΑΓΒ, ΒΑΓ, ΑΓΔ, ΓΔΑ, ΓΑΔ, ΑΔΒ, ΔΒΑ, ΒΑΔ ἓξ ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν, ὧν αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΒΓΑ, ΑΓΔ, ΓΔΑ, ΑΔΒ, ΔΒΑ ἓξ γωνίαι δύο ὀρθῶν εἰσι μείζονες· λοιπαὶ ἄρα αἱ ὑπὸ ΒΑΓ, ΓΑΔ, ΔΑΒ τρεῖς [γωνίαι] περιέχουσαι τὴν στερεὰν γωνίαν τεσσάρων ὀρθῶν ἐλάσσονές εἰσιν. ἅπασα ἄρα στερεὰ γωνία ὑπὸ ἐλασσόνων [ἢ] τεσσάρων ὀρθῶν γωνιῶν ἐπιπέδων περιέχεται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.22Önerme 22. Üç düzlem açıdan hangi ikisi alınırsa alınsın toplamları kalandan büyükse ve bu açıları eşit doğrular çevreliyorsa, eşit doğruların uçlarını birleştiren doğrulara eşit doğrulardan bir üçgen kurmak mümkündür.

ABG, DEZ ve HThK üç düzlem açı olsun ve bunlardan hangi ikisi alınırsa alınsın toplamları kalandan büyük olsun: ABG ile DEZ'nin toplamı HThK'den, DEZ ile HThK'nin toplamı ABG'den, HThK ile ABG'nin toplamı da DEZ'den büyük olsun. AB, BG, DE, EZ, HTh ve ThK doğruları eşit olsun ve AG, DZ ve HK birleştirilsin. Diyorum ki AG, DZ ve HK'ye eşit doğrulardan bir üçgen kurmak mümkündür; yani AG, DZ ve HK'den hangi ikisi alınırsa alınsın, toplamları kalandan büyüktür.

ABG, DEZ ve HThK açıları birbirine eşitse, AG, DZ ve HK de eşit olacağından, AG, DZ ve HK'ye eşit doğrulardan bir üçgen kurmanın mümkün olduğu açıktır. Değilse, eşit olmasınlar. ThK doğrusu üzerinde ve bu doğrudaki Th noktasında, ABG açısına eşit KThL açısı kurulsun; ThL, AB, BG, DE, EZ, HTh ve ThK'den birine eşit alınsın; KL ile HL birleştirilsin. AB ile BG, KTh ile ThL'ye eşit olduğundan ve B'deki açı KThL açısına eşit olduğundan, AG tabanı KL tabanına eşittir. ABG ile HThK'nin toplamı DEZ'den büyük olduğundan ve ABG, KThL'ye eşit olduğundan, HThL açısı DEZ açısından büyüktür. HTh ile ThL, DE ile EZ'ye eşit olduğundan ve HThL açısı DEZ açısından büyük olduğundan, HL tabanı DZ tabanından büyüktür. Ama HK ile KL'nin toplamı HL'den büyüktür. O hâlde HK ile KL'nin toplamı DZ'den çok daha büyüktür. KL ise AG'ye eşittir; o hâlde AG ile HK'nin toplamı kalan DZ'den büyüktür. Benzer şekilde, AG ile DZ'nin toplamının HK'den, DZ ile HK'nin toplamının da AG'den büyük olduğunu göstereceğiz. O hâlde AG, DZ ve HK'ye eşit doğrulardan bir üçgen kurmak mümkündür. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.22

ἐὰν ὦσι τρεῖς γωνίαι ἐπίπεδοι, ὧν αἱ δύο τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι, περιέχωσι δὲ αὐτὰς ἴσαι εὐθεῖαι, δυνατόν ἐστιν ἐκ τῶν ἐπιζευγνυουσῶν τὰς ἴσας εὐθείας τρίγωνον συστήσασθαι. ἔστωσαν τρεῖς γωνίαι ἐπίπεδοι αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ, ΗΘΚ, ὧν αἱ δύο τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι, αἱ μὲν ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ τῆς ὑπὸ ΗΘΚ, αἱ δὲ ὑπὸ ΔΕΖ, ΗΘΚ τῆς ὑπὸ ΑΒΓ, καὶ ἔτι αἱ ὑπὸ ΗΘΚ, ΑΒΓ τῆς ὑπὸ ΔΕΖ, καὶ ἔστωσαν ἴσαι αἱ ΑΒ, ΒΓ, ΔΕ, ΕΖ, ΗΘ, ΘΚ εὐθεῖαι, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΓ, ΔΖ, ΗΚ· λέγω, ὅτι δυνατόν ἐστιν ἐκ τῶν ἴσων ταῖς ΑΓ, ΔΖ, ΗΚ τρίγωνον συστήσασθαι, τουτέστιν ὅτι τῶν ΑΓ, ΔΖ, ΗΚ δύο ὁποιαιοῦν τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσιν. εἰ μὲν οὖν αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ, ΗΘΚ γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν, φανερόν, ὅτι καὶ τῶν ΑΓ, ΔΖ, ΗΚ ἴσων γινομένων δυνατόν ἐστιν ἐκ τῶν ἴσων ταῖς ΑΓ, ΔΖ, ΗΚ τρίγωνον συστήσασθαι. εἰ δὲ οὔ, ἔστωσαν ἄνισοι, καὶ συνεστάτω πρὸς τῇ ΘΚ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Θ τῇ ὑπὸ ΑΒΓ γωνίᾳ ἴση ἡ ὑπὸ ΚΘΛ· καὶ κείσθω μιᾷ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ΔΕ, ΕΖ, ΗΘ, ΘΚ ἴση ἡ ΘΛ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΚΛ, ΗΛ. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΑΒ, ΒΓ δυσὶ ταῖς ΚΘ, ΘΛ ἴσαι εἰσίν, καὶ γωνία ἡ πρὸς τῷ Β γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΚΘΛ ἴση, βάσις ἄρα ἡ ΑΓ βάσει τῇ ΚΛ ἴση. καὶ ἐπεὶ αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΗΘΚ τῆς ὑπὸ ΔΕΖ μείζονές εἰσιν, ἴση δὲ ἡ ὑπὸ ΑΒΓ τῇ ὑπὸ ΚΘΛ, ἡ ἄρα ὑπὸ ΗΘΛ τῆς ὑπὸ ΔΕΖ μείζων ἐστίν. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΗΘ, ΘΛ δύο ταῖς ΔΕ, ΕΖ ἴσαι εἰσίν, καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΗΘΛ γωνίας τῆς ὑπὸ ΔΕΖ μείζων, βάσις ἄρα ἡ ΗΛ βάσεως τῆς ΔΖ μείζων ἐστίν. ἀλλὰ αἱ ΗΚ, ΚΛ τῆς ΗΛ μείζονές εἰσιν. πολλῷ ἄρα αἱ ΗΚ, ΚΛ τῆς ΔΖ μείζονές εἰσιν. ἴση δὲ ἡ ΚΛ τῇ ΑΓ· αἱ ΑΓ, ΗΚ ἄρα τῆς λοιπῆς τῆς ΔΖ μείζονές εἰσιν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ αἱ μὲν ΑΓ, ΔΖ τῆς ΗΚ μείζονές εἰσιν, καὶ ἔτι αἱ ΔΖ, ΗΚ τῆς ΑΓ μείζονές εἰσιν. δυνατὸν ἄρα ἐστὶν ἐκ τῶν ἴσων ταῖς ΑΓ, ΔΖ, ΗΚ τρίγωνον συστήσασθαι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.23Önerme 23. Hangi ikisi alınırsa alınsın toplamları kalandan büyük olan üç düzlem açıdan bir cisim açısı kurmak. Üç açının toplamının dört dik açıdan küçük olması gerekir.

Verilen üç düzlem açı ABG, DEZ ve HThK olsun; bunlardan hangi ikisi alınırsa alınsın toplamları kalandan büyük, üçünün toplamı da dört dik açıdan küçük olsun. ABG, DEZ ve HThK'ye eşit açılardan bir cisim açısı kurmak gerekiyor.

AB, BG, DE, EZ, HTh ve ThK eşit olarak kesilsin ve AG, DZ ve HK birleştirilsin. O hâlde AG, DZ ve HK'ye eşit doğrulardan bir üçgen kurmak mümkündür. AG, LM'ye, DZ, MN'ye, HK de NL'ye eşit olacak şekilde LMN üçgeni kurulsun; LMN üçgeninin çevresine LMN dairesi çizilsin; dairenin merkezi bulunsun, bu X olsun; LX, MX ve NX birleştirilsin. Diyorum ki AB, LX'ten büyüktür. Değilse, AB ya LX'e eşittir ya da ondan küçüktür. Önce eşit olsun. AB, LX'e eşit olduğundan, AB de BG'ye, XL de XM'ye eşit olduğundan, AB ile BG, LX ile XM'ye, her biri karşılığına eşittir; AG tabanı da LM tabanına eşit kabul edilmişti; o hâlde ABG açısı LXM açısına eşittir. Aynı sebeple DEZ açısı MXN açısına, HThK açısı da NXL açısına eşittir; o hâlde ABG, DEZ ve HThK gibi üç açının toplamı LXM, MXN ve NXL gibi üç açının toplamına eşittir. Ama LXM, MXN ve NXL'nin toplamı dört dik açıya eşittir; o hâlde ABG, DEZ ve HThK'nin toplamı da dört dik açıya eşittir. Oysa bunların toplamının dört dik açıdan küçük olduğu kabul edilmişti; bu saçmadır. Demek ki AB, LX'e eşit değildir. Şimdi diyorum ki AB, LX'ten küçük de değildir. Mümkünse küçük olsun. AB'ye eşit XO, BG'ye eşit XP alınsın ve OP birleştirilsin. AB, BG'ye eşit olduğundan XO da XP'ye eşittir; dolayısıyla geri kalan LO da PM'ye eşittir. O hâlde LM, OP'ye paraleldir ve LMX üçgeni OPX üçgeniyle eşaçılıdır; o hâlde XL'nin LM'ye oranı XO'nun OP'ye oranı gibidir; yer değiştirerek LX'in XO'ya oranı LM'nin OP'ye oranı gibidir. LX, XO'dan büyüktür; o hâlde LM de OP'den büyüktür. Ama LM, AG'ye eşit alınmıştı; o hâlde AG de OP'den büyüktür. AB ile BG, OX ile XP'ye eşit olduğundan ve AG tabanı OP tabanından büyük olduğundan, ABG açısı OXP açısından büyüktür. Benzer şekilde DEZ açısının MXN'den, HThK açısının da NXL'den büyük olduğunu göstereceğiz. O hâlde ABG, DEZ ve HThK gibi üç açının toplamı LXM, MXN ve NXL gibi üç açının toplamından büyüktür. Ama ABG, DEZ ve HThK'nin toplamının dört dik açıdan küçük olduğu kabul edilmişti; o hâlde LXM, MXN ve NXL'nin toplamı dört dik açıdan çok daha küçüktür. Oysa ona eşittir; bu ise saçmadır. Demek ki AB, LX'ten küçük değildir. Eşit olmadığı da gösterilmişti; o hâlde AB, LX'ten büyüktür. Şimdi X noktasından LMN dairesinin düzlemine dik olarak XR dikilsin; XR üzerindeki kare, AB üzerindeki karenin LX üzerindeki kareden fazlasına eşit olsun; RL, RM ve RN birleştirilsin. RX, LMN dairesinin düzlemine dik olduğundan LX, MX ve NX'in her birine de diktir. LX, XM'ye eşit olduğundan ve XR ortak ve dik olduğundan, RL tabanı RM tabanına eşittir. Aynı sebeple RN de RL ile RM'nin her birine eşittir; o hâlde RL, RM ve RN birbirine eşittir. XR üzerindeki kare, AB üzerindeki karenin LX üzerindeki kareden fazlasına eşit kabul edildiğinden, AB üzerindeki kare, LX ile XR üzerindeki karelerin toplamına eşittir. LX ile XR üzerindeki karelerin toplamı ise LR üzerindeki kareye eşittir, çünkü LXR açısı diktir; o hâlde AB üzerindeki kare RL üzerindeki kareye eşittir; demek ki AB, RL'ye eşittir. Ama BG, DE, EZ, HTh ve ThK'nin her biri AB'ye, RM ile RN'nin her biri de RL'ye eşittir; o hâlde AB, BG, DE, EZ, HTh ve ThK'nin her biri RL, RM ve RN'nin her birine eşittir. LR ile RM, AB ile BG'ye eşit olduğundan ve LM tabanı AG tabanına eşit kabul edildiğinden, LRM açısı ABG açısına eşittir. Aynı sebeple MRN açısı DEZ açısına, LRN açısı da HThK açısına eşittir.

Öyleyse verilen ABG, DEZ ve HThK açılarına eşit olan LRM, MRN ve LRN düzlem açılarından, R'de bulunan ve LRM, MRN ve LRN açılarıyla çevrelenen cisim açısı kurulmuştur. Yapılması gereken buydu.

Yardımcı önerme

XR üzerindeki kareyi, AB üzerindeki karenin LX üzerindeki kareden fazlasına eşit olarak nasıl alabileceğimizi şöyle göstereceğiz. AB ile LX doğruları ortaya konsun ve AB büyük olsun; AB üzerine ABG yarım dairesi çizilsin ve ABG yarım dairesinin içine, AB çapından büyük olmayan LX doğrusuna eşit bir AG yerleştirilsin; GB birleştirilsin. AGB açısı AGB yarım dairesinin içindeki bir açı olduğundan diktir. O hâlde AB üzerindeki kare, AG ile GB üzerindeki karelerin toplamına eşittir. Dolayısıyla AB üzerindeki kare, AG üzerindeki kareden GB üzerindeki kare kadar büyüktür. AG ise LX'e eşittir. O hâlde AB üzerindeki kare, LX üzerindeki kareden GB üzerindeki kare kadar büyüktür. Şu hâlde BG'ye eşit bir XR kesersek, AB üzerindeki kare LX üzerindeki kareden XR üzerindeki kare kadar büyük olur. Yapılması istenen buydu.

11.prop.23

ἐκ τριῶν γωνιῶν ἐπιπέδων, ὧν αἱ δύο τῆς λοιπῆς μείζονές εἰσι πάντῃ μεταλαμβανόμεναι, στερεὰν γωνίαν συστήσασθαι· δεῖ δὴ τὰς τρεῖς τεσσάρων ὀρθῶν ἐλάσσονας εἶναι. ἔστωσαν αἱ δοθεῖσαι τρεῖς γωνίαι ἐπίπεδοι αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ, ΗΘΚ, ὧν αἱ δύο τῆς λοιπῆς μείζονες ἔστωσαν πάντῃ μεταλαμβανόμεναι, ἔτι δὲ αἱ τρεῖς τεσσάρων ὀρθῶν ἐλάσσονες· δεῖ δὴ ἐκ τῶν ἴσων ταῖς ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ, ΗΘΚ στερεὰν γωνίαν συστήσασθαι. Ἀπειλήφθωσαν ἴσαι αἱ ΑΒ, ΒΓ, ΔΕ, ΕΖ, ΗΘ, ΘΚ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΓ, ΔΖ, ΗΚ· δυνατὸν ἄρα ἐστὶν ἐκ τῶν ἴσων ταῖς ΑΓ, ΔΖ, ΗΚ τρίγωνον συστήσασθαι. συνεστάτω τὸ ΛΜΝ, ὥστε ἴσην εἶναι τὴν μὲν ΑΓ τῇ ΛΜ, τὴν δὲ ΔΖ τῇ ΜΝ, καὶ ἔτι τὴν ΗΚ τῇ ΝΛ, καὶ περιγεγράφθω περὶ τὸ ΛΜΝ τρίγωνον κύκλος ὁ ΛΜΝ καὶ εἰλήφθω αὐτοῦ τὸ κέντρον καὶ ἔστω τὸ Ξ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΛΞ, ΜΞ, ΝΞ· λέγω, ὅτι ἡ ΑΒ μείζων ἐστὶ τῆς ΛΞ. εἰ γὰρ μή, ἤτοι ἴση ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΛΞ ἢ ἐλάττων. ἔστω πρότερον ἴση. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΛΞ, ἀλλὰ ἡ μὲν ΑΒ τῇ ΒΓ ἐστιν ἴση, ἡ δὲ ΞΛ τῇ ΞΜ, δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΓ δύο ταῖς ΛΞ, ΞΜ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ βάσις ἡ ΑΓ βάσει τῇ ΛΜ ὑπόκειται ἴση· γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΛΞΜ ἐστιν ἴση. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ μὲν ὑπὸ ΔΕΖ τῇ ὑπὸ ΜΞΝ ἐστιν ἴση, καὶ ἔτι ἡ ὑπὸ ΗΘΚ τῇ ὑπὸ ΝΞΛ· αἱ ἄρα τρεῖς αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ, ΗΘΚ γωνίαι τρισὶ ταῖς ὑπὸ ΛΞΜ, ΜΞΝ, ΝΞΛ εἰσιν ἴσαι. ἀλλὰ αἱ τρεῖς αἱ ὑπὸ ΛΞΜ, ΜΞΝ, ΝΞΛ τέτταρσιν ὀρθαῖς εἰσιν ἴσαι· καὶ αἱ τρεῖς ἄρα αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ, ΗΘΚ τέτταρσιν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν. ὑπόκεινται δὲ καὶ τεσσάρων ὀρθῶν ἐλάσσονες· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα ἡ ΑΒ τῇ ΛΞ ἴση ἐστίν. λέγω δή, ὅτι οὐδὲ ἐλάττων ἐστὶν ἡ ΑΒ τῆς ΛΞ. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω· καὶ κείσθω τῇ μὲν ΑΒ ἴση ἡ ΞΟ, τῇ δὲ ΒΓ ἴση ἡ ΞΠ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΟΠ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ, ἴση ἐστὶ καὶ ἡ ΞΟ τῇ ΞΠ· ὥστε καὶ λοιπὴ ἡ ΛΟ τῇ ΠΜ ἐστιν ἴση. παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΛΜ τῇ ΟΠ, καὶ ἰσογώνιον τὸ ΛΜΞ τῷ ΟΠΞ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΞΛ πρὸς ΛΜ, οὕτως ἡ ΞΟ πρὸς ΟΠ· ἐναλλὰξ ὡς ἡ ΛΞ πρὸς ΞΟ, οὕτως ἡ ΛΜ πρὸς ΟΠ. μείζων δὲ ἡ ΛΞ τῆς ΞΟ· μείζων ἄρα καὶ ἡ ΛΜ τῆς ΟΠ. ἀλλὰ ἡ ΛΜ κεῖται τῇ ΑΓ ἴση· καὶ ἡ ΑΓ ἄρα τῆς ΟΠ μείζων ἐστίν. ἐπεὶ οὖν δύο αἱ ΑΒ, ΒΓ δυσὶ ταῖς ΟΞ, ΞΠ ἴσαι εἰσίν, καὶ βάσις ἡ ΑΓ βάσεως τῆς ΟΠ μείζων ἐστίν, γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΓ γωνίας τῆς ὑπὸ ΟΞΠ μείζων ἐστίν. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ ἡ μὲν ὑπὸ ΔΕΖ τῆς ὑπὸ ΜΞΝ μείζων ἐστίν, ἡ δὲ ὑπὸ ΗΘΚ τῆς ὑπὸ ΝΞΛ. αἱ ἄρα τρεῖς γωνίαι αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ, ΗΘΚ τριῶν τῶν ὑπὸ ΛΞΜ, ΜΞΝ, ΝΞΛ μείζονές εἰσιν. ἀλλὰ αἱ ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ, ΗΘΚ τεσσάρων ὀρθῶν ἐλάσσονες ὑπόκεινται· πολλῷ ἄρα αἱ ὑπὸ ΛΞΜ, ΜΞΝ, ΝΞΛ τεσσάρων ὀρθῶν ἐλάσσονές εἰσιν. ἀλλὰ καὶ ἴσαι· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. οὐκ ἄρα ἡ ΑΒ ἐλάσσων ἐστὶ τῆς ΛΞ. ἐδείχθη δέ, ὅτι οὐδὲ ἴση· μείζων ἄρα ἡ ΑΒ τῆς ΛΞ. ἀνεστάτω δὴ ἀπὸ τοῦ Ξ σημείου τῷ τοῦ ΛΜΝ κύκλου ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΞΡ, καὶ ᾧ μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τοῦ ἀπὸ τῆς ΛΞ, ἐκείνῳ ἴσον ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς ΞΡ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΡΛ, ΡΜ, ΡΝ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΡΞ ὀρθή ἐστι πρὸς τὸ τοῦ ΛΜΝ κύκλου ἐπίπεδον, καὶ πρὸς ἑκάστην ἄρα τῶν ΛΞ, ΜΞ, ΝΞ ὀρθή ἐστιν ἡ ΡΞ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΛΞ τῇ ΞΜ, κοινὴ δὲ καὶ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΞΡ, βάσις ἄρα ἡ ΡΛ βάσει τῇ ΡΜ ἐστιν ἴση. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΡΝ ἑκατέρᾳ τῶν ΡΛ, ΡΜ ἐστιν ἴση· αἱ τρεῖς ἄρα αἱ ΡΛ, ΡΜ, ΡΝ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. καὶ ἐπεὶ ᾧ μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τοῦ ἀπὸ τῆς ΛΞ, ἐκείνῳ ἴσον ὑπόκειται τὸ ἀπὸ τῆς ΞΡ, τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΛΞ, ΞΡ. τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΛΞ, ΞΡ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΛΡ· ὀρθὴ γὰρ ἡ ὑπὸ ΛΞΡ· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΡΛ· ἴση ἄρα ἡ ΑΒ τῇ ΡΛ. ἀλλὰ τῇ μὲν ΑΒ ἴση ἐστὶν ἑκάστη τῶν ΒΓ, ΔΕ, ΕΖ, ΗΘ, ΘΚ, τῇ δὲ ΡΛ ἴση ἑκατέρα τῶν ΡΜ, ΡΝ· ἑκάστη ἄρα τῶν ΑΒ, ΒΓ, ΔΕ, ΕΖ, ΗΘ, ΘΚ ἑκάστῃ τῶν ΡΛ, ΡΜ, ΡΝ ἴση ἐστίν. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΛΡ, ΡΜ δυσὶ ταῖς ΑΒ, ΒΓ ἴσαι εἰσίν, καὶ βάσις ἡ ΛΜ βάσει τῇ ΑΓ ὑπόκειται ἴση, γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΛΡΜ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΑΒΓ ἐστιν ἴση. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ μὲν ὑπὸ ΜΡΝ τῇ ὑπὸ ΔΕΖ ἐστιν ἴση, ἡ δὲ ὑπὸ ΛΡΝ τῇ ὑπὸ ΗΘΚ. ἐκ τριῶν ἄρα γωνιῶν ἐπιπέδων τῶν ὑπὸ ΛΡΜ, ΜΡΝ, ΛΡΝ, αἵ εἰσιν ἴσαι τρισὶ ταῖς δοθείσαις ταῖς ὑπὸ ΑΒΓ, ΔΕΖ, ΗΘΚ, στερεὰ γωνία συνέσταται ἡ πρὸς τῷ Ρ περιεχομένη ὑπὸ τῶν ΛΡΜ, ΜΡΝ, ΛΡΝ γωνιῶν· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι. λῆμμα ὃν δὲ τρόπον, ᾧ μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τοῦ ἀπὸ τῆς ΛΞ, ἐκείνῳ ἴσον λαβεῖν ἔστι τὸ ἀπὸ τῆς ΞΡ, δείξομεν οὕτως. ἐκκείσθωσαν αἱ ΑΒ, ΛΞ εὐθεῖαι, καὶ ἔστω μείζων ἡ ΑΒ, καὶ γεγράφθω ἐπʼ αὐτῆς ἡμικύκλιον τὸ ΑΒΓ, καὶ εἰς τὸ ΑΒΓ ἡμικύκλιον ἐνηρμόσθω τῇ ΛΞ εὐθείᾳ μὴ μείζονι οὔσῃ τῆς ΑΒ διαμέτρου ἴση ἡ ΑΓ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΓΒ. ἐπεὶ οὖν ἐν ἡμικυκλίῳ τῷ ΑΓΒ γωνία ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΑΓΒ, ὀρθὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΑΓΒ. τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. ὥστε τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΓ μεῖζόν ἐστι τῷ ἀπὸ τῆς ΓΒ. ἴση δὲ ἡ ΑΓ τῇ ΛΞ. τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΑΒ τοῦ ἀπὸ τῆς ΛΞ μεῖζόν ἐστι τῷ ἀπὸ τῆς ΓΒ. ἐὰν οὖν τῇ ΒΓ ἴσην τὴν ΞΡ ἀπολάβωμεν, ἔσται τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τοῦ ἀπὸ τῆς ΛΞ μεῖζον τῷ ἀπὸ τῆς ΞΡ· ὅπερ προέκειτο ποιῆσαι.

11.prop.24Önerme 24. Bir cisim paralel düzlemlerle çevrelenirse, karşılıklı yüzleri eşit paralelkenarlardır.

GDThH cismi AG, HZ, ATh, DZ, BZ ve AE paralel düzlemleriyle çevrelensin. Diyorum ki karşılıklı yüzleri eşit paralelkenarlardır.

BH ile GE paralel düzlemleri AG düzlemiyle kesildiğinden, ortak kesişimleri paraleldir. O hâlde AB, DG'ye paraleldir. Yine BZ ile AE paralel düzlemleri AG düzlemiyle kesildiğinden, ortak kesişimleri paraleldir. O hâlde BG, AD'ye paraleldir. AB'nin DG'ye paralel olduğu da gösterilmişti; o hâlde AG bir paralelkenardır. Benzer şekilde DZ, ZH, HB, BZ ve AE'nin her birinin de paralelkenar olduğunu göstereceğiz.

ATh ile DZ birleştirilsin. AB, DG'ye, BTh de GZ'ye paralel olduğundan, birbirine değen AB ile BTh doğruları, birbirine değen DG ile GZ doğrularına paraleldir ve aynı düzlemde değildir; o hâlde eşit açılar çevreleyeceklerdir; demek ki ABTh açısı DGZ açısına eşittir. AB ile BTh, DG ile GZ'ye eşit olduğundan ve ABTh açısı DGZ açısına eşit olduğundan, ATh tabanı DZ tabanına eşittir ve ABTh üçgeni DGZ üçgenine eşittir. BH paralelkenarı ABTh'nin, GE paralelkenarı da DGZ'nin iki katıdır; o hâlde BH paralelkenarı GE paralelkenarına eşittir. Benzer şekilde AG'nin HZ'ye, AE'nin de BZ'ye eşit olduğunu göstereceğiz.

Öyleyse bir cisim paralel düzlemlerle çevrelenirse, karşılıklı yüzleri eşit paralelkenarlardır. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.24

ἐὰν στερεὸν ὑπὸ παραλλήλων ἐπιπέδων περιέχηται, τὰ ἀπεναντίον αὐτοῦ ἐπίπεδα ἴσα τε καὶ παραλληλόγραμμά ἐστιν. στερεὸν γὰρ τὸ ΓΔΘΗ ὑπὸ παραλλήλων ἐπιπέδων περιεχέσθω τῶν ΑΓ, ΗΖ, ΑΘ, ΔΖ, ΒΖ, ΑΕ· λέγω, ὅτι τὰ ἀπεναντίον αὐτοῦ ἐπίπεδα ἴσα τε καὶ παραλληλόγραμμά ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ δύο ἐπίπεδα παράλληλα τὰ ΒΗ, ΓΕ ὑπὸ ἐπιπέδου τοῦ ΑΓ τέμνεται, αἱ κοιναὶ αὐτῶν τομαὶ παράλληλοί εἰσιν. παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΔΓ. πάλιν, ἐπεὶ δύο ἐπίπεδα παράλληλα τὰ ΒΖ, ΑΕ ὑπὸ ἐπιπέδου τοῦ ΑΓ τέμνεται, αἱ κοιναὶ αὐτῶν τομαὶ παράλληλοί εἰσιν. παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΑΔ. ἐδείχθη δὲ καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΔΓ παράλληλος· παραλληλόγραμμον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΓ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ ἕκαστον τῶν ΔΖ, ΖΗ, ΗΒ, ΒΖ, ΑΕ παραλληλόγραμμόν ἐστιν. ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΘ, ΔΖ. καὶ ἐπεὶ παράλληλός ἐστιν ἡ μὲν ΑΒ τῇ ΔΓ, ἡ δὲ ΒΘ τῇ ΓΖ, δύο δὴ αἱ ΑΒ, ΒΘ ἁπτόμεναι ἀλλήλων παρὰ δύο εὐθείας τὰς ΔΓ, ΓΖ ἁπτομένας ἀλλήλων εἰσὶν οὐκ ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ· ἴσας ἄρα γωνίας περιέξουσιν· ἴση ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΒΘ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΓΖ. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΑΒ, ΒΘ δυσὶ ταῖς ΔΓ, ΓΖ ἴσαι εἰσίν, καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΑΒΘ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΔΓΖ ἐστιν ἴση, βάσις ἄρα ἡ ΑΘ βάσει τῇ ΔΖ ἐστιν ἴση, καὶ τὸ ΑΒΘ τρίγωνον τῷ ΔΓΖ τριγώνῳ ἴσον ἐστίν. καί ἐστι τοῦ μὲν ΑΒΘ διπλάσιον τὸ ΒΗ παραλληλόγραμμον, τοῦ δὲ ΔΓΖ διπλάσιον τὸ ΓΕ παραλληλόγραμμον· ἴσον ἄρα τὸ ΒΗ παραλληλόγραμμον τῷ ΓΕ παραλληλογράμμῳ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ τὸ μὲν ΑΓ τῷ ΗΖ ἐστιν ἴσον, τὸ δὲ ΑΕ τῷ ΒΖ. ἐὰν ἄρα στερεὸν ὑπὸ παραλλήλων ἐπιπέδων περιέχηται, τὰ ἀπεναντίον αὐτοῦ ἐπίπεδα ἴσα τε καὶ παραλληλόγραμμά ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.25Önerme 25. Bir paralelyüzlü, karşılıklı yüzlerine paralel bir düzlemle kesilirse, tabanın tabana oranı cismin cisme oranı gibi olur.

ABGD paralelyüzlüsü, karşılıklı RA ile DTh yüzlerine paralel olan ZH düzlemiyle kesilsin. Diyorum ki AEZF tabanının EThGZ tabanına oranı, ABZY cisminin EHGD cismine oranı gibidir.

ATh her iki yönde uzatılsın; AE'ye eşit, sayıları istendiği kadar olan AK ve KL, ETh'ye eşit, sayıları istendiği kadar olan ThM ve MN alınsın; LO, KF, ThKh ve MS paralelkenarları ile LP, KR, DM ve MT cisimleri tamamlansın. LK, KA ve AE doğruları birbirine eşit olduğundan, LO, KF ve AZ paralelkenarları birbirine, KX, KB ve AH birbirine, LPs, KP ve AR de birbirine eşittir; çünkü karşılıklıdırlar. Aynı sebeple EG, ThKh ve MS paralelkenarları birbirine, ThH, ThI ve IN birbirine, DTh, MŌ ve NT de birbirine eşittir. O hâlde LP, KR ve AY cisimlerinin üçer yüzü birbirine eşittir. Ama her birinde bu üç yüz, karşılarındaki üç yüze eşittir; o hâlde LP, KR ve AY gibi üç cisim birbirine eşittir. Aynı sebeple ED, DM ve MT gibi üç cisim de birbirine eşittir. O hâlde LZ tabanı AZ tabanının kaç katıysa, LY cismi de AY cisminin o kadar katıdır. Aynı sebeple NZ tabanı ZTh tabanının kaç katıysa, NY cismi de ThY cisminin o kadar katıdır. LZ tabanı NZ tabanına eşitse LY cismi NY cismine eşittir; LZ tabanı NZ tabanından büyükse LY cismi de NY cisminden büyüktür; küçükse küçüktür. Böylece dört büyüklük, yani iki taban, AZ ile ZTh, ve iki cisim, AY ile YTh, verilmişken, AZ tabanı ile AY cisminin eşit katları olarak LZ tabanı ile LY cismi, ThZ tabanı ile ThY cisminin eşit katları olarak da NZ tabanı ile NY cismi alınmış ve LZ tabanı ZN tabanından büyükse LY cisminin de NY [cisminden] büyük olduğu, eşitse eşit, küçükse küçük olduğu gösterilmiştir. O hâlde AZ tabanının ZTh tabanına oranı, AY cisminin YTh cismine oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.25

ἐὰν στερεὸν παραλληλεπίπεδον ἐπιπέδῳ τμηθῇ παραλλήλῳ ὄντι τοῖς ἀπεναντίον ἐπιπέδοις, ἔσται ὡς ἡ βάσις πρὸς τὴν βάσιν, οὕτως τὸ στερεὸν πρὸς τὸ στερεόν. στερεὸν γὰρ παραλληλεπίπεδον τὸ ΑΒΓΔ ἐπιπέδῳ τῷ ΖΗ τετμήσθω παραλλήλῳ ὄντι τοῖς ἀπεναντίον ἐπιπέδοις τοῖς ΡΑ, ΔΘ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΑΕΖΦ βάσις πρὸς τὴν ΕΘΓΖ βάσιν, οὕτως τὸ ΑΒΖΥ στερεὸν πρὸς τὸ ΕΗΓΔ στερεόν. Ἐκβεβλήσθω γὰρ ἡ ΑΘ ἐφʼ ἑκάτερα τὰ μέρη, καὶ κείσθωσαν τῇ μὲν ΑΕ ἴσαι ὁσαιδηποτοῦν αἱ ΑΚ, ΚΛ, τῇ δὲ ΕΘ ἴσαι ὁσαιδηποτοῦν αἱ ΘΜ, ΜΝ, καὶ συμπεπληρώσθω τὰ ΛΟ, ΚΦ, ΘΧ, ΜΣ παραλληλόγραμμα καὶ τὰ ΛΠ, ΚΡ, ΔΜ, ΜΤ στερεά. καὶ ἐπεὶ ἴσαι εἰσὶν αἱ ΛΚ, ΚΑ, ΑΕ εὐθεῖαι ἀλλήλαις, ἴσα ἐστὶ καὶ τὰ μὲν ΛΟ, ΚΦ, ΑΖ παραλληλόγραμμα ἀλλήλοις, τὰ δὲ ΚΞ, ΚΒ, ΑΗ ἀλλήλοις καὶ ἔτι τὰ ΛΨ, ΚΠ, ΑΡ ἀλλήλοις· ἀπεναντίον γάρ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὰ μὲν ΕΓ, ΘΧ, ΜΣ παραλληλόγραμμα ἴσα εἰσὶν ἀλλήλοις, τὰ δὲ ΘΗ, ΘΙ, ΙΝ ἴσα εἰσὶν ἀλλήλοις, καὶ ἔτι τὰ ΔΘ, ΜΩ, ΝΤ· τρία ἄρα ἐπίπεδα τῶν ΛΠ, ΚΡ, ΑΥ στερεῶν τρισὶν ἐπιπέδοις ἐστὶν ἴσα. ἀλλὰ τὰ τρία τρισὶ τοῖς ἀπεναντίον ἐστὶν ἴσα· τὰ ἄρα τρία στερεὰ τὰ ΛΠ, ΚΡ, ΑΥ ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὰ τρία στερεὰ τὰ ΕΔ, ΔΜ, ΜΤ ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ὁσαπλασίων ἄρα ἐστὶν ἡ ΛΖ βάσις τῆς ΑΖ βάσεως, τοσαυταπλάσιόν ἐστι καὶ τὸ ΛΥ στερεὸν τοῦ ΑΥ στερεοῦ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ὁσαπλασίων ἐστὶν ἡ ΝΖ βάσις τῆς ΖΘ βάσεως, τοσαυταπλάσιόν ἐστι καὶ τὸ ΝΥ στερεὸν τοῦ ΘΥ στερεοῦ. καὶ εἰ ἴση ἐστὶν ἡ ΛΖ βάσις τῇ ΝΖ βάσει, ἴσον ἐστὶ καὶ τὸ ΛΥ στερεὸν τῷ ΝΥ στερεῷ, καὶ εἰ ὑπερέχει ἡ ΛΖ βάσις τῆς ΝΖ βάσεως, ὑπερέχει καὶ τὸ ΛΥ στερεὸν τοῦ ΝΥ στερεοῦ, καὶ εἰ ἐλλείπει, ἐλλείπει. τεσσάρων δὴ ὄντων μεγεθῶν, δύο μὲν βάσεων τῶν ΑΖ, ΖΘ, δύο δὲ στερεῶν τῶν ΑΥ, ΥΘ, εἴληπται ἰσάκις πολλαπλάσια τῆς μὲν ΑΖ βάσεως καὶ τοῦ ΑΥ στερεοῦ ἥ τε ΛΖ βάσις καὶ τὸ ΛΥ στερεόν, τῆς δὲ ΘΖ βάσεως καὶ τοῦ ΘΥ στερεοῦ ἥ τε ΝΖ βάσις καὶ τὸ ΝΥ στερεόν, καὶ δέδεικται, ὅτι εἰ ὑπερέχει ἡ ΛΖ βάσις τῆς ΖΝ βάσεως, ὑπερέχει καὶ τὸ ΛΥ στερεὸν τοῦ ΝΥ [στερεοῦ], καὶ εἰ ἴση, ἴσον, καὶ εἰ ἐλλείπει, ἐλλείπει. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΖ βάσις πρὸς τὴν ΖΘ βάσιν, οὕτως τὸ ΑΥ στερεὸν πρὸς τὸ ΥΘ στερεόν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.26Önerme 26. Verilen bir doğru üzerinde ve bu doğrudaki bir noktada, verilen bir cisim açısına eşit bir cisim açısı kurmak.

Verilen doğru AB, bu doğrudaki verilen nokta A, verilen cisim açısı da D'de bulunan ve EDG, EDZ ve ZDG düzlem açılarıyla çevrelenen açı olsun. AB doğrusu üzerinde ve bu doğrudaki A noktasında, D'deki cisim açısına eşit bir cisim açısı kurmak gerekiyor.

DZ üzerinde rastgele bir Z noktası alınsın; Z'den ED ile DG'den geçen düzleme ZH dikmesi indirilsin ve düzleme H'de rastlasın; DH birleştirilsin. AB doğrusu üzerinde ve bu doğrudaki A noktasında, EDG açısına eşit BAL açısı ile EDH açısına eşit BAK açısı kurulsun; AK, DH'ye eşit alınsın; K noktasından BAL'den geçen düzleme dik olarak KTh dikilsin; KTh, HZ'ye eşit alınsın ve ThA birleştirilsin. Diyorum ki A'da bulunan ve BAL, BATh ve ThAL açılarıyla çevrelenen cisim açısı, D'de bulunan ve EDG, EDZ ve ZDG açılarıyla çevrelenen cisim açısına eşittir.

AB ile DE eşit olarak kesilsin ve ThB, KB, ZE ve HE birleştirilsin. ZH alttaki düzleme dik olduğundan, kendisine değen ve alttaki düzlemde bulunan bütün doğrularla dik açılar yapacaktır; o hâlde ZHD ile ZHE açılarının her biri diktir. Aynı sebeple ThKA ile ThKB açılarının her biri de diktir. KA ile AB, HD ile DE'ye, her biri karşılığına eşit olduğundan ve eşit açılar çevrelediklerinden, KB tabanı HE tabanına eşittir. KTh da HZ'ye eşittir ve bunlar dik açılar çevreler; o hâlde ThB de ZE'ye eşittir. Yine AK ile KTh, DH ile HZ'ye eşit olduğundan ve dik açılar çevrelediklerinden, ATh tabanı ZD tabanına eşittir. AB de DE'ye eşittir; o hâlde ThA ile AB, DZ ile DE'ye eşittir. ThB tabanı da ZE tabanına eşittir; o hâlde BATh açısı EDZ açısına eşittir. Aynı sebeple ThAL açısı da ZDG açısına eşittir. [Çünkü AL ile DG'yi eşit olarak keser ve KL, ThL, HG ve ZG'yi birleştirirsek: BAL açısının bütünü EDG açısının bütününe eşit olduğundan ve bunlardan BAK'nin EDH'ye eşit olduğu kabul edildiğinden, geri kalan KAL açısı geri kalan HDG açısına eşittir. KA ile AL, HD ile DG'ye eşit olduğundan ve eşit açılar çevrelediklerinden, KL tabanı HG tabanına eşittir. KTh da HZ'ye eşittir; o hâlde LK ile KTh, GH ile HZ'ye eşittir; üstelik dik açılar çevrelerler; o hâlde ThL tabanı ZG tabanına eşittir. ThA ile AL, ZD ile DG'ye eşit olduğundan ve ThL tabanı ZG tabanına eşit olduğundan, ThAL açısı ZDG açısına eşittir.] BAL açısı da EDG açısına eşittir.

Öyleyse verilen AB doğrusu üzerinde ve bu doğrudaki A noktasında, D'deki verilen cisim açısına eşit bir cisim açısı kurulmuştur. Yapılması gereken buydu.

11.prop.26

πρὸς τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῇ δοθείσῃ στερεᾷ γωνίᾳ ἴσην στερεὰν γωνίαν συστήσασθαι. ἔστω ἡ μὲν δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ, τὸ δὲ πρὸς αὐτῇ δοθὲν σημεῖον τὸ Α, ἡ δὲ δοθεῖσα στερεὰ γωνία ἡ πρὸς τῷ Δ περιεχομένη ὑπὸ τῶν ὑπὸ ΕΔΓ, ΕΔΖ, ΖΔΓ γωνιῶν ἐπιπέδων· δεῖ δὴ πρὸς τῇ ΑΒ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Α τῇ πρὸς τῷ Δ στερεᾷ γωνίᾳ ἴσην στερεὰν γωνίαν συστήσασθαι. εἰλήφθω γὰρ ἐπὶ τῆς ΔΖ τυχὸν σημεῖον τὸ Ζ, καὶ ἤχθω ἀπὸ τοῦ Ζ ἐπὶ τὸ διὰ τῶν ΕΔ, ΔΓ ἐπίπεδον κάθετος ἡ ΖΗ, καὶ συμβαλλέτω τῷ ἐπιπέδῳ κατὰ τὸ Η, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΔΗ, καὶ συνεστάτω πρὸς τῇ ΑΒ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Α τῇ μὲν ὑπὸ ΕΔΓ γωνίᾳ ἴση ἡ ὑπὸ ΒΑΛ, τῇ δὲ ὑπὸ ΕΔΗ ἴση ἡ ὑπὸ ΒΑΚ, καὶ κείσθω τῇ ΔΗ ἴση ἡ ΑΚ, καὶ ἀνεστάτω ἀπὸ τοῦ Κ σημείου τῷ διὰ τῶν ΒΑΛ ἐπιπέδῳ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΚΘ, καὶ κείσθω ἴση τῇ ΗΖ ἡ ΚΘ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΘΑ· λέγω, ὅτι ἡ πρὸς τῷ Α στερεὰ γωνία περιεχομένη ὑπὸ τῶν ΒΑΛ, ΒΑΘ, ΘΑΛ γωνιῶν ἴση ἐστὶ τῇ πρὸς τῷ Δ στερεᾷ γωνίᾳ τῇ περιεχομένῃ ὑπὸ τῶν ΕΔΓ, ΕΔΖ, ΖΔΓ γωνιῶν. Ἀπειλήφθωσαν γὰρ ἴσαι αἱ ΑΒ, ΔΕ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΘΒ, ΚΒ, ΖΕ, ΗΕ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΖΗ ὀρθή ἐστι πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον, καὶ πρὸς πάσας ἄρα τὰς ἁπτομένας αὐτῆς εὐθείας καὶ οὔσας ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐπιπέδῳ ὀρθὰς ποιήσει γωνίας· ὀρθὴ ἄρα ἐστὶν ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΖΗΔ, ΖΗΕ γωνιῶν. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΘΚΑ, ΘΚΒ γωνιῶν ὀρθή ἐστιν. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΚΑ, ΑΒ δύο ταῖς ΗΔ, ΔΕ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, καὶ γωνίας ἴσας περιέχουσιν, βάσις ἄρα ἡ ΚΒ βάσει τῇ ΗΕ ἴση ἐστίν. ἔστι δὲ καὶ ἡ ΚΘ τῇ ΗΖ ἴση· καὶ γωνίας ὀρθὰς περιέχουσιν· ἴση ἄρα καὶ ἡ ΘΒ τῇ ΖΕ. πάλιν ἐπεὶ δύο αἱ ΑΚ, ΚΘ δυσὶ ταῖς ΔΗ, ΗΖ ἴσαι εἰσίν, καὶ γωνίας ὀρθὰς περιέχουσιν, βάσις ἄρα ἡ ΑΘ βάσει τῇ ΖΔ ἴση ἐστίν. ἔστι δὲ καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΔΕ ἴση· δύο δὴ αἱ ΘΑ, ΑΒ δύο ταῖς ΔΖ, ΔΕ ἴσαι εἰσίν. καὶ βάσις ἡ ΘΒ βάσει τῇ ΖΕ ἴση· γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΒΑΘ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΕΔΖ ἐστιν ἴση. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ὑπὸ ΘΑΛ τῇ ὑπὸ ΖΔΓ ἐστιν ἴση [ἐπειδήπερ ἐὰν ἀπολάβωμεν ἴσας τὰς ΑΛ, ΔΓ καὶ ἐπιζεύξωμεν τὰς ΚΛ, ΘΛ, ΗΓ, ΖΓ, ἐπεὶ ὅλη ἡ ὑπὸ ΒΑΛ ὅλῃ τῇ ὑπὸ ΕΔΓ ἐστιν ἴση, ὧν ἡ ὑπὸ ΒΑΚ τῇ ὑπὸ ΕΔΗ ὑπόκειται ἴση, λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΚΑΛ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΗΔΓ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΚΑ, ΑΛ δυσὶ ταῖς ΗΔ, ΔΓ ἴσαι εἰσίν, καὶ γωνίας ἴσας περιέχουσιν, βάσις ἄρα ἡ ΚΛ βάσει τῇ ΗΓ ἐστιν ἴση. ἔστι δὲ καὶ ἡ ΚΘ τῇ ΗΖ ἴση· δύο δὴ αἱ ΛΚ, ΚΘ δυσὶ ταῖς ΓΗ, ΗΖ εἰσιν ἴσαι· καὶ γωνίας ὀρθὰς περιέχουσιν· βάσις ἄρα ἡ ΘΛ βάσει τῇ ΖΓ ἐστιν ἴση. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΘΑ, ΑΛ δυσὶ ταῖς ΖΔ, ΔΓ εἰσιν ἴσαι, καὶ βάσις ἡ ΘΛ βάσει τῇ ΖΓ ἐστιν ἴση, γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΘΑΛ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΖΔΓ ἐστιν ἴση]. ἔστι δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΛ τῇ ὑπὸ ΕΔΓ ἴση. πρὸς ἄρα τῇ δοθείσῃ εὐθείᾳ τῇ ΑΒ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Α τῇ δοθείσῃ στερεᾷ γωνίᾳ τῇ πρὸς τῷ Δ ἴση συνέσταται· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

11.prop.27Önerme 27. Verilen bir doğru üzerine, verilen bir paralelyüzlüye benzer ve benzer konumda bir paralelyüzlü çizmek.

Verilen doğru AB, verilen paralelyüzlü de GD olsun. Verilen AB doğrusu üzerine, verilen GD paralelyüzlüsüne benzer ve benzer konumda bir paralelyüzlü çizmek gerekiyor.

AB doğrusu üzerinde ve bu doğrudaki A noktasında, G'deki cisim açısına eşit ve BATh, ThAK ve KAB açılarıyla çevrelenen bir cisim açısı kurulsun; öyle ki BATh açısı EGZ açısına, BAK açısı EGH açısına, KATh açısı da HGZ açısına eşit olsun. EG'nin GH'ye oranı BA'nın AK'ye oranı gibi, HG'nin GZ'ye oranı da KA'nın ATh'ye oranı gibi olsun. O hâlde eşitlikten EG'nin GZ'ye oranı BA'nın ATh'ye oranı gibidir. ThB paralelkenarı ile AL cismi tamamlansın.

EG'nin GH'ye oranı BA'nın AK'ye oranı gibi olduğundan, yani eşit olan EGH ile BAK açılarını çevreleyen kenarlar orantılı olduğundan, HE paralelkenarı KB paralelkenarına benzerdir. Aynı sebeple KTh paralelkenarı HZ paralelkenarına, ZE de ThB'ye benzerdir. O hâlde GD cisminin üç paralelkenarı AL cisminin üç paralelkenarına benzerdir. Ama her iki cisimde de bu üç yüz karşılarındaki üç yüze eşit ve benzerdir; o hâlde GD cisminin bütünü AL cisminin bütününe benzerdir.

Öyleyse verilen AB doğrusu üzerine, verilen GD paralelyüzlüsüne benzer ve benzer konumda AL çizilmiştir. Yapılması gereken buydu.

11.prop.27

ἀπὸ τῆς δοθείσης εὐθείας τῷ δοθέντι στερεῷ παραλληλεπιπέδῳ ὅμοιόν τε καὶ ὁμοίως κείμενον στερεὸν παραλληλεπίπεδον ἀναγράψαι. ἔστω ἡ μὲν δοθεῖσα εὐθεῖα ἡ ΑΒ, τὸ δὲ δοθὲν στερεὸν παραλληλεπίπεδον τὸ ΓΔ· δεῖ δὴ ἀπὸ τῆς δοθείσης εὐθείας τῆς ΑΒ τῷ δοθέντι στερεῷ παραλληλεπιπέδῳ τῷ ΓΔ ὅμοιόν τε καὶ ὁμοίως κείμενον στερεὸν παραλληλεπίπεδον ἀναγράψαι. συνεστάτω γὰρ πρὸς τῇ ΑΒ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Α τῇ πρὸς τῷ Γ στερεᾷ γωνίᾳ ἴση ἡ περιεχομένη ὑπὸ τῶν ΒΑΘ, ΘΑΚ, ΚΑΒ, ὥστε ἴσην εἶναι τὴν μὲν ὑπὸ ΒΑΘ γωνίαν τῇ ὑπὸ ΕΓΖ, τὴν δὲ ὑπὸ ΒΑΚ τῇ ὑπὸ ΕΓΗ, τὴν δὲ ὑπὸ ΚΑΘ τῇ ὑπὸ ΗΓΖ· καὶ γεγονέτω ὡς μὲν ἡ ΕΓ πρὸς τὴν ΓΗ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΚ, ὡς δὲ ἡ ΗΓ πρὸς τὴν ΓΖ, οὕτως ἡ ΚΑ πρὸς τὴν ΑΘ. καὶ διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΕΓ πρὸς τὴν ΓΖ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΘ. καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΘΒ παραλληλόγραμμον καὶ τὸ ΑΛ στερεόν. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΕΓ πρὸς τὴν ΓΗ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΚ, καὶ περὶ ἴσας γωνίας τὰς ὑπὸ ΕΓΗ, ΒΑΚ αἱ πλευραὶ ἀνάλογόν εἰσιν, ὅμοιον ἄρα ἐστὶ τὸ ΗΕ παραλληλόγραμμον τῷ ΚΒ παραλληλογράμμῳ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ μὲν ΚΘ παραλληλόγραμμον τῷ ΗΖ παραλληλογράμμῳ ὅμοιόν ἐστι καὶ ἔτι τὸ ΖΕ τῷ ΘΒ· τρία ἄρα παραλληλόγραμμα τοῦ ΓΔ στερεοῦ τρισὶ παραλληλογράμμοις τοῦ ΑΛ στερεοῦ ὅμοιά ἐστιν. ἀλλὰ τὰ μὲν τρία τρισὶ τοῖς ἀπεναντίον ἴσα τέ ἐστι καὶ ὅμοια, τὰ δὲ τρία τρισὶ τοῖς ἀπεναντίον ἴσα τέ ἐστι καὶ ὅμοια· ὅλον ἄρα τὸ ΓΔ στερεὸν ὅλῳ τῷ ΑΛ στερεῷ ὅμοιόν ἐστιν. ἀπὸ τῆς δοθείσης ἄρα εὐθείας τῆς ΑΒ τῷ δοθέντι στερεῷ παραλληλεπιπέδῳ τῷ ΓΔ ὅμοιόν τε καὶ ὁμοίως κείμενον ἀναγέγραπται τὸ ΑΛ· ὅπερ ἔδει ποιῆσαι.

11.prop.28Önerme 28. Bir paralelyüzlü, karşılıklı yüzlerinin köşegenlerinden geçen bir düzlemle kesilirse, cisim bu düzlemle ikiye bölünür.

AB paralelyüzlüsü, karşılıklı yüzlerinin GZ ile DE köşegenlerinden geçen GDEZ düzlemiyle kesilsin. Diyorum ki AB cismi GDEZ düzlemiyle ikiye bölünür.

GHZ üçgeni GZB üçgenine, ADE üçgeni de DETh üçgenine eşittir; GA paralelkenarı EB paralelkenarına, çünkü karşılıklıdırlar, HE de GTh'ye eşittir. O hâlde GHZ ile ADE üçgenleri ve HE, AG ile GE paralelkenarlarıyla çevrelenen prizma, GZB ile DETh üçgenleri ve GTh, BE ile GE paralelkenarlarıyla çevrelenen prizmaya eşittir; çünkü sayıca ve büyüklükçe eşit düzlemlerle çevrelenirler. Dolayısıyla AB cisminin bütünü GDEZ düzlemiyle ikiye bölünmüştür. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.28

ἐὰν στερεὸν παραλληλεπίπεδον ἐπιπέδῳ τμηθῇ κατὰ τὰς διαγωνίους τῶν ἀπεναντίον ἐπιπέδων, δίχα τμηθήσεται τὸ στερεὸν ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου. στερεὸν γὰρ παραλληλεπίπεδον τὸ ΑΒ ἐπιπέδῳ τῷ ΓΔΕΖ τετμήσθω κατὰ τὰς διαγωνίους τῶν ἀπεναντίον ἐπιπέδων τὰς ΓΖ, ΔΕ· λέγω, ὅτι δίχα τμηθήσεται τὸ ΑΒ στερεὸν ὑπὸ τοῦ ΓΔΕΖ ἐπιπέδου. ἐπεὶ γὰρ ἴσον ἐστὶ τὸ μὲν ΓΗΖ τρίγωνον τῷ ΓΖΒ τριγώνῳ, τὸ δὲ ΑΔΕ τῷ ΔΕΘ, ἔστι δὲ καὶ τὸ μὲν ΓΑ παραλληλόγραμμον τῷ ΕΒ ἴσον· ἀπεναντίον γάρ· τὸ δὲ ΗΕ τῷ ΓΘ, καὶ τὸ πρίσμα ἄρα τὸ περιεχόμενον ὑπὸ δύο μὲν τριγώνων τῶν ΓΗΖ, ΑΔΕ, τριῶν δὲ παραλληλογράμμων τῶν ΗΕ, ΑΓ, ΓΕ ἴσον ἐστὶ τῷ πρίσματι τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ δύο μὲν τριγώνων τῶν ΓΖΒ, ΔΕΘ, τριῶν δὲ παραλληλογράμμων τῶν ΓΘ, ΒΕ, ΓΕ· ὑπὸ γὰρ ἴσων ἐπιπέδων περιέχονται τῷ τε πλήθει καὶ τῷ μεγέθει. ὥστε ὅλον τὸ ΑΒ στερεὸν δίχα τέτμηται ὑπὸ τοῦ ΓΔΕΖ ἐπιπέδου· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.29Önerme 29. Aynı taban üzerinde bulunan, yükseklikleri aynı olan ve yan kenarları aynı doğrular üzerinde bulunan paralelyüzlüler birbirine eşittir.

Aynı AB tabanı üzerinde, yükseklikleri aynı olan GM ile GN paralelyüzlüleri bulunsun ve bunların AH, AZ, LM, LN, GD, GE, BTh ve BK yan kenarları aynı ZN ile DK doğruları üzerinde olsun. Diyorum ki GM cismi GN cismine eşittir.

GTh ile GK'nin her biri paralelkenar olduğundan, GB, DTh ile EK'nin her birine eşittir; dolayısıyla DTh de EK'ye eşittir. Ortak olan ETh çıkarılsın; o hâlde geri kalan DE, geri kalan ThK'ye eşittir. Dolayısıyla DGE üçgeni ThBK üçgenine, DH paralelkenarı da ThN paralelkenarına eşittir. Aynı sebeple AZH üçgeni MLN üçgenine eşittir. GZ paralelkenarı BM paralelkenarına, GH de BN'ye eşittir, çünkü karşılıklıdırlar. O hâlde AZH ile DGE üçgenleri ve AD, DH ile GH paralelkenarlarıyla çevrelenen prizma, MLN ile ThBK üçgenleri ve BM, ThN ile BN paralelkenarlarıyla çevrelenen prizmaya eşittir. Her ikisine, tabanı AB paralelkenarı, karşı yüzü HEThM olan cisim ortak olarak eklensin; o hâlde GM paralelyüzlüsünün bütünü GN paralelyüzlüsünün bütününe eşittir.

Öyleyse aynı taban üzerinde bulunan, yükseklikleri aynı olan ve yan kenarları aynı doğrular üzerinde bulunan paralelyüzlüler birbirine eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.29

τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα στερεὰ παραλληλεπίπεδα καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι ἐπὶ τῶν αὐτῶν εἰσιν εὐθειῶν, ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν. ἔστω ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως τῆς ΑΒ στερεὰ παραλληλεπίπεδα τὰ ΓΜ, ΓΝ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι αἱ ΑΗ, ΑΖ, ΛΜ, ΛΝ, ΓΔ, ΓΕ, ΒΘ, ΒΚ ἐπὶ τῶν αὐτῶν εὐθειῶν ἔστωσαν τῶν ΖΝ, ΔΚ· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΓΜ στερεὸν τῷ ΓΝ στερεῷ. ἐπεὶ γὰρ παραλληλόγραμμόν ἐστιν ἑκάτερον τῶν ΓΘ, ΓΚ, ἴση ἐστὶν ἡ ΓΒ ἑκατέρᾳ τῶν ΔΘ, ΕΚ· ὥστε καὶ ἡ ΔΘ τῇ ΕΚ ἐστιν ἴση. κοινὴ ἀφῃρήσθω ἡ ΕΘ· λοιπὴ ἄρα ἡ ΔΕ λοιπῇ τῇ ΘΚ ἐστιν ἴση. ὥστε καὶ τὸ μὲν ΔΓΕ τρίγωνον τῷ ΘΒΚ τριγώνῳ ἴσον ἐστίν, τὸ δὲ ΔΗ παραλληλόγραμμον τῷ ΘΝ παραλληλογράμμῳ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ ΑΖΗ τρίγωνον τῷ ΜΛΝ τριγώνῳ ἴσον ἐστίν. ἔστι δὲ καὶ τὸ μὲν ΓΖ παραλληλόγραμμον τῷ ΒΜ παραλληλογράμμῳ ἴσον, τὸ δὲ ΓΗ τῷ ΒΝ· ἀπεναντίον γάρ· καὶ τὸ πρίσμα ἄρα τὸ περιεχόμενον ὑπὸ δύο μὲν τριγώνων τῶν ΑΖΗ, ΔΓΕ, τριῶν δὲ παραλληλογράμμων τῶν ΑΔ, ΔΗ, ΓΗ ἴσον ἐστὶ τῷ πρίσματι τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ δύο μὲν τριγώνων τῶν ΜΛΝ, ΘΒΚ, τριῶν δὲ παραλληλογράμμων τῶν ΒΜ, ΘΝ, ΒΝ. κοινὸν προσκείσθω τὸ στερεόν, οὗ βάσις μὲν τὸ ΑΒ παραλληλόγραμμον, ἀπεναντίον δὲ τὸ ΗΕΘΜ· ὅλον ἄρα τὸ ΓΜ στερεὸν παραλληλεπίπεδον ὅλῳ τῷ ΓΝ στερεῷ παραλληλεπιπέδῳ ἴσον ἐστίν. τὰ ἄρα ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα στερεὰ παραλληλεπίπεδα καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι ἐπὶ τῶν αὐτῶν εἰσιν εὐθειῶν, ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.30Önerme 30. Aynı taban üzerinde bulunan, yükseklikleri aynı olan ve yan kenarları aynı doğrular üzerinde bulunmayan paralelyüzlüler birbirine eşittir.

Aynı AB tabanı üzerinde, yükseklikleri aynı olan GM ile GN paralelyüzlüleri bulunsun ve bunların AZ, AH, LM, LN, GD, GE, BTh ve BK yan kenarları aynı doğrular üzerinde olmasın. Diyorum ki GM cismi GN cismine eşittir.

NK ile DTh uzatılsın ve birbirine R'de rastlasın; ayrıca ZM ile HE, O ve P'ye kadar uzatılsın; AX, LO, GP ve BR birleştirilsin. Tabanı AGBL paralelkenarı, karşı yüzü ZDThM olan GM cismi, tabanı AGBL paralelkenarı, karşı yüzü XPRO olan GO cismine eşittir; çünkü aynı AGBL tabanı üzerindedirler, yükseklikleri aynıdır ve AZ, AX, LM, LO, GD, GP, BTh ve BR yan kenarları aynı ZO ile DR doğruları üzerindedir. Ama tabanı AGBL paralelkenarı, karşı yüzü XPRO olan GO cismi de tabanı AGBL paralelkenarı, karşı yüzü HEKN olan GN cismine eşittir; çünkü yine aynı AGBL tabanı üzerindedirler, yükseklikleri aynıdır ve AH, AX, GE, GP, LN, LO, BK ve BR yan kenarları aynı HP ile NR doğruları üzerindedir. Dolayısıyla GM cismi de GN cismine eşittir.

Öyleyse aynı taban üzerinde bulunan, yükseklikleri aynı olan ve yan kenarları aynı doğrular üzerinde bulunmayan paralelyüzlüler birbirine eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.30

τὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως ὄντα στερεὰ παραλληλεπίπεδα καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι οὐκ εἰσὶν ἐπὶ τῶν αὐτῶν εὐθειῶν, ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν. ἔστω ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως τῆς ΑΒ στερεὰ παραλληλεπίπεδα τὰ ΓΜ, ΓΝ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι αἱ ΑΖ, ΑΗ, ΛΜ, ΛΝ, ΓΔ, ΓΕ, ΒΘ, ΒΚ μὴ ἔστωσαν ἐπὶ τῶν αὐτῶν εὐθειῶν· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΓΜ στερεὸν τῷ ΓΝ στερεῷ. ἐκβεβλήσθωσαν γὰρ αἱ ΝΚ, ΔΘ καὶ συμπιπτέτωσαν ἀλλήλαις κατὰ τὸ Ρ, καὶ ἔτι ἐκβεβλήσθωσαν αἱ ΖΜ, ΗΕ ἐπὶ τὰ Ο, Π, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΞ, ΛΟ, ΓΠ, ΒΡ. ἴσον δή ἐστι τὸ ΓΜ στερεόν, οὗ βάσις μὲν τὸ ΑΓΒΛ παραλληλόγραμμον, ἀπεναντίον δὲ τὸ ΖΔΘΜ, τῷ ΓΟ στερεῷ, οὗ βάσις μὲν τὸ ΑΓΒΛ παραλληλόγραμμον, ἀπεναντίον δὲ τὸ ΞΠΡΟ· ἐπί τε γὰρ τῆς αὐτῆς βάσεώς εἰσι τῆς ΑΓΒΛ καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι αἱ ΑΖ, ΑΞ, ΛΜ, ΛΟ, ΓΔ, ΓΠ, ΒΘ, ΒΡ ἐπὶ τῶν αὐτῶν εἰσιν εὐθειῶν τῶν ΖΟ, ΔΡ. ἀλλὰ τὸ ΓΟ στερεόν, οὗ βάσις μέν ἐστι τὸ ΑΓΒΛ παραλληλόγραμμον, ἀπεναντίον δὲ τὸ ΞΠΡΟ, ἴσον ἐστὶ τῷ ΓΝ στερεῷ, οὗ βάσις μὲν τὸ ΑΓΒΛ παραλληλόγραμμον, ἀπεναντίον δὲ τὸ ΗΕΚΝ· ἐπί τε γὰρ πάλιν τῆς αὐτῆς βάσεώς εἰσι τῆς ΑΓΒΛ καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι αἱ ΑΗ, ΑΞ, ΓΕ, ΓΠ, ΛΝ, ΛΟ, ΒΚ, ΒΡ ἐπὶ τῶν αὐτῶν εἰσιν εὐθειῶν τῶν ΗΠ, ΝΡ. ὥστε καὶ τὸ ΓΜ στερεὸν ἴσον ἐστὶ τῷ ΓΝ στερεῷ. τὰ ἄρα ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως στερεὰ παραλληλεπίπεδα καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι οὐκ εἰσὶν ἐπὶ τῶν αὐτῶν εὐθειῶν, ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.31Önerme 31. Eşit tabanlar üzerinde bulunan ve yükseklikleri aynı olan paralelyüzlüler birbirine eşittir.

Eşit AB ile GD tabanları üzerinde, yükseklikleri aynı olan AE ile GZ paralelyüzlüleri bulunsun. Diyorum ki AE cismi GZ cismine eşittir.

[Heiberg'in şeklinde Ō'dan sonra gelen ek harfler burada a, b, c, d ve e ile verilmiştir.] Önce ThK, BE, AH, LM, OP, DZ, GX ve RS yan kenarları AB ile GD tabanlarına dik olsun. GR doğrusu RT doğrusuyla aynı doğru üzerinde uzatılsın; RT doğrusu üzerinde ve bu doğrudaki R noktasında ALB açısına eşit TRY açısı kurulsun; RT, AL'ye, RY de LB'ye eşit alınsın; RKh tabanı ile PsY cismi tamamlansın. TR ile RY, AL ile LB'ye eşit olduğundan ve eşit açılar çevrelediklerinden, RKh paralelkenarı ThL paralelkenarına eşit ve benzerdir. Yine AL, RT'ye, LM de RS'ye eşit olduğundan ve bunlar dik açılar çevrelediklerinden, RPs paralelkenarı AM paralelkenarına eşit ve benzerdir. Aynı sebeple LE de SY'ye eşit ve benzerdir. O hâlde AE cisminin üç paralelkenarı PsY cisminin üç paralelkenarına eşit ve benzerdir. Ama her iki cisimde de bu üç yüz karşılarındaki üç yüze eşit ve benzerdir; o hâlde AE paralelyüzlüsünün bütünü PsY paralelyüzlüsünün bütününe eşittir. DR ile KhY uzatılsın ve birbirine Ō'da rastlasın; T'den DŌ'ya paralel olarak aTd çizilsin; OD, a'ya kadar uzatılsın; ŌPs ile RI cisimleri tamamlansın. Tabanı RPs paralelkenarı, karşı yüzü Ōc olan PsŌ cismi, tabanı RPs paralelkenarı, karşı yüzü YF olan PsY cismine eşittir; çünkü aynı RPs tabanı üzerindedirler, yükseklikleri aynıdır ve RŌ, RY, Td, TKh, Sb, Se, Psc ve PsF yan kenarları aynı ŌKh ile bF doğruları üzerindedir. Ama PsY cismi AE'ye eşittir; o hâlde PsŌ cismi de AE cismine eşittir. RYKhT paralelkenarı ŌT paralelkenarına eşittir, çünkü aynı RT tabanı üzerindedirler ve aynı RT ile ŌKh paralelleri arasındadırlar. RYKhT ise GD'ye eşittir, çünkü AB'ye eşittir; o hâlde ŌT paralelkenarı da GD'ye eşittir. DT ise başka bir büyüklüktür; o hâlde GD tabanının DT'ye oranı ŌT'nin DT'ye oranı gibidir. GI paralelyüzlüsü, karşılıklı yüzlerine paralel olan RZ düzlemiyle kesildiğinden, GD tabanının DT tabanına oranı GZ cisminin RI cismine oranı gibidir. Aynı sebeple ŌI paralelyüzlüsü, karşılıklı yüzlerine paralel olan RPs düzlemiyle kesildiğinden, ŌT tabanının TD tabanına oranı ŌPs cisminin RI'ya oranı gibidir. Ama GD tabanının DT'ye oranı ŌT'nin DT'ye oranı gibidir; o hâlde GZ cisminin RI cismine oranı ŌPs cisminin RI'ya oranı gibidir. Demek ki GZ ile ŌPs cisimlerinin her birinin RI'ya oranı aynıdır; o hâlde GZ cismi ŌPs cismine eşittir. Ama ŌPs'nin AE'ye eşit olduğu gösterildi; o hâlde AE de GZ'ye eşittir.

Şimdi AH, ThK, BE, LM, GN, OP, DZ ve RS yan kenarları AB ile GD tabanlarına dik olmasın. Diyorum ki yine AE cismi GZ cismine eşittir. K, E, H, M, P, Z, N ve S noktalarından alttaki düzleme KX, ET, HY, MF, PKh, ZPs, NŌ ve SI dikmeleri indirilsin ve düzleme X, T, Y, F, Kh, Ps, Ō ve I noktalarında rastlasınlar; XT, XY, YF, TF, KhPs, KhŌ, ŌI ve IPs birleştirilsin. KF cismi PI cismine eşittir; çünkü eşit KM ile PS tabanları üzerindedirler, yükseklikleri aynıdır ve yan kenarları tabanlara diktir. Ama KF cismi AE cismine, PI de GZ'ye eşittir; çünkü aynı taban üzerindedirler, yükseklikleri aynıdır ve yan kenarları aynı doğrular üzerinde değildir. O hâlde AE cismi de GZ cismine eşittir.

Öyleyse eşit tabanlar üzerinde bulunan ve yükseklikleri aynı olan paralelyüzlüler birbirine eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.31

τὰ ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα στερεὰ παραλληλεπίπεδα καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν. ἔστω ἐπὶ ἴσων βάσεων τῶν ΑΒ, ΓΔ στερεὰ παραλληλεπίπεδα τὰ ΑΕ, ΓΖ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΕ στερεὸν τῷ ΓΖ στερεῷ. ἔστωσαν δὴ πρότερον αἱ ἐφεστηκυῖαι αἱ ΘΚ, ΒΕ, ΑΗ, ΛΜ, ΟΠ, ΔΖ, ΓΞ, ΡΣ πρὸς ὀρθὰς ταῖς ΑΒ, ΓΔ βάσεσιν, καὶ ἐκβεβλήσθω ἐπʼ εὐθείας τῇ ΓΡ εὐθεῖα ἡ ΡΤ, καὶ συνεστάτω πρὸς τῇ ΡΤ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Ρ τῇ ὑπὸ ΑΛΒ γωνίᾳ ἴση ἡ ὑπὸ ΤΡΥ, καὶ κείσθω τῇ μὲν ΑΛ ἴση ἡ ΡΤ, τῇ δὲ ΛΒ ἴση ἡ ΡΥ, καὶ συμπεπληρώσθω ἥ τε ΡΧ βάσις καὶ τὸ ΨΥ στερεόν. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΤΡ, ΡΥ δυσὶ ταῖς ΑΛ, ΛΒ ἴσαι εἰσίν, καὶ γωνίας ἴσας περιέχουσιν, ἴσον ἄρα καὶ ὅμοιον τὸ ΡΧ παραλληλόγραμμον τῷ ΘΛ παραλληλογράμμῳ. καὶ ἐπεὶ πάλιν ἴση μὲν ἡ ΑΛ τῇ ΡΤ, ἡ δὲ ΛΜ τῇ ΡΣ, καὶ γωνίας ὀρθὰς περιέχουσιν, ἴσον ἄρα καὶ ὅμοιόν ἐστι τὸ ΡΨ παραλληλόγραμμον τῷ ΑΜ παραλληλογράμμῳ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ ΛΕ τῷ ΣΥ ἴσον τέ ἐστι καὶ ὅμοιον· τρία ἄρα παραλληλόγραμμα τοῦ ΑΕ στερεοῦ τρισὶ παραλληλογράμμοις τοῦ ΨΥ στερεοῦ ἴσα τέ ἐστι καὶ ὅμοια. ἀλλὰ τὰ μὲν τρία τρισὶ τοῖς ἀπεναντίον ἴσα τέ ἐστι καὶ ὅμοια, τὰ δὲ τρία τρισὶ τοῖς ἀπεναντίον· ὅλον ἄρα τὸ ΑΕ στερεὸν παραλληλεπίπεδον ὅλῳ τῷ ΨΥ στερεῷ παραλληλεπιπέδῳ ἴσον ἐστίν. διήχθωσαν αἱ ΔΡ, ΧΥ καὶ συμπιπτέτωσαν ἀλλήλαις κατὰ τὸ Ω, καὶ διὰ τοῦ Τ τῇ ΔΩ παράλληλος ἤχθω ἡ #22αΤ#5, καὶ ἐκβεβλήσθω ἡ ΟΔ κατὰ τὸ #22α, καὶ συμπεπληρώσθω τὰ ΩΨ, ΡΙ στερεά. ἴσον δή ἐστι τὸ ΨΩ στερεόν, οὗ βάσις μέν ἐστι τὸ ΡΨ παραλληλόγραμμον, ἀπεναντίον δὲ τὸ Ω#4, τῷ ΨΥ στερεῷ, οὗ βάσις μὲν τὸ ΡΨ παραλληλόγραμμον, ἀπεναντίον δὲ τὸ ΥΦ· ἐπί τε γὰρ τῆς αὐτῆς βάσεώς εἰσι τῆς ΡΨ καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι αἱ ΡΩ, ΡΥ, Τ#5, ΤΧ, Σ#2, Σο͂ ⟦?⟧, Ψ#4, ΨΦ ἐπὶ τῶν αὐτῶν εἰσιν εὐθειῶν τῶν ΩΧ, #2Φ. ἀλλὰ τὸ ΨΥ στερεὸν τῷ ΑΕ ἐστιν ἴσον· καὶ τὸ ΨΩ ἄρα στερεὸν τῷ ΑΕ στερεῷ ἐστιν ἴσον. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ ΡΥΧΤ παραλληλόγραμμον τῷ ΩΤ παραλληλογράμμῳ· ἐπί τε γὰρ τῆς αὐτῆς βάσεώς εἰσι τῆς ΡΤ καὶ ἐν ταῖς αὐταῖς παραλλήλοις ταῖς ΡΤ, ΩΧ· ἀλλὰ τὸ ΡΥΧΤ τῷ ΓΔ ἐστιν ἴσον, ἐπεὶ καὶ τῷ ΑΒ, καὶ τὸ ΩΤ ἄρα παραλληλόγραμμον τῷ ΓΔ ἐστιν ἴσον. ἄλλο δὲ τὸ ΔΤ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΓΔ βάσις πρὸς τὴν ΔΤ, οὕτως ἡ ΩΤ πρὸς τὴν ΔΤ. καὶ ἐπεὶ στερεὸν παραλληλεπίπεδον τὸ ΓΙ ἐπιπέδῳ τῷ ΡΖ τέτμηται παραλλήλῳ ὄντι τοῖς ἀπεναντίον ἐπιπέδοις, ἔστιν ὡς ἡ ΓΔ βάσις πρὸς τὴν ΔΤ βάσιν, οὕτως τὸ ΓΖ στερεὸν πρὸς τὸ ΡΙ στερεόν. διὰ τὰ αὐτὰ δή, ἐπεὶ στερεὸν παραλληλεπίπεδον τὸ ΩΙ ἐπιπέδῳ τῷ ΡΨ τέτμηται παραλλήλῳ ὄντι τοῖς ἀπεναντίον ἐπιπέδοις, ἔστιν ὡς ἡ ΩΤ βάσις πρὸς τὴν ΤΔ βάσιν, οὕτως τὸ ΩΨ στερεὸν πρὸς τὸ ΡΙ. ἀλλʼ ὡς ἡ ΓΔ βάσις πρὸς τὴν ΔΤ, οὕτως ἡ ΩΤ πρὸς τὴν ΔΤ· καὶ ὡς ἄρα τὸ ΓΖ στερεὸν πρὸς τὸ ΡΙ στερεόν, οὕτως τὸ ΩΨ στερεὸν πρὸς τὸ ΡΙ. ἑκάτερον ἄρα τῶν ΓΖ, ΩΨ στερεῶν πρὸς τὸ ΡΙ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΓΖ στερεὸν τῷ ΩΨ στερεῷ. ἀλλὰ τὸ ΩΨ τῷ ΑΕ ἐδείχθη ἴσον· καὶ τὸ ΑΕ ἄρα τῷ ΓΖ ἐστιν ἴσον. μὴ ἔστωσαν δὴ αἱ ἐφεστηκυῖαι αἱ ΑΗ, ΘΚ, ΒΕ, ΛΜ, ΓΝ, ΟΠ, ΔΖ, ΡΣ πρὸς ὀρθὰς ταῖς ΑΒ, ΓΔ βάσεσιν· λέγω πάλιν, ὅτι ἴσον τὸ ΑΕ στερεὸν τῷ ΓΖ στερεῷ. ἤχθωσαν γὰρ ἀπὸ τῶν Κ, Ε, Η, Μ, Π, Ζ, Ν, Σ σημείων ἐπὶ τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον κάθετοι αἱ ΚΞ, ΕΤ, ΗΥ, ΜΦ, ΠΧ, ΖΨ, ΝΩ, ΣΙ, καὶ συμβαλλέτωσαν τῷ ἐπιπέδῳ κατὰ τὰ Ξ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω, Ι σημεῖα, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΞΤ, ΞΥ, ΥΦ, ΤΦ, ΧΨ, ΧΩ, ΩΙ, ΙΨ. ἴσον δή ἐστι τὸ ΚΦ στερεὸν τῷ ΠΙ στερεῷ· ἐπί τε γὰρ ἴσων βάσεών εἰσι τῶν ΚΜ, ΠΣ καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι πρὸς ὀρθάς εἰσι ταῖς βάσεσιν. ἀλλὰ τὸ μὲν ΚΦ στερεὸν τῷ ΑΕ στερεῷ ἐστιν ἴσον, τὸ δὲ ΠΙ τῷ ΓΖ· ἐπί τε γὰρ τῆς αὐτῆς βάσεώς εἰσι καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος, ὧν αἱ ἐφεστῶσαι οὔκ εἰσιν ἐπὶ τῶν αὐτῶν εὐθειῶν. καὶ τὸ ΑΕ ἄρα στερεὸν τῷ ΓΖ στερεῷ ἐστιν ἴσον. τὰ ἄρα ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα στερεὰ παραλληλεπίπεδα καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.32Önerme 32. Yükseklikleri aynı olan paralelyüzlülerin birbirine oranı tabanlarının oranı gibidir.

AB ile GD, yükseklikleri aynı olan paralelyüzlüler olsun. Diyorum ki AB ile GD paralelyüzlülerinin birbirine oranı tabanlarının oranı gibidir; yani AE tabanının GZ tabanına oranı, AB cisminin GD cismine oranı gibidir.

ZH'ye uygulanarak AE'ye eşit ZTh kurulsun ve ZTh tabanı üzerinde, yüksekliği GD'ninkiyle aynı olan HK paralelyüzlüsü tamamlansın. AB cismi HK cismine eşittir; çünkü eşit AE ile ZTh tabanları üzerindedirler ve yükseklikleri aynıdır. GK paralelyüzlüsü, karşılıklı yüzlerine paralel olan DH düzlemiyle kesildiğinden, GZ tabanının ZTh tabanına oranı GD cisminin DTh cismine oranı gibidir. ZTh tabanı AE tabanına, HK cismi de AB cismine eşittir; o hâlde AE tabanının GZ tabanına oranı da AB cisminin GD cismine oranı gibidir.

Öyleyse yükseklikleri aynı olan paralelyüzlülerin birbirine oranı tabanlarının oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.32

τὰ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ὄντα στερεὰ παραλληλεπίπεδα πρὸς ἄλληλά ἐστιν ὡς αἱ βάσεις. ἔστω ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος στερεὰ παραλληλεπίπεδα τὰ ΑΒ, ΓΔ· λέγω, ὅτι τὰ ΑΒ, ΓΔ στερεὰ παραλληλεπίπεδα πρὸς ἄλληλά ἐστιν ὡς αἱ βάσεις, τουτέστιν ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΑΕ βάσις πρὸς τὴν ΓΖ βάσιν, οὕτως τὸ ΑΒ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΔ στερεόν. παραβεβλήσθω γὰρ παρὰ τὴν ΖΗ τῷ ΑΕ ἴσον τὸ ΖΘ, καὶ ἀπὸ βάσεως μὲν τῆς ΖΘ, ὕψους δὲ τοῦ αὐτοῦ τῷ ΓΔ στερεὸν παραλληλεπίπεδον συμπεπληρώσθω τὸ ΗΚ. ἴσον δή ἐστι τὸ ΑΒ στερεὸν τῷ ΗΚ στερεῷ· ἐπί τε γὰρ ἴσων βάσεών εἰσι τῶν ΑΕ, ΖΘ καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος. καὶ ἐπεὶ στερεὸν παραλληλεπίπεδον τὸ ΓΚ ἐπιπέδῳ τῷ ΔΗ τέτμηται παραλλήλῳ ὄντι τοῖς ἀπεναντίον ἐπιπέδοις, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΓΖ βάσις πρὸς τὴν ΖΘ βάσιν, οὕτως τὸ ΓΔ στερεὸν πρὸς τὸ ΔΘ στερεόν. ἴση δὲ ἡ μὲν ΖΘ βάσις τῇ ΑΕ βάσει, τὸ δὲ ΗΚ στερεὸν τῷ ΑΒ στερεῷ· ἔστιν ἄρα καὶ ὡς ἡ ΑΕ βάσις πρὸς τὴν ΓΖ βάσιν, οὕτως τὸ ΑΒ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΔ στερεόν. τὰ ἄρα ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ὄντα στερεὰ παραλληλεπίπεδα πρὸς ἄλληλά ἐστιν ὡς αἱ βάσεις· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.33Önerme 33. Benzer paralelyüzlülerin birbirine oranı, karşılık gelen kenarlarının oranının üçlenmişidir.

AB ile GD benzer paralelyüzlüler olsun ve AE, GZ'ye karşılık gelsin. Diyorum ki AB cisminin GD cismine oranı, AE'nin GZ'ye oranının üçlenmişidir.

AE, HE ve ThE ile aynı doğru üzerinde EK, EL ve EM uzatılsın; EK, GZ'ye, EL, ZN'ye, EM de ZR'ye eşit alınsın; KL paralelkenarı ile KO cismi tamamlansın.

KE ile EL, GZ ile ZN'ye eşit olduğundan ve KEL açısı GZN açısına eşit olduğundan (çünkü AB ile GD cisimlerinin benzerliği sebebiyle AEH açısı GZN açısına eşittir), KL paralelkenarı GN paralelkenarına eşit [ve benzer]dir. Aynı sebeple KM paralelkenarı GR [paralelkenarına], EO da DZ'ye eşit ve benzerdir. O hâlde KO cisminin üç paralelkenarı GD cisminin üç paralelkenarına eşit ve benzerdir. Ama her iki cisimde de bu üç yüz karşılarındaki üç yüze eşit ve benzerdir; o hâlde KO cisminin bütünü GD cisminin bütününe eşit ve benzerdir. HK paralelkenarı tamamlansın ve HK ile KL paralelkenarları tabanları üzerinde, yükseklikleri AB'ninkiyle aynı olan EX ile LP cisimleri tamamlansın. AB ile GD cisimlerinin benzerliği sebebiyle AE'nin GZ'ye oranı EH'nin ZN'ye ve ETh'nin ZR'ye oranı gibi olduğundan ve GZ, EK'ye, ZN, EL'ye, ZR de EM'ye eşit olduğundan, AE'nin EK'ye oranı HE'nin EL'ye ve ThE'nin EM'ye oranı gibidir. Ama AE'nin EK'ye oranı AH [paralelkenarının] HK paralelkenarına, HE'nin EL'ye oranı HK'nin KL'ye, ThE'nin EM'ye oranı da PE'nin KM'ye oranı gibidir; o hâlde AH paralelkenarının HK'ye oranı HK'nin KL'ye ve PE'nin KM'ye oranı gibidir. Ama AH'nin HK'ye oranı AB cisminin EX cismine, HK'nin KL'ye oranı XE cisminin PL cismine, PE'nin KM'ye oranı da PL cisminin KO cismine oranı gibidir; o hâlde AB cisminin EX'e oranı EX'in PL'ye ve PL'nin KO'ya oranı gibidir. Dört büyüklük ardışık orantılıysa, birincinin dördüncüye oranı ikinciye oranının üçlenmişidir; o hâlde AB cisminin KO'ya oranı, AB'nin EX'e oranının üçlenmişidir. Ama AB'nin EX'e oranı AH paralelkenarının HK'ye ve AE doğrusunun EK'ye oranı gibidir; dolayısıyla AB cisminin KO'ya oranı da AE'nin EK'ye oranının üçlenmişidir. KO cismi GD cismine, EK doğrusu da GZ'ye eşittir; o hâlde AB cisminin GD cismine oranı, ona karşılık gelen AE kenarının karşılık gelen GZ kenarına oranının üçlenmişidir.

Öyleyse benzer paralelyüzlülerin birbirine oranı, karşılık gelen kenarlarının oranının üçlenmişidir. Gösterilmesi gereken buydu.

Sonuç: Bundan açıktır ki dört doğru orantılıysa, birincinin dördüncüye oranı, birinci üzerine çizilen paralelyüzlünün ikinci üzerine ona benzer ve benzer konumda çizilen paralelyüzlüye oranı gibi olur; çünkü birincinin dördüncüye oranı da ikinciye oranının üçlenmişidir.

11.prop.33

τὰ ὅμοια στερεὰ παραλληλεπίπεδα πρὸς ἄλληλα ἐν τριπλασίονι λόγῳ εἰσὶ τῶν ὁμολόγων πλευρῶν. ἔστω ὅμοια στερεὰ παραλληλεπίπεδα τὰ ΑΒ, ΓΔ, ὁμόλογος δὲ ἔστω ἡ ΑΕ τῇ ΓΖ· λέγω, ὅτι τὸ ΑΒ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΔ στερεὸν τριπλασίονα λόγον ἔχει, ἤπερ ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΓΖ. ἐκβεβλήσθωσαν γὰρ ἐπʼ εὐθείας ταῖς ΑΕ, ΗΕ, ΘΕ αἱ ΕΚ, ΕΛ, ΕΜ, καὶ κείσθω τῇ μὲν ΓΖ ἴση ἡ ΕΚ, τῇ δὲ ΖΝ ἴση ἡ ΕΛ, καὶ ἔτι τῇ ΖΡ ἴση ἡ ΕΜ, καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΚΛ παραλληλόγραμμον καὶ τὸ ΚΟ στερεόν. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΚΕ, ΕΛ δυσὶ ταῖς ΓΖ, ΖΝ ἴσαι εἰσίν, ἀλλὰ καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΚΕΛ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΓΖΝ ἐστιν ἴση, ἐπειδήπερ καὶ ἡ ὑπὸ ΑΕΗ τῇ ὑπὸ ΓΖΝ ἐστιν ἴση διὰ τὴν ὁμοιότητα τῶν ΑΒ, ΓΔ στερεῶν, ἴσον ἄρα ἐστὶ [καὶ ὅμοιον] τὸ ΚΛ παραλληλόγραμμον τῷ ΓΝ παραλληλογράμμῳ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ μὲν ΚΜ παραλληλόγραμμον ἴσον ἐστὶ καὶ ὅμοιον τῷ ΓΡ [παραλληλογράμμῳ] καὶ ἔτι τὸ ΕΟ τῷ ΔΖ· τρία ἄρα παραλληλόγραμμα τοῦ ΚΟ στερεοῦ τρισὶ παραλληλογράμμοις τοῦ ΓΔ στερεοῦ ἴσα ἐστὶ καὶ ὅμοια. ἀλλὰ τὰ μὲν τρία τρισὶ τοῖς ἀπεναντίον ἴσα ἐστὶ καὶ ὅμοια, τὰ δὲ τρία τρισὶ τοῖς ἀπεναντίον ἴσα ἐστὶ καὶ ὅμοια· ὅλον ἄρα τὸ ΚΟ στερεὸν ὅλῳ τῷ ΓΔ στερεῷ ἴσον ἐστὶ καὶ ὅμοιον. συμπεπληρώσθω τὸ ΗΚ παραλληλόγραμμον, καὶ ἀπὸ βάσεων μὲν τῶν ΗΚ, ΚΛ παραλληλογράμμων, ὕψους δὲ τοῦ αὐτοῦ τῷ ΑΒ στερεὰ συμπεπληρώσθω τὰ ΕΞ, ΛΠ. καὶ ἐπεὶ διὰ τὴν ὁμοιότητα τῶν ΑΒ, ΓΔ στερεῶν ἐστιν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΓΖ, οὕτως ἡ ΕΗ πρὸς τὴν ΖΝ, καὶ ἡ ΕΘ πρὸς τὴν ΖΡ, ἴση δὲ ἡ μέν ΓΖ τῇ ΕΚ, ἡ δὲ ΖΝ τῇ ΕΛ, ἡ δὲ ΖΡ τῇ ΕΜ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΕΚ, οὕτως ἡ ΗΕ πρὸς τὴν ΕΛ καὶ ἡ ΘΕ πρὸς τὴν ΕΜ. ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΕΚ, οὕτως τὸ ΑΗ [παραλληλόγραμμον] πρὸς τὸ ΗΚ παραλληλόγραμμον, ὡς δὲ ἡ ΗΕ πρὸς τὴν ΕΛ, οὕτως τὸ ΗΚ πρὸς τὸ ΚΛ, ὡς δὲ ἡ ΘΕ πρὸς ΕΜ, οὕτως τὸ ΠΕ πρὸς τὸ ΚΜ· καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΗ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΗΚ, οὕτως τὸ ΗΚ πρὸς τὸ ΚΛ καὶ τὸ ΠΕ πρὸς τὸ ΚΜ. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ ΑΗ πρὸς τὸ ΗΚ, οὕτως τὸ ΑΒ στερεὸν πρὸς τὸ ΕΞ στερεόν, ὡς δὲ τὸ ΗΚ πρὸς τὸ ΚΛ, οὕτως τὸ ΞΕ στερεὸν πρὸς τὸ ΠΛ στερεόν, ὡς δὲ τὸ ΠΕ πρὸς τὸ ΚΜ, οὕτως τὸ ΠΛ στερεὸν πρὸς τὸ ΚΟ στερεόν· καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΒ στερεὸν πρὸς τὸ ΕΞ, οὕτως τὸ ΕΞ πρὸς τὸ ΠΛ καὶ τὸ ΠΛ πρὸς τὸ ΚΟ. ἐὰν δὲ τέσσαρα μεγέθη κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογον ᾖ, τὸ πρῶτον πρὸς τὸ τέταρτον τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ πρὸς τὸ δεύτερον· τὸ ΑΒ ἄρα στερεὸν πρὸς τὸ ΚΟ τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΕΞ. ἀλλʼ ὡς τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΕΞ, οὕτως τὸ ΑΗ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΗΚ καὶ ἡ ΑΕ εὐθεῖα πρὸς τὴν ΕΚ· ὥστε καὶ τὸ ΑΒ στερεὸν πρὸς τὸ ΚΟ τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΕΚ. ἴσον δὲ τὸ [μὲν] ΚΟ στερεὸν τῷ ΓΔ στερεῷ, ἡ δὲ ΕΚ εὐθεῖα τῇ ΓΖ· καὶ τὸ ΑΒ ἄρα στερεὸν πρὸς τὸ ΓΔ στερεὸν τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ὁμόλογος αὐτοῦ πλευρὰ ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ὁμόλογον πλευρὰν τὴν ΓΖ. τὰ ἄρα ὅμοια στερεὰ παραλληλεπίπεδα ἐν τριπλασίονι λόγῳ ἐστὶ τῶν ὁμολόγων πλευρῶν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι ἐὰν τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, ἔσται ὡς ἡ πρώτη πρὸς τὴν τετάρτην, οὕτω τὸ ἀπὸ τῆς πρώτης στερεὸν παραλληλεπίπεδον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς δευτέρας τὸ ὅμοιον καὶ ὁμοίως ἀναγραφόμενον, ἐπείπερ καὶ ἡ πρώτη πρὸς τὴν τετάρτην τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ πρὸς τὴν δευτέραν.

11.prop.34-1Önerme 34. Eşit paralelyüzlülerin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır; tabanları yükseklikleriyle ters orantılı olan paralelyüzlüler de eşittir.

AB ile GD eşit paralelyüzlüler olsun. Diyorum ki AB ile GD paralelyüzlülerinin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır; yani ETh tabanının NP tabanına oranı, GD cisminin yüksekliğinin AB cisminin yüksekliğine oranı gibidir.

Önce AH, EZ, LB, ThK, GM, NX, OD ve PR yan kenarları tabanlarına dik olsun. Diyorum ki ETh tabanının NP tabanına oranı GM'nin AH'ye oranı gibidir.

ETh tabanı NP tabanına eşitse, AB cismi de GD cismine eşit olduğundan, GM de AH'ye eşit olacaktır. Çünkü yükseklikleri aynı olan paralelyüzlülerin birbirine oranı tabanlarının oranı gibidir. [ETh ile NP tabanları eşitken AH ile GM yükseklikleri eşit olmasaydı, AB cismi de GD'ye eşit olmazdı. Oysa eşit olduğu kabul edilmişti; o hâlde GM yüksekliği AH yüksekliğinden farklı olamaz; demek ki eşittir.] Böylece ETh tabanının NP'ye oranı GM'nin AH'ye oranı gibi olur ve AB ile GD paralelyüzlülerinin tabanlarının yükseklikleriyle ters orantılı olduğu açıktır.

Şimdi ETh tabanı NP tabanına eşit olmasın, ETh büyük olsun. AB cismi GD cismine eşit olduğundan GM de AH'den büyüktür [çünkü öyle olmasaydı, AB ile GD cisimleri yine eşit olmazdı; oysa eşit oldukları kabul edilmişti]. O hâlde GT, AH'ye eşit alınsın ve NP tabanı üzerinde, yüksekliği GT olan FG paralelyüzlüsü tamamlansın. AB cismi GD cismine eşit olduğundan ve GF bunların dışında bir cisim olduğundan, eşit büyüklüklerin aynı büyüklüğe oranı da aynı olduğu için, AB cisminin GF cismine oranı GD cisminin GF cismine oranı gibidir. Ama AB cisminin GF cismine oranı ETh tabanının NP tabanına oranı gibidir, çünkü AB ile GF cisimlerinin yükseklikleri eşittir; GD cisminin GF cismine oranı da MP tabanının TP tabanına ve GM'nin GT'ye oranı gibidir. O hâlde ETh tabanının NP tabanına oranı MG'nin GT'ye oranı gibidir. GT ise AH'ye eşittir; o hâlde ETh tabanının NP tabanına oranı MG'nin AH'ye oranı gibidir. Demek ki AB ile GD paralelyüzlülerinin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır.

Şimdi de AB ile GD paralelyüzlülerinin tabanları yükseklikleriyle ters orantılı olsun; yani ETh tabanının NP tabanına oranı GD cisminin yüksekliğinin AB cisminin yüksekliğine oranı gibi olsun. Diyorum ki AB cismi GD cismine eşittir.

Yine yan kenarlar tabanlara dik olsun. ETh tabanı NP tabanına eşitse ve ETh tabanının NP tabanına oranı GD cisminin yüksekliğinin AB cisminin yüksekliğine oranı gibiyse, GD cisminin yüksekliği AB cisminin yüksekliğine de eşittir. Eşit tabanlar üzerinde bulunan ve yükseklikleri aynı olan paralelyüzlüler ise birbirine eşittir; o hâlde AB cismi GD cismine eşittir.

Şimdi ETh tabanı NP [tabanına] eşit olmasın, ETh büyük olsun. O hâlde GD cisminin yüksekliği de AB cisminin yüksekliğinden, yani GM de AH'den büyüktür. Yine GT, AH'ye eşit alınsın ve GF cismi aynı şekilde tamamlansın. ETh tabanının NP tabanına oranı MG'nin AH'ye oranı gibi olduğundan ve AH, GT'ye eşit olduğundan, ETh tabanının NP tabanına oranı GM'nin GT'ye oranı gibidir. Ama ETh [tabanının] NP tabanına oranı AB cisminin GF cismine oranı gibidir, çünkü AB ile GF cisimlerinin yükseklikleri eşittir; GM'nin GT'ye oranı da hem MP tabanının PT tabanına hem de GD cisminin GF cismine oranı gibidir. O hâlde AB cisminin GF cismine oranı GD cisminin GF cismine oranı gibidir; demek ki AB ile GD'nin her birinin GF'ye oranı aynıdır. O hâlde AB cismi GD cismine eşittir. [Gösterilmesi gereken buydu.]

11.prop.34-1

τῶν ἴσων στερεῶν παραλληλεπιπέδων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν· καὶ ὧν στερεῶν παραλληλεπιπέδων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν, ἴσα ἐστὶν ἐκεῖνα. ἔστω ἴσα στερεὰ παραλληλεπίπεδα τὰ ΑΒ, ΓΔ· λέγω, ὅτι τῶν ΑΒ, ΓΔ στερεῶν παραλληλεπιπέδων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν, καί ἐστιν ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΓΔ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΑΒ στερεοῦ ὕψος. ἔστωσαν γὰρ πρότερον αἱ ἐφεστηκυῖαι αἱ ΑΗ, ΕΖ, ΛΒ, ΘΚ, ΓΜ, ΝΞ, ΟΔ, ΠΡ πρὸς ὀρθὰς ταῖς βάσεσιν αὐτῶν· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΑΗ. εἰ μὲν οὖν ἴση ἐστιν ἡ ΕΘ βάσις τῇ ΝΠ βάσει, ἔστι δὲ καὶ τὸ ΑΒ στερεὸν τῷ ΓΔ στερεῷ ἴσον, ἔσται καὶ ἡ ΓΜ τῇ ΑΗ ἴση. τὰ γὰρ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος στερεὰ παραλληλεπίπεδα πρὸς ἄλληλά ἐστιν ὡς αἱ βάσεις [εἰ γὰρ τῶν ΕΘ, ΝΠ βάσεων ἴσων οὐσῶν μὴ εἴη τὰ ΑΗ, ΓΜ ὕψη ἴσα, οὐδʼ ἄρα τὸ ΑΒ στερεὸν ἴσον ἔσται τῷ ΓΔ. ὑπόκειται δὲ ἴσον· οὐκ ἄρα ἄνισόν ἐστι τὸ ΓΜ ὕψος τῷ ΑΗ ὕψει· ἴσον ἄρα]. καὶ ἔσται ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ, οὕτως ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΑΗ, καὶ φανερόν, ὅτι τῶν ΑΒ, ΓΔ στερεῶν παραλληλεπιπέδων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν. μὴ ἔστω δὴ ἴση ἡ ΕΘ βάσις τῇ ΝΠ βάσει, ἀλλʼ ἔστω μείζων ἡ ΕΘ. ἔστι δὲ καὶ τὸ ΑΒ στερεὸν τῷ ΓΔ στερεῷ ἴσον· μείζων ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΓΜ τῆς ΑΗ [εἰ γὰρ μή, οὐδʼ ἄρα πάλιν τὰ ΑΒ, ΓΔ στερεὰ ἴσα ἔσται· ὑπόκειται δὲ ἴσα]. κείσθω οὖν τῇ ΑΗ ἴση ἡ ΓΤ, καὶ συμπεπληρώσθω ἀπὸ βάσεως μὲν τῆς ΝΠ, ὕψους δὲ τοῦ ΓΤ, στερεὸν παραλληλεπίπεδον τὸ ΦΓ. καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒ στερεὸν τῷ ΓΔ στερεῷ, ἔξωθεν δὲ τὸ ΓΦ, τὰ δὲ ἴσα πρὸς τὸ αὐτὸ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΒ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΦ στερεόν, οὕτως τὸ ΓΔ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΦ στερεόν. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ ΑΒ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΦ στερεόν, οὕτως ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν· ἰσοϋψῆ γὰρ τὰ ΑΒ, ΓΦ στερεά· ὡς δὲ τὸ ΓΔ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΦ στερεόν, οὕτως ἡ ΜΠ βάσις πρὸς τὴν ΤΠ βάσιν καὶ ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΓΤ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως ἡ ΜΓ πρὸς τὴν ΓΤ. ἴση δὲ ἡ ΓΤ τῇ ΑΗ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως ἡ ΜΓ πρὸς τὴν ΑΗ. τῶν ΑΒ, ΓΔ ἄρα στερεῶν παραλληλεπιπέδων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν. πάλιν δὴ τῶν ΑΒ, ΓΔ στερεῶν παραλληλεπιπέδων ἀντιπεπονθέτωσαν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν, καὶ ἔστω ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΓΔ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΑΒ στερεοῦ ὕψος· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒ στερεὸν τῷ ΓΔ στερεῷ. ἔστωσαν [γὰρ] πάλιν αἱ ἐφεστηκυῖαι πρὸς ὀρθὰς ταῖς βάσεσιν, καὶ εἰ μὲν ἴση ἐστὶν ἡ ΕΘ βάσις τῇ ΝΠ βάσει, καί ἐστιν ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΓΔ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΑΒ στερεοῦ ὕψος, ἴσον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ τοῦ ΓΔ στερεοῦ ὕψος τῷ τοῦ ΑΒ στερεοῦ ὕψει. τὰ δὲ ἐπὶ ἴσων βάσεων στερεὰ παραλληλεπίπεδα καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒ στερεὸν τῷ ΓΔ στερεῷ. μὴ ἔστω δὴ ἡ ΕΘ βάσις τῇ ΝΠ [βάσει] ἴση, ἀλλʼ ἔστω μείζων ἡ ΕΘ· μεῖζον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ τοῦ ΓΔ στερεοῦ ὕψος τοῦ τοῦ ΑΒ στερεοῦ ὕψους, τουτέστιν ἡ ΓΜ τῆς ΑΗ. κείσθω τῇ ΑΗ ἴση πάλιν ἡ ΓΤ, καὶ συμπεπληρώσθω ὁμοίως τὸ ΓΦ στερεόν. ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως ἡ ΜΓ πρὸς τὴν ΑΗ, ἴση δὲ ἡ ΑΗ τῇ ΓΤ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΓΤ. ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΕΘ [βάσις] πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως τὸ ΑΒ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΦ στερεόν· ἰσοϋψῆ γάρ ἐστι τὰ ΑΒ, ΓΦ στερεά· ὡς δὲ ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΓΤ, οὕτως ἥ τε ΜΠ βάσις πρὸς τὴν ΠΤ βάσιν καὶ τὸ ΓΔ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΦ στερεόν. καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΒ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΦ στερεόν, οὕτως τὸ ΓΔ στερεὸν πρὸς τὸ ΓΦ στερεόν· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΑΒ, ΓΔ πρὸς τὸ ΓΦ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον. ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒ στερεὸν τῷ ΓΔ στερεῷ [ὅπερ ἔδει δεῖξαι].

11.prop.34-2Şimdi ZE, BL, HA, ThK, XN, DO, MG ve RP yan kenarları tabanlarına dik olmasın. [Burada da Ō'dan sonraki ek harf b ile verilmiştir.] Z, H, B, K, X, M, D ve R noktalarından ETh'den ve NP'den geçen düzlemlere dikmeler indirilsin ve düzlemlere S, T, Y, F, Kh, Ps, Ō ve b noktalarında rastlasınlar; ZF ile XŌ cisimleri tamamlansın. Diyorum ki bu durumda da AB ile GD cisimleri eşitse tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır; yani ETh tabanının NP tabanına oranı GD cisminin yüksekliğinin AB cisminin yüksekliğine oranı gibidir.

AB cismi GD cismine eşittir. AB, BT'ye eşittir; çünkü aynı ZK tabanı üzerindedirler ve yükseklikleri aynıdır [yan kenarları aynı doğrular üzerinde değildir]. GD cismi de DPs'ye eşittir; çünkü yine aynı RX tabanı üzerindedirler ve yükseklikleri aynıdır [yan kenarları aynı doğrular üzerinde değildir]. O hâlde BT cismi DPs cismine eşittir. [Yükseklikleri tabanlarına dik olan eşit paralelyüzlülerin ise tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır.] O hâlde ZK tabanının XR tabanına oranı, DPs cisminin yüksekliğinin BT cisminin yüksekliğine oranı gibidir. ZK tabanı ETh tabanına, XR tabanı da NP tabanına eşittir; o hâlde ETh tabanının NP tabanına oranı, DPs cisminin yüksekliğinin BT cisminin yüksekliğine oranı gibidir. DPs ile BT cisimlerinin yükseklikleri, DG ile BA cisimlerinin yükseklikleriyle aynıdır; o hâlde ETh tabanının NP tabanına oranı, DG cisminin yüksekliğinin AB cisminin yüksekliğine oranı gibidir. Demek ki AB ile GD paralelyüzlülerinin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır.

Şimdi de AB ile GD paralelyüzlülerinin tabanları yükseklikleriyle ters orantılı olsun; yani ETh tabanının NP tabanına oranı GD cisminin yüksekliğinin AB cisminin yüksekliğine oranı gibi olsun. Diyorum ki AB cismi GD cismine eşittir.

Aynı yapılar kurulduktan sonra: ETh tabanının NP tabanına oranı GD cisminin yüksekliğinin AB cisminin yüksekliğine oranı gibi olduğundan ve ETh tabanı ZK tabanına, NP de XR'ye eşit olduğundan, ZK tabanının XR tabanına oranı GD cisminin yüksekliğinin AB cisminin yüksekliğine oranı gibidir. AB ile GD cisimlerinin yükseklikleri BT ile DPs'ninkilerle aynıdır; o hâlde ZK tabanının XR tabanına oranı, DPs cisminin yüksekliğinin BT cisminin yüksekliğine oranı gibidir. Demek ki BT ile DPs paralelyüzlülerinin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır. [Yükseklikleri tabanlarına dik olan ve tabanları yükseklikleriyle ters orantılı olan paralelyüzlüler ise eşittir.] O hâlde BT cismi DPs cismine eşittir. Ama BT, BA'ya eşittir; çünkü aynı ZK tabanı üzerinde[dirler] ve yükseklikleri aynıdır [yan kenarları aynı doğrular üzerinde değildir]. DPs cismi de DG cismine eşittir [çünkü yine aynı XR tabanı üzerindedirler, yükseklikleri aynıdır ve aynı doğrular üzerinde değildirler]. O hâlde AB cismi de GD cismine eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.34-2

μὴ ἔστωσαν δὴ αἱ ἐφεστηκυῖαι αἱ ΖΕ, ΒΛ, ΗΑ, ΘΚ, ΞΝ, ΔΟ, ΜΓ, ΡΠ πρὸς ὀρθὰς ταῖς βάσεσιν αὐτῶν, καὶ ἤχθωσαν ἀπὸ τῶν Ζ, Η, Β, Κ, Ξ, Μ, Δ, Ρ σημείων ἐπὶ τὰ διὰ τῶν ΕΘ, ΝΠ ἐπίπεδα κάθετοι καὶ συμβαλλέτωσαν τοῖς ἐπιπέδοις κατὰ τὰ Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω, #2, καὶ συμπεπληρώσθω τὰ ΖΦ, ΞΩ στερεά· λέγω, ὅτι καὶ οὕτως ἴσων ὄντων τῶν ΑΒ, ΓΔ στερεῶν ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν, καί ἐστιν ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΓΔ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΑΒ στερεοῦ ὕψος. ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒ στερεὸν τῷ ΓΔ στερεῷ, ἀλλὰ τὸ μὲν ΑΒ τῷ ΒΤ ἐστιν ἴσον· ἐπί τε γὰρ τῆς αὐτῆς βάσεώς εἰσι τῆς ΖΚ καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος [ὧν αἱ ἐφεστῶσαι οὐκ εἰσὶν ἐπὶ τῶν αὐτῶν εὐθειῶν]· τὸ δὲ ΓΔ στερεὸν τῷ ΔΨ ἐστιν ἴσον· ἐπί τε γὰρ πάλιν τῆς αὐτῆς βάσεώς εἰσι τῆς ΡΞ καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος [ὧν αἱ ἐφεστῶσαι οὐκ εἰσὶν ἐπὶ τῶν αὐτῶν εὐθειῶν]· καὶ τὸ ΒΤ ἄρα στερεὸν τῷ ΔΨ στερεῷ ἴσον ἐστίν [τῶν δὲ ἴσων στερεῶν παραλληλεπιπέδων, ὧν τὰ ὕψη πρὸς ὀρθάς ἐστι ταῖς βάσεσιν αὐτῶν,] [ ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν]. ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΖΚ βάσις πρὸς τὴν ΞΡ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΔΨ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΒΤ στερεοῦ ὕψος. ἴση δὲ ἡ μὲν ΖΚ βάσις τῇ ΕΘ βάσει, ἡ δὲ ΞΡ βάσις τῇ ΝΠ βάσει· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΔΨ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΒΤ στερεοῦ ὕψος. τὰ δʼ αὐτὰ ὕψη ἐστὶ τῶν ΔΨ, ΒΤ στερεῶν καὶ τῶν ΔΓ, ΒΑ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΔΓ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΑΒ στερεοῦ ὕψος. τῶν ΑΒ, ΓΔ ἄρα στερεῶν παραλληλεπιπέδων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν. πάλιν δὴ τῶν ΑΒ, ΓΔ στερεῶν παραλληλεπιπέδων ἀντιπεπονθέτωσαν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν, καὶ ἔστω ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΓΔ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΑΒ στερεοῦ ὕψος· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒ στερεὸν τῷ ΓΔ στερεῷ. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων, ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΕΘ βάσις πρὸς τὴν ΝΠ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΓΔ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΑΒ στερεοῦ ὕψος, ἴση δὲ ἡ μὲν ΕΘ βάσις τῇ ΖΚ βάσει, ἡ δὲ ΝΠ τῇ ΞΡ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΖΚ βάσις πρὸς τὴν ΞΡ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΓΔ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΑΒ στερεοῦ ὕψος. τὰ δʼ αὐτὰ ὕψη ἐστὶ τῶν ΑΒ, ΓΔ στερεῶν καὶ τῶν ΒΤ, ΔΨ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΖΚ βάσις πρὸς τὴν ΞΡ βάσιν, οὕτως τὸ τοῦ ΔΨ στερεοῦ ὕψος πρὸς τὸ τοῦ ΒΤ στερεοῦ ὕψος. τῶν ΒΤ, ΔΨ ἄρα στερεῶν παραλληλεπιπέδων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν [ὧν δὲ στερεῶν παραλληλεπιπέδων τὰ ὕψη πρὸς ὀρθάς ἐστι ταῖς βάσεσιν αὐτῶν, ἀντιπεπόνθασι δὲ αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν, ἴσα ἐστὶν ἐκεῖνα]· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΒΤ στερεὸν τῷ ΔΨ στερεῷ. ἀλλὰ τὸ μὲν ΒΤ τῷ ΒΑ ἴσον ἐστίν· ἐπί τε γὰρ τῆς αὐτῆς βάσεως [εἰσι] τῆς ΖΚ καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος [ὧν αἱ ἐφεστῶσαι οὐκ εἰσὶν ἐπὶ τῶν αὐτῶν εὐθειῶν]. τὸ δὲ ΔΨ στερεὸν τῷ ΔΓ στερεῷ ἴσον ἐστίν [ἐπί τε γὰρ πάλιν τῆς αὐτῆς βάσεώς εἰσι τῆς ΞΡ καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος καὶ οὐκ ἐν ταῖς αὐταῖς εὐθείαις]. καὶ τὸ ΑΒ ἄρα στερεὸν τῷ ΓΔ στερεῷ ἐστιν ἴσον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.35Önerme 35. İki düzlem açı eşitse ve bunların köşelerine, ilk doğrularla her biri karşılığına eşit açılar çevreleyen yüksekteki doğrular dikilirse; yüksekteki doğrular üzerinde rastgele noktalar alınıp bu noktalardan ilk açıların bulunduğu düzlemlere dikmeler indirilirse ve düzlemlerde meydana gelen noktalardan ilk açıların köşelerine doğrular birleştirilirse, bu doğrular yüksekteki doğrularla eşit açılar çevreler.

BAG ile EDZ eşit iki doğrusal açı olsun; A ve D noktalarına, ilk doğrularla her biri karşılığına eşit açılar çevreleyen AH ile DM yüksekteki doğruları dikilsin: MDE açısı HAB'ye, MDZ açısı da HAG'ye eşit olsun. AH ile DM üzerinde rastgele H ve M noktaları alınsın; H ve M noktalarından BAG'den ve EDZ'den geçen düzlemlere HL ile MN dikmeleri indirilsin ve düzlemlere N ile L'de rastlasınlar; LA ile ND birleştirilsin. Diyorum ki HAL açısı MDN açısına eşittir.

ATh, DM'ye eşit alınsın ve Th noktasından HL'ye paralel olarak ThK çizilsin. HL, BAG'den geçen düzleme diktir; o hâlde ThK de BAG'den geçen düzleme diktir. K ve N noktalarından AB, AG, DZ ve DE doğrularına KG, NZ, KB ve NE dikmeleri indirilsin; ThG, GB, MZ ve ZE birleştirilsin. ThA üzerindeki kare ThK ile KA üzerindeki karelerin toplamına, KA üzerindeki kare de KG ile GA üzerindeki karelerin toplamına eşit olduğundan, ThA üzerindeki kare ThK, KG ve GA üzerindeki karelerin toplamına eşittir. ThK ile KG üzerindeki karelerin toplamı ThG üzerindeki kareye eşittir; o hâlde ThA üzerindeki kare ThG ile GA üzerindeki karelerin toplamına eşittir. Demek ki ThGA açısı diktir. Aynı sebeple DZM açısı da diktir. O hâlde AGTh açısı DZM açısına eşittir. ThAG açısı da MDZ açısına eşittir. Böylece MDZ ile ThAG, iki açısı öbürünün iki açısına (her biri karşılığına) eşit olan ve eşit açılardan birinin karşısındaki birer kenarı, yani ThA ile MD, birbirine eşit olan iki üçgendir; o hâlde geri kalan kenarları da birbirine, her biri karşılığına eşit olacaktır. Demek ki AG, DZ'ye eşittir. Benzer şekilde AB'nin de DE'ye eşit olduğunu göstereceğiz [şöyle: ThB ile ME birleştirilsin. ATh üzerindeki kare AK ile KTh üzerindeki karelerin toplamına, AK üzerindeki kare de AB ile BK üzerindeki karelerin toplamına eşit olduğundan, AB, BK ve KTh üzerindeki karelerin toplamı ATh üzerindeki kareye eşittir. Ama BK ile KTh üzerindeki karelerin toplamı BTh üzerindeki kareye eşittir, çünkü ThK alttaki düzleme dik olduğu için ThKB açısı diktir; o hâlde ATh üzerindeki kare AB ile BTh üzerindeki karelerin toplamına eşittir; demek ki ABTh açısı diktir. Aynı sebeple DEM açısı da diktir. BATh açısı da EDM açısına eşittir, çünkü öyle kabul edilmişti; ATh da DM'ye eşittir; o hâlde AB de DE'ye eşittir]. AG, DZ'ye, AB de DE'ye eşit olduğundan, GA ile AB, ZD ile DE'ye eşittir. GAB açısı da ZDE açısına eşittir; o hâlde BG tabanı EZ tabanına, üçgen üçgene, geri kalan açılar da geri kalan açılara eşittir; demek ki AGB açısı DZE açısına eşittir. AGK dik açısı da DZN dik açısına eşittir; o hâlde geri kalan BGK açısı geri kalan EZN açısına eşittir. Aynı sebeple GBK açısı da ZEN açısına eşittir. Böylece BGK ile EZN, iki açısı öbürünün iki açısına (her biri karşılığına) eşit olan ve eşit açıların yanındaki birer kenarı, yani BG ile EZ, birbirine eşit olan iki üçgendir; o hâlde geri kalan kenarları da birbirine eşit olacaktır. Demek ki GK, ZN'ye eşittir. AG de DZ'ye eşittir; o hâlde AG ile GK, DZ ile ZN'ye eşittir ve bunlar dik açılar çevreler. O hâlde AK tabanı DN tabanına eşittir. ATh, DM'ye eşit olduğundan, ATh üzerindeki kare de DM üzerindeki kareye eşittir. Ama ATh üzerindeki kare AK ile KTh üzerindeki karelerin toplamına eşittir, çünkü AKTh açısı diktir; DM üzerindeki kare de DN ile NM üzerindeki karelerin toplamına eşittir, çünkü DNM açısı diktir. O hâlde AK ile KTh üzerindeki karelerin toplamı DN ile NM üzerindeki karelerin toplamına eşittir; bunlardan AK üzerindeki kare DN üzerindeki kareye eşittir; demek ki geri kalan KTh üzerindeki kare NM üzerindeki kareye eşittir; o hâlde ThK, MN'ye eşittir. ThA ile AK, MD ile DN'ye, her biri karşılığına eşit olduğundan ve ThK tabanının MN tabanına eşit olduğu gösterildiğinden, ThAK açısı MDN açısına eşittir.

Öyleyse iki düzlem açı eşitse ve önermenin devamı. [Gösterilmesi gereken buydu.]

Sonuç: Bundan açıktır ki iki düzlem açı eşitse ve bunların üzerine, ilk doğrularla her biri karşılığına eşit açılar çevreleyen, birbirine eşit yüksekteki doğrular dikilirse, bunlardan ilk açıların bulunduğu düzlemlere indirilen dikmeler birbirine eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.35

ἐὰν ὦσι δύο γωνίαι ἐπίπεδοι ἴσαι, ἐπὶ δὲ τῶν κορυφῶν αὐτῶν μετέωροι εὐθεῖαι ἐπισταθῶσιν ἴσας γωνίας περιέχουσαι μετὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς εὐθειῶν ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, ἐπὶ δὲ τῶν μετεώρων ληφθῇ τυχόντα σημεῖα, καὶ ἀπʼ αὐτῶν ἐπὶ τὰ ἐπίπεδα, ἐν οἷς εἰσιν αἱ ἐξ ἀρχῆς γωνίαι, κάθετοι ἀχθῶσιν, ἀπὸ δὲ τῶν γενομένων σημείων ἐν τοῖς ἐπιπέδοις ἐπὶ τὰς ἐξ ἀρχῆς γωνίας ἐπιζευχθῶσιν εὐθεῖαι, ἴσας γωνίας περιέξουσι μετὰ τῶν μετεώρων. ἔστωσαν δύο γωνίαι εὐθύγραμμοι ἴσαι αἱ ὑπὸ ΒΑΓ, ΕΔΖ, ἀπὸ δὲ τῶν Α, Δ σημείων μετέωροι εὐθεῖαι ἐφεστάτωσαν αἱ ΑΗ, ΔΜ ἴσας γωνίας περιέχουσαι μετὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς εὐθειῶν ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, τὴν μὲν ὑπὸ ΜΔΕ τῇ ὑπὸ ΗΑΒ, τὴν δὲ ὑπὸ ΜΔΖ τῇ ὑπὸ ΗΑΓ, καὶ εἰλήφθω ἐπὶ τῶν ΑΗ, ΔΜ τυχόντα σημεῖα τὰ Η, Μ, καὶ ἤχθωσαν ἀπὸ τῶν Η, Μ σημείων ἐπὶ τὰ διὰ τῶν ΒΑΓ, ΕΔΖ ἐπίπεδα κάθετοι αἱ ΗΛ, ΜΝ, καὶ συμβαλλέτωσαν τοῖς ἐπιπέδοις κατὰ τὰ Ν, Λ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΛΑ, ΝΔ· λέγω, ὅτι ἴση ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΗΑΛ γωνία τῇ ὑπὸ ΜΔΝ γωνίᾳ. κείσθω τῇ ΔΜ ἴση ἡ ΑΘ, καὶ ἤχθω διὰ τοῦ Θ σημείου τῇ ΗΛ παράλληλος ἡ ΘΚ. ἡ δὲ ΗΛ κάθετός ἐστιν ἐπὶ τὸ διὰ τῶν ΒΑΓ ἐπίπεδον· καὶ ἡ ΘΚ ἄρα κάθετός ἐστιν ἐπὶ τὸ διὰ τῶν ΒΑΓ ἐπίπεδον. ἤχθωσαν ἀπὸ τῶν Κ, Ν σημείων ἐπὶ τὰς ΑΒ, ΑΓ, ΔΖ, ΔΕ εὐθείας κάθετοι αἱ ΚΓ, ΝΖ, ΚΒ, ΝΕ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΘΓ, ΓΒ, ΜΖ, ΖΕ. ἐπεὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΘΑ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΘΚ, ΚΑ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΚΑ ἴσα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΚΓ, ΓΑ, καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΘΑ ἄρα ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΘΚ, ΚΓ, ΓΑ. τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΘΚ, ΚΓ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΘΓ· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΘΑ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΘΓ, ΓΑ. ὀρθὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΘΓΑ γωνία. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ὑπὸ ΔΖΜ γωνία ὀρθή ἐστιν. ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΑΓΘ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΖΜ. ἔστι δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΘΑΓ τῇ ὑπὸ ΜΔΖ ἴση. δύο δὴ τρίγωνά ἐστι τὰ ΜΔΖ, ΘΑΓ δύο γωνίας δυσὶ γωνίαις ἴσας ἔχοντα ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ μίαν πλευρὰν μιᾷ πλευρᾷ ἴσην τὴν ὑποτείνουσαν ὑπὸ μίαν τῶν ἴσων γωνιῶν τὴν ΘΑ τῇ ΜΔ· καὶ τὰς λοιπὰς ἄρα πλευρὰς ταῖς λοιπαῖς πλευραῖς ἴσας ἕξει ἑκατέραν ἑκατέρᾳ. ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΔΖ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΔΕ ἐστιν ἴση [οὕτως· ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΘΒ, ΜΕ. καὶ ἐπεὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΘ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΚ, ΚΘ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΑΚ ἴσα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΚ, τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΚ, ΚΘ ἴσα ἐστὶ τῷ ἀπὸ ΑΘ. ἀλλὰ τοῖς ἀπὸ τῶν ΒΚ, ΚΘ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΒΘ· ὀρθὴ γὰρ ἡ ὑπὸ ΘΚΒ γωνία διὰ τὸ καὶ τὴν ΘΚ κάθετον εἶναι ἐπὶ τὸ ὑποκείμενον ἐπίπεδον· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΑΘ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΘ· ὀρθὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ὑπὸ ΑΒΘ γωνία. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ὑπὸ ΔΕΜ γωνία ὀρθή ἐστιν. ἔστι δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ΒΑΘ γωνία τῇ ὑπὸ ΕΔΜ ἴση· ὑπόκεινται γάρ· καὶ ἔστιν ἡ ΑΘ τῇ ΔΜ ἴση· ἴση ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΔΕ ]. ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΑΓ τῇ ΔΖ, ἡ δὲ ΑΒ τῇ ΔΕ, δύο δὴ αἱ ΓΑ, ΑΒ δυσὶ ταῖς ΖΔ, ΔΕ ἴσαι εἰσίν. ἀλλὰ καὶ γωνία ἡ ὑπὸ ΓΑΒ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΖΔΕ ἐστιν ἴση· βάσις ἄρα ἡ ΒΓ βάσει τῇ ΕΖ ἴση ἐστὶ καὶ τὸ τρίγωνον τῷ τριγώνῳ καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις· ἴση ἄρα ἡ ὑπὸ ΑΓΒ γωνία τῇ ὑπὸ ΔΖΕ. ἔστι δὲ καὶ ὀρθὴ ἡ ὑπὸ ΑΓΚ ὀρθῇ τῇ ὑπὸ ΔΖΝ ἴση· καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ ὑπὸ ΒΓΚ λοιπῇ τῇ ὑπὸ ΕΖΝ ἐστιν ἴση. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ὑπὸ ΓΒΚ τῇ ὑπὸ ΖΕΝ ἐστιν ἴση. δύο δὴ τρίγωνά ἐστι τὰ ΒΓΚ, ΕΖΝ [τὰς] δύο γωνίας δυσὶ γωνίαις ἴσας ἔχοντα ἑκατέραν ἑκατέρᾳ καὶ μίαν πλευρὰν μιᾷ πλευρᾷ ἴσην τὴν πρὸς ταῖς ἴσαις γωνίαις τὴν ΒΓ τῇ ΕΖ· καὶ τὰς λοιπὰς ἄρα πλευρὰς ταῖς λοιπαῖς πλευραῖς ἴσας ἕξουσιν. ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΚ τῇ ΖΝ. ἔστι δὲ καὶ ἡ ΑΓ τῇ ΔΖ ἴση· δύο δὴ αἱ ΑΓ, ΓΚ δυσὶ ταῖς ΔΖ, ΖΝ ἴσαι εἰσίν· καὶ ὀρθὰς γωνίας περιέχουσιν. βάσις ἄρα ἡ ΑΚ βάσει τῇ ΔΝ ἴση ἐστίν. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΑΘ τῇ ΔΜ, ἴσον ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΘ τῷ ἀπὸ τῆς ΔΜ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΘ ἴσα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΚ, ΚΘ· ὀρθὴ γὰρ ἡ ὑπὸ ΑΚΘ· τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΔΜ ἴσα τὰ ἀπὸ τῶν ΔΝ, ΝΜ· ὀρθὴ γὰρ ἡ ὑπὸ ΔΝΜ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΚ, ΚΘ ἴσα ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΔΝ, ΝΜ, ὧν τὸ ἀπὸ τῆς ΑΚ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΔΝ· λοιπὸν ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΚΘ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΝΜ· ἴση ἄρα ἡ ΘΚ τῇ ΜΝ. καὶ ἐπεὶ δύο αἱ ΘΑ, ΑΚ δυσὶ ταῖς ΜΔ, ΔΝ ἴσαι εἰσὶν ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, καὶ βάσις ἡ ΘΚ βάσει τῇ ΜΝ ἐδείχθη ἴση, γωνία ἄρα ἡ ὑπὸ ΘΑΚ γωνίᾳ τῇ ὑπὸ ΜΔΝ ἐστιν ἴση. ἐὰν ἄρα ὦσι δύο γωνίαι ἐπίπεδοι ἴσαι καὶ τὰ ἑξῆς τῆς προτάσεως [ὅπερ ἔδει δεῖξαι]. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι, ἐὰν ὦσι δύο γωνίαι ἐπίπεδοι ἴσαι, ἐπισταθῶσι δὲ ἐπʼ αὐτῶν μετέωροι εὐθεῖαι ἴσαι ἴσας γωνίας περιέχουσαι μετὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς εὐθειῶν ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, αἱ ἀπʼ αὐτῶν κάθετοι ἀγόμεναι ἐπὶ τὰ ἐπίπεδα, ἐν οἷς εἰσιν αἱ ἐξ ἀρχῆς γωνίαι, ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.36Önerme 36. Üç doğru orantılıysa, üçünden kurulan paralelyüzlü, ortadaki doğru üzerine kurulan, bütün kenarları eşit ve açıları öncekinin açılarına eşit paralelyüzlüye eşittir.

A, B ve G orantılı üç doğru olsun: A'nın B'ye oranı B'nin G'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki A, B ve G'den kurulan cisim, B üzerine kurulan, bütün kenarları eşit ve açıları öncekinin açılarına eşit cisme eşittir.

E'de bulunan ve DEH, HEZ ve ZED açılarıyla çevrelenen bir cisim açısı ortaya konsun; DE, HE ve EZ'nin her biri B'ye eşit alınsın ve EK paralelyüzlüsü tamamlansın; LM, A'ya eşit alınsın; LM doğrusu üzerinde ve bu doğrudaki L noktasında, E'deki cisim açısına eşit ve NLX, XLM ve MLN açılarıyla çevrelenen bir cisim açısı kurulsun; LX, B'ye, LN de G'ye eşit alınsın. A'nın B'ye oranı B'nin G'ye oranı gibi olduğundan ve A, LM'ye, B, LX ile ED'nin her birine, G de LN'ye eşit olduğundan, LM'nin EZ'ye oranı DE'nin LN'ye oranı gibidir. Böylece eşit NLM ile DEZ açılarını çevreleyen kenarlar ters orantılıdır; o hâlde MN paralelkenarı DZ paralelkenarına eşittir. DEZ ile NLM iki eşit doğrusal düzlem açı olduğundan ve bunların üzerine, hem birbirine eşit hem de ilk doğrularla her biri karşılığına eşit açılar çevreleyen LX ile EH yüksekteki doğruları dikildiğinden, H ve X noktalarından NLM'den ve DEZ'den geçen düzlemlere indirilen dikmeler birbirine eşittir; dolayısıyla LTh ile EK cisimlerinin yükseklikleri aynıdır. Eşit tabanlar üzerinde bulunan ve yükseklikleri aynı olan paralelyüzlüler ise birbirine eşittir; o hâlde ThL cismi EK cismine eşittir. LTh, A, B ve G'den kurulan cisim, EK de B üzerine kurulan cisimdir; o hâlde A, B ve G'den kurulan paralelyüzlü, B üzerine kurulan, bütün kenarları eşit ve açıları öncekinin açılarına eşit cisme eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.36

ἐὰν τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, τὸ ἐκ τῶν τριῶν στερεὸν παραλληλεπίπεδον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς μέσης στερεῷ παραλληλεπιπέδῳ ἰσοπλεύρῳ μέν, ἰσογωνίῳ δὲ τῷ προειρημένῳ. ἔστωσαν τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον αἱ Α, Β, Γ, ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Β πρὸς τὴν Γ· λέγω, ὅτι τὸ ἐκ τῶν Α, Β, Γ στερεὸν ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς Β στερεῷ ἰσοπλεύρῳ μέν, ἰσογωνίῳ δὲ τῷ προειρημένῳ. Ἐκκείσθω στερεὰ γωνία ἡ πρὸς τῷ Ε περιεχομένη ὑπὸ τῶν ὑπὸ ΔΕΗ, ΗΕΖ, ΖΕΔ, καὶ κείσθω τῇ μὲν Β ἴση ἑκάστη τῶν ΔΕ, ΗΕ, ΕΖ, καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΕΚ στερεὸν παραλληλεπίπεδον, τῇ δὲ Α ἴση ἡ ΛΜ, καὶ συνεστάτω πρὸς τῇ ΛΜ εὐθείᾳ καὶ τῷ πρὸς αὐτῇ σημείῳ τῷ Λ τῇ πρὸς τῷ Ε στερεᾷ γωνίᾳ ἴση στερεὰ γωνία ἡ περιεχομένη ὑπὸ τῶν ΝΛΞ, ΞΛΜ, ΜΛΝ, καὶ κείσθω τῇ μὲν Β ἴση ἡ ΛΞ, τῇ δὲ Γ ἴση ἡ ΛΝ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Β πρὸς τὴν Γ, ἴση δὲ ἡ μὲν Α τῇ ΛΜ, ἡ δὲ Β ἑκατέρᾳ τῶν ΛΞ, ΕΔ, ἡ δὲ Γ τῇ ΛΝ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΛΜ πρὸς τὴν ΕΖ, οὕτως ἡ ΔΕ πρὸς τὴν ΛΝ. καὶ περὶ ἴσας γωνίας τὰς ὑπὸ ΝΛΜ, ΔΕΖ αἱ πλευραὶ ἀντιπεπόνθασιν· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΜΝ παραλληλόγραμμον τῷ ΔΖ παραλληλογράμμῳ. καὶ ἐπεὶ δύο γωνίαι ἐπίπεδοι εὐθύγραμμοι ἴσαι εἰσὶν αἱ ὑπὸ ΔΕΖ, ΝΛΜ, καὶ ἐπʼ αὐτῶν μετέωροι εὐθεῖαι ἐφεστᾶσιν αἱ ΛΞ, ΕΗ ἴσαι τε ἀλλήλαις καὶ ἴσας γωνίας περιέχουσαι μετὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς εὐθειῶν ἑκατέραν ἑκατέρᾳ, αἱ ἄρα ἀπὸ τῶν Η, Ξ σημείων κάθετοι ἀγόμεναι ἐπὶ τὰ διὰ τῶν ΝΛΜ, ΔΕΖ ἐπίπεδα ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν· ὥστε τὰ ΛΘ, ΕΚ στερεὰ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ἐστίν. τὰ δὲ ἐπὶ ἴσων βάσεων στερεὰ παραλληλεπίπεδα καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΘΛ στερεὸν τῷ ΕΚ στερεῷ. καί ἐστι τὸ μὲν ΛΘ τὸ ἐκ τῶν Α, Β, Γ στερεόν, τὸ δὲ ΕΚ τὸ ἀπὸ τῆς Β στερεόν· τὸ ἄρα ἐκ τῶν Α, Β, Γ στερεὸν παραλληλεπίπεδον ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς Β στερεῷ ἰσοπλεύρῳ μέν, ἰσογωνίῳ δὲ τῷ προειρημένῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.37Önerme 37. Dört doğru orantılıysa, bunlar üzerine çizilen benzer ve benzer konumdaki paralelyüzlüler de orantılı olur; bunlar üzerine çizilen benzer ve benzer konumdaki paralelyüzlüler orantılıysa, doğruların kendileri de orantılı olur.

AB, GD, EZ ve HTh orantılı dört doğru olsun: AB'nin GD'ye oranı EZ'nin HTh'ye oranı gibi olsun. AB, GD, EZ ve HTh üzerine benzer ve benzer konumda KA, LG, ME ve NH paralelyüzlüleri çizilsin. Diyorum ki KA'nın LG'ye oranı ME'nin NH'ye oranı gibidir.

KA paralelyüzlüsü LG'ye benzer olduğundan, KA'nın LG'ye oranı AB'nin GD'ye oranının üçlenmişidir. Aynı sebeple ME'nin NH'ye oranı da EZ'nin HTh'ye oranının üçlenmişidir. AB'nin GD'ye oranı EZ'nin HTh'ye oranı gibidir. O hâlde AK'nin LG'ye oranı da ME'nin NH'ye oranı gibidir.

Şimdi de AK cisminin LG cismine oranı ME cisminin NH'ye oranı gibi olsun. Diyorum ki AB doğrusunun GD'ye oranı EZ'nin HTh'ye oranı gibidir.

Yine KA'nın LG'ye oranı AB'nin GD'ye oranının, ME'nin NH'ye oranı da EZ'nin HTh'ye oranının üçlenmişi olduğundan ve KA'nın LG'ye oranı ME'nin NH'ye oranı gibi olduğundan, AB'nin GD'ye oranı da EZ'nin HTh'ye oranı gibidir.

Öyleyse dört doğru orantılıysa ve önermenin devamı. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.37

ἐὰν τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, καὶ τὰ ἀπʼ αὐτῶν στερεὰ παραλληλεπίπεδα ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως ἀναγραφόμενα ἀνάλογον ἔσται· καὶ ἐὰν τὰ ἀπʼ αὐτῶν στερεὰ παραλληλεπίπεδα ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως ἀναγραφόμενα ἀνάλογον ᾖ, καὶ αὐταὶ αἱ εὐθεῖαι ἀνάλογον ἔσονται. ἔστωσαν τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον αἱ ΑΒ, ΓΔ, ΕΖ, ΗΘ, ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ, καὶ ἀναγεγράφθωσαν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΓΔ, ΕΖ, ΗΘ ὅμοιά τε καὶ ὁμοίως κείμενα στερεὰ παραλληλεπίπεδα τὰ ΚΑ, ΛΓ, ΜΕ, ΝΗ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς τὸ ΚΑ πρὸς τὸ ΛΓ, οὕτως τὸ ΜΕ πρὸς τὸ ΝΗ. ἐπεὶ γὰρ ὅμοιόν ἐστι τὸ ΚΑ στερεὸν παραλληλεπίπεδον τῷ ΛΓ, τὸ ΚΑ ἄρα πρὸς τὸ ΛΓ τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ ΜΕ πρὸς τὸ ΝΗ τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ. καί ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ. καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΚ πρὸς τὸ ΛΓ, οὕτως τὸ ΜΕ πρὸς τὸ ΝΗ. ἀλλὰ δὴ ἔστω ὡς τὸ ΑΚ στερεὸν πρὸς τὸ ΛΓ στερεόν, οὕτως τὸ ΜΕ στερεὸν πρὸς τὸ ΝΗ· λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΑΒ εὐθεῖα πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ. ἐπεὶ γὰρ πάλιν τὸ ΚΑ πρὸς τὸ ΛΓ τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, ἔχει δὲ καὶ τὸ ΜΕ πρὸς τὸ ΝΗ τριπλασίονα λόγον ἤπερ ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ, καί ἐστιν ὡς τὸ ΚΑ πρὸς τὸ ΛΓ, οὕτως τὸ ΜΕ πρὸς τὸ ΝΗ, καὶ ὡς ἄρα ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΗΘ. ἐὰν ἄρα τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσι καὶ τὰ ἑξῆς τῆς προτάσεως· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.38Önerme 38. Bir küpün karşılıklı yüzlerinin kenarları ikiye bölünür ve bölme noktalarından düzlemler geçirilirse, bu düzlemlerin ortak kesişimi ile küpün köşegeni birbirini ikiye böler.

AZ küpünün karşılıklı GZ ile ATh yüzlerinin kenarları K, L, M, N, X, P, O ve R noktalarında ikiye bölünsün; bölme noktalarından KN ile XR düzlemleri geçirilsin; bu düzlemlerin ortak kesişimi YS, AZ küpünün köşegeni de DH olsun. Diyorum ki YT, TS'ye, DT de TH'ye eşittir.

DY, YE, BS ve SH birleştirilsin. DX, OE'ye paralel olduğundan, iç ters açılar olan DXY ile YOE birbirine eşittir. DX, OE'ye, XY de YO'ya eşit olduğundan ve bunlar eşit açılar çevrelediklerinden, DY tabanı YE'ye eşittir, DXY üçgeni OYE üçgenine eşittir ve geri kalan açılar geri kalan açılara eşittir; o hâlde XYD açısı OYE açısına eşittir. Bu sebeple DYE bir doğrudur. Aynı sebeple BSH de bir doğrudur ve BS, SH'ye eşittir. GA, DB'ye eşit ve paraleldir, ama GA, EH'ye de eşit ve paraleldir; o hâlde DB de EH'ye eşit ve paraleldir. DE ile BH doğruları bunları birleştirir; o hâlde DE, BH'ye paraleldir. Demek ki EDT açısı BHT açısına eşittir, çünkü iç ters açılardır; DTY açısı da HTS açısına eşittir. Böylece DTY ile HTS, iki açısı öbürünün iki açısına eşit olan ve eşit açılardan birinin karşısındaki birer kenarı, yani DY ile HS, birbirine eşit olan iki üçgendir, çünkü bunlar DE ile BH'nin yarılarıdır; o hâlde geri kalan kenarları da birbirine eşit olacaktır. Demek ki DT, TH'ye, YT de TS'ye eşittir.

Öyleyse bir küpün karşılıklı yüzlerinin kenarları ikiye bölünür ve bölme noktalarından düzlemler geçirilirse, bu düzlemlerin ortak kesişimi ile küpün köşegeni birbirini ikiye böler. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.38

ἐὰν κύβου τῶν ἀπεναντίον ἐπιπέδων αἱ πλευραὶ δίχα τμηθῶσιν, διὰ δὲ τῶν τομῶν ἐπίπεδα ἐκβληθῇ, ἡ κοινὴ τομὴ τῶν ἐπιπέδων καὶ ἡ τοῦ κύβου διάμετρος δίχα τέμνουσιν ἀλλήλας. κύβου γὰρ τοῦ ΑΖ τῶν ἀπεναντίον ἐπιπέδων τῶν ΓΖ, ΑΘ αἱ πλευραὶ δίχα τετμήσθωσαν κατὰ τὰ Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Π, Ο, Ρ σημεῖα, διὰ δὲ τῶν τομῶν ἐπίπεδα ἐκβεβλήσθω τὰ ΚΝ, ΞΡ, κοινὴ δὲ τομὴ τῶν ἐπιπέδων ἔστω ἡ ΥΣ, τοῦ δὲ ΑΖ κύβου διαγώνιος ἡ ΔΗ. λέγω, ὅτι ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΥΤ τῇ ΤΣ, ἡ δὲ ΔΤ τῇ ΤΗ. ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ΔΥ, ΥΕ, ΒΣ, ΣΗ. καὶ ἐπεὶ παράλληλός ἐστιν ἡ ΔΞ τῇ ΟΕ, αἱ ἐναλλὰξ γωνίαι αἱ ὑπὸ ΔΞΥ, ΥΟΕ ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΔΞ τῇ ΟΕ, ἡ δὲ ΞΥ τῇ ΥΟ, καὶ γωνίας ἴσας περιέχουσιν, βάσις ἄρα ἡ ΔΥ τῇ ΥΕ ἐστιν ἴση, καὶ τὸ ΔΞΥ τρίγωνον τῷ ΟΥΕ τριγώνῳ ἐστὶν ἴσον καὶ αἱ λοιπαὶ γωνίαι ταῖς λοιπαῖς γωνίαις ἴσαι· ἴση ἄρα ἡ ὑπὸ ΞΥΔ γωνία τῇ ὑπὸ ΟΥΕ γωνίᾳ. διὰ δὴ τοῦτο εὐθεῖά ἐστιν ἡ ΔΥΕ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΒΣΗ εὐθεῖά ἐστιν, καὶ ἴση ἡ ΒΣ τῇ ΣΗ. καὶ ἐπεὶ ἡ ΓΑ τῇ ΔΒ ἴση ἐστὶ καὶ παράλληλος, ἀλλὰ ἡ ΓΑ καὶ τῇ ΕΗ ἴση τέ ἐστι καὶ παράλληλος, καὶ ἡ ΔΒ ἄρα τῇ ΕΗ ἴση τέ ἐστι καὶ παράλληλος. καὶ ἐπιζευγνύουσιν αὐτὰς εὐθεῖαι αἱ ΔΕ, ΒΗ· παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΕ τῇ ΒΗ. ἴση ἄρα ἡ μὲν ὑπὸ ΕΔΤ γωνία τῇ ὑπὸ ΒΗΤ· ἐναλλὰξ γάρ· ἡ δὲ ὑπὸ ΔΤΥ τῇ ὑπὸ ΗΤΣ. δύο δὴ τρίγωνά ἐστι τὰ ΔΤΥ, ΗΤΣ τὰς δύο γωνίας ταῖς δυσὶ γωνίαις ἴσας ἔχοντα καὶ μίαν πλευρὰν μιᾷ πλευρᾷ ἴσην τὴν ὑποτείνουσαν ὑπὸ μίαν τῶν ἴσων γωνιῶν τὴν ΔΥ τῇ ΗΣ· ἡμίσειαι γάρ εἰσι τῶν ΔΕ, ΒΗ· καὶ τὰς λοιπὰς πλευρὰς ταῖς λοιπαῖς πλευραῖς ἴσας ἕξει. ἴση ἄρα ἡ μὲν ΔΤ τῇ ΤΗ, ἡ δὲ ΥΤ τῇ ΤΣ. ἐὰν ἄρα κύβου τῶν ἀπεναντίον ἐπιπέδων αἱ πλευραὶ δίχα τμηθῶσιν, διὰ δὲ τῶν τομῶν ἐπίπεδα ἐκβληθῇ, ἡ κοινὴ τομὴ τῶν ἐπιπέδων καὶ ἡ τοῦ κύβου διάμετρος δίχα τέμνουσιν ἀλλήλας· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

11.prop.39Önerme 39. Yükseklikleri eşit iki prizmadan birinin tabanı paralelkenar, öbürününki üçgense ve paralelkenar üçgenin iki katıysa, prizmalar eşittir.

ABGDEZ ile HThKLMN yükseklikleri eşit iki prizma olsun; birinin tabanı AZ paralelkenarı, öbürününki HThK üçgeni olsun ve AZ paralelkenarı HThK üçgeninin iki katı olsun. Diyorum ki ABGDEZ prizması HThKLMN prizmasına eşittir.

AX ile HO cisimleri tamamlansın. AZ paralelkenarı HThK üçgeninin iki katı olduğundan ve ThK paralelkenarı da HThK üçgeninin iki katı olduğundan, AZ paralelkenarı ThK paralelkenarına eşittir. Eşit tabanlar üzerinde bulunan ve yükseklikleri aynı olan paralelyüzlüler birbirine eşittir; o hâlde AX cismi HO cismine eşittir. ABGDEZ prizması AX cisminin, HThKLMN prizması da HO cisminin yarısıdır; o hâlde ABGDEZ prizması HThKLMN prizmasına eşittir.

Öyleyse yükseklikleri eşit iki prizmadan birinin tabanı paralelkenar, öbürününki üçgense ve paralelkenar üçgenin iki katıysa, prizmalar eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

11.prop.39

ἐὰν ᾖ δύο πρίσματα ἰσοϋψῆ, καὶ τὸ μὲν ἔχῃ βάσιν παραλληλόγραμμον, τὸ δὲ τρίγωνον, διπλάσιον δὲ ᾖ τὸ παραλληλόγραμμον τοῦ τριγώνου, ἴσα ἔσται τὰ πρίσματα. ἔστω δύο πρίσματα ἰσοϋψῆ τὰ ΑΒΓΔΕΖ, ΗΘΚΛΜΝ, καὶ τὸ μὲν ἐχέτω βάσιν τὸ ΑΖ παραλληλόγραμμον, τὸ δὲ τὸ ΗΘΚ τρίγωνον, διπλάσιον δὲ ἔστω τὸ ΑΖ παραλληλόγραμμον τοῦ ΗΘΚ τριγώνου· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒΓΔΕΖ πρίσμα τῷ ΗΘΚΛΜΝ πρίσματι. συμπεπληρώσθω γὰρ τὰ ΑΞ, ΗΟ στερεά. ἐπεὶ διπλάσιόν ἐστι τὸ ΑΖ παραλληλόγραμμον τοῦ ΗΘΚ τριγώνου, ἔστι δὲ καὶ τὸ ΘΚ παραλληλόγραμμον διπλάσιον τοῦ ΗΘΚ τριγώνου, ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΖ παραλληλόγραμμον τῷ ΘΚ παραλληλογράμμῳ. τὰ δὲ ἐπὶ ἴσων βάσεων ὄντα στερεὰ παραλληλεπίπεδα καὶ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΞ στερεὸν τῷ ΗΟ στερεῷ. καί ἐστι τοῦ μὲν ΑΞ στερεοῦ ἥμισυ τὸ ΑΒΓΔΕΖ πρίσμα, τοῦ δὲ ΗΟ στερεοῦ ἥμισυ τὸ ΗΘΚΛΜΝ πρίσμα· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒΓΔΕΖ πρίσμα τῷ ΗΘΚΛΜΝ πρίσματι. ἐὰν ἄρα ᾖ δύο πρίσματα ἰσοϋψῆ, καὶ τὸ μὲν ἔχῃ βάσιν παραλληλόγραμμον, τὸ δὲ τρίγωνον, διπλάσιον δὲ ᾖ τὸ παραλληλόγραμμον τοῦ τριγώνου, ἴσα ἐστὶ τὰ πρίσματα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…