X. Kitap › Önermeler (devam)
10.prop3.85Önerme 85. Birinci kesiği bulmak.
Rasyonel A doğrusu ortaya konsun ve BH, A ile uzunlukça ortak ölçülü olsun; o hâlde BH de rasyoneldir. DE ve EZ iki kare sayısı ortaya konsun; bunların farkı olan ZD kare olmasın. O hâlde ED'nin DZ'ye oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir. ED'nin DZ'ye oranı gibi, BH üzerindeki karenin HG üzerindeki kareye oranı da yapılsın; o hâlde BH üzerindeki kare HG üzerindekiyle ortak ölçülüdür. BH üzerindeki kare rasyoneldir; o hâlde HG üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki HG de rasyoneldir. ED'nin DZ'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, BH üzerindeki karenin HG üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde BH, HG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki BH ile HG yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde BG bir kesiktir.
Şimdi diyorum ki birincidir de.
BH üzerindeki karenin HG üzerindekinden fazlası Th üzerindeki kare olsun. ED'nin ZD'ye oranı BH üzerindeki karenin HG üzerindekine oranı gibi olduğundan, döndürerek, DE'nin EZ'ye oranı HB üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı gibidir. DE'nin EZ'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır, çünkü ikisi de karedir; o hâlde HB üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; demek ki BH, Th ile uzunlukça ortak ölçülüdür. BH'nin karesi HG'ninkinden Th üzerindeki kare kadar büyüktür; o hâlde BH'nin karesi HG'ninkinden, BH ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Bütün BH de ortaya konan rasyonel A doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür. Demek ki BG birinci kesiktir.
Öyleyse birinci kesik, yani BG bulunmuştur. Bulunması gereken buydu.
εὑρεῖν τὴν πρώτην ἀποτομήν. Ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ Α, καὶ τῇ Α μήκει σύμμετρος ἔστω ἡ ΒΗ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΒΗ. καὶ ἐκκείσθωσαν δύο τετράγωνοι ἀριθμοὶ οἱ ΔΕ, ΕΖ, ὧν ἡ ὑπεροχὴ ὁ ΖΔ μὴ ἔστω τετράγωνος· οὐδʼ ἄρα ὁ ΕΔ πρὸς τὸν ΔΖ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. καὶ πεποιήσθω ὡς ὁ ΕΔ πρὸς τὸν ΔΖ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ τετράγωνον· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΓ. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ· ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΗΓ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΕΔ πρὸς τὸν ΔΖ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΗ τῇ ΗΓ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ΒΗ, ΗΓ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἡ ἄρα ΒΓ ἀποτομή ἐστιν. λέγω δή, ὅτι καὶ πρώτη. ᾧ γὰρ μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΓ, ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς Θ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ ΕΔ πρὸς τὸν ΖΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ, καὶ ἀναστρέψαντι ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΗΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ. ὁ δὲ ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἑκάτερος γὰρ τετράγωνός ἐστιν· καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΗΒ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΗ τῇ Θ μήκει. καὶ δύναται ἡ ΒΗ τῆς ΗΓ μεῖζον τῷ ἀπὸ τῆς Θ· ἡ ΒΗ ἄρα τῆς ΗΓ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. καί ἐστιν ἡ ὅλη ἡ ΒΗ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει τῇ Α. ἡ ΒΓ ἄρα ἀποτομή ἐστι πρώτη. εὕρηται ἄρα ἡ πρώτη ἀποτομὴ ἡ ΒΓ· ὅπερ ἔδει εὑρεῖν.
10.prop3.86Önerme 86. İkinci kesiği bulmak.
Rasyonel A doğrusu ortaya konsun ve HG, A ile uzunlukça ortak ölçülü olsun; o hâlde HG rasyoneldir. DE ve EZ iki kare sayısı ortaya konsun; bunların farkı olan DZ kare olmasın. ZD'nin DE'ye oranı gibi, GH üzerindeki karenin HB üzerindeki kareye oranı da yapılsın; o hâlde GH üzerindeki kare HB üzerindekiyle ortak ölçülüdür. HG üzerindeki kare rasyoneldir; o hâlde HB üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki BH rasyoneldir. HG üzerindeki karenin HB üzerindekine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, GH, HB ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki GH ile HB yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde BG bir kesiktir.
Şimdi diyorum ki ikincidir de.
BH üzerindeki karenin HG üzerindekinden fazlası Th üzerindeki kare olsun. BH üzerindeki karenin HG üzerindekine oranı ED sayısının DZ sayısına oranı gibi olduğundan, döndürerek, BH üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı DE'nin EZ'ye oranı gibidir. DE ile EZ'nin her biri karedir; o hâlde BH üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; demek ki BH, Th ile uzunlukça ortak ölçülüdür. BH'nin karesi HG'ninkinden Th üzerindeki kare kadar büyüktür; o hâlde BH'nin karesi HG'ninkinden, BH ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Ek doğru GH de ortaya konan rasyonel A doğrusuyla ortak ölçülüdür. Demek ki BG ikinci kesiktir.
Öyleyse ikinci kesik, yani BG bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.
εὑρεῖν τὴν δευτέραν ἀποτομήν. Ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ Α καὶ τῇ Α σύμμετρος μήκει ἡ ΗΓ. ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΗΓ. καὶ ἐκκείσθωσαν δύο τετράγωνοι ἀριθμοὶ οἱ ΔΕ, ΕΖ, ὧν ἡ ὑπεροχὴ ὁ ΔΖ μὴ ἔστω τετράγωνος. καὶ πεποιήσθω ὡς ὁ ΖΔ πρὸς τὸν ΔΕ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΗ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΒ τετράγωνον. σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΓΗ τετράγωνον τῷ ἀπὸ τῆς ΗΒ τετραγώνῳ. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ. ῥητὸν ἄρα [ἐστὶ] καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΗΒ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΗ. καὶ ἐπεὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΒ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΓΗ τῇ ΗΒ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ΓΗ, ΗΒ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἡ ΒΓ ἄρα ἀποτομή ἐστιν. λέγω δή, ὅτι καὶ δευτέρα. ᾧ γὰρ μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΓ, ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς Θ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ, οὕτως ὁ ΕΔ ἀριθμὸς πρὸς τὸν ΔΖ ἀριθμόν, ἀναστρέψαντι ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ, οὕτως ὁ ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ. καί ἐστιν ἑκάτερος τῶν ΔΕ, ΕΖ τετράγωνος· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΗ τῇ Θ μήκει. καὶ δύναται ἡ ΒΗ τῆς ΗΓ μεῖζον τῷ ἀπὸ τῆς Θ· ἡ ΒΗ ἄρα τῆς ΗΓ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. καί ἐστιν ἡ προσαρμόζουσα ἡ ΓΗ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ σύμμετρος τῇ Α. ἡ ΒΓ ἄρα ἀποτομή ἐστι δευτέρα. εὕρηται ἄρα δευτέρα ἀποτομὴ ἡ ΒΓ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.87Önerme 87. Üçüncü kesiği bulmak.
Rasyonel A doğrusu ortaya konsun. E, BG ve GD üç sayısı ortaya konsun; bunların birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın, GB'nin BD'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı olsun. E'nin BG'ye oranı gibi A üzerindeki karenin ZH üzerindeki kareye oranı, BG'nin GD'ye oranı gibi de ZH üzerindeki karenin HTh üzerindeki kareye oranı yapılsın. E'nin BG'ye oranı A üzerindeki karenin ZH üzerindeki kareye oranı gibi olduğundan, A üzerindeki kare ZH üzerindekiyle ortak ölçülüdür. A üzerindeki kare rasyoneldir; o hâlde ZH üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki ZH rasyoneldir. E'nin BG'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, A üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde A, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Yine, BG'nin GD'ye oranı ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibi olduğundan, ZH üzerindeki kare HTh üzerindekiyle ortak ölçülüdür. ZH üzerindeki kare rasyoneldir; o hâlde HTh üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki HTh rasyoneldir. BG'nin GD'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde ZH, HTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki ZH ile HTh yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde ZTh bir kesiktir.
Şimdi diyorum ki üçüncüdür de.
E'nin BG'ye oranı A üzerindeki karenin ZH üzerindekine, BG'nin GD'ye oranı da ZH üzerindeki karenin ThH üzerindekine oranı gibi olduğundan, eşitlikten, E'nin GD'ye oranı A üzerindeki karenin ThH üzerindekine oranı gibidir. E'nin GD'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde A üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; demek ki A, HTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Dolayısıyla ZH ile HTh'den hiçbiri ortaya konan rasyonel A doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü değildir. ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekinden fazlası K üzerindeki kare olsun. BG'nin GD'ye oranı ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibi olduğundan, döndürerek, BG'nin BD'ye oranı ZH üzerindeki karenin K üzerindekine oranı gibidir. BG'nin BD'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; o hâlde ZH üzerindeki karenin K üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır. Demek ki ZH, K ile uzunlukça ortak ölçülüdür ve ZH'nin karesi HTh'ninkinden, kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. ZH ile HTh'den hiçbiri de ortaya konan rasyonel A doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü değildir; o hâlde ZTh üçüncü kesiktir.
Öyleyse üçüncü kesik, yani ZTh bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.
εὑρεῖν τὴν τρίτην ἀποτομήν. Ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ Α, καὶ ἐκκείσθωσαν τρεῖς ἀριθμοὶ οἱ Ε, ΒΓ, ΓΔ λόγον μὴ ἔχοντες πρὸς ἀλλήλους, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, ὁ δὲ ΓΒ πρὸς τὸν ΒΔ λόγον ἐχέτω, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, καὶ πεποιήσθω ὡς μὲν ὁ Ε πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τετράγωνον, ὡς δὲ ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τετράγωνον, σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον τῷ ἀπὸ τῆς ΖΗ τετραγώνῳ. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον. ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ. καὶ ἐπεὶ ὁ Ε πρὸς τὸν ΒΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ [τετράγωνον] λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ Α τῇ ΖΗ μήκει. πάλιν, ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ, σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΘ. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ· ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΗΘ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΓΔ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ ΗΘ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ΖΗ, ΗΘ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΘ. λέγω δή, ὅτι καὶ τρίτη. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς μὲν ὁ Ε πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ, ὡς δὲ ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΘΗ, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΘΗ. ὁ δὲ Ε πρὸς τὸν ΓΔ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἡ Α τῇ ΗΘ μήκει. οὐδετέρα ἄρα τῶν ΖΗ, ΗΘ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ Α μήκει. ᾧ οὖν μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΘ, ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς Κ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ, ἀναστρέψαντι ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΒΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Κ. ὁ δὲ ΒΓ πρὸς τὸν ΒΔ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Κ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ Κ μήκει, καὶ δύναται ἡ ΖΗ τῆς ΗΘ μεῖζον τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ οὐδετέρα τῶν ΖΗ, ΗΘ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ Α μήκει· ἡ ΖΘ ἄρα ἀποτομή ἐστι τρίτη. εὕρηται ἄρα ἡ τρίτη ἀποτομὴ ἡ ΖΘ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.88Önerme 88. Dördüncü kesiği bulmak.
Rasyonel A doğrusu ortaya konsun ve BH, A ile uzunlukça ortak ölçülü olsun; o hâlde BH de rasyoneldir. DZ ve ZE iki sayısı ortaya konsun; öyle ki bütün DE'nin, DZ ile EZ'den her birine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın. DE'nin EZ'ye oranı gibi, BH üzerindeki karenin HG üzerindeki kareye oranı da yapılsın; o hâlde BH üzerindeki kare HG üzerindekiyle ortak ölçülüdür. BH üzerindeki kare rasyoneldir; o hâlde HG üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki HG rasyoneldir. DE'nin EZ'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, BH üzerindeki karenin HG üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde BH, HG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki BH ile HG yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde BG bir kesiktir.
[Şimdi diyorum ki dördüncüdür de.]
BH üzerindeki karenin HG üzerindekinden fazlası Th üzerindeki kare olsun. DE'nin EZ'ye oranı BH üzerindeki karenin HG üzerindekine oranı gibi olduğundan, döndürerek, ED'nin DZ'ye oranı HB üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı gibidir. ED'nin DZ'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde HB üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; demek ki BH, Th ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. BH'nin karesi HG'ninkinden Th üzerindeki kare kadar büyüktür; o hâlde BH'nin karesi HG'ninkinden, BH ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Bütün BH de ortaya konan rasyonel A doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür. Demek ki BG dördüncü kesiktir.
Öyleyse dördüncü kesik bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.
εὑρεῖν τὴν τετάρτην ἀποτομήν. Ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ Α καὶ τῇ Α μήκει σύμμετρος ἡ ΒΗ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΒΗ. καὶ ἐκκείσθωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ ΔΖ, ΖΕ, ὥστε τὸν ΔΕ ὅλον πρὸς ἑκάτερον τῶν ΔΖ, ΕΖ λόγον μὴ ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. καὶ πεποιήσθω ὡς ὁ ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ. σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΓ. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ· ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΗΓ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΗ τῇ ΗΓ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ΒΗ, ΗΓ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΓ. [Λέγω δή, ὅτι καὶ τετάρτη]. ᾧ οὖν μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΓ, ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς Θ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ὁ ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ, καὶ ἀναστρέψαντι ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ ΕΔ πρὸς τὸν ΔΖ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΗΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ. ὁ δὲ ΕΔ πρὸς τὸν ΔΖ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΗΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΗ τῇ Θ μήκει. καὶ δύναται ἡ ΒΗ τῆς ΗΓ μεῖζον τῷ ἀπὸ τῆς Θ· ἡ ἄρα ΒΗ τῆς ΗΓ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καί ἐστιν ὅλη ἡ ΒΗ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει τῇ Α. ἡ ἄρα ΒΓ ἀποτομή ἐστι τετάρτη. εὕρηται ἄρα ἡ τετάρτη ἀποτομή· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.89Önerme 89. Beşinci kesiği bulmak.
Rasyonel A doğrusu ortaya konsun ve GH, A ile uzunlukça ortak ölçülü olsun; o hâlde GH rasyoneldir. DZ ve ZE iki sayısı ortaya konsun; öyle ki yine DE'nin, DZ ile ZE'den her birine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın. ZE'nin ED'ye oranı gibi, GH üzerindeki karenin HB üzerindeki kareye oranı da yapılsın; o hâlde HB üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki BH de rasyoneldir. DE'nin EZ'ye oranı BH üzerindeki karenin HG üzerindekine oranı gibi olduğundan ve DE'nin EZ'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, BH üzerindeki karenin HG üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde BH, HG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki BH ile HG yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde BG bir kesiktir.
Şimdi diyorum ki beşincidir de.
BH üzerindeki karenin HG üzerindekinden fazlası Th üzerindeki kare olsun. BH üzerindeki karenin HG üzerindekine oranı DE'nin EZ'ye oranı gibi olduğundan, döndürerek, ED'nin DZ'ye oranı BH üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı gibidir. ED'nin DZ'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde BH üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; demek ki BH, Th ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. BH'nin karesi HG'ninkinden Th üzerindeki kare kadar büyüktür; o hâlde HB'nin karesi HG'ninkinden, HB ile uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Ek doğru GH de ortaya konan rasyonel A doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür. Demek ki BG beşinci kesiktir.
Öyleyse beşinci kesik, yani BG bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.
εὑρεῖν τὴν πέμπτην ἀποτομήν. Ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ Α, καὶ τῇ Α μήκει σύμμετρος ἔστω ἡ ΓΗ· ῥητὴ ἄρα [ἐστὶν] ἡ ΓΗ. καὶ ἐκκείσθωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ ΔΖ, ΖΕ, ὥστε τὸν ΔΕ πρὸς ἑκάτερον τῶν ΔΖ, ΖΕ λόγον πάλιν μὴ ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ πεποιήσθω ὡς ὁ ΖΕ πρὸς τὸν ΕΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΒ. ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΗΒ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΒΗ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ, ὁ δὲ ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΗ τῇ ΗΓ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ΒΗ, ΗΓ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἡ ΒΓ ἄρα ἀποτομή ἐστιν. λέγω δή, ὅτι καὶ πέμπτη. ᾧ γὰρ μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΓ, ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς Θ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΓ, οὕτως ὁ ΔΕ πρὸς τὸν ΕΖ, ἀναστρέψαντι ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ ΕΔ πρὸς τὸν ΔΖ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ. ὁ δὲ ΕΔ πρὸς τὸν ΔΖ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΗ τῇ Θ μήκει. καὶ δύναται ἡ ΒΗ τῆς ΗΓ μεῖζον τῷ ἀπὸ τῆς Θ· ἡ ΗΒ ἄρα τῆς ΗΓ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. καί ἐστιν ἡ προσαρμόζουσα ἡ ΓΗ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ Α μήκει· ἡ ἄρα ΒΓ ἀποτομή ἐστι πέμπτη. εὕρηται ἄρα ἡ πέμπτη ἀποτομὴ ἡ ΒΓ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.90Önerme 90. Altıncı kesiği bulmak.
Rasyonel A doğrusu ile E, BG ve GD üç sayısı ortaya konsun; bunların birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın; üstelik GB'nin BD'ye oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın. E'nin BG'ye oranı gibi A üzerindeki karenin ZH üzerindeki kareye oranı, BG'nin GD'ye oranı gibi de ZH üzerindeki karenin HTh üzerindeki kareye oranı yapılsın.
E'nin BG'ye oranı A üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı gibi olduğundan, A üzerindeki kare ZH üzerindekiyle ortak ölçülüdür. A üzerindeki kare rasyoneldir; o hâlde ZH üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki ZH de rasyoneldir. E'nin BG'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, A üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde A, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Yine, BG'nin GD'ye oranı ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibi olduğundan, ZH üzerindeki kare HTh üzerindekiyle ortak ölçülüdür. ZH üzerindeki kare rasyoneldir; o hâlde HTh üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki HTh de rasyoneldir. BG'nin GD'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde ZH, HTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki ZH ile HTh yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde ZTh bir kesiktir.
Şimdi diyorum ki altıncıdır da.
E'nin BG'ye oranı A üzerindeki karenin ZH üzerindekine, BG'nin GD'ye oranı da ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibi olduğundan, eşitlikten, E'nin GD'ye oranı A üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibidir. E'nin GD'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde A üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; demek ki A, HTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Dolayısıyla ZH ile HTh'den hiçbiri rasyonel A doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü değildir. ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekinden fazlası K üzerindeki kare olsun. BG'nin GD'ye oranı ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibi olduğundan, döndürerek, GB'nin BD'ye oranı ZH üzerindeki karenin K üzerindekine oranı gibidir. GB'nin BD'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde ZH üzerindeki karenin K üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; demek ki ZH, K ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. ZH'nin karesi HTh'ninkinden K üzerindeki kare kadar büyüktür; o hâlde ZH'nin karesi HTh'ninkinden, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. ZH ile HTh'den hiçbiri de ortaya konan rasyonel A doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü değildir. Demek ki ZTh altıncı kesiktir.
Öyleyse altıncı kesik, yani ZTh bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.
εὑρεῖν τὴν ἕκτην ἀποτομήν. Ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ Α καὶ τρεῖς ἀριθμοὶ οἱ Ε, ΒΓ, ΓΔ λόγον μὴ ἔχοντες πρὸς ἀλλήλους, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἔτι δὲ καὶ ὁ ΓΒ πρὸς τὸν ΒΔ λόγον μὴ ἐχέτω, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ πεποιήσθω ὡς μὲν ὁ Ε πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ, ὡς δὲ ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ, σύμμετρον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς Α τῷ ἀπὸ τῆς ΖΗ. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς Α· ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΖΗ. καὶ ἐπεὶ ὁ Ε πρὸς τὸν ΒΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ Α τῇ ΖΗ μήκει. πάλιν, ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ, σύμμετρον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΘ. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ· ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ· ῥητὴ ἄρα καὶ ἡ ΗΘ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΓΔ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ ΗΘ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ΖΗ, ΗΘ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἡ ἄρα ΖΘ ἀποτομή ἐστιν. λέγω δή, ὅτι καὶ ἕκτη. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς μὲν ὁ Ε πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ, ὡς δὲ ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Ε πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ. ὁ δὲ Ε πρὸς τὸν ΓΔ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ Α τῇ ΗΘ μήκει· οὐδετέρα ἄρα τῶν ΖΗ, ΗΘ σύμμετρός ἐστι τῇ Α ῥητῇ μήκει. ᾧ οὖν μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΘ, ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς Κ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ὁ ΒΓ πρὸς τὸν ΓΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ, ἀναστρέψαντι ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ ΓΒ πρὸς τὸν ΒΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Κ. ὁ δὲ ΓΒ πρὸς τὸν ΒΔ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Κ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ Κ μήκει. καὶ δύναται ἡ ΖΗ τῆς ΗΘ μεῖζον τῷ ἀπὸ τῆς Κ· ἡ ΖΗ ἄρα τῆς ΗΘ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. καὶ οὐδετέρα τῶν ΖΗ, ΗΘ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει τῇ Α. ἡ ἄρα ΖΘ ἀποτομή ἐστιν ἕκτη. εὕρηται ἄρα ἡ ἕκτη ἀποτομὴ ἡ ΖΘ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.91Önerme 91. Bir alan, rasyonel bir doğru ile birinci kesiğin çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru bir kesiktir.
AB alanı, rasyonel AG doğrusu ile birinci kesik AD tarafından çevrelensin. Diyorum ki karesi AB alanına eşit olan doğru bir kesiktir.
AD birinci kesik olduğundan, DH ona eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HD yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. Bütün AH, ortaya konan rasyonel AG doğrusuyla ortak ölçülüdür ve AH'nin karesi HD'ninkinden, AH ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. O hâlde AH'ye, DH üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanırsa, bu, AH'yi ortak ölçülü parçalara böler. DH, E'de ikiye bölünsün; AH'ye, EH üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın ve bu, AZ ile ZH'nin çevrelediği dikdörtgen olsun; o hâlde AZ, ZH ile ortak ölçülüdür. E, Z, H noktalarından AG'ye paralel ETh, ZI, HK çizilsin.
AZ, ZH ile uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, AH de AZ ile ZH'nin her biriyle uzunlukça ortak ölçülüdür. AH ise AG ile ortak ölçülüdür; o hâlde AZ ile ZH'nin her biri de AG ile uzunlukça ortak ölçülüdür. AG rasyoneldir; o hâlde AZ ile ZH'nin her biri de rasyoneldir; dolayısıyla AI ile ZK'nin her biri de rasyoneldir. DE, EH ile uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, DH de DE ile EH'nin her biriyle uzunlukça ortak ölçülüdür. DH ise rasyoneldir ve AG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde DE ile EH'nin her biri de rasyoneldir ve AG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; demek ki DTh ile EK'nin her biri ortadır.
Şimdi AI'ya eşit LM karesi konsun ve bundan, ZK'ye eşit ve onunla LOM açısını ortak olarak paylaşan NX karesi çıkarılsın; o hâlde LM ile NX kareleri aynı köşegen çevresindedir. Bunların köşegeni OR olsun ve şekil tamamlansın. AZ ile ZH'nin çevrelediği dikdörtgen EH üzerindeki kareye eşit olduğundan, AZ'nin EH'ye oranı EH'nin ZH'ye oranı gibidir. Ama AZ'nin EH'ye oranı AI'nın EK'ye, EH'nin ZH'ye oranı da EK'nin KZ'ye oranı gibidir; o hâlde EK, AI ile KZ'nin orta orantılısıdır. Daha önce gösterildiği gibi, MN de LM ile NX'nin orta orantılısıdır; AI, LM karesine, KZ de NX'ye eşittir; o hâlde MN de EK'ye eşittir. Ama EK, DTh'ye, MN de LX'ye eşittir; o hâlde DK, YFKh gnomonu ile NX'nin toplamına eşittir. AK de LM ile NX karelerinin toplamına eşittir; o hâlde kalan AB, ST'ye eşittir. ST ise LN üzerindeki karedir; o hâlde LN üzerindeki kare AB'ye eşittir; demek ki LN'nin karesi AB'ye eşittir.
Şimdi diyorum ki LN bir kesiktir.
AI ile ZK'nin her biri rasyonel olduğundan ve bunlar LM ile NX'ye eşit olduğundan, LM ile NX'nin, yani LO ile ON'den her birinin üzerindeki karenin her biri rasyoneldir; o hâlde LO ile ON'nin her biri de rasyoneldir. Yine, DTh orta olup LX'ye eşit olduğundan, LX de ortadır. LX orta, NX ise rasyonel olduğundan, LX, NX ile ortak ölçüsüzdür. LX'nin NX'ye oranı ise LO'nun ON'ye oranı gibidir; o hâlde LO, ON ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki LO ile ON yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde LN bir kesiktir. LN'nin karesi de AB alanına eşittir; demek ki karesi AB alanına eşit olan doğru bir kesiktir.
Öyleyse bir alan, rasyonel bir doğru ile birinci kesiğin çevrelediği alansa, vesaire.
ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς πρώτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἀποτομή ἐστιν. περιεχέσθω γὰρ χωρίον τὸ ΑΒ ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΓ καὶ ἀποτομῆς πρώτης τῆς ΑΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΒ χωρίον δυναμένη ἀποτομή ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ἀποτομή ἐστι πρώτη ἡ ΑΔ, ἔστω αὐτῇ προσαρμόζουσα ἡ ΔΗ· αἱ ΑΗ, ΗΔ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. καὶ ὅλη ἡ ΑΗ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΑΓ, καὶ ἡ ΑΗ τῆς ΗΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει· ἐὰν ἄρα τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΔΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, εἰς σύμμετρα αὐτὴν διαιρεῖ. τετμήσθω ἡ ΔΗ δίχα κατὰ τὸ Ε, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΗ· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΖ τῇ ΖΗ. καὶ διὰ τῶν Ε, Ζ, Η σημείων τῇ ΑΓ παράλληλοι ἤχθωσαν αἱ ΕΘ, ΖΙ, ΗΚ. καὶ ἐπεὶ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΖ τῇ ΖΗ μήκει, καὶ ἡ ΑΗ ἄρα ἑκατέρᾳ τῶν ΑΖ, ΖΗ σύμμετρός ἐστι μήκει. ἀλλὰ ἡ ΑΗ σύμμετρός ἐστι τῇ ΑΓ· καὶ ἑκατέρα ἄρα τῶν ΑΖ, ΖΗ σύμμετρός ἐστι τῇ ΑΓ μήκει. καί ἐστι ῥητὴ ἡ ΑΓ· ῥητὴ ἄρα καὶ ἑκατέρα τῶν ΑΖ, ΖΗ· ὥστε καὶ ἑκάτερον τῶν ΑΙ, ΖΚ ῥητόν ἐστιν. καὶ ἐπεὶ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΔΕ τῇ ΕΗ μήκει, καὶ ἡ ΔΗ ἄρα ἑκατέρᾳ τῶν ΔΕ, ΕΗ σύμμετρός ἐστι μήκει. ῥητὴ δὲ ἡ ΔΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΑΓ μήκει· ῥητὴ ἄρα καὶ ἑκατέρα τῶν ΔΕ, ΕΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΑΓ μήκει· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΔΘ, ΕΚ μέσον ἐστίν. κείσθω δὴ τῷ μὲν ΑΙ ἴσον τετράγωνον τὸ ΛΜ, τῷ δὲ ΖΚ ἴσον τετράγωνον ἀφῃρήσθω κοινὴν γωνίαν ἔχον αὐτῷ τὴν ὑπὸ ΛΟΜ τὸ ΝΞ· περὶ τὴν αὐτὴν ἄρα διάμετρόν ἐστι τὰ ΛΜ, ΝΞ τετράγωνα. ἔστω αὐτῶν διάμετρος ἡ ΟΡ, καὶ καταγεγράφθω τὸ σχῆμα. ἐπεὶ οὖν ἴσον ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΗ περιεχόμενον ὀρθογώνιον τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ τετραγώνῳ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως ἡ ΕΗ πρὸς τὴν ΖΗ. ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως τὸ ΑΙ πρὸς τὸ ΕΚ, ὡς δὲ ἡ ΕΗ πρὸς τὴν ΖΗ, οὕτως ἐστὶ τὸ ΕΚ πρὸς τὸ ΚΖ· τῶν ἄρα ΑΙ, ΚΖ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΕΚ. ἔστι δὲ καὶ τῶν ΛΜ, ΝΞ μέσον ἀνάλογον τὸ ΜΝ, ὡς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἐδείχθη, καί ἐστι τὸ [μὲν] ΑΙ τῷ ΛΜ τετραγώνῳ ἴσον, τὸ δὲ ΚΖ τῷ ΝΞ· καὶ τὸ ΜΝ ἄρα τῷ ΕΚ ἴσον ἐστίν. ἀλλὰ τὸ μὲν ΕΚ τῷ ΔΘ ἐστιν ἴσον, τὸ δὲ ΜΝ τῷ ΛΞ· τὸ ἄρα ΔΚ ἴσον ἐστὶ τῷ ΥΦΧ γνώμονι καὶ τῷ ΝΞ. ἔστι δὲ καὶ τὸ ΑΚ ἴσον τοῖς ΛΜ, ΝΞ τετραγώνοις· λοιπὸν ἄρα τὸ ΑΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ΣΤ. τὸ δὲ ΣΤ τὸ ἀπὸ τῆς ΛΝ ἐστι τετράγωνον· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΛΝ τετράγωνον ἴσον ἐστὶ τῷ ΑΒ· ἡ ΛΝ ἄρα δύναται τὸ ΑΒ. λέγω δή, ὅτι ἡ ΛΝ ἀποτομή ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ῥητόν ἐστιν ἑκάτερον τῶν ΑΙ, ΖΚ, καί ἐστιν ἴσον τοῖς ΛΜ, ΝΞ, καὶ ἑκάτερον ἄρα τῶν ΛΜ, ΝΞ ῥητόν ἐστιν, τουτέστι τὸ ἀπὸ ἑκατέρας τῶν ΛΟ, ΟΝ· καὶ ἑκατέρα ἄρα τῶν ΛΟ, ΟΝ ῥητή ἐστιν. πάλιν, ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ ΔΘ καί ἐστιν ἴσον τῷ ΛΞ, μέσον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΛΞ. ἐπεὶ οὖν τὸ μὲν ΛΞ μέσον ἐστίν, τὸ δὲ ΝΞ ῥητόν, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΛΞ τῷ ΝΞ· ὡς δὲ τὸ ΛΞ πρὸς τὸ ΝΞ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΛΟ πρὸς τὴν ΟΝ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΛΟ τῇ ΟΝ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ΛΟ, ΟΝ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΛΝ. καὶ δύναται τὸ ΑΒ χωρίον· ἡ ἄρα τὸ ΑΒ χωρίον δυναμένη ἀποτομή ἐστιν. ἐὰν ἄρα χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς, καὶ τὰ ἑξῆς.
10.prop3.92Önerme 92. Bir alan, rasyonel bir doğru ile ikinci kesiğin çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru ortanın birinci kesiğidir.
AB alanı, rasyonel AG doğrusu ile ikinci kesik AD tarafından çevrelensin. Diyorum ki karesi AB alanına eşit olan doğru ortanın birinci kesiğidir.
DH, AD'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HD yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; ek doğru DH, ortaya konan rasyonel AG doğrusuyla ortak ölçülüdür; bütün AH'nin karesi de ek doğru HD'ninkinden, AH ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. AH'nin karesi HD'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olduğundan, AH'ye, HD üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanırsa, bu, AH'yi ortak ölçülü parçalara böler. DH, E'de ikiye bölünsün; AH'ye, EH üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın ve bu, AZ ile ZH'nin çevrelediği dikdörtgen olsun; o hâlde AZ, ZH ile uzunlukça ortak ölçülüdür. Dolayısıyla AH de AZ ile ZH'nin her biriyle uzunlukça ortak ölçülüdür. AH ise rasyoneldir ve AG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde AZ ile ZH'nin her biri de rasyoneldir ve AG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; demek ki AI ile ZK'nin her biri ortadır. Yine, DE, EH ile ortak ölçülü olduğundan, DH de DE ile EH'nin her biriyle ortak ölçülüdür. DH ise AG ile uzunlukça ortak ölçülüdür; [o hâlde DE ile EH'nin her biri de rasyoneldir ve AG ile uzunlukça ortak ölçülüdür;] demek ki DTh ile EK'nin her biri rasyoneldir.
Şimdi AI'ya eşit LM karesi kurulsun ve ZK'ye eşit olup LM ile aynı açıyı, yani LOM açısını çevreleyen NX çıkarılsın; o hâlde LM ile NX kareleri aynı köşegen çevresindedir. Bunların köşegeni OR olsun ve şekil tamamlansın. AI ile ZK orta olup LO ve ON üzerindeki karelere eşit olduğundan, LO ve ON üzerindeki kareler de ortadır; o hâlde LO ile ON de orta doğrulardır ve yalnız karece ortak ölçülüdür. AZ ile ZH'nin çevrelediği dikdörtgen EH üzerindeki kareye eşit olduğundan, AZ'nin EH'ye oranı EH'nin ZH'ye oranı gibidir. Ama AZ'nin EH'ye oranı AI'nın EK'ye, EH'nin ZH'ye oranı da EK'nin ZK'ye oranı gibidir; o hâlde EK, AI ile ZK'nin orta orantılısıdır. MN de LM ile NX karelerinin orta orantılısıdır; AI, LM'ye, ZK de NX'ye eşittir; o hâlde MN de EK'ye eşittir. Ama EK'ye DTh, MN'ye de LX eşittir; o hâlde bütün DK, YFKh gnomonu ile NX'nin toplamına eşittir. Bütün AK, LM ile NX'nin toplamına eşit olduğundan ve bunlardan DK, YFKh gnomonu ile NX'nin toplamına eşit olduğundan, kalan AB, TS'ye eşittir. TS ise LN üzerindeki karedir; o hâlde LN üzerindeki kare AB alanına eşittir; demek ki LN'nin karesi AB alanına eşittir.
[Şimdi] diyorum ki LN ortanın birinci kesiğidir.
EK rasyonel olup LX'ye eşit olduğundan, LX, yani LO ile ON'nin çevrelediği dikdörtgen rasyoneldir. NX'nin orta olduğu ise gösterilmişti; o hâlde LX, NX ile ortak ölçüsüzdür. LX'nin NX'ye oranı da LO'nun ON'ye oranı gibidir; o hâlde LO ile ON uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki LO ile ON, rasyonel bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır; o hâlde LN ortanın birinci kesiğidir ve karesi AB alanına eşittir.
Öyleyse karesi AB alanına eşit olan doğru ortanın birinci kesiğidir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς δευτέρας, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη μέσης ἀποτομή ἐστι πρώτη. χωρίον γὰρ τὸ ΑΒ περιεχέσθω ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΓ καὶ ἀποτομῆς δευτέρας τῆς ΑΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΒ χωρίον δυναμένη μέσης ἀποτομή ἐστι πρώτη. ἔστω γὰρ τῇ ΑΔ προσαρμόζουσα ἡ ΔΗ· αἱ ἄρα ΑΗ, ΗΔ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ προσαρμόζουσα ἡ ΔΗ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΑΓ, ἡ δὲ ὅλη ἡ ΑΗ τῆς προσαρμοζούσης τῆς ΗΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. ἐπεὶ οὖν ἡ ΑΗ τῆς ΗΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, ἐὰν ἄρα τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΔ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, εἰς σύμμετρα αὐτὴν διαιρεῖ. τετμήσθω οὖν ἡ ΔΗ δίχα κατὰ τὸ Ε· καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΗ· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΖ τῇ ΖΗ μήκει. καὶ ἡ ΑΗ ἄρα ἑκατέρᾳ τῶν ΑΖ, ΖΗ σύμμετρός ἐστι μήκει. ῥητὴ δὲ ἡ ΑΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΑΓ μήκει· καὶ ἑκατέρα ἄρα τῶν ΑΖ, ΖΗ ῥητή ἐστι καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΑΓ μήκει· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΑΙ, ΖΚ μέσον ἐστίν. πάλιν, ἐπεὶ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΔΕ τῇ ΕΗ, καὶ ἡ ΔΗ ἄρα ἑκατέρᾳ τῶν ΔΕ, ΕΗ σύμμετρός ἐστιν. ἀλλʼ ἡ ΔΗ σύμμετρός ἐστι τῇ ΑΓ μήκει. [ῥητὴ ἄρα καὶ ἑκατέρα τῶν ΔΕ, ΕΗ καὶ σύμμετρος τῇ ΑΓ μήκει.] ἑκάτερον ἄρα τῶν ΔΘ, ΕΚ ῥητόν ἐστιν. συνεστάτω οὖν τῷ μὲν ΑΙ ἴσον τετράγωνον τὸ ΛΜ, τῷ δὲ ΖΚ ἴσον ἀφῃρήσθω τὸ ΝΞ περὶ τὴν αὐτὴν γωνίαν ὂν τῷ ΛΜ τὴν ὑπὸ τῶν ΛΟΜ· περὶ τὴν αὐτὴν ἄρα ἐστὶ διάμετρον τὰ ΛΜ, ΝΞ τετράγωνα. ἔστω αὐτῶν διάμετρος ἡ ΟΡ, καὶ καταγεγράφθω τὸ σχῆμα. ἐπεὶ οὖν τὰ ΑΙ, ΖΚ μέσα ἐστὶ καί ἐστιν ἴσα τοῖς ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ, καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ [ἄρα] μέσα ἐστίν· καὶ αἱ ΛΟ, ΟΝ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι. καὶ ἐπεὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΗ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως ἡ ΕΗ πρὸς τὴν ΖΗ· ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως τὸ ΑΙ πρὸς τὸ ΕΚ· ὡς δὲ ἡ ΕΗ πρὸς τὴν ΖΗ, οὕτως [ἐστὶ] τὸ ΕΚ πρὸς τὸ ΖΚ· τῶν ἄρα ΑΙ, ΖΚ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΕΚ. ἔστι δὲ καὶ τῶν ΛΜ, ΝΞ τετραγώνων μέσον ἀνάλογον τὸ ΜΝ· καί ἐστιν ἴσον τὸ μὲν ΑΙ τῷ ΛΜ, τὸ δὲ ΖΚ τῷ ΝΞ· καὶ τὸ ΜΝ ἄρα ἴσον ἐστὶ τῷ ΕΚ. ἀλλὰ τῷ μὲν ΕΚ ἴσον [ἐστὶ] τὸ ΔΘ, τῷ δὲ ΜΝ ἴσον τὸ ΛΞ· ὅλον ἄρα τὸ ΔΚ ἴσον ἐστὶ τῷ ΥΦΧ γνώμονι καὶ τῷ ΝΞ. ἐπεὶ οὖν ὅλον τὸ ΑΚ ἴσον ἐστὶ τοῖς ΛΜ, ΝΞ, ὧν τὸ ΔΚ ἴσον ἐστὶ τῷ ΥΦΧ γνώμονι καὶ τῷ ΝΞ, λοιπὸν ἄρα τὸ ΑΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ΤΣ. τὸ δὲ ΤΣ ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΛΝ· τὸ ἀπὸ τῆς ΛΝ ἄρα ἴσον ἐστὶ τῷ ΑΒ χωρίῳ· ἡ ΛΝ ἄρα δύναται τὸ ΑΒ χωρίον. λέγω [δή], ὅτι ἡ ΛΝ μέσης ἀποτομή ἐστι πρώτη. ἐπεὶ γὰρ ῥητόν ἐστι τὸ ΕΚ καί ἐστιν ἴσον τῷ ΛΞ, ῥητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ ΛΞ, τουτέστι τὸ ὑπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ. μέσον δὲ ἐδείχθη τὸ ΝΞ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΛΞ τῷ ΝΞ· ὡς δὲ τὸ ΛΞ πρὸς τὸ ΝΞ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΛΟ πρὸς ΟΝ· αἱ ΛΟ, ΟΝ ἄρα ἀσύμμετροί εἰσι μήκει. αἱ ἄρα ΛΟ, ΟΝ μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι ῥητὸν περιέχουσαι· ἡ ΛΝ ἄρα μέσης ἀποτομή ἐστι πρώτη· καὶ δύναται τὸ ΑΒ χωρίον. ἡ ἄρα τὸ ΑΒ χωρίον δυναμένη μέσης ἀποτομή ἐστι πρώτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.93Önerme 93. Bir alan, rasyonel bir doğru ile üçüncü kesiğin çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru ortanın ikinci kesiğidir.
AB alanı, rasyonel AG doğrusu ile üçüncü kesik AD tarafından çevrelensin. Diyorum ki karesi AB alanına eşit olan doğru ortanın ikinci kesiğidir.
DH, AD'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HD yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; AH ile HD'den hiçbiri ortaya konan rasyonel AG doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü değildir; bütün AH'nin karesi de ek doğru DH'ninkinden, AH ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. AH'nin karesi HD'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olduğundan, AH'ye, DH üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanırsa, bu, AH'yi ortak ölçülü parçalara böler. DH, E'de ikiye bölünsün; AH'ye, EH üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın ve bu, AZ ile ZH'nin çevrelediği dikdörtgen olsun. E, Z, H noktalarından AG'ye paralel ETh, ZI, HK çizilsin. O hâlde AZ ile ZH ortak ölçülüdür; demek ki AI de ZK ile ortak ölçülüdür. AZ ile ZH uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, AH de AZ ile ZH'nin her biriyle uzunlukça ortak ölçülüdür. AH ise rasyoneldir ve AG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla AZ ile ZH de öyledir. Demek ki AI ile ZK'nin her biri ortadır. Yine, DE, EH ile uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, DH de DE ile EH'nin her biriyle uzunlukça ortak ölçülüdür. HD ise rasyoneldir ve AG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde DE ile EH'nin her biri de rasyoneldir ve AG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; demek ki DTh ile EK'nin her biri ortadır. AH ile HD yalnız karece ortak ölçülü olduğundan, AH, HD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Ama AH, AZ ile; DH de EH ile uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde AZ, EH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AZ'nin EH'ye oranı ise AI'nın EK'ye oranı gibidir; o hâlde AI, EK ile ortak ölçüsüzdür.
Şimdi AI'ya eşit LM karesi kurulsun ve ZK'ye eşit olup LM ile aynı açıyı çevreleyen NX çıkarılsın; o hâlde LM ile NX aynı köşegen çevresindedir. Bunların köşegeni OR olsun ve şekil tamamlansın. AZ ile ZH'nin çevrelediği dikdörtgen EH üzerindeki kareye eşit olduğundan, AZ'nin EH'ye oranı EH'nin ZH'ye oranı gibidir. Ama AZ'nin EH'ye oranı AI'nın EK'ye, EH'nin ZH'ye oranı da EK'nin ZK'ye oranı gibidir; o hâlde AI'nın EK'ye oranı EK'nin ZK'ye oranı gibidir; demek ki EK, AI ile ZK'nin orta orantılısıdır. MN de LM ile NX karelerinin orta orantılısıdır; AI, LM'ye, ZK de NX'ye eşittir; o hâlde EK de MN'ye eşittir. Ama MN, LX'ye, EK de DTh'ye eşittir; o hâlde bütün DK, YFKh gnomonu ile NX'nin toplamına eşittir. AK de LM ile NX'nin toplamına eşittir; o hâlde kalan AB, ST'ye, yani LN üzerindeki kareye eşittir; demek ki LN'nin karesi AB alanına eşittir.
Diyorum ki LN ortanın ikinci kesiğidir.
AI ile ZK'nin orta olduğu gösterildiğinden ve bunlar LO ve ON üzerindeki karelere eşit olduğundan, LO ve ON üzerindeki karelerin her biri ortadır; o hâlde LO ile ON'nin her biri orta doğrudur. AI, ZK ile ortak ölçülü olduğundan, LO üzerindeki kare de ON üzerindekiyle ortak ölçülüdür. Yine, AI'nın EK ile ortak ölçüsüz olduğu gösterildiğinden, LM de MN ile, yani LO üzerindeki kare LO ile ON'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla LO da ON ile ortak ölçüsüzdür. Demek ki LO ile ON yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır.
Şimdi diyorum ki orta bir alan da çevrelerler.
EK'nin orta olduğu gösterildiğinden ve bu, LO ile ON'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olduğundan, LO ile ON'nin çevrelediği dikdörtgen de ortadır. Dolayısıyla LO ile ON, orta bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. O hâlde LN ortanın ikinci kesiğidir ve karesi AB alanına eşittir.
Öyleyse karesi AB alanına eşit olan doğru ortanın ikinci kesiğidir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς τρίτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη μέσης ἀποτομή ἐστι δευτέρα. χωρίον γὰρ τὸ ΑΒ περιεχέσθω ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΓ καὶ ἀποτομῆς τρίτης τῆς ΑΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΒ χωρίον δυναμένη μέσης ἀποτομή ἐστι δευτέρα. ἔστω γὰρ τῇ ΑΔ προσαρμόζουσα ἡ ΔΗ· αἱ ΑΗ, ΗΔ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ οὐδετέρα τῶν ΑΗ, ΗΔ σύμμετρός ἐστι μήκει τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΑΓ, ἡ δὲ ὅλη ἡ ΑΗ τῆς προσαρμοζούσης τῆς ΔΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. ἐπεὶ οὖν ἡ ΑΗ τῆς ΗΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, ἐὰν ἄρα τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΔΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, εἰς σύμμετρα αὐτὴν διελεῖ. τετμήσθω οὖν ἡ ΔΗ δίχα κατὰ τὸ Ε, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΗ. καὶ ἤχθωσαν διὰ τῶν Ε, Ζ, Η σημείων τῇ ΑΓ παράλληλοι αἱ ΕΘ, ΖΙ, ΗΚ· σύμμετροι ἄρα εἰσὶν αἱ ΑΖ, ΖΗ· σύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ΑΙ τῷ ΖΚ. καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΖ, ΖΗ σύμμετροί εἰσι μήκει, καὶ ἡ ΑΗ ἄρα ἑκατέρᾳ τῶν ΑΖ, ΖΗ σύμμετρός ἐστι μήκει. ῥητὴ δὲ ἡ ΑΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΑΓ μήκει· ὥστε καὶ αἱ ΑΖ, ΖΗ. ἑκάτερον ἄρα τῶν ΑΙ, ΖΚ μέσον ἐστίν. πάλιν, ἐπεὶ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΔΕ τῇ ΕΗ μήκει, καὶ ἡ ΔΗ ἄρα ἑκατέρᾳ τῶν ΔΕ, ΕΗ σύμμετρός ἐστι μήκει. ῥητὴ δὲ ἡ ΗΔ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΑΓ μήκει· ῥητὴ ἄρα καὶ ἑκατέρα τῶν ΔΕ, ΕΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΑΓ μήκει· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΔΘ, ΕΚ μέσον ἐστίν. καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΗ, ΗΔ δυνάμει μόνον σύμμετροί εἰσιν, ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶ μήκει ἡ ΑΗ τῇ ΗΔ. ἀλλʼ ἡ μὲν ΑΗ τῇ ΑΖ σύμμετρός ἐστι μήκει, ἡ δὲ ΔΗ τῇ ΕΗ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΖ τῇ ΕΗ μήκει. ὡς δὲ ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως ἐστὶ τὸ ΑΙ πρὸς τὸ ΕΚ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΙ τῷ ΕΚ. συνεστάτω οὖν τῷ μὲν ΑΙ ἴσον τετράγωνον τὸ ΛΜ, τῷ δὲ ΖΚ ἴσον ἀφῃρήσθω τὸ ΝΞ περὶ τὴν αὐτὴν γωνίαν ὂν τῷ ΛΜ· περὶ τὴν αὐτὴν ἄρα διάμετρόν ἐστι τὰ ΛΜ, ΝΞ. ἔστω αὐτῶν διάμετρος ἡ ΟΡ, καὶ καταγεγράφθω τὸ σχῆμα. ἐπεὶ οὖν τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΗ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως ἡ ΕΗ πρὸς τὴν ΖΗ. ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως ἐστὶ τὸ ΑΙ πρὸς τὸ ΕΚ· ὡς δὲ ἡ ΕΗ πρὸς τὴν ΖΗ, οὕτως ἐστὶ τὸ ΕΚ πρὸς τὸ ΖΚ· καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΙ πρὸς τὸ ΕΚ, οὕτως τὸ ΕΚ πρὸς τὸ ΖΚ· τῶν ἄρα ΑΙ, ΖΚ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΕΚ. ἔστι δὲ καὶ τῶν ΛΜ, ΝΞ τετραγώνων μέσον ἀνάλογον τὸ ΜΝ· καί ἐστιν ἴσον τὸ μὲν ΑΙ τῷ ΛΜ, τὸ δὲ ΖΚ τῷ ΝΞ· καὶ τὸ ΕΚ ἄρα ἴσον ἐστὶ τῷ ΜΝ. ἀλλὰ τὸ μὲν ΜΝ ἴσον ἐστὶ τῷ ΛΞ, τὸ δὲ ΕΚ ἴσον [ἐστὶ] τῷ ΔΘ· καὶ ὅλον ἄρα τὸ ΔΚ ἴσον ἐστὶ τῷ ΥΦΧ γνώμονι καὶ τῷ ΝΞ. ἔστι δὲ καὶ τὸ ΑΚ ἴσον τοῖς ΛΜ, ΝΞ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΑΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ΣΤ, τουτέστι τῷ ἀπὸ τῆς ΛΝ τετραγώνῳ· ἡ ΛΝ ἄρα δύναται τὸ ΑΒ χωρίον. λέγω, ὅτι ἡ ΛΝ μέσης ἀποτομή ἐστι δευτέρα. ἐπεὶ γὰρ μέσα ἐδείχθη τὰ ΑΙ, ΖΚ καί ἐστιν ἴσα τοῖς ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ, μέσον ἄρα καὶ ἑκάτερον τῶν ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ· μέση ἄρα ἑκατέρα τῶν ΛΟ, ΟΝ. καὶ ἐπεὶ σύμμετρόν ἐστι τὸ ΑΙ τῷ ΖΚ, σύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΛΟ τῷ ἀπὸ τῆς ΟΝ. πάλιν, ἐπεὶ ἀσύμμετρον ἐδείχθη τὸ ΑΙ τῷ ΕΚ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΛΜ τῷ ΜΝ, τουτέστι τὸ ἀπὸ τῆς ΛΟ τῷ ὑπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ· ὥστε καὶ ἡ ΛΟ ἀσύμμετρός ἐστι τῇ ΟΝ· αἱ ΛΟ, ΟΝ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι. λέγω δή, ὅτι καὶ μέσον περιέχουσιν. ἐπεὶ γὰρ μέσον ἐδείχθη τὸ ΕΚ καί ἐστιν ἴσον τῷ ὑπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ, μέσον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ· ὥστε αἱ ΛΟ, ΟΝ μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι μέσον περιέχουσαι. ἡ ΛΝ ἄρα μέσης ἀποτομή ἐστι δευτέρα· καὶ δύναται τὸ ΑΒ χωρίον. ἡ ἄρα τὸ ΑΒ χωρίον δυναμένη μέσης ἀποτομή ἐστι δευτέρα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.94Önerme 94. Bir alan, rasyonel bir doğru ile dördüncü kesiğin çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru küçük doğrudur.
AB alanı, rasyonel AG doğrusu ile dördüncü kesik AD tarafından çevrelensin. Diyorum ki karesi AB alanına eşit olan doğru küçük doğrudur.
DH, AD'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HD yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; AH, ortaya konan rasyonel AG doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür; bütün AH'nin karesi de ek doğru DH'ninkinden, AH ile uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. AH'nin karesi HD'ninkinden kendisiyle uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olduğundan, AH'ye, DH üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanırsa, bu, AH'yi ortak ölçüsüz parçalara böler. DH, E'de ikiye bölünsün; AH'ye, EH üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın ve bu, AZ ile ZH'nin çevrelediği dikdörtgen olsun; o hâlde AZ, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. E, Z, H'den AG ile BD'ye paralel ETh, ZI, HK çizilsin. AH rasyonel olup AG ile uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, bütün AK rasyoneldir. Yine, DH, AG ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan ve ikisi de rasyonel olduğundan, DK ortadır. Yine, AZ, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan, AI de ZK ile ortak ölçüsüzdür. Şimdi AI'ya eşit LM karesi kurulsun ve ZK'ye eşit olup aynı LOM açısını çevreleyen NX çıkarılsın; o hâlde LM ile NX kareleri aynı köşegen çevresindedir. Bunların köşegeni OR olsun ve şekil tamamlansın. AZ ile ZH'nin çevrelediği dikdörtgen EH üzerindeki kareye eşit olduğundan, orantılı olarak AZ'nin EH'ye oranı EH'nin ZH'ye oranı gibidir. Ama AZ'nin EH'ye oranı AI'nın EK'ye, EH'nin ZH'ye oranı da EK'nin ZK'ye oranı gibidir; o hâlde EK, AI ile ZK'nin orta orantılısıdır. MN de LM ile NX karelerinin orta orantılısıdır; AI, LM'ye, ZK de NX'ye eşittir; o hâlde EK de MN'ye eşittir. Ama EK'ye DTh, MN'ye de LX eşittir; o hâlde bütün DK, YFKh gnomonu ile NX'nin toplamına eşittir. Bütün AK, LM ile NX karelerinin toplamına eşit olduğundan ve bunlardan DK, YFKh gnomonu ile NX karesinin toplamına eşit olduğundan, kalan AB, ST'ye, yani LN üzerindeki kareye eşittir; demek ki LN'nin karesi AB alanına eşittir.
Diyorum ki LN, küçük doğru denen irrasyonel doğrudur.
AK rasyonel olup LO ve ON üzerindeki karelerin toplamına eşit olduğundan, LO ve ON üzerindeki karelerin toplamı rasyoneldir. Yine, DK orta olduğundan ve DK, LO ile ON'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşit olduğundan, LO ile ON'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ortadır. AI'nın ZK ile ortak ölçüsüz olduğu gösterildiğinden, LO üzerindeki kare de ON üzerindeki kareyle ortak ölçüsüzdür. Demek ki LO ile ON, üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. O hâlde LN, küçük doğru denen irrasyonel doğrudur ve karesi AB alanına eşittir.
Öyleyse karesi AB alanına eşit olan doğru küçük doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς τετάρτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἐλάσσων ἐστίν. χωρίον γὰρ τὸ ΑΒ περιεχέσθω ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΓ καὶ ἀποτομῆς τετάρτης τῆς ΑΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΒ χωρίον δυναμένη ἐλάσσων ἐστίν. ἔστω γὰρ τῇ ΑΔ προσαρμόζουσα ἡ ΔΗ· αἱ ἄρα ΑΗ, ΗΔ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ΑΗ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΑΓ μήκει, ἡ δὲ ὅλη ἡ ΑΗ τῆς προσαρμοζούσης τῆς ΔΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. ἐπεὶ οὖν ἡ ΑΗ τῆς ΗΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει, ἐὰν ἄρα τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΔΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, εἰς ἀσύμμετρα αὐτὴν διελεῖ. τετμήσθω οὖν ἡ ΔΗ δίχα κατὰ τὸ Ε, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΗ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶ μήκει ἡ ΑΖ τῇ ΖΗ. ἤχθωσαν οὖν διὰ τῶν Ε, Ζ, Η παράλληλοι ταῖς ΑΓ, ΒΔ αἱ ΕΘ, ΖΙ, ΗΚ. ἐπεὶ οὖν ῥητή ἐστιν ἡ ΑΗ καὶ σύμμετρος τῇ ΑΓ μήκει, ῥητὸν ἄρα ἐστὶν ὅλον τὸ ΑΚ. πάλιν, ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΔΗ τῇ ΑΓ μήκει, καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί, μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΚ. πάλιν, ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΖ τῇ ΖΗ μήκει, ἀσύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ΑΙ τῷ ΖΚ. συνεστάτω οὖν τῷ μὲν ΑΙ ἴσον τετράγωνον τὸ ΛΜ, τῷ δὲ ΖΚ ἴσον ἀφῃρήσθω περὶ τὴν αὐτὴν γωνίαν τὴν ὑπὸ τῶν ΛΟΜ τὸ ΝΞ. περὶ τὴν αὐτὴν ἄρα διάμετρόν ἐστι τὰ ΛΜ, ΝΞ τετράγωνα. ἔστω αὐτῶν διάμετρος ἡ ΟΡ, καὶ καταγεγράφθω τὸ σχῆμα. ἐπεὶ οὖν τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΗ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ, ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως ἡ ΕΗ πρὸς τὴν ΖΗ. ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως ἐστὶ τὸ ΑΙ πρὸς τὸ ΕΚ, ὡς δὲ ἡ ΕΗ πρὸς τὴν ΖΗ, οὕτως ἐστὶ τὸ ΕΚ πρὸς τὸ ΖΚ· τῶν ἄρα ΑΙ, ΖΚ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΕΚ. ἔστι δὲ καὶ τῶν ΛΜ, ΝΞ τετραγώνων μέσον ἀνάλογον τὸ ΜΝ, καί ἐστιν ἴσον τὸ μὲν ΑΙ τῷ ΛΜ, τὸ δὲ ΖΚ τῷ ΝΞ· καὶ τὸ ΕΚ ἄρα ἴσον ἐστὶ τῷ ΜΝ. ἀλλὰ τῷ μὲν ΕΚ ἴσον ἐστὶ τὸ ΔΘ, τῷ δὲ ΜΝ ἴσον ἐστὶ τὸ ΛΞ· ὅλον ἄρα τὸ ΔΚ ἴσον ἐστὶ τῷ ΥΦΧ γνώμονι καὶ τῷ ΝΞ. ἐπεὶ οὖν ὅλον τὸ ΑΚ ἴσον ἐστὶ τοῖς ΛΜ, ΝΞ τετραγώνοις, ὧν τὸ ΔΚ ἴσον ἐστὶ τῷ ΥΦΧ γνώμονι καὶ τῷ ΝΞ τετραγώνῳ, λοιπὸν ἄρα τὸ ΑΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ΣΤ, τουτέστι τῷ ἀπὸ τῆς ΛΝ τετραγώνῳ· ἡ ΛΝ ἄρα δύναται τὸ ΑΒ χωρίον. λέγω, ὅτι ἡ ΛΝ ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἐλάσσων. ἐπεὶ γὰρ ῥητόν ἐστι τὸ ΑΚ καί ἐστιν ἴσον τοῖς ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ τετραγώνοις, τὸ ἄρα συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ ῥητόν ἐστιν. πάλιν, ἐπεὶ τὸ ΔΚ μέσον ἐστίν, καί ἐστιν ἴσον τὸ ΔΚ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ, τὸ ἄρα δὶς ὑπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ μέσον ἐστίν. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρον ἐδείχθη τὸ ΑΙ τῷ ΖΚ, ἀσύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΛΟ τετράγωνον τῷ ἀπὸ τῆς ΟΝ τετραγώνῳ. αἱ ΛΟ, ΟΝ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ῥητόν, τὸ δὲ δὶς ὑπʼ αὐτῶν μέσον. ἡ ΛΝ ἄρα ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἐλάσσων· καὶ δύναται τὸ ΑΒ χωρίον. ἡ ἄρα τὸ ΑΒ χωρίον δυναμένη ἐλάσσων ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.95Önerme 95. Bir alan, rasyonel bir doğru ile beşinci kesiğin çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru, rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğrudur.
AB alanı, rasyonel AG doğrusu ile beşinci kesik AD tarafından çevrelensin. Diyorum ki karesi AB alanına eşit olan doğru, rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğrudur.
DH, AD'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HD yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; ek doğru HD, ortaya konan rasyonel AG doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür; bütün AH'nin karesi de ek doğru DH'ninkinden, AH ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. O hâlde AH'ye, DH üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanırsa, bu, AH'yi ortak ölçüsüz parçalara böler. DH, E noktasında ikiye bölünsün; AH'ye, EH üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın ve bu, AZ ile ZH'nin çevrelediği dikdörtgen olsun; o hâlde AZ, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AH, GA ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan ve ikisi de rasyonel olduğundan, AK ortadır. Yine, DH rasyonel olup AG ile uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, DK rasyoneldir. Şimdi AI'ya eşit LM karesi kurulsun ve ZK'ye eşit olup aynı LOM açısını çevreleyen NX karesi çıkarılsın; o hâlde LM ile NX kareleri aynı köşegen çevresindedir. Bunların köşegeni OR olsun ve şekil tamamlansın. Benzer şekilde LN'nin karesinin AB alanına eşit olduğunu göstereceğiz.
Diyorum ki LN, rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğrudur.
AK'nin orta olduğu gösterildiğinden ve bu, LO ve ON üzerindeki karelerin toplamına eşit olduğundan, LO ve ON üzerindeki karelerin toplamı ortadır. Yine, DK rasyonel olup LO ile ON'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşit olduğundan, bu iki kat da rasyoneldir. AI, ZK ile ortak ölçüsüz olduğundan, LO üzerindeki kare de ON üzerindekiyle ortak ölçüsüzdür. Demek ki LO ile ON, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını rasyonel yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. O hâlde kalan LN, rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğru denen irrasyonel doğrudur ve karesi AB alanına eşittir.
Öyleyse karesi AB alanına eşit olan doğru, rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς πέμπτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη [ἡ] μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν. χωρίον γὰρ τὸ ΑΒ περιεχέσθω ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΓ καὶ ἀποτομῆς πέμπτης τῆς ΑΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΒ χωρίον δυναμένη [ἡ] μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν. ἔστω γὰρ τῇ ΑΔ προσαρμόζουσα ἡ ΔΗ· αἱ ἄρα ΑΗ, ΗΔ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ προσαρμόζουσα ἡ ΗΔ σύμμετρός ἐστι μήκει τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΑΓ, ἡ δὲ ὅλη ἡ ΑΗ τῆς προσαρμοζούσης τῆς ΔΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. ἐὰν ἄρα τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΔΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, εἰς ἀσύμμετρα αὐτὴν διελεῖ. τετμήσθω οὖν ἡ ΔΗ δίχα κατὰ τὸ Ε σημεῖον, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΗ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΖ τῇ ΖΗ μήκει. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΗ τῇ ΓΑ μήκει, καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί, μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΚ. πάλιν, ἐπεὶ ῥητή ἐστιν ἡ ΔΗ καὶ σύμμετρος τῇ ΑΓ μήκει, ῥητόν ἐστι τὸ ΔΚ. συνεστάτω οὖν τῷ μὲν ΑΙ ἴσον τετράγωνον τὸ ΛΜ, τῷ δὲ ΖΚ ἴσον τετράγωνον ἀφῃρήσθω τὸ ΝΞ περὶ τὴν αὐτὴν γωνίαν τὴν ὑπὸ ΛΟΜ· περὶ τὴν αὐτὴν ἄρα διάμετρόν ἐστι τὰ ΛΜ, ΝΞ τετράγωνα. ἔστω αὐτῶν διάμετρος ἡ ΟΡ, καὶ καταγεγράφθω τὸ σχῆμα. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι ἡ ΛΝ δύναται τὸ ΑΒ χωρίον. λέγω, ὅτι ἡ ΛΝ ἡ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ μέσον ἐδείχθη τὸ ΑΚ καί ἐστιν ἴσον τοῖς ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ, τὸ ἄρα συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ μέσον ἐστίν. πάλιν, ἐπεὶ ῥητόν ἐστι τὸ ΔΚ καί ἐστιν ἴσον τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ, καὶ αὐτὸ ῥητόν ἐστιν. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ ΑΙ τῷ ΖΚ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΛΟ τῷ ἀπὸ τῆς ΟΝ· αἱ ΛΟ, ΟΝ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον, τὸ δὲ δὶς ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν. ἡ λοιπὴ ἄρα ἡ ΛΝ ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα· καὶ δύναται τὸ ΑΒ χωρίον. ἡ τὸ ΑΒ ἄρα χωρίον δυναμένη μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.96Önerme 96. Bir alan, rasyonel bir doğru ile altıncı kesiğin çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru, ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrudur.
AB alanı, rasyonel AG doğrusu ile altıncı kesik AD tarafından çevrelensin. Diyorum ki karesi AB alanına eşit olan doğru, ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrudur.
DH, AD'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HD yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; bunlardan hiçbiri ortaya konan rasyonel AG doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü değildir; bütün AH'nin karesi de ek doğru DH'ninkinden, AH ile uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. AH'nin karesi HD'ninkinden kendisiyle uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olduğundan, AH'ye, DH üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanırsa, bu, AH'yi ortak ölçüsüz parçalara böler. DH, E [noktasında] ikiye bölünsün; AH'ye, EH üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın ve bu, AZ ile ZH'nin çevrelediği dikdörtgen olsun; o hâlde AZ, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AZ'nin ZH'ye oranı ise AI'nın ZK'ye oranı gibidir; o hâlde AI, ZK ile ortak ölçüsüzdür. AH ile AG yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrular olduğundan, AK ortadır. Yine, AG ile DH rasyonel ve uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan, DK de ortadır. AH ile HD yalnız karece ortak ölçülü olduğundan, AH, HD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AH'nin HD'ye oranı ise AK'nin KD'ye oranı gibidir; o hâlde AK, KD ile ortak ölçüsüzdür. Şimdi AI'ya eşit LM karesi kurulsun ve ZK'ye eşit olup aynı açıyı çevreleyen NX çıkarılsın; o hâlde LM ile NX kareleri aynı köşegen çevresindedir. Bunların köşegeni OR olsun ve şekil tamamlansın. Yukarıdakilere benzer şekilde LN'nin karesinin AB alanına eşit olduğunu göstereceğiz.
Diyorum ki LN, ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrudur.
AK'nin orta olduğu gösterildiğinden ve bu, LO ve ON üzerindeki karelerin toplamına eşit olduğundan, LO ve ON üzerindeki karelerin toplamı ortadır. Yine, DK'nin orta olduğu gösterildiğinden ve bu, LO ile ON'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşit olduğundan, bu iki kat da ortadır. AK'nin DK ile ortak ölçüsüz olduğu gösterildiğinden, LO ve ON üzerindeki karelerin toplamı da LO ile ON'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür. AI, ZK ile ortak ölçüsüz olduğundan, LO üzerindeki kare de ON üzerindekiyle ortak ölçüsüzdür. Demek ki LO ile ON, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta ve üstelik bu karelerin toplamını o iki katla ortak ölçüsüz yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. O hâlde LN, ortayla birlikte bütünü orta yapan doğru denen irrasyonel doğrudur ve karesi AB alanına eşittir.
Öyleyse karesi bu alana eşit olan doğru, ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς ἕκτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν. χωρίον γὰρ τὸ ΑΒ περιεχέσθω ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΓ καὶ ἀποτομῆς ἕκτης τῆς ΑΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΒ χωρίον δυναμένη [ἡ] μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν. ἔστω γὰρ τῇ ΑΔ προσαρμόζουσα ἡ ΔΗ· αἱ ἄρα ΑΗ, ΗΔ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ οὐδετέρα αὐτῶν σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΑΓ μήκει, ἡ δὲ ὅλη ἡ ΑΗ τῆς προσαρμοζούσης τῆς ΔΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. ἐπεὶ οὖν ἡ ΑΗ τῆς ΗΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει, ἐὰν ἄρα τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΔΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, εἰς ἀσύμμετρα αὐτὴν διελεῖ. τετμήσθω οὖν ἡ ΔΗ δίχα κατὰ τὸ Ε [σημεῖον], καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ ἴσον παρὰ τὴν ΑΗ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΗ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΖ τῇ ΖΗ μήκει. ὡς δὲ ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΖΗ, οὕτως ἐστὶ τὸ ΑΙ πρὸς τὸ ΖΚ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΙ τῷ ΖΚ. καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΗ, ΑΓ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, μέσον ἐστὶ τὸ ΑΚ. πάλιν, ἐπεὶ αἱ ΑΓ, ΔΗ ῥηταί εἰσι καὶ ἀσύμμετροι μήκει, μέσον ἐστὶ καὶ τὸ ΔΚ. ἐπεὶ οὖν αἱ ΑΗ, ΗΔ δυνάμει μόνον σύμμετροί εἰσιν, ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΗ τῇ ΗΔ μήκει. ὡς δὲ ἡ ΑΗ πρὸς τὴν ΗΔ, οὕτως ἐστὶ τὸ ΑΚ πρὸς τὸ ΚΔ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΚ τῷ ΚΔ. συνεστάτω οὖν τῷ μὲν ΑΙ ἴσον τετράγωνον τὸ ΛΜ, τῷ δὲ ΖΚ ἴσον ἀφῃρήσθω περὶ τὴν αὐτὴν γωνίαν τὸ ΝΞ· περὶ τὴν αὐτὴν ἄρα διάμετρόν ἐστι τὰ ΛΜ, ΝΞ τετράγωνα. ἔστω αὐτῶν διάμετρος ἡ ΟΡ, καὶ καταγεγράφθω τὸ σχῆμα. ὁμοίως δὴ τοῖς ἐπάνω δείξομεν, ὅτι ἡ ΛΝ δύναται τὸ ΑΒ χωρίον. λέγω, ὅτι ἡ ΛΝ [ἡ] μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ μέσον ἐδείχθη τὸ ΑΚ καί ἐστιν ἴσον τοῖς ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ, τὸ ἄρα συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ μέσον ἐστίν. πάλιν, ἐπεὶ μέσον ἐδείχθη τὸ ΔΚ καί ἐστιν ἴσον τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ, καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ μέσον ἐστίν. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρον ἐδείχθη τὸ ΑΚ τῷ ΔΚ, ἀσύμμετρα [ἄρα] ἐστὶ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ τετράγωνα τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΛΟ, ΟΝ. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ ΑΙ τῷ ΖΚ, ἀσύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΛΟ τῷ ἀπὸ τῆς ΟΝ· αἱ ΛΟ, ΟΝ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον καὶ τὸ δὶς ὑπʼ αὐτῶν μέσον ἔτι τε τὰ ἀπʼ αὐτῶν τετράγωνα ἀσύμμετρα τῷ δὶς ὑπʼ αὐτῶν. ἡ ἄρα ΛΝ ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα· καὶ δύναται τὸ ΑΒ χωρίον. ἡ ἄρα τὸ χωρίον δυναμένη μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.97Önerme 97. Bir kesiğin üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak birinci kesiği meydana getirir.
AB bir kesik, GD rasyonel bir doğru olsun; GD'ye, AB üzerindeki kareye eşit GE uygulanıp genişlik olarak GZ'yi meydana getirsin. Diyorum ki GZ birinci kesiktir.
BH, AB'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HB yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. GD'ye, AH üzerindeki kareye eşit GTh, BH üzerindeki kareye eşit KL uygulansın. O hâlde bütün GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşittir; bunlardan GE, AB üzerindeki kareye eşittir; o hâlde kalan ZL, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. ZM, N noktasında ikiye bölünsün ve N'den GD'ye paralel NX çizilsin; o hâlde ZX ile LN'nin her biri AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. AH ve HB üzerindeki kareler rasyonel olduğundan ve DM bunların toplamına eşit olduğundan, DM rasyoneldir. Bu, rasyonel GD doğrusuna uygulanıp genişlik olarak GM'yi meydana getirmiştir; o hâlde GM rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçülüdür. Yine, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı orta olduğundan ve ZL buna eşit olduğundan, ZL ortadır. Bu, rasyonel GD doğrusuna uygulanıp genişlik olarak ZM'yi meydana getirmiştir; o hâlde ZM rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AH ve HB üzerindeki kareler rasyonel, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise orta olduğundan, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamı bu iki katla ortak ölçüsüzdür. GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına, ZL de AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir; o hâlde DM, ZL ile ortak ölçüsüzdür. DM'nin ZL'ye oranı ise GM'nin ZM'ye oranı gibidir; o hâlde GM, ZM ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki GM ile MZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde GZ bir kesiktir.
Şimdi diyorum ki birincidir de.
AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgen, AH ve HB üzerindeki karelerin orta orantılısı olduğundan ve AH üzerindeki kareye GTh, BH üzerindeki kareye KL, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgene de NL eşit olduğundan, NL de GTh ile KL'nin orta orantılısıdır; o hâlde GTh'nin NL'ye oranı NL'nin KL'ye oranı gibidir. Ama GTh'nin NL'ye oranı GK'nin NM'ye, NL'nin KL'ye oranı da NM'nin KM'ye oranı gibidir; o hâlde GK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen NM üzerindeki kareye, yani ZM üzerindeki karenin dörtte birine eşittir. AH üzerindeki kare HB üzerindekiyle ortak ölçülü olduğundan, GTh da KL ile ortak ölçülüdür. GTh'nin KL'ye oranı ise GK'nin KM'ye oranı gibidir; o hâlde GK, KM ile ortak ölçülüdür. GM ile MZ eşit olmayan iki doğru olduğundan, GM'ye, ZM üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan GK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen uygulandığından ve GK, KM ile ortak ölçülü olduğundan, GM'nin karesi MZ'ninkinden, GM ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. GM de ortaya konan rasyonel GD doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde GZ birinci kesiktir.
Öyleyse bir kesiğin üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak birinci kesiği meydana getirir. Gösterilmesi gereken buydu.
τὸ ἀπὸ ἀποτομῆς παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν πρώτην. ἔστω ἀποτομὴ ἡ ΑΒ, ῥητὴ δὲ ἡ ΓΔ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΕ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΖ· λέγω, ὅτι ἡ ΓΖ ἀποτομή ἐστι πρώτη. ἔστω γὰρ τῇ ΑΒ προσαρμόζουσα ἡ ΒΗ· αἱ ἄρα ΑΗ, ΗΒ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. καὶ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΘ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΒΗ τὸ ΚΛ. ὅλον ἄρα τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ· ὧν τὸ ΓΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΖΛ ἴσον ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. τετμήσθω ἡ ΖΜ δίχα κατὰ τὸ Ν σημεῖον, καὶ ἤχθω διὰ τοῦ Ν τῇ ΓΔ παράλληλος ἡ ΝΞ· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΖΞ, ΛΝ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. καὶ ἐπεὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ῥητά ἐστιν, καί ἐστι τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον τὸ ΔΜ, ῥητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΜ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΓΔ παραβέβληται πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΜ καὶ σύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. πάλιν, ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον τὸ ΖΛ, μέσον ἄρα τὸ ΖΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΓΔ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΖΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. καὶ ἐπεὶ τὰ μὲν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ῥητά ἐστιν, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ μέσον, ἀσύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. καὶ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον ἐστὶ τὸ ΓΛ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τὸ ΖΛ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΜ τῷ ΖΛ. ὡς δὲ τὸ ΔΜ πρὸς τὸ ΖΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΖΜ. ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΜ τῇ ΖΜ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ἄρα ΓΜ, ΜΖ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἡ ΓΖ ἄρα ἀποτομή ἐστιν. λέγω δή, ὅτι καὶ πρώτη. ἐπεὶ γὰρ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, καί ἐστι τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον τὸ ΓΘ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΒΗ ἴσον τὸ ΚΛ, τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τὸ ΝΛ, καὶ τῶν ΓΘ, ΚΛ ἄρα μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΝΛ· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΝΛ, οὕτως τὸ ΝΛ πρὸς τὸ ΚΛ. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΝΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΝΜ· ὡς δὲ τὸ ΝΛ πρὸς τὸ ΚΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΝΜ πρὸς τὴν ΚΜ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΓΚ, ΚΜ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΝΜ, τουτέστι τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΜ. καὶ ἐπεὶ σύμμετρόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΒ, σύμμετρόν [ἐστι] καὶ τὸ ΓΘ τῷ ΚΛ. ὡς δὲ τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΚΛ, οὕτως ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΚΜ· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΚ τῇ ΚΜ. ἐπεὶ οὖν δύο εὐθεῖαι ἄνισοί εἰσιν αἱ ΓΜ, ΜΖ, καὶ τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΜ ἴσον παρὰ τὴν ΓΜ παραβέβληται ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΚ, ΚΜ, καί ἐστι σύμμετρος ἡ ΓΚ τῇ ΚΜ, ἡ ἄρα ΓΜ τῆς ΜΖ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. καί ἐστιν ἡ ΓΜ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΓΔ μήκει· ἡ ἄρα ΓΖ ἀποτομή ἐστι πρώτη. τὸ ἄρα ἀπὸ ἀποτομῆς παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν πρώτην· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.98Önerme 98. Ortanın birinci kesiğinin üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak ikinci kesiği meydana getirir.
AB ortanın birinci kesiği, GD rasyonel bir doğru olsun; GD'ye, AB üzerindeki kareye eşit GE uygulanıp genişlik olarak GZ'yi meydana getirsin. Diyorum ki GZ ikinci kesiktir.
BH, AB'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HB, rasyonel bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. GD'ye, AH üzerindeki kareye eşit GTh uygulanıp genişlik olarak GK'yi, HB üzerindeki kareye eşit KL uygulanıp genişlik olarak KM'yi meydana getirsin. O hâlde bütün GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşittir; demek ki GL de ortadır. Bu, rasyonel GD doğrusuna uygulanıp genişlik olarak GM'yi meydana getirmiştir; o hâlde GM rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşit olduğundan ve bunlardan AB üzerindeki kare GE'ye eşit olduğundan, kalan, yani AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ZL'ye eşittir. Bu iki kat rasyoneldir; o hâlde ZL de rasyoneldir. Bu, rasyonel ZE doğrusuna uygulanıp genişlik olarak ZM'yi meydana getirmiştir; o hâlde ZM de rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçülüdür. AH ve HB üzerindeki karelerin toplamı, yani GL orta, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı, yani ZL ise rasyonel olduğundan, GL, ZL ile ortak ölçüsüzdür. GL'nin ZL'ye oranı ise GM'nin ZM'ye oranı gibidir; o hâlde GM, ZM ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki GM ile MZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde GZ bir kesiktir.
Şimdi diyorum ki ikincidir de.
ZM, N'de ikiye bölünsün ve N'den GD'ye paralel NX çizilsin; o hâlde ZX ile NL'nin her biri AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgen, AH ve HB üzerindeki karelerin orta orantılısı olduğundan ve AH üzerindeki kare GTh'ye, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgen NL'ye, BH üzerindeki kare de KL'ye eşit olduğundan, NL de GTh ile KL'nin orta orantılısıdır; o hâlde GTh'nin NL'ye oranı NL'nin KL'ye oranı gibidir. Ama GTh'nin NL'ye oranı GK'nin NM'ye, NL'nin KL'ye oranı da NM'nin MK'ye oranı gibidir; o hâlde GK'nin NM'ye oranı NM'nin KM'ye oranı gibidir; demek ki GK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen NM üzerindeki kareye, yani ZM üzerindeki karenin dörtte birine eşittir. [AH üzerindeki kare BH üzerindekiyle ortak ölçülü olduğundan, GTh da KL ile, yani GK de KM ile ortak ölçülüdür.] GM ile MZ eşit olmayan iki doğru olduğundan ve büyük olan GM'ye, MZ üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan GK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen uygulanıp GM'yi ortak ölçülü parçalara böldüğünden, GM'nin karesi MZ'ninkinden, GM ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Ek doğru ZM de ortaya konan rasyonel GD doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde GZ ikinci kesiktir.
Öyleyse ortanın birinci kesiğinin üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak ikinci kesiği meydana getirir. Gösterilmesi gereken buydu.
τὸ ἀπὸ μέσης ἀποτομῆς πρώτης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν δευτέραν. ἔστω μέσης ἀποτομὴ πρώτη ἡ ΑΒ, ῥητὴ δὲ ἡ ΓΔ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΕ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΖ· λέγω, ὅτι ἡ ΓΖ ἀποτομή ἐστι δευτέρα. ἔστω γὰρ τῇ ΑΒ προσαρμόζουσα ἡ ΒΗ· αἱ ἄρα ΑΗ, ΗΒ μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι ῥητὸν περιέχουσαι. καὶ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΘ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΚ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΗΒ ἴσον τὸ ΚΛ πλάτος ποιοῦν τὴν ΚΜ· ὅλον ἄρα τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ· μέσον ἄρα καὶ τὸ ΓΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΓΔ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. καὶ ἐπεὶ τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, ὧν τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ΓΕ, λοιπὸν ἄρα τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ΖΛ. ῥητὸν δὲ [ἐστι] τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ· ῥητὸν ἄρα τὸ ΖΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΖΕ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΖΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΖΜ καὶ σύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. ἐπεὶ οὖν τὰ μὲν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, τουτέστι τὸ ΓΛ, μέσον ἐστίν, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, τουτέστι τὸ ΖΛ, ῥητόν, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΓΛ τῷ ΖΛ. ὡς δὲ τὸ ΓΛ πρὸς τὸ ΖΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΖΜ· ἀσύμμετρος ἄρα ἡ ΓΜ τῇ ΖΜ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ἄρα ΓΜ, ΜΖ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἡ ΓΖ ἄρα ἀποτομή ἐστιν. λέγω δή, ὅτι καὶ δευτέρα. τετμήσθω γὰρ ἡ ΖΜ δίχα κατὰ τὸ Ν, καὶ ἤχθω διὰ τοῦ Ν τῇ ΓΔ παράλληλος ἡ ΝΞ· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΖΞ, ΝΛ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. καὶ ἐπεὶ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τετραγώνων μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, καί ἐστιν ἴσον τὸ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ τῷ ΓΘ, τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τῷ ΝΛ, τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ΒΗ τῷ ΚΛ, καὶ τῶν ΓΘ, ΚΛ ἄρα μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΝΛ· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΝΛ, οὕτως τὸ ΝΛ πρὸς τὸ ΚΛ. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΝΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΝΜ, ὡς δὲ τὸ ΝΛ πρὸς τὸ ΚΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΝΜ πρὸς τὴν ΜΚ· ὡς ἄρα ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΝΜ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΝΜ πρὸς τὴν ΚΜ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΓΚ, ΚΜ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΝΜ, τουτέστι τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΜ. [καὶ ἐπεὶ σύμμετρόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΒΗ, σύμμετρόν ἐστι καὶ τὸ ΓΘ τῷ ΚΛ, τουτέστιν ἡ ΓΚ τῇ ΚΜ.] ἐπεὶ οὖν δύο εὐθεῖαι ἄνισοί εἰσιν αἱ ΓΜ, ΜΖ, καὶ τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΜΖ ἴσον παρὰ τὴν μείζονα τὴν ΓΜ παραβέβληται ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΚ, ΚΜ καὶ εἰς σύμμετρα αὐτὴν διαιρεῖ, ἡ ἄρα ΓΜ τῆς ΜΖ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. καί ἐστιν ἡ προσαρμόζουσα ἡ ΖΜ σύμμετρος μήκει τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΓΔ· ἡ ἄρα ΓΖ ἀποτομή ἐστι δευτέρα. τὸ ἄρα ἀπὸ μέσης ἀποτομῆς πρώτης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν δευτέραν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.99Önerme 99. Ortanın ikinci kesiğinin üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak üçüncü kesiği meydana getirir.
AB ortanın ikinci kesiği, GD rasyonel bir doğru olsun; GD'ye, AB üzerindeki kareye eşit GE uygulanıp genişlik olarak GZ'yi meydana getirsin. Diyorum ki GZ üçüncü kesiktir.
BH, AB'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HB, orta bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. GD'ye, AH üzerindeki kareye eşit GTh uygulanıp genişlik olarak GK'yi meydana getirsin; KTh'ye de BH üzerindeki kareye eşit KL uygulanıp genişlik olarak KM'yi meydana getirsin. O hâlde bütün GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşittir [ve AH ve HB üzerindeki kareler ortadır]; demek ki GL de ortadır. Bu, rasyonel GD doğrusuna uygulanıp genişlik olarak GM'yi meydana getirmiştir; o hâlde GM rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Bütün GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşit olduğundan ve bunlardan GE, AB üzerindeki kareye eşit olduğundan, kalan LZ, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. ZM, N noktasında ikiye bölünsün ve GD'ye paralel NX çizilsin; o hâlde ZX ile NL'nin her biri AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. Bu dikdörtgen ortadır; o hâlde ZL de ortadır. Bu, rasyonel EZ doğrusuna uygulanıp genişlik olarak ZM'yi meydana getirmiştir; o hâlde ZM de rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AH ile HB yalnız karece ortak ölçülü olduğundan, AH, HB ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde AH üzerindeki kare de AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Oysa AH ve HB üzerindeki karelerin toplamı AH üzerindeki kareyle, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da bu dikdörtgenle ortak ölçülüdür; o hâlde AH ve HB üzerindeki karelerin toplamı, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür. GL bu karelerin toplamına, ZL de bu iki kata eşittir; o hâlde GL, ZL ile ortak ölçüsüzdür. GL'nin ZL'ye oranı ise GM'nin ZM'ye oranı gibidir; o hâlde GM, ZM ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki GM ile MZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde GZ bir kesiktir.
Şimdi diyorum ki üçüncüdür de.
AH üzerindeki kare HB üzerindekiyle ortak ölçülü olduğundan, GTh da KL ile ortak ölçülüdür; dolayısıyla GK de KM ile ortak ölçülüdür. AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgen, AH ve HB üzerindeki karelerin orta orantılısı olduğundan ve AH üzerindeki kareye GTh, HB üzerindeki kareye KL, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgene de NL eşit olduğundan, NL de GTh ile KL'nin orta orantılısıdır; o hâlde GTh'nin NL'ye oranı NL'nin KL'ye oranı gibidir. Ama GTh'nin NL'ye oranı GK'nin NM'ye, NL'nin KL'ye oranı da NM'nin KM'ye oranı gibidir; o hâlde GK'nin MN'ye oranı MN'nin KM'ye oranı gibidir; demek ki GK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen [MN üzerindeki kareye, yani] ZM üzerindeki karenin dörtte birine eşittir. GM ile MZ eşit olmayan iki doğru olduğundan ve GM'ye, ZM üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanıp GM'yi ortak ölçülü parçalara böldüğünden, GM'nin karesi MZ'ninkinden, GM ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. GM ile MZ'den hiçbiri de ortaya konan rasyonel GD doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü değildir; o hâlde GZ üçüncü kesiktir.
Öyleyse ortanın ikinci kesiğinin üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak üçüncü kesiği meydana getirir. Gösterilmesi gereken buydu.
τὸ ἀπὸ μέσης ἀποτομῆς δευτέρας παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν τρίτην. ἔστω μέσης ἀποτομὴ δευτέρα ἡ ΑΒ, ῥητὴ δὲ ἡ ΓΔ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΕ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΖ· λέγω, ὅτι ἡ ΓΖ ἀποτομή ἐστι τρίτη. ἔστω γὰρ τῇ ΑΒ προσαρμόζουσα ἡ ΒΗ· αἱ ἄρα ΑΗ, ΗΒ μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι μέσον περιέχουσαι. καὶ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΘ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΚ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΒΗ ἴσον παρὰ τὴν ΚΘ παραβεβλήσθω τὸ ΚΛ πλάτος ποιοῦν τὴν ΚΜ· ὅλον ἄρα τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ [καί ἐστι μέσα τὰ ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ]· μέσον ἄρα καὶ τὸ ΓΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΓΔ παραβέβληται πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. καὶ ἐπεὶ ὅλον τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, ὧν τὸ ΓΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ, λοιπὸν ἄρα τὸ ΛΖ ἴσον ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. τετμήσθω οὖν ἡ ΖΜ δίχα κατὰ τὸ Ν σημεῖον, καὶ τῇ ΓΔ παράλληλος ἤχθω ἡ ΝΞ· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΖΞ, ΝΛ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. μέσον δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ· μέσον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΖΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΖΜ· ῥητὴ ἄρα καὶ ἡ ΖΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΗ, ΗΒ δυνάμει μόνον εἰσὶ σύμμετροι, ἀσύμμετρος ἄρα [ἐστὶ] μήκει ἡ ΑΗ τῇ ΗΒ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΗ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ σύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ· ἀσύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον ἐστὶ τὸ ΓΛ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον ἐστὶ τὸ ΖΛ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΓΛ τῷ ΖΛ. ὡς δὲ τὸ ΓΛ πρὸς τὸ ΖΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΖΜ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΜ τῇ ΖΜ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ἄρα ΓΜ, ΜΖ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΖ. λέγω δή, ὅτι καὶ τρίτη. ἐπεὶ γὰρ σύμμετρόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΒ, σύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ΓΘ τῷ ΚΛ· ὥστε καὶ ἡ ΓΚ τῇ ΚΜ. καὶ ἐπεὶ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, καί ἐστι τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον τὸ ΓΘ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΗΒ ἴσον τὸ ΚΛ, τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον τὸ ΝΛ, καὶ τῶν ΓΘ, ΚΛ ἄρα μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΝΛ· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΝΛ, οὕτως τὸ ΝΛ πρὸς τὸ ΚΛ. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΝΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΝΜ, ὡς δὲ τὸ ΝΛ πρὸς τὸ ΚΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΝΜ πρὸς τὴν ΚΜ· ὡς ἄρα ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΜΝ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΜΝ πρὸς τὴν ΚΜ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΓΚ, ΚΜ ἴσον ἐστὶ τῷ [ἀπὸ τῆς ΜΝ, τουτέστι τῷ] τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΜ. ἐπεὶ οὖν δύο εὐθεῖαι ἄνισοί εἰσιν αἱ ΓΜ, ΜΖ, καὶ τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΜ ἴσον παρὰ τὴν ΓΜ παραβέβληται ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ καὶ εἰς σύμμετρα αὐτὴν διαιρεῖ, ἡ ΓΜ ἄρα τῆς ΜΖ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ οὐδετέρα τῶν ΓΜ, ΜΖ σύμμετρός ἐστι μήκει τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΓΔ· ἡ ἄρα ΓΖ ἀποτομή ἐστι τρίτη. τὸ ἄρα ἀπὸ μέσης ἀποτομῆς δευτέρας παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν τρίτην· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.100Önerme 100. Küçük doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak dördüncü kesiği meydana getirir.
AB küçük doğru, GD rasyonel bir doğru olsun; rasyonel GD'ye, AB üzerindeki kareye eşit GE uygulanıp genişlik olarak GZ'yi meydana getirsin. Diyorum ki GZ dördüncü kesiktir.
BH, AB'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HB, üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. GD'ye, AH üzerindeki kareye eşit GTh uygulanıp genişlik olarak GK'yi, BH üzerindeki kareye eşit KL uygulanıp genişlik olarak KM'yi meydana getirsin; o hâlde bütün GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşittir. Bu toplam rasyoneldir; o hâlde GL de rasyoneldir. Bu, rasyonel GD doğrusuna uygulanıp genişlik olarak GM'yi meydana getirmiştir; o hâlde GM de rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçülüdür. Bütün GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşit olduğundan ve bunlardan GE, AB üzerindeki kareye eşit olduğundan, kalan ZL, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. ZM, N noktasında ikiye bölünsün ve N'den GD ile ML'den herhangi birine paralel NX çizilsin; o hâlde ZX ile NL'nin her biri AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı orta olup ZL'ye eşit olduğundan, ZL de ortadır. Bu, rasyonel ZE doğrusuna uygulanıp genişlik olarak ZM'yi meydana getirmiştir; o hâlde ZM rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AH ve HB üzerindeki karelerin toplamı rasyonel, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise orta olduğundan, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamı bu iki katla ortak ölçüsüzdür. GL bu karelerin toplamına, ZL de bu iki kata eşittir; o hâlde GL, ZL ile ortak ölçüsüzdür. GL'nin ZL'ye oranı ise GM'nin MZ'ye oranı gibidir; o hâlde GM, MZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki GM ile MZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde GZ bir kesiktir.
[Şimdi] diyorum ki dördüncüdür de.
AH ile HB karece ortak ölçüsüz olduğundan, AH üzerindeki kare HB üzerindekiyle ortak ölçüsüzdür. AH üzerindeki kareye GTh, HB üzerindeki kareye de KL eşittir; o hâlde GTh, KL ile ortak ölçüsüzdür. GTh'nin KL'ye oranı ise GK'nin KM'ye oranı gibidir; o hâlde GK, KM ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgen, AH ve HB üzerindeki karelerin orta orantılısı olduğundan ve AH üzerindeki kare GTh'ye, HB üzerindeki kare KL'ye, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgen de NL'ye eşit olduğundan, NL, GTh ile KL'nin orta orantılısıdır; o hâlde GTh'nin NL'ye oranı NL'nin KL'ye oranı gibidir. Ama GTh'nin NL'ye oranı GK'nin NM'ye, NL'nin KL'ye oranı da NM'nin KM'ye oranı gibidir; o hâlde GK'nin MN'ye oranı MN'nin KM'ye oranı gibidir; demek ki GK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen MN üzerindeki kareye, yani ZM üzerindeki karenin dörtte birine eşittir. GM ile MZ eşit olmayan iki doğru olduğundan ve GM'ye, MZ üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan GK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen uygulanıp GM'yi ortak ölçüsüz parçalara böldüğünden, GM'nin karesi MZ'ninkinden, GM ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Bütün GM de ortaya konan rasyonel GD doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde GZ dördüncü kesiktir.
Öyleyse küçük doğrunun üzerindeki kare, vesaire.
τὸ ἀπὸ ἐλάσσονος παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν τετάρτην. ἔστω ἐλάσσων ἡ ΑΒ, ῥητὴ δὲ ἡ ΓΔ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ ῥητὴν τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΕ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΖ· λέγω, ὅτι ἡ ΓΖ ἀποτομή ἐστι τετάρτη. ἔστω γὰρ τῇ ΑΒ προσαρμόζουσα ἡ ΒΗ· αἱ ἄρα ΑΗ, ΗΒ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τετραγώνων ῥητόν, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ μέσον. καὶ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΘ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΚ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΒΗ ἴσον τὸ ΚΛ πλάτος ποιοῦν τὴν ΚΜ· ὅλον ἄρα τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. καί ἐστι τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ῥητόν· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΓΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΓΔ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΜ· ῥητὴ ἄρα καὶ ἡ ΓΜ καὶ σύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. καὶ ἐπεὶ ὅλον τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, ὧν τὸ ΓΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ, λοιπὸν ἄρα τὸ ΖΛ ἴσον ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. τετμήσθω οὖν ἡ ΖΜ δίχα κατὰ τὸ Ν σημεῖον, καὶ ἤχθω διὰ τοῦ Ν ὁποτέρᾳ τῶν ΓΔ, ΜΛ παράλληλος ἡ ΝΞ· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΖΞ, ΝΛ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. καὶ ἐπεὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ μέσον ἐστὶ καί ἐστιν ἴσον τῷ ΖΛ, καὶ τὸ ΖΛ ἄρα μέσον ἐστίν. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΖΕ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΖΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. καὶ ἐπεὶ τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ῥητόν ἐστιν, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ μέσον, ἀσύμμετρα [ἄρα] ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. ἴσον δέ [ἐστι] τὸ ΓΛ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον τὸ ΖΛ· ἀσύμμετρον ἄρα [ἐστὶ] τὸ ΓΛ τῷ ΖΛ. ὡς δὲ τὸ ΓΛ πρὸς τὸ ΖΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΜΖ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΜ τῇ ΜΖ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ἄρα ΓΜ, ΜΖ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΖ. λέγω [δή], ὅτι καὶ τετάρτη. ἐπεὶ γὰρ αἱ ΑΗ, ΗΒ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι, ἀσύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΒ. καί ἐστι τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον τὸ ΓΘ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΗΒ ἴσον τὸ ΚΛ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΓΘ τῷ ΚΛ. ὡς δὲ τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΚΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΚΜ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΚ τῇ ΚΜ μήκει. καὶ ἐπεὶ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, καί ἐστιν ἴσον τὸ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ τῷ ΓΘ, τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ΗΒ τῷ ΚΛ, τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τῷ ΝΛ, τῶν ἄρα ΓΘ, ΚΛ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΝΛ· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΝΛ, οὕτως τὸ ΝΛ πρὸς τὸ ΚΛ. ἀλλʼ ὡς μὲν τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΝΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΝΜ, ὡς δὲ τὸ ΝΛ πρὸς τὸ ΚΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΝΜ πρὸς τὴν ΚΜ· ὡς ἄρα ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΜΝ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΜΝ πρὸς τὴν ΚΜ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΓΚ, ΚΜ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΜΝ, τουτέστι τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΜ. ἐπεὶ οὖν δύο εὐθεῖαι ἄνισοί εἰσιν αἱ ΓΜ, ΜΖ, καὶ τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΜΖ ἴσον παρὰ τὴν ΓΜ παραβέβληται ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΚ, ΚΜ καὶ εἰς ἀσύμμετρα αὐτὴν διαιρεῖ, ἡ ἄρα ΓΜ τῆς ΜΖ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καί ἐστιν ὅλη ἡ ΓΜ σύμμετρος μήκει τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΓΔ· ἡ ἄρα ΓΖ ἀποτομή ἐστι τετάρτη. τὸ ἄρα ἀπὸ ἐλάσσονος καὶ τὰ ἑξῆς.
10.prop3.101Önerme 101. Rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak beşinci kesiği meydana getirir.
AB rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğru, GD rasyonel bir doğru olsun; GD'ye, AB üzerindeki kareye eşit GE uygulanıp genişlik olarak GZ'yi meydana getirsin. Diyorum ki GZ beşinci kesiktir.
BH, AB'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HB, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını rasyonel yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. GD'ye, AH üzerindeki kareye eşit GTh, HB üzerindeki kareye eşit KL uygulansın; o hâlde bütün GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşittir. Bu toplam ortadır; o hâlde GL ortadır. Bu, rasyonel GD doğrusuna uygulanıp genişlik olarak GM'yi meydana getirmiştir; o hâlde GM rasyoneldir ve GD ile ortak ölçüsüzdür. Bütün GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşit olduğundan ve bunlardan GE, AB üzerindeki kareye eşit olduğundan, kalan ZL, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. ZM, N'de ikiye bölünsün ve N'den GD ile ML'den herhangi birine paralel NX çizilsin; o hâlde ZX ile NL'nin her biri AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı rasyonel olup ZL'ye eşit olduğundan, ZL rasyoneldir. Bu, rasyonel EZ doğrusuna uygulanıp genişlik olarak ZM'yi meydana getirmiştir; o hâlde ZM rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçülüdür. GL orta, ZL ise rasyonel olduğundan, GL, ZL ile ortak ölçüsüzdür. GL'nin ZL'ye oranı ise GM'nin MZ'ye oranı gibidir; o hâlde GM, MZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki GM ile MZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde GZ bir kesiktir.
Şimdi diyorum ki beşincidir de.
Benzer şekilde, GK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgenin NM üzerindeki kareye, yani ZM üzerindeki karenin dörtte birine eşit olduğunu göstereceğiz. AH üzerindeki kare HB üzerindekiyle ortak ölçüsüz olduğundan ve AH üzerindeki kare GTh'ye, HB üzerindeki kare de KL'ye eşit olduğundan, GTh, KL ile ortak ölçüsüzdür. GTh'nin KL'ye oranı ise GK'nin KM'ye oranı gibidir; o hâlde GK, KM ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. GM ile MZ eşit olmayan iki doğru olduğundan ve GM'ye, ZM üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanıp GM'yi ortak ölçüsüz parçalara böldüğünden, GM'nin karesi MZ'ninkinden, GM ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Ek doğru ZM de ortaya konan rasyonel GD doğrusuyla ortak ölçülüdür; o hâlde GZ beşinci kesiktir. Gösterilmesi gereken buydu.
τὸ ἀπὸ τῆς μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιούσης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν πέμπτην. ἔστω ἡ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα ἡ ΑΒ, ῥητὴ δὲ ἡ ΓΔ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΕ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΖ· λέγω, ὅτι ἡ ΓΖ ἀποτομή ἐστι πέμπτη. ἔστω γὰρ τῇ ΑΒ προσαρμόζουσα ἡ ΒΗ· αἱ ἄρα ΑΗ, ΗΒ εὐθεῖαι δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον, τὸ δὲ δὶς ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν. καὶ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΘ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΗΒ ἴσον τὸ ΚΛ· ὅλον ἄρα τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. τὸ δὲ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἅμα μέσον ἐστίν· μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΓΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΓΔ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΔ. καὶ ἐπεὶ ὅλον τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, ὧν τὸ ΓΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ, λοιπὸν ἄρα τὸ ΖΛ ἴσον ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. τετμήσθω οὖν ἡ ΖΜ δίχα κατὰ τὸ Ν, καὶ ἤχθω διὰ τοῦ Ν ὁποτέρᾳ τῶν ΓΔ, ΜΛ παράλληλος ἡ ΝΞ· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΖΞ, ΝΛ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. καὶ ἐπεὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ῥητόν ἐστι καί [ἐστιν] ἴσον τῷ ΖΛ, ῥητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ ΖΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΖΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΜ καὶ σύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. καὶ ἐπεὶ τὸ μὲν ΓΛ μέσον ἐστίν, τὸ δὲ ΖΛ ῥητόν, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΓΛ τῷ ΖΛ. ὡς δὲ τὸ ΓΛ πρὸς τὸ ΖΛ, οὕτως ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΜΖ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΜ τῇ ΜΖ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ἄρα ΓΜ, ΜΖ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΖ. λέγω δή, ὅτι καὶ πέμπτη. ὁμοίως γὰρ δείξομεν, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ΓΚΜ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΝΜ, τουτέστι τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΜ. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΒ, ἴσον δὲ τὸ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ τῷ ΓΘ, τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ΗΒ τῷ ΚΛ, ἀσύμμετρον ἄρα τὸ ΓΘ τῷ ΚΛ. ὡς δὲ τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΚΛ, οὕτως ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΚΜ· ἀσύμμετρος ἄρα ἡ ΓΚ τῇ ΚΜ μήκει. ἐπεὶ οὖν δύο εὐθεῖαι ἄνισοί εἰσιν αἱ ΓΜ, ΜΖ, καὶ τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΜ ἴσον παρὰ τὴν ΓΜ παραβέβληται ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ καὶ εἰς ἀσύμμετρα αὐτὴν διαιρεῖ, ἡ ἄρα ΓΜ τῆς ΜΖ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καί ἐστιν ἡ προσαρμόζουσα ἡ ΖΜ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΓΔ· ἡ ἄρα ΓΖ ἀποτομή ἐστι πέμπτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.102Önerme 102. Ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak altıncı kesiği meydana getirir.
AB ortayla birlikte bütünü orta yapan doğru, GD rasyonel bir doğru olsun; GD'ye, AB üzerindeki kareye eşit GE uygulanıp genişlik olarak GZ'yi meydana getirsin. Diyorum ki GZ altıncı kesiktir.
BH, AB'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AH ile HB, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını orta ve AH ve HB üzerindeki karelerin toplamını bu iki katla ortak ölçüsüz yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. GD'ye, AH üzerindeki kareye eşit GTh uygulanıp genişlik olarak GK'yi meydana getirsin, BH üzerindeki kareye eşit KL de uygulansın; o hâlde bütün GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşittir; demek ki GL de ortadır. Bu, rasyonel GD doğrusuna uygulanıp genişlik olarak GM'yi meydana getirmiştir; o hâlde GM rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. GL, AH ve HB üzerindeki karelerin toplamına eşit olduğundan ve bunlardan GE, AB üzerindeki kareye eşit olduğundan, kalan ZL, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. Bu iki kat ortadır; o hâlde ZL de ortadır. Bu, rasyonel ZE doğrusuna uygulanıp genişlik olarak ZM'yi meydana getirmiştir; o hâlde ZM rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AH ve HB üzerindeki karelerin toplamı AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüz olduğundan ve GL bu karelerin toplamına, ZL de bu iki kata eşit olduğundan, GL, ZL ile ortak ölçüsüzdür. GL'nin ZL'ye oranı ise GM'nin MZ'ye oranı gibidir; o hâlde GM, MZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki GM ile MZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde GZ bir kesiktir.
Şimdi diyorum ki altıncıdır da.
ZL, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşit olduğundan, ZM, N'de ikiye bölünsün ve N'den GD'ye paralel NX çizilsin; o hâlde ZX ile NL'nin her biri AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. AH ile HB karece ortak ölçüsüz olduğundan, AH üzerindeki kare HB üzerindekiyle ortak ölçüsüzdür. Ama AH üzerindeki kareye GTh, HB üzerindeki kareye de KL eşittir; o hâlde GTh, KL ile ortak ölçüsüzdür. GTh'nin KL'ye oranı ise GK'nin KM'ye oranı gibidir; o hâlde GK, KM ile ortak ölçüsüzdür. AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgen, AH ve HB üzerindeki karelerin orta orantılısı olduğundan ve AH üzerindeki kareye GTh, HB üzerindeki kareye KL, AH ile HB'nin çevrelediği dikdörtgene de NL eşit olduğundan, NL de GTh ile KL'nin orta orantılısıdır; o hâlde GTh'nin NL'ye oranı NL'nin KL'ye oranı gibidir. Aynı sebeplerle GM'nin karesi MZ'ninkinden, GM ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Bunlardan hiçbiri de ortaya konan rasyonel GD doğrusuyla ortak ölçülü değildir; o hâlde GZ altıncı kesiktir. Gösterilmesi gereken buydu.
τὸ ἀπὸ τῆς μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιούσης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν ἕκτην. ἔστω ἡ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα ἡ ΑΒ, ῥητὴ δὲ ἡ ΓΔ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω τὸ ΓΕ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΖ· λέγω, ὅτι ἡ ΓΖ ἀποτομή ἐστιν ἕκτη. ἔστω γὰρ τῇ ΑΒ προσαρμόζουσα ἡ ΒΗ· αἱ ἄρα ΑΗ, ΗΒ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ μέσον καὶ ἀσύμμετρον τὰ ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. παραβεβλήσθω οὖν παρὰ τὴν ΓΔ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον τὸ ΓΘ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΚ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΒΗ τὸ ΚΛ· ὅλον ἄρα τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ· μέσον ἄρα [ἐστὶ] καὶ τὸ ΓΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΓΔ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. ἐπεὶ οὖν τὸ ΓΛ ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, ὧν τὸ ΓΕ ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ, λοιπὸν ἄρα τὸ ΖΛ ἴσον ἐστὶ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. καί ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ μέσον· καὶ τὸ ΖΛ ἄρα μέσον ἐστίν. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΖΕ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΖΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. καὶ ἐπεὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἀσύμμετρά ἐστι τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, καί ἐστι τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον τὸ ΓΛ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον τὸ ΖΛ, ἀσύμμετρον ἄρα [ἐστὶ] τὸ ΓΛ τῷ ΖΛ. ὡς δὲ τὸ ΓΛ πρὸς τὸ ΖΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΜ πρὸς τὴν ΜΖ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΜ τῇ ΜΖ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί. αἱ ΓΜ, ΜΖ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΖ. λέγω δή, ὅτι καὶ ἕκτη. ἐπεὶ γὰρ τὸ ΖΛ ἴσον ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, τετμήσθω δίχα ἡ ΖΜ κατὰ τὸ Ν, καὶ ἤχθω διὰ τοῦ Ν τῇ ΓΔ παράλληλος ἡ ΝΞ· ἑκάτερον ἄρα τῶν ΖΞ, ΝΛ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ. καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΗ, ΗΒ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΒ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον ἐστὶ τὸ ΓΘ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΗΒ ἴσον ἐστὶ τὸ ΚΛ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΓΘ τῷ ΚΛ. ὡς δὲ τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΚΛ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΚ πρὸς τὴν ΚΜ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΚ τῇ ΚΜ. καὶ ἐπεὶ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ, καί ἐστι τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΗ ἴσον τὸ ΓΘ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΗΒ ἴσον τὸ ΚΛ, τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΒ ἴσον τὸ ΝΛ, καὶ τῶν ἄρα ΓΘ, ΚΛ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΝΛ· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΓΘ πρὸς τὸ ΝΛ, οὕτως τὸ ΝΛ πρὸς τὸ ΚΛ. καὶ διὰ τὰ αὐτὰ ἡ ΓΜ τῆς ΜΖ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ οὐδετέρα αὐτῶν σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΓΔ· ἡ ΓΖ ἄρα ἀποτομή ἐστιν ἕκτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.103Önerme 103. Bir kesikle uzunlukça ortak ölçülü olan doğru da bir kesiktir ve sırası da onunla aynıdır.
AB bir kesik, GD de AB ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğru olsun. Diyorum ki GD de bir kesiktir ve sırası da AB'ninkiyle aynıdır.
AB bir kesik olduğundan, BE ona eklenen doğru olsun; o hâlde AE ile EB yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. BE'nin DZ'ye oranı, AB'nin GD'ye oranıyla aynı yapılsın; o hâlde birinin bire oranı ne ise, hepsinin hepsine oranı da odur; demek ki bütün AE'nin bütün GZ'ye oranı da AB'nin GD'ye oranı gibidir. AB ise GD ile uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde AE, GZ ile; BE de DZ ile ortak ölçülüdür. AE ile EB yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde GZ ile ZD de yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. [Demek ki GD bir kesiktir.]
[Şimdi diyorum ki sırası da AB'ninkiyle aynıdır.]
AE'nin GZ'ye oranı BE'nin DZ'ye oranı gibi olduğundan, yer değiştirerek AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibidir. AE'nin karesi EB'ninkinden ya kendisiyle ortak ölçülü ya da ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. AE'nin karesi EB'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse, GZ'nin karesi de ZD'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olur. Bu durumda AE ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse GZ de ortak ölçülüdür; BE ortak ölçülüyse DZ de ortak ölçülüdür; AE ile EB'den hiçbiri ortak ölçülü değilse GZ ile ZD'den de hiçbiri ortak ölçülü değildir. AE'nin karesi [EB'ninkinden] kendisiyle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse, GZ'nin karesi de ZD'ninkinden kendisiyle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olur. Bu durumda AE ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse GZ de ortak ölçülüdür; BE ortak ölçülüyse DZ de ortak ölçülüdür; AE ile EB'den hiçbiri ortak ölçülü değilse GZ ile ZD'den de hiçbiri ortak ölçülü değildir.
Öyleyse GD bir kesiktir ve sırası da AB'ninkiyle aynıdır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἡ τῇ ἀποτομῇ μήκει σύμμετρος ἀποτομή ἐστι καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτή. ἔστω ἀποτομὴ ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ μήκει σύμμετρος ἔστω ἡ ΓΔ· λέγω, ὅτι καὶ ἡ ΓΔ ἀποτομή ἐστι καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτὴ τῇ ΑΒ. ἐπεὶ γὰρ ἀποτομή ἐστιν ἡ ΑΒ, ἔστω αὐτῇ προσαρμόζουσα ἡ ΒΕ· αἱ ΑΕ, ΕΒ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. καὶ τῷ τῆς ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ λόγῳ ὁ αὐτὸς γεγονέτω ὁ τῆς ΒΕ πρὸς τὴν ΔΖ· καὶ ὡς ἓν ἄρα πρὸς ἕν, πάντα [ἐστὶ] πρὸς πάντα· ἔστιν ἄρα καὶ ὡς ὅλη ἡ ΑΕ πρὸς ὅλην τὴν ΓΖ, οὕτως ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ. σύμμετρος δὲ ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ μήκει. σύμμετρος ἄρα καὶ ἡ ΑΕ μὲν τῇ ΓΖ, ἡ δὲ ΒΕ τῇ ΔΖ. καὶ αἱ ΑΕ, ΕΒ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. [ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΔ. ] [λέγω δή, ὅτι καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτὴ τῇ ΑΒ.] ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΓΖ, οὕτως ἡ ΒΕ πρὸς τὴν ΔΖ, ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΕΒ, οὕτως ἡ ΓΖ πρὸς τὴν ΖΔ. ἤτοι δὴ ἡ ΑΕ τῆς ΕΒ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ ἢ τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου. εἰ μὲν οὖν ἡ ΑΕ τῆς ΕΒ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ ΓΖ τῆς ΖΔ μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ εἰ μὲν σύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΕ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, καὶ ἡ ΓΖ, εἰ δὲ ἡ ΒΕ, καὶ ἡ ΔΖ, εἰ δὲ οὐδετέρα τῶν ΑΕ, ΕΒ, καὶ οὐδετέρα τῶν ΓΖ, ΖΔ. εἰ δὲ ἡ ΑΕ [τῆς ΕΒ ] μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ ΓΖ τῆς ΖΔ μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ εἰ μὲν σύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΕ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, καὶ ἡ ΓΖ, εἰ δὲ ἡ ΒΕ, καὶ ἡ ΔΖ, εἰ δὲ οὐδετέρα τῶν ΑΕ, ΕΒ, οὐδετέρα τῶν ΓΖ, ΖΔ. ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΔ καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτὴ τῇ ΑΒ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.104Önerme 104. Ortanın bir kesiğiyle ortak ölçülü olan doğru da ortanın bir kesiğidir ve sırası da onunla aynıdır.
AB ortanın bir kesiği, GD de AB ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğru olsun. Diyorum ki GD de ortanın bir kesiğidir ve sırası da AB'ninkiyle aynıdır.
AB ortanın bir kesiği olduğundan, EB ona eklenen doğru olsun; o hâlde AE ile EB yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. AB'nin GD'ye oranı gibi, BE'nin DZ'ye oranı da yapılsın; o hâlde AE, GZ ile; BE de DZ ile ortak ölçülüdür. AE ile EB yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır; o hâlde GZ ile ZD de yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır; demek ki GD ortanın bir kesiğidir.
Şimdi diyorum ki sırası da AB'ninkiyle aynıdır.
AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibi olduğundan [ama AE'nin EB'ye oranı AE üzerindeki karenin AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgene, GZ'nin ZD'ye oranı da GZ üzerindeki karenin GZ ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir], AE üzerindeki karenin AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı da GZ üzerindeki karenin GZ ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir [ve yer değiştirerek, AE üzerindeki karenin GZ üzerindekine oranı, AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgenin GZ ile ZD'nin çevrelediğine oranı gibidir]. AE üzerindeki kare GZ üzerindekiyle ortak ölçülüdür; o hâlde AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgen de GZ ile ZD'nin çevrelediğiyle ortak ölçülüdür. Buna göre AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgen rasyonelse GZ ile ZD'nin çevrelediği de rasyonel olur; ortaysa o da ortadır.
Öyleyse GD ortanın bir kesiğidir ve sırası da AB'ninkiyle aynıdır. Gösterilmesi gereken buydu.
ἡ τῇ μέσης ἀποτομῇ σύμμετρος μέσης ἀποτομή ἐστι καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτή. ἔστω μέσης ἀποτομὴ ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ μήκει σύμμετρος ἔστω ἡ ΓΔ· λέγω, ὅτι καὶ ἡ ΓΔ μέσης ἀποτομή ἐστι καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτὴ τῇ ΑΒ. ἐπεὶ γὰρ μέσης ἀποτομή ἐστιν ἡ ΑΒ, ἔστω αὐτῇ προσαρμόζουσα ἡ ΕΒ. αἱ ΑΕ, ΕΒ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι. καὶ γεγονέτω ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΒΕ πρὸς τὴν ΔΖ· σύμμετρος ἄρα [ἐστὶ] καὶ ἡ ΑΕ τῇ ΓΖ, ἡ δὲ ΒΕ τῇ ΔΖ. αἱ δὲ ΑΕ, ΕΒ μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι· καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι· μέσης ἄρα ἀποτομή ἐστιν ἡ ΓΔ. λέγω δή, ὅτι καὶ τῇ τάξει ἐστὶν ἡ αὐτὴ τῇ ΑΒ. ἐπεὶ [γάρ] ἐστιν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΕΒ, οὕτως ἡ ΓΖ πρὸς τὴν ΖΔ [ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΕΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ, ὡς δὲ ἡ ΓΖ πρὸς τὴν ΖΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΖ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ ], ἔστιν ἄρα καὶ ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΖ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ [καὶ ἐναλλὰξ ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΓΖ, οὕτως τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ ]. σύμμετρον δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΖ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ. εἴτε οὖν ῥητόν ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ, ῥητὸν ἔσται καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ, εἴτε μέσον [ἐστὶ] τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ, μέσον [ἐστὶ] καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ. μέσης ἄρα ἀποτομή ἐστιν ἡ ΓΔ καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτὴ τῇ ΑΒ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.105Önerme 105. Küçük doğruyla ortak ölçülü olan doğru küçük doğrudur.
AB küçük doğru, GD de AB ile ortak ölçülü bir doğru olsun. Diyorum ki GD de küçük doğrudur.
Kurgu öncekiyle aynı olsun. AE ile EB karece ortak ölçüsüz olduğundan, GZ ile ZD de karece ortak ölçüsüzdür. AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibi olduğundan, AE üzerindeki karenin EB üzerindekine oranı da GZ üzerindeki karenin ZD üzerindekine oranı gibidir. Birleştirerek, AE ve EB üzerindeki karelerin toplamının EB üzerindeki kareye oranı, GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamının ZD üzerindeki kareye oranı gibidir [ve yer değiştirerek de öyle]. BE üzerindeki kare DZ üzerindekiyle ortak ölçülüdür; o hâlde AE ve EB üzerindeki karelerin toplamı da GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamıyla ortak ölçülüdür. AE ve EB üzerindeki karelerin toplamı rasyoneldir; o hâlde GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamı da rasyoneldir. Yine, AE üzerindeki karenin AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı GZ üzerindeki karenin GZ ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibi olduğundan ve AE üzerindeki kare GZ üzerindekiyle ortak ölçülü olduğundan, AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgen de GZ ile ZD'nin çevrelediğiyle ortak ölçülüdür. AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgen ortadır; o hâlde GZ ile ZD'nin çevrelediği de ortadır. Demek ki GZ ile ZD, üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgeni orta yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır.
Öyleyse GD küçük doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.
ἡ τῇ ἐλάσσονι σύμμετρος ἐλάσσων ἐστίν. ἔστω γὰρ ἐλάσσων ἡ ΑΒ καὶ τῇ ΑΒ σύμμετρος ἡ ΓΔ· λέγω, ὅτι καὶ ἡ ΓΔ ἐλάσσων ἐστίν. γεγονέτω γὰρ τὰ αὐτά· καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΕ, ΕΒ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι, καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΕΒ, οὕτως ἡ ΓΖ πρὸς τὴν ΖΔ, ἔστιν ἄρα καὶ ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΕΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΔ. συνθέντι ἄρα ἐστὶν ὡς τὰ ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΕΒ, οὕτως τὰ ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΔ [καὶ ἐναλλάξ]· σύμμετρον δέ ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΒΕ τῷ ἀπὸ τῆς ΔΖ· σύμμετρον ἄρα καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τετραγώνων τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ τετραγώνων. ῥητὸν δέ ἐστι τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τετραγώνων· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ τετραγώνων. πάλιν, ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΖ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ, σύμμετρον δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ τετράγωνον τῷ ἀπὸ τῆς ΓΖ τετραγώνῳ, σύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ. μέσον δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ· μέσον ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ· αἱ ΓΖ, ΖΔ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ῥητόν, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν μέσον. ἐλάσσων ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΔ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.106Önerme 106. Rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğruyla ortak ölçülü olan doğru da rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğrudur.
AB rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğru, GD de AB ile ortak ölçülü bir doğru olsun. Diyorum ki GD de rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğrudur.
BE, AB'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AE ile EB, AE ve EB üzerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni rasyonel yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. Kurgu öncekiyle aynı olsun. Öncekilere benzer şekilde, GZ ile ZD'nin AE ile EB ile aynı oranda olduğunu, AE ve EB üzerindeki karelerin toplamının GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamıyla, AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgenin de GZ ile ZD'nin çevrelediğiyle ortak ölçülü olduğunu göstereceğiz. Dolayısıyla GZ ile ZD de, GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni rasyonel yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır.
Öyleyse GD, rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.
ἡ τῇ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιούσῃ σύμμετρος μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν. ἔστω μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα ἡ ΑΒ καὶ τῇ ΑΒ σύμμετρος ἡ ΓΔ· λέγω, ὅτι καὶ ἡ ΓΔ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν. ἔστω γὰρ τῇ ΑΒ προσαρμόζουσα ἡ ΒΕ· αἱ ΑΕ, ΕΒ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τετραγώνων μέσον, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν. καὶ τὰ αὐτὰ κατεσκευάσθω. ὁμοίως δὴ δείξομεν τοῖς πρότερον, ὅτι αἱ ΓΖ, ΖΔ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσὶ ταῖς ΑΕ, ΕΒ, καὶ σύμμετρόν ἐστι τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τετραγώνων τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ τετραγώνων, τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ· ὥστε καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ τετραγώνων μέσον, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν. ἡ ΓΔ ἄρα μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.107Önerme 107. Ortayla birlikte bütünü orta yapan doğruyla ortak ölçülü olan doğru da ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrudur.
AB ortayla birlikte bütünü orta yapan doğru, GD de AB ile ortak ölçülü bir doğru olsun. Diyorum ki GD de ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrudur.
BE, AB'ye eklenen doğru olsun ve kurgu öncekiyle aynı olsun. O hâlde AE ile EB, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni orta ve üstelik bu karelerin toplamını o dikdörtgenle ortak ölçüsüz yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. Gösterildiği gibi AE ile EB, GZ ile ZD ile ortak ölçülüdür; AE ve EB üzerindeki karelerin toplamı GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamıyla, AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgen de GZ ile ZD'nin çevrelediğiyle ortak ölçülüdür. O hâlde GZ ile ZD de, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni orta ve üstelik bu [karelerin] toplamını o dikdörtgenle ortak ölçüsüz yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır.
Öyleyse GD, ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.
ἡ τῇ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιούσῃ σύμμετρος καὶ αὐτὴ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν. ἔστω μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ ἔστω σύμμετρος ἡ ΓΔ· λέγω, ὅτι καὶ ἡ ΓΔ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν. ἔστω γὰρ τῇ ΑΒ προσαρμόζουσα ἡ ΒΕ, καὶ τὰ αὐτὰ κατεσκευάσθω· αἱ ΑΕ, ΕΒ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον καὶ τὸ ὑπʼ αὐτῶν μέσον καὶ ἔτι ἀσύμμετρον τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων τῷ ὑπʼ αὐτῶν. καί εἰσιν, ὡς ἐδείχθη, αἱ ΑΕ, ΕΒ σύμμετροι ταῖς ΓΖ, ΖΔ, καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τετραγώνων τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ, τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ· καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον καὶ τὸ ὑπʼ αὐτῶν μέσον καὶ ἔτι ἀσύμμετρον τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν [τετραγώνων] τῷ ὑπʼ αὐτῶν. ἡ ΓΔ ἄρα μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.108Önerme 108. Rasyonel bir alandan orta bir alan çıkarıldığında, karesi kalan alana eşit olan doğru iki irrasyonel doğrudan biri olur: ya kesik ya da küçük doğru.
Rasyonel BG alanından orta BD alanı çıkarılsın. Diyorum ki karesi kalan EG'ye eşit olan doğru iki irrasyonel doğrudan biri olur: ya kesik ya da küçük doğru.
ZH rasyonel doğrusu ortaya konsun; ZH'ye, BG'ye eşit HTh dik açılı paralelkenarı uygulansın ve bundan DB'ye eşit HK çıkarılsın; o hâlde kalan EG, LTh'ye eşittir. BG rasyonel, BD orta olduğundan ve BG, HTh'ye, BD de HK'ye eşit olduğundan, HTh rasyonel, HK ortadır. Bunlar rasyonel ZH doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde ZTh rasyoneldir ve ZH ile uzunlukça ortak ölçülüdür; ZK ise rasyoneldir ve ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki ZTh, ZK ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Dolayısıyla ZTh ile ZK yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde KTh bir kesiktir ve KZ ona eklenen doğrudur. ThZ'nin karesi ZK'ninkinden ya ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür ya da değildir.
Önce ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. Bütün ThZ ortaya konan rasyonel ZH doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde KTh birinci kesiktir. Rasyonel bir doğru ile birinci kesiğin çevrelediği alana karece eşit olan doğru bir kesiktir. O hâlde karesi LTh'ye, yani EG'ye eşit olan doğru bir kesiktir.
ThZ'nin karesi ZK'ninkinden, ThZ ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse, bütün ZTh ortaya konan rasyonel ZH doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, KTh dördüncü kesiktir. Rasyonel bir doğru ile dördüncü kesiğin çevrelediği alana karece eşit olan doğru ise küçük doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.
ἀπὸ ῥητοῦ μέσου ἀφαιρουμένου ἡ τὸ λοιπὸν χωρίον δυναμένη μία δύο ἀλόγων γίνεται ἤτοι ἀποτομὴ ἢ ἐλάσσων. ἀπὸ γὰρ ῥητοῦ τοῦ ΒΓ μέσον ἀφῃρήσθω τὸ ΒΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ λοιπὸν δυναμένη τὸ ΕΓ μία δύο ἀλόγων γίνεται ἤτοι ἀποτομὴ ἢ ἐλάσσων. Ἐκκείσθω γὰρ ῥητὴ ἡ ΖΗ, καὶ τῷ μὲν ΒΓ ἴσον παρὰ τὴν ΖΗ παραβεβλήσθω ὀρθογώνιον παραλληλόγραμμον τὸ ΗΘ, τῷ δὲ ΔΒ ἴσον ἀφῃρήσθω τὸ ΗΚ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΕΓ ἴσον ἐστὶ τῷ ΛΘ. ἐπεὶ οὖν ῥητὸν μέν ἐστι τὸ ΒΓ, μέσον δὲ τὸ ΒΔ, ἴσον δὲ τὸ μὲν ΒΓ τῷ ΗΘ, τὸ δὲ ΒΔ τῷ ΗΚ, ῥητὸν μὲν ἄρα ἐστὶ τὸ ΗΘ, μέσον δὲ τὸ ΗΚ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΖΗ παράκειται· ῥητὴ μὲν ἄρα ἡ ΖΘ καὶ σύμμετρος τῇ ΖΗ μήκει, ῥητὴ δὲ ἡ ΖΚ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΖΗ μήκει· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΘ τῇ ΖΚ μήκει. αἱ ΖΘ, ΖΚ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΚΘ, προσαρμόζουσα δὲ αὐτῇ ἡ ΚΖ. ἤτοι δὴ ἡ ΘΖ τῆς ΖΚ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἢ οὔ. δυνάσθω πρότερον τῷ ἀπὸ συμμέτρου. καί ἐστιν ὅλη ἡ ΘΖ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει τῇ ΖΗ· ἀποτομὴ ἄρα πρώτη ἐστὶν ἡ ΚΘ. τὸ δʼ ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς πρώτης περιεχόμενον ἡ δυναμένη ἀποτομή ἐστιν. ἡ ἄρα τὸ ΛΘ, τουτέστι τὸ ΕΓ, δυναμένη ἀποτομή ἐστιν. εἰ δὲ ἡ ΘΖ τῆς ΖΚ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, καί ἐστιν ὅλη ἡ ΖΘ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει τῇ ΖΗ, ἀποτομὴ τετάρτη ἐστὶν ἡ ΚΘ. τὸ δʼ ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς τετάρτης περιεχόμενον ἡ δυναμένη ἐλάσσων ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.109Önerme 109. Orta bir alandan rasyonel bir alan çıkarıldığında başka iki irrasyonel doğru ortaya çıkar: ya ortanın birinci kesiği ya da rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğru.
Orta BG alanından rasyonel BD alanı çıkarılsın. Diyorum ki karesi kalan EG'ye eşit olan doğru iki irrasyonel doğrudan biri olur: ya ortanın birinci kesiği ya da rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğru.
ZH rasyonel doğrusu ortaya konsun ve alanlar benzer şekilde uygulansın. Buna göre ZTh rasyoneldir ve ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; KZ ise rasyoneldir ve ZH ile uzunlukça ortak ölçülüdür. O hâlde ZTh ile ZK yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; demek ki KTh bir kesiktir ve ZK ona eklenen doğrudur. ThZ'nin karesi ZK'ninkinden ya kendisiyle ortak ölçülü ya da ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür.
ThZ'nin karesi ZK'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse, ek doğru ZK de ortaya konan rasyonel ZH doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, KTh ikinci kesiktir. ZH ise rasyoneldir; dolayısıyla karesi LTh'ye, yani EG'ye eşit olan doğru ortanın birinci kesiğidir.
ThZ'nin karesi ZK'ninkinden ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse, ek doğru ZK de ortaya konan rasyonel ZH doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, KTh beşinci kesiktir; dolayısıyla karesi EG'ye eşit olan doğru, rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.
ἀπὸ μέσου ῥητοῦ ἀφαιρουμένου ἄλλαι δύο ἄλογοι γίνονται ἤτοι μέσης ἀποτομὴ πρώτη ἢ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα. ἀπὸ γὰρ μέσου τοῦ ΒΓ ῥητὸν ἀφῃρήσθω τὸ ΒΔ. λέγω, ὅτι ἡ τὸ λοιπὸν τὸ ΕΓ δυναμένη μία δύο ἀλόγων γίνεται ἤτοι μέσης ἀποτομὴ πρώτη ἢ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα. Ἐκκείσθω γὰρ ῥητὴ ἡ ΖΗ, καὶ παραβεβλήσθω ὁμοίως τὰ χωρία. ἔστι δὴ ἀκολούθως ῥητὴ μὲν ἡ ΖΘ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΖΗ μήκει, ῥητὴ δὲ ἡ ΚΖ καὶ σύμμετρος τῇ ΖΗ μήκει· αἱ ΖΘ, ΖΚ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΚΘ, προσαρμόζουσα δὲ ταύτῃ ἡ ΖΚ. ἤτοι δὴ ἡ ΘΖ τῆς ΖΚ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ ἢ τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου. εἰ μὲν οὖν ἡ ΘΖ τῆς ΖΚ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καί ἐστιν ἡ προσαρμόζουσα ἡ ΖΚ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει τῇ ΖΗ, ἀποτομὴ δευτέρα ἐστὶν ἡ ΚΘ. ῥητὴ δὲ ἡ ΖΗ· ὥστε ἡ τὸ ΛΘ, τουτέστι τὸ ΕΓ, δυναμένη μέσης ἀποτομὴ πρώτη ἐστίν. εἰ δὲ ἡ ΘΖ τῆς ΖΚ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου, καί ἐστιν ἡ προσαρμόζουσα ἡ ΖΚ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει τῇ ΖΗ, ἀποτομὴ πέμπτη ἐστὶν ἡ ΚΘ· ὥστε ἡ τὸ ΕΓ δυναμένη μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.110Önerme 110. Orta bir alandan, bütünle ortak ölçüsüz orta bir alan çıkarıldığında geri kalan iki irrasyonel doğru ortaya çıkar: ya ortanın ikinci kesiği ya da ortayla birlikte bütünü orta yapan doğru.
Önceki şekillerdeki gibi, orta BG alanından, bütünle ortak ölçüsüz orta BD alanı çıkarılsın. Diyorum ki karesi EG'ye eşit olan doğru iki irrasyonel doğrudan biridir: ya ortanın ikinci kesiği ya da ortayla birlikte bütünü orta yapan doğru.
BG ile BD'nin her biri orta olduğundan ve BG, BD ile ortak ölçüsüz olduğundan, buna göre ZTh ile ZK'nin her biri rasyonel olur ve ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. BG, BD ile, yani HTh, HK ile ortak ölçüsüz olduğundan, ThZ de ZK ile ortak ölçüsüzdür; o hâlde ZTh ile ZK yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; demek ki KTh bir kesiktir [ve ZK ona eklenen doğrudur. ZTh'nin karesi ZK'ninkinden ya kendisiyle ortak ölçülü ya da ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür].
ZTh'nin karesi ZK'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse, ZTh ile ZK'den hiçbiri de ortaya konan rasyonel ZH doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü olmadığından, KTh üçüncü kesiktir. KL ise rasyoneldir; rasyonel bir doğru ile üçüncü kesiğin çevrelediği dikdörtgen irrasyoneldir ve karesi ona eşit olan doğru da irrasyoneldir; bu doğruya ortanın ikinci kesiği denir. Dolayısıyla karesi LTh'ye, yani EG'ye eşit olan doğru ortanın ikinci kesiğidir.
ZTh'nin karesi ZK'ninkinden kendisiyle [uzunlukça] ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse, ThZ ile ZK'den hiçbiri de ZH ile uzunlukça ortak ölçülü olmadığından, KTh altıncı kesiktir. Rasyonel bir doğru ile altıncı kesiğin çevrelediği alana karece eşit olan doğru ise ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrudur. O hâlde karesi LTh'ye, yani EG'ye eşit olan doğru, ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.
ἀπὸ μέσου μέσου ἀφαιρουμένου ἀσυμμέτρου τῷ ὅλῳ αἱ λοιπαὶ δύο ἄλογοι γίνονται ἤτοι μέσης ἀποτομὴ δευτέρα ἢ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα. ἀφῃρήσθω γὰρ ὡς ἐπὶ τῶν προκειμένων καταγραφῶν ἀπὸ μέσου τοῦ ΒΓ μέσον τὸ ΒΔ ἀσύμμετρον τῷ ὅλῳ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΕΓ δυναμένη μία ἐστὶ δύο ἀλόγων ἤτοι μέσης ἀποτομὴ δευτέρα ἢ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα. ἐπεὶ γὰρ μέσον ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΒΓ, ΒΔ, καὶ ἀσύμμετρον τὸ ΒΓ τῷ ΒΔ, ἔσται ἀκολούθως ῥητὴ ἑκατέρα τῶν ΖΘ, ΖΚ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΖΗ μήκει. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ ΒΓ τῷ ΒΔ, τουτέστι τὸ ΗΘ τῷ ΗΚ, ἀσύμμετρος καὶ ἡ ΘΖ τῇ ΖΚ· αἱ ΖΘ, ΖΚ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΚΘ [προσαρμόζουσα δὲ ἡ ΖΚ. ἤτοι δὴ ἡ ΖΘ τῆς ΖΚ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἢ τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ]. εἰ μὲν δὴ ἡ ΖΘ τῆς ΖΚ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ οὐθετέρα τῶν ΖΘ, ΖΚ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει τῇ ΖΗ, ἀποτομὴ τρίτη ἐστὶν ἡ ΚΘ. ῥητὴ δὲ ἡ ΚΛ, τὸ δʼ ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς τρίτης περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἄλογόν ἐστιν, καὶ ἡ δυναμένη αὐτὸ ἄλογός ἐστιν, καλεῖται δὲ μέσης ἀποτομὴ δευτέρα· ὥστε ἡ τὸ ΛΘ, τουτέστι τὸ ΕΓ, δυναμένη μέσης ἀποτομή ἐστι δευτέρα. εἰ δὲ ἡ ΖΘ τῆς ΖΚ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ [μήκει], καὶ οὐθετέρα τῶν ΘΖ, ΖΚ σύμμετρός ἐστι τῇ ΖΗ μήκει, ἀποτομὴ ἕκτη ἐστὶν ἡ ΚΘ. τὸ δʼ ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς ἕκτης ἡ δυναμένη ἐστὶ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα. ἡ τὸ ΛΘ ἄρα, τουτέστι τὸ ΕΓ, δυναμένη μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσά ἐστιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.111Önerme 111. Kesik, iki adlı doğruyla aynı değildir.
AB bir kesik olsun. Diyorum ki AB iki adlı doğruyla aynı değildir.
Mümkünse, aynı olsun. DG rasyonel doğrusu ortaya konsun ve GD'ye, AB üzerindeki kareye eşit GE dikdörtgeni uygulanıp genişlik olarak DE'yi meydana getirsin. AB bir kesik olduğundan, DE birinci kesiktir. EZ ona eklenen doğru olsun; o hâlde DZ ile ZE yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır, DZ'nin karesi ZE'ninkinden, DZ ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür ve DZ, ortaya konan rasyonel DG doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür. Öte yandan AB iki adlı olduğundan, DE birinci iki adlı doğrudur. DE, H'de adlarına ayrılsın ve büyük ad DH olsun; o hâlde DH ile HE yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır, DH'nin karesi HE'ninkinden, DH ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür ve büyük ad DH, ortaya konan rasyonel DG doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür. O hâlde DZ de DH ile uzunlukça ortak ölçülüdür; demek ki kalan HZ de DZ ile uzunlukça ortak ölçülüdür. [DZ, HZ ile ortak ölçülü olduğundan ve DZ rasyonel olduğundan, HZ de rasyoneldir. DZ, HZ ile uzunlukça ortak ölçülü olduğundan,] DZ ise EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan, ZH de EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. O hâlde HZ ile ZE yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; demek ki EH bir kesiktir. Ama EH rasyoneldir de; bu ise imkânsızdır.
Öyleyse kesik, iki adlı doğruyla aynı değildir. Gösterilmesi gereken buydu.
[Sonuç]
Kesik ve ondan sonra gelen irrasyonel doğrular ne orta doğruyla ne de birbirleriyle aynıdır.
Çünkü orta bir doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak, rasyonel olan ve uygulandığı doğruyla uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğruyu meydana getirir; kesiğin üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak birinci kesiği; ortanın birinci kesiğinin üzerindeki kare, ikinci kesiği; ortanın ikinci kesiğinin üzerindeki kare, üçüncü kesiği; küçük doğrunun üzerindeki kare, dördüncü kesiği; rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğrunun üzerindeki kare, beşinci kesiği; ortayla birlikte bütünü orta yapan doğrunun üzerindeki kare de rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak altıncı kesiği meydana getirir. Sayılan bu genişlikler hem ilkinden hem de birbirlerinden farklı olduğuna göre (ilkinden rasyonel oldukları için, birbirlerinden ise sıraları aynı olmadığı için), açıktır ki bu irrasyonel doğruların kendileri de birbirinden farklıdır. Kesiğin iki adlı doğruyla aynı olmadığı da gösterildiğine göre, ve kesikten sonra gelenler rasyonel bir doğruya uygulandıklarında her biri kendi sırasına göre genişlik olarak kesikleri, iki adlı doğrudan sonra gelenler de yine kendi sıralarına göre iki adlı doğruları meydana getirdiğine göre, kesikten sonra gelenler başka, iki adlı doğrudan sonra gelenler başkadır. Böylece sırasıyla toplam on üç irrasyonel doğru vardır:
orta doğru, iki adlı doğru, birinci iki ortalı doğru, ikinci iki ortalı doğru, büyük doğru, karesi rasyonel artı orta olan doğru, karesi iki orta olan doğru, kesik, ortanın birinci kesiği, ortanın ikinci kesiği, küçük doğru, rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğru, ortayla birlikte bütünü orta yapan doğru.
ἡ ἀποτομὴ οὐκ ἔστιν ἡ αὐτὴ τῇ ἐκ δύο ὀνομάτων. ἔστω ἀποτομὴ ἡ ΑΒ· λέγω, ὅτι ἡ ΑΒ οὐκ ἔστιν ἡ αὐτὴ τῇ ἐκ δύο ὀνομάτων. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω· καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΔΓ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω ὀρθογώνιον τὸ ΓΕ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΕ. ἐπεὶ οὖν ἀποτομή ἐστιν ἡ ΑΒ, ἀποτομὴ πρώτη ἐστὶν ἡ ΔΕ. ἔστω αὐτῇ προσαρμόζουσα ἡ ΕΖ· αἱ ΔΖ, ΖΕ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ΔΖ τῆς ΖΕ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ ΔΖ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει τῇ ΔΓ. πάλιν, ἐπεὶ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΑΒ, ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων πρώτη ἐστὶν ἡ ΔΕ. διῃρήσθω εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Η, καὶ ἔστω μεῖζον ὄνομα τὸ ΔΗ· αἱ ΔΗ, ΗΕ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ΔΗ τῆς ΗΕ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ τὸ μεῖζον ἡ ΔΗ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει τῇ ΔΓ. καὶ ἡ ΔΖ ἄρα τῇ ΔΗ σύμμετρός ἐστι μήκει· καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ ΗΖ σύμμετρός ἐστι τῇ ΔΖ μήκει. [ἐπεὶ οὖν σύμμετρός ἐστιν ἡ ΔΖ τῇ ΗΖ, ῥητὴ δέ ἐστιν ἡ ΔΖ, ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΗΖ. ἐπεὶ οὖν σύμμετρός ἐστιν ἡ ΔΖ τῇ ΗΖ μήκει] ἀσύμμετρος δὲ ἡ ΔΖ τῇ ΕΖ μήκει· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΖΗ τῇ ΕΖ μήκει. αἱ ΗΖ, ΖΕ ἄρα ῥηταί [εἰσι] δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΗ. ἀλλὰ καὶ ῥητή· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. ἡ ἄρα ἀποτομὴ οὐκ ἔστιν ἡ αὐτὴ τῇ ἐκ δύο ὀνομάτων· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. [Πόρισμα] ἡ ἀποτομὴ καὶ αἱ μετʼ αὐτὴν ἄλογοι οὔτε τῇ μέσῃ οὔτε ἀλλήλαις εἰσὶν αἱ αὐταί. τὸ μὲν γὰρ ἀπὸ μέσης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ῥητὴν καὶ ἀσύμμετρον τῇ, παρʼ ἣν παράκειται, μήκει, τὸ δὲ ἀπὸ ἀποτομῆς παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν πρώτην, τὸ δὲ ἀπὸ μέσης ἀποτομῆς πρώτης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν δευτέραν, τὸ δὲ ἀπὸ μέσης ἀποτομῆς δευτέρας παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν τρίτην, τὸ δὲ ἀπὸ ἐλάσσονος παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν τετάρτην, τὸ δὲ ἀπὸ τῆς μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιούσης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν πέμπτην, τὸ δὲ ἀπὸ τῆς μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιούσης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομὴν ἕκτην. ἐπεὶ οὖν τὰ εἰρημένα πλάτη διαφέρει τοῦ τε πρώτου καὶ ἀλλήλων, τοῦ μὲν πρώτου, ὅτι ῥητή ἐστιν, ἀλλήλων δέ, ἐπεὶ τῇ τάξει οὐκ εἰσὶν αἱ αὐταί, δῆλον, ὡς καὶ αὐταὶ αἱ ἄλογοι διαφέρουσιν ἀλλήλων. καὶ ἐπεὶ δέδεικται ἡ ἀποτομὴ οὐκ οὖσα ἡ αὐτὴ τῇ ἐκ δύο ὀνομάτων, ποιοῦσι δὲ πλάτη παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμεναι αἱ μετὰ τὴν ἀποτομὴν ἀποτομὰς ἀκολούθως ἑκάστη τῇ τάξει τῇ καθʼ αὑτήν, αἱ δὲ μετὰ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων τὰς ἐκ δύο ὀνομάτων καὶ αὐταὶ τῇ τάξει ἀκολούθως, ἕτεραι ἄρα εἰσὶν αἱ μετὰ τὴν ἀποτομὴν καὶ ἕτεραι αἱ μετὰ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων, ὡς εἶναι τῇ τάξει πάσας ἀλόγους ⟨ιγ⟩, μέσην, ἐκ δύο ὀνομάτων, ἐκ δύο μέσων πρώτην, ἐκ δύο μέσων δευτέραν, μείζονα, ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένην, δύο μέσα δυναμένην, ἀποτομήν, μέσης ἀποτομὴν πρώτην, μέσης ἀποτομὴν δευτέραν, ἐλάσσονα, μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσαν, μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσαν.
10.prop3.112Önerme 112. Rasyonel bir doğrunun üzerindeki kare iki adlı bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak bir kesik meydana getirir; bu kesiğin adları iki adlı doğrunun adlarıyla ortak ölçülüdür ve onlarla aynı orandadır; üstelik meydana gelen kesiğin sırası da iki adlı doğrununkiyle aynı olur.
A rasyonel bir doğru, BG de büyük adı DG olan iki adlı bir doğru olsun; BG ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgen A üzerindeki kareye eşit olsun. Diyorum ki EZ, adları GD ile DB ile ortak ölçülü ve onlarla aynı oranda olan bir kesiktir; üstelik EZ'nin sırası da BG'ninkiyle aynı olur.
Yine BD ile H'nin çevrelediği dikdörtgen A üzerindeki kareye eşit olsun. BG ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgen BD ile H'nin çevrelediğine eşit olduğundan, GB'nin BD'ye oranı H'nin EZ'ye oranı gibidir. GB ise BD'den büyüktür; o hâlde H de EZ'den büyüktür. ETh, H'ye eşit olsun; o hâlde GB'nin BD'ye oranı ThE'nin EZ'ye oranı gibidir; ayırarak, GD'nin BD'ye oranı ThZ'nin ZE'ye oranı gibidir. ThZ'nin ZE'ye oranı gibi ZK'nin KE'ye oranı yapılsın; o hâlde bütün ThK'nin bütün KZ'ye oranı da ZK'nin KE'ye oranı gibidir; çünkü öncüllerden birinin ardıllardan birine oranı ne ise, bütün öncüllerin bütün ardıllara oranı da odur. ZK'nin KE'ye oranı ise GD'nin DB'ye oranı gibidir; o hâlde ThK'nin KZ'ye oranı da GD'nin DB'ye oranı gibidir. GD üzerindeki kare DB üzerindekiyle ortak ölçülüdür; o hâlde ThK üzerindeki kare de KZ üzerindekiyle ortak ölçülüdür. ThK, KZ ve KE üç doğrusu orantılı olduğundan, ThK üzerindeki karenin KZ üzerindekine oranı ThK'nin KE'ye oranı gibidir. O hâlde ThK, KE ile uzunlukça ortak ölçülüdür; dolayısıyla ThE de EK ile uzunlukça ortak ölçülüdür. A üzerindeki kare ETh ile BD'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olduğundan ve A üzerindeki kare rasyonel olduğundan, ETh ile BD'nin çevrelediği dikdörtgen de rasyoneldir. Bu, rasyonel BD doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde ETh rasyoneldir ve BD ile uzunlukça ortak ölçülüdür; dolayısıyla onunla ortak ölçülü olan EK de rasyoneldir ve BD ile uzunlukça ortak ölçülüdür. GD'nin DB'ye oranı ZK'nin KE'ye oranı gibi olduğundan ve GD ile DB yalnız karece ortak ölçülü olduğundan, ZK ile KE de yalnız karece ortak ölçülüdür. KE rasyoneldir; o hâlde ZK de rasyoneldir. Demek ki ZK ile KE yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde EZ bir kesiktir.
GD'nin karesi DB'ninkinden ya kendisiyle ortak ölçülü ya da ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür.
GD'nin karesi DB'ninkinden [kendisiyle] ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse, ZK'nin karesi de KE'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olur. Bu durumda GD ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse ZK de ortak ölçülüdür; BD ortak ölçülüyse KE de ortak ölçülüdür; GD ile DB'den hiçbiri ortak ölçülü değilse ZK ile KE'den de hiçbiri ortak ölçülü değildir.
GD'nin karesi DB'ninkinden kendisiyle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse, ZK'nin karesi de KE'ninkinden kendisiyle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olur. Bu durumda GD ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse ZK de ortak ölçülüdür; BD ortak ölçülüyse KE de ortak ölçülüdür; GD ile DB'den hiçbiri ortak ölçülü değilse ZK ile KE'den de hiçbiri ortak ölçülü değildir. Dolayısıyla ZE bir kesiktir; adları olan ZK ile KE, iki adlı doğrunun adları olan GD ile DB ile ortak ölçülüdür ve onlarla aynı orandadır; sırası da BG'ninkiyle aynıdır. Gösterilmesi gereken buydu.
τὸ ἀπὸ ῥητῆς παρὰ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ἀποτομήν, ἧς τὰ ὀνόματα σύμμετρά ἐστι τοῖς τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων ὀνόμασι καὶ ἔτι ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, καὶ ἔτι ἡ γινομένη ἀποτομὴ τὴν αὐτὴν ἕξει τάξιν τῇ ἐκ δύο ὀνομάτων. ἔστω ῥητὴ μὲν ἡ Α, ἐκ δύο ὀνομάτων δὲ ἡ ΒΓ, ἧς μεῖζον ὄνομα ἔστω ἡ ΔΓ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς Α ἴσον ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΒΓ, ΕΖ· λέγω, ὅτι ἡ ΕΖ ἀποτομή ἐστιν, ἧς τὰ ὀνόματα σύμμετρά ἐστι τοῖς ΓΔ, ΔΒ, καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, καὶ ἔτι ἡ ΕΖ τὴν αὐτὴν ἕξει τάξιν τῇ ΒΓ. ἔστω γὰρ πάλιν τῷ ἀπὸ τῆς Α ἴσον τὸ ὑπὸ τῶν ΒΔ, Η. ἐπεὶ οὖν τὸ ὑπὸ τῶν ΒΓ, ΕΖ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΒΔ, Η, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΓΒ πρὸς τὴν ΒΔ, οὕτως ἡ Η πρὸς τὴν ΕΖ. μείζων δὲ ἡ ΓΒ τῆς ΒΔ· μείζων ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ Η τῆς ΕΖ. ἔστω τῇ Η ἴση ἡ ΕΘ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΓΒ πρὸς τὴν ΒΔ, οὕτως ἡ ΘΕ πρὸς τὴν ΕΖ· διελόντι ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΓΔ πρὸς τὴν ΒΔ, οὕτως ἡ ΘΖ πρὸς τὴν ΖΕ. γεγονέτω ὡς ἡ ΘΖ πρὸς τὴν ΖΕ, οὕτως ἡ ΖΚ πρὸς τὴν ΚΕ· καὶ ὅλη ἄρα ἡ ΘΚ πρὸς ὅλην τὴν ΚΖ ἐστιν, ὡς ἡ ΖΚ πρὸς ΚΕ· ὡς γὰρ ἓν τῶν ἡγουμένων πρὸς ἓν τῶν ἑπομένων, οὕτως ἅπαντα τὰ ἡγούμενα πρὸς ἅπαντα τὰ ἑπόμενα. ὡς δὲ ἡ ΖΚ πρὸς ΚΕ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΓΔ πρὸς τὴν ΔΒ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΘΚ πρὸς ΚΖ, οὕτως ἡ ΓΔ πρὸς τὴν ΔΒ. σύμμετρον δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ τῷ ἀπὸ τῆς ΔΒ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΘΚ τῷ ἀπὸ τῆς ΚΖ. καί ἐστιν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΘΚ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΚΖ, οὕτως ἡ ΘΚ πρὸς τὴν ΚΕ, ἐπεὶ αἱ τρεῖς αἱ ΘΚ, ΚΖ, ΚΕ ἀνάλογόν εἰσιν. σύμμετρος ἄρα ἡ ΘΚ τῇ ΚΕ μήκει· ὥστε καὶ ἡ ΘΕ τῇ ΕΚ σύμμετρός ἐστι μήκει. καὶ ἐπεὶ τὸ ἀπὸ τῆς Α ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΕΘ, ΒΔ, ῥητὸν δέ ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς Α, ῥητὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΕΘ, ΒΔ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΒΔ παράκειται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΘ καὶ σύμμετρος τῇ ΒΔ μήκει· ὥστε καὶ ἡ σύμμετρος αὐτῇ ἡ ΕΚ ῥητή ἐστι καὶ σύμμετρος τῇ ΒΔ μήκει. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ἡ ΓΔ πρὸς ΔΒ, οὕτως ἡ ΖΚ πρὸς ΚΕ, αἱ δὲ ΓΔ, ΔΒ δυνάμει μόνον εἰσὶ σύμμετροι, καὶ αἱ ΖΚ, ΚΕ δυνάμει μόνον εἰσὶ σύμμετροι. ῥητὴ δέ ἐστιν ἡ ΚΕ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΖΚ. αἱ ΖΚ, ΚΕ ἄρα ῥηταὶ δυνάμει μόνον εἰσὶ σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΖ. ἤτοι δὲ ἡ ΓΔ τῆς ΔΒ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ ἢ τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου. εἰ μὲν οὖν ἡ ΓΔ τῆς ΔΒ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου [ἑαυτῇ], καὶ ἡ ΖΚ τῆς ΚΕ μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ εἰ μὲν σύμμετρός ἐστιν ἡ ΓΔ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, καὶ ἡ ΖΚ· εἰ δὲ ἡ ΒΔ, καὶ ἡ ΚΕ· εἰ δὲ οὐδετέρα τῶν ΓΔ, ΔΒ, καὶ οὐδετέρα τῶν ΖΚ, ΚΕ. εἰ δὲ ἡ ΓΔ τῆς ΔΒ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ ΖΚ τῆς ΚΕ μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ εἰ μὲν ἡ ΓΔ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, καὶ ἡ ΖΚ· εἰ δὲ ἡ ΒΔ, καὶ ἡ ΚΕ· εἰ δὲ οὐδετέρα τῶν ΓΔ, ΔΒ, καὶ οὐδετέρα τῶν ΖΚ, ΚΕ· ὥστε ἀποτομή ἐστιν ἡ ΖΕ, ἧς τὰ ὀνόματα τὰ ΖΚ, ΚΕ σύμμετρά ἐστι τοῖς τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων ὀνόμασι τοῖς ΓΔ, ΔΒ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, καὶ τὴν αὐτὴν τάξιν ἔχει τῇ ΒΓ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.113Önerme 113. Rasyonel bir doğrunun üzerindeki kare bir kesiğe uygulandığında, genişlik olarak iki adlı bir doğru meydana getirir; bu doğrunun adları kesiğin adlarıyla ortak ölçülüdür ve onlarla aynı orandadır; üstelik meydana gelen iki adlı doğrunun sırası da kesiğinkiyle aynıdır.
A rasyonel bir doğru, BD bir kesik olsun; BD ile KTh'nin çevrelediği dikdörtgen A üzerindeki kareye eşit olsun; öyle ki rasyonel A'nın üzerindeki kare BD kesiğine uygulandığında genişlik olarak KTh'yi meydana getirsin. Diyorum ki KTh, adları BD'nin adlarıyla ortak ölçülü ve onlarla aynı oranda olan iki adlı bir doğrudur; üstelik KTh'nin sırası da BD'ninkiyle aynıdır.
DG, BD'ye eklenen doğru olsun; o hâlde BG ile GD yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. BG ile H'nin çevrelediği dikdörtgen de A üzerindeki kareye eşit olsun. A üzerindeki kare rasyoneldir; o hâlde BG ile H'nin çevrelediği dikdörtgen de rasyoneldir. Bu, rasyonel BG doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde H rasyoneldir ve BG ile uzunlukça ortak ölçülüdür. BG ile H'nin çevrelediği dikdörtgen BD ile KTh'nin çevrelediğine eşit olduğundan, orantılı olarak GB'nin BD'ye oranı KTh'nin H'ye oranı gibidir. BG ise BD'den büyüktür; o hâlde KTh de H'den büyüktür. KE, H'ye eşit konsun; o hâlde KE, BG ile uzunlukça ortak ölçülüdür. GB'nin BD'ye oranı ThK'nin KE'ye oranı gibi olduğundan, döndürerek, BG'nin GD'ye oranı KTh'nin ThE'ye oranı gibidir. KTh'nin ThE'ye oranı gibi ThZ'nin ZE'ye oranı yapılsın; o hâlde kalan KZ'nin ZTh'ye oranı da KTh'nin ThE'ye, yani BG'nin GD'ye oranı gibidir. BG ile GD yalnız karece ortak ölçülüdür; o hâlde KZ ile ZTh de yalnız karece ortak ölçülüdür. KTh'nin ThE'ye oranı KZ'nin ZTh'ye oranı gibi olduğundan, KTh'nin ThE'ye oranı da ThZ'nin ZE'ye oranı gibi olduğundan, KZ'nin ZTh'ye oranı da ThZ'nin ZE'ye oranı gibidir. Dolayısıyla birincinin üçüncüye oranı, birincinin üzerindeki karenin ikincinin üzerindeki kareye oranı gibidir; demek ki KZ'nin ZE'ye oranı, KZ üzerindeki karenin ZTh üzerindekine oranı gibidir. KZ üzerindeki kare ZTh üzerindekiyle ortak ölçülüdür, çünkü KZ ile ZTh karece ortak ölçülüdür; o hâlde KZ, ZE ile uzunlukça ortak ölçülüdür; dolayısıyla KZ, KE ile de uzunlukça ortak ölçülüdür. KE ise rasyoneldir ve BG ile uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde KZ de rasyoneldir ve BG ile uzunlukça ortak ölçülüdür. BG'nin GD'ye oranı KZ'nin ZTh'ye oranı gibi olduğundan, yer değiştirerek BG'nin KZ'ye oranı DG'nin ZTh'ye oranı gibidir. BG, KZ ile ortak ölçülüdür; o hâlde ZTh de GD ile uzunlukça ortak ölçülüdür. BG ile GD yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde KZ ile ZTh de yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; demek ki KTh iki adlıdır.
BG'nin karesi GD'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse, KZ'nin karesi de ZTh'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olur. Bu durumda BG ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse KZ de ortak ölçülüdür; GD ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse ZTh de ortak ölçülüdür; BG ile GD'den hiçbiri ortak ölçülü değilse KZ ile ZTh'den de hiçbiri ortak ölçülü değildir.
BG'nin karesi GD'ninkinden kendisiyle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse, KZ'nin karesi de ZTh'ninkinden kendisiyle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olur. Bu durumda BG ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse KZ de ortak ölçülüdür; GD ortak ölçülüyse ZTh de ortak ölçülüdür; BG ile GD'den hiçbiri ortak ölçülü değilse KZ ile ZTh'den de hiçbiri ortak ölçülü değildir.
Öyleyse KTh iki adlı bir doğrudur; adları olan KZ ile ZTh, kesiğin adları olan BG ile GD ile ortak ölçülüdür ve onlarla aynı orandadır; üstelik KTh'nin sırası da BG'ninkiyle aynı olur. Gösterilmesi gereken buydu.
τὸ ἀπὸ ῥητῆς παρὰ ἀποτομὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων, ἧς τὰ ὀνόματα σύμμετρά ἐστι τοῖς τῆς ἀποτομῆς ὀνόμασι καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ἔτι δὲ ἡ γινομένη ἐκ δύο ὀνομάτων τὴν αὐτὴν τάξιν ἔχει τῇ ἀποτομῇ. ἔστω ῥητὴ μὲν ἡ Α, ἀποτομὴ δὲ ἡ ΒΔ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς Α ἴσον ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΚΘ, ὥστε τὸ ἀπὸ τῆς Α ῥητῆς παρὰ τὴν ΒΔ ἀποτομὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ΚΘ· λέγω, ὅτι ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΚΘ, ἧς τὰ ὀνόματα σύμμετρά ἐστι τοῖς τῆς ΒΔ ὀνόμασι καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, καὶ ἔτι ἡ ΚΘ τὴν αὐτὴν ἔχει τάξιν τῇ ΒΔ. ἔστω γὰρ τῇ ΒΔ προσαρμόζουσα ἡ ΔΓ· αἱ ΒΓ, ΓΔ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. καὶ τῷ ἀπὸ τῆς Α ἴσον ἔστω καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΒΓ, Η. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς Α· ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΒΓ, Η. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΒΓ παραβέβληται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ Η καὶ σύμμετρος τῇ ΒΓ μήκει. ἐπεὶ οὖν τὸ ὑπὸ τῶν ΒΓ, Η ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΚΘ, ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΓΒ πρὸς ΒΔ, οὕτως ἡ ΚΘ πρὸς Η. μείζων δὲ ἡ ΒΓ τῆς ΒΔ· μείζων ἄρα καὶ ἡ ΚΘ τῆς Η. κείσθω τῇ Η ἴση ἡ ΚΕ· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΚΕ τῇ ΒΓ μήκει. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΓΒ πρὸς ΒΔ, οὕτως ἡ ΘΚ πρὸς ΚΕ, ἀναστρέψαντι ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΚΘ πρὸς ΘΕ. γεγονέτω ὡς ἡ ΚΘ πρὸς ΘΕ, οὕτως ἡ ΘΖ πρὸς ΖΕ· καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ ΚΖ πρὸς ΖΘ ἐστιν, ὡς ἡ ΚΘ πρὸς ΘΕ, τουτέστιν [ὡς] ἡ ΒΓ πρὸς ΓΔ. αἱ δὲ ΒΓ, ΓΔ δυνάμει μόνον [εἰσὶ] σύμμετροι· καὶ αἱ ΚΖ, ΖΘ ἄρα δυνάμει μόνον εἰσὶ σύμμετροι. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΚΘ πρὸς ΘΕ, ἡ ΚΖ πρὸς ΖΘ, ἀλλʼ ὡς ἡ ΚΘ πρὸς ΘΕ, ἡ ΘΖ πρὸς ΖΕ, καὶ ὡς ἄρα ἡ ΚΖ πρὸς ΖΘ, ἡ ΘΖ πρὸς ΖΕ· ὥστε καὶ ὡς ἡ πρώτη πρὸς τὴν τρίτην, τὸ ἀπὸ τῆς πρώτης πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς δευτέρας· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΚΖ πρὸς ΖΕ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΚΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΘ. σύμμετρον δέ ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΚΖ τῷ ἀπὸ τῆς ΖΘ· αἱ γὰρ ΚΖ, ΖΘ δυνάμει εἰσὶ σύμμετροι· σύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΚΖ τῇ ΖΕ μήκει· ὥστε ἡ ΚΖ καὶ τῇ ΚΕ σύμμετρός [ἐστι] μήκει. ῥητὴ δέ ἐστιν ἡ ΚΕ καὶ σύμμετρος τῇ ΒΓ μήκει· ῥητὴ ἄρα καὶ ἡ ΚΖ καὶ σύμμετρος τῇ ΒΓ μήκει. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΒΓ πρὸς ΓΔ, οὕτως ἡ ΚΖ πρὸς ΖΘ, ἐναλλὰξ ὡς ἡ ΒΓ πρὸς ΚΖ, οὕτως ἡ ΔΓ πρὸς ΖΘ. σύμμετρος δὲ ἡ ΒΓ τῇ ΚΖ· σύμμετρος ἄρα καὶ ἡ ΖΘ τῇ ΓΔ μήκει. αἱ ΒΓ, ΓΔ δὲ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· καὶ αἱ ΚΖ, ΖΘ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶν ἄρα ἡ ΚΘ. εἰ μὲν οὖν ἡ ΒΓ τῆς ΓΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ ΚΖ τῆς ΖΘ μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ εἰ μὲν σύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΓ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, καὶ ἡ ΚΖ, εἰ δὲ ἡ ΓΔ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, καὶ ἡ ΖΘ, εἰ δὲ οὐδετέρα τῶν ΒΓ, ΓΔ, οὐδετέρα τῶν ΚΖ, ΖΘ. εἰ δὲ ἡ ΒΓ τῆς ΓΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ ΚΖ τῆς ΖΘ μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ εἰ μὲν σύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΓ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, καὶ ἡ ΚΖ, εἰ δὲ ἡ ΓΔ, καὶ ἡ ΖΘ, εἰ δὲ οὐδετέρα τῶν ΒΓ, ΓΔ, οὐδετέρα τῶν ΚΖ, ΖΘ. ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΚΘ, ἧς τὰ ὀνόματα τὰ ΚΖ, ΖΘ σύμμετρά [ἐστι] τοῖς τῆς ἀποτομῆς ὀνόμασι τοῖς ΒΓ, ΓΔ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, καὶ ἔτι ἡ ΚΘ τῇ ΒΓ τὴν αὐτὴν ἕξει τάξιν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.114Önerme 114. Bir alan, bir kesik ile adları kesiğin adlarıyla ortak ölçülü ve onlarla aynı oranda olan iki adlı bir doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru rasyoneldir.
AB ile GD'nin çevrelediği alan, AB kesiği ile GD iki adlı doğrusu tarafından çevrelensin; GD'nin büyük adı GE olsun; iki adlı doğrunun adları olan GE ile ED, kesiğin adları olan AZ ile ZB ile ortak ölçülü ve onlarla aynı oranda olsun; karesi AB ile GD'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olan doğru da H olsun. Diyorum ki H rasyoneldir.
Th rasyonel doğrusu ortaya konsun ve GD'ye, Th üzerindeki kareye eşit bir alan uygulanıp genişlik olarak KL'yi meydana getirsin. O hâlde KL bir kesiktir; adları olan KM ile ML, iki adlı doğrunun adları olan GE ile ED ile ortak ölçülü ve onlarla aynı oranda olsun. Ama GE ile ED de AZ ile ZB ile ortak ölçülü ve onlarla aynı orandadır; o hâlde AZ'nin ZB'ye oranı KM'nin ML'ye oranı gibidir. Yer değiştirerek, AZ'nin KM'ye oranı BZ'nin LM'ye oranı gibidir; o hâlde kalan AB'nin kalan KL'ye oranı da AZ'nin KM'ye oranı gibidir. AZ ise KM ile ortak ölçülüdür; o hâlde AB de KL ile ortak ölçülüdür. AB'nin KL'ye oranı ise GD ile AB'nin çevrelediği dikdörtgenin GD ile KL'nin çevrelediğine oranı gibidir; o hâlde GD ile AB'nin çevrelediği dikdörtgen GD ile KL'nin çevrelediğiyle ortak ölçülüdür. GD ile KL'nin çevrelediği dikdörtgen ise Th üzerindeki kareye eşittir; o hâlde GD ile AB'nin çevrelediği dikdörtgen Th üzerindeki kareyle ortak ölçülüdür. GD ile AB'nin çevrelediği dikdörtgene ise H üzerindeki kare eşittir; o hâlde H üzerindeki kare Th üzerindekiyle ortak ölçülüdür. Th üzerindeki kare rasyoneldir; o hâlde H üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki H rasyoneldir. Karesi de GD ile AB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir.
Öyleyse bir alan, bir kesik ile adları kesiğin adlarıyla ortak ölçülü ve onlarla aynı oranda olan iki adlı bir doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru rasyoneldir.
Sonuç. Buradan da açıkça görülmüştür ki rasyonel bir alanın irrasyonel doğrularca çevrelenmesi mümkündür. Gösterilmesi gereken buydu.
ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ἀποτομῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων, ἧς τὰ ὀνόματα σύμμετρά τέ ἐστι τοῖς τῆς ἀποτομῆς ὀνόμασι καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ῥητή ἐστιν. περιεχέσθω γὰρ χωρίον τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΓΔ ὑπὸ ἀποτομῆς τῆς ΑΒ καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων τῆς ΓΔ, ἧς μεῖζον ὄνομα ἔστω τὸ ΓΕ, καὶ ἔστω τὰ ὀνόματα τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων τὰ ΓΕ, ΕΔ σύμμετρά τε τοῖς τῆς ἀποτομῆς ὀνόμασι τοῖς ΑΖ, ΖΒ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, καὶ ἔστω ἡ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΓΔ δυναμένη ἡ Η· λέγω, ὅτι ῥητή ἐστιν ἡ Η. Ἐκκείσθω γὰρ ῥητὴ ἡ Θ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς Θ ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω πλάτος ποιοῦν τὴν ΚΛ· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΚΛ, ἧς τὰ ὀνόματα ἔστω τὰ ΚΜ, ΜΛ σύμμετρα τοῖς τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων ὀνόμασι τοῖς ΓΕ, ΕΔ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ. ἀλλὰ καὶ αἱ ΓΕ, ΕΔ σύμμετροί τέ εἰσι ταῖς ΑΖ, ΖΒ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΖΒ, οὕτως ἡ ΚΜ πρὸς ΜΛ. ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΑΖ πρὸς τὴν ΚΜ, οὕτως ἡ ΒΖ πρὸς τὴν ΛΜ· καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ ΑΒ πρὸς λοιπὴν τὴν ΚΛ ἐστιν ὡς ἡ ΑΖ πρὸς ΚΜ. σύμμετρος δὲ ἡ ΑΖ τῇ ΚΜ· σύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΚΛ. καί ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς ΚΛ, οὕτως τὸ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΑΒ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΚΛ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΑΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΚΛ. ἴσον δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΚΛ τῷ ἀπὸ τῆς Θ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΑΒ τῷ ἀπὸ τῆς Θ. τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΑΒ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς Η· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς Η τῷ ἀπὸ τῆς Θ. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς Θ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς Η· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ Η. καὶ δύναται τὸ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΑΒ. ἐὰν ἄρα χωρίον περιέχηται ὑπὸ ἀποτομῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων, ἧς τὰ ὀνόματα σύμμετρά ἐστι τοῖς τῆς ἀποτομῆς ὀνόμασι καὶ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ῥητή ἐστιν. Πόρισμα καὶ γέγονεν ἡμῖν καὶ διὰ τούτου φανερόν, ὅτι δυνατόν ἐστι ῥητὸν χωρίον ὑπὸ ἀλόγων εὐθειῶν περιέχεσθαι. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.
10.prop3.115Önerme 115. Orta bir doğrudan sonsuz sayıda irrasyonel doğru meydana gelir ve bunlardan hiçbiri öncekilerden hiçbiriyle aynı değildir.
A orta bir doğru olsun. Diyorum ki A'dan sonsuz sayıda irrasyonel doğru meydana gelir ve bunlardan hiçbiri öncekilerden hiçbiriyle aynı değildir.
B rasyonel doğrusu ortaya konsun ve G üzerindeki kare, B ile A'nın çevrelediği dikdörtgene eşit olsun; o hâlde G irrasyoneldir, çünkü irrasyonel bir doğru ile rasyonel bir doğrunun çevrelediği alan irrasyoneldir. G öncekilerden hiçbiriyle de aynı değildir, çünkü öncekilerden hiçbirinin üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında genişlik olarak orta bir doğru meydana getirmez. Yine D üzerindeki kare, B ile G'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olsun; o hâlde D üzerindeki kare irrasyoneldir; demek ki D irrasyoneldir. D da öncekilerden hiçbiriyle aynı değildir, çünkü öncekilerden hiçbirinin üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında genişlik olarak G'yi meydana getirmez. Bu sıra benzer şekilde sonsuza kadar sürdürülebildiğine göre, açıktır ki orta doğrudan sonsuz sayıda irrasyonel doğru meydana gelir ve bunlardan hiçbiri öncekilerden hiçbiriyle aynı değildir. Gösterilmesi gereken buydu.
ἀπὸ μέσης ἄπειροι ἄλογοι γίνονται, καὶ οὐδεμία οὐδεμιᾷ τῶν πρότερον ἡ αὐτή. ἔστω μέση ἡ Α· λέγω, ὅτι ἀπὸ τῆς Α ἄπειροι ἄλογοι γίνονται, καὶ οὐδεμία οὐδεμιᾷ τῶν πρότερον ἡ αὐτή. Ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ Β, καὶ τῷ ὑπὸ τῶν Β, Α ἴσον ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς Γ· ἄλογος ἄρα ἐστὶν ἡ Γ· τὸ γὰρ ὑπὸ ἀλόγου καὶ ῥητῆς ἄλογόν ἐστιν. καὶ οὐδεμιᾷ τῶν πρότερον ἡ αὐτή· τὸ γὰρ ἀπʼ οὐδεμιᾶς τῶν πρότερον παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ μέσην. πάλιν δὴ τῷ ὑπὸ τῶν Β, Γ ἴσον ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς Δ· ἄλογον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς Δ. ἄλογος ἄρα ἐστὶν ἡ Δ· καὶ οὐδεμιᾷ τῶν πρότερον ἡ αὐτή· τὸ γὰρ ἀπʼ οὐδεμιᾶς τῶν πρότερον παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν Γ. ὁμοίως δὴ τῆς τοιαύτης τάξεως ἐπʼ ἄπειρον προβαινούσης φανερόν, ὅτι ἀπὸ τῆς μέσης ἄπειροι ἄλογοι γίνονται, καὶ οὐδεμία οὐδεμιᾷ τῶν πρότερον ἡ αὐτή· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.