İçeriğe geç
Elementler

Eukleides · Elementler

X. Kitap › İkinci tarifler – Üçüncü tarifler

10.def2.1İkinci tarifler

1. Rasyonel bir doğru ile adlarına ayrılmış bir iki adlı doğru varsayılsın; bu iki adlı doğrunun büyük adının karesi küçük adınınkinden, büyük adla uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. Büyük ad ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse, [bütüne] birinci iki adlı doğru denilsin.

10.def2.1

ὑποκειμένης ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων διῃρημένης εἰς τὰ ὀνόματα, ἧς τὸ μεῖζον ὄνομα τοῦ ἐλάσσονος μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει, ἐὰν μὲν τὸ μεῖζον ὄνομα σύμμετρον ᾖ μήκει τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ, καλείσθω [ἡ ὅλη] ἐκ δύο ὀνομάτων πρώτη.

10.def2.22. Küçük ad ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse, ikinci iki adlı doğru denilsin.

10.def2.2

ἐὰν δὲ τὸ ἔλασσον ὄνομα σύμμετρον ᾖ μήκει τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ, καλείσθω ἐκ δύο ὀνομάτων δευτέρα.

10.def2.33. Adlardan hiçbiri ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülü değilse, üçüncü iki adlı doğru denilsin.

10.def2.3

ἐὰν δὲ μηδέτερον τῶν ὀνομάτων σύμμετρον ᾖ μήκει τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ, καλείσθω ἐκ δύο ὀνομάτων τρίτη.

10.def2.44. Yine büyük adın karesi [küçüğünkinden] büyük adla uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse ve büyük ad ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse, dördüncü iki adlı doğru denilsin.

10.def2.4

πάλιν δὴ ἐὰν τὸ μεῖζον ὄνομα [τοῦ ἐλάσσονος] μεῖζον δύνηται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει, ἐὰν μὲν τὸ μεῖζον ὄνομα σύμμετρον ᾖ μήκει τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ, καλείσθω ἐκ δύο ὀνομάτων τετάρτη.

10.def2.55. Küçük ad ortak ölçülüyse, beşinci denilsin.

10.def2.5

ἐὰν δὲ τὸ ἔλασσον, πέμπτη.

10.def2.66. Hiçbiri ortak ölçülü değilse, altıncı denilsin.

10.def2.6

ἐὰν δὲ μηδέτερον, ἕκτη.

10.prop2.48Önermeler (devam)

Önerme 48. Birinci iki adlı doğruyu bulmak.

AG ve GB iki sayısı ortaya konsun; öyle ki bunların toplamı olan AB'nin BG'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olsun, GA'ya oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın. Rasyonel bir D doğrusu ortaya konsun ve EZ, D ile uzunlukça ortak ölçülü olsun. O hâlde EZ de rasyoneldir. BA sayısının AG'ye oranı gibi, EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da yapılsın. AB'nin AG'ye oranı ise bir sayının bir sayıya oranıdır; o hâlde EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da bir sayının bir sayıya oranıdır; dolayısıyla EZ üzerindeki kare ZH üzerindekiyle ortak ölçülüdür. EZ rasyoneldir; o hâlde ZH de rasyoneldir. BA'nın AG'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde EZ, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki EZ ile ZH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde EH iki adlı doğrudur.

Diyorum ki birincidir de.

BA sayısının AG'ye oranı EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı gibi olduğundan ve BA, AG'den büyük olduğundan, EZ üzerindeki kare de ZH üzerindekinden büyüktür. EZ üzerindeki kare, ZH ve Th üzerindeki karelerin toplamına eşit olsun. BA'nın AG'ye oranı EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı gibi olduğundan, döndürerek, AB'nin BG'ye oranı EZ üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı gibidir. AB'nin BG'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; o hâlde EZ üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır. Demek ki EZ, Th ile uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde EZ'nin karesi ZH'ninkinden, EZ ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. EZ ile ZH rasyoneldir, EZ de D ile uzunlukça ortak ölçülüdür.

Öyleyse EH birinci iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.48

εὑρεῖν τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων πρώτην. Ἐκκείσθωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ ΑΓ, ΓΒ, ὥστε τὸν συγκείμενον ἐξ αὐτῶν τὸν ΑΒ πρὸς μὲν τὸν ΒΓ λόγον ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, πρὸς δὲ τὸν ΓΑ λόγον μὴ ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, καὶ ἐκκείσθω τις ῥητὴ ἡ Δ, καὶ τῇ Δ σύμμετρος ἔστω μήκει ἡ ΕΖ. ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΕΖ. καὶ γεγονέτω ὡς ὁ ΒΑ ἀριθμὸς πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ. ὁ δὲ ΑΒ πρὸς τὸν ΑΓ λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν· καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν· ὥστε σύμμετρόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ τῷ ἀπὸ τῆς ΖΗ. καί ἐστι ῥητὴ ἡ ΕΖ· ῥητὴ ἄρα καὶ ἡ ΖΗ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΖ τῇ ΖΗ μήκει. αἱ ΕΖ, ΖΗ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΕΗ. λέγω, ὅτι καὶ πρώτη. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ὁ ΒΑ ἀριθμὸς πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ, μείζων δὲ ὁ ΒΑ τοῦ ΑΓ, μεῖζον ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΗ. ἔστω οὖν τῷ ἀπὸ τῆς ΕΖ ἴσα τὰ ἀπὸ τῶν ΖΗ, Θ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ, ἀναστρέψαντι ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ ΑΒ πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ. ὁ δὲ ΑΒ πρὸς τὸν ΒΓ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΖ τῇ Θ μήκει· ἡ ΕΖ ἄρα τῆς ΖΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καί εἰσι ῥηταὶ αἱ ΕΖ, ΖΗ, καὶ σύμμετρος ἡ ΕΖ τῇ Δ μήκει. ἡ ΕΗ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πρώτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.49Önerme 49. İkinci iki adlı doğruyu bulmak.

AG ve GB iki sayısı ortaya konsun; öyle ki bunların toplamı olan AB'nin BG'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olsun, AG'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın. Rasyonel bir D doğrusu ortaya konsun ve EZ, D ile uzunlukça ortak ölçülü olsun; o hâlde EZ rasyoneldir. GA sayısının AB'ye oranı gibi, EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da yapılsın; o hâlde EZ üzerindeki kare ZH üzerindekiyle ortak ölçülüdür; demek ki ZH de rasyoneldir. GA sayısının AB'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir. O hâlde EZ, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; demek ki EZ ile ZH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde EH iki adlı doğrudur.

Şimdi ikinci olduğu da gösterilmelidir.

Ters olarak, BA sayısının AG'ye oranı HZ üzerindeki karenin ZE üzerindekine oranı gibi olduğundan ve BA, AG'den büyük olduğundan, HZ üzerindeki kare de ZE üzerindekinden büyüktür. HZ üzerindeki kare, EZ ve Th üzerindeki karelerin toplamına eşit olsun; o hâlde döndürerek, AB'nin BG'ye oranı ZH üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı gibidir. AB'nin BG'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; o hâlde ZH üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır. Demek ki ZH, Th ile uzunlukça ortak ölçülüdür; dolayısıyla ZH'nin karesi ZE'ninkinden, ZH ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. ZH ile ZE yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır ve küçük ad olan EZ, ortaya konan rasyonel D doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür.

Öyleyse EH ikinci iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.49

εὑρεῖν τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων δευτέραν. Ἐκκείσθωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ ΑΓ, ΓΒ, ὥστε τὸν συγκείμενον ἐξ αὐτῶν τὸν ΑΒ πρὸς μὲν τὸν ΒΓ λόγον ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, πρὸς δὲ τὸν ΑΓ λόγον μὴ ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ Δ, καὶ τῇ Δ σύμμετρος ἔστω ἡ ΕΖ μήκει· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΖ. γεγονέτω δὴ καὶ ὡς ὁ ΓΑ ἀριθμὸς πρὸς τὸν ΑΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ τῷ ἀπὸ τῆς ΖΗ. ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΖΗ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΓΑ ἀριθμὸς πρὸς τὸν ΑΒ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΖ τῇ ΖΗ μήκει· αἱ ΕΖ, ΖΗ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΕΗ. δεικτέον δή, ὅτι καὶ δευτέρα. ἐπεὶ γὰρ ἀνάπαλίν ἐστιν ὡς ὁ ΒΑ ἀριθμὸς πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΗΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΕ, μείζων δὲ ὁ ΒΑ τοῦ ΑΓ, μεῖζον ἄρα [καὶ] τὸ ἀπὸ τῆς ΗΖ τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΕ. ἔστω τῷ ἀπὸ τῆς ΗΖ ἴσα τὰ ἀπὸ τῶν ΕΖ, Θ· ἀναστρέψαντι ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ ΑΒ πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ. ἀλλʼ ὁ ΑΒ πρὸς τὸν ΒΓ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ Θ μήκει· ὥστε ἡ ΖΗ τῆς ΖΕ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καί εἰσι ῥηταὶ αἱ ΖΗ, ΖΕ δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ τὸ ΕΖ ἔλασσον ὄνομα τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ σύμμετρόν ἐστι τῇ Δ μήκει. ἡ ΕΗ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ δευτέρα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.50Önerme 50. Üçüncü iki adlı doğruyu bulmak.

AG ve GB iki sayısı ortaya konsun; öyle ki bunların toplamı olan AB'nin BG'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olsun, AG'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın. Kare olmayan başka bir D sayısı da ortaya konsun ve D'nin BA ile AG'nin her birine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın. Rasyonel bir E doğrusu ortaya konsun ve D'nin AB'ye oranı gibi, E üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da yapılsın; o hâlde E üzerindeki kare ZH üzerindekiyle ortak ölçülüdür. E rasyoneldir; o hâlde ZH de rasyoneldir. D'nin AB'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, E üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde E, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Yine BA sayısının AG'ye oranı gibi, ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı da yapılsın; o hâlde ZH üzerindeki kare HTh üzerindekiyle ortak ölçülüdür. ZH rasyoneldir; o hâlde HTh de rasyoneldir. BA'nın AG'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, ZH üzerindeki karenin ThH üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde ZH, HTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki ZH ile HTh yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde ZTh iki adlı doğrudur.

Şimdi diyorum ki üçüncüdür de.

D'nin AB'ye oranı E üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı gibi, BA'nın AG'ye oranı da ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibi olduğundan, eşitlikten, D'nin AG'ye oranı E üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibidir. D'nin AG'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde E üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; demek ki E, HTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. BA'nın AG'ye oranı ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibi olduğundan, ZH üzerindeki kare HTh üzerindekinden büyüktür. ZH üzerindeki kare, HTh ve K üzerindeki karelerin toplamına eşit olsun; o hâlde döndürerek, AB'nin BG'ye oranı ZH üzerindeki karenin K üzerindekine oranı gibidir. AB'nin BG'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; o hâlde ZH üzerindeki karenin K üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; demek ki ZH, K ile uzunlukça ortak ölçülüdür. O hâlde ZH'nin karesi HTh'ninkinden, ZH ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. ZH ile HTh yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır ve hiçbiri E ile uzunlukça ortak ölçülü değildir.

Öyleyse ZTh üçüncü iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.50

εὑρεῖν τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων τρίτην. Ἐκκείσθωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ ΑΓ, ΓΒ, ὥστε τὸν συγκείμενον ἐξ αὐτῶν τὸν ΑΒ πρὸς μὲν τὸν ΒΓ λόγον ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, πρὸς δὲ τὸν ΑΓ λόγον μὴ ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. ἐκκείσθω δέ τις καὶ ἄλλος μὴ τετράγωνος ἀριθμὸς ὁ Δ, καὶ πρὸς ἑκάτερον τῶν ΒΑ, ΑΓ λόγον μὴ ἐχέτω, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ ἐκκείσθω τις ῥητὴ εὐθεῖα ἡ Ε, καὶ γεγονέτω ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν ΑΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Ε πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς Ε τῷ ἀπὸ τῆς ΖΗ. καί ἐστι ῥητὴ ἡ Ε· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΖΗ. καὶ ἐπεὶ ὁ Δ πρὸς τὸν ΑΒ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Ε πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ Ε τῇ ΖΗ μήκει. γεγονέτω δὴ πάλιν ὡς ὁ ΒΑ ἀριθμὸς πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΗΘ. ῥητὴ δὲ ἡ ΖΗ· ῥητὴ ἄρα καὶ ἡ ΗΘ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὅν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΘΗ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ ΗΘ μήκει. αἱ ΖΗ, ΗΘ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἡ ΖΘ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστίν. λέγω δή, ὅτι καὶ τρίτη. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν ΑΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Ε πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ, ὡς δὲ ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Ε πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ. ὁ δὲ Δ πρὸς τὸν ΑΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Ε ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ Ε τῇ ΗΘ μήκει. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ, μεῖζον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΘ. ἔστω οὖν τῷ ἀπὸ τῆς ΖΗ ἴσα τὰ ἀπὸ τῶν ΗΘ, Κ· ἀναστρέψαντι ἄρα [ἐστὶν] ὡς ὁ ΑΒ πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Κ. ὁ δὲ ΑΒ πρὸς τὸν ΒΓ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Κ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· σύμμετρος ἄρα [ἐστὶν] ἡ ΖΗ τῇ Κ μήκει. ἡ ΖΗ ἄρα τῆς ΗΘ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καί εἰσιν αἱ ΖΗ, ΗΘ ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ οὐδετέρα αὐτῶν σύμμετρός ἐστι τῇ Ε μήκει. ἡ ΖΘ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ τρίτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.51Önerme 51. Dördüncü iki adlı doğruyu bulmak.

AG ve GB iki sayısı ortaya konsun; öyle ki AB'nin ne BG'ye ne de AG'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olsun. Rasyonel bir D doğrusu ortaya konsun ve EZ, D ile uzunlukça ortak ölçülü olsun; o hâlde EZ de rasyoneldir. BA sayısının AG'ye oranı gibi, EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da yapılsın; o hâlde EZ üzerindeki kare ZH üzerindekiyle ortak ölçülüdür; demek ki ZH de rasyoneldir. BA'nın AG'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde EZ, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki EZ ile ZH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; dolayısıyla EH iki adlı doğrudur.

Şimdi diyorum ki dördüncüdür de.

BA'nın AG'ye oranı EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı gibi olduğundan [BA da AG'den büyük olduğundan], EZ üzerindeki kare ZH üzerindekinden büyüktür. EZ üzerindeki kare, ZH ve Th üzerindeki karelerin toplamına eşit olsun; o hâlde döndürerek, AB sayısının BG'ye oranı EZ üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı gibidir. AB'nin BG'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde EZ üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir. Demek ki EZ, Th ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde EZ'nin karesi HZ'ninkinden, EZ ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. EZ ile ZH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır, EZ de D ile uzunlukça ortak ölçülüdür.

Öyleyse EH dördüncü iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.51

εὑρεῖν τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων τετάρτην. Ἐκκείσθωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ ΑΓ, ΓΒ, ὥστε τὸν ΑΒ πρὸς τὸν ΒΓ λόγον μὴ ἔχειν μήτε μὴν πρὸς τὸν ΑΓ, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ Δ, καὶ τῇ Δ σύμμετρος ἔστω μήκει ἡ ΕΖ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΕΖ. καὶ γεγονέτω ὡς ὁ ΒΑ ἀριθμὸς πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ τῷ ἀπὸ τῆς ΖΗ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΖΗ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΖ τῇ ΖΗ μήκει. αἱ ΕΖ, ΖΗ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ὥστε ἡ ΕΗ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστίν. λέγω δή, ὅτι καὶ τετάρτη. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ [μείζων δὲ ὁ ΒΑ τοῦ ΑΓ ], μεῖζον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΗ. ἔστω οὖν τῷ ἀπὸ τῆς ΕΖ ἴσα τὰ ἀπὸ τῶν ΖΗ, Θ· ἀναστρέψαντι ἄρα ὡς ὁ ΑΒ ἀριθμὸς πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ. ὁ δὲ ΑΒ πρὸς τὸν ΒΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΖ τῇ Θ μήκει· ἡ ΕΖ ἄρα τῆς ΗΖ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καί εἰσιν αἱ ΕΖ, ΖΗ ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ΕΖ τῇ Δ σύμμετρός ἐστι μήκει. ἡ ΕΗ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ τετάρτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.52Önerme 52. Beşinci iki adlı doğruyu bulmak.

AG ve GB iki sayısı ortaya konsun; öyle ki AB'nin bunların her birine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın. Rasyonel bir D doğrusu ortaya konsun ve EZ, D ile [uzunlukça] ortak ölçülü olsun; o hâlde EZ rasyoneldir. GA'nın AB'ye oranı gibi, EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da yapılsın. GA'nın AB'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir. Demek ki EZ ile ZH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde EH iki adlı doğrudur.

Şimdi diyorum ki beşincidir de.

GA'nın AB'ye oranı EZ üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı gibi olduğundan, ters olarak, BA'nın AG'ye oranı ZH üzerindeki karenin ZE üzerindekine oranı gibidir; o hâlde HZ üzerindeki kare ZE üzerindekinden büyüktür. HZ üzerindeki kare, EZ ve Th üzerindeki karelerin toplamına eşit olsun; o hâlde döndürerek, AB sayısının BG'ye oranı HZ üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı gibidir. AB'nin BG'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde ZH üzerindeki karenin Th üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir. Demek ki ZH, Th ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla ZH'nin karesi ZE'ninkinden, ZH ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. HZ ile ZE yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır ve küçük ad olan EZ, ortaya konan rasyonel D doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür.

Öyleyse EH beşinci iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.52

εὑρεῖν τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων πέμπτην. Ἐκκείσθωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ ΑΓ, ΓΒ, ὥστε τὸν ΑΒ πρὸς ἑκάτερον αὐτῶν λόγον μὴ ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, καὶ ἐκκείσθω ῥητή τις εὐθεῖα ἡ Δ, καὶ τῇ Δ σύμμετρος ἔστω [μήκει] ἡ ΕΖ· ῥητὴ ἄρα ἡ ΕΖ. καὶ γεγονέτω ὡς ὁ ΓΑ πρὸς τὸν ΑΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ. ὁ δὲ ΓΑ πρὸς τὸν ΑΒ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. αἱ ΕΖ, ΖΗ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΕΗ. λέγω δή, ὅτι καὶ πέμπτη. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ὁ ΓΑ πρὸς τὸν ΑΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ, ἀνάπαλιν ὡς ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΕ· μεῖζον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΗΖ τοῦ ἀπὸ τῆς ΖΕ. ἔστω οὖν τῷ ἀπὸ τῆς ΗΖ ἴσα τὰ ἀπὸ τῶν ΕΖ, Θ· ἀναστρέψαντι ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ ΑΒ ἀριθμὸς πρὸς τὸν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΗΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ. ὁ δὲ ΑΒ πρὸς τὸν ΒΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Θ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ Θ μήκει· ὥστε ἡ ΖΗ τῆς ΖΕ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καί εἰσιν αἱ ΗΖ, ΖΕ ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι καὶ τὸ ΕΖ ἔλαττον ὄνομα σύμμετρόν ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ Δ μήκει. ἡ ΕΗ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πέμπτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.53Önerme 53. Altıncı iki adlı doğruyu bulmak.

AG ve GB iki sayısı ortaya konsun; öyle ki AB'nin bunların her birine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın. Kare olmayan ve BA ile AG'nin her birine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmayan başka bir D sayısı da olsun. Rasyonel bir E doğrusu ortaya konsun ve D'nin AB'ye oranı gibi, E üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da yapılsın; o hâlde E üzerindeki kare ZH üzerindekiyle ortak ölçülüdür. E rasyoneldir; o hâlde ZH de rasyoneldir. D'nin AB'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, E üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde E, ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Yine BA'nın AG'ye oranı gibi, ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı da yapılsın. O hâlde ZH üzerindeki kare ThH üzerindekiyle ortak ölçülüdür; demek ki ThH üzerindeki kare rasyoneldir; o hâlde ThH rasyoneldir. BA'nın AG'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde ZH, HTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki ZH ile HTh yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde ZTh iki adlı doğrudur.

Şimdi altıncı olduğu gösterilmelidir.

D'nin AB'ye oranı E üzerindeki karenin ZH üzerindekine oranı gibi, BA'nın AG'ye oranı da ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibi olduğundan, eşitlikten, D'nin AG'ye oranı E üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibidir. D'nin AG'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde E üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; demek ki E, HTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. ZH ile de ortak ölçüsüz olduğu gösterilmişti; o hâlde ZH ile HTh'nin her biri E ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. BA'nın AG'ye oranı ZH üzerindeki karenin HTh üzerindekine oranı gibi olduğundan, ZH üzerindeki kare HTh üzerindekinden büyüktür. ZH üzerindeki kare, HTh ve K üzerindeki karelerin toplamına eşit olsun; o hâlde döndürerek, AB'nin BG'ye oranı ZH üzerindeki karenin K üzerindekine oranı gibidir. AB'nin BG'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; dolayısıyla ZH üzerindeki karenin K üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir. Demek ki ZH, K ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde ZH'nin karesi HTh'ninkinden, ZH ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. ZH ile HTh yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır ve hiçbiri, ortaya konan rasyonel E doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü değildir.

Öyleyse ZTh altıncı iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

Yardımcı önerme: AB ve BG iki kare olsun ve DB, BE ile bir doğru üzerinde olacak şekilde konsunlar; o hâlde ZB de BH ile bir doğru üzerindedir. AG paralelkenarı tamamlansın. Diyorum ki AG karedir, DH, AB ile BG'nin orta orantılısıdır, ayrıca DG de AG ile GB'nin orta orantılısıdır.

DB, BZ'ye, BE de BH'ye eşit olduğundan, bütün DE bütün ZH'ye eşittir. Ama DE, ATh ile KG'nin her birine, ZH de AK ile ThG'nin her birine eşittir; o hâlde ATh ile KG'nin her biri, AK ile ThG'nin her birine eşittir. Demek ki AG paralelkenarı eşkenardır; dik açılıdır da; o hâlde AG karedir.

ZB'nin BH'ye oranı DB'nin BE'ye oranı gibi olduğundan, ZB'nin BH'ye oranı AB'nin DH'ye, DB'nin BE'ye oranı da DH'nin BG'ye oranı gibi olduğundan, AB'nin DH'ye oranı DH'nin BG'ye oranı gibidir. Demek ki DH, AB ile BG'nin orta orantılısıdır.

Şimdi diyorum ki DG de AG ile GB'nin orta orantılısıdır.

AD'nin DK'ye oranı KH'nin HG'ye oranı gibi olduğundan (çünkü her biri karşılığına eşittir), birleştirerek, AK'nin KD'ye oranı KG'nin GH'ye oranı gibidir. Ama AK'nin KD'ye oranı AG'nin GD'ye, KG'nin GH'ye oranı da DG'nin GB'ye oranı gibidir; o hâlde AG'nin DG'ye oranı DG'nin BG'ye oranı gibidir. Demek ki DG, AG ile GB'nin orta orantılısıdır. Gösterilmesi istenen bunlardı.

10.prop2.53

εὑρεῖν τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων ἕκτην. Ἐκκείσθωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ ΑΓ, ΓΒ, ὥστε τὸν ΑΒ πρὸς ἑκάτερον αὐτῶν λόγον μὴ ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἔστω δὲ καὶ ἕτερος ἀριθμὸς ὁ Δ μὴ τετράγωνος ὢν μηδὲ πρὸς ἑκάτερον τῶν ΒΑ, ΑΓ λόγον ἔχων, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ ἐκκείσθω τις ῥητὴ εὐθεῖα ἡ Ε, καὶ γεγονέτω ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν ΑΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Ε πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ· σύμμετρον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς Ε τῷ ἀπὸ τῆς ΖΗ. καί ἐστι ῥητὴ ἡ Ε· ῥητὴ ἄρα καὶ ἡ ΖΗ. καὶ ἐπεὶ οὐκ ἔχει ὁ Δ πρὸς τὸν ΑΒ λόγον, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Ε ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἡ Ε τῇ ΖΗ μήκει. γεγονέτω δὴ πάλιν ὡς ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ. σύμμετρον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τῷ ἀπὸ τῆς ΘΗ. ῥητὸν ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΘΗ· ῥητὴ ἄρα ἡ ΘΗ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ ΗΘ μήκει. αἱ ΖΗ, ΗΘ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΖΘ. δεικτέον δή, ὅτι καὶ ἕκτη. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν ΑΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Ε πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ, ἔστι δὲ καὶ ὡς ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ, διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Ε πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ. ὁ δὲ Δ πρὸς τὸν ΑΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς Ε ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ Ε τῇ ΗΘ μήκει. ἐδείχθη δὲ καὶ τῇ ΖΗ ἀσύμμετρος· ἑκατέρα ἄρα τῶν ΖΗ, ΗΘ ἀσύμμετρός ἐστι τῇ Ε μήκει. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ ΒΑ πρὸς τὸν ΑΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ, μεῖζον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΖΗ τοῦ ἀπὸ τῆς ΗΘ. ἔστω οὖν τῷ ἀπὸ [τῆς] ΖΗ ἴσα τὰ ἀπὸ τῶν ΗΘ, Κ· ἀναστρέψαντι ἄρα ὡς ὁ ΑΒ πρὸς ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Κ. ὁ δὲ ΑΒ πρὸς τὸν ΒΓ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ὥστε οὐδὲ τὸ ἀπὸ ΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Κ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ τῇ Κ μήκει· ἡ ΖΗ ἄρα τῆς ΗΘ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καί εἰσιν αἱ ΖΗ, ΗΘ ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ οὐδετέρα αὐτῶν σύμμετρός ἐστι μήκει τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ Ε. ἡ ΖΘ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶν ἕκτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. λῆμμα ἔστω δύο τετράγωνα τὰ ΑΒ, ΒΓ καὶ κείσθωσαν ὥστε ἐπʼ εὐθείας εἶναι τὴν ΔΒ τῇ ΒΕ· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΖΒ τῇ ΒΗ. καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΑΓ παραλληλόγραμμον· λέγω, ὅτι τετράγωνόν ἐστι τὸ ΑΓ, καὶ ὅτι τῶν ΑΒ, ΒΓ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΔΗ, καὶ ἔτι τῶν ΑΓ, ΓΒ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΔΓ. ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΔΒ τῇ ΒΖ, ἡ δὲ ΒΕ τῇ ΒΗ, ὅλη ἄρα ἡ ΔΕ ὅλῃ τῇ ΖΗ ἐστιν ἴση. ἀλλʼ ἡ μὲν ΔΕ ἑκατέρᾳ τῶν ΑΘ, ΚΓ ἐστιν ἴση, ἡ δὲ ΖΗ ἑκατέρᾳ τῶν ΑΚ, ΘΓ ἐστιν ἴση· καὶ ἑκατέρα ἄρα τῶν ΑΘ, ΚΓ ἑκατέρᾳ τῶν ΑΚ, ΘΓ ἐστιν ἴση. ἰσόπλευρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΓ παραλληλόγραμμον· ἔστι δὲ καὶ ὀρθογώνιον· τετράγωνον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΓ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΖΒ πρὸς τὴν ΒΗ, οὕτως ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΕ, ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΖΒ πρὸς τὴν ΒΗ, οὕτως τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΔΗ, ὡς δὲ ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΕ, οὕτως τὸ ΔΗ πρὸς τὸ ΒΓ, καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΒ πρὸς τὸ ΔΗ, οὕτως τὸ ΔΗ πρὸς τὸ ΒΓ. τῶν ΑΒ, ΒΓ ἄρα μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΔΗ. λέγω δή, ὅτι καὶ τῶν ΑΓ, ΓΒ μέσον ἀνάλογόν [ἐστι] τὸ ΔΓ. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ἡ ΑΔ πρὸς τὴν ΔΚ, οὕτως ἡ ΚΗ πρὸς τὴν ΗΓ· ἴση γάρ [ἐστιν] ἑκατέρα ἑκατέρᾳ· καὶ συνθέντι ὡς ἡ ΑΚ πρὸς ΚΔ, οὕτως ἡ ΚΓ πρὸς ΓΗ, ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΑΚ πρὸς ΚΔ, οὕτως τὸ ΑΓ πρὸς τὸ ΓΔ, ὡς δὲ ἡ ΚΓ πρὸς ΓΗ, οὕτως τὸ ΔΓ πρὸς ΓΒ, καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΓ πρὸς ΔΓ, οὕτως τὸ ΔΓ πρὸς τὸ ΒΓ. τῶν ΑΓ, ΓΒ ἄρα μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΔΓ· ἃ προέκειτο δεῖξαι.

10.prop2.54Önerme 54. Bir alan, rasyonel bir doğru ile birinci iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru, iki adlı denen irrasyonel doğrudur.

AG alanı, rasyonel AB doğrusu ile birinci iki adlı AD doğrusunca çevrelensin. Diyorum ki karesi AG alanına eşit olan doğru, iki adlı denen irrasyonel doğrudur.

AD birinci iki adlı doğru olduğundan, E'de adlarına ayrılsın ve büyük adı AE olsun. Açıktır ki AE ile ED yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; AE'nin karesi ED'ninkinden, AE ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür ve AE, ortaya konan rasyonel AB doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür. ED, Z noktasında ikiye bölünsün. AE'nin karesi ED'ninkinden, AE ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olduğundan, büyük doğruya, yani AE'ye, küçüğün üzerindeki karenin dörtte birine, yani EZ üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanırsa, bu, AE'yi ortak ölçülü parçalara böler. AE'ye, EZ üzerindeki kareye eşit, AH ile HE'nin çevrelediği dikdörtgen uygulansın; o hâlde AH, EH ile uzunlukça ortak ölçülüdür. H, E, Z'den, AB ile GD'den herhangi birine paralel HTh, EK, ZL çizilsin; ATh paralelkenarına eşit SN karesi, HK'ye eşit NP karesi kurulsun ve MN, NX ile bir doğru üzerinde olacak şekilde konsun; o hâlde RN de NO ile bir doğru üzerindedir. SP paralelkenarı tamamlansın; o hâlde SP karedir. AH ile HE'nin çevrelediği dikdörtgen EZ üzerindeki kareye eşit olduğundan, AH'nin EZ'ye oranı ZE'nin EH'ye oranı gibidir; o hâlde ATh'nin EL'ye oranı da EL'nin KH'ye oranı gibidir; demek ki EL, ATh ile HK'nin orta orantılısıdır. Ama ATh, SN'ye, HK de NP'ye eşittir; o hâlde EL, SN ile NP'nin orta orantılısıdır. MR de aynı SN ile NP'nin orta orantılısıdır; o hâlde EL, MR'ye eşittir; dolayısıyla OX'e de eşittir. ATh ile HK'nin toplamı da SN ile NP'nin toplamına eşittir; o hâlde bütün AG, bütün SP'ye, yani MX üzerindeki kareye eşittir; demek ki MX'in karesi AG'ye eşittir.

Diyorum ki MX iki adlı doğrudur.

AH, HE ile ortak ölçülü olduğundan, AE de AH ile HE'nin her biriyle ortak ölçülüdür. AE'nin AB ile ortak ölçülü olduğu da varsayılmıştır; o hâlde AH ile HE de AB ile ortak ölçülüdür. AB ise rasyoneldir; o hâlde AH ile HE'nin her biri de rasyoneldir; demek ki ATh ile HK'nin her biri rasyoneldir ve ATh, HK ile ortak ölçülüdür. Ama ATh, SN'ye, HK de NP'ye eşittir; o hâlde SN ile NP, yani MN ve NX üzerindeki kareler rasyoneldir ve ortak ölçülüdür. AE, ED ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan, AE de AH ile, DE de EZ ile ortak ölçülü olduğundan, AH, EZ ile ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla ATh da EL ile ortak ölçüsüzdür. Ama ATh, SN'ye, EL de MR'ye eşittir; o hâlde SN de MR ile ortak ölçüsüzdür. SN'nin MR'ye oranı ise ON'nin NR'ye oranı gibidir; o hâlde ON, NR ile ortak ölçüsüzdür. ON, MN'ye, NR de NX'e eşittir; o hâlde MN, NX ile ortak ölçüsüzdür. MN üzerindeki kare NX üzerindekiyle ortak ölçülüdür ve ikisi de rasyoneldir; demek ki MN ile NX yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır.

Öyleyse MX iki adlı doğrudur ve karesi AG'ye eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.54

ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων πρώτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἐκ δύο ὀνομάτων. χωρίον γὰρ τὸ ΑΓ περιεχέσθω ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΒ καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων πρώτης τῆς ΑΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΓ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἐκ δύο ὀνομάτων. ἐπεὶ γὰρ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πρώτη ἡ ΑΔ, διῃρήσθω εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Ε, καὶ ἔστω τὸ μεῖζον ὄνομα τὸ ΑΕ. φανερὸν δή, ὅτι αἱ ΑΕ, ΕΔ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ΑΕ τῆς ΕΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ ΑΕ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΑΒ μήκει. τετμήσθω δὴ ἡ ΕΔ δίχα κατὰ τὸ Ζ σημεῖον. καὶ ἐπεὶ ἡ ΑΕ τῆς ΕΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, ἐὰν ἄρα τῷ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος, τουτέστι τῷ ἀπὸ τῆς ΕΖ, ἴσον παρὰ τὴν μείζονα τὴν ΑΕ παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, εἰς σύμμετρα αὐτὴν διαιρεῖ. παραβεβλήσθω οὖν παρὰ τὴν ΑΕ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΖ ἴσον τὸ ὑπὸ ΑΗ, ΗΕ· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΗ τῇ ΕΗ μήκει. καὶ ἤχθωσαν ἀπὸ τῶν Η, Ε, Ζ ὁποτέρᾳ τῶν ΑΒ, ΓΔ παράλληλοι αἱ ΗΘ, ΕΚ, ΖΛ· καὶ τῷ μὲν ΑΘ παραλληλογράμμῳ ἴσον τετράγωνον συνεστάτω τὸ ΣΝ, τῷ δὲ ΗΚ ἴσον τὸ ΝΠ, καὶ κείσθω ὥστε ἐπʼ εὐθείας εἶναι τὴν ΜΝ τῇ ΝΞ· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΡΝ τῇ ΝΟ. καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΣΠ παραλληλόγραμμον· τετράγωνον ἄρα ἐστὶ τὸ ΣΠ. καὶ ἐπεὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΖ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΑΗ πρὸς ΕΖ, οὕτως ἡ ΖΕ πρὸς ΕΗ· καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΘ πρὸς ΕΛ, τὸ ΕΛ πρὸς ΚΗ· τῶν ΑΘ, ΗΚ ἄρα μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΕΛ. ἀλλὰ τὸ μὲν ΑΘ ἴσον ἐστὶ τῷ ΣΝ, τὸ δὲ ΗΚ ἴσον τῷ ΝΠ· τῶν ΣΝ, ΝΠ ἄρα μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΕΛ. ἔστι δὲ τῶν αὐτῶν τῶν ΣΝ, ΝΠ μέσον ἀνάλογον καὶ τὸ ΜΡ· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΕΛ τῷ ΜΡ· ὥστε καὶ τῷ ΟΞ ἴσον ἐστίν. ἔστι δὲ καὶ τὰ ΑΘ, ΗΚ τοῖς ΣΝ, ΝΠ ἴσα· ὅλον ἄρα τὸ ΑΓ ἴσον ἐστὶν ὅλῳ τῷ ΣΠ, τουτέστι τῷ ἀπὸ τῆς ΜΞ τετραγώνῳ· τὸ ΑΓ ἄρα δύναται ἡ ΜΞ. λέγω, ὅτι ἡ ΜΞ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστίν. ἐπεὶ γὰρ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΗ τῇ ΗΕ, σύμμετρός ἐστι καὶ ἡ ΑΕ ἑκατέρᾳ τῶν ΑΗ, ΗΕ. ὑπόκειται δὲ καὶ ἡ ΑΕ τῇ ΑΒ σύμμετρος· καὶ αἱ ΑΗ, ΗΕ ἄρα τῇ ΑΒ σύμμετροί εἰσιν. καί ἐστι ῥητὴ ἡ ΑΒ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἑκατέρα τῶν ΑΗ, ΗΕ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΑΘ, ΗΚ, καί ἐστι σύμμετρον τὸ ΑΘ τῷ ΗΚ. ἀλλὰ τὸ μὲν ΑΘ τῷ ΣΝ ἴσον ἐστίν, τὸ δὲ ΗΚ τῷ ΝΠ· καὶ τὰ ΣΝ, ΝΠ ἄρα, τουτέστι τὰ ἀπὸ τῶν ΜΝ, ΝΞ, ῥητά ἐστι καὶ σύμμετρα. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΕ τῇ ΕΔ μήκει, ἀλλʼ ἡ μὲν ΑΕ τῇ ΑΗ ἐστι σύμμετρος, ἡ δὲ ΔΕ τῇ ΕΖ σύμμετρος, ἀσύμμετρος ἄρα καὶ ἡ ΑΗ τῇ ΕΖ· ὥστε καὶ τὸ ΑΘ τῷ ΕΛ ἀσύμμετρόν ἐστιν. ἀλλὰ τὸ μὲν ΑΘ τῷ ΣΝ ἐστιν ἴσον, τὸ δὲ ΕΛ τῷ ΜΡ· καὶ τὸ ΣΝ ἄρα τῷ ΜΡ ἀσύμμετρόν ἐστιν. ἀλλʼ ὡς τὸ ΣΝ πρὸς ΜΡ, ἡ ΟΝ πρὸς τὴν ΝΡ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΟΝ τῇ ΝΡ. ἴση δὲ ἡ μὲν ΟΝ τῇ ΜΝ, ἡ δὲ ΝΡ τῇ ΝΞ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΜΝ τῇ ΝΞ. καί ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΜΝ σύμμετρον τῷ ἀπὸ τῆς ΝΞ, καὶ ῥητὸν ἑκάτερον· αἱ ΜΝ, ΝΞ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. ἡ ΜΞ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ καὶ δύναται τὸ ΑΓ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.55Önerme 55. Bir alan, rasyonel bir doğru ile ikinci iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru, birinci iki ortalı denen irrasyonel doğrudur.

ABGD alanı, rasyonel AB doğrusu ile ikinci iki adlı AD doğrusunca çevrelensin. Diyorum ki karesi AG alanına eşit olan doğru birinci iki ortalı doğrudur.

AD ikinci iki adlı doğru olduğundan, E'de, büyük adı AE olacak şekilde adlarına ayrılsın. O hâlde AE ile ED yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; AE'nin karesi ED'ninkinden, AE ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür ve küçük ad ED, AB ile uzunlukça ortak ölçülüdür. ED, Z'de ikiye bölünsün; AE'ye, EZ üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan, AH ile HE'nin çevrelediği dikdörtgen uygulansın; o hâlde AH, HE ile uzunlukça ortak ölçülüdür. H, E, Z'den AB ile GD'ye paralel HTh, EK, ZL çizilsin; ATh paralelkenarına eşit SN karesi, HK'ye eşit NP karesi kurulsun ve MN, NX ile bir doğru üzerinde olacak şekilde konsun; o hâlde RN de NO ile bir doğru üzerindedir. SP karesi tamamlansın. Önceki ispattan açıktır ki MR, SN ile NP'nin orta orantılısıdır ve EL'ye eşittir; MX'in karesi de AG alanına eşittir. Şimdi MX'in birinci iki ortalı doğru olduğu gösterilmelidir. AE, ED ile uzunlukça ortak ölçüsüz, ED de AB ile ortak ölçülü olduğundan, AE, AB ile ortak ölçüsüzdür. AH, EH ile ortak ölçülü olduğundan, AE de AH ile HE'nin her biriyle ortak ölçülüdür. Ama AE, AB ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde AH ile HE de AB ile ortak ölçüsüzdür. Demek ki BA ile AH, BA ile HE yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; dolayısıyla ATh ile HK'nin her biri ortadır. Dolayısıyla SN ile NP'nin her biri de ortadır; o hâlde MN ile NX de orta doğrulardır. AH, HE ile uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, ATh da HK ile, yani SN de NP ile, yani MN üzerindeki kare de NX üzerindekiyle ortak ölçülüdür [dolayısıyla MN ile NX karece ortak ölçülüdür]. AE, ED ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan, AE de AH ile, ED de EZ ile ortak ölçülü olduğundan, AH, EZ ile ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla ATh da EL ile, yani SN de MR ile, yani ON de NR ile, yani MN de NX ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. MN ile NX'in hem orta doğrular hem de karece ortak ölçülü oldukları gösterilmişti; o hâlde MN ile NX yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. Şimdi diyorum ki rasyonel bir alan da çevrelerler. DE'nin AB ile EZ'nin her biriyle ortak ölçülü olduğu varsayıldığından, EZ de EK ile ortak ölçülüdür. İkisi de rasyoneldir; o hâlde EL, yani MR rasyoneldir; MR ise MN ile NX'in çevrelediği dikdörtgendir. Rasyonel bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru toplanırsa, bütün irrasyoneldir ve ona birinci iki ortalı doğru denir.

Öyleyse MX birinci iki ortalı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.55

ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων δευτέρας, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἐκ δύο μέσων πρώτη. περιεχέσθω γὰρ χωρίον τὸ ΑΒΓΔ ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΒ καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων δευτέρας τῆς ΑΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΓ χωρίον δυναμένη ἐκ δύο μέσων πρώτη ἐστίν. ἐπεὶ γὰρ ἐκ δύο ὀνομάτων δευτέρα ἐστὶν ἡ ΑΔ, διῃρήσθω εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Ε, ὥστε τὸ μεῖζον ὄνομα εἶναι τὸ ΑΕ· αἱ ΑΕ, ΕΔ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ΑΕ τῆς ΕΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ τὸ ἔλαττον ὄνομα ἡ ΕΔ σύμμετρόν ἐστι τῇ ΑΒ μήκει. τετμήσθω ἡ ΕΔ δίχα κατὰ τὸ Ζ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΖ ἴσον παρὰ τὴν ΑΕ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΗΕ· σύμμετρος ἄρα ἡ ΑΗ τῇ ΗΕ μήκει. καὶ διὰ τῶν Η, Ε, Ζ παράλληλοι ἤχθωσαν ταῖς ΑΒ, ΓΔ αἱ ΗΘ, ΕΚ, ΖΛ, καὶ τῷ μὲν ΑΘ παραλληλογράμμῳ ἴσον τετράγωνον συνεστάτω τὸ ΣΝ, τῷ δὲ ΗΚ ἴσον τετράγωνον τὸ ΝΠ, καὶ κείσθω ὥστε ἐπʼ εὐθείας εἶναι τὴν ΜΝ τῇ ΝΞ· ἐπʼ εὐθείας ἄρα [ἐστὶ] καὶ ἡ ΡΝ τῇ ΝΟ. καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΣΠ τετράγωνον· φανερὸν δὴ ἐκ τοῦ προδεδειγμένου, ὅτι τὸ ΜΡ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τῶν ΣΝ, ΝΠ, καὶ ἴσον τῷ ΕΛ, καὶ ὅτι τὸ ΑΓ χωρίον δύναται ἡ ΜΞ. δεικτέον δή, ὅτι ἡ ΜΞ ἐκ δύο μέσων ἐστὶ πρώτη. ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΕ τῇ ΕΔ μήκει, σύμμετρος δὲ ἡ ΕΔ τῇ ΑΒ, ἀσύμμετρος ἄρα ἡ ΑΕ τῇ ΑΒ. καὶ ἐπεὶ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΗ τῇ ΕΗ, σύμμετρός ἐστι καὶ ἡ ΑΕ ἑκατέρᾳ τῶν ΑΗ, ΗΕ. ἀλλὰ ἡ ΑΕ ἀσύμμετρος τῇ ΑΒ μήκει· καὶ αἱ ΑΗ, ΗΕ ἄρα ἀσύμμετροί εἰσι τῇ ΑΒ. αἱ ΒΑ, ΑΗ, ΗΕ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ὥστε μέσον ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΑΘ, ΗΚ. ὥστε καὶ ἑκάτερον τῶν ΣΝ, ΝΠ μέσον ἐστίν. καὶ αἱ ΜΝ, ΝΞ ἄρα μέσαι εἰσίν. καὶ ἐπεὶ σύμμετρος ἡ ΑΗ τῇ ΗΕ μήκει, σύμμετρόν ἐστι καὶ τὸ ΑΘ τῷ ΗΚ, τουτέστι τὸ ΣΝ τῷ ΝΠ, τουτέστι τὸ ἀπὸ τῆς ΜΝ τῷ ἀπὸ τῆς ΝΞ [ὥστε δυνάμει εἰσὶ σύμμετροι αἱ ΜΝ, ΝΞ ]. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΕ τῇ ΕΔ μήκει, ἀλλʼ ἡ μὲν ΑΕ σύμμετρός ἐστι τῇ ΑΗ, ἡ δὲ ΕΔ τῇ ΕΖ σύμμετρος, ἀσύμμετρος ἄρα ἡ ΑΗ τῇ ΕΖ· ὥστε καὶ τὸ ΑΘ τῷ ΕΛ ἀσύμμετρόν ἐστιν, τουτέστι τὸ ΣΝ τῷ ΜΡ, τουτέστιν ἡ ΟΝ τῇ ΝΡ, τουτέστιν ἡ ΜΝ τῇ ΝΞ ἀσύμμετρός ἐστι μήκει. ἐδείχθησαν δὲ αἱ ΜΝ, ΝΞ καὶ μέσαι οὖσαι καὶ δυνάμει σύμμετροι· αἱ ΜΝ, ΝΞ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι. λέγω δή, ὅτι καὶ ῥητὸν περιέχουσιν. ἐπεὶ γὰρ ἡ ΔΕ ὑπόκειται ἑκατέρᾳ τῶν ΑΒ, ΕΖ σύμμετρος, σύμμετρος ἄρα καὶ ἡ ΕΖ τῇ ΕΚ. καὶ ῥητὴ ἑκατέρα αὐτῶν· ῥητὸν ἄρα τὸ ΕΛ, τουτέστι τὸ ΜΡ· τὸ δὲ ΜΡ ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΜΝΞ. ἐὰν δὲ δύο μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι συντεθῶσι ῥητὸν περιέχουσαι, ἡ ὅλη ἄλογός ἐστιν, καλεῖται δὲ ἐκ δύο μέσων πρώτη. ἡ ἄρα ΜΞ ἐκ δύο μέσων ἐστὶ πρώτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.56Önerme 56. Bir alan, rasyonel bir doğru ile üçüncü iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru, ikinci iki ortalı denen irrasyonel doğrudur.

ABGD alanı, rasyonel AB doğrusu ile E'de adlarına ayrılmış, büyük adı AE olan üçüncü iki adlı AD doğrusunca çevrelensin. Diyorum ki karesi AG alanına eşit olan doğru, ikinci iki ortalı denen irrasyonel doğrudur.

Öncekilerle aynı kurgu yapılsın. AD üçüncü iki adlı doğru olduğundan, AE ile ED yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; AE'nin karesi ED'ninkinden, AE ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür ve AE ile ED'den hiçbiri AB ile uzunlukça ortak ölçülü değildir. Daha önce gösterilenlere benzer şekilde, karesi AG alanına eşit olan doğrunun MX olduğunu ve MN ile NX'in yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular olduğunu göstereceğiz; dolayısıyla MX iki ortalı doğrudur.

Şimdi ikinci olduğu da gösterilmelidir.

DE, AB ile, yani EK ile uzunlukça ortak ölçüsüz, DE de EZ ile ortak ölçülü olduğundan, EZ, EK ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki ZE ile EK yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. O hâlde EL, yani MR ortadır; bu da MN ile NX'in çevrelediği dikdörtgendir; demek ki MN ile NX'in çevrelediği dikdörtgen ortadır.

Öyleyse MX ikinci iki ortalı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.56

ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων τρίτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἐκ δύο μέσων δευτέρα. χωρίον γὰρ τὸ ΑΒΓΔ περιεχέσθω ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΒ καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων τρίτης τῆς ΑΔ διῃρημένης εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Ε, ὧν μεῖζόν ἐστι τὸ ΑΕ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΓ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἐκ δύο μέσων δευτέρα. Κατεσκευάσθω γὰρ τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον. καὶ ἐπεὶ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ τρίτη ἡ ΑΔ, αἱ ΑΕ, ΕΔ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ΑΕ τῆς ΕΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ οὐδετέρα τῶν ΑΕ, ΕΔ σύμμετρός [ἐστι] τῇ ΑΒ μήκει. ὁμοίως δὴ τοῖς προδεδειγμένοις δείξομεν, ὅτι ἡ ΜΞ ἐστιν ἡ τὸ ΑΓ χωρίον δυναμένη, καὶ αἱ ΜΝ, ΝΞ μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι· ὥστε ἡ ΜΞ ἐκ δύο μέσων ἐστίν. δεικτέον δή, ὅτι καὶ δευτέρα. [Καὶ] ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΔΕ τῇ ΑΒ μήκει, τουτέστι τῇ ΕΚ, σύμμετρος δὲ ἡ ΔΕ τῇ ΕΖ, ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΖ τῇ ΕΚ μήκει. καί εἰσι ῥηταί· αἱ ΖΕ, ΕΚ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. μέσον ἄρα [ἐστὶ] τὸ ΕΛ, τουτέστι τὸ ΜΡ· καὶ περιέχεται ὑπὸ τῶν ΜΝΞ· μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΜΝΞ. ἡ ΜΞ ἄρα ἐκ δύο μέσων ἐστὶ δευτέρα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.57Önerme 57. Bir alan, rasyonel bir doğru ile dördüncü iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru, büyük denen irrasyonel doğrudur.

AG alanı, rasyonel AB doğrusu ile E'de adlarına ayrılmış, büyük adı AE olan dördüncü iki adlı AD doğrusunca çevrelensin. Diyorum ki karesi AG alanına eşit olan doğru, büyük denen irrasyonel doğrudur.

AD dördüncü iki adlı doğru olduğundan, AE ile ED yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; AE'nin karesi ED'ninkinden, AE ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür ve AE, AB ile uzunlukça ortak ölçülüdür. DE, Z'de ikiye bölünsün; AE'ye, EZ üzerindeki kareye eşit bir paralelkenar, yani AH ile HE'nin çevrelediği dikdörtgen uygulansın; o hâlde AH, HE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AB'ye paralel HTh, EK, ZL çizilsin ve geri kalanı bir önceki önermedeki gibi yapılsın. Açıktır ki karesi AG alanına eşit olan doğru MX'tir. Şimdi MX'in, büyük denen irrasyonel doğru olduğu gösterilmelidir. AH, EH ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan, ATh da HK ile, yani SN de NP ile ortak ölçüsüzdür; o hâlde MN ile NX karece ortak ölçüsüzdür. AE, AB ile uzunlukça ortak ölçülü olduğundan AK rasyoneldir; AK de MN ve NX üzerindeki karelerin toplamına eşittir; o hâlde MN ve NX üzerindeki karelerin toplamı da rasyoneldir. DE, AB ile, yani EK ile uzunlukça ortak ölçüsüz, DE de EZ ile ortak ölçülü olduğundan, EZ, EK ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki EK ile EZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde LE, yani MR ortadır. Bu da MN ile NX'in çevrelediği dikdörtgendir; o hâlde MN ile NX'in çevrelediği dikdörtgen ortadır. MN ve NX üzerindeki karelerin toplamı rasyoneldir ve MN ile NX karece ortak ölçüsüzdür. Üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgeni orta yapan, karece ortak ölçüsüz iki doğru toplanırsa, bütün irrasyoneldir ve ona büyük doğru denir.

Öyleyse MX büyük denen irrasyonel doğrudur ve karesi AG alanına eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.57

ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων τετάρτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη μείζων. χωρίον γὰρ τὸ ΑΓ περιεχέσθω ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΒ καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων τετάρτης τῆς ΑΔ διῃρημένης εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Ε, ὧν μεῖζον ἔστω τὸ ΑΕ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΓ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη μείζων. ἐπεὶ γὰρ ἡ ΑΔ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ τετάρτη, αἱ ΑΕ, ΕΔ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ΑΕ τῆς ΕΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ ΑΕ τῇ ΑΒ σύμμετρός [ἐστι] μήκει. τετμήσθω ἡ ΔΕ δίχα κατὰ τὸ Ζ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΖ ἴσον παρὰ τὴν ΑΕ παραβεβλήσθω παραλληλόγραμμον τὸ ὑπὸ ΑΗ, ΗΕ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΗ τῇ ΗΕ μήκει. ἤχθωσαν παράλληλοι τῇ ΑΒ αἱ ΗΘ, ΕΚ, ΖΛ, καὶ τὰ λοιπὰ τὰ αὐτὰ τοῖς πρὸ τούτου γεγονέτω· φανερὸν δή, ὅτι ἡ τὸ ΑΓ χωρίον δυναμένη ἐστὶν ἡ ΜΞ. δεικτέον δή, ὅτι ἡ ΜΞ ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη μείζων. ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΗ τῇ ΕΗ μήκει, ἀσύμμετρόν ἐστι καὶ τὸ ΑΘ τῷ ΗΚ, τουτέστι τὸ ΣΝ τῷ ΝΠ· αἱ ΜΝ, ΝΞ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι. καὶ ἐπεὶ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΕ τῇ ΑΒ μήκει, ῥητόν ἐστι τὸ ΑΚ· καί ἐστιν ἴσον τοῖς ἀπὸ τῶν ΜΝ, ΝΞ· ῥητὸν ἄρα [ἐστὶ] καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΜΝ, ΝΞ. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρός [ἐστιν] ἡ ΔΕ τῇ ΑΒ μήκει, τουτέστι τῇ ΕΚ, ἀλλὰ ἡ ΔΕ σύμμετρός ἐστι τῇ ΕΖ, ἀσύμμετρος ἄρα ἡ ΕΖ τῇ ΕΚ μήκει. αἱ ΕΚ, ΕΖ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· μέσον ἄρα τὸ ΛΕ, τουτέστι τὸ ΜΡ. καὶ περιέχεται ὑπὸ τῶν ΜΝ, ΝΞ· μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΜΝ, ΝΞ. καὶ ῥητὸν τὸ [συγκείμενον] ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΜΝ, ΝΞ, καί εἰσιν ἀσύμμετροι αἱ ΜΝ, ΝΞ δυνάμει. ἐὰν δὲ δύο εὐθεῖαι δυνάμει ἀσύμμετροι συντεθῶσι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ῥητόν, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν μέσον, ἡ ὅλη ἄλογός ἐστιν, καλεῖται δὲ μείζων. ἡ ΜΞ ἄρα ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη μείζων, καὶ δύναται τὸ ΑΓ χωρίον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.58Önerme 58. Bir alan, rasyonel bir doğru ile beşinci iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru, karesi rasyonel artı orta olan doğru denen irrasyonel doğrudur.

AG alanı, rasyonel AB doğrusu ile E'de, büyük adı AE olacak şekilde adlarına ayrılmış beşinci iki adlı AD doğrusunca çevrelensin. Diyorum ki karesi AG alanına eşit olan doğru, karesi rasyonel artı orta olan doğru denen irrasyonel doğrudur.

Daha önce gösterilenlerle aynı kurgu yapılsın. Açıktır ki karesi AG alanına eşit olan doğru MX'tir. Şimdi MX'in, karesi rasyonel artı orta olan doğru olduğu gösterilmelidir. AH, HE ile ortak ölçüsüz olduğundan, ATh da ThE ile, yani MN üzerindeki kare de NX üzerindekiyle ortak ölçüsüzdür; o hâlde MN ile NX karece ortak ölçüsüzdür. AD beşinci iki adlı doğru ve küçük parçası ED olduğundan, ED, AB ile uzunlukça ortak ölçülüdür. Ama AE, ED ile ortak ölçüsüzdür; o hâlde AB de AE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. [BA ile AE yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır.] O hâlde AK, yani MN ve NX üzerindeki karelerin toplamı ortadır. DE, AB ile, yani EK ile uzunlukça ortak ölçülü, DE de EZ ile ortak ölçülü olduğundan, EZ de EK ile ortak ölçülüdür. EK rasyoneldir; o hâlde EL, yani MR, yani MN ile NX'in çevrelediği dikdörtgen de rasyoneldir. Demek ki MN ile NX, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni rasyonel yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır.

Öyleyse MX, karesi rasyonel artı orta olan doğrudur ve karesi AG alanına eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.58

ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων πέμπτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη. χωρίον γὰρ τὸ ΑΓ περιεχέσθω ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΒ καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων πέμπτης τῆς ΑΔ διῃρημένης εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Ε, ὥστε τὸ μεῖζον ὄνομα εἶναι τὸ ΑΕ· λέγω [δή], ὅτι ἡ τὸ ΑΓ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη. Κατεσκευάσθω γὰρ τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον δεδειγμένοις· φανερὸν δή, ὅτι ἡ τὸ ΑΓ χωρίον δυναμένη ἐστὶν ἡ ΜΞ. δεικτέον δή, ὅτι ἡ ΜΞ ἐστιν ἡ ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη. ἐπεὶ γὰρ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΗ τῇ ΗΕ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΑΘ τῷ ΘΕ, τουτέστι τὸ ἀπὸ τῆς ΜΝ τῷ ἀπὸ τῆς ΝΞ· αἱ ΜΝ, ΝΞ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι. καὶ ἐπεὶ ἡ ΑΔ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πέμπτη, καί [ἐστιν] ἔλασσον αὐτῆς τμῆμα τὸ ΕΔ, σύμμετρος ἄρα ἡ ΕΔ τῇ ΑΒ μήκει. ἀλλὰ ἡ ΑΕ τῇ ΕΔ ἐστιν ἀσύμμετρος· καὶ ἡ ΑΒ ἄρα τῇ ΑΕ ἐστιν ἀσύμμετρος μήκει. [αἱ ΒΑ, ΑΕ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι.] μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΚ, τουτέστι τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΜΝ, ΝΞ. καὶ ἐπεὶ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΔΕ τῇ ΑΒ μήκει, τουτέστι τῇ ΕΚ, ἀλλὰ ἡ ΔΕ τῇ ΕΖ σύμμετρός ἐστιν, καὶ ἡ ΕΖ ἄρα τῇ ΕΚ σύμμετρός ἐστιν. καὶ ῥητὴ ἡ ΕΚ· ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ΕΛ, τουτέστι τὸ ΜΡ, τουτέστι τὸ ὑπὸ ΜΝΞ· αἱ ΜΝ, ΝΞ ἄρα δυνάμει ἀσύμμετροί εἰσι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν. ἡ ΜΞ ἄρα ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη ἐστὶ καὶ δύναται τὸ ΑΓ χωρίον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.59Önerme 59. Bir alan, rasyonel bir doğru ile altıncı iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru, karesi iki orta olan doğru denen irrasyonel doğrudur.

ABGD alanı, rasyonel AB doğrusu ile E'de, büyük adı AE olacak şekilde adlarına ayrılmış altıncı iki adlı AD doğrusunca çevrelensin. Diyorum ki karesi AG'ye eşit olan doğru, karesi iki orta olan doğrudur.

Daha önce gösterilenlerle aynı kurgu yapılsın. Açıktır ki karesi AG'ye eşit olan doğru MX'tir ve MN, NX ile karece ortak ölçüsüzdür. EA, AB ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan, EA ile AB yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde AK, yani MN ve NX üzerindeki karelerin toplamı ortadır. Yine ED, AB ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan, ZE de EK ile ortak ölçüsüzdür; demek ki ZE ile EK yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde EL, yani MR, yani MN ile NX'in çevrelediği dikdörtgen ortadır. AE, EZ ile ortak ölçüsüz olduğundan, AK da EL ile ortak ölçüsüzdür. Ama AK, MN ve NX üzerindeki karelerin toplamı, EL de MN ile NX'in çevrelediği dikdörtgendir; o hâlde MN ve NX üzerindeki karelerin toplamı, MN ile NX'in çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Bunların her biri ortadır ve MN ile NX karece ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse MX, karesi iki orta olan doğrudur ve karesi AG'ye eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

[Yardımcı önerme: Bir doğru eşit olmayan parçalara bölünürse, eşit olmayan parçalar üzerindeki karelerin toplamı, bu parçaların çevrelediği dikdörtgenin iki katından büyüktür.

AB doğrusu G'de eşit olmayan parçalara bölünsün ve AG büyük olsun. Diyorum ki AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından büyüktür.

AB, D'de ikiye bölünsün. Doğru D'de eşit, G'de eşit olmayan parçalara bölündüğünden, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgen ile GD üzerindeki karenin toplamı AD üzerindeki kareye eşittir; dolayısıyla AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgen AD üzerindeki kareden küçüktür. O hâlde AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı, AD üzerindeki karenin iki katından küçüktür. Ama AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı, AD ve DG üzerindeki karelerin toplamının iki katıdır; öyleyse AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından büyüktür. Gösterilmesi gereken buydu.]

10.prop2.59

ἐὰν χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων ἕκτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη δύο μέσα δυναμένη. χωρίον γὰρ τὸ ΑΒΓΔ περιεχέσθω ὑπὸ ῥητῆς τῆς ΑΒ καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων ἕκτης τῆς ΑΔ διῃρημένης εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Ε, ὥστε τὸ μεῖζον ὄνομα εἶναι τὸ ΑΕ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΓ δυναμένη ἡ δύο μέσα δυναμένη ἐστίν. Κατεσκευάσθω [γὰρ] τὰ αὐτὰ τοῖς προδεδειγμένοις. φανερὸν δή, ὅτι [ἡ] τὸ ΑΓ δυναμένη ἐστὶν ἡ ΜΞ, καὶ ὅτι ἀσύμμετρός ἐστι ἡ ΜΝ τῇ ΝΞ δυνάμει. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΕΑ τῇ ΑΒ μήκει, αἱ ΕΑ, ΑΒ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΚ, τουτέστι τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΜΝ, ΝΞ. πάλιν, ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΕΔ τῇ ΑΒ μήκει, ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΖΕ τῇ ΕΚ· αἱ ΖΕ, ΕΚ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΕΛ, τουτέστι τὸ ΜΡ, τουτέστι τὸ ὑπὸ τῶν ΜΝΞ. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρος ἡ ΑΕ τῇ ΕΖ, καὶ τὸ ΑΚ τῷ ΕΛ ἀσύμμετρόν ἐστιν. ἀλλὰ τὸ μὲν ΑΚ ἐστι τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΜΝ, ΝΞ, τὸ δὲ ΕΛ ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΜΝΞ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΜΝΞ τῷ ὑπὸ τῶν ΜΝΞ. καί ἐστι μέσον ἑκάτερον αὐτῶν, καὶ αἱ ΜΝ, ΝΞ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι. ἡ ΜΞ ἄρα δύο μέσα δυναμένη ἐστὶ καὶ δύναται τὸ ΑΓ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. [λῆμμα] [ἐὰν εὐθεῖα γραμμὴ τμηθῇ εἰς ἄνισα, τὰ ἀπὸ τῶν ἀνίσων τετράγωνα μείζονά ἐστι τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ἀνίσων περιεχομένου ὀρθογωνίου. ] [ἔστω εὐθεῖα ἡ ΑΒ καὶ τετμήσθω εἰς ἄνισα κατὰ τὸ Γ, καὶ ἔστω μείζων ἡ ΑΓ· λέγω, ὅτι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μείζονά ἐστι τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. ] [τετμήσθω γὰρ ἡ ΑΒ δίχα κατὰ τὸ Δ. ἐπεὶ] [ οὖν εὐθεῖα γραμμὴ τέτμηται εἰς μὲν ἴσα κατὰ τὸ Δ, εἰς δὲ ἄνισα κατὰ τὸ Γ, τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΔ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ ΑΔ· ὥστε τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἔλαττόν ἐστι τοῦ ἀπὸ ΑΔ· τὸ ἄρα δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἔλαττον ἢ διπλάσιόν ἐστι τοῦ ἀπὸ ΑΔ. ἀλλὰ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ διπλάσιά [ἐστι] τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΓ· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μείζονά ἐστι τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.]

10.prop2.60Önerme 60. İki adlı doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak birinci iki adlı doğruyu meydana getirir.

AB, G'de, büyük adı AG olacak şekilde adlarına ayrılmış bir iki adlı doğru olsun; DE rasyonel doğrusu ortaya konsun ve DE'ye, AB üzerindeki kareye eşit DEZH uygulanıp genişlik olarak DH'yi meydana getirsin. Diyorum ki DH birinci iki adlı doğrudur.

DE'ye, AG üzerindeki kareye eşit DTh, BG üzerindeki kareye eşit KL uygulansın; o hâlde kalan MZ, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. MH, N'de ikiye bölünsün ve [ML ile HZ'nin her birine] paralel NX çizilsin. O hâlde MX ile NZ'nin her biri, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin bir katına eşittir. AB, G'de adlarına ayrılmış bir iki adlı doğru olduğundan, AG ile GB yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde AG ve GB üzerindeki kareler rasyoneldir ve birbiriyle ortak ölçülüdür; dolayısıyla AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı da [AG ve GB üzerindeki karelerle ortak ölçülüdür; o hâlde AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı rasyoneldir]. Bu toplam DL'ye eşittir; o hâlde DL rasyoneldir. Bu da rasyonel DE doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde DM rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçülüdür. Yine AG ile GB yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrular olduğundan, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı, yani MZ ortadır. Bu da rasyonel ML doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde MH de rasyoneldir ve ML ile, yani DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. MD ise rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde DM, MH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki DM ile MH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde DH iki adlı doğrudur.

Şimdi birinci olduğu da gösterilmelidir.

AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgen, AG ve GB üzerindeki karelerin orta orantılısı olduğundan, MX de DTh ile KL'nin orta orantılısıdır. O hâlde DTh'nin MX'e oranı MX'in KL'ye oranı gibidir, yani DK'nin MN'ye oranı MN'nin MK'ye oranı gibidir; demek ki DK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen MN üzerindeki kareye eşittir. AG üzerindeki kare GB üzerindekiyle ortak ölçülü olduğundan, DTh da KL ile ortak ölçülüdür; dolayısıyla DK de KM ile ortak ölçülüdür. AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından büyük olduğundan, DL de MZ'den büyüktür; dolayısıyla DM de MH'den büyüktür. DK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen MN üzerindeki kareye, yani MH üzerindeki karenin dörtte birine eşittir ve DK, KM ile ortak ölçülüdür. Eşit olmayan iki doğru varsa ve büyüğüne, küçüğün üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulandığında bu, büyüğü ortak ölçülü parçalara bölüyorsa, büyüğün karesi küçüğününkinden, büyükle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür; o hâlde DM'nin karesi MH'ninkinden, DM ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. DM ile MH rasyoneldir ve büyük ad DM, ortaya konan rasyonel DE doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür.

Öyleyse DH birinci iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.60

τὸ ἀπὸ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων πρώτην. ἔστω ἐκ δύο ὀνομάτων ἡ ΑΒ διῃρημένη εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Γ, ὥστε τὸ μεῖζον ὄνομα εἶναι τὸ ΑΓ, καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΔΕ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΔΕ παραβεβλήσθω τὸ ΔΕΖΗ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ· λέγω, ὅτι ἡ ΔΗ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πρώτη. παραβεβλήσθω γὰρ παρὰ τὴν ΔΕ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΓ ἴσον τὸ ΔΘ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΒΓ ἴσον τὸ ΚΛ· λοιπὸν ἄρα τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ΜΖ. τετμήσθω ἡ ΜΗ δίχα κατὰ τὸ Ν, καὶ παράλληλος ἤχθω ἡ ΝΞ [ἑκατέρᾳ τῶν ΜΛ, ΗΖ ]. ἑκάτερον ἄρα τῶν ΜΞ, ΝΖ ἴσον ἐστὶ τῷ ἅπαξ ὑπὸ τῶν ΑΓΒ. καὶ ἐπεὶ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΑΒ διῃρημένη εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Γ, αἱ ΑΓ, ΓΒ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ῥητά ἐστι καὶ σύμμετρα ἀλλήλοις· ὥστε καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ [σύμμετρόν ἐστι τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ]. καί ἐστιν ἴσον τῷ ΔΛ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΔΕ παράκειται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΜ καὶ σύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει. πάλιν, ἐπεὶ αἱ ΑΓ, ΓΒ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τουτέστι τὸ ΜΖ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΜΛ παράκειται· ῥητὴ ἄρα καὶ ἡ ΜΗ ἐστι καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΜΛ, τουτέστι τῇ ΔΕ, μήκει. ἔστι δὲ καὶ ἡ ΜΔ ῥητὴ καὶ τῇ ΔΕ μήκει σύμμετρος· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΜ τῇ ΜΗ μήκει. καί εἰσι ῥηταί· αἱ ΔΜ, ΜΗ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΔΗ. δεικτέον δή, ὅτι καὶ πρώτη. ἐπεὶ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓΒ, καὶ τῶν ΔΘ, ΚΛ ἄρα μέσον ἀνάλογόν ἐστι τὸ ΜΞ. ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΔΘ πρὸς τὸ ΜΞ, οὕτως τὸ ΜΞ πρὸς τὸ ΚΛ, τουτέστιν ὡς ἡ ΔΚ πρὸς τὴν ΜΝ, ἡ ΜΝ πρὸς τὴν ΜΚ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΔΚ, ΚΜ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΜΝ. καὶ ἐπεὶ σύμμετρόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΒ, σύμμετρόν ἐστι καὶ τὸ ΔΘ τῷ ΚΛ· ὥστε καὶ ἡ ΔΚ τῇ ΚΜ σύμμετρός ἐστιν. καὶ ἐπεὶ μείζονά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, μεῖζον ἄρα καὶ τὸ ΔΛ τοῦ ΜΖ· ὥστε καὶ ἡ ΔΜ τῆς ΜΗ μείζων ἐστίν. καί ἐστιν ἴσον τὸ ὑπὸ τῶν ΔΚ, ΚΜ τῷ ἀπὸ τῆς ΜΝ, τουτέστι τῷ τετάρτῳ τοῦ ἀπὸ τῆς ΜΗ, καὶ σύμμετρος ἡ ΔΚ τῇ ΚΜ. ἐὰν δὲ ὦσι δύο εὐθεῖαι ἄνισοι, τῷ δὲ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος ἴσον παρὰ τὴν μείζονα παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ καὶ εἰς σύμμετρα αὐτὴν διαιρῇ, ἡ μείζων τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ· ἡ ΔΜ ἄρα τῆς ΜΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καί εἰσι ῥηταὶ αἱ ΔΜ, ΜΗ, καὶ ἡ ΔΜ μεῖζον ὄνομα σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΔΕ μήκει. ἡ ΔΗ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πρώτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.61Önerme 61. Birinci iki ortalı doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak ikinci iki adlı doğruyu meydana getirir.

AB, G'de orta doğrularına ayrılmış, bunlardan büyüğü AG olan bir birinci iki ortalı doğru olsun; DE rasyonel doğrusu ortaya konsun ve DE'ye, AB üzerindeki kareye eşit DZ paralelkenarı uygulanıp genişlik olarak DH'yi meydana getirsin. Diyorum ki DH ikinci iki adlı doğrudur.

Bir önceki önermedeki kurgu yapılsın. AB, G'de ayrılmış bir birinci iki ortalı doğru olduğundan, AG ile GB, rasyonel bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır; dolayısıyla AG ve GB üzerindeki kareler ortadır. O hâlde DL ortadır. Bu da rasyonel DE doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde MD rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Yine AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı rasyonel olduğundan, MZ de rasyoneldir. Bu da rasyonel ML doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde MH de rasyoneldir ve ML ile, yani DE ile uzunlukça ortak ölçülüdür. Demek ki DM, MH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; o hâlde DM ile MH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; dolayısıyla DH iki adlı doğrudur.

Şimdi ikinci olduğu da gösterilmelidir.

AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından büyük olduğundan, DL de MZ'den büyüktür; dolayısıyla DM de MH'den büyüktür. AG üzerindeki kare GB üzerindekiyle ortak ölçülü olduğundan, DTh da KL ile ortak ölçülüdür; dolayısıyla DK de KM ile ortak ölçülüdür. DK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen de MN üzerindeki kareye eşittir; o hâlde DM'nin karesi MH'ninkinden, DM ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. MH de DE ile uzunlukça ortak ölçülüdür.

Öyleyse DH ikinci iki adlı doğrudur.

10.prop2.61

τὸ ἀπὸ τῆς ἐκ δύο μέσων πρώτης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων δευτέραν. ἔστω ἐκ δύο μέσων πρώτη ἡ ΑΒ διῃρημένη εἰς τὰς μέσας κατὰ τὸ Γ, ὧν μείζων ἡ ΑΓ, καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΔΕ, καὶ παραβεβλήσθω παρὰ τὴν ΔΕ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παραλληλόγραμμον τὸ ΔΖ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ· λέγω, ὅτι ἡ ΔΗ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ δευτέρα. Κατεσκευάσθω γὰρ τὰ αὐτὰ τοῖς πρὸ τούτου. καὶ ἐπεὶ ἡ ΑΒ ἐκ δύο μέσων ἐστὶ πρώτη διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, αἱ ΑΓ, ΓΒ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι ῥητὸν περιέχουσαι· ὥστε καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μέσα ἐστίν. μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΔΕ παραβέβληται· ῥητὴ ἄρα ἐστίν ἡ ΜΔ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει. πάλιν, ἐπεὶ ῥητόν ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, ῥητόν ἐστι καὶ τὸ ΜΖ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΜΛ παράκειται· ῥητὴ ἄρα [ἐστὶ] καὶ ἡ ΜΗ καὶ μήκει σύμμετρος τῇ ΜΛ, τουτέστι τῇ ΔΕ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΜ τῇ ΜΗ μήκει. καί εἰσι ῥηταί· αἱ ΔΜ, ΜΗ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΔΗ. δεικτέον δή, ὅτι καὶ δευτέρα. ἐπεὶ γὰρ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μείζονά ἐστι τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, μεῖζον ἄρα καὶ τὸ ΔΛ τοῦ ΜΖ· ὥστε καὶ ἡ ΔΜ τῆς ΜΗ. καὶ ἐπεὶ σύμμετρόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΒ, σύμμετρόν ἐστι καὶ τὸ ΔΘ τῷ ΚΛ· ὥστε καὶ ἡ ΔΚ τῇ ΚΜ σύμμετρός ἐστιν. καί ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΔΚΜ ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΜΝ· ἡ ΔΜ ἄρα τῆς ΜΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καί ἐστιν ἡ ΜΗ σύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει. ἡ ΔΗ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ δευτέρα.

10.prop2.62Önerme 62. İkinci iki ortalı doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak üçüncü iki adlı doğruyu meydana getirir.

AB, G'de, büyük parçası AG olacak şekilde orta doğrularına ayrılmış bir ikinci iki ortalı doğru olsun; DE de rasyonel bir doğru olsun ve DE'ye, AB üzerindeki kareye eşit DZ paralelkenarı uygulanıp genişlik olarak DH'yi meydana getirsin. Diyorum ki DH üçüncü iki adlı doğrudur.

Daha önce gösterilenlerle aynı kurgu yapılsın. AB, G'de ayrılmış bir ikinci iki ortalı doğru olduğundan, AG ile GB, orta bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır; dolayısıyla AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı da ortadır. Bu toplam DL'ye eşittir; o hâlde DL de ortadır. Bu da rasyonel DE doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde MD de rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Aynı sebeple MH de rasyoneldir ve ML ile, yani DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde DM ile MH'nin her biri rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AG, GB ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan ve AG'nin GB'ye oranı AG üzerindeki karenin AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibi olduğundan, AG üzerindeki kare de AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Dolayısıyla AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla, yani DL de MZ ile ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla DM de MH ile ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; o hâlde DH iki adlı doğrudur.

Şimdi üçüncü olduğu [da] gösterilmelidir.

Öncekilere benzer şekilde DM'nin MH'den büyük, DK'nin de KM ile ortak ölçülü olduğu sonucunu çıkarırız. DK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgen de MN üzerindeki kareye eşittir; o hâlde DM'nin karesi MH'ninkinden, DM ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. DM ile MH'den hiçbiri DE ile uzunlukça ortak ölçülü değildir.

Öyleyse DH üçüncü iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.62

τὸ ἀπὸ τῆς ἐκ δύο μέσων δευτέρας παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων τρίτην. ἔστω ἐκ δύο μέσων δευτέρα ἡ ΑΒ διῃρημένη εἰς τὰς μέσας κατὰ τὸ Γ, ὥστε τὸ μεῖζον τμῆμα εἶναι τὸ ΑΓ, ῥητὴ δέ τις ἔστω ἡ ΔΕ, καὶ παρὰ τὴν ΔΕ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παραλληλόγραμμον παραβεβλήσθω τὸ ΔΖ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ· λέγω, ὅτι ἡ ΔΗ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ τρίτη. Κατεσκευάσθω τὰ αὐτὰ τοῖς προδεδειγμένοις. καὶ ἐπεὶ ἐκ δύο μέσων δευτέρα ἐστὶν ἡ ΑΒ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, αἱ ΑΓ, ΓΒ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι μέσον περιέχουσαι· ὥστε καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μέσον ἐστίν. καί ἐστιν ἴσον τῷ ΔΛ· μέσον ἄρα καὶ τὸ ΔΛ. καὶ παράκειται παρὰ ῥητὴν τὴν ΔΕ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΜΔ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΜΗ ῥητή ἐστι καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΜΛ, τουτέστι τῇ ΔΕ, μήκει· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἑκατέρα τῶν ΔΜ, ΜΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΓ τῇ ΓΒ μήκει, ὡς δὲ ἡ ΑΓ πρὸς τὴν ΓΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓΒ, ἀσύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΓΒ. ὥστε καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓΒ ἀσύμμετρόν ἐστιν, τουτέστι τὸ ΔΛ τῷ ΜΖ· ὥστε καὶ ἡ ΔΜ τῇ ΜΗ ἀσύμμετρός ἐστιν. καί εἰσι ῥηταί· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΔΗ. δεικτέον [δή], ὅτι καὶ τρίτη. ὁμοίως δὴ τοῖς προτέροις ἐπιλογιούμεθα, ὅτι μείζων ἐστὶν ἡ ΔΜ τῆς ΜΗ, καὶ σύμμετρος ἡ ΔΚ τῇ ΚΜ. καί ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΔΚΜ ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΜΝ· ἡ ΔΜ ἄρα τῆς ΜΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ οὐδετέρα τῶν ΔΜ, ΜΗ σύμμετρός ἐστι τῇ ΔΕ μήκει. ἡ ΔΗ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ τρίτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.63Önerme 63. Büyük doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak dördüncü iki adlı doğruyu meydana getirir.

AB, G'de, AG, GB'den büyük olacak şekilde ayrılmış bir büyük doğru olsun; DE de rasyonel bir doğru olsun ve DE'ye, AB üzerindeki kareye eşit DZ paralelkenarı uygulanıp genişlik olarak DH'yi meydana getirsin. Diyorum ki DH dördüncü iki adlı doğrudur.

Daha önce gösterilenlerle aynı kurgu yapılsın. AB, G'de ayrılmış bir büyük doğru olduğundan, AG ile GB, üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgeni orta yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı rasyonel olduğundan DL rasyoneldir; o hâlde DM de rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçülüdür. Yine AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı, yani MZ orta olduğundan ve rasyonel ML doğrusuna uygulandığından, MH de rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde DM de MH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki DM ile MH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde DH iki adlı doğrudur.

Şimdi dördüncü olduğu [da] gösterilmelidir.

Öncekilere benzer şekilde DM'nin MH'den büyük olduğunu ve DK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgenin MN üzerindeki kareye eşit olduğunu göstereceğiz. AG üzerindeki kare GB üzerindekiyle ortak ölçüsüz olduğundan, DTh da KL ile ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla DK de KM ile ortak ölçüsüzdür. Eşit olmayan iki doğru varsa ve büyüğüne, küçüğün üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulandığında bu, büyüğü ortak ölçüsüz parçalara bölüyorsa, büyüğün karesi küçüğününkinden, büyükle uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olur; o hâlde DM'nin karesi MH'ninkinden, DM ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. DM ile MH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır ve DM, ortaya konan rasyonel DE doğrusuyla ortak ölçülüdür.

Öyleyse DH dördüncü iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.63

τὸ ἀπὸ τῆς μείζονος παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων τετάρτην. ἔστω μείζων ἡ ΑΒ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, ὥστε μείζονα εἶναι τὴν ΑΓ τῆς ΓΒ, ῥητὴ δὲ ἡ ΔΕ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΔΕ παραβεβλήσθω τὸ ΔΖ παραλληλόγραμμον πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ· λέγω, ὅτι ἡ ΔΗ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ τετάρτη. Κατεσκευάσθω τὰ αὐτὰ τοῖς προδεδειγμένοις. καὶ ἐπεὶ μείζων ἐστὶν ἡ ΑΒ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, αἱ ΑΓ, ΓΒ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ῥητόν, τὸ δὲ ὑπʼ αὐτῶν μέσον. ἐπεὶ οὖν ῥητόν ἐστι τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, ῥητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΛ· ῥητὴ ἄρα καὶ ἡ ΔΜ καὶ σύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει. πάλιν, ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τουτέστι τὸ ΜΖ, καὶ παρὰ ῥητήν ἐστι τὴν ΜΛ, ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΜΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΔΜ τῇ ΜΗ μήκει. αἱ ΔΜ, ΜΗ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΔΗ. δεικτέον [δή], ὅτι καὶ τετάρτη. ὁμοίως δὴ δείξομεν τοῖς πρότερον, ὅτι μείζων ἐστὶν ἡ ΔΜ τῆς ΜΗ, καὶ ὅτι τὸ ὑπὸ ΔΚΜ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΜΝ. ἐπεὶ οὖν ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΒ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΔΘ τῷ ΚΛ· ὥστε ἀσύμμετρος καὶ ἡ ΔΚ τῇ ΚΜ ἐστιν. ἐὰν δὲ ὦσι δύο εὐθεῖαι ἄνισοι, τῷ δὲ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος ἴσον παραλληλόγραμμον παρὰ τὴν μείζονα παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ καὶ εἰς ἀσύμμετρα αὐτὴν διαιρῇ, ἡ μείζων τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει· ἡ ΔΜ ἄρα τῆς ΜΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καί εἰσιν αἱ ΔΜ, ΜΗ ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ΔΜ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΔΕ. ἡ ΔΗ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ τετάρτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.64Önerme 64. Karesi rasyonel artı orta olan doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak beşinci iki adlı doğruyu meydana getirir.

AB, G'de, AG büyük olacak şekilde iki doğruya ayrılmış, karesi rasyonel artı orta olan bir doğru olsun; DE rasyonel doğrusu ortaya konsun ve DE'ye, AB üzerindeki kareye eşit DZ uygulanıp genişlik olarak DH'yi meydana getirsin. Diyorum ki DH beşinci iki adlı doğrudur.

Bir önceki önermedeki kurgu yapılsın. AB, G'de ayrılmış, karesi rasyonel artı orta olan bir doğru olduğundan, AG ile GB, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni rasyonel yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı orta olduğundan DL ortadır; dolayısıyla DM rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Yine AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı, yani MZ rasyonel olduğundan, MH rasyoneldir ve DE ile ortak ölçülüdür. O hâlde DM, MH ile ortak ölçüsüzdür; demek ki DM ile MH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde DH iki adlı doğrudur.

Şimdi diyorum ki beşincidir de.

Benzer şekilde, DK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgenin MN üzerindeki kareye eşit olduğu ve DK'nin KM ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğu gösterilecektir; o hâlde DM'nin karesi MH'ninkinden, DM ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. DM ile MH yalnız karece ortak ölçülü [rasyonel] doğrulardır ve küçüğü olan MH, DE ile uzunlukça ortak ölçülüdür.

Öyleyse DH beşinci iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.64

τὸ ἀπὸ τῆς ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων πέμπτην. ἔστω ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη ἡ ΑΒ διῃρημένη εἰς τὰς εὐθείας κατὰ τὸ Γ, ὥστε μείζονα εἶναι τὴν ΑΓ, καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΔΕ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΔΕ παραβεβλήσθω τὸ ΔΖ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ· λέγω, ὅτι ἡ ΔΗ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πέμπτη. Κατεσκευάσθω τὰ αὐτὰ τοῖς πρὸ τούτου. ἐπεὶ οὖν ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη ἐστὶν ἡ ΑΒ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, αἱ ΑΓ, ΓΒ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν. ἐπεὶ οὖν μέσον ἐστὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΛ· ὥστε ῥητή ἐστιν ἡ ΔΜ καὶ μήκει ἀσύμμετρος τῇ ΔΕ. πάλιν, ἐπεὶ ῥητόν ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓΒ, τουτέστι τὸ ΜΖ, ῥητὴ ἄρα ἡ ΜΗ καὶ σύμμετρος τῇ ΔΕ. ἀσύμμετρος ἄρα ἡ ΔΜ τῇ ΜΗ· αἱ ΔΜ, ΜΗ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΔΗ. λέγω δή, ὅτι καὶ πέμπτη. ὁμοίως γὰρ δειχθήσεται, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ΔΚΜ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΜΝ, καὶ ἀσύμμετρος ἡ ΔΚ τῇ ΚΜ μήκει· ἡ ΔΜ ἄρα τῆς ΜΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καί εἰσιν αἱ ΔΜ, ΜΗ [ῥηταὶ] δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ἐλάσσων ἡ ΜΗ σύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει. ἡ ΔΗ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πέμπτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.65Önerme 65. Karesi iki orta olan doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak altıncı iki adlı doğruyu meydana getirir.

AB, G'de ayrılmış, karesi iki orta olan bir doğru olsun; DE de rasyonel bir doğru olsun. DE'ye, AB üzerindeki kareye eşit DZ uygulanıp genişlik olarak DH'yi meydana getirsin. Diyorum ki DH altıncı iki adlı doğrudur.

Öncekilerle aynı kurgu yapılsın. AB, G'de ayrılmış, karesi iki orta olan bir doğru olduğundan, AG ile GB, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni de orta ve üstelik bu karelerin toplamıyla ortak ölçüsüz yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. Dolayısıyla daha önce gösterilenlere göre DL ile MZ'nin her biri ortadır. Bunlar rasyonel DE doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde DM ile MH'nin her biri rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüz olduğundan, DL de MZ ile ortak ölçüsüzdür. O hâlde DM de MH ile ortak ölçüsüzdür; demek ki DM ile MH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde DH iki adlı doğrudur.

Şimdi diyorum ki altıncıdır da.

Yine benzer şekilde, DK ile KM'nin çevrelediği dikdörtgenin MN üzerindeki kareye eşit olduğunu ve DK'nin KM ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğunu göstereceğiz; aynı sebeple DM'nin karesi MH'ninkinden, DM ile uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. DM ile MH'den hiçbiri, ortaya konan rasyonel DE doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü değildir.

Öyleyse DH altıncı iki adlı doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.65

τὸ ἀπὸ τῆς δύο μέσα δυναμένης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων ἕκτην. ἔστω δύο μέσα δυναμένη ἡ ΑΒ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, ῥητὴ δὲ ἔστω ἡ ΔΕ. καὶ παρὰ τὴν ΔΕ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παραβεβλήσθω τὸ ΔΖ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ· λέγω, ὅτι ἡ ΔΗ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶν ἕκτη. Κατεσκευάσθω γὰρ τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον. καὶ ἐπεὶ ἡ ΑΒ δύο μέσα δυναμένη ἐστὶ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, αἱ ΑΓ, ΓΒ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον καὶ τὸ ὑπʼ αὐτῶν μέσον καὶ ἔτι ἀσύμμετρον τὸ ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων συγκείμενον τῷ ὑπʼ αὐτῶν· ὥστε κατὰ τὰ προδεδειγμένα μέσον ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΔΛ, ΜΖ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΔΕ παράκειται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἑκατέρα τῶν ΔΜ, ΜΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΛ τῷ ΜΖ. ἀσύμμετρος ἄρα καὶ ἡ ΔΜ τῇ ΜΗ· αἱ ΔΜ, ΜΗ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΔΗ. λέγω δή, ὅτι καὶ ἕκτη. ὁμοίως δὴ πάλιν δείξομεν, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ΔΚΜ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΜΝ, καὶ ὅτι ἡ ΔΚ τῇ ΚΜ μήκει ἐστὶν ἀσύμμετρος· καὶ διὰ τὰ αὐτὰ δὴ ἡ ΔΜ τῆς ΜΗ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. καὶ οὐδετέρα τῶν ΔΜ, ΜΗ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΔΕ μήκει. ἡ ΔΗ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶν ἕκτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.66Önerme 66. İki adlı bir doğruyla uzunlukça ortak ölçülü olan doğru da iki adlıdır ve sırası da onunla aynıdır.

AB iki adlı bir doğru, GD de AB ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğru olsun. Diyorum ki GD iki adlıdır ve sırası da AB'ninkiyle aynıdır.

AB iki adlı olduğundan, E'de adlarına ayrılsın ve büyük ad AE olsun; o hâlde AE ile EB yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. AB'nin GD'ye oranı AE'nin GZ'ye oranı gibi olsun; o hâlde kalan EB'nin kalan ZD'ye oranı da AB'nin GD'ye oranı gibidir. AB ise GD ile uzunlukça ortak ölçülüdür; demek ki AE, GZ ile; EB de ZD ile ortak ölçülüdür. AE ile EB rasyoneldir; o hâlde GZ ile ZD de rasyoneldir. AE'nin GZ'ye oranı EB'nin ZD'ye oranı gibi olduğundan, yer değiştirerek AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibidir. AE ile EB yalnız karece ortak ölçülüdür; o hâlde GZ ile ZD de yalnız karece ortak ölçülüdür. Bunlar rasyoneldir de; demek ki GD iki adlıdır.

Şimdi diyorum ki sırası da AB'ninkiyle aynıdır.

AE'nin karesi EB'ninkinden ya kendisiyle ortak ölçülü ya da ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. AE'nin karesi EB'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse, GZ'nin karesi de ZD'ninkinden kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olur. Bu durumda AE ortaya konan rasyonel doğruyla ortak ölçülüyse GZ de onunla ortak ölçülü olur; bu yüzden AB ile GD'nin her biri birinci iki adlı doğrudur, yani sıraları aynıdır. EB ortaya konan rasyonel doğruyla ortak ölçülüyse ZD de onunla ortak ölçülüdür; bu yüzden yine GD'nin sırası AB'ninkiyle aynı olur, çünkü ikisi de ikinci iki adlı doğru olur. AE ile EB'den hiçbiri ortaya konan rasyonel doğruyla ortak ölçülü değilse, GZ ile ZD'den de hiçbiri onunla ortak ölçülü olmaz ve ikisi de üçüncüdür. AE'nin karesi EB'ninkinden kendisiyle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse, GZ'nin karesi de ZD'ninkinden kendisiyle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Bu durumda AE ortaya konan rasyonel doğruyla ortak ölçülüyse GZ de onunla ortak ölçülüdür ve ikisi de dördüncüdür. EB ortak ölçülüyse ZD de ortak ölçülüdür ve ikisi de beşinci olur. AE ile EB'den hiçbiri ortak ölçülü değilse, GZ ile ZD'den de hiçbiri ortaya konan rasyonel doğruyla ortak ölçülü değildir ve ikisi de altıncı olur.

Öyleyse iki adlı bir doğruyla uzunlukça ortak ölçülü olan doğru iki adlıdır ve sırası da onunla aynıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.66

ἡ τῇ ἐκ δύο ὀνομάτων μήκει σύμμετρος καὶ αὐτὴ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτή. ἔστω ἐκ δύο ὀνομάτων ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ μήκει σύμμετρος ἔστω ἡ ΓΔ· λέγω, ὅτι ἡ ΓΔ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτὴ τῇ ΑΒ. ἐπεὶ γὰρ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΑΒ, διῃρήσθω εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Ε, καὶ ἔστω μεῖζον ὄνομα τὸ ΑΕ· αἱ ΑΕ, ΕΒ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. γεγονέτω ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΓΖ· καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ ΕΒ πρὸς λοιπὴν τὴν ΖΔ ἐστιν, ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ. σύμμετρος δὲ ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ μήκει. σύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ μὲν ΑΕ τῇ ΓΖ, ἡ δὲ ΕΒ τῇ ΖΔ. καί εἰσι ῥηταὶ αἱ ΑΕ, ΕΒ· ῥηταὶ ἄρα εἰσὶ καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ. καὶ [ἐπεί] ἐστιν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς ΓΖ, ἡ ΕΒ πρὸς ΖΔ. ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς ΕΒ, ἡ ΓΖ πρὸς ΖΔ. αἱ δὲ ΑΕ, ΕΒ δυνάμει μόνον [εἰσὶ] σύμμετροι· καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ ἄρα δυνάμει μόνον εἰσὶ σύμμετροι. καί εἰσι ῥηταί· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΓΔ. λέγω δή, ὅτι τῇ τάξει ἐστὶν ἡ αὐτὴ τῇ ΑΒ. ἡ γὰρ ΑΕ τῆς ΕΒ μεῖζον δύναται ἤτοι τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ ἢ τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου. εἰ μὲν οὖν ἡ ΑΕ τῆς ΕΒ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ ΓΖ τῆς ΖΔ μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ εἰ μὲν σύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΕ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ, καὶ ἡ ΓΖ σύμμετρος αὐτῇ ἔσται, καὶ διὰ τοῦτο ἑκατέρα τῶν ΑΒ, ΓΔ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πρώτη, τουτέστι τῇ τάξει ἡ αὐτή. εἰ δὲ ἡ ΕΒ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ, καὶ ἡ ΖΔ σύμμετρός ἐστιν αὐτῇ, καὶ διὰ τοῦτο πάλιν τῇ τάξει ἡ αὐτὴ ἔσται τῇ ΑΒ· ἑκατέρα γὰρ αὐτῶν ἔσται ἐκ δύο ὀνομάτων δευτέρα. εἰ δὲ οὐδετέρα τῶν ΑΕ, ΕΒ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ, οὐδετέρα τῶν ΓΖ, ΖΔ σύμμετρος αὐτῇ ἔσται, καί ἐστιν ἑκατέρα τρίτη. εἰ δὲ ἡ ΑΕ τῆς ΕΒ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ ΓΖ τῆς ΖΔ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ εἰ μὲν ἡ ΑΕ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ, καὶ ἡ ΓΖ σύμμετρός ἐστιν αὐτῇ, καί ἐστιν ἑκατέρα τετάρτη. εἰ δὲ ἡ ΕΒ, καὶ ἡ ΖΔ, καὶ ἔσται ἑκατέρα πέμπτη. εἰ δὲ οὐδετέρα τῶν ΑΕ, ΕΒ, καὶ τῶν ΓΖ, ΖΔ οὐδετέρα σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ, καὶ ἔσται ἑκατέρα ἕκτη. ὥστε ἡ τῇ ἐκ δύο ὀνομάτων μήκει σύμμετρος ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτή· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.67Önerme 67. İki ortalı bir doğruyla uzunlukça ortak ölçülü olan doğru da iki ortalıdır ve sırası da onunla aynıdır.

AB iki ortalı bir doğru, GD de AB ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğru olsun. Diyorum ki GD iki ortalıdır ve sırası da AB'ninkiyle aynıdır.

AB iki ortalı olduğundan, E'de ortalarına ayrılsın; o hâlde AE ile EB yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. AB'nin GD'ye oranı AE'nin GZ'ye oranı gibi olsun; o hâlde kalan EB'nin kalan ZD'ye oranı da AB'nin GD'ye oranı gibidir. AB ise GD ile uzunlukça ortak ölçülüdür; demek ki AE ile EB'nin her biri de GZ ile ZD'den kendisine karşılık gelenle ortak ölçülüdür. AE ile EB ortadır; o hâlde GZ ile ZD de ortadır. AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibi olduğundan ve AE ile EB yalnız karece ortak ölçülü olduğundan, GZ ile ZD de yalnız karece ortak ölçülüdür. Orta oldukları da gösterilmişti; demek ki GD iki ortalıdır.

Şimdi diyorum ki sırası da AB'ninkiyle aynıdır.

AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibi olduğundan, AE üzerindeki karenin AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı da GZ üzerindeki karenin GZ ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir; yer değiştirerek, AE üzerindeki karenin GZ üzerindeki kareye oranı, AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgenin GZ ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir. AE üzerindeki kare GZ üzerindekiyle ortak ölçülüdür; o hâlde AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgen de GZ ile ZD'nin çevrelediğiyle ortak ölçülüdür. Buna göre AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgen rasyonelse GZ ile ZD'nin çevrelediği de rasyoneldir [ve bu yüzden ikisi de birinci iki ortalıdır]; ortaysa o da ortadır ve ikisi de ikincidir.

Bu yüzden GD'nin sırası AB'ninkiyle aynı olur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.67

ἡ τῇ ἐκ δύο μέσων μήκει σύμμετρος καὶ αὐτὴ ἐκ δύο μέσων ἐστὶ καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτή. ἔστω ἐκ δύο μέσων ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ σύμμετρος ἔστω μήκει ἡ ΓΔ· λέγω, ὅτι ἡ ΓΔ ἐκ δύο μέσων ἐστὶ καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτὴ τῇ ΑΒ. ἐπεὶ γὰρ ἐκ δύο μέσων ἐστὶν ἡ ΑΒ, διῃρήσθω εἰς τὰς μέσας κατὰ τὸ Ε· αἱ ΑΕ, ΕΒ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι. καὶ γεγονέτω ὡς ἡ ΑΒ πρὸς ΓΔ, ἡ ΑΕ πρὸς ΓΖ· καὶ λοιπὴ ἄρα ἡ ΕΒ πρὸς λοιπὴν τὴν ΖΔ ἐστιν, ὡς ἡ ΑΒ πρὸς ΓΔ. σύμμετρος δὲ ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ μήκει· σύμμετρος ἄρα καὶ ἑκατέρα τῶν ΑΕ, ΕΒ ἑκατέρᾳ τῶν ΓΖ, ΖΔ. μέσαι δὲ αἱ ΑΕ, ΕΒ· μέσαι ἄρα καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς ΕΒ, ἡ ΓΖ πρὸς ΖΔ, αἱ δὲ ΑΕ, ΕΒ δυνάμει μόνον σύμμετροί εἰσιν, καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ [ἄρα] δυνάμει μόνον σύμμετροί εἰσιν. ἐδείχθησαν δὲ καὶ μέσαι· ἡ ΓΔ ἄρα ἐκ δύο μέσων ἐστίν. λέγω δή, ὅτι καὶ τῇ τάξει ἡ αὐτή ἐστι τῇ ΑΒ. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς ΕΒ, ἡ ΓΖ πρὸς ΖΔ, καὶ ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΖ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖΔ· ἐναλλὰξ ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΓΖ, οὕτως τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕΒ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖΔ. σύμμετρον δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΖ· σύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΓΖΔ. εἴτε οὖν ῥητόν ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕΒ, καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖΔ ῥητόν ἐστιν [καὶ διὰ τοῦτό ἐστιν ἐκ δύο μέσων πρώτη]. εἴτε μέσον, μέσον, καί ἐστιν ἑκατέρα δευτέρα. καὶ διὰ τοῦτο ἔσται ἡ ΓΔ τῇ ΑΒ τῇ τάξει ἡ αὐτή· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.68Önerme 68. Büyük doğruyla ortak ölçülü olan doğru da büyük doğrudur.

AB büyük doğru, GD de AB ile ortak ölçülü bir doğru olsun. Diyorum ki GD büyük doğrudur.

AB, E'de ayrılsın; o hâlde AE ile EB, üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgeni orta yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. Kurgu öncekilerle aynı olsun. AB'nin GD'ye oranı hem AE'nin GZ'ye hem de EB'nin ZD'ye oranı gibi olduğundan, AE'nin GZ'ye oranı da EB'nin ZD'ye oranı gibidir. AB ise GD ile ortak ölçülüdür; o hâlde AE ile EB'nin her biri de GZ ile ZD'den kendisine karşılık gelenle ortak ölçülüdür. AE'nin GZ'ye oranı EB'nin ZD'ye oranı gibi olduğundan, yer değiştirerek AE'nin EB'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibidir; birleştirerek de AB'nin BE'ye oranı GD'nin DZ'ye oranı gibidir. O hâlde AB üzerindeki karenin BE üzerindeki kareye oranı da GD üzerindeki karenin DZ üzerindeki kareye oranı gibidir. Benzer şekilde, AB üzerindeki karenin AE üzerindeki kareye oranının da GD üzerindeki karenin GZ üzerindeki kareye oranı gibi olduğunu göstereceğiz. O hâlde AB üzerindeki karenin AE ve EB üzerindeki karelerin toplamına oranı, GD üzerindeki karenin GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamına oranı gibidir; yer değiştirerek de AB üzerindeki karenin GD üzerindeki kareye oranı, AE ve EB üzerindeki karelerin toplamının GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamına oranı gibidir. AB üzerindeki kare GD üzerindekiyle ortak ölçülüdür; o hâlde AE ve EB üzerindeki karelerin toplamı da GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamıyla ortak ölçülüdür. AE ve EB üzerindeki karelerin toplamı rasyoneldir; demek ki GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamı da rasyoneldir. Benzer şekilde AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da GZ ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçülüdür. AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ortadır; o hâlde GZ ile ZD'nin çevrelediğinin iki katı da ortadır. Demek ki GZ ile ZD, üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır; o hâlde bütün GD, büyük denen irrasyonel doğrudur.

Öyleyse büyük doğruyla ortak ölçülü olan doğru büyük doğrudur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.68

ἡ τῇ μείζονι σύμμετρος καὶ αὐτὴ μείζων ἐστίν. ἔστω μείζων ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ σύμμετρος ἔστω ἡ ΓΔ· λέγω, ὅτι ἡ ΓΔ μείζων ἐστίν. διῃρήσθω ἡ ΑΒ κατὰ τὸ Ε· αἱ ΑΕ, ΕΒ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ῥητόν, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν μέσον· καὶ γεγονέτω τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΓΔ, οὕτως ἥ τε ΑΕ πρὸς τὴν ΓΖ καὶ ἡ ΕΒ πρὸς τὴν ΖΔ, καὶ ὡς ἄρα ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΓΖ, οὕτως ἡ ΕΒ πρὸς τὴν ΖΔ. σύμμετρος δὲ ἡ ΑΒ τῇ ΓΔ. σύμμετρος ἄρα καὶ ἑκατέρα τῶν ΑΕ, ΕΒ ἑκατέρᾳ τῶν ΓΖ, ΖΔ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς τὴν ΓΖ, οὕτως ἡ ΕΒ πρὸς τὴν ΖΔ, καὶ ἐναλλὰξ ὡς ἡ ΑΕ πρὸς ΕΒ, οὕτως ἡ ΓΖ πρὸς ΖΔ, καὶ συνθέντι ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΕ, οὕτως ἡ ΓΔ πρὸς τὴν ΔΖ· καὶ ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΕ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΔΖ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΕ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΓΖ. καὶ ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ πρὸς τὰ ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ πρὸς τὰ ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ· καὶ ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ, οὕτως τὰ ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ πρὸς τὰ ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ. σύμμετρον δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΔ· σύμμετρα ἄρα καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τοῖς ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ. καί ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ ἅμα ῥητόν, καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ ἅμα ῥητόν ἐστιν. ὁμοίως δὲ καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ σύμμετρόν ἐστι τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ. καί ἐστι μέσον τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ· μέσον ἄρα καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ. αἱ ΓΖ, ΖΔ ἄρα δυνάμει ἀσύμμετροί εἰσι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ἅμα ῥητόν, τὸ δὲ δὶς ὑπʼ αὐτῶν μέσον· ὅλη ἄρα ἡ ΓΔ ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη μείζων. ἡ ἄρα τῇ μείζονι σύμμετρος μείζων ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.69Önerme 69. Karesi rasyonel artı orta olan doğruyla ortak ölçülü olan doğrunun [da] karesi rasyonel artı ortadır.

AB karesi rasyonel artı orta olan bir doğru, GD de AB ile ortak ölçülü bir doğru olsun. GD'nin de karesi rasyonel artı orta olan bir doğru olduğu gösterilmelidir.

AB, E'de doğrularına ayrılsın; o hâlde AE ile EB, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni rasyonel yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. Kurgu öncekilerle aynı olsun. Benzer şekilde, GZ ile ZD'nin de karece ortak ölçüsüz olduğunu, AE ve EB üzerindeki karelerin toplamının GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamıyla, AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgenin de GZ ile ZD'nin çevrelediğiyle ortak ölçülü olduğunu göstereceğiz. Dolayısıyla GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamı orta, GZ ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgen rasyoneldir.

Öyleyse GD'nin karesi rasyonel artı ortadır. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.69

ἡ τῇ ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένῃ σύμμετρος [καὶ αὐτὴ] ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη ἐστίν. ἔστω ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ σύμμετρος ἔστω ἡ ΓΔ· δεικτέον, ὅτι καὶ ἡ ΓΔ ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη ἐστίν. διῃρήσθω ἡ ΑΒ εἰς τὰς εὐθείας κατὰ τὸ Ε· αἱ ΑΕ, ΕΒ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν· καὶ τὰ αὐτὰ κατεσκευάσθω τοῖς πρότερον. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι, καὶ σύμμετρον τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ, τὸ δὲ ὑπὸ ΑΕ, ΕΒ τῷ ὑπὸ ΓΖ, ΖΔ· ὥστε καὶ τὸ [μὲν] συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ τετραγώνων ἐστὶ μέσον, τὸ δʼ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ ῥητόν. ῥητὸν ἄρα καὶ μέσον δυναμένη ἐστὶν ἡ ΓΔ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.70Önerme 70. Karesi iki orta olan doğruyla ortak ölçülü olan doğrunun karesi de iki ortadır.

AB karesi iki orta olan bir doğru, GD de AB ile ortak ölçülü bir doğru olsun. GD'nin de karesi iki orta olan bir doğru olduğu gösterilmelidir.

AB'nin karesi iki orta olduğundan, E'de doğrularına ayrılsın; o hâlde AE ile EB, üzerlerindeki [karelerin] toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni de orta ve üstelik AE ve EB üzerindeki karelerin toplamını AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüz yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. Kurgu öncekilerle aynı olsun. Benzer şekilde, GZ ile ZD'nin de karece ortak ölçüsüz olduğunu, AE ve EB üzerindeki karelerin toplamının GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamıyla, AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgenin de GZ ile ZD'nin çevrelediğiyle ortak ölçülü olduğunu göstereceğiz. Dolayısıyla GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamı orta, GZ ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgen de ortadır; üstelik GZ ve ZD üzerindeki karelerin toplamı GZ ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse GD'nin karesi iki ortadır. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.70

ἡ τῇ δύο μέσα δυναμένῃ σύμμετρος δύο μέσα δυναμένη ἐστίν. ἔστω δύο μέσα δυναμένη ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ σύμμετρος ἡ ΓΔ· δεικτέον, ὅτι καὶ ἡ ΓΔ δύο μέσα δυναμένη ἐστίν. ἐπεὶ γὰρ δύο μέσα δυναμένη ἐστὶν ἡ ΑΒ, διῃρήσθω εἰς τὰς εὐθείας κατὰ τὸ Ε· αἱ ΑΕ, ΕΒ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν [τετραγώνων] μέσον καὶ τὸ ὑπʼ αὐτῶν μέσον καὶ ἔτι ἀσύμμετρον τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τετραγώνων τῷ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ· καὶ κατεσκευάσθω τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ αἱ ΓΖ, ΖΔ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι καὶ σύμμετρον τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ, τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ· ὥστε καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ τετραγώνων μέσον ἐστὶ καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ μέσον καὶ ἔτι ἀσύμμετρον τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ τετραγώνων τῷ ὑπὸ τῶν ΓΖ, ΖΔ. ἡ ἄρα ΓΔ δύο μέσα δυναμένη ἐστίν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.71Önerme 71. Rasyonel bir alanla orta bir alan toplandığında dört irrasyonel doğru ortaya çıkar: ya iki adlı ya birinci iki ortalı ya büyük doğru ya da karesi rasyonel artı orta olan doğru.

AB rasyonel, GD orta bir alan olsun. Diyorum ki karesi AD alanına eşit olan doğru ya iki adlı ya birinci iki ortalı ya büyük doğrudur ya da karesi rasyonel artı orta olan doğrudur.

AB, GD'den ya büyüktür ya küçüktür. Önce büyük olsun. EZ rasyonel doğrusu ortaya konsun; EZ'ye, AB'ye eşit EH uygulanıp genişlik olarak ETh'yi, DG'ye eşit ThI uygulanıp genişlik olarak ThK'yi meydana getirsin. AB rasyonel olup EH'ye eşit olduğundan, EH de rasyoneldir. Bu, EZ'ye uygulanıp genişlik olarak ETh'yi meydana getirmiştir; o hâlde ETh rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçülüdür. Yine, GD orta olup ThI'ya eşit olduğundan, ThI da ortadır. Bu, rasyonel EZ doğrusuna uygulanıp genişlik olarak ThK'yi meydana getirmiştir; o hâlde ThK rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. GD orta, AB rasyonel olduğundan AB, GD ile ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla EH de ThI ile ortak ölçüsüzdür. EH'nin ThI'ya oranı ise ETh'nin ThK'ye oranı gibidir; o hâlde ETh da ThK ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki ETh ile ThK yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde Th'de ayrılmış EK iki adlı bir doğrudur. AB, GD'den büyük olduğundan ve AB, EH'ye, GD de ThI'ya eşit olduğundan, EH de ThI'dan büyüktür; o hâlde ETh da ThK'den büyüktür. Buna göre ETh'nin karesi ThK'ninkinden, ya kendisiyle uzunlukça ortak ölçülü ya da ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Önce kendisiyle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. Büyük ad ThE, ortaya konan rasyonel EZ doğrusuyla ortak ölçülüdür; o hâlde EK birinci iki adlı doğrudur. EZ ise rasyoneldir. Bir alan rasyonel bir doğru ile birinci iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru iki adlıdır. O hâlde karesi EI'ya eşit olan doğru iki adlıdır; dolayısıyla karesi AD'ye eşit olan doğru da iki adlıdır. Şimdi de ETh'nin karesi ThK'ninkinden, kendisiyle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. Büyük ad ETh, ortaya konan rasyonel EZ doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde EK dördüncü iki adlı doğrudur. EZ ise rasyoneldir. Bir alan rasyonel bir doğru ile dördüncü iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru, büyük denen irrasyonel doğrudur. O hâlde karesi EI alanına eşit olan doğru büyük doğrudur; dolayısıyla karesi AD'ye eşit olan doğru da büyük doğrudur.

Şimdi de AB, GD'den küçük olsun. O hâlde EH de ThI'dan küçüktür; dolayısıyla ETh da ThK'den küçüktür. ThK'nin karesi ETh'ninkinden ya kendisiyle ortak ölçülü ya da ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Önce kendisiyle uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. Küçük ad ETh, ortaya konan rasyonel EZ doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde EK ikinci iki adlı doğrudur. EZ ise rasyoneldir. Bir alan rasyonel bir doğru ile ikinci iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru birinci iki ortalıdır. O hâlde karesi EI alanına eşit olan doğru birinci iki ortalıdır; dolayısıyla karesi AD'ye eşit olan doğru da birinci iki ortalıdır. Şimdi de ThK'nin karesi ThE'ninkinden, kendisiyle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. Küçük ad ETh, ortaya konan rasyonel EZ doğrusuyla ortak ölçülüdür; o hâlde EK beşinci iki adlı doğrudur. EZ ise rasyoneldir. Bir alan rasyonel bir doğru ile beşinci iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğrunun karesi rasyonel artı ortadır. O hâlde karesi EI alanına eşit olan doğrunun karesi rasyonel artı ortadır; dolayısıyla karesi AD alanına eşit olan doğrunun da karesi rasyonel artı ortadır.

Öyleyse rasyonel bir alanla orta bir alan toplandığında dört irrasyonel doğru ortaya çıkar: ya iki adlı ya birinci iki ortalı ya büyük doğru ya da karesi rasyonel artı orta olan doğru. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.71

ῥητοῦ καὶ μέσου συντιθεμένου τέσσαρες ἄλογοι γίγνονται ἤτοι ἐκ δύο ὀνομάτων ἢ ἐκ δύο μέσων πρώτη ἢ μείζων ἢ ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη. ἔστω ῥητὸν μὲν τὸ ΑΒ, μέσον δὲ τὸ ΓΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΔ χωρίον δυναμένη ἤτοι ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶν ἢ ἐκ δύο μέσων πρώτη ἢ μείζων ἢ ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη. τὸ γὰρ ΑΒ τοῦ ΓΔ ἤτοι μεῖζόν ἐστιν ἢ ἔλασσον. ἔστω πρότερον μεῖζον· καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΕΖ, καὶ παραβεβλήσθω παρὰ τὴν ΕΖ τῷ ΑΒ ἴσον τὸ ΕΗ πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΘ· τῷ δὲ ΔΓ ἴσον παρὰ τὴν ΕΖ παραβεβλήσθω τὸ ΘΙ πλάτος ποιοῦν τὴν ΘΚ. καὶ ἐπεὶ ῥητόν ἐστι τὸ ΑΒ καί ἐστιν ἴσον τῷ ΕΗ, ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ΕΗ. καὶ παρὰ [ῥητὴν] τὴν ΕΖ παραβέβληται πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΘ· ἡ ΕΘ ἄρα ῥητή ἐστι καὶ σύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. πάλιν, ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ ΓΔ καί ἐστιν ἴσον τῷ ΘΙ, μέσον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΘΙ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΘΚ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΘΚ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. καὶ ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ ΓΔ, ῥητὸν δὲ τὸ ΑΒ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΒ τῷ ΓΔ· ὥστε καὶ τὸ ΕΗ ἀσύμμετρόν ἐστι τῷ ΘΙ. ὡς δὲ τὸ ΕΗ πρὸς τὸ ΘΙ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΕΘ πρὸς τὴν ΘΚ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΕΘ τῇ ΘΚ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ΕΘ, ΘΚ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΕΚ διῃρημένη κατὰ τὸ Θ. καὶ ἐπεὶ μεῖζόν ἐστι τὸ ΑΒ τοῦ ΓΔ, ἴσον δὲ τὸ μὲν ΑΒ τῷ ΕΗ, τὸ δὲ ΓΔ τῷ ΘΙ, μεῖζον ἄρα καὶ τὸ ΕΗ τοῦ ΘΙ· καὶ ἡ ΕΘ ἄρα μείζων ἐστὶ τῆς ΘΚ. ἤτοι οὖν ἡ ΕΘ τῆς ΘΚ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει ἢ τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου. δυνάσθω πρότερον τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. καί ἐστιν ἡ μείζων ἡ ΘΕ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΕΖ· ἡ ἄρα ΕΚ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πρώτη. ῥητὴ δὲ ἡ ΕΖ· ἐὰν δὲ χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων πρώτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστίν. ἡ ἄρα τὸ ΕΙ δυναμένη ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστίν· ὥστε καὶ ἡ τὸ ΑΔ δυναμένη ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστίν. ἀλλὰ δὴ δυνάσθω ἡ ΕΘ τῆς ΘΚ μεῖζον τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ· καί ἐστιν ἡ μείζων ἡ ΕΘ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΕΖ μήκει· ἡ ἄρα ΕΚ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ τετάρτη. ῥητὴ δὲ ἡ ΕΖ· ἐὰν δὲ χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων τετάρτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη μείζων. ἡ ἄρα τὸ ΕΙ χωρίον δυναμένη μείζων ἐστίν· ὥστε καὶ ἡ τὸ ΑΔ δυναμένη μείζων ἐστίν. ἀλλὰ δὴ ἔστω ἔλασσον τὸ ΑΒ τοῦ ΓΔ· καὶ τὸ ΕΗ ἄρα ἔλασσόν ἐστι τοῦ ΘΙ· ὥστε καὶ ἡ ΕΘ ἐλάσσων ἐστὶ τῆς ΘΚ. ἤτοι δὲ ἡ ΘΚ τῆς ΕΘ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ ἢ τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου. δυνάσθω πρότερον τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει· καί ἐστιν ἡ ἐλάσσων ἡ ΕΘ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΕΖ μήκει· ἡ ἄρα ΕΚ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ δευτέρα. ῥητὴ δὲ ἡ ΕΖ· ἐὰν δὲ χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων δευτέρας, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἐκ δύο μέσων ἐστὶ πρώτη. ἡ ἄρα τὸ ΕΙ χωρίον δυναμένη ἐκ δύο μέσων ἐστὶ πρώτη· ὥστε καὶ ἡ τὸ ΑΔ δυναμένη ἐκ δύο μέσων ἐστὶ πρώτη. ἀλλὰ δὴ ἡ ΘΚ τῆς ΘΕ μεῖζον δυνάσθω τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καί ἐστιν ἡ ἐλάσσων ἡ ΕΘ σύμμετρος τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΕΖ· ἡ ἄρα ΕΚ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ πέμπτη. ῥητὴ δὲ ἡ ΕΖ· ἐὰν δὲ χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων πέμπτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη ἐστίν. ἡ ἄρα τὸ ΕΙ χωρίον δυναμένη ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη ἐστίν· ὥστε καὶ ἡ τὸ ΑΔ χωρίον δυναμένη ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη ἐστίν. ῥητοῦ ἄρα καὶ μέσου συντιθεμένου τέσσαρες ἄλογοι γίγνονται ἤτοι ἐκ δύο ὀνομάτων ἢ ἐκ δύο μέσων πρώτη ἢ μείζων ἢ ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.72Önerme 72. Birbiriyle ortak ölçüsüz iki orta alan toplandığında geri kalan iki irrasyonel doğru ortaya çıkar: ya ikinci iki ortalı ya da karesi iki orta olan doğru.

Birbiriyle ortak ölçüsüz iki orta alan, AB ile GD toplansın. Diyorum ki karesi AD alanına eşit olan doğru ya ikinci iki ortalıdır ya da karesi iki orta olan doğrudur.

AB, GD'den ya büyüktür ya küçüktür. Diyelim ki önce AB, GD'den büyük olsun. EZ rasyonel doğrusu ortaya konsun; EZ'ye, AB'ye eşit EH uygulanıp genişlik olarak ETh'yi, GD'ye eşit ThI uygulanıp genişlik olarak ThK'yi meydana getirsin. AB ile GD'nin her biri orta olduğundan, EH ile ThI'nın her biri de ortadır. Bunlar rasyonel ZE doğrusuna uygulanıp genişlik olarak ETh ile ThK'yi meydana getirmiştir; o hâlde ETh ile ThK'nin her biri rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AB, GD ile ortak ölçüsüz olduğundan ve AB, EH'ye, GD de ThI'ya eşit olduğundan, EH de ThI ile ortak ölçüsüzdür. EH'nin ThI'ya oranı ise ETh'nin ThK'ye oranı gibidir; o hâlde ETh, ThK ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki ETh ile ThK yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde EK iki adlıdır. ETh'nin karesi ThK'ninkinden ya kendisiyle ortak ölçülü ya da ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. Önce kendisiyle uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. ETh ile ThK'den hiçbiri ortaya konan rasyonel EZ doğrusuyla uzunlukça ortak ölçülü değildir; o hâlde EK üçüncü iki adlı doğrudur. EZ ise rasyoneldir. Bir alan rasyonel bir doğru ile üçüncü iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru ikinci iki ortalıdır. O hâlde karesi EI'ya, yani AD'ye eşit olan doğru ikinci iki ortalıdır. Şimdi de ETh'nin karesi ThK'ninkinden, kendisiyle uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. ETh ile ThK'nin her biri EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde EK altıncı iki adlı doğrudur. Bir alan rasyonel bir doğru ile altıncı iki adlı doğrunun çevrelediği alansa, karesi bu alana eşit olan doğru, karesi iki orta olan doğrudur. Dolayısıyla karesi AD alanına eşit olan doğru da karesi iki orta olan doğrudur.

[AB, GD'den küçük olsa da karesi AD alanına eşit olan doğrunun ya ikinci iki ortalı ya da karesi iki orta olan doğru olduğunu benzer şekilde göstereceğiz.]

Öyleyse birbiriyle ortak ölçüsüz iki orta alan toplandığında geri kalan iki irrasyonel doğru ortaya çıkar: ya ikinci iki ortalı ya da karesi iki orta olan doğru.

İki adlı doğru ve ondan sonra gelen irrasyonel doğrular ne orta doğruyla ne de birbirleriyle aynıdır. Çünkü orta bir doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak, rasyonel olan ve uygulandığı doğruyla uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğruyu meydana getirir. İki adlı doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak birinci iki adlı doğruyu meydana getirir. Birinci iki ortalı doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak ikinci iki adlı doğruyu meydana getirir. İkinci iki ortalı doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak üçüncü iki adlı doğruyu meydana getirir. Büyük doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak dördüncü iki adlı doğruyu meydana getirir. Karesi rasyonel artı orta olan doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak beşinci iki adlı doğruyu meydana getirir. Karesi iki orta olan doğrunun üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak altıncı iki adlı doğruyu meydana getirir. Sayılan bu genişlikler hem ilkinden hem de birbirlerinden farklıdır: ilkinden rasyonel oldukları için, birbirlerinden ise sıraları aynı olmadığı için. Dolayısıyla bu irrasyonel doğruların kendileri de birbirinden farklıdır.

10.prop2.72

δύο μέσων ἀσυμμέτρων ἀλλήλοις συντιθεμένων αἱ λοιπαὶ δύο ἄλογοι γίγνονται ἤτοι ἐκ δύο μέσων δευτέρα ἢ [ἡ] δύο μέσα δυναμένη. Συγκείσθω γὰρ δύο μέσα ἀσύμμετρα ἀλλήλοις τὰ ΑΒ, ΓΔ· λέγω, ὅτι ἡ τὸ ΑΔ χωρίον δυναμένη ἤτοι ἐκ δύο μέσων ἐστὶ δευτέρα ἢ δύο μέσα δυναμένη. τὸ γὰρ ΑΒ τοῦ ΓΔ ἤτοι μεῖζόν ἐστιν ἢ ἔλασσον. ἔστω, εἰ τύχοι, πρότερον μεῖζον τὸ ΑΒ τοῦ ΓΔ· καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΕΖ, καὶ τῷ μὲν ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΕΖ παραβεβλήσθω τὸ ΕΗ πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΘ, τῷ δὲ ΓΔ ἴσον τὸ ΘΙ πλάτος ποιοῦν τὴν ΘΚ. καὶ ἐπεὶ μέσον ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΑΒ, ΓΔ, μέσον ἄρα καὶ ἑκάτερον τῶν ΕΗ, ΘΙ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΖΕ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὰς ΕΘ, ΘΚ· ἑκατέρα ἄρα τῶν ΕΘ, ΘΚ ῥητή ἐστι καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ ΑΒ τῷ ΓΔ, καί ἐστιν ἴσον τὸ μὲν ΑΒ τῷ ΕΗ, τὸ δὲ ΓΔ τῷ ΘΙ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΕΗ τῷ ΘΙ. ὡς δὲ τὸ ΕΗ πρὸς τὸ ΘΙ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΕΘ πρὸς ΘΚ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΘ τῇ ΘΚ μήκει. αἱ ΕΘ, ΘΚ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἐκ δύο ἄρα ὀνομάτων ἐστὶν ἡ ΕΚ. ἤτοι δὲ ἡ ΕΘ τῆς ΘΚ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ ἢ τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου. δυνάσθω πρότερον τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει· καὶ οὐδετέρα τῶν ΕΘ, ΘΚ σύμμετρός ἐστι τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ τῇ ΕΖ μήκει· ἡ ΕΚ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ τρίτη. ῥητὴ δὲ ἡ ΕΖ· ἐὰν δὲ χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων τρίτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἐκ δύο μέσων ἐστὶ δευτέρα· ἡ ἄρα τὸ ΕΙ, τουτέστι τὸ ΑΔ, δυναμένη ἐκ δύο μέσων ἐστὶ δευτέρα. ἀλλὰ δὴ ἡ ΕΘ τῆς ΘΚ μεῖζον δυνάσθω τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει· καὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἑκατέρα τῶν ΕΘ, ΘΚ τῇ ΕΖ μήκει· ἡ ἄρα ΕΚ ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶν ἕκτη. ἐὰν δὲ χωρίον περιέχηται ὑπὸ ῥητῆς καὶ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων ἕκτης, ἡ τὸ χωρίον δυναμένη ἡ δύο μέσα δυναμένη ἐστίν· ὥστε καὶ ἡ τὸ ΑΔ χωρίον δυναμένη ἡ δύο μέσα δυναμένη ἐστίν. [Ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι κἂν ἔλαττον ᾖ τὸ ΑΒ τοῦ ΓΔ, ἡ τὸ ΑΔ χωρίον δυναμένη ἢ ἐκ δύο μέσων δευτέρα ἐστὶν ἤτοι δύο μέσα δυναμένη]. δύο ἄρα μέσων ἀσυμμέτρων ἀλλήλοις συντιθεμένων αἱ λοιπαὶ δύο ἄλογοι γίγνονται ἤτοι ἐκ δύο μέσων δευτέρα ἢ δύο μέσα δυναμένη. ἡ ἐκ δύο ὀνομάτων καὶ αἱ μετʼ αὐτὴν ἄλογοι οὔτε τῇ μέσῃ οὔτε ἀλλήλαις εἰσὶν αἱ αὐταί. τὸ μὲν γὰρ ἀπὸ μέσης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ῥητὴν καὶ ἀσύμμετρον τῇ παρʼ ἣν παράκειται μήκει. τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ἐκ δύο ὀνομάτων παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων πρώτην. τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ἐκ δύο μέσων πρώτης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων δευτέραν. τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ἐκ δύο μέσων δευτέρας παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων τρίτην. τὸ δὲ ἀπὸ τῆς μείζονος παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων τετάρτην. τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων πέμπτην. τὸ δὲ ἀπὸ τῆς δύο μέσα δυναμένης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ τὴν ἐκ δύο ὀνομάτων ἕκτην. τὰ δʼ εἰρημένα πλάτη διαφέρει τοῦ τε πρώτου καὶ ἀλλήλων, τοῦ μὲν πρώτου, ὅτι ῥητή ἐστιν, ἀλλήλων δέ, ὅτι τῇ τάξει οὐκ εἰσὶν αἱ αὐταί· ὥστε καὶ αὐταὶ αἱ ἄλογοι διαφέρουσιν ἀλλήλων.

10.prop2.73Önerme 73. Rasyonel bir doğrudan, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan rasyonel bir doğru çıkarılırsa, kalan doğru irrasyoneldir; ona kesik (ἀποτομή) denilsin.

Rasyonel AB doğrusundan, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan rasyonel BG doğrusu çıkarılsın. Diyorum ki kalan AG, kesik denen irrasyonel doğrudur.

AB, BG ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan ve AB'nin BG'ye oranı AB üzerindeki karenin AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibi olduğundan, AB üzerindeki kare AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Oysa AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı AB üzerindeki kareyle, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da bu dikdörtgenle ortak ölçülüdür. AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla GA üzerindeki karenin toplamına eşit olduğundan, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı kalan AG üzerindeki kareyle de ortak ölçüsüzdür. AB ve BG üzerindeki kareler ise rasyoneldir; o hâlde AG irrasyoneldir; ona kesik denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.73

ἐὰν ἀπὸ ῥητῆς ῥητὴ ἀφαιρεθῇ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, ἡ λοιπὴ ἄλογός ἐστιν· καλείσθω δὲ ἀποτομή. ἀπὸ γὰρ ῥητῆς τῆς ΑΒ ῥητὴ ἀφῃρήσθω ἡ ΒΓ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ· λέγω, ὅτι ἡ λοιπὴ ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἀποτομή. ἐπεὶ γὰρ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ μήκει, καί ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΒ σύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετράγωνα, τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ σύμμετρόν ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. καὶ ἐπειδήπερ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσα ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΑ, καὶ λοιπῷ ἄρα τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ ἀσύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ῥητὰ δὲ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ἄλογος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ· καλείσθω δὲ ἀποτομή. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.74Önerme 74. Orta bir doğrudan, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan ve bütünle birlikte rasyonel bir alan çevreleyen orta bir doğru çıkarılırsa, kalan doğru irrasyoneldir; ona ortanın birinci kesiği (μέσης ἀποτομὴ πρώτη) denilsin.

Orta AB doğrusundan, AB ile yalnız karece ortak ölçülü olan ve AB ile çevrelediği dikdörtgeni rasyonel yapan orta BG doğrusu çıkarılsın. Diyorum ki kalan AG irrasyoneldir; ona ortanın birinci kesiği denilsin.

AB ile BG orta olduğundan, AB ve BG üzerindeki kareler de ortadır. AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise rasyoneldir; o hâlde AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür. Dolayısıyla bu iki katlık dikdörtgen kalan AG üzerindeki kareyle de ortak ölçüsüzdür; çünkü bütün, parçalarından biriyle ortak ölçüsüzse, baştaki büyüklükler de ortak ölçüsüz olur. AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı rasyoneldir; o hâlde AG üzerindeki kare irrasyoneldir; demek ki AG irrasyoneldir; ona ortanın birinci kesiği denilsin.

10.prop2.74

ἐὰν ἀπὸ μέσης μέση ἀφαιρεθῇ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ῥητὸν περιέχουσα, ἡ λοιπὴ ἄλογός ἐστιν· καλείσθω δὲ μέσης ἀποτομὴ πρώτη. ἀπὸ γὰρ μέσης τῆς ΑΒ μέση ἀφῃρήσθω ἡ ΒΓ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ΑΒ, μετὰ δὲ τῆς ΑΒ ῥητὸν ποιοῦσα τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· λέγω, ὅτι ἡ λοιπὴ ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν· καλείσθω δὲ μέσης ἀποτομὴ πρώτη. ἐπεὶ γὰρ αἱ ΑΒ, ΒΓ μέσαι εἰσίν, μέσα ἐστὶ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ῥητὸν δὲ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ἀσύμμετρα ἄρα τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· καὶ λοιπῷ ἄρα τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ἐπεὶ κἂν τὸ ὅλον ἑνὶ αὐτῶν ἀσύμμετρον ᾖ, καὶ τὰ ἐξ ἀρχῆς μεγέθη ἀσύμμετρα ἔσται. ῥητὸν δὲ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ἄλογον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ· ἄλογος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ· καλείσθω δὲ μέσης ἀποτομὴ πρώτη.

10.prop2.75Önerme 75. Orta bir doğrudan, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan ve bütünle birlikte orta bir alan çevreleyen orta bir doğru çıkarılırsa, kalan doğru irrasyoneldir; ona ortanın ikinci kesiği (μέσης ἀποτομὴ δευτέρα) denilsin.

Orta AB doğrusundan, bütün AB ile yalnız karece ortak ölçülü olan ve bütün AB ile birlikte orta bir alan, yani AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgeni çevreleyen orta GB doğrusu çıkarılsın. Diyorum ki kalan AG irrasyoneldir; ona ortanın ikinci kesiği denilsin.

DI rasyonel doğrusu ortaya konsun; DI'ya, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamına eşit DE uygulanıp genişlik olarak DH'yi, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşit DTh uygulanıp genişlik olarak DZ'yi meydana getirsin; o hâlde kalan ZE, AG üzerindeki kareye eşittir. AB ve BG üzerindeki kareler orta ve birbiriyle ortak ölçülü olduğundan DE de ortadır. Bu, rasyonel DI doğrusuna uygulanıp genişlik olarak DH'yi meydana getirmiştir; o hâlde DH rasyoneldir ve DI ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Yine, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen orta olduğundan, bunun iki katı da ortadır. Bu iki kat DTh'ye eşittir; o hâlde DTh de ortadır. Bu, rasyonel DI doğrusuna uygulanıp genişlik olarak DZ'yi meydana getirmiştir; o hâlde DZ rasyoneldir ve DI ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AB ile BG yalnız karece ortak ölçülü olduğundan, AB, BG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde AB üzerindeki kare de AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Oysa AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı AB üzerindeki kareyle, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da bu dikdörtgenle ortak ölçülüdür; o hâlde AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamıyla ortak ölçüsüzdür. DE, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamına, DTh de AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir; o hâlde DE, DTh ile ortak ölçüsüzdür. DE'nin DTh'ye oranı ise HD'nin DZ'ye oranı gibidir; o hâlde HD, DZ ile ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki HD ile DZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde ZH bir kesiktir. DI ise rasyoneldir. Rasyonel bir doğru ile irrasyonel bir doğrunun çevrelediği alan irrasyoneldir ve karesi bu alana eşit olan doğru da irrasyoneldir. AG'nin karesi ZE'ye eşittir; o hâlde AG irrasyoneldir; ona ortanın ikinci kesiği denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.75

ἐὰν ἀπὸ μέσης μέση ἀφαιρεθῇ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλη, μετὰ δὲ τῆς ὅλης μέσον περιέχουσα, ἡ λοιπὴ ἄλογός ἐστιν· καλείσθω δὲ μέσης ἀποτομὴ δευτέρα. ἀπὸ γὰρ μέσης τῆς ΑΒ μέση ἀφῃρήσθω ἡ ΓΒ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ τῇ ΑΒ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης τῆς ΑΒ μέσον περιέχουσα τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· λέγω, ὅτι ἡ λοιπὴ ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν· καλείσθω δὲ μέσης ἀποτομὴ δευτέρα. Ἐκκείσθω γὰρ ῥητὴ ἡ ΔΙ, καὶ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον παρὰ τὴν ΔΙ παραβεβλήσθω τὸ ΔΕ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον παρὰ τὴν ΔΙ παραβεβλήσθω τὸ ΔΘ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΖ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΖΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ. καὶ ἐπεὶ μέσα καὶ σύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, μέσον ἄρα καὶ τὸ ΔΕ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΔΙ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΙ μήκει. πάλιν, ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, καὶ τὸ δὶς ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ μέσον ἐστίν. καί ἐστιν ἴσον τῷ ΔΘ· καὶ τὸ ΔΘ ἄρα μέσον ἐστίν. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΔΙ παραβέβληται πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΖ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΖ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΙ μήκει. καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΒ, ΒΓ δυνάμει μόνον σύμμετροί εἰσιν, ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ μήκει· ἀσύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τῷ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΒ σύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ σύμμετρόν ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ἴσον δὲ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τὸ ΔΕ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τὸ ΔΘ· ἀσύμμετρον ἄρα [ἐστὶ] τὸ ΔΕ τῷ ΔΘ. ὡς δὲ τὸ ΔΕ πρὸς τὸ ΔΘ, οὕτως ἡ ΗΔ πρὸς τὴν ΔΖ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΗΔ τῇ ΔΖ. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ἄρα ΗΔ, ΔΖ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἡ ΖΗ ἄρα ἀποτομή ἐστιν. ῥητὴ δὲ ἡ ΔΙ· τὸ δὲ ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀλόγου περιεχόμενον ἄλογόν ἐστιν, καὶ ἡ δυναμένη αὐτὸ ἄλογός ἐστιν. καὶ δύναται τὸ ΖΕ ἡ ΑΓ· ἡ ΑΓ ἄρα ἄλογός ἐστιν· καλείσθω δὲ μέσης ἀποτομὴ δευτέρα. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.76Önerme 76. Bir doğrudan, bütünle karece ortak ölçüsüz olan ve bütünle birlikte, üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgeni orta yapan bir doğru çıkarılırsa, kalan doğru irrasyoneldir; ona küçük doğru (ἐλάσσων) denilsin.

AB doğrusundan, bütünle karece ortak ölçüsüz olan ve sözü edilen şartları sağlayan BG doğrusu çıkarılsın. Diyorum ki kalan AG, küçük doğru denen irrasyonel doğrudur.

AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı rasyonel, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise orta olduğundan, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı bu iki katlık dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür; döndürerek, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı kalan AG üzerindeki kareyle de ortak ölçüsüzdür. AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı rasyoneldir; o hâlde AG üzerindeki kare irrasyoneldir; demek ki AG irrasyoneldir; ona küçük doğru denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.76

ἐὰν ἀπὸ εὐθείας εὐθεῖα ἀφαιρεθῇ δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ποιοῦσα τὰ μὲν ἀπʼ αὐτῶν ἅμα ῥητόν, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν μέσον, ἡ λοιπὴ ἄλογός ἐστιν· καλείσθω δὲ ἐλάσσων. ἀπὸ γὰρ εὐθείας τῆς ΑΒ εὐθεῖα ἀφῃρήσθω ἡ ΒΓ δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ ποιοῦσα τὰ προκείμενα. λέγω, ὅτι ἡ λοιπὴ ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἐλάσσων. ἐπεὶ γὰρ τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετραγώνων ῥητόν ἐστιν, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ μέσον, ἀσύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· καὶ ἀναστρέψαντι λοιπῷ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ ἀσύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ῥητὰ δὲ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ἄλογον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ· ἄλογος ἄρα ἡ ΑΓ· καλείσθω δὲ ἐλάσσων. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.77Önerme 77. Bir doğrudan, bütünle karece ortak ölçüsüz olan ve bütünle birlikte, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını rasyonel yapan bir doğru çıkarılırsa, kalan doğru irrasyoneldir; ona rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğru (ἡ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα) denilsin.

AB doğrusundan, AB ile karece ortak ölçüsüz olan ve sözü edilen şartları sağlayan BG doğrusu çıkarılsın. Diyorum ki kalan AG, az önce adı verilen irrasyonel doğrudur.

AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı orta, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise rasyonel olduğundan, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı bu iki katlık dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür; o hâlde kalan AG üzerindeki kare de AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür. Bu iki katlık dikdörtgen rasyoneldir; o hâlde AG üzerindeki kare irrasyoneldir; demek ki AG irrasyoneldir; ona rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğru denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.77

ἐὰν ἀπὸ εὐθείας εὐθεῖα ἀφαιρεθῇ δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ποιοῦσα τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον, τὸ δὲ δὶς ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν, ἡ λοιπὴ ἄλογός ἐστιν· καλείσθω δὲ ἡ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα. ἀπὸ γὰρ εὐθείας τῆς ΑΒ εὐθεῖα ἀφῃρήσθω ἡ ΒΓ δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ΑΒ ποιοῦσα τὰ προκείμενα· λέγω, ὅτι ἡ λοιπὴ ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν ἡ προειρημένη. ἐπεὶ γὰρ τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετραγώνων μέσον ἐστίν, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ῥητόν, ἀσύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ ἀσύμμετρόν ἐστι τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. καί ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ῥητόν· τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ΑΓ ἄλογόν ἐστιν· ἄλογος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ· καλείσθω δὲ ἡ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.78Önerme 78. Bir doğrudan, bütünle karece ortak ölçüsüz olan ve bütünle birlikte, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta ve üstelik bu karelerin toplamını o iki katla ortak ölçüsüz yapan bir doğru çıkarılırsa, kalan doğru irrasyoneldir; ona ortayla birlikte bütünü orta yapan doğru (ἡ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα) denilsin.

AB doğrusundan, AB ile karece ortak ölçüsüz olan ve sözü edilen şartları sağlayan BG doğrusu çıkarılsın. Diyorum ki kalan AG, ortayla birlikte bütünü orta yapan doğru denen irrasyonel doğrudur.

DI rasyonel doğrusu ortaya konsun; DI'ya, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamına eşit DE uygulanıp genişlik olarak DH'yi meydana getirsin; bundan da AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşit DTh [genişlik olarak DZ'yi meydana getirerek] çıkarılsın. O hâlde kalan ZE, AG üzerindeki kareye eşittir; dolayısıyla AG'nin karesi ZE'ye eşittir. AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı orta olup DE'ye eşit olduğundan DE ortadır. Bu, rasyonel DI doğrusuna uygulanıp genişlik olarak DH'yi meydana getirmiştir; o hâlde DH rasyoneldir ve DI ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Yine, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı orta olup DTh'ye eşit olduğundan DTh ortadır. Bu, rasyonel DI doğrusuna uygulanıp genişlik olarak DZ'yi meydana getirmiştir; o hâlde DZ de rasyoneldir ve DI ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüz olduğundan, DE de DTh ile ortak ölçüsüzdür. DE'nin DTh'ye oranı ise DH'nin DZ'ye oranı gibidir; o hâlde DH, DZ ile ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki HD ile DZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. O hâlde ZH bir kesiktir; ZTh ise rasyoneldir. Rasyonel bir doğru ile bir kesiğin çevrelediği [dikdörtgen] irrasyoneldir ve karesi bu alana eşit olan doğru da irrasyoneldir. AG'nin karesi ZE'ye eşittir; o hâlde AG irrasyoneldir; ona ortayla birlikte bütünü orta yapan doğru denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.78

ἐὰν ἀπὸ εὐθείας εὐθεῖα ἀφαιρεθῇ δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ποιοῦσα τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον τό τε δὶς ὑπʼ αὐτῶν μέσον καὶ ἔτι τὰ ἀπʼ αὐτῶν τετράγωνα ἀσύμμετρα τῷ δὶς ὑπʼ αὐτῶν, ἡ λοιπὴ ἄλογός ἐστιν· καλείσθω δὲ ἡ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα. ἀπὸ γὰρ εὐθείας τῆς ΑΒ εὐθεῖα ἀφῃρήσθω ἡ ΒΓ δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ΑΒ ποιοῦσα τὰ προκείμενα· λέγω, ὅτι ἡ λοιπὴ ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἡ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα. Ἐκκείσθω γὰρ ῥητὴ ἡ ΔΙ, καὶ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον παρὰ τὴν ΔΙ παραβεβλήσθω τὸ ΔΕ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον ἀφῃρήσθω τὸ ΔΘ [πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΖ ]. λοιπὸν ἄρα τὸ ΖΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ· ὥστε ἡ ΑΓ δύναται τὸ ΖΕ. καὶ ἐπεὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετραγώνων μέσον ἐστὶ καί ἐστιν ἴσον τῷ ΔΕ, μέσον ἄρα [ἐστὶ] τὸ ΔΕ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΔΙ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΙ μήκει. πάλιν, ἐπεὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ μέσον ἐστὶ καί ἐστιν ἴσον τῷ ΔΘ, τὸ ἄρα ΔΘ μέσον ἐστίν. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΔΙ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΖ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΔΖ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΙ μήκει. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ἀσύμμετρον ἄρα καὶ τὸ ΔΕ τῷ ΔΘ. ὡς δὲ τὸ ΔΕ πρὸς τὸ ΔΘ, οὕτως ἐστὶ καὶ ἡ ΔΗ πρὸς τὴν ΔΖ· ἀσύμμετρος ἄρα ἡ ΔΗ τῇ ΔΖ. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ΗΔ, ΔΖ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΗ· ῥητὴ δὲ ἡ ΖΘ. τὸ δὲ ὑπὸ ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς περιεχόμενον [ὀρθογώνιον] ἄλογόν ἐστιν, καὶ ἡ δυναμένη αὐτὸ ἄλογός ἐστιν. καὶ δύναται τὸ ΖΕ ἡ ΑΓ· ἡ ΑΓ ἄρα ἄλογός ἐστιν· καλείσθω δὲ ἡ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.79Önerme 79. Bir kesiğe, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan yalnız bir tek rasyonel doğru eklenebilir.

AB bir kesik, BG de ona eklenen doğru (προσαρμόζουσα) olsun; o hâlde AG ile GB yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. Diyorum ki AB'ye, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan başka bir rasyonel doğru eklenemez.

Mümkünse, BD eklensin; o hâlde AD ile DB de yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını ne kadar aşıyorsa, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını o kadar aşar; çünkü ikisi de aynı fazlayla, AB üzerindeki kare kadar aşar. Yer değiştirerek, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını ne kadar aşıyorsa, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını o kadar aşar. AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı ise AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını rasyonel bir alan kadar aşar, çünkü ikisi de rasyoneldir. O hâlde AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını rasyonel bir alan kadar aşar. Bu ise imkânsızdır: ikisi de ortadır, bir orta alan da bir orta alanı rasyonel bir alan kadar aşmaz. Demek ki AB'ye, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan başka bir rasyonel doğru eklenemez.

Öyleyse bir kesiğe, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan yalnız bir tek rasyonel doğru eklenebilir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.79

τῇ ἀποτομῇ μία [μόνον] προσαρμόζει εὐθεῖα ῥητὴ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ. ἔστω ἀποτομὴ ἡ ΑΒ, προσαρμόζουσα δὲ αὐτῇ ἡ ΒΓ· αἱ ΑΓ, ΓΒ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· λέγω, ὅτι τῇ ΑΒ ἑτέρα οὐ προσαρμόζει ῥητὴ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ. εἰ γὰρ δυνατόν, προσαρμοζέτω ἡ ΒΔ· καὶ αἱ ΑΔ, ΔΒ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. καὶ ἐπεί, ᾧ ὑπερέχει τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ, τούτῳ ὑπερέχει καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· τῷ γὰρ αὐτῷ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἀμφότερα ὑπερέχει· ἐναλλὰξ ἄρα, ᾧ ὑπερέχει τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τούτῳ ὑπερέχει [καὶ] τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. τὰ δὲ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ὑπερέχει ῥητῷ· ῥητὰ γὰρ ἀμφότερα. καὶ τὸ δὶς ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ὑπερέχει ῥητῷ· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· μέσα γὰρ ἀμφότερα, μέσον δὲ μέσου οὐχ ὑπερέχει ῥητῷ. τῇ ἄρα ΑΒ ἑτέρα οὐ προσαρμόζει ῥητὴ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ. μία ἄρα μόνη τῇ ἀποτομῇ προσαρμόζει ῥητὴ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.80Önerme 80. Ortanın birinci kesiğine, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan ve bütünle birlikte rasyonel bir alan çevreleyen yalnız bir tek orta doğru eklenebilir.

AB ortanın birinci kesiği olsun ve AB'ye BG eklensin; o hâlde AG ile GB, çevreledikleri dikdörtgen rasyonel olan, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. Diyorum ki AB'ye, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan ve bütünle birlikte rasyonel bir alan çevreleyen başka bir orta doğru eklenemez.

Mümkünse, DB de eklensin. O hâlde AD ile DB, çevreledikleri dikdörtgen rasyonel olan, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını ne kadar aşıyorsa, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını o kadar aşar; çünkü [yine] ikisi de aynı fazlayla, AB üzerindeki kare kadar aşar. Yer değiştirerek, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını ne kadar aşıyorsa, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını o kadar aşar. AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise AG ile GB'nin çevrelediğinin iki katını rasyonel bir alan kadar aşar, çünkü ikisi de rasyoneldir. O hâlde AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı da AG ve GB üzerindeki [karelerin] toplamını rasyonel bir alan kadar aşar. Bu ise imkânsızdır: ikisi de ortadır, bir orta alan da bir orta alanı rasyonel bir alan kadar aşmaz.

Öyleyse ortanın birinci kesiğine, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan ve bütünle birlikte rasyonel bir alan çevreleyen yalnız bir tek orta doğru eklenebilir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.80

τῇ μέσης ἀποτομῇ πρώτῃ μία μόνον προσαρμόζει εὐθεῖα μέση δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ῥητὸν περιέχουσα. ἔστω γὰρ μέσης ἀποτομὴ πρώτη ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ προσαρμοζέτω ἡ ΒΓ· αἱ ΑΓ, ΓΒ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι ῥητὸν περιέχουσαι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· λέγω, ὅτι τῇ ΑΒ ἑτέρα οὐ προσαρμόζει μέση δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ῥητὸν περιέχουσα. εἰ γὰρ δυνατόν, προσαρμοζέτω καὶ ἡ ΔΒ. αἱ ἄρα ΑΔ, ΔΒ μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι ῥητὸν περιέχουσαι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. καὶ ἐπεί, ᾧ ὑπερέχει τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ, τούτῳ ὑπερέχει καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· τῷ γὰρ αὐτῷ [πάλιν] ὑπερέχουσι τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ· ἐναλλὰξ ἄρα, ᾧ ὑπερέχει τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τούτῳ ὑπερέχει καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ὑπερέχει ῥητῷ· ῥητὰ γὰρ ἀμφότερα. καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἄρα τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ [τετραγώνων] ὑπερέχει ῥητῷ· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· μέσα γάρ ἐστιν ἀμφότερα, μέσον δὲ μέσου οὐχ ὑπερέχει ῥητῷ. τῇ ἄρα μέσης ἀποτομῇ πρώτῃ μία μόνον προσαρμόζει εὐθεῖα μέση δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ῥητὸν περιέχουσα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.81Önerme 81. Ortanın ikinci kesiğine, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan ve bütünle birlikte orta bir alan çevreleyen yalnız bir tek orta doğru eklenebilir.

AB ortanın ikinci kesiği, BG de AB'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AG ile GB, çevreledikleri dikdörtgen orta olan, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. Diyorum ki AB'ye, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan ve bütünle birlikte orta bir alan çevreleyen başka bir orta doğru eklenemez.

Mümkünse, BD eklensin; o hâlde AD ile DB de, çevreledikleri dikdörtgen orta olan, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. EZ rasyonel doğrusu ortaya konsun; EZ'ye, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamına eşit EH uygulanıp genişlik olarak EM'yi meydana getirsin; bundan da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşit ThH, genişlik olarak ThM'yi meydana getirerek çıkarılsın. O hâlde kalan EL, AB üzerindeki kareye eşittir; dolayısıyla AB'nin karesi EL'ye eşittir. Yine EZ'ye, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamına eşit EI uygulanıp genişlik olarak EN'yi meydana getirsin. EL de AB üzerindeki kareye eşittir; o hâlde kalan ThI, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. AG ile GB orta olduğundan, AG ve GB üzerindeki kareler de ortadır. Bunların toplamı EH'ye eşittir; o hâlde EH de ortadır. Bu, rasyonel EZ doğrusuna uygulanıp genişlik olarak EM'yi meydana getirmiştir; o hâlde EM rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Yine, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgen orta olduğundan, bunun iki katı da ortadır. Bu iki kat ThH'ye eşittir; o hâlde ThH de ortadır. Bu, rasyonel EZ doğrusuna uygulanıp genişlik olarak ThM'yi meydana getirmiştir; o hâlde ThM de rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AG ile GB yalnız karece ortak ölçülü olduğundan, AG, GB ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AG'nin GB'ye oranı ise AG üzerindeki karenin AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir; o hâlde AG üzerindeki kare bu dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Oysa AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı AG üzerindeki kareyle, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da bu dikdörtgenle ortak ölçülüdür; o hâlde AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür. EH, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamına, HTh de AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir; o hâlde EH, ThH ile ortak ölçüsüzdür. EH'nin ThH'ye oranı ise EM'nin ThM'ye oranı gibidir; o hâlde EM, MTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki EM ile MTh yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde ETh bir kesiktir ve ThM ona eklenen doğrudur. Benzer şekilde ThN'nin de ona eklendiğini göstereceğiz. Demek ki bir kesiğe, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan iki ayrı doğru eklenmektedir; bu ise imkânsızdır.

Öyleyse ortanın ikinci kesiğine, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan ve bütünle birlikte orta bir alan çevreleyen yalnız bir tek orta doğru eklenebilir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.81

τῇ μέσης ἀποτομῇ δευτέρᾳ μία μόνον προσαρμόζει εὐθεῖα μέση δυνάμει μόνον σύμμετρος τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης μέσον περιέχουσα. ἔστω μέσης ἀποτομὴ δευτέρα ἡ ΑΒ καὶ τῇ ΑΒ προσαρμόζουσα ἡ ΒΓ· αἱ ἄρα ΑΓ, ΓΒ μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι μέσον περιέχουσαι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· λέγω, ὅτι τῇ ΑΒ ἑτέρα οὐ προσαρμόσει εὐθεῖα μέση δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης μέσον περιέχουσα. εἰ γὰρ δυνατόν, προσαρμοζέτω ἡ ΒΔ· καὶ αἱ ΑΔ, ΔΒ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι μέσον περιέχουσαι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΕΖ, καὶ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον παρὰ τὴν ΕΖ παραβεβλήσθω τὸ ΕΗ πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΜ· τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον ἀφῃρήσθω τὸ ΘΗ πλάτος ποιοῦν τὴν ΘΜ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΕΛ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ· ὥστε ἡ ΑΒ δύναται τὸ ΕΛ. πάλιν δὴ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἴσον παρὰ τὴν ΕΖ παραβεβλήσθω τὸ ΕΙ πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΝ· ἔστι δὲ καὶ τὸ ΕΛ ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετραγώνῳ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΘΙ ἴσον ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. καὶ ἐπεὶ μέσαι εἰσὶν αἱ ΑΓ, ΓΒ, μέσα ἄρα ἐστὶ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. καί ἐστιν ἴσα τῷ ΕΗ· μέσον ἄρα καὶ τὸ ΕΗ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. πάλιν, ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μέσον ἐστίν. καί ἐστιν ἴσον τῷ ΘΗ· καὶ τὸ ΘΗ ἄρα μέσον ἐστίν. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΘΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΘΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΓ, ΓΒ δυνάμει μόνον σύμμετροί εἰσιν, ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΓΒ μήκει. ὡς δὲ ἡ ΑΓ πρὸς τὴν ΓΒ, οὕτως ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΓ σύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ σύμμετρόν ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· ἀσύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. καί ἐστι τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον τὸ ΕΗ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον τὸ ΗΘ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΕΗ τῷ ΘΗ. ὡς δὲ τὸ ΕΗ πρὸς τὸ ΘΗ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΕΜ πρὸς τὴν ΘΜ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΜ τῇ ΜΘ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ΕΜ, ΜΘ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΘ, προσαρμόζουσα δὲ αὐτῇ ἡ ΘΜ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ ἡ ΘΝ αὐτῇ προσαρμόζει· τῇ ἄρα ἀποτομῇ ἄλλη καὶ ἄλλη προσαρμόζει εὐθεῖα δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. τῇ ἄρα μέσης ἀποτομῇ δευτέρᾳ μία μόνον προσαρμόζει εὐθεῖα μέση δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης μέσον περιέχουσα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.82Önerme 82. Küçük doğruya, bütünle karece ortak ölçüsüz olan ve bütünle birlikte, üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta yapan yalnız bir tek doğru eklenebilir.

AB küçük doğru, BG de AB'ye eklenen doğru olsun; o hâlde AG ile GB, üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta yapan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. Diyorum ki AB'ye aynı şartları sağlayan başka bir doğru eklenemez.

Mümkünse, BD eklensin; o hâlde AD ile DB de sözü edilen şartları sağlayan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını ne kadar aşıyorsa, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını o kadar aşar. AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı ise AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını rasyonel bir alan kadar aşar, çünkü ikisi de rasyoneldir. O hâlde AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da AG ile GB'nin çevrelediğinin iki katını rasyonel bir alan kadar aşar. Bu ise imkânsızdır, çünkü ikisi de ortadır.

Öyleyse küçük doğruya, bütünle karece ortak ölçüsüz olan ve bütünle birlikte, üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta yapan yalnız bir tek doğru eklenebilir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.82

τῇ ἐλάσσονι μία μόνον προσαρμόζει εὐθεῖα δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ ποιοῦσα μετὰ τῆς ὅλης τὸ μὲν ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ῥητόν, τὸ δὲ δὶς ὑπʼ αὐτῶν μέσον. ἔστω ἡ ἐλάσσων ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ προσαρμόζουσα ἔστω ἡ ΒΓ· αἱ ἄρα ΑΓ, ΓΒ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ῥητόν, τὸ δὲ δὶς ὑπʼ αὐτῶν μέσον· λέγω, ὅτι τῇ ΑΒ ἑτέρα εὐθεῖα οὐ προσαρμόσει τὰ αὐτὰ ποιοῦσα. εἰ γὰρ δυνατόν, προσαρμοζέτω ἡ ΒΔ· καὶ αἱ ΑΔ, ΔΒ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὰ προειρημένα. καὶ ἐπεί, ᾧ ὑπερέχει τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τούτῳ ὑπερέχει καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τὰ δὲ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τετράγωνα τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τετραγώνων ὑπερέχει ῥητῷ· ῥητὰ γάρ ἐστιν ἀμφότερα· καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἄρα τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ὑπερέχει ῥητῷ· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· μέσα γάρ ἐστιν ἀμφότερα. τῇ ἄρα ἐλάσσονι μία μόνον προσαρμόζει εὐθεῖα δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ καὶ ποιοῦσα τὰ μὲν ἀπʼ αὐτῶν τετράγωνα ἅμα ῥητόν, τὸ δὲ δὶς ὑπʼ αὐτῶν μέσον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.83Önerme 83. Rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğruya, bütünle karece ortak ölçüsüz olan ve bütünle birlikte, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını rasyonel yapan yalnız bir tek doğru eklenebilir.

AB rasyonelle birlikte bütünü orta yapan doğru olsun ve AB'ye BG eklensin; o hâlde AG ile GB, sözü edilen şartları sağlayan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. Diyorum ki AB'ye aynı şartları sağlayan başka bir doğru eklenemez.

Mümkünse, BD eklensin; o hâlde AD ile DB doğruları da sözü edilen şartları sağlayan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. Öncekilerde olduğu gibi, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını ne kadar aşıyorsa, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını o kadar aşar. AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise AG ile GB'nin çevrelediğinin iki katını rasyonel bir alan kadar aşar, çünkü ikisi de rasyoneldir. O hâlde AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı da AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını rasyonel bir alan kadar aşar. Bu ise imkânsızdır, çünkü ikisi de ortadır. Demek ki AB'ye, bütünle karece ortak ölçüsüz olan ve bütünle birlikte sözü edilen şartları sağlayan başka bir doğru eklenemez; yalnız bir tek doğru eklenebilir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.83

τῇ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιούσῃ μία μόνον προσαρμόζει εὐθεῖα δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ποιοῦσα τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον, τὸ δὲ δὶς ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν. ἔστω ἡ μετὰ ῥητοῦ μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα ἡ ΑΒ, καὶ τῇ ΑΒ προσαρμοζέτω ἡ ΒΓ· αἱ ἄρα ΑΓ, ΓΒ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὰ προκείμενα· λέγω, ὅτι τῇ ΑΒ ἑτέρα οὐ προσαρμόσει τὰ αὐτὰ ποιοῦσα. εἰ γὰρ δυνατόν, προσαρμοζέτω ἡ ΒΔ· καὶ αἱ ΑΔ, ΔΒ ἄρα εὐθεῖαι δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὰ προκείμενα. ἐπεὶ οὖν, ᾧ ὑπερέχει τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τούτῳ ὑπερέχει καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἀκολούθως τοῖς πρὸ αὐτοῦ, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ὑπερέχει ῥητῷ· ῥητὰ γάρ ἐστιν ἀμφότερα· καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἄρα τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ὑπερέχει ῥητῷ· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον· μέσα γάρ ἐστιν ἀμφότερα. οὐκ ἄρα τῇ ΑΒ ἑτέρα προσαρμόσει εὐθεῖα δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ποιοῦσα τὰ προειρημένα· μία ἄρα μόνον προσαρμόσει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop2.84Önerme 84. Ortayla birlikte bütünü orta yapan doğruya, bütünle karece ortak ölçüsüz olan ve bütünle birlikte, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta ve üstelik bu iki katı karelerin toplamıyla ortak ölçüsüz yapan yalnız bir tek doğru eklenebilir.

AB ortayla birlikte bütünü orta yapan doğru, BG de ona eklenen doğru olsun; o hâlde AG ile GB, sözü edilen şartları sağlayan, karece ortak ölçüsüz doğrulardır. Diyorum ki AB'ye sözü edilen şartları sağlayan başka bir doğru eklenemez.

Mümkünse, BD eklensin; öyle ki AD ile DB de, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta ve üstelik AD ve DB üzerindeki karelerin toplamını AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüz yapan, karece ortak ölçüsüz doğrular olsun. EZ rasyonel doğrusu ortaya konsun; EZ'ye, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamına eşit EH uygulanıp genişlik olarak EM'yi, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşit ThH uygulanıp genişlik olarak ThM'yi meydana getirsin. O hâlde kalan EL, AB üzerindeki kareye eşittir; demek ki AB'nin karesi EL'ye eşittir. Yine EZ'ye, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamına eşit EI uygulanıp genişlik olarak EN'yi meydana getirsin. AB üzerindeki kare de EL'ye eşittir; o hâlde kalan, yani AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ThI'ya eşittir. AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı orta olup EH'ye eşit olduğundan EH de ortadır. Bu, rasyonel EZ doğrusuna uygulanıp genişlik olarak EM'yi meydana getirmiştir; o hâlde EM rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Yine, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı orta olup ThH'ye eşit olduğundan ThH de ortadır. Bu, rasyonel EZ doğrusuna uygulanıp genişlik olarak ThM'yi meydana getirmiştir; o hâlde ThM rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüz olduğundan, EH de ThH ile ortak ölçüsüzdür; o hâlde EM de MTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki EM ile MTh yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde ETh bir kesiktir ve ThM ona eklenen doğrudur. Benzer şekilde ETh'nin yine bir kesik olduğunu ve ThN'nin ona eklenen doğru olduğunu göstereceğiz. Demek ki bir kesiğe, bütünle yalnız karece ortak ölçülü olan iki ayrı rasyonel doğru eklenmektedir; bunun imkânsız olduğu ise gösterilmişti. O hâlde AB'ye başka bir doğru eklenemez.

Öyleyse AB'ye, bütünle karece ortak ölçüsüz olan ve bütünle birlikte, üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgenin iki katını orta ve üstelik bu karelerin toplamını o iki katla ortak ölçüsüz yapan yalnız bir tek doğru eklenebilir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop2.84

τῇ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιούσῃ μία μόνη προσαρμόζει εὐθεῖα δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ποιοῦσα τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον τό τε δὶς ὑπʼ αὐτῶν μέσον καὶ ἔτι ἀσύμμετρον τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν. ἔστω ἡ μετὰ μέσου μέσον τὸ ὅλον ποιοῦσα ἡ ΑΒ, προσαρμόζουσα δὲ αὐτῇ ἡ ΒΓ· αἱ ἄρα ΑΓ, ΓΒ δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τὰ προειρημένα. λέγω, ὅτι τῇ ΑΒ ἑτέρα οὐ προσαρμόσει ποιοῦσα τὰ προειρημένα. εἰ γὰρ δυνατόν, προσαρμοζέτω ἡ ΒΔ, ὥστε καὶ τὰς ΑΔ, ΔΒ δυνάμει ἀσυμμέτρους εἶναι ποιούσας τά τε ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τετράγωνα ἅμα μέσον καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ μέσον καὶ ἔτι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἀσύμμετρα τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ· καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΕΖ, καὶ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον παρὰ τὴν ΕΖ παραβεβλήσθω τὸ ΕΗ πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΜ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον παρὰ τὴν ΕΖ παραβεβλήσθω τὸ ΘΗ πλάτος ποιοῦν τὴν ΘΜ· λοιπὸν ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ΕΛ· ἡ ἄρα ΑΒ δύναται τὸ ΕΛ. πάλιν τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἴσον παρὰ τὴν ΕΖ παραβεβλήσθω τὸ ΕΙ πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΝ. ἔστι δὲ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον τῷ ΕΛ· λοιπὸν ἄρα τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἴσον [ἐστὶ] τῷ ΘΙ. καὶ ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ καί ἐστιν ἴσον τῷ ΕΗ, μέσον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΕΗ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. πάλιν, ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ καί ἐστιν ἴσον τῷ ΘΗ, μέσον ἄρα καὶ τὸ ΘΗ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται πλάτος ποιοῦν τὴν ΘΜ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΘΜ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, ἀσύμμετρόν ἐστι καὶ τὸ ΕΗ τῷ ΘΗ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΕΜ τῇ ΜΘ μήκει. καί εἰσιν ἀμφότεραι ῥηταί· αἱ ἄρα ΕΜ, ΜΘ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀποτομὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΘ, προσαρμόζουσα δὲ αὐτῇ ἡ ΘΜ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι ἡ ΕΘ πάλιν ἀποτομή ἐστιν, προσαρμόζουσα δὲ αὐτῇ ἡ ΘΝ. τῇ ἄρα ἀποτομῇ ἄλλη καὶ ἄλλη προσαρμόζει ῥητὴ δυνάμει μόνον σύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ· ὅπερ ἐδείχθη ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τῇ ΑΒ ἑτέρα προσαρμόσει εὐθεῖα. τῇ ἄρα ΑΒ μία μόνον προσαρμόζει εὐθεῖα δυνάμει ἀσύμμετρος οὖσα τῇ ὅλῃ, μετὰ δὲ τῆς ὅλης ποιοῦσα τά τε ἀπʼ αὐτῶν τετράγωνα ἅμα μέσον καὶ τὸ δὶς ὑπʼ αὐτῶν μέσον καὶ ἔτι τὰ ἀπʼ αὐτῶν τετράγωνα ἀσύμμετρα τῷ δὶς ὑπʼ αὐτῶν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.def3.1Üçüncü tarifler

1. Rasyonel bir doğru ile bir kesik varsayılsın. Bütünün karesi ek doğrununkinden (προσαρμόζουσα), bütünle uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse ve bütün, ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse, [kesiğe] birinci kesik denilsin.

10.def3.1

ὑποκειμένης ῥητῆς καὶ ἀποτομῆς, ἐὰν μὲν ἡ ὅλη τῆς προσαρμοζούσης μεῖζον δύνηται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει, καὶ ἡ ὅλη σύμμετρος ᾖ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, καλείσθω ἀποτομὴ πρώτη.

10.def3.22. Ek doğru ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse ve bütünün karesi ek doğrununkinden, bütünle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse, ikinci kesik denilsin.

10.def3.2

ἐὰν δὲ ἡ προσαρμόζουσα σύμμετρος ᾖ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, καὶ ἡ ὅλη τῆς προσαρμοζούσης μεῖζον δύνηται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καλείσθω ἀποτομὴ δευτέρα.

10.def3.33. Hiçbiri ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülü değilse ve bütünün karesi ek doğrununkinden, bütünle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse, üçüncü kesik denilsin.

10.def3.3

ἐὰν δὲ μηδετέρα σύμμετρος ᾖ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, ἡ δὲ ὅλη τῆς προσαρμοζούσης μεῖζον δύνηται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καλείσθω ἀποτομὴ τρίτη.

10.def3.44. Yine, bütünün karesi ek doğrununkinden, bütünle [uzunlukça] ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse ve bütün, ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse, dördüncü kesik denilsin.

10.def3.4

πάλιν, ἐὰν ἡ ὅλη τῆς προσαρμοζούσης μεῖζον δύνηται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ [μήκει], ἐὰν μὲν ἡ ὅλη σύμμετρος ᾖ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ μήκει, καλείσθω ἀποτομὴ τετάρτη.

10.def3.55. Ek doğru ortak ölçülüyse, beşinci denilsin.

10.def3.5

ἐὰν δὲ ἡ προσαρμόζουσα, πέμπτη.

10.def3.66. Hiçbiri ortak ölçülü değilse, altıncı denilsin.

10.def3.6

ἐὰν δὲ μηδετέρα, ἕκτη.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…