İçeriğe geç
Elementler

Eukleides · Elementler

X. Kitap › Önermeler

10.prop1.1Önerme 1. Eşit olmayan iki büyüklük ortaya konduğunda, büyükten yarısından fazlası, kalandan da yarısından fazlası çıkarılırsa ve bu hep sürdürülürse, ortaya konan küçük büyüklükten daha küçük bir büyüklük kalacaktır.

AB ve G eşit olmayan iki büyüklük, büyüğü de AB olsun. Diyorum ki AB'den yarısından fazlası, kalandan da yarısından fazlası çıkarılırsa ve bu hep sürdürülürse, G büyüklüğünden küçük bir büyüklük kalacaktır.

G katlandıkça bir noktada AB'den büyük olacaktır. Katlansın; DE, G'nin bir katı ve AB'den büyük olsun. DE, G'ye eşit DZ, ZH, HE parçalarına bölünsün; AB'den yarısından fazla olan BTh, ATh'den de yarısından fazla olan ThK çıkarılsın ve bu, AB'deki bölümlerin sayısı DE'deki bölümlerin sayısına eşit oluncaya kadar sürdürülsün.

AK, KTh, ThB bölümleri, sayıca DZ, ZH, HE'ye eşit olsun. DE, AB'den büyük olduğundan ve DE'den yarısından az olan EH, AB'den ise yarısından fazla olan BTh çıkarıldığından, kalan HD kalan ThA'dan büyüktür. HD, ThA'dan büyük olduğundan ve HD'den yarısı olan HZ, ThA'dan ise yarısından fazla olan ThK çıkarıldığından, kalan DZ kalan AK'den büyüktür. DZ ise G'ye eşittir; o hâlde G de AK'den büyüktür. Demek ki AK, G'den küçüktür.

Öyleyse AB büyüklüğünden geriye, ortaya konan küçük büyüklükten, yani G'den küçük olan AK büyüklüğü kalır. Gösterilmesi gereken buydu. Çıkarılanlar yarım olsa da aynı şey benzer şekilde gösterilir.

10.prop1.1

δύο μεγεθῶν ἀνίσων ἐκκειμένων, ἐὰν ἀπὸ τοῦ μείζονος ἀφαιρεθῇ μεῖζον ἢ τὸ ἥμισυ καὶ τοῦ καταλειπομένου μεῖζον ἢ τὸ ἥμισυ, καὶ τοῦτο ἀεὶ γίγνηται, λειφθήσεταί τι μέγεθος, ὃ ἔσται ἔλασσον τοῦ ἐκκειμένου ἐλάσσονος μεγέθους. ἔστω δύο μεγέθη ἄνισα τὰ ΑΒ, Γ, ὧν μεῖζον τὸ ΑΒ· λέγω, ὅτι, ἐὰν ἀπὸ τοῦ ΑΒ ἀφαιρεθῇ μεῖζον ἢ τὸ ἥμισυ καὶ τοῦ καταλειπομένου μεῖζον ἢ τὸ ἥμισυ, καὶ τοῦτο ἀεὶ γίγνηται, λειφθήσεταί τι μέγεθος, ὃ ἔσται ἔλασσον τοῦ Γ μεγέθους. τὸ Γ γὰρ πολλαπλασιαζόμενον ἔσται ποτὲ τοῦ ΑΒ μεῖζον. πεπολλαπλασιάσθω, καὶ ἔστω τὸ ΔΕ τοῦ μὲν Γ πολλαπλάσιον, τοῦ δὲ ΑΒ μεῖζον, καὶ διῃρήσθω τὸ ΔΕ εἰς τὰ τῷ Γ ἴσα τὰ ΔΖ, ΖΗ, ΗΕ, καὶ ἀφῃρήσθω ἀπὸ μὲν τοῦ ΑΒ μεῖζον ἢ τὸ ἥμισυ τὸ ΒΘ, ἀπὸ δὲ τοῦ ΑΘ μεῖζον ἢ τὸ ἥμισυ τὸ ΘΚ, καὶ τοῦτο ἀεὶ γιγνέσθω, ἕως ἂν αἱ ἐν τῷ ΑΒ διαιρέσεις ἰσοπληθεῖς γένωνται ταῖς ἐν τῷ ΔΕ διαιρέσεσιν. ἔστωσαν οὖν αἱ ΑΚ, ΚΘ, ΘΒ διαιρέσεις ἰσοπληθεῖς οὖσαι ταῖς ΔΖ, ΖΗ, ΗΕ· καὶ ἐπεὶ μεῖζόν ἐστι τὸ ΔΕ τοῦ ΑΒ, καὶ ἀφῄρηται ἀπὸ μὲν τοῦ ΔΕ ἔλασσον τοῦ ἡμίσεος τὸ ΕΗ, ἀπὸ δὲ τοῦ ΑΒ μεῖζον ἢ τὸ ἥμισυ τὸ ΒΘ, λοιπὸν ἄρα τὸ ΗΔ λοιποῦ τοῦ ΘΑ μεῖζόν ἐστιν. καὶ ἐπεὶ μεῖζόν ἐστι τὸ ΗΔ τοῦ ΘΑ, καὶ ἀφῄρηται τοῦ μὲν ΗΔ ἥμισυ τὸ ΗΖ, τοῦ δὲ ΘΑ μεῖζον ἢ τὸ ἥμισυ τὸ ΘΚ, λοιπὸν ἄρα τὸ ΔΖ λοιποῦ τοῦ ΑΚ μεῖζόν ἐστιν. ἴσον δὲ τὸ ΔΖ τῷ Γ· καὶ τὸ Γ ἄρα τοῦ ΑΚ μεῖζόν ἐστιν. ἔλασσον ἄρα τὸ ΑΚ τοῦ Γ. καταλείπεται ἄρα ἀπὸ τοῦ ΑΒ μεγέθους τὸ ΑΚ μέγεθος ἔλασσον ὂν τοῦ ἐκκειμένου ἐλάσσονος μεγέθους τοῦ Γ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. ὁμοίως δὲ δειχθήσεται, κἂν ἡμίση ᾖ τὰ ἀφαιρούμενα.

10.prop1.2Önerme 2. Eşit olmayan iki büyüklükte küçüğü büyükten karşılıklı olarak art arda çıkardığımızda, kalan hiçbir zaman kendinden öncekini tam ölçmüyorsa, büyüklükler ortak ölçüsüzdür.

AB ve GD eşit olmayan iki büyüklük, küçüğü de AB olsun; küçüğü büyükten karşılıklı olarak art arda çıkardığımızda, kalan hiçbir zaman kendinden öncekini tam ölçmesin. Diyorum ki AB ve GD büyüklükleri ortak ölçüsüzdür.

Ortak ölçülüyse onları bir büyüklük ölçecektir. Mümkünse ölçsün; bu E olsun. AB, ZD'yi ölçüp geriye kendinden küçük GZ'yi bıraksın; GZ, BH'yi ölçüp geriye kendinden küçük AH'yi bıraksın; bu, E'den küçük bir büyüklük kalıncaya kadar sürdürülsün. Öyle olsun ve geriye E'den küçük AH kalsın. E, AB'yi, AB de DZ'yi ölçtüğüne göre E, ZD'yi de ölçecektir. Bütün GD'yi de ölçer; o hâlde kalan GZ'yi de ölçecektir. GZ ise BH'yi ölçer; demek ki E de BH'yi ölçer. Bütün AB'yi de ölçer; o hâlde kalan AH'yi de ölçecektir; yani büyük küçüğü ölçecektir. Bu imkânsızdır. Öyleyse AB ve GD büyüklüklerini hiçbir büyüklük ölçmez; demek ki AB ve GD büyüklükleri ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse eşit olmayan iki büyüklükte, vesaire.

10.prop1.2

ἐὰν δύο μεγεθῶν [ἐκκειμένων] ἀνίσων ἀνθυφαιρουμένου ἀεὶ τοῦ ἐλάσσονος ἀπὸ τοῦ μείζονος τὸ καταλειπόμενον μηδέποτε καταμετρῇ τὸ πρὸ ἑαυτοῦ, ἀσύμμετρα ἔσται τὰ μεγέθη. δύο γὰρ μεγεθῶν ὄντων ἀνίσων τῶν ΑΒ, ΓΔ καὶ ἐλάσσονος τοῦ ΑΒ ἀνθυφαιρουμένου ἀεὶ τοῦ ἐλάσσονος ἀπὸ τοῦ μείζονος τὸ περιλειπόμενον μηδέποτε καταμετρείτω τὸ πρὸ ἑαυτοῦ· λέγω, ὅτι ἀσύμμετρά ἐστι τὰ ΑΒ, ΓΔ μεγέθη. εἰ γάρ ἐστι σύμμετρα, μετρήσει τι αὐτὰ μέγεθος. μετρείτω, εἰ δυνατόν, καὶ ἔστω τὸ Ε· καὶ τὸ μὲν ΑΒ τὸ ΖΔ καταμετροῦν λειπέτω ἑαυτοῦ ἔλασσον τὸ ΓΖ, τὸ δὲ ΓΖ τὸ ΒΗ καταμετροῦν λειπέτω ἑαυτοῦ ἔλασσον τὸ ΑΗ, καὶ τοῦτο ἀεὶ γινέσθω, ἕως οὗ λειφθῇ τι μέγεθος, ὅ ἐστιν ἔλασσον τοῦ Ε. γεγονέτω, καὶ λελείφθω τὸ ΑΗ ἔλασσον τοῦ Ε. ἐπεὶ οὖν τὸ Ε τὸ ΑΒ μετρεῖ, ἀλλὰ τὸ ΑΒ τὸ ΔΖ μετρεῖ, καὶ τὸ Ε ἄρα τὸ ΖΔ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ ὅλον τὸ ΓΔ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ΓΖ μετρήσει. ἀλλὰ τὸ ΓΖ τὸ ΒΗ μετρεῖ· καὶ τὸ Ε ἄρα τὸ ΒΗ μετρεῖ. μετρεῖ δὲ καὶ ὅλον τὸ ΑΒ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ΑΗ μετρήσει, τὸ μεῖζον τὸ ἔλασσον. ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τὰ ΑΒ, ΓΔ μεγέθη μετρήσει τι μέγεθος· ἀσύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ΑΒ, ΓΔ μεγέθη. ἐὰν ἄρα δύο μεγεθῶν ἀνίσων, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.3Önerme 3. Ortak ölçülü iki büyüklük verildiğinde, bunların en büyük ortak ölçüsünü bulmak.

Verilen ortak ölçülü iki büyüklük AB ve GD, küçüğü de AB olsun. AB ile GD'nin en büyük ortak ölçüsünü bulmak gerekiyor.

AB büyüklüğü GD'yi ya ölçer ya ölçmez. Ölçüyorsa, kendini de ölçtüğüne göre AB, AB ile GD'nin ortak ölçüsüdür. En büyük ortak ölçü olduğu da açıktır; çünkü AB büyüklüğünden büyük hiçbir büyüklük AB'yi ölçmez.

Şimdi AB, GD'yi ölçmesin. Küçüğü büyükten karşılıklı olarak art arda çıkardığımızda, AB ile GD ortak ölçüsüz olmadığından, kalan bir noktada kendinden öncekini ölçecektir. AB, ED'yi ölçüp geriye kendinden küçük EG'yi bıraksın; EG, ZB'yi ölçüp geriye kendinden küçük AZ'yi bıraksın; AZ de GE'yi ölçsün.

AZ, GE'yi, GE de ZB'yi ölçtüğüne göre AZ, ZB'yi de ölçecektir. Kendini de ölçer; o hâlde AZ bütün AB'yi de ölçecektir. AB ise DE'yi ölçer; o hâlde AZ, ED'yi de ölçecektir. GE'yi de ölçer; o hâlde bütün GD'yi ölçer. Demek ki AZ, AB ile GD'nin ortak ölçüsüdür. Şimdi diyorum ki en büyük ortak ölçüdür de. Değilse, AZ'den büyük ve AB ile GD'yi ölçen bir büyüklük olacaktır. Bu H olsun. H, AB'yi, AB de ED'yi ölçtüğüne göre H, ED'yi de ölçecektir. Bütün GD'yi de ölçer; o hâlde H kalan GE'yi de ölçecektir. GE ise ZB'yi ölçer; demek ki H, ZB'yi de ölçecektir. Bütün AB'yi de ölçer; o hâlde kalan AZ'yi de ölçecektir; yani büyük küçüğü ölçecektir. Bu imkânsızdır. Öyleyse AZ'den büyük hiçbir büyüklük AB ile GD'yi ölçmez; demek ki AZ, AB ile GD'nin en büyük ortak ölçüsüdür.

Öyleyse verilen ortak ölçülü iki büyüklüğün, AB ile GD'nin, en büyük ortak ölçüsü bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.

Sonuç: Bundan açıktır ki bir büyüklük iki büyüklüğü ölçüyorsa, onların en büyük ortak ölçüsünü de ölçer.

10.prop1.3

δύο μεγεθῶν συμμέτρων δοθέντων τὸ μέγιστον αὐτῶν κοινὸν μέτρον εὑρεῖν. ἔστω τὰ δοθέντα δύο μεγέθη σύμμετρα τὰ ΑΒ, ΓΔ, ὧν ἔλασσον τὸ ΑΒ· δεῖ δὴ τῶν ΑΒ, ΓΔ τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον εὑρεῖν. τὸ ΑΒ γὰρ μέγεθος ἤτοι μετρεῖ τὸ ΓΔ ἢ οὔ. εἰ μὲν οὖν μετρεῖ, μετρεῖ δὲ καὶ ἑαυτό, τὸ ΑΒ ἄρα τῶν ΑΒ, ΓΔ κοινὸν μέτρον ἐστίν· καὶ φανερόν, ὅτι καὶ μέγιστον. μεῖζον γὰρ τοῦ ΑΒ μεγέθους τὸ ΑΒ οὐ μετρήσει. μὴ μετρείτω δὴ τὸ ΑΒ τὸ ΓΔ. καὶ ἀνθυφαιρουμένου ἀεὶ τοῦ ἐλάσσονος ἀπὸ τοῦ μείζονος, τὸ περιλειπόμενον μετρήσει ποτὲ τὸ πρὸ ἑαυτοῦ διὰ τὸ μὴ εἶναι ἀσύμμετρα τὰ ΑΒ, ΓΔ· καὶ τὸ μὲν ΑΒ τὸ ΕΔ καταμετροῦν λειπέτω ἑαυτοῦ ἔλασσον τὸ ΕΓ, τὸ δὲ ΕΓ τὸ ΖΒ καταμετροῦν λειπέτω ἑαυτοῦ ἔλασσον τὸ ΑΖ, τὸ δὲ ΑΖ τὸ ΓΕ μετρείτω. ἐπεὶ οὖν τὸ ΑΖ τὸ ΓΕ μετρεῖ, ἀλλὰ τὸ ΓΕ τὸ ΖΒ μετρεῖ, καὶ τὸ ΑΖ ἄρα τὸ ΖΒ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ ἑαυτό· καὶ ὅλον ἄρα τὸ ΑΒ μετρήσει τὸ ΑΖ. ἀλλὰ τὸ ΑΒ τὸ ΔΕ μετρεῖ· καὶ τὸ ΑΖ ἄρα τὸ ΕΔ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ τὸ ΓΕ· καὶ ὅλον ἄρα τὸ ΓΔ μετρεῖ· τὸ ΑΖ ἄρα τῶν ΑΒ, ΓΔ κοινὸν μέτρον ἐστίν. λέγω δή, ὅτι καὶ μέγιστον. εἰ γὰρ μή, ἔσται τι μέγεθος μεῖζον τοῦ ΑΖ, ὃ μετρήσει τὰ ΑΒ, ΓΔ. ἔστω τὸ Η. ἐπεὶ οὖν τὸ Η τὸ ΑΒ μετρεῖ, ἀλλὰ τὸ ΑΒ τὸ ΕΔ μετρεῖ, καὶ τὸ Η ἄρα τὸ ΕΔ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ ὅλον τὸ ΓΔ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ΓΕ μετρήσει τὸ Η. ἀλλὰ τὸ ΓΕ τὸ ΖΒ μετρεῖ· καὶ τὸ Η ἄρα τὸ ΖΒ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ ὅλον τὸ ΑΒ, καὶ λοιπὸν τὸ ΑΖ μετρήσει, τὸ μεῖζον τὸ ἔλασσον· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα μεῖζόν τι μέγεθος τοῦ ΑΖ τὰ ΑΒ, ΓΔ μετρήσει· τὸ ΑΖ ἄρα τῶν ΑΒ, ΓΔ τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον ἐστίν. δύο ἄρα μεγεθῶν συμμέτρων δοθέντων τῶν ΑΒ, ΓΔ τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον ηὕρηται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι, ἐὰν μέγεθος δύο μεγέθη μετρῇ, καὶ τὸ μέγιστον αὐτῶν κοινὸν μέτρον μετρήσει.

10.prop1.4Önerme 4. Ortak ölçülü üç büyüklük verildiğinde, bunların en büyük ortak ölçüsünü bulmak.

Verilen ortak ölçülü üç büyüklük A, B, G olsun. A, B, G'nin en büyük ortak ölçüsünü bulmak gerekiyor.

A ile B'nin en büyük ortak ölçüsü alınsın ve bu D olsun. D, G'yi ya ölçer ya [ölçmez]. Önce ölçsün. D, G'yi ölçtüğüne ve A ile B'yi de ölçtüğüne göre D, A, B, G'yi ölçer; o hâlde D, A, B, G'nin ortak ölçüsüdür. En büyük ortak ölçü olduğu da açıktır; çünkü D büyüklüğünden büyük hiçbir büyüklük A ile B'yi ölçmez.

Şimdi D, G'yi ölçmesin. Önce diyorum ki G ile D ortak ölçülüdür. A, B, G ortak ölçülü olduğundan onları bir büyüklük ölçecektir; bu büyüklük elbette A ile B'yi de ölçecektir; dolayısıyla A ile B'nin en büyük ortak ölçüsü olan D'yi de ölçecektir. G'yi de ölçer; dolayısıyla sözü edilen büyüklük G ile D'yi ölçecektir; o hâlde G ile D ortak ölçülüdür. Bunların en büyük ortak ölçüsü alınsın ve bu E olsun. E, D'yi, D de A ile B'yi ölçtüğüne göre E de A ile B'yi ölçecektir. G'yi de ölçer. Demek ki E, A, B, G'yi ölçer; o hâlde E, A, B, G'nin ortak ölçüsüdür. Şimdi diyorum ki en büyük ortak ölçüdür de. Mümkünse E'den büyük bir Z büyüklüğü olsun ve A, B, G'yi ölçsün. Z, A, B, G'yi ölçtüğüne göre A ile B'yi de ölçecek, dolayısıyla A ile B'nin en büyük ortak ölçüsünü de ölçecektir. A ile B'nin en büyük ortak ölçüsü ise D'dir; o hâlde Z, D'yi ölçer. G'yi de ölçer; o hâlde Z, G ile D'yi ölçer; demek ki G ile D'nin en büyük ortak ölçüsünü de ölçecektir. Bu da E'dir; o hâlde Z, E'yi ölçecektir; yani büyük küçüğü ölçecektir. Bu imkânsızdır. Öyleyse E büyüklüğünden büyük hiçbir [büyüklük] A, B, G'yi ölçmez. Demek ki D, G'yi ölçmüyorsa A, B, G'nin en büyük ortak ölçüsü E'dir; ölçüyorsa D'nin kendisidir.

Öyleyse verilen ortak ölçülü üç büyüklüğün en büyük ortak ölçüsü bulunmuştur. [Gösterilmesi gereken buydu.]

Sonuç: Bundan açıktır ki bir büyüklük üç büyüklüğü ölçüyorsa, onların en büyük ortak ölçüsünü de ölçer.

Daha çok büyüklükte de en büyük ortak ölçü aynı şekilde bulunur ve sonuç da aynen geçerli olur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.4

τριῶν μεγεθῶν συμμέτρων δοθέντων τὸ μέγιστον αὐτῶν κοινὸν μέτρον εὑρεῖν. ἔστω τὰ δοθέντα τρία μεγέθη σύμμετρα τὰ Α, Β, Γ· δεῖ δὴ τῶν Α, Β, Γ τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον εὑρεῖν. εἰλήφθω γὰρ δύο τῶν Α, Β τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον, καὶ ἔστω τὸ Δ· τὸ δὴ Δ τὸ Γ ἤτοι μετρεῖ ἢ οὔ [μετρεῖ]. μετρείτω πρότερον. ἐπεὶ οὖν τὸ Δ τὸ Γ μετρεῖ, μετρεῖ δὲ καὶ τὰ Α, Β, τὸ Δ ἄρα τὰ Α, Β, Γ μετρεῖ· τὸ Δ ἄρα τῶν Α, Β, Γ κοινὸν μέτρον ἐστίν. καὶ φανερόν, ὅτι καὶ μέγιστον· μεῖζον γὰρ τοῦ Δ μεγέθους τὰ Α, Β οὐ μετρεῖ. μὴ μετρείτω δὴ τὸ Δ τὸ Γ. λέγω πρῶτον, ὅτι σύμμετρά ἐστι τὰ Γ, Δ. ἐπεὶ γὰρ σύμμετρά ἐστι τὰ Α, Β, Γ, μετρήσει τι αὐτὰ μέγεθος, ὃ δηλαδὴ καὶ τὰ Α, Β μετρήσει· ὥστε καὶ τὸ τῶν Α, Β μέγιστον κοινὸν μέτρον τὸ Δ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ τὸ Γ· ὥστε τὸ εἰρημένον μέγεθος μετρήσει τὰ Γ, Δ· σύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ Γ, Δ. εἰλήφθω οὖν αὐτῶν τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον, καὶ ἔστω τὸ Ε. ἐπεὶ οὖν τὸ Ε τὸ Δ μετρεῖ, ἀλλὰ τὸ Δ τὰ Α, Β μετρεῖ, καὶ τὸ Ε ἄρα τὰ Α, Β μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ τὸ Γ. τὸ Ε ἄρα τὰ Α, Β, Γ μετρεῖ· τὸ Ε ἄρα τῶν Α, Β, Γ κοινόν ἐστι μέτρον. λέγω δή, ὅτι καὶ μέγιστον. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω τι τοῦ Ε μεῖζον μέγεθος τὸ Ζ, καὶ μετρείτω τὰ Α, Β, Γ. καὶ ἐπεὶ τὸ Ζ τὰ Α, Β, Γ μετρεῖ, καὶ τὰ Α, Β ἄρα μετρήσει καὶ τὸ τῶν Α, Β μέγιστον κοινὸν μέτρον μετρήσει. τὸ δὲ τῶν Α, Β μέγιστον κοινὸν μέτρον ἐστὶ τὸ Δ· τὸ Ζ ἄρα τὸ Δ μετρεῖ. μετρεῖ δὲ καὶ τὸ Γ· τὸ Ζ ἄρα τὰ Γ, Δ μετρεῖ· καὶ τὸ τῶν Γ, Δ ἄρα μέγιστον κοινὸν μέτρον μετρήσει τὸ Ζ. ἔστι δὲ τὸ ε· τὸ Ζ ἄρα τὸ Ε μετρήσει, τὸ μεῖζον τὸ ἔλασσον· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα μεῖζόν τι τοῦ Ε μεγέθους [μέγεθος] τὰ Α, Β, Γ μετρεῖ· τὸ Ε ἄρα τῶν Α, Β, Γ τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον ἐστίν, ἐὰν μὴ μετρῇ τὸ Δ τὸ Γ, ἐὰν δὲ μετρῇ, αὐτὸ τὸ Δ. τριῶν ἄρα μεγεθῶν συμμέτρων δοθέντων τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον ηὕρηται [ὅπερ ἔδει δεῖξαι]. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι, ἐὰν μέγεθος τρία μεγέθη μετρῇ, καὶ τὸ μέγιστον αὐτῶν κοινὸν μέτρον μετρήσει. ὁμοίως δὴ καὶ ἐπὶ πλειόνων τὸ μέγιστον κοινὸν μέτρον ληφθήσεται, καὶ τὸ πόρισμα προχωρήσει. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.5Önerme 5. Ortak ölçülü büyüklüklerin birbirine oranı, bir sayının bir sayıya oranıdır.

A ile B ortak ölçülü büyüklükler olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı, bir sayının bir sayıya oranıdır.

A ile B ortak ölçülü olduğundan onları bir büyüklük ölçecektir. Ölçsün; bu G olsun. G, A'yı kaç kez ölçüyorsa D'de o kadar birim, G, B'yi kaç kez ölçüyorsa E'de o kadar birim bulunsun.

G, A'yı D'deki birimler sayısınca ölçtüğüne, birim de D'yi kendindeki birimler sayısınca ölçtüğüne göre, birim D sayısını, G büyüklüğü de A'yı eşit sayıda ölçer; o hâlde G'nin A'ya oranı, birimin D'ye oranı gibidir; ters olarak da A'nın G'ye oranı, D'nin birime oranı gibidir. Yine G, B'yi E'deki birimler sayısınca ölçtüğüne, birim de E'yi kendindeki birimler sayısınca ölçtüğüne göre, birim E'yi, G de B'yi eşit sayıda ölçer; o hâlde G'nin B'ye oranı, birimin E'ye oranı gibidir. A'nın G'ye oranının, D'nin birime oranı gibi olduğu da gösterilmişti; o hâlde eşitlikten, A'nın B'ye oranı D sayısının E'ye oranı gibidir.

Öyleyse ortak ölçülü A ve B büyüklüklerinin birbirine oranı, D sayısının E sayısına oranıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

Önerme 6. İki büyüklüğün birbirine oranı bir sayının bir sayıya oranıysa, büyüklükler ortak ölçülüdür.

A ile B büyüklüklerinin birbirine oranı, D sayısının E sayısına oranı olsun. Diyorum ki A ve B büyüklükleri ortak ölçülüdür.

D'de kaç birim varsa A o kadar eşit parçaya bölünsün ve G bunlardan birine eşit olsun; E'de kaç birim varsa Z de G'ye eşit o kadar büyüklükten oluşsun.

D'de kaç birim varsa A'da da G'ye eşit o kadar büyüklük bulunduğuna göre, birim D'nin hangi parçasıysa G de A'nın o parçasıdır; o hâlde G'nin A'ya oranı, birimin D'ye oranı gibidir. Birim ise D sayısını ölçer; o hâlde G de A'yı ölçer. G'nin A'ya oranı birimin D [sayısına] oranı gibi olduğundan, ters olarak, A'nın G'ye oranı D sayısının birime oranı gibidir. Yine E'de kaç birim varsa Z'de de G'ye eşit o kadar büyüklük bulunduğuna göre, G'nin Z'ye oranı birimin E [sayısına] oranı gibidir. A'nın G'ye oranının D'nin birime oranı gibi olduğu da gösterilmişti; o hâlde eşitlikten, A'nın Z'ye oranı D'nin E'ye oranı gibidir. Ama D'nin E'ye oranı A'nın B'ye oranı gibidir; o hâlde A'nın B'ye oranı, Z'ye oranı gibidir. Demek ki A'nın B'ye de Z'ye de oranı aynıdır; o hâlde B, Z'ye eşittir. G ise Z'yi ölçer; o hâlde B'yi de ölçer. A'yı da ölçer; demek ki G, A ile B'yi ölçer. Öyleyse A, B ile ortak ölçülüdür.

Öyleyse iki büyüklüğün birbirine oranı, vesaire.

Sonuç: Bundan açıktır ki D ile E gibi iki sayı ve A gibi bir doğru varsa, D sayısının E sayısına oranı gibi bir doğrunun bir doğruya oranını kurmak mümkündür. A ile Z'nin arasında B gibi bir orta orantılı alınırsa, A'nın Z'ye oranı A üzerindeki karenin B üzerindeki kareye oranı gibi olur; yani birincinin üçüncüye oranı, birinci üzerine çizilen şeklin ikinci üzerine benzer ve benzer konumda çizilen şekle oranı gibidir. Ama A'nın Z'ye oranı D sayısının E sayısına oranı gibidir; demek ki A doğrusu üzerindeki karenin B doğrusu üzerindeki kareye oranı da D sayısının E sayısına oranı gibi kurulmuş olur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.5

τὰ σύμμετρα μεγέθη πρὸς ἄλληλα λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. ἔστω σύμμετρα μεγέθη τὰ Α, Β· λέγω, ὅτι τὸ Α πρὸς τὸ Β λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. ἐπεὶ γὰρ σύμμετρά ἐστι τὰ Α, Β, μετρήσει τι αὐτὰ μέγεθος. μετρείτω, καὶ ἔστω τὸ Γ. καὶ ὁσάκις τὸ Γ τὸ Α μετρεῖ τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Δ, ὁσάκις δὲ τὸ Γ τὸ Β μετρεῖ, τοσαῦται μονάδες ἔστωσαν ἐν τῷ Ε. ἐπεὶ οὖν τὸ Γ τὸ Α μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Δ μονάδας, μετρεῖ δὲ καὶ ἡ μονὰς τὸν Δ κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας, ἰσάκις ἄρα ἡ μονὰς τὸν Δ μετρεῖ ἀριθμὸν καὶ τὸ Γ μέγεθος τὸ Α· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Α, οὕτως ἡ μονὰς πρὸς τὸν Δ· ἀνάπαλιν ἄρα, ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὴν μονάδα. πάλιν ἐπεὶ τὸ Γ τὸ Β μετρεῖ κατὰ τὰς ἐν τῷ Ε μονάδας, μετρεῖ δὲ καὶ ἡ μονὰς τὸν Ε κατὰ τὰς ἐν αὐτῷ μονάδας, ἰσάκις ἄρα ἡ μονὰς τὸν Ε μετρεῖ καὶ τὸ Γ τὸ Β· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Β, οὕτως ἡ μονὰς πρὸς τὸν Ε. ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, ὁ Δ πρὸς τὴν μονάδα· διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως ὁ Δ ἀριθμὸς πρὸς τὸν Ε. τὰ ἄρα σύμμετρα μεγέθη τὰ Α, Β πρὸς ἄλληλα λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς ὁ Δ πρὸς ἀριθμὸν τὸν Ε· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. ἐὰν δύο μεγέθη πρὸς ἄλληλα λόγον ἔχῃ, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν, σύμμετρα ἔσται τὰ μεγέθη. δύο γὰρ μεγέθη τὰ Α, Β πρὸς ἄλληλα λόγον ἐχέτω, ὃν ἀριθμὸς ὁ Δ πρὸς ἀριθμὸν τὸν Ε· λέγω, ὅτι σύμμετρά ἐστι τὰ Α, Β μεγέθη. ὅσαι γάρ εἰσιν ἐν τῷ Δ μονάδες, εἰς τοσαῦτα ἴσα διῃρήσθω τὸ Α, καὶ ἑνὶ αὐτῶν ἴσον ἔστω τὸ Γ· ὅσαι δέ εἰσιν ἐν τῷ Ε μονάδες, ἐκ τοσούτων μεγεθῶν ἴσων τῷ Γ συγκείσθω τὸ Ζ. ἐπεὶ οὖν, ὅσαι εἰσὶν ἐν τῷ Δ μονάδες, τοσαῦτά εἰσι καὶ ἐν τῷ Α μεγέθη ἴσα τῷ Γ, ὃ ἄρα μέρος ἐστὶν ἡ μονὰς τοῦ Δ, τὸ αὐτὸ μέρος ἐστὶ καὶ τὸ Γ τοῦ Α· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Α, οὕτως ἡ μονὰς πρὸς τὸν Δ. μετρεῖ δὲ ἡ μονὰς τὸν Δ ἀριθμόν· μετρεῖ ἄρα καὶ τὸ Γ τὸ Α. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Α, οὕτως ἡ μονὰς πρὸς τὸν Δ [ἀριθμόν], ἀνάπαλιν ἄρα ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως ὁ Δ ἀριθμὸς πρὸς τὴν μονάδα. πάλιν ἐπεί, ὅσαι εἰσὶν ἐν τῷ Ε μονάδες, τοσαῦτά εἰσι καὶ ἐν τῷ Ζ ἴσα τῷ Γ, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Ζ, οὕτως ἡ μονὰς πρὸς τὸν Ε [ἀριθμόν]. ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὴν μονάδα· διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Ζ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε. ἀλλʼ ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ἐστὶ τὸ Α πρὸς τὸ Β· καὶ ὡς ἄρα τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως καὶ πρὸς τὸ Ζ. τὸ Α ἄρα πρὸς ἑκάτερον τῶν Β, Ζ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ Β τῷ Ζ. μετρεῖ δὲ τὸ Γ τὸ Ζ· μετρεῖ ἄρα καὶ τὸ Β. ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ Α· τὸ Γ ἄρα τὰ Α, Β μετρεῖ. σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ Α τῷ Β. ἐὰν ἄρα δύο μεγέθη πρὸς ἄλληλα, καὶ τὰ ἑξῆς. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι, ἐὰν ὦσι δύο ἀριθμοί, ὡς οἱ Δ, Ε, καὶ εὐθεῖα, ὡς ἡ Α, δύνατόν ἐστι ποιῆσαι ὡς ὁ Δ ἀριθμὸς πρὸς τὸν Ε ἀριθμόν, οὕτως τὴν εὐθεῖαν πρὸς εὐθεῖαν. ἐὰν δὲ καὶ τῶν Α, Ζ μέση ἀνάλογον ληφθῇ, ὡς ἡ Β, ἔσται ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Ζ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β, τουτέστιν ὡς ἡ πρώτη πρὸς τὴν τρίτην, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς πρώτης πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς δευτέρας τὸ ὅμοιον καὶ ὁμοίως ἀναγραφόμενον. ἀλλʼ ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Ζ, οὕτως ἐστὶν ὁ Δ ἀριθμὸς πρὸς τὸν Ε ἀριθμόν· γέγονεν ἄρα καὶ ὡς ὁ Δ ἀριθμὸς πρὸς τὸν Ε ἀριθμόν, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α εὐθείας πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β εὐθείας· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.7Önerme 7. Ortak ölçüsüz büyüklüklerin birbirine oranı, bir sayının bir sayıya oranı değildir.

A ile B ortak ölçüsüz büyüklükler olsun. Diyorum ki A'nın B'ye oranı, bir sayının bir sayıya oranı değildir.

A'nın B'ye oranı bir sayının bir sayıya oranı olsaydı, A, B ile ortak ölçülü olurdu. Ama değildir; öyleyse A'nın B'ye oranı bir sayının bir sayıya oranı değildir.

Öyleyse ortak ölçüsüz büyüklüklerin birbirine oranı, vesaire.

10.prop1.7

τὰ ἀσύμμετρα μεγέθη πρὸς ἄλληλα λόγον οὐκ ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. ἔστω ἀσύμμετρα μεγέθη τὰ Α, Β· λέγω, ὅτι τὸ Α πρὸς τὸ Β λόγον οὐκ ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. εἰ γὰρ ἔχει τὸ Α πρὸς τὸ Β λόγον, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν, σύμμετρον ἔσται τὸ Α τῷ Β. οὐκ ἔστι δέ· οὐκ ἄρα τὸ Α πρὸς τὸ Β λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. τὰ ἄρα ἀσύμμετρα μεγέθη πρὸς ἄλληλα λόγον οὐκ ἔχει, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.8Önerme 8. İki büyüklüğün birbirine oranı bir sayının bir sayıya oranı değilse, büyüklükler ortak ölçüsüzdür.

A ile B büyüklüklerinin birbirine oranı, bir sayının bir sayıya oranı olmasın. Diyorum ki A ve B büyüklükleri ortak ölçüsüzdür.

Ortak ölçülü olsalardı, A'nın B'ye oranı bir sayının bir sayıya oranı olurdu. Ama değildir. Öyleyse A ve B büyüklükleri ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse iki büyüklüğün birbirine oranı, vesaire.

10.prop1.8

ἐὰν δύο μεγέθη πρὸς ἄλληλα λόγον μὴ ἔχῃ, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν, ἀσύμμετρα ἔσται τὰ μεγέθη. δύο γὰρ μεγέθη τὰ Α, Β πρὸς ἄλληλα λόγον μὴ ἐχέτω, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν· λέγω, ὅτι ἀσύμμετρά ἐστι τὰ Α, Β μεγέθη. εἰ γὰρ ἔσται σύμμετρα, τὸ Α πρὸς τὸ Β λόγον ἕξει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. οὐκ ἔχει δέ. ἀσύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ Α, Β μεγέθη. ἐὰν ἄρα δύο μεγέθη πρὸς ἄλληλα, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.9Önerme 9. Uzunlukça ortak ölçülü doğrular üzerindeki karelerin birbirine oranı, bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olan karelerin kenarları da uzunlukça ortak ölçülüdür. Uzunlukça ortak ölçüsüz doğrular üzerindeki karelerin birbirine oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmayan karelerin kenarları da uzunlukça ortak ölçülü değildir.

A ile B uzunlukça ortak ölçülü olsun. Diyorum ki A üzerindeki karenin B üzerindeki kareye oranı, bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır.

A, B ile uzunlukça ortak ölçülü olduğundan, A'nın B'ye oranı bir sayının bir sayıya oranıdır. Bu oran G'nin D'ye oranı olsun. A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibidir. A üzerindeki karenin B üzerindeki kareye oranı ise A'nın B'ye oranının ikilenmişidir; çünkü benzer şekillerin oranı, karşılıklı kenarların oranının ikilenmişidir. G kare sayısının D kare sayısına oranı da G [sayısının] D [sayısına] oranının ikilenmişidir; çünkü iki kare sayının arasında orantılı bir orta sayı bulunur ve kare sayının kare [sayıya] oranı, kenarın kenara oranının ikilenmişidir. O hâlde A üzerindeki karenin B üzerindeki kareye oranı da G'nin karesi olan [sayının] D [sayısının] karesi olan [sayıya] oranı gibidir.

Şimdi de A üzerindeki karenin B üzerindekine oranı, G'nin karesinin D'nin [karesine] oranı gibi olsun. Diyorum ki A, B ile uzunlukça ortak ölçülüdür.

A üzerindeki karenin B üzerindeki [kareye] oranı, G'nin karesinin D'nin [karesine] oranı gibi olduğuna; A üzerindeki karenin B üzerindeki [kareye] oranı, A'nın B'ye oranının ikilenmişi; G [sayısının] karesi olan [sayının] D [sayısının] karesi olan [sayıya] oranı da G [sayısının] D [sayısına] oranının ikilenmişi olduğuna göre, A'nın B'ye oranı da G [sayısının] D [sayısına] oranı gibidir. O hâlde A'nın B'ye oranı, G sayısının D sayısına oranıdır; demek ki A, B ile uzunlukça ortak ölçülüdür.

Şimdi de A, B ile uzunlukça ortak ölçüsüz olsun. Diyorum ki A üzerindeki karenin B üzerindeki [kareye] oranı, bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir.

A üzerindeki karenin B üzerindeki [kareye] oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olsaydı, A, B ile ortak ölçülü olurdu. Ama değildir; öyleyse A üzerindeki karenin B üzerindeki [kareye] oranı, bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir.

Yine A üzerindeki karenin B üzerindeki [kareye] oranı, bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmasın. Diyorum ki A, B ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür.

A, B ile ortak ölçülü olsaydı, A üzerindeki karenin B üzerindekine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olurdu. Ama değildir; öyleyse A, B ile uzunlukça ortak ölçülü değildir.

Öyleyse uzunlukça ortak ölçülü doğrular üzerindeki kareler, vesaire.

Sonuç: Gösterilenlerden şu da açık olacaktır: uzunlukça ortak ölçülü doğrular her durumda karece de ortak ölçülüdür; karece ortak ölçülü olanlar ise her durumda uzunlukça da ortak ölçülü değildir. [Çünkü uzunlukça ortak ölçülü doğrular üzerindeki karelerin oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; oranı bir sayının bir sayıya oranı olan büyüklükler de ortak ölçülüdür. Dolayısıyla uzunlukça ortak ölçülü doğrular yalnız uzunlukça değil, karece de ortak ölçülüdür.

Yine, birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olan kareler, kenarları bakımından uzunlukça ortak ölçülü oldukları gösterilmiş, oranları bir sayının bir sayıya oranı olduğu için de karece ortak ölçülü oldukları anlaşılmıştı. O hâlde oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmayıp yalnızca bir sayının bir sayıya oranı olan kareler, karece ortak ölçülü olacak, ama artık uzunlukça olmayacaktır. Dolayısıyla uzunlukça ortak ölçülü olanlar her durumda karece de ortak ölçülüdür; karece ortak ölçülü olanlar ise, oranları bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadıkça, her durumda uzunlukça da ortak ölçülü değildir.

Şimdi diyorum ki uzunlukça ortak ölçüsüz olanlar da her durumda karece ortak ölçüsüz değildir; çünkü karece ortak ölçülü doğruların oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmayabilir ve bu yüzden karece ortak ölçülü oldukları hâlde uzunlukça ortak ölçüsüz olabilirler. Dolayısıyla uzunlukça ortak ölçüsüz olanlar her durumda karece de ortak ölçüsüz değildir; uzunlukça ortak ölçüsüz olup karece ya ortak ölçüsüz ya da ortak ölçülü olabilirler.

Karece ortak ölçüsüz olanlar ise her durumda uzunlukça da ortak ölçüsüzdür; çünkü uzunlukça ortak ölçülü olsalardı karece de ortak ölçülü olurlardı. Oysa ortak ölçüsüz oldukları varsayılmıştır; bu saçmadır. Öyleyse karece ortak ölçüsüz olanlar her durumda uzunlukça da ortak ölçüsüzdür.]

Yardımcı önerme: Sayılar kısmında gösterilmiştir ki benzer düzlem sayıların birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; iki sayının birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranıysa da bunlar benzer düzlem sayılardır. Buradan açıktır ki benzer olmayan düzlem sayıların, yani kenarları orantılı olmayan sayıların birbirine oranı, bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir. Öyle olsaydı benzer düzlem sayılar olurlardı; oysa böyle varsayılmamıştır. Öyleyse benzer olmayan düzlem sayıların birbirine oranı, bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir.

10.prop1.9

τὰ ἀπὸ τῶν μήκει συμμέτρων εὐθειῶν τετράγωνα πρὸς ἄλληλα λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ τὰ τετράγωνα τὰ πρὸς ἄλληλα λόγον ἔχοντα, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, καὶ τὰς πλευρὰς ἕξει μήκει συμμέτρους. τὰ δὲ ἀπὸ τῶν μήκει ἀσυμμέτρων εὐθειῶν τετράγωνα πρὸς ἄλληλα λόγον οὐκ ἔχει, ὅνπερ τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ τὰ τετράγωνα τὰ πρὸς ἄλληλα λόγον μὴ ἔχοντα, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδὲ τὰς πλευρὰς ἕξει μήκει συμμέτρους. ἔστωσαν γὰρ αἱ Α, Β μήκει σύμμετροι· λέγω, ὅτι τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β τετράγωνον λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. ἐπεὶ γὰρ σύμμετρός ἐστιν ἡ Α τῇ Β μήκει, ἡ Α ἄρα πρὸς τὴν Β λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. ἐχέτω, ὃν ὁ Γ πρὸς τὸν Δ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ὁ Γ πρὸς τὸν Δ, ἀλλὰ τοῦ μὲν τῆς Α πρὸς τὴν Β λόγου διπλασίων ἐστὶν ὁ τοῦ ἀπὸ τῆς Α τετραγώνου πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β τετράγωνον· τὰ γὰρ ὅμοια σχήματα ἐν διπλασίονι λόγῳ ἐστὶ τῶν ὁμολόγων πλευρῶν· τοῦ δὲ τοῦ Γ [ἀριθμοῦ] πρὸς τὸν Δ [ἀριθμὸν] λόγου διπλασίων ἐστὶν ὁ τοῦ ἀπὸ τοῦ Γ τετραγώνου πρὸς τὸν ἀπὸ τοῦ Δ τετράγωνον· δύο γὰρ τετραγώνων ἀριθμῶν εἷς μέσος ἀνάλογόν ἐστιν ἀριθμός, καὶ ὁ τετράγωνος πρὸς τὸν τετράγωνον [ἀριθμὸν] διπλασίονα λόγον ἔχει, ἤπερ ἡ πλευρὰ πρὸς τὴν πλευράν· ἔστιν ἄρα καὶ ὡς τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β τετράγωνον, οὕτως ὁ ἀπὸ τοῦ Γ τετράγωνος [ἀριθμὸς] πρὸς τὸν ἀπὸ τοῦ Δ [ἀριθμοῦ] τετράγωνον [ἀριθμόν]. ἀλλὰ δὴ ἔστω ὡς τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β, οὕτως ὁ ἀπὸ τοῦ Γ τετράγωνος πρὸς τὸν ἀπὸ τοῦ Δ [τετράγωνον]· λέγω, ὅτι σύμμετρός ἐστιν ἡ Α τῇ Β μήκει. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β [τετράγωνον], οὕτως ὁ ἀπὸ τοῦ Γ τετράγωνος πρὸς τὸν ἀπὸ τοῦ Δ [τετράγωνον], ἀλλʼ ὁ μὲν τοῦ ἀπὸ τῆς Α τετραγώνου πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β [τετράγωνον] λόγος διπλασίων ἐστὶ τοῦ τῆς Α πρὸς τὴν Β λόγου, ὁ δὲ τοῦ ἀπὸ τοῦ Γ [ἀριθμοῦ] τετραγώνου [ἀριθμοῦ] πρὸς τὸν ἀπὸ τοῦ Δ [ἀριθμοῦ] τετράγωνον [ἀριθμὸν] λόγος διπλασίων ἐστὶ τοῦ τοῦ Γ [ἀριθμοῦ] πρὸς τὸν Δ [ἀριθμὸν] λόγου, ἔστιν ἄρα καὶ ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ὁ Γ [ἀριθμὸς] πρὸς τὸν Δ [ἀριθμόν]. ἡ Α ἄρα πρὸς τὴν Β, λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς ὁ Γ πρὸς ἀριθμὸν τὸν Δ· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ Α τῇ Β μήκει. ἀλλὰ δὴ ἀσύμμετρος ἔστω ἡ Α τῇ Β μήκει· λέγω, ὅτι τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β [τετράγωνον] λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. εἰ γὰρ ἔχει τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β [τετράγωνον] λόγον, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, σύμμετρος ἔσται ἡ Α τῇ Β. οὐκ ἔστι δέ· οὐκ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β [τετράγωνον] λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. πάλιν δὴ τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β [τετράγωνον] λόγον μὴ ἐχέτω, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· λέγω, ὅτι ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ Α τῇ Β μήκει. εἰ γάρ ἐστι σύμμετρος ἡ Α τῇ Β, ἕξει τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β λόγον, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. οὐκ ἔχει δέ· οὐκ ἄρα σύμμετρός ἐστιν ἡ Α τῇ Β μήκει. τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν μήκει συμμέτρων, καὶ τὰ ἑξῆς. Πόρισμα καὶ φανερὸν ἐκ τῶν δεδειγμένων ἔσται, ὅτι αἱ μήκει σύμμετροι πάντως καὶ δυνάμει, αἱ δὲ δυνάμει οὐ πάντως καὶ μήκει [εἴπερ τὰ ἀπὸ τῶν μήκει συμμέτρων εὐθειῶν τετράγωνα λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, τὰ δὲ λόγον ἔχοντα, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν, σύμμετρά ἐστιν. ὥστε αἱ μήκει σύμμετροι εὐθεῖαι οὐ μόνον [εἰσὶ] μήκει σύμμετροι, ἀλλὰ καὶ δυνάμει. πάλιν ἐπεί, ὅσα τετράγωνα πρὸς ἄλληλα λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, μήκει ἐδείχθη σύμμετρα καὶ δυνάμει ὄντα σύμμετρα τῷ τὰ τετράγωνα λόγον ἔχειν, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν, ὅσα ἄρα τετράγωνα λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, ἀλλὰ ἁπλῶς, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν, σύμμετρα μὲν ἔσται αὐτὰ τὰ τετράγωνα δυνάμει, οὐκέτι δὲ καὶ μήκει· ὥστε τὰ μὲν μήκει σύμμετρα πάντως καὶ δυνάμει, τὰ δὲ δυνάμει οὐ πάντως καὶ μήκει, εἰ μὴ καὶ λόγον ἔχοιεν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. λέγω δή, ὅτι [καὶ] αἱ μήκει ἀσύμμετροι οὐ πάντως καὶ δυνάμει, ἐπειδήπερ αἱ δυνάμει σύμμετροι δύνανται λόγον μὴ ἔχειν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, καὶ διὰ τοῦτο δυνάμει οὖσαι σύμμετροι μήκει εἰσὶν ἀσύμμετροι. ὥστε οὐχ αἱ τῷ μήκει ἀσύμμετροι πάντως καὶ δυνάμει, ἀλλὰ δύνανται μήκει οὖσαι ἀσύμμετροι δυνάμει εἶναι καὶ ἀσύμμετροι καὶ σύμμετροι. αἱ δὲ δυνάμει ἀσύμμετροι πάντως καὶ μήκει ἀσύμμετροι· εἰ γὰρ [εἰσι] μήκει σύμμετροι, ἔσονται καὶ δυνάμει σύμμετροι. ὑπόκεινται δὲ καὶ ἀσύμμετροι· ὅπερ ἄτοπον. αἱ ἄρα δυνάμει ἀσύμμετροι πάντως καὶ μήκει]. λῆμμα δέδεικται ἐν τοῖς ἀριθμητικοῖς, ὅτι οἱ ὅμοιοι ἐπίπεδοι ἀριθμοὶ πρὸς ἀλλήλους λόγον ἔχουσιν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, καὶ ὅτι, ἐὰν δύο ἀριθμοὶ πρὸς ἀλλήλους λόγον ἔχωσιν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, ὅμοιοί εἰσιν ἐπίπεδοι. καὶ δῆλον ἐκ τούτων, ὅτι οἱ μὴ ὅμοιοι ἐπίπεδοι ἀριθμοί, τουτέστιν οἱ μὴ ἀνάλογον ἔχοντες τὰς πλευράς, πρὸς ἀλλήλους λόγον οὐκ ἔχουσιν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν. εἰ γὰρ ἕξουσιν, ὅμοιοι ἐπίπεδοι ἔσονται· ὅπερ οὐχ ὑπόκειται. οἱ ἄρα μὴ ὅμοιοι ἐπίπεδοι πρὸς ἀλλήλους λόγον οὐκ ἔχουσιν, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν.

10.prop1.10Önerme 10. Ortaya konan bir doğruya, biri yalnız uzunlukça, öbürü karece de ortak ölçüsüz olan iki doğru bulmak.

Ortaya konan doğru A olsun. A'ya, biri yalnız uzunlukça, öbürü karece de ortak ölçüsüz olan iki doğru bulmak gerekiyor.

Birbirine oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmayan, yani benzer düzlem sayılar olmayan B ve G sayıları ortaya konsun ve A üzerindeki karenin D üzerindeki kareye oranı, B'nin G'ye oranı gibi yapılsın; bunu nasıl yapacağımızı öğrenmiştik. O hâlde A üzerindeki kare, D üzerindeki kareyle ortak ölçülüdür. B'nin G'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, A üzerindeki karenin D üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde A, D ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. A ile D'nin arasında E orta orantılısı alınsın; o hâlde A'nın D'ye oranı, A üzerindeki karenin E üzerindekine oranı gibidir. A ise D ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde A üzerindeki kare de E üzerindeki kareyle ortak ölçüsüzdür; demek ki A, E ile karece ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse ortaya konan A doğrusuna, ortak ölçüsüz iki doğru, D ve E bulunmuştur: D yalnız uzunlukça, E ise elbette hem karece hem uzunlukça ortak ölçüsüzdür. [Gösterilmesi gereken buydu.]

10.prop1.10

τῇ προτεθείσῃ εὐθείᾳ προσευρεῖν δύο εὐθείας ἀσυμμέτρους, τὴν μὲν μήκει μόνον, τὴν δὲ καὶ δυνάμει. ἔστω ἡ προτεθεῖσα εὐθεῖα ἡ Α· δεῖ δὴ τῇ Α προσευρεῖν δύο εὐθείας ἀσυμμέτρους, τὴν μὲν μήκει μόνον, τὴν δὲ καὶ δυνάμει. Ἐκκείσθωσαν γὰρ δύο ἀριθμοὶ οἱ Β, Γ πρὸς ἀλλήλους λόγον μὴ ἔχοντες, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, τουτέστι μὴ ὅμοιοι ἐπίπεδοι, καὶ γεγονέτω ὡς ὁ Β πρὸς τὸν Γ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Δ τετράγωνον· ἐμάθομεν γάρ· σύμμετρον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς Α τῷ ἀπὸ τῆς Δ. καὶ ἐπεὶ ὁ Β πρὸς τὸν Γ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Δ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ Α τῇ Δ μήκει. εἰλήφθω τῶν Α, Δ μέση ἀνάλογον ἡ Ε· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Δ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Ε. ἀσύμμετρος δέ ἐστιν ἡ Α τῇ Δ μήκει· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον τῷ ἀπὸ τῆς Ε τετραγώνῳ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ Α τῇ Ε δυνάμει. τῇ ἄρα προτεθείσῃ εὐθείᾳ τῇ Α προσεύρηνται δύο εὐθεῖαι ἀσύμμετροι αἱ Δ, Ε, μήκει μὲν μόνον ἡ Δ, δυνάμει δὲ καὶ μήκει δηλαδὴ ἡ Ε [ὅπερ ἔδει δεῖξαι].

10.prop1.11Önerme 11. Dört büyüklük orantılıysa ve birincisi ikincisiyle ortak ölçülüyse, üçüncüsü de dördüncüsüyle ortak ölçülü olur; birincisi ikincisiyle ortak ölçüsüzse, üçüncüsü de dördüncüsüyle ortak ölçüsüz olur.

A, B, G, D orantılı dört büyüklük olsun, yani A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olsun; A da B ile ortak ölçülü olsun. Diyorum ki G de D ile ortak ölçülü olacaktır.

A, B ile ortak ölçülü olduğundan, A'nın B'ye oranı bir sayının bir sayıya oranıdır. A'nın B'ye oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir; o hâlde G'nin D'ye oranı da bir sayının bir sayıya oranıdır; demek ki G, D ile ortak ölçülüdür.

Şimdi de A, B ile ortak ölçüsüz olsun. Diyorum ki G de D ile ortak ölçüsüz olacaktır. A, B ile ortak ölçüsüz olduğundan, A'nın B'ye oranı bir sayının bir sayıya oranı değildir. A'nın B'ye oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir; o hâlde G'nin D'ye oranı da bir sayının bir sayıya oranı değildir; demek ki G, D ile ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse dört büyüklük, vesaire.

10.prop1.11

ἐὰν τέσσαρα μεγέθη ἀνάλογον ᾖ, τὸ δὲ πρῶτον τῷ δευτέρῳ σύμμετρον ᾖ, καὶ τὸ τρίτον τῷ τετάρτῳ σύμμετρον ἔσται· κἂν τὸ πρῶτον τῷ δευτέρῳ ἀσύμμετρον ᾖ, καὶ τὸ τρίτον τῷ τετάρτῳ ἀσύμμετρον ἔσται. ἔστωσαν τέσσαρα μεγέθη ἀνάλογον τὰ Α, Β, Γ, Δ, ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ, τὸ Α δὲ τῷ Β σύμμετρον ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ τὸ Γ τῷ Δ σύμμετρον ἔσται. ἐπεὶ γὰρ σύμμετρόν ἐστι τὸ Α τῷ Β, τὸ Α ἄρα πρὸς τὸ Β λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. καί ἐστιν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ· καὶ τὸ Γ ἄρα πρὸς τὸ Δ λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ Γ τῷ Δ. ἀλλὰ δὴ τὸ Α τῷ Β ἀσύμμετρον ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ τὸ Γ τῷ Δ ἀσύμμετρον ἔσται. ἐπεὶ γὰρ ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ Α τῷ Β, τὸ Α ἄρα πρὸς τὸ Β λόγον οὐκ ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. καί ἐστιν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως τὸ Γ πρὸς τὸ Δ· οὐδὲ τὸ Γ ἄρα πρὸς τὸ Δ λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ Γ τῷ Δ. ἐὰν ἄρα τέσσαρα μεγέθη, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.12Önerme 12. Aynı büyüklükle ortak ölçülü olan büyüklükler birbiriyle de ortak ölçülüdür.

A ile B'nin her biri G ile ortak ölçülü olsun. Diyorum ki A da B ile ortak ölçülüdür.

A, G ile ortak ölçülü olduğundan, A'nın G'ye oranı bir sayının bir sayıya oranıdır. Bu, D'nin E'ye oranı olsun. Yine G, B ile ortak ölçülü olduğundan, G'nin B'ye oranı bir sayının bir sayıya oranıdır. Bu da Z'nin H'ye oranı olsun. Verilen herhangi sayıda orandan, yani D'nin E'ye ve Z'nin H'ye oranından, bu oranlarda sırayla ilerleyen Th, K, L sayıları alınsın; öyle ki D'nin E'ye oranı Th'nin K'ye, Z'nin H'ye oranı da K'nin L'ye oranı gibi olsun.

A'nın G'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi, D'nin E'ye oranı da Th'nin K'ye oranı gibi olduğuna göre, A'nın G'ye oranı Th'nin K'ye oranı gibidir. Yine G'nin B'ye oranı Z'nin H'ye oranı gibi, Z'nin H'ye oranı da K'nin L'ye oranı gibi olduğuna göre, G'nin B'ye oranı K'nin L'ye oranı gibidir. A'nın G'ye oranı da Th'nin K'ye oranı gibidir; o hâlde eşitlikten, A'nın B'ye oranı Th'nin L'ye oranı gibidir. Demek ki A'nın B'ye oranı, Th sayısının L sayısına oranıdır; o hâlde A, B ile ortak ölçülüdür.

Öyleyse aynı büyüklükle ortak ölçülü olan büyüklükler birbiriyle de ortak ölçülüdür. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.12

τὰ τῷ αὐτῷ μεγέθει σύμμετρα καὶ ἀλλήλοις ἐστὶ σύμμετρα. ἑκάτερον γὰρ τῶν Α, Β τῷ Γ ἔστω σύμμετρον. λέγω, ὅτι καὶ τὸ Α τῷ Β ἐστι σύμμετρον. ἐπεὶ γὰρ σύμμετρόν ἐστι τὸ Α τῷ Γ, τὸ Α ἄρα πρὸς τὸ Γ λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. ἐχέτω, ὃν ὁ Δ πρὸς τὸν Ε. πάλιν, ἐπεὶ σύμμετρόν ἐστι τὸ Γ τῷ Β, τὸ Γ ἄρα πρὸς τὸ Β λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς πρὸς ἀριθμόν. ἐχέτω, ὃν ὁ Ζ πρὸς τὸν Η. καὶ λόγων δοθέντων ὁποσωνοῦν τοῦ τε, ὃν ἔχει ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, καὶ ὁ Ζ πρὸς τὸν Η εἰλήφθωσαν ἀριθμοὶ ἑξῆς ἐν τοῖς δοθεῖσι λόγοις οἱ Θ, Κ, Λ· ὥστε εἶναι ὡς μὲν τὸν Δ πρὸς τὸν Ε, οὕτως τὸν Θ πρὸς τὸν Κ, ὡς δὲ τὸν Ζ πρὸς τὸν Η, οὕτως τὸν Κ πρὸς τὸν Λ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, ἀλλʼ ὡς ὁ Δ πρὸς τὸν Ε, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Κ, ἔστιν ἄρα καὶ ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Κ. πάλιν, ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ Γ πρὸς τὸ Β, οὕτως ὁ Ζ πρὸς τὸν Η, ἀλλʼ ὡς ὁ Ζ πρὸς τὸν Η, [οὕτως] ὁ Κ πρὸς τὸν Λ, καὶ ὡς ἄρα τὸ Γ πρὸς τὸ Β, οὕτως ὁ Κ πρὸς τὸν Λ. ἔστι δὲ καὶ ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Γ, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Κ· διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ Α πρὸς τὸ Β, οὕτως ὁ Θ πρὸς τὸν Λ. τὸ Α ἄρα πρὸς τὸ Β λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς ὁ Θ πρὸς ἀριθμὸν τὸν Λ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ Α τῷ Β. τὰ ἄρα τῷ αὐτῷ μεγέθει σύμμετρα καὶ ἀλλήλοις ἐστὶ σύμμετρα· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.13Önerme 13. İki büyüklük ortak ölçülüyse ve biri başka bir büyüklükle ortak ölçüsüzse, öbürü de o büyüklükle ortak ölçüsüz olur.

A ile B ortak ölçülü iki büyüklük olsun; bunlardan A, başka bir G büyüklüğüyle ortak ölçüsüz olsun. Diyorum ki öbürü, yani B de G ile ortak ölçüsüzdür.

B, G ile ortak ölçülü olsaydı, A da B ile ortak ölçülü olduğundan A, G ile ortak ölçülü olurdu. Oysa ortak ölçüsüzdür; bu imkânsızdır. Öyleyse B, G ile ortak ölçülü değildir; demek ki ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse iki büyüklük ortak ölçülüyse, vesaire.

Yardımcı önerme: Eşit olmayan iki doğru verildiğinde, büyüğün karesinin küçüğün karesinden ne kadar büyük olduğunu bulmak.

Verilen eşit olmayan iki doğru AB ve G, büyüğü de AB olsun. AB'nin karesinin G'nin karesinden ne kadar büyük olduğunu bulmak gerekiyor.

AB üzerine ADB yarım dairesi çizilsin, içine G'ye eşit AD yerleştirilsin ve DB birleştirilsin. Açıktır ki ADB açısı diktir ve AB'nin karesi AD'nin, yani G'nin karesinden DB'nin karesi kadar büyüktür.

Benzer şekilde iki doğru verildiğinde, karesi bunların karelerinin toplamına eşit olan doğru da şöyle bulunur.

Verilen iki doğru AD ve DB olsun; karesi bunların karelerinin toplamına eşit olan doğruyu bulmak gereksin. AD ile DB, aralarında dik bir açı çevreleyecek şekilde konsun ve AB birleştirilsin. Yine açıktır ki karesi AD ile DB'nin karelerinin toplamına eşit olan doğru AB'dir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.13

ἐὰν ᾖ δύο μεγέθη σύμμετρα, τὸ δὲ ἕτερον αὐτῶν μεγέθει τινὶ ἀσύμμετρον ᾖ, καὶ τὸ λοιπὸν τῷ αὐτῷ ἀσύμμετρον ἔσται. ἔστω δύο μεγέθη σύμμετρα τὰ Α, Β, τὸ δὲ ἕτερον αὐτῶν τὸ Α ἄλλῳ τινὶ τῷ Γ ἀσύμμετρον ἔστω· λέγω, ὅτι καὶ τὸ λοιπὸν τὸ Β τῷ Γ ἀσύμμετρόν ἐστιν. εἰ γάρ ἐστι σύμμετρον τὸ Β τῷ Γ, ἀλλὰ καὶ τὸ Α τῷ Β σύμμετρόν ἐστιν, καὶ τὸ Α ἄρα τῷ Γ σύμμετρόν ἐστιν. ἀλλὰ καὶ ἀσύμμετρον· ὅπερ ἀδύνατον. οὐκ ἄρα σύμμετρόν ἐστι τὸ Β τῷ Γ· ἀσύμμετρον ἄρα. ἐὰν ἄρα ᾖ δύο μεγέθη σύμμετρα, καὶ τὰ ἑξῆς. λῆμμα δύο δοθεισῶν εὐθειῶν ἀνίσων εὑρεῖν, τίνι μεῖζον δύναται ἡ μείζων τῆς ἐλάσσονος. ἔστωσαν αἱ δοθεῖσαι δύο ἄνισοι εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, Γ, ὧν μείζων ἔστω ἡ ΑΒ· δεῖ δὴ εὑρεῖν, τίνι μεῖζον δύναται ἡ ΑΒ τῆς Γ. γεγράφθω ἐπὶ τῆς ΑΒ ἡμικύκλιον τὸ ΑΔΒ, καὶ εἰς αὐτὸ ἐνηρμόσθω τῇ Γ ἴση ἡ ΑΔ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΔΒ. φανερὸν δή, ὅτι ὀρθή ἐστιν ἡ ὑπὸ ΑΔΒ γωνία, καὶ ὅτι ἡ ΑΒ τῆς ΑΔ, τουτέστι τῆς Γ, μεῖζον δύναται τῇ ΔΒ. ὁμοίως δὲ καὶ δύο δοθεισῶν εὐθειῶν ἡ δυναμένη αὐτὰς εὑρίσκεται οὕτως. ἔστωσαν αἱ δοθεῖσαι δύο εὐθεῖαι αἱ ΑΔ, ΔΒ, καὶ δέον ἔστω εὑρεῖν τὴν δυναμένην αὐτάς. κείσθωσαν γάρ, ὥστε ὀρθὴν γωνίαν περιέχειν τὴν ὑπὸ ΑΔ, ΔΒ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΑΒ· φανερὸν πάλιν, ὅτι ἡ τὰς ΑΔ, ΔΒ δυναμένη ἐστὶν ἡ ΑΒ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.14Önerme 14. Dört doğru orantılıysa ve birincinin karesi ikincinin karesinden, birinciyle [uzunlukça] ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse, üçüncünün karesi de dördüncünün karesinden, üçüncüyle [uzunlukça] ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olur. Birincinin karesi ikincininkinden, birinciyle [uzunlukça] ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse, üçüncünün karesi de dördüncününkinden, üçüncüyle [uzunlukça] ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olur.

A, B, G, D orantılı dört doğru olsun, yani A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olsun; A'nın karesi B'ninkinden E üzerindeki kare kadar, G'nin karesi de D'ninkinden Z üzerindeki kare kadar büyük olsun. Diyorum ki A, E ile ortak ölçülüyse G de Z ile ortak ölçülüdür; A, E ile ortak ölçüsüzse G de Z ile ortak ölçüsüzdür.

A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olduğundan, A üzerindeki karenin B üzerindekine oranı da G üzerindekinin D üzerindekine oranı gibidir. A üzerindeki kare ise E ve B üzerindeki karelerin toplamına, G üzerindeki kare de D ve Z üzerindeki karelerin toplamına eşittir. O hâlde E ve B üzerindeki karelerin toplamının B üzerindekine oranı, D ve Z üzerindeki karelerin toplamının D üzerindekine oranı gibidir; demek ki ayırarak, E üzerindeki karenin B üzerindekine oranı Z üzerindekinin D üzerindekine oranı gibidir; o hâlde E'nin B'ye oranı da Z'nin D'ye oranı gibidir; ters olarak da B'nin E'ye oranı D'nin Z'ye oranı gibidir. A'nın B'ye oranı da G'nin D'ye oranı gibidir; o hâlde eşitlikten, A'nın E'ye oranı G'nin Z'ye oranı gibidir. Demek ki A, E ile ortak ölçülüyse G de Z ile ortak ölçülüdür; A, E ile ortak ölçüsüzse G de Z ile ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse dört doğru orantılıysa, vesaire.

10.prop1.14

ἐὰν τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, δύνηται δὲ ἡ πρώτη τῆς δευτέρας μεῖζον τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ [μήκει], καὶ ἡ τρίτη τῆς τετάρτης μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ [μήκει]. καὶ ἐὰν ἡ πρώτη τῆς δευτέρας μεῖζον δύνηται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ [μήκει], καὶ ἡ τρίτη τῆς τετάρτης μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ [μήκει]. ἔστωσαν τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον αἱ Α, Β, Γ, Δ, ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Γ πρὸς τὴν Δ, καὶ ἡ Α μὲν τῆς β μεῖζον δυνάσθω τῷ ἀπὸ τῆς Ε, ἡ δὲ Γ τῆς Δ μεῖζον δυνάσθω τῷ ἀπὸ τῆς Ζ· λέγω, ὅτι, εἴτε σύμμετρός ἐστιν ἡ Α τῇ Ε, σύμμετρός ἐστι καὶ ἡ Γ τῇ Ζ, εἴτε ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ Α τῇ Ε, ἀσύμμετρός ἐστι καὶ ἡ Γ τῇ Ζ. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Γ πρὸς τὴν Δ, ἔστιν ἄρα καὶ ὡς τὸ ἀπὸ τῆς Α πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Γ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Δ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς Α ἴσα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν Ε, Β, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς Γ ἴσα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν Δ, Ζ. ἔστιν ἄρα ὡς τὰ ἀπὸ τῶν Ε, Β πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β, οὕτως τὰ ἀπὸ τῶν Δ, Ζ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Δ· διελόντι ἄρα ἐστὶν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς Ε πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Ζ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Δ· ἔστιν ἄρα καὶ ὡς ἡ Ε πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Ζ πρὸς τὴν Δ· ἀνάπαλιν ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ Β πρὸς τὴν Ε, οὕτως ἡ Δ πρὸς τὴν Ζ. ἔστι δὲ καὶ ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Γ πρὸς τὴν Δ· διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Ε, οὕτως ἡ Γ πρὸς τὴν Ζ. εἴτε οὖν σύμμετρός ἐστιν ἡ Α τῇ Ε, σύμμετρός ἐστι καὶ ἡ Γ τῇ Ζ, εἴτε ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ Α τῇ Ε, ἀσύμμετρός ἐστι καὶ ἡ Γ τῇ Ζ. ἐὰν ἄρα, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.15Önerme 15. Ortak ölçülü iki büyüklük toplanırsa, bütün de her biriyle ortak ölçülü olur; bütün bunlardan biriyle ortak ölçülüyse, baştaki büyüklükler de ortak ölçülü olur.

AB ve BG ortak ölçülü iki büyüklüğü toplansın. Diyorum ki bütün AG, AB ile BG'nin her biriyle ortak ölçülüdür.

AB ile BG ortak ölçülü olduğundan onları bir büyüklük ölçecektir. Ölçsün; bu D olsun. D, AB ile BG'yi ölçtüğüne göre bütün AG'yi de ölçecektir. AB ile BG'yi de ölçer. Demek ki D, AB, BG ve AG'yi ölçer; o hâlde AG, AB ile BG'nin her biriyle ortak ölçülüdür.

Şimdi de AG, AB ile ortak ölçülü olsun. Diyorum ki AB ile BG de ortak ölçülüdür.

AG ile AB ortak ölçülü olduğundan onları bir büyüklük ölçecektir. Ölçsün; bu D olsun. D, GA ile AB'yi ölçtüğüne göre kalan BG'yi de ölçecektir. AB'yi de ölçer; demek ki D, AB ile BG'yi ölçecektir; o hâlde AB ile BG ortak ölçülüdür.

Öyleyse iki büyüklük, vesaire.

10.prop1.15

ἐὰν δύο μεγέθη σύμμετρα συντεθῇ, καὶ τὸ ὅλον ἑκατέρῳ αὐτῶν σύμμετρον ἔσται· κἂν τὸ ὅλον ἑνὶ αὐτῶν σύμμετρον ᾖ, καὶ τὰ ἐξ ἀρχῆς μεγέθη σύμμετρα ἔσται. Συγκείσθω γὰρ δύο μεγέθη σύμμετρα τὰ ΑΒ, ΒΓ· λέγω, ὅτι καὶ ὅλον τὸ ΑΓ ἑκατέρῳ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἐστι σύμμετρον. ἐπεὶ γὰρ σύμμετρά ἐστι τὰ ΑΒ, ΒΓ, μετρήσει τι αὐτὰ μέγεθος. μετρείτω, καὶ ἔστω τὸ Δ. ἐπεὶ οὖν τὸ Δ τὰ ΑΒ, ΒΓ μετρεῖ, καὶ ὅλον τὸ ΑΓ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ τὰ ΑΒ, ΒΓ. τὸ Δ ἄρα τὰ ΑΒ, ΒΓ, ΑΓ μετρεῖ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΓ ἑκατέρῳ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ἀλλὰ δὴ τὸ ΑΓ ἔστω σύμμετρον τῷ ΑΒ· λέγω δή, ὅτι καὶ τὰ ΑΒ, ΒΓ σύμμετρά ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ σύμμετρά ἐστι τὰ ΑΓ, ΑΒ, μετρήσει τι αὐτὰ μέγεθος. μετρείτω, καὶ ἔστω τὸ Δ. ἐπεὶ οὖν τὸ Δ τὰ ΓΑ, ΑΒ μετρεῖ, καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ΒΓ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ τὸ ΑΒ· τὸ Δ ἄρα τὰ ΑΒ, ΒΓ μετρήσει· σύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ΑΒ, ΒΓ. ἐὰν ἄρα δύο μεγέθη, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.16Önerme 16. Ortak ölçüsüz iki büyüklük toplanırsa, bütün de her biriyle ortak ölçüsüz olur; bütün bunlardan biriyle ortak ölçüsüzse, baştaki büyüklükler de ortak ölçüsüz olur.

AB ve BG ortak ölçüsüz iki büyüklüğü toplansın. Diyorum ki bütün AG, AB ile BG'nin her biriyle ortak ölçüsüzdür.

GA ile AB ortak ölçüsüz değilse, [onları] bir büyüklük ölçecektir. Mümkünse ölçsün; bu D olsun. D, GA ile AB'yi ölçtüğüne göre kalan BG'yi de ölçecektir. AB'yi de ölçer; demek ki D, AB ile BG'yi ölçer. O hâlde AB ile BG ortak ölçülüdür; oysa ortak ölçüsüz oldukları varsayılmıştı. Bu imkânsızdır. Öyleyse GA ile AB'yi hiçbir büyüklük ölçmez; demek ki GA ile AB ortak ölçüsüzdür. Benzer şekilde AG ile GB'nin de ortak ölçüsüz olduğunu göstereceğiz. Öyleyse AG, AB ile BG'nin her biriyle ortak ölçüsüzdür.

Şimdi de AG, AB ile BG'den biriyle ortak ölçüsüz olsun; önce AB ile ortak ölçüsüz olsun. Diyorum ki AB ile BG de ortak ölçüsüzdür. Ortak ölçülü olsalardı onları bir büyüklük ölçerdi. Ölçsün; bu D olsun. D, AB ile BG'yi ölçtüğüne göre bütün AG'yi de ölçecektir. AB'yi de ölçer; demek ki D, GA ile AB'yi ölçer. O hâlde GA ile AB ortak ölçülüdür; oysa ortak ölçüsüz oldukları varsayılmıştı. Bu imkânsızdır. Öyleyse AB ile BG'yi hiçbir büyüklük ölçmez; demek ki AB ile BG ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse iki büyüklük, vesaire.

Yardımcı önerme: Bir doğruya bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanırsa, uygulanan paralelkenar, doğrunun uygulamadan doğan iki parçasının çevrelediği dikdörtgene eşittir.

AB doğrusuna, DB karesi kadar eksik kalan AD paralelkenarı uygulansın. Diyorum ki AD, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir.

Bu kendiliğinden açıktır: DB kare olduğundan DG, GB'ye eşittir; AD ise AG ile GD'nin, yani AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgendir.

Öyleyse bir doğruya, vesaire.

10.prop1.16

ἐὰν δύο μεγέθη ἀσύμμετρα συντεθῇ, καὶ τὸ ὅλον ἑκατέρῳ αὐτῶν ἀσύμμετρον ἔσται· κἂν τὸ ὅλον ἑνὶ αὐτῶν ἀσύμμετρον ᾖ, καὶ τὰ ἐξ ἀρχῆς μεγέθη ἀσύμμετρα ἔσται. Συγκείσθω γὰρ δύο μεγέθη ἀσύμμετρα τὰ ΑΒ, ΒΓ· λέγω, ὅτι καὶ ὅλον τὸ ΑΓ ἑκατέρῳ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἀσύμμετρόν ἐστιν. εἰ γὰρ μή ἐστιν ἀσύμμετρα τὰ ΓΑ, ΑΒ, μετρήσει τι [αὐτὰ] μέγεθος. μετρείτω, εἰ δυνατόν, καὶ ἔστω τὸ Δ. ἐπεὶ οὖν τὸ Δ τὰ ΓΑ, ΑΒ μετρεῖ, καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ΒΓ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ τὸ ΑΒ· τὸ Δ ἄρα τὰ ΑΒ, ΒΓ μετρεῖ. σύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ΑΒ, ΒΓ· ὑπέκειντο δὲ καὶ ἀσύμμετρα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τὰ ΓΑ, ΑΒ μετρήσει τι μέγεθος· ἀσύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ΓΑ, ΑΒ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ τὰ ΑΓ, ΓΒ ἀσύμμετρά ἐστιν. τὸ ΑΓ ἄρα ἑκατέρῳ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἀσύμμετρόν ἐστιν. ἀλλὰ δὴ τὸ ΑΓ ἑνὶ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἀσύμμετρον ἔστω. ἔστω δὴ πρότερον τῷ ΑΒ· λέγω, ὅτι καὶ τὰ ΑΒ, ΒΓ ἀσύμμετρά ἐστιν. εἰ γὰρ ἔσται σύμμετρα, μετρήσει τι αὐτὰ μέγεθος. μετρείτω, καὶ ἔστω τὸ Δ. ἐπεὶ οὖν τὸ Δ τὰ ΑΒ, ΒΓ μετρεῖ, καὶ ὅλον ἄρα τὸ ΑΓ μετρήσει. μετρεῖ δὲ καὶ τὸ ΑΒ· τὸ Δ ἄρα τὰ ΓΑ, ΑΒ μετρεῖ. σύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ΓΑ, ΑΒ· ὑπέκειτο δὲ καὶ ἀσύμμετρα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα τὰ ΑΒ, ΒΓ μετρήσει τι μέγεθος· ἀσύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ΑΒ, ΒΓ. ἐὰν ἄρα δύο μεγέθη, καὶ τὰ ἑξῆς. λῆμμα ἐὰν παρά τινα εὐθεῖαν παραβληθῇ παραλληλόγραμμον ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, τὸ παραβληθὲν ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ἐκ τῆς παραβολῆς γενομένων τμημάτων τῆς εὐθείας. παρὰ γὰρ εὐθεῖαν τὴν ΑΒ παραβεβλήσθω παραλληλόγραμμον τὸ ΑΔ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ τῷ ΔΒ· λέγω, ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΔ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. καί ἐστιν αὐτόθεν φανερόν· ἐπεὶ γὰρ τετράγωνόν ἐστι τὸ ΔΒ, ἴση ἐστὶν ἡ ΔΓ τῇ ΓΒ, καί ἐστι τὸ ΑΔ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΔ, τουτέστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. ἐὰν ἄρα παρά τινα εὐθεῖαν, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.17Önerme 17. Eşit olmayan iki doğru varsa ve büyüğüne, küçüğün üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulandığında bu, büyüğü uzunlukça ortak ölçülü parçalara bölüyorsa, büyüğün karesi küçüğün karesinden, büyükle [uzunlukça] ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olur. Büyüğün karesi küçüğünkinden, büyükle [uzunlukça] ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyükse ve büyüğe, küçüğün üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanırsa, bu da büyüğü uzunlukça ortak ölçülü parçalara böler.

A ve BG eşit olmayan iki doğru, büyüğü de BG olsun. BG'ye, küçüğün, yani A'nın üzerindeki karenin dörtte birine, başka deyişle A'nın yarısı üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın; bu, BD ile DG'nin çevrelediği dikdörtgen olsun; BD de DG ile uzunlukça ortak ölçülü olsun. Diyorum ki BG'nin karesi A'nınkinden, BG ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür.

BG, E noktasında ikiye bölünsün ve DE'ye eşit EZ konsun. O hâlde kalan DG, BZ'ye eşittir. BG doğrusu E'de eşit, D'de eşit olmayan parçalara bölündüğünden, BD ile DG'nin çevrelediği dikdörtgen ile ED üzerindeki karenin toplamı EG üzerindeki kareye eşittir; bunların dört katları da eşittir. O hâlde BD ile DG'nin çevrelediği dikdörtgenin dört katı ile DE üzerindeki karenin dört katının toplamı, EG üzerindeki karenin dört katına eşittir. Ama BD ile DG'nin çevrelediği dikdörtgenin dört katına A üzerindeki kare, DE üzerindeki karenin dört katına da DZ üzerindeki kare eşittir; çünkü DZ, DE'nin iki katıdır. EG üzerindeki karenin dört katına da BG üzerindeki kare eşittir; çünkü yine BG, GE'nin iki katıdır. O hâlde A ve DZ üzerindeki karelerin toplamı BG üzerindeki kareye eşittir; dolayısıyla BG üzerindeki kare A üzerindekinden DZ üzerindeki kare kadar büyüktür; demek ki BG'nin karesi A'nınkinden DZ'nin karesi kadar büyüktür. BG'nin DZ ile ortak ölçülü olduğu da gösterilmelidir. BD, DG ile uzunlukça ortak ölçülü olduğundan BG de GD ile uzunlukça ortak ölçülüdür. GD ise GD ile BZ'nin toplamıyla uzunlukça ortak ölçülüdür; çünkü GD, BZ'ye eşittir. O hâlde BG de BZ ile GD'nin toplamıyla uzunlukça ortak ölçülüdür; dolayısıyla BG kalan ZD ile de uzunlukça ortak ölçülüdür. Demek ki BG'nin karesi A'nınkinden, BG ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür.

Şimdi de BG'nin karesi A'nınkinden, BG ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olsun; BG'ye, A üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın ve bu, BD ile DG'nin çevrelediği dikdörtgen olsun. BD'nin DG ile uzunlukça ortak ölçülü olduğu gösterilmelidir.

Aynı kurgu yapılınca, benzer şekilde BG'nin karesinin A'nınkinden ZD'nin karesi kadar büyük olduğunu göstereceğiz. BG'nin karesi ise A'nınkinden, BG ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür. O hâlde BG, ZD ile uzunlukça ortak ölçülüdür; dolayısıyla BG, kalan BZ ile DG'nin toplamıyla da uzunlukça ortak ölçülüdür. Ama BZ ile DG'nin toplamı DG ile [uzunlukça] ortak ölçülüdür. Dolayısıyla BG de GD ile uzunlukça ortak ölçülüdür; demek ki ayırarak, BD de DG ile uzunlukça ortak ölçülüdür.

Öyleyse eşit olmayan iki doğru varsa, vesaire.

10.prop1.17

ἐὰν ὦσι δύο εὐθεῖαι ἄνισοι, τῷ δὲ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος ἴσον παρὰ τὴν μείζονα παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ καὶ εἰς σύμμετρα αὐτὴν διαιρῇ μήκει, ἡ μείζων τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ [μήκει]. καὶ ἐὰν ἡ μείζων τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δύνηται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ [μήκει], τῷ δὲ τετάρτῳ τοῦ ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος ἴσον παρὰ τὴν μείζονα παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, εἰς σύμμετρα αὐτὴν διαιρεῖ μήκει. ἔστωσαν δύο εὐθεῖαι ἄνισοι αἱ Α, ΒΓ, ὧν μείζων ἡ ΒΓ, τῷ δὲ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος τῆς Α, τουτέστι τῷ ἀπὸ τῆς ἡμισείας τῆς Α, ἴσον παρὰ τὴν ΒΓ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΔΓ, σύμμετρος δὲ ἔστω ἡ ΒΔ τῇ ΔΓ μήκει· λέγω, ὅτι ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. τετμήσθω γὰρ ἡ ΒΓ δίχα κατὰ τὸ Ε σημεῖον, καὶ κείσθω τῇ ΔΕ ἴση ἡ ΕΖ. λοιπὴ ἄρα ἡ ΔΓ ἴση ἐστὶ τῇ ΒΖ. καὶ ἐπεὶ εὐθεῖα ἡ ΒΓ τέτμηται εἰς μὲν ἴσα κατὰ τὸ Ε, εἰς δὲ ἄνισα κατὰ τὸ Δ, τὸ ἄρα ὑπὸ ΒΔ, ΔΓ περιεχόμενον ὀρθογώνιον μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΕΔ τετραγώνου ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΓ τετραγώνῳ· καὶ τὰ τετραπλάσια· τὸ ἄρα τετράκις ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΔΓ μετὰ τοῦ τετραπλασίου τοῦ ἀπὸ τῆς ΔΕ ἴσον ἐστὶ τῷ τετράκις ἀπὸ τῆς ΕΓ τετραγώνῳ. ἀλλὰ τῷ μέν τετραπλασίῳ τοῦ ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΔΓ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς Α τετράγωνον, τῷ δὲ τετραπλασίῳ τοῦ ἀπὸ τῆς ΔΕ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΔΖ τετράγωνον· διπλασίων γάρ ἐστιν ἡ ΔΖ τῆς ΔΕ. τῷ δὲ τετραπλασίῳ τοῦ ἀπὸ τῆς ΕΓ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΒΓ τετράγωνον· διπλασίων γάρ ἐστι πάλιν ἡ ΒΓ τῆς ΓΕ. τὰ ἄρα ἀπὸ τῶν Α, ΔΖ τετράγωνα ἴσα ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΒΓ τετραγώνῳ· ὥστε τὸ ἀπὸ τῆς ΒΓ τοῦ ἀπὸ τῆς Α μεῖζόν ἐστι τῷ ἀπὸ τῆς ΔΖ· ἡ ΒΓ ἄρα τῆς Α μεῖζον δύναται τῇ ΔΖ. δεικτέον, ὅτι καὶ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΓ τῇ ΔΖ. ἐπεὶ γὰρ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΔ τῇ ΔΓ μήκει, σύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΒΓ τῇ ΓΔ μήκει. ἀλλὰ ἡ ΓΔ ταῖς ΓΔ, ΒΖ ἐστι σύμμετρος μήκει· ἴση γάρ ἐστιν ἡ ΓΔ τῇ ΒΖ. καὶ ἡ ΒΓ ἄρα σύμμετρός ἐστι ταῖς ΒΖ, ΓΔ μήκει· ὥστε καὶ λοιπῇ τῇ ΖΔ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΓ μήκει· ἡ ΒΓ ἄρα τῆς Α μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. ἀλλὰ δὴ ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον δυνάσθω τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, τῷ δὲ τετάρτῳ τοῦ ἀπὸ τῆς Α ἴσον παρὰ τὴν ΒΓ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΔΓ. δεικτέον, ὅτι σύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΔ τῇ ΔΓ μήκει. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων ὁμοίως δείξομεν, ὅτι ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ τῆς ΖΔ. δύναται δὲ ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΖΔ μήκει· ὥστε καὶ λοιπῇ συναμφοτέρῳ τῇ ΒΖ, ΔΓ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΓ μήκει. ἀλλὰ συναμφότερος ἡ ΒΖ, ΔΓ σύμμετρός ἐστι τῇ ΔΓ [μήκει]. ὥστε καὶ ἡ ΒΓ τῇ ΓΔ σύμμετρός ἐστι μήκει· καὶ διελόντι ἄρα ἡ ΒΔ τῇ ΔΓ ἐστι σύμμετρος μήκει. ἐὰν ἄρα ὦσι δύο εὐθεῖαι ἄνισοι, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.18Önerme 18. Eşit olmayan iki doğru varsa ve büyüğüne, küçüğün üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulandığında bu, büyüğü [uzunlukça] ortak ölçüsüz parçalara bölüyorsa, büyüğün karesi küçüğünkinden, büyükle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olur. Büyüğün karesi küçüğünkinden, büyükle ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyükse ve büyüğe, küçüğün üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulanırsa, bu da büyüğü [uzunlukça] ortak ölçüsüz parçalara böler.

A ve BG eşit olmayan iki doğru, büyüğü de BG olsun. BG'ye, küçüğün, yani A'nın üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın; bu, BD ile DG'nin çevrelediği dikdörtgen olsun; BD de DG ile uzunlukça ortak ölçüsüz olsun. Diyorum ki BG'nin karesi A'nınkinden, BG ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür.

Bir önceki önermedeki kurgu yapılınca, benzer şekilde BG'nin karesinin A'nınkinden ZD'nin karesi kadar büyük olduğunu göstereceğiz. [Öyleyse] BG'nin DZ ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğu gösterilmelidir. BD, DG ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan BG de GD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. DG ise BZ ile DG'nin toplamıyla ortak ölçülüdür; o hâlde BG, BZ ile DG'nin toplamıyla da ortak ölçüsüzdür. Dolayısıyla BG, kalan ZD ile de uzunlukça ortak ölçüsüzdür. BG'nin karesi de A'nınkinden ZD'nin karesi kadar büyüktür; demek ki BG'nin karesi A'nınkinden, BG ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür.

Şimdi yine BG'nin karesi A'nınkinden, BG ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olsun; BG'ye, A üzerindeki karenin dörtte birine eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın ve bu, BD ile DG'nin çevrelediği dikdörtgen olsun. BD'nin DG ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğu gösterilmelidir.

Aynı kurgu yapılınca, benzer şekilde BG'nin karesinin A'nınkinden ZD'nin karesi kadar büyük olduğunu göstereceğiz. Ama BG'nin karesi A'nınkinden, BG ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyüktür. O hâlde BG, ZD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla BG, kalan BZ ile DG'nin toplamıyla da ortak ölçüsüzdür. Ama BZ ile DG'nin toplamı DG ile uzunlukça ortak ölçülüdür; o hâlde BG de DG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla ayırarak, BD de DG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse iki doğru varsa, vesaire.

Yardımcı önerme: Uzunlukça ortak ölçülü doğruların her durumda karece de [ortak ölçülü] olduğu, karece ortak ölçülü olanların ise her durumda uzunlukça da ortak ölçülü olmadığı, uzunlukça hem ortak ölçülü hem ortak ölçüsüz olabilecekleri gösterildiğine göre şu açıktır: Bir doğru, ortaya konan rasyonel doğruyla uzunlukça ortak ölçülüyse, ona rasyonel ve onunla yalnız uzunlukça değil karece de ortak ölçülü denir; çünkü uzunlukça ortak ölçülü olanlar her durumda karece de ortak ölçülüdür. Bir doğru ortaya konan rasyonel doğruyla karece ortak ölçülüyse, uzunlukça da ortak ölçülü olduğu takdirde, yine rasyonel ve onunla uzunlukça ve karece ortak ölçülü denir; ortaya konan rasyonel doğruyla karece ortak ölçülü olup uzunlukça ortak ölçüsüzse, bu durumda da ona rasyonel, ama yalnız karece ortak ölçülü denir.

10.prop1.18

ἐὰν ὦσι δύο εὐθεῖαι ἄνισοι, τῷ δὲ τετάρτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος ἴσον παρὰ τὴν μείζονα παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ εἰς ἀσύμμετρα αὐτὴν διαιρῇ [μήκει], ἡ μείζων τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. καὶ ἐὰν ἡ μείζων τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δύνηται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, τῷ δὲ τετάρτῳ τοῦ ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος ἴσον παρὰ τὴν μείζονα παραβληθῇ ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, εἰς ἀσύμμετρα αὐτὴν διαιρεῖ [μήκει]. ἔστωσαν δύο εὐθεῖαι ἄνισοι αἱ Α, ΒΓ, ὧν μείζων ἡ ΒΓ, τῷ δὲ τετάρτῳ [μέρει] τοῦ ἀπὸ τῆς ἐλάσσονος τῆς Α ἴσον παρὰ τὴν ΒΓ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΒΔΓ, ἀσύμμετρος δὲ ἔστω ἡ ΒΔ τῇ ΔΓ μήκει· λέγω, ὅτι ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων τῷ πρότερον ὁμοίως δείξομεν, ὅτι ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ τῆς ΖΔ. δεικτέον [οὖν], ὅτι ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΓ τῇ ΔΖ μήκει. ἐπεὶ γὰρ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΔ τῇ ΔΓ μήκει, ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΒΓ τῇ ΓΔ μήκει. ἀλλὰ ἡ ΔΓ σύμμετρός ἐστι συναμφοτέραις ταῖς ΒΖ, ΔΓ· καὶ ἡ ΒΓ ἄρα ἀσύμμετρός ἐστι συναμφοτέραις ταῖς ΒΖ, ΔΓ. ὥστε καὶ λοιπῇ τῇ ΖΔ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΓ μήκει. καὶ ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ τῆς ΖΔ· ἡ ΒΓ ἄρα τῆς Α μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. δυνάσθω δὴ πάλιν ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, τῷ δὲ τετάρτῳ τοῦ ἀπὸ τῆς Α ἴσον παρὰ τὴν ΒΓ παραβεβλήσθω ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΔΓ. δεικτέον, ὅτι ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΔ τῇ ΔΓ μήκει. τῶν γὰρ αὐτῶν κατασκευασθέντων ὁμοίως δείξομεν, ὅτι ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ τῆς ΖΔ. ἀλλὰ ἡ ΒΓ τῆς Α μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΓ τῇ ΖΔ μήκει· ὥστε καὶ λοιπῇ συναμφοτέρῳ τῇ ΒΖ, ΔΓ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΒΓ. ἀλλὰ συναμφότερος ἡ ΒΖ, ΔΓ τῇ ΔΓ σύμμετρός ἐστι μήκει· καὶ ἡ ΒΓ ἄρα τῇ ΔΓ ἀσύμμετρός ἐστι μήκει· ὥστε καὶ διελόντι ἡ ΒΔ τῇ ΔΓ ἀσύμμετρός ἐστι μήκει. ἐὰν ἄρα ὦσι δύο εὐθεῖαι, καὶ τὰ ἑξῆς. λῆμμα ἐπεὶ δέδεικται, ὅτι αἱ μήκει σύμμετροι πάντως καὶ δυνάμει [εἰσὶ σύμμετροι], αἱ δὲ δυνάμει οὐ πάντως καὶ μήκει, ἀλλὰ δὴ δύνανται μήκει καὶ σύμμετροι εἶναι καὶ ἀσύμμετροι, φανερόν, ὅτι, ἐὰν τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ σύμμετρός τις ᾖ μήκει, λέγεται ῥητὴ καὶ σύμμετρος αὐτῇ οὐ μόνον μήκει, ἀλλὰ καὶ δυνάμει, ἐπεὶ αἱ μήκει σύμμετροι πάντως καὶ δυνάμει. ἐὰν δὲ τῇ ἐκκειμένῃ ῥητῇ σύμμετρός τις ᾖ δυνάμει, εἰ μὲν καὶ μήκει, λέγεται καὶ οὕτως ῥητὴ καὶ σύμμετρος αὐτῇ μήκει καὶ δυνάμει· εἰ δὲ τῇ ἐκκειμένῃ πάλιν ῥητῇ σύμμετρός τις οὖσα δυνάμει μήκει αὐτῇ ᾖ ἀσύμμετρος, λέγεται καὶ οὕτως ῥητὴ δυνάμει μόνον σύμμετρος.

10.prop1.19Önerme 19. Daha önce sözü edilen tarzlardan biriyle rasyonel olan, uzunlukça ortak ölçülü doğruların çevrelediği dikdörtgen rasyoneldir.

AG dikdörtgeni, rasyonel ve uzunlukça ortak ölçülü AB ve BG doğrularınca çevrelensin. Diyorum ki AG rasyoneldir.

AB üzerine AD karesi çizilsin; o hâlde AD rasyoneldir. AB, BG ile uzunlukça ortak ölçülü, AB de BD'ye eşit olduğundan, BD, BG ile uzunlukça ortak ölçülüdür. BD'nin BG'ye oranı da DA'nın AG'ye oranı gibidir. O hâlde DA, AG ile ortak ölçülüdür. DA ise rasyoneldir; demek ki AG de rasyoneldir.

Öyleyse rasyonel ve uzunlukça ortak ölçülü doğruların çevrelediği, vesaire.

10.prop1.19

τὸ ὑπὸ ῥητῶν μήκει συμμέτρων κατά τινα τῶν προειρημένων τρόπων εὐθειῶν περιεχόμενον ὀρθογώνιον ῥητόν ἐστιν. ὑπὸ γὰρ ῥητῶν μήκει συμμέτρων εὐθειῶν τῶν ΑΒ, ΒΓ ὀρθογώνιον περιεχέσθω τὸ ΑΓ· λέγω, ὅτι ῥητόν ἐστι τὸ ΑΓ. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τὸ ΑΔ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΔ. καὶ ἐπεὶ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ μήκει, ἴση δέ ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΒΔ, σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΔ τῇ ΒΓ μήκει. καί ἐστιν ὡς ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως τὸ ΔΑ πρὸς τὸ ΑΓ. σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΑ τῷ ΑΓ. ῥητὸν δὲ τὸ ΔΑ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΑΓ. τὸ ἄρα ὑπὸ ῥητῶν μήκει συμμέτρων, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.20Önerme 20. Rasyonel bir alan rasyonel bir doğruya uygulanırsa, genişlik olarak, kendisine uygulandığı doğruyla uzunlukça ortak ölçülü ve rasyonel bir doğru meydana getirir.

Rasyonel AG alanı, yine daha önce sözü edilen tarzlardan biriyle rasyonel olan AB doğrusuna uygulanıp genişlik olarak BG'yi meydana getirsin. Diyorum ki BG rasyoneldir ve BA ile uzunlukça ortak ölçülüdür.

AB üzerine AD karesi çizilsin; o hâlde AD rasyoneldir. AG de rasyoneldir; o hâlde DA, AG ile ortak ölçülüdür. DA'nın AG'ye oranı da DB'nin BG'ye oranı gibidir. O hâlde DB de BG ile ortak ölçülüdür. DB ise BA'ya eşittir; demek ki AB de BG ile ortak ölçülüdür. AB ise rasyoneldir; o hâlde BG de rasyoneldir ve AB ile uzunlukça ortak ölçülüdür.

Öyleyse rasyonel bir alan rasyonel bir doğruya uygulanırsa, vesaire.

10.prop1.20

ἐὰν ῥητὸν παρὰ ῥητὴν παραβληθῇ, πλάτος ποιεῖ ῥητὴν καὶ σύμμετρον τῇ, παρʼ ἣν παράκειται, μήκει. ῥητὸν γὰρ τὸ ΑΓ παρὰ ῥητὴν κατά τινα πάλιν τῶν προειρημένων τρόπων τὴν ΑΒ παραβεβλήσθω πλάτος ποιοῦν τὴν ΒΓ· λέγω, ὅτι ῥητή ἐστιν ἡ ΒΓ καὶ σύμμετρος τῇ ΒΑ μήκει. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τὸ ΑΔ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΔ. ῥητὸν δὲ καὶ τὸ ΑΓ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΑ τῷ ΑΓ. καί ἐστιν ὡς τὸ ΔΑ πρὸς τὸ ΑΓ, οὕτως ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΓ. σύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΔΒ τῇ ΒΓ· ἴση δὲ ἡ ΔΒ τῇ ΒΑ· σύμμετρος ἄρα καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ. ῥητὴ δέ ἐστιν ἡ ΑΒ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΒΓ καὶ σύμμετρος τῇ ΑΒ μήκει. ἐὰν ἄρα ῥητὸν παρὰ ῥητὴν παραβληθῇ, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.21Önerme 21. Yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğruların çevrelediği dikdörtgen irrasyoneldir; karesi ona eşit olan doğru da irrasyoneldir ve ona orta doğru (μέση) denilsin.

AG dikdörtgeni, yalnız karece ortak ölçülü rasyonel AB ve BG doğrularınca çevrelensin. Diyorum ki AG irrasyoneldir, karesi ona eşit olan doğru da irrasyoneldir; ona orta doğru denilsin.

AB üzerine AD karesi çizilsin; o hâlde AD rasyoneldir. AB, BG ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan (çünkü yalnız karece ortak ölçülü oldukları varsayılmıştır) ve AB, BD'ye eşit olduğundan, DB de BG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. DB'nin BG'ye oranı da AD'nin AG'ye oranı gibidir; o hâlde DA, AG ile ortak ölçüsüzdür. DA ise rasyoneldir; demek ki AG irrasyoneldir. Dolayısıyla karesi AG'ye eşit olan doğru [yani AG'ye eşit bir kare veren doğru] da irrasyoneldir; ona orta doğru denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

Yardımcı önerme: İki doğru varsa, birincinin ikinciye oranı, birinci üzerindeki karenin iki doğrunun çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir.

ZE ve EH iki doğru olsun. Diyorum ki ZE'nin EH'ye oranı, ZE üzerindeki karenin ZE ile EH'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir.

ZE üzerine DZ karesi çizilsin ve HD tamamlansın. ZE'nin EH'ye oranı ZD'nin DH'ye oranı gibi olduğuna, ZD de ZE üzerindeki kare, DH de DE ile EH'nin, yani ZE ile EH'nin çevrelediği dikdörtgen olduğuna göre, ZE'nin EH'ye oranı, ZE üzerindeki karenin ZE ile EH'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir. Benzer şekilde HE ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgenin EZ üzerindeki kareye oranı, yani HD'nin ZD'ye oranı da HE'nin EZ'ye oranı gibidir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.21

τὸ ὑπὸ ῥητῶν δυνάμει μόνον συμμέτρων εὐθειῶν περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἄλογόν ἐστιν, καὶ ἡ δυναμένη αὐτὸ ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ μέση. ὑπὸ γὰρ ῥητῶν δυνάμει μόνον συμμέτρων εὐθειῶν τῶν ΑΒ, ΒΓ ὀρθογώνιον περιεχέσθω τὸ ΑΓ· λέγω, ὅτι ἄλογόν ἐστι τὸ ΑΓ, καὶ ἡ δυναμένη αὐτὸ ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ μέση. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τὸ ΑΔ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΔ. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ μήκει· δυνάμει γὰρ μόνον ὑπόκεινται σύμμετροι· ἴση δὲ ἡ ΑΒ τῇ ΒΔ, ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΔΒ τῇ ΒΓ μήκει. καί ἐστιν ὡς ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως τὸ ΑΔ πρὸς τὸ ΑΓ· ἀσύμμετρον ἄρα [ἐστὶ] τὸ ΔΑ τῷ ΑΓ. ῥητὸν δὲ τὸ ΔΑ· ἄλογον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΓ· ὥστε καὶ ἡ δυναμένη τὸ ΑΓ [τουτέστιν ἡ ἴσον αὐτῷ τετράγωνον δυναμένη] ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ μέση· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. λῆμμα ἐὰν ὦσι δύο εὐθεῖαι, ἔστιν ὡς ἡ πρώτη πρὸς τὴν δευτέραν, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς πρώτης πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν δύο εὐθειῶν. ἔστωσαν δύο εὐθεῖαι αἱ ΖΕ, ΕΗ. λέγω, ὅτι ἐστὶν ὡς ἡ ΖΕ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΕ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΖΕ, ΕΗ. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΖΕ τετράγωνον τὸ ΔΖ, καὶ συμπεπληρώσθω τὸ ΗΔ. ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς ἡ ΖΕ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως τὸ ΖΔ πρὸς τὸ ΔΗ, καί ἐστι τὸ μὲν ΖΔ τὸ ἀπὸ τῆς ΖΕ, τὸ δὲ ΔΗ τὸ ὑπὸ τῶν ΔΕ, ΕΗ, τουτέστι τὸ ὑπὸ τῶν ΖΕ, ΕΗ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΖΕ τὴν ΕΗ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΖΕ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΖΕ, ΕΗ. ὁμοίως δὲ καὶ ὡς τὸ ὑπὸ τῶν ΗΕ, ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ, τουτέστιν ὡς τὸ ΗΔ πρὸς τὸ ΖΔ, οὕτως ἡ ΗΕ πρὸς τὴν ΕΖ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.22Önerme 22. Bir orta doğru üzerindeki kare rasyonel bir doğruya uygulandığında, genişlik olarak, kendisine uygulandığı doğruyla uzunlukça ortak ölçüsüz, rasyonel bir doğru meydana getirir.

A orta doğru, GB rasyonel doğru olsun; BG'ye, A üzerindeki kareye eşit BD dikdörtgen alanı uygulanıp genişlik olarak GD'yi meydana getirsin. Diyorum ki GD rasyoneldir ve GB ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür.

A orta doğru olduğundan, karesi yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğruların çevrelediği bir alana eşittir. Karesi HZ'ye eşit olsun. Karesi BD'ye de eşittir; o hâlde BD, HZ'ye eşittir. Ona eşit açılıdır da; eşit ve eşit açılı paralelkenarlarda ise eşit açıları çevreleyen kenarlar ters orantılıdır; o hâlde BG'nin EH'ye oranı EZ'nin GD'ye oranı gibidir. Demek ki BG üzerindeki karenin EH üzerindekine oranı da EZ üzerindekinin GD üzerindekine oranı gibidir. GB üzerindeki kare ise EH üzerindekiyle ortak ölçülüdür, çünkü ikisi de rasyoneldir; o hâlde EZ üzerindeki kare de GD üzerindekiyle ortak ölçülüdür. EZ üzerindeki kare ise rasyoneldir; o hâlde GD üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki GD rasyoneldir. EZ, EH ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan (çünkü yalnız karece ortak ölçülüdürler) ve EZ'nin EH'ye oranı, EZ üzerindeki karenin ZE ile EH'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibi olduğundan, EZ üzerindeki kare, ZE ile EH'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Ama EZ üzerindeki kareyle GD üzerindeki kare ortak ölçülüdür, çünkü bu doğrular karece rasyoneldir; ZE ile EH'nin çevrelediği dikdörtgenle de DG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgen ortak ölçülüdür, çünkü ikisi de A üzerindeki kareye eşittir. O hâlde GD üzerindeki kare de DG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. GD üzerindeki karenin DG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı ise DG'nin GB'ye oranı gibidir; o hâlde DG, GB ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki GD rasyoneldir ve GB ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.22

τὸ ἀπὸ μέσης παρὰ ῥητὴν παραβαλλόμενον πλάτος ποιεῖ ῥητὴν καὶ ἀσύμμετρον τῇ, παρʼ ἣν παράκειται, μήκει. ἔστω μέση μὲν ἡ Α, ῥητὴ δὲ ἡ ΓΒ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς Α ἴσον παρὰ τὴν ΒΓ παραβεβλήσθω χωρίον ὀρθογώνιον τὸ ΒΔ πλάτος ποιοῦν τὴν ΓΔ· λέγω, ὅτι ῥητή ἐστιν ἡ ΓΔ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΒ μήκει. ἐπεὶ γὰρ μέση ἐστὶν ἡ Α, δύναται χωρίον περιεχόμενον ὑπὸ ῥητῶν δυνάμει μόνον συμμέτρων. δυνάσθω τὸ ΗΖ. δύναται δὲ καὶ τὸ ΒΔ· ἴσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΒΔ τῷ ΗΖ. ἔστι δὲ αὐτῷ καὶ ἰσογώνιον· τῶν δὲ ἴσων τε καὶ ἰσογωνίων παραλληλογράμμων ἀντιπεπόνθασιν αἱ πλευραὶ αἱ περὶ τὰς ἴσας γωνίας· ἀνάλογον ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΓΔ. ἔστιν ἄρα καὶ ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΓ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΕΗ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ. σύμμετρον δέ ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΓΒ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΗ· ῥητὴ γάρ ἐστιν ἑκατέρα αὐτῶν· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΔ. ῥητὸν δέ ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΔ. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΕΖ τῇ ΕΗ μήκει· δυνάμει γὰρ μόνον εἰσὶ σύμμετροι· ὡς δὲ ἡ ΕΖ πρὸς τὴν ΕΗ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΖΕ, ΕΗ, ἀσύμμετρον ἄρα [ἐστὶ] τὸ ἀπὸ τῆς ΕΖ τῷ ὑπὸ τῶν ΖΕ, ΕΗ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΕΖ σύμμετρόν ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ· ῥηταὶ γάρ εἰσι δυνάμει· τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΖΕ, ΕΗ σύμμετρόν ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· ἴσα γάρ ἐστι τῷ ἀπὸ τῆς Α· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ τῷ ὑπὸ τῶν ΔΓ, ΓΒ. ὡς δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΔΓ, ΓΒ, οὕτως ἐστὶν ἡ ΔΓ πρὸς τὴν ΓΒ· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΓ τῇ ΓΒ μήκει. ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΔ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΒ μήκει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.23Önerme 23. Bir orta doğruyla ortak ölçülü olan doğru da orta doğrudur.

A orta doğru olsun, B de A ile ortak ölçülü olsun. Diyorum ki B de orta doğrudur.

GD rasyonel doğrusu ortaya konsun; GD'ye, A üzerindeki kareye eşit GE dikdörtgen alanı uygulanıp genişlik olarak ED'yi meydana getirsin; o hâlde ED rasyoneldir ve GD ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. GD'ye, B üzerindeki kareye eşit GZ dikdörtgen alanı da uygulanıp genişlik olarak DZ'yi meydana getirsin. A, B ile ortak ölçülü olduğundan, A üzerindeki kare de B üzerindekiyle ortak ölçülüdür. Ama A üzerindeki kareye EG, B üzerindekine de GZ eşittir; o hâlde EG, GZ ile ortak ölçülüdür. EG'nin GZ'ye oranı da ED'nin DZ'ye oranı gibidir; o hâlde ED, DZ ile uzunlukça ortak ölçülüdür. ED ise rasyoneldir ve DG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde DZ de rasyoneldir ve DG ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki GD ile DZ, yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. Karesi, yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğruların çevrelediği dikdörtgene eşit olan doğru ise orta doğrudur. O hâlde karesi GD ile DZ'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olan doğru orta doğrudur; B'nin karesi de GD ile DZ'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir; demek ki B orta doğrudur.

Sonuç: Bundan açıktır ki bir orta alanla ortak ölçülü olan alan da ortadır. [Çünkü bu alanlara karece eşit olan doğrular karece ortak ölçülüdür ve bunlardan biri orta doğrudur; dolayısıyla öbürü de orta doğrudur.]

Rasyonel doğrular için söylenenlere uygun olarak orta doğrular için de şu sonuç çıkar: Bir orta doğruyla uzunlukça ortak ölçülü olan doğruya orta doğru ve onunla yalnız uzunlukça değil karece de ortak ölçülü denir; çünkü genel olarak uzunlukça ortak ölçülü olanlar her durumda karece de ortak ölçülüdür. Bir doğru bir orta doğruyla karece ortak ölçülüyse, uzunlukça da ortak ölçülü olduğu takdirde, bu durumda da onlara orta doğrular ve uzunlukça ve karece ortak ölçülü denir; yalnız karece ortak ölçülüyse, onlara yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular denir.

10.prop1.23

ἡ τῇ μέσῃ σύμμετρος μέση ἐστίν. ἔστω μέση ἡ Α, καὶ τῇ Α σύμμετρος ἔστω ἡ Β· λέγω, ὅτι καὶ ἡ Β μέση ἐστίν. Ἐκκείσθω γὰρ ῥητὴ ἡ ΓΔ, καὶ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς Α ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω χωρίον ὀρθογώνιον τὸ ΓΕ πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΔ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΔ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΓΔ μήκει. τῷ δὲ ἀπὸ τῆς Β ἴσον παρὰ τὴν ΓΔ παραβεβλήσθω χωρίον ὀρθογώνιον τὸ ΓΖ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΖ. ἐπεὶ οὖν σύμμετρός ἐστιν ἡ Α τῇ Β, σύμμετρόν ἐστι καὶ τὸ ἀπὸ τῆς Α τῷ ἀπὸ τῆς Β. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς Α ἴσον ἐστὶ τὸ ΕΓ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς Β ἴσον ἐστὶ τὸ ΓΖ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΕΓ τῷ ΓΖ. καί ἐστιν ὡς τὸ ΕΓ πρὸς τὸ ΓΖ, οὕτως ἡ ΕΔ πρὸς τὴν ΔΖ· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΔ τῇ ΔΖ μήκει. ῥητὴ δέ ἐστιν ἡ ΕΔ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΓ μήκει· ῥητὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΔΖ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΓ μήκει· αἱ ΓΔ, ΔΖ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. ἡ δὲ τὸ ὑπὸ ῥητῶν δυνάμει μόνον συμμέτρων δυναμένη μέση ἐστίν. ἡ ἄρα τὸ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΔΖ δυναμένη μέση ἐστίν· καὶ δύναται τὸ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΔΖ ἡ Β· μέση ἄρα ἐστὶν ἡ Β. Πόρισμα ἐκ δὴ τούτου φανερόν, ὅτι τὸ τῷ μέσῳ χωρίῳ σύμμετρον μέσον ἐστίν. [δύνανται γὰρ αὐτὰ εὐθεῖαι, αἵ εἰσι δυνάμει σύμμετροι, ὧν ἡ ἑτέρα μέση· ὥστε καὶ ἡ λοιπὴ μέση ἐστίν.] ὡσαύτως δὲ τοῖς ἐπὶ τῶν ῥητῶν εἰρημένοις καὶ ἐπὶ τῶν μέσων ἐξακολουθεῖ, τὴν τῇ μέσῃ μήκει σύμμετρον λέγεσθαι μέσην καὶ σύμμετρον αὐτῇ μὴ μόνον μήκει, ἀλλὰ καὶ δυνάμει, ἐπειδήπερ καθόλου αἱ μήκει σύμμετροι πάντως καὶ δυνάμει. ἐὰν δὲ τῇ μέσῃ σύμμετρός τις ᾖ δυνάμει, εἰ μὲν καὶ μήκει, λέγονται καὶ οὕτως μέσαι καὶ σύμμετροι μήκει καὶ δυνάμει, εἰ δὲ δυνάμει μόνον, λέγονται μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι.

10.prop1.24Önerme 24. Söylenen tarzlardan biriyle uzunlukça ortak ölçülü orta doğruların çevrelediği dikdörtgen ortadır.

AG dikdörtgeni, uzunlukça ortak ölçülü AB ve BG orta doğrularınca çevrelensin. Diyorum ki AG ortadır.

AB üzerine AD karesi çizilsin; o hâlde AD ortadır. AB, BG ile uzunlukça ortak ölçülü ve AB, BD'ye eşit olduğundan, DB de BG ile uzunlukça ortak ölçülüdür; dolayısıyla DA da AG ile ortak ölçülüdür. DA ise ortadır; o hâlde AG de ortadır. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.24

τὸ ὑπὸ μέσων μήκει συμμέτρων εὐθειῶν κατά τινα τῶν εἰρημένων τρόπων περιεχόμενον ὀρθογώνιον μέσον ἐστίν. ὑπὸ γὰρ μέσων μήκει συμμέτρων εὐθειῶν τῶν ΑΒ, ΒΓ περιεχέσθω ὀρθογώνιον τὸ ΑΓ· λέγω, ὅτι τὸ ΑΓ μέσον ἐστίν. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετράγωνον τὸ ΑΔ· μέσον ἄρα ἐστὶ τὸ ΑΔ. καὶ ἐπεὶ σύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ μήκει, ἴση δὲ ἡ ΑΒ τῇ ΒΔ, σύμμετρος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΔΒ τῇ ΒΓ μήκει· ὥστε καὶ τὸ ΔΑ τῷ ΑΓ σύμμετρόν ἐστιν. μέσον δὲ τὸ ΔΑ· μέσον ἄρα καὶ τὸ ΑΓ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.25Önerme 25. Yalnız karece ortak ölçülü orta doğruların çevrelediği dikdörtgen ya rasyoneldir ya ortadır.

AG dikdörtgeni, yalnız karece ortak ölçülü AB ve BG orta doğrularınca çevrelensin. Diyorum ki AG ya rasyoneldir ya ortadır.

AB ve BG üzerine AD ve BE kareleri çizilsin; o hâlde AD ile BE'nin her biri ortadır. ZH rasyonel doğrusu ortaya konsun; ZH'ye, AD'ye eşit HTh dikdörtgen paralelkenarı uygulanıp genişlik olarak ZTh'yi meydana getirsin; ThM'ye, AG'ye eşit MK dikdörtgen paralelkenarı uygulanıp genişlik olarak ThK'yi meydana getirsin; benzer şekilde KN'ye de BE'ye eşit NL uygulanıp genişlik olarak KL'yi meydana getirsin. O hâlde ZTh, ThK, KL bir doğru üzerindedir. AD ile BE'nin her biri orta olduğundan ve AD, HTh'ye, BE de NL'ye eşit olduğundan, HTh ile NL'nin her biri de ortadır. Bunlar rasyonel ZH doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde ZTh ile KL'nin her biri rasyoneldir ve ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AD, BE ile ortak ölçülü olduğundan HTh de NL ile ortak ölçülüdür. HTh'nin NL'ye oranı da ZTh'nin KL'ye oranı gibidir; o hâlde ZTh, KL ile uzunlukça ortak ölçülüdür. Demek ki ZTh ile KL, uzunlukça ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde ZTh ile KL'nin çevrelediği dikdörtgen rasyoneldir. DB, BA'ya, XB de BG'ye eşit olduğundan, DB'nin BG'ye oranı AB'nin BX'e oranı gibidir. Ama DB'nin BG'ye oranı DA'nın AG'ye, AB'nin BX'e oranı da AG'nin GX'e oranı gibidir; o hâlde DA'nın AG'ye oranı AG'nin GX'e oranı gibidir. AD ise HTh'ye, AG, MK'ye, GX de NL'ye eşittir; o hâlde HTh'nin MK'ye oranı MK'nin NL'ye oranı gibidir; demek ki ZTh'nin ThK'ye oranı da ThK'nin KL'ye oranı gibidir. O hâlde ZTh ile KL'nin çevrelediği dikdörtgen ThK üzerindeki kareye eşittir. ZTh ile KL'nin çevrelediği dikdörtgen ise rasyoneldir; o hâlde ThK üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki ThK rasyoneldir. ThK, ZH ile uzunlukça ortak ölçülüyse ThN rasyoneldir; ZH ile uzunlukça ortak ölçüsüzse KTh ile ThM yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır, o hâlde ThN ortadır. Demek ki ThN ya rasyoneldir ya ortadır. ThN ise AG'ye eşittir; öyleyse AG ya rasyoneldir ya ortadır.

Öyleyse yalnız karece ortak ölçülü orta doğruların çevrelediği, vesaire.

10.prop1.25

τὸ ὑπὸ μέσων δυνάμει μόνον συμμέτρων εὐθειῶν περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἤτοι ῥητὸν ἢ μέσον ἐστίν. ὑπὸ γὰρ μέσων δυνάμει μόνον συμμέτρων εὐθειῶν τῶν ΑΒ, ΒΓ ὀρθογώνιον περιεχέσθω τὸ ΑΓ· λέγω, ὅτι τὸ ΑΓ ἤτοι ῥητὸν ἢ μέσον ἐστίν. Ἀναγεγράφθω γὰρ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετράγωνα τὰ ΑΔ, ΒΕ· μέσον ἄρα ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΑΔ, ΒΕ. καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΖΗ, καὶ τῷ μὲν ΑΔ ἴσον παρὰ τὴν ΖΗ παραβεβλήσθω ὀρθογώνιον παραλληλόγραμμον τὸ ΗΘ πλάτος ποιοῦν τὴν ΖΘ, τῷ δὲ ΑΓ ἴσον παρὰ τὴν ΘΜ παραβεβλήσθω ὀρθογώνιον παραλληλόγραμμον τὸ ΜΚ πλάτος ποιοῦν τὴν ΘΚ, καὶ ἔτι τῷ ΒΕ ἴσον ὁμοίως παρὰ τὴν ΚΝ παραβεβλήσθω τὸ ΝΛ πλάτος ποιοῦν τὴν ΚΛ· ἐπʼ εὐθείας ἄρα εἰσὶν αἱ ΖΘ, ΘΚ, ΚΛ. ἐπεὶ οὖν μέσον ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΑΔ, ΒΕ, καί ἐστιν ἴσον τὸ μὲν ΑΔ τῷ ΗΘ, τὸ δὲ ΒΕ τῷ ΝΛ, μέσον ἄρα καὶ ἑκάτερον τῶν ΗΘ, ΝΛ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΖΗ παράκειται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἑκατέρα τῶν ΖΘ, ΚΛ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΖΗ μήκει. καὶ ἐπεὶ σύμμετρόν ἐστι τὸ ΑΔ τῷ ΒΕ, σύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΗΘ τῷ ΝΛ. καί ἐστιν ὡς τὸ ΗΘ πρὸς τὸ ΝΛ, οὕτως ἡ ΖΘ πρὸς τὴν ΚΛ· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΘ τῇ ΚΛ μήκει. αἱ ΖΘ, ΚΛ ἄρα ῥηταί εἰσι μήκει σύμμετροι· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΖΘ, ΚΛ. καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΔΒ τῇ ΒΑ, ἡ δὲ ΞΒ τῇ ΒΓ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΞ. ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΔΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως τὸ ΔΑ πρὸς τὸ ΑΓ· ὡς δὲ ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΞ, οὕτως τὸ ΑΓ πρὸς τὸ ΓΞ· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΔΑ πρὸς τὸ ΑΓ, οὕτως τὸ ΑΓ πρὸς τὸ ΓΞ. ἴσον δέ ἐστι τὸ μὲν ΑΔ τῷ ΗΘ, τὸ δὲ ΑΓ τῷ ΜΚ, τὸ δὲ ΓΞ τῷ ΝΛ· ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΗΘ πρὸς τὸ ΜΚ, οὕτως τὸ ΜΚ πρὸς τὸ ΝΛ· ἔστιν ἄρα καὶ ὡς ἡ ΖΘ πρὸς τὴν ΘΚ, οὕτως ἡ ΘΚ πρὸς τὴν ΚΛ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΖΘ, ΚΛ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΘΚ. ῥητὸν δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ΖΘ, ΚΛ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΘΚ· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΘΚ. καὶ εἰ μὲν σύμμετρός ἐστι τῇ ΖΗ μήκει, ῥητόν ἐστι τὸ ΘΝ· εἰ δὲ ἀσύμμετρός ἐστι τῇ ΖΗ μήκει, αἱ ΚΘ, ΘΜ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· μέσον ἄρα τὸ ΘΝ. τὸ ΘΝ ἄρα ἤτοι ῥητὸν ἢ μέσον ἐστίν. ἴσον δὲ τὸ ΘΝ τῷ ΑΓ· τὸ ΑΓ ἄρα ἤτοι ῥητὸν ἢ μέσον ἐστίν. τὸ ἄρα ὑπὸ μέσων δυνάμει μόνον συμμέτρων, καὶ τὰ ἑξῆς.

10.prop1.26Önerme 26. Bir orta alan bir orta alanı rasyonel bir alan kadar aşmaz.

Mümkünse AB orta alanı AG orta alanını DB rasyonel alanı kadar aşsın. EZ rasyonel doğrusu ortaya konsun; EZ'ye, AB'ye eşit ZTh dikdörtgen paralelkenarı uygulanıp genişlik olarak ETh'yi meydana getirsin; bundan AG'ye eşit ZH çıkarılsın. O hâlde kalan BD, kalan KTh'ye eşittir. DB ise rasyoneldir; o hâlde KTh de rasyoneldir. AB ile AG'nin her biri orta olduğundan ve AB, ZTh'ye, AG de ZH'ye eşit olduğundan, ZTh ile ZH'nin her biri de ortadır. Bunlar rasyonel EZ doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde ThE ile EH'nin her biri rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. DB rasyonel ve KTh'ye eşit olduğundan KTh de rasyoneldir. Bu da rasyonel EZ doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde HTh rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçülüdür. Ama EH de rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür; o hâlde EH, HTh ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. EH'nin HTh'ye oranı da EH üzerindeki karenin EH ile HTh'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir; o hâlde EH üzerindeki kare, EH ile HTh'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Ama EH üzerindeki kareyle EH ve HTh üzerindeki karelerin toplamı ortak ölçülüdür, çünkü ikisi de rasyoneldir; EH ile HTh'nin çevrelediği dikdörtgenle de bu dikdörtgenin iki katı ortak ölçülüdür, çünkü onun iki katıdır. O hâlde EH ve HTh üzerindeki karelerin toplamı, EH ile HTh'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür; demek ki EH ve HTh üzerindeki kareler ile EH ve HTh'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamı, yani ETh üzerindeki kare, EH ve HTh üzerindeki karelerin toplamıyla ortak ölçüsüzdür. EH ve HTh üzerindeki kareler ise rasyoneldir; o hâlde ETh üzerindeki kare irrasyoneldir. Demek ki ETh irrasyoneldir. Ama rasyoneldir de; bu imkânsızdır.

Öyleyse bir orta alan bir orta alanı rasyonel bir alan kadar aşmaz. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.26

μέσον μέσου οὐχ ὑπερέχει ῥητῷ. εἰ γὰρ δυνατόν, μέσον τὸ ΑΒ μέσου τοῦ ΑΓ ὑπερεχέτω ῥητῷ τῷ ΔΒ, καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΕΖ, καὶ τῷ ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΕΖ παραβεβλήσθω παραλληλόγραμμον ὀρθογώνιον τὸ ΖΘ πλάτος ποιοῦν τὴν ΕΘ, τῷ δὲ ΑΓ ἴσον ἀφῃρήσθω τὸ ΖΗ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΒΔ λοιπῷ τῷ ΚΘ ἐστιν ἴσον. ῥητὸν δέ ἐστι τὸ ΔΒ· ῥητὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΚΘ. ἐπεὶ οὖν μέσον ἐστὶν ἑκάτερον τῶν ΑΒ, ΑΓ, καί ἐστι τὸ μὲν ΑΒ τῷ ΖΘ ἴσον, τὸ δὲ ΑΓ τῷ ΖΗ, μέσον ἄρα καὶ ἑκάτερον τῶν ΖΘ, ΖΗ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἑκατέρα τῶν ΘΕ, ΕΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. καὶ ἐπεὶ ῥητόν ἐστι τὸ ΔΒ καί ἐστιν ἴσον τῷ ΚΘ, ῥητὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΚΘ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΗΘ καὶ σύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. ἀλλὰ καὶ ἡ ΕΗ ῥητή ἐστι καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΗ τῇ ΗΘ μήκει. καί ἐστιν ὡς ἡ ΕΗ πρὸς τὴν ΗΘ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΕΗ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΗ τῷ ὑπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΕΗ σύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ τετράγωνα· ῥητὰ γὰρ ἀμφότερα· τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ σύμμετρόν ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ· διπλάσιον γάρ ἐστιν αὐτοῦ· ἀσύμμετρα ἄρα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ· καὶ συναμφότερα ἄρα τά τε ἀπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ, ὅπερ ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΘ, ἀσύμμετρόν ἐστι τοῖς ἀπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ. ῥητὰ δὲ τὰ ἀπὸ τῶν ΕΗ, ΗΘ· ἄλογον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΕΘ. ἄλογος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΘ. ἀλλὰ καὶ ῥητή· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. μέσον ἄρα μέσου οὐχ ὑπερέχει ῥητῷ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.27Önerme 27. Rasyonel bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular bulmak.

Yalnız karece ortak ölçülü iki rasyonel doğru, A ve B ortaya konsun; A ile B'nin orta orantılısı G alınsın ve A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi yapılsın.

A ile B yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrular olduğundan, A ile B'nin çevrelediği dikdörtgen, yani G üzerindeki kare ortadır. O hâlde G orta doğrudur. A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olduğundan ve A ile B yalnız karece ortak ölçülü olduğundan, G ile D de yalnız karece ortak ölçülüdür. G ise orta doğrudur; o hâlde D de orta doğrudur. Demek ki G ile D yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. Diyorum ki rasyonel bir alan da çevrelerler. A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olduğundan, yer değiştirerek, A'nın G'ye oranı B'nin D'ye oranı gibidir. Ama A'nın G'ye oranı G'nin B'ye oranı gibidir; o hâlde G'nin B'ye oranı da B'nin D'ye oranı gibidir; demek ki G ile D'nin çevrelediği dikdörtgen B üzerindeki kareye eşittir. B üzerindeki kare ise rasyoneldir; o hâlde G ile D'nin çevrelediği dikdörtgen de rasyoneldir.

Öyleyse rasyonel bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.27

μέσας εὑρεῖν δυνάμει μόνον συμμέτρους ῥητὸν περιεχούσας. Ἐκκείσθωσαν δύο ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ Α, Β, καὶ εἰλήφθω τῶν Α, Β μέση ἀνάλογον ἡ Γ, καὶ γεγονέτω ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Γ πρὸς τὴν Δ. καὶ ἐπεὶ αἱ Α, Β ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν Α, Β, τουτέστι τὸ ἀπὸ τῆς Γ, μέσον ἐστίν. μέση ἄρα ἡ Γ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, [οὕτως] ἡ Γ πρὸς τὴν Δ, αἱ δὲ Α, Β δυνάμει μόνον [εἰσὶ] σύμμετροι, καὶ αἱ Γ, Δ ἄρα δυνάμει μόνον εἰσὶ σύμμετροι. καί ἐστι μέση ἡ Γ· μέση ἄρα καὶ ἡ Δ. αἱ Γ, Δ ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι. λέγω, ὅτι καὶ ῥητὸν περιέχουσιν. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Γ πρὸς τὴν Δ, ἐναλλὰξ ἄρα ἐστὶν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Γ, ἡ Β πρὸς τὴν Δ. ἀλλʼ ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Γ, ἡ Γ πρὸς τὴν Β· καὶ ὡς ἄρα ἡ Γ πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Β πρὸς τὴν Δ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν Γ, Δ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς Β. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς Β· ῥητὸν ἄρα [ἐστὶ] καὶ τὸ ὑπὸ τῶν Γ, Δ. Εὕρηνται ἄρα μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι ῥητὸν περιέχουσαι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.28Önerme 28. Orta bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular bulmak.

Yalnız karece ortak ölçülü [üç] rasyonel doğru, A, B ve G ortaya konsun; A ile B'nin orta orantılısı D alınsın ve B'nin G'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi yapılsın.

A ile B yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrular olduğundan, A ile B'nin çevrelediği dikdörtgen, yani D üzerindeki kare ortadır. O hâlde D orta doğrudur. B ile G yalnız karece ortak ölçülü olduğundan ve B'nin G'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi olduğundan, D ile E de yalnız karece ortak ölçülüdür. D ise orta doğrudur; o hâlde E de orta doğrudur. Demek ki D ile E yalnız karece ortak ölçülü orta doğrulardır. Şimdi diyorum ki orta bir alan da çevrelerler. B'nin G'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi olduğundan, yer değiştirerek, B'nin D'ye oranı G'nin E'ye oranı gibidir. B'nin D'ye oranı ise D'nin A'ya oranı gibidir; o hâlde D'nin A'ya oranı da G'nin E'ye oranı gibidir; demek ki A ile G'nin çevrelediği dikdörtgen, D ile E'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. A ile G'nin çevrelediği dikdörtgen ise ortadır; o hâlde D ile E'nin çevrelediği dikdörtgen de ortadır.

Öyleyse orta bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.

Yardımcı önerme 1: Toplamları da kare olacak şekilde iki kare sayı bulmak.

AB ve BG iki sayısı ortaya konsun; ikisi de ya çift ya tek olsun. Çiftten çift ya da tekten tek çıkarılırsa kalan çift olduğundan, kalan AG çifttir. AG, D'de ikiye bölünsün. AB ile BG ya benzer düzlem sayılar ya da kendileri de benzer düzlem sayı olan kare sayılar olsun. O hâlde AB ile BG'nin çarpımı ile GD'nin karesinin toplamı BD'nin karesine eşittir. AB ile BG'nin çarpımı da karedir; çünkü iki benzer düzlem sayı birbirini çarparak bir sayı meydana getirirse, meydana gelen sayının kare olduğu gösterilmişti. Öyleyse toplandıklarında BD'nin karesini meydana getiren iki kare sayı, AB ile BG'nin çarpımı ve GD'nin karesi bulunmuştur.

Şu da açıktır ki AB ile BG benzer düzlem sayılar olduğunda, farkları, yani AB ile BG'nin çarpımı kare olan iki kare sayı, BD'nin karesi ile GD'nin karesi de bulunmuş olur. AB ile BG benzer düzlem sayılar olmadığında ise farkları, yani AB ile BG'nin çarpımı kare olmayan iki kare sayı, BD'nin karesi ile DG'nin karesi bulunmuş olur. Gösterilmesi gereken buydu.

Yardımcı önerme 2: Toplamları kare olmayacak şekilde iki kare sayı bulmak.

Söylediğimiz gibi AB ile BG'nin çarpımı kare, GA da çift olsun ve GA, D'de ikiye bölünsün. Açıktır ki AB ile BG'nin çarpımı olan kare ile GD'nin karesinin toplamı BD'nin karesine eşittir. DE birimi çıkarılsın; o hâlde AB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamı BD'nin karesinden küçüktür. Diyorum ki AB ile BG'nin çarpımı olan kare ile GE'nin karesinin toplamı kare olmayacaktır.

Kare olsaydı, ya BE'nin karesine eşit ya da BE'nin karesinden küçük olurdu; birim bölünmesin diye daha büyük olamaz. Mümkünse önce AB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamı BE'nin karesine eşit olsun; HA da DE biriminin iki katı olsun. Bütün AG bütün GD'nin iki katı olduğundan ve bunlardan AH, DE'nin iki katı olduğundan, kalan HG da kalan EG'nin iki katıdır; o hâlde HG, E'de ikiye bölünmüştür. Demek ki HB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamı BE'nin karesine eşittir. Ama AB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamının da BE'nin karesine eşit olduğu varsayılmıştır; o hâlde HB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamı, AB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamına eşittir. Ortak olan GE'nin karesi çıkarılınca AB'nin HB'ye eşit olduğu sonucu çıkar; bu saçmadır. Öyleyse AB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamı BE'nin karesine eşit değildir. Şimdi diyorum ki BE'nin karesinden küçük de değildir. Mümkünse BZ'nin karesine eşit olsun ve ThA, DZ'nin iki katı olsun. Yine ThG'nin GZ'nin iki katı olduğu sonucu çıkacaktır; dolayısıyla GTh, Z'de ikiye bölünmüş olur ve bu yüzden ThB ile BG'nin çarpımı ile ZG'nin karesinin toplamı BZ'nin karesine eşit olur. Ama AB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamının da BZ'nin karesine eşit olduğu varsayılmıştır. Dolayısıyla ThB ile BG'nin çarpımı ile GZ'nin karesinin toplamı, AB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamına eşit olacaktır; bu saçmadır. Öyleyse AB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamı, BE'nin karesinden küçük bir kareye eşit değildir. BE'nin karesine de eşit olmadığı gösterilmişti. Öyleyse AB ile BG'nin çarpımı ile GE'nin karesinin toplamı kare değildir. [Söz konusu sayıları başka birçok yolla da göstermek mümkünse de, söylediklerimiz bize yetsin; zaten uzun olan incelemeyi daha fazla uzatmayalım.] Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.28

μέσας εὑρεῖν δυνάμει μόνον συμμέτρους μέσον περιεχούσας. Ἐκκείσθωσαν [τρεῖς] ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ Α, Β, Γ, καὶ εἰλήφθω τῶν Α, Β μέση ἀνάλογον ἡ Δ, καὶ γεγονέτω ὡς ἡ Β πρὸς τὴν Γ, ἡ Δ πρὸς τὴν Ε. ἐπεὶ αἱ Α, Β ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν Α, Β, τουτέστι τὸ ἀπὸ τῆς Δ, μέσον ἐστίν. μέση ἄρα ἡ Δ. καὶ ἐπεὶ αἱ Β, Γ δυνάμει μόνον εἰσὶ σύμμετροι, καί ἐστιν ὡς ἡ Β πρὸς τὴν Γ, ἡ Δ πρὸς τὴν Ε, καὶ αἱ Δ, Ε ἄρα δυνάμει μόνον εἰσὶ σύμμετροι. μέση δὲ ἡ Δ· μέση ἄρα καὶ ἡ Ε· αἱ Δ, Ε ἄρα μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι. λέγω δή, ὅτι καὶ μέσον περιέχουσιν. ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς ἡ Β πρὸς τὴν Γ, ἡ Δ πρὸς τὴν Ε, ἐναλλὰξ ἄρα ὡς ἡ Β πρὸς τὴν Δ, ἡ Γ πρὸς τὴν Ε. ὡς δὲ ἡ Β πρὸς τὴν Δ, ἡ Δ πρὸς τὴν Α· καὶ ὡς ἄρα ἡ Δ πρὸς τὴν Α, ἡ Γ πρὸς τὴν Ε· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν Α, Γ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν Δ, Ε. μέσον δὲ τὸ ὑπὸ τῶν Α, Γ· μέσον ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν Δ, Ε. Εὕρηνται ἄρα μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι μέσον περιέχουσαι· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. λῆμμα εὑρεῖν δύο τετραγώνους ἀριθμούς, ὥστε καὶ τὸν συγκείμενον ἐξ αὐτῶν εἶναι τετράγωνον. Ἐκκείσθωσαν δύο ἀριθμοὶ οἱ ΑΒ, ΒΓ, ἔστωσαν δὲ ἤτοι ἄρτιοι ἢ περιττοί. καὶ ἐπεί, ἐάν τε ἀπὸ ἀρτίου ἄρτιος ἀφαιρεθῇ, ἐάν τε ἀπὸ περισσοῦ περισσός, ὁ λοιπὸς ἄρτιός ἐστιν, ὁ λοιπὸς ἄρα ὁ ΑΓ ἄρτιός ἐστιν. τετμήσθω ὁ ΑΓ δίχα κατὰ τὸ Δ. ἔστωσαν δὲ καὶ οἱ ΑΒ, ΒΓ ἤτοι ὅμοιοι ἐπίπεδοι ἢ τετράγωνοι, οἳ καὶ αὐτοὶ ὅμοιοί εἰσιν ἐπίπεδοι· ὁ ἄρα ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ [τοῦ] ΓΔ τετραγώνου ἴσος ἐστὶ τῷ ἀπὸ τοῦ ΒΔ τετραγώνῳ. καί ἐστι τετράγωνος ὁ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ἐπειδήπερ ἐδείχθη, ὅτι, ἐὰν δύο ὅμοιοι ἐπίπεδοι πολλαπλασιάσαντες ἀλλήλους ποιῶσί τινα, ὁ γενόμενος τετράγωνός ἐστιν. εὕρηνται ἄρα δύο τετράγωνοι ἀριθμοὶ ὅ τε ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ καὶ ὁ ἀπὸ τοῦ ΓΔ, οἳ συντεθέντες ποιοῦσι τὸν ἀπὸ τοῦ ΒΔ τετράγωνον. καὶ φανερόν, ὅτι εὕρηνται πάλιν δύο τετράγωνοι ὅ τε ἀπὸ τοῦ ΒΔ καὶ ὁ ἀπὸ τοῦ ΓΔ, ὥστε τὴν ὑπεροχὴν αὐτῶν τὸν ὑπὸ ΑΒ, ΒΓ εἶναι τετράγωνον, ὅταν οἱ ΑΒ, ΒΓ ὅμοιοι ὦσιν ἐπίπεδοι. ὅταν δὲ μὴ ὦσιν ὅμοιοι ἐπίπεδοι, εὕρηνται δύο τετράγωνοι ὅ τε ἀπὸ τοῦ ΒΔ καὶ ὁ ἀπὸ τοῦ ΔΓ, ὧν ἡ ὑπεροχὴ ὁ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ οὐκ ἔστι τετράγωνος· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. λῆμμα εὑρεῖν δύο τετραγώνους ἀριθμούς, ὥστε τὸν ἐξ αὐτῶν συγκείμενον μὴ εἶναι τετράγωνον. ἔστω γὰρ ὁ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ὡς ἔφαμεν, τετράγωνος, καὶ ἄρτιος ὁ ΓΑ, καὶ τετμήσθω ὁ ΓΑ δίχα τῷ Δ. φανερὸν δή, ὅτι ὁ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετράγωνος μετὰ τοῦ ἀπὸ [τοῦ] ΓΔ τετραγώνου ἴσος ἐστὶ τῷ ἀπὸ [τοῦ] ΒΔ τετραγώνῳ. ἀφῃρήσθω μονὰς ἡ ΔΕ· ὁ ἄρα ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ [τοῦ] ΓΕ ἐλάσσων ἐστὶ τοῦ ἀπὸ [τοῦ] ΒΔ τετραγώνου. λέγω οὖν, ὅτι ὁ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετράγωνος μετὰ τοῦ ἀπὸ [τοῦ] ΓΕ οὐκ ἔσται τετράγωνος. εἰ γὰρ ἔσται τετράγωνος, ἤτοι ἴσος ἐστὶ τῷ ἀπὸ [τοῦ] ΒΕ ἢ ἐλάσσων τοῦ ἀπὸ [τοῦ] ΒΕ, οὐκέτι δὲ καὶ μείζων, ἵνα μὴ τμηθῇ ἡ μονάς. ἔστω, εἰ δυνατόν, πρότερον ὁ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΕ ἴσος τῷ ἀπὸ ΒΕ, καὶ ἔστω τῆς ΔΕ μονάδος διπλασίων ὁ ΗΑ. ἐπεὶ οὖν ὅλος ὁ ΑΓ ὅλου τοῦ ΓΔ ἐστι διπλασίων, ὧν ὁ ΑΗ τοῦ ΔΕ ἐστι διπλασίων, καὶ λοιπὸς ἄρα ὁ ΗΓ λοιποῦ τοῦ ΕΓ ἐστι διπλασίων· δίχα ἄρα τέτμηται ὁ ΗΓ τῷ Ε. ὁ ἄρα ἐκ τῶν ΗΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΕ ἴσος ἐστὶ τῷ ἀπὸ ΒΕ τετραγώνῳ. ἀλλὰ καὶ ὁ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΕ ἴσος ὑπόκειται τῷ ἀπὸ [τοῦ] ΒΕ τετραγώνῳ· ὁ ἄρα ἐκ τῶν ΗΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΕ ἴσος ἐστὶ τῷ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΕ. καὶ κοινοῦ ἀφαιρεθέντος τοῦ ἀπὸ ΓΕ συνάγεται ὁ ΑΒ ἴσος τῷ ΗΒ· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα ὁ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ [τοῦ] ΓΕ ἴσος ἐστὶ τῷ ἀπὸ ΒΕ. λέγω δή, ὅτι οὐδὲ ἐλάσσων τοῦ ἀπὸ ΒΕ. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω τῷ ἀπὸ ΒΖ ἴσος, καὶ τοῦ ΔΖ διπλασίων ὁ ΘΑ. καὶ συναχθήσεται πάλιν διπλασίων ὁ ΘΓ τοῦ ΓΖ· ὥστε καὶ τὸν ΓΘ δίχα τετμῆσθαι κατὰ τὸ Ζ, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἐκ τῶν ΘΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΖΓ ἴσον γίνεσθαι τῷ ἀπὸ ΒΖ. ὑπόκειται δὲ καὶ ὁ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΕ ἴσος τῷ ἀπὸ ΒΖ. ὥστε καὶ ὁ ἐκ τῶν ΘΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΖ ἴσος ἔσται τῷ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΕ· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα ὁ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΕ ἴσος ἐστὶ [τῷ] ἐλάσσονι τοῦ ἀπὸ ΒΕ. ἐδείχθη δέ, ὅτι οὐδὲ [αὐτῷ] τῷ ἀπὸ ΒΕ. οὐκ ἄρα ὁ ἐκ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΓΕ τετράγωνός ἐστιν. [δυνατοῦ δὲ ὄντος καὶ κατὰ πλείονας τρόπους τοὺς εἰρημένους ἀριθμοὺς ἐπιδεικνύειν, ἀρκείσθωσαν ἡμῖν οἱ εἰρημένοι, ἵνα μὴ μακροτέρας οὔσης τῆς πραγματείας ἐπὶ πλέον αὐτὴν μηκύνωμεν.] ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.29Önerme 29. Büyüğünün karesi küçüğününkinden, büyükle uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olan, yalnız karece ortak ölçülü iki rasyonel doğru bulmak.

Rasyonel bir AB doğrusu ile farkları GE kare olmayan iki kare sayı, GD ve DE ortaya konsun; AB üzerine AZB yarım dairesi çizilsin, DG'nin GE'ye oranı BA üzerindeki karenin AZ üzerindeki kareye oranı gibi yapılsın ve ZB birleştirilsin.

BA üzerindeki karenin AZ üzerindekine oranı DG'nin GE'ye oranı gibi olduğundan, BA üzerindeki karenin AZ üzerindekine oranı, DG sayısının GE sayısına oranıdır; o hâlde BA üzerindeki kare AZ üzerindekiyle ortak ölçülüdür. AB üzerindeki kare ise rasyoneldir; o hâlde AZ üzerindeki kare de rasyoneldir; demek ki AZ de rasyoneldir. DG'nin GE'ye oranı bir kare sayının bir kare sayıya oranı olmadığından, BA üzerindeki karenin AZ üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde AB, AZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki BA ile AZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. DG'nin GE'ye oranı BA üzerindeki karenin AZ üzerindekine oranı gibi olduğundan, döndürerek, GD'nin DE'ye oranı AB üzerindeki karenin BZ üzerindekine oranı gibidir. GD'nin DE'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; o hâlde AB üzerindeki karenin BZ üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranıdır; demek ki AB, BZ ile uzunlukça ortak ölçülüdür. AB üzerindeki kare de AZ ve ZB üzerindeki karelerin toplamına eşittir; o hâlde AB'nin karesi AZ'ninkinden, AB ile ortak ölçülü BZ'nin karesi kadar büyüktür.

Öyleyse büyüğü AB'nin karesi küçüğü AZ'ninkinden, AB ile uzunlukça ortak ölçülü BZ'nin karesi kadar büyük olan, yalnız karece ortak ölçülü iki rasyonel doğru, BA ve AZ bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.29

εὑρεῖν δύο ῥητὰς δυνάμει μόνον συμμέτρους, ὥστε τὴν μείζονα τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. Ἐκκείσθω γάρ τις ῥητὴ ἡ ΑΒ καὶ δύο τετράγωνοι ἀριθμοὶ οἱ ΓΔ, ΔΕ, ὥστε τὴν ὑπεροχὴν αὐτῶν τὸν ΓΕ μὴ εἶναι τετράγωνον, καὶ γεγράφθω ἐπὶ τῆς ΑΒ ἡμικύκλιον τὸ ΑΖΒ, καὶ πεποιήσθω ὡς ὁ ΔΓ πρὸς τὸν ΓΕ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΑ τετράγωνον πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΖ τετράγωνον καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΖΒ. ἐπεὶ [οὖν] ἐστιν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΑ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΖ, οὕτως ὁ ΔΓ πρὸς τὸν ΓΕ, τὸ ἀπὸ τῆς ΒΑ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΖ λόγον ἔχει, ὃν ἀριθμὸς ὁ ΔΓ πρὸς ἀριθμὸν τὸν ΓΕ· σύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΒΑ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΖ. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ· ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΖ· ῥητὴ ἄρα καὶ ἡ ΑΖ. καὶ ἐπεὶ ὁ ΔΓ πρὸς τὸν ΓΕ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν, οὐδὲ τὸ ἀπὸ τῆς ΒΑ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΖ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΑΖ μήκει· αἱ ΒΑ, ΑΖ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. καὶ ἐπεί [ἐστιν] ὡς ὁ ΔΓ πρὸς τὸν ΓΕ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΑ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΖ, ἀναστρέψαντι ἄρα ὡς ὁ ΓΔ πρὸς τὸν ΔΕ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΖ. ὁ δὲ ΓΔ πρὸς τὸν ΔΕ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΖ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· σύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΒΖ μήκει. καί ἐστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΖ, ΖΒ· ἡ ΑΒ ἄρα τῆς ΑΖ μεῖζον δύναται τῇ ΒΖ συμμέτρῳ ἑαυτῇ. Εὕρηνται ἄρα δύο ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ ΒΑ, ΑΖ, ὥστε τὴν μείζονα τὴν ΑΒ τῆς ἐλάσσονος τῆς ΑΖ μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ τῆς ΒΖ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.30Önerme 30. Büyüğünün karesi küçüğününkinden, büyükle uzunlukça ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olan, yalnız karece ortak ölçülü iki rasyonel doğru bulmak.

Rasyonel bir AB doğrusu ile toplamları GD kare olmayan iki kare sayı, GE ve ED ortaya konsun; AB üzerine AZB yarım dairesi çizilsin, DG'nin GE'ye oranı BA üzerindeki karenin AZ üzerindekine oranı gibi yapılsın ve ZB birleştirilsin.

Bir önceki önermedeki gibi, BA ile AZ'nin yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrular olduğunu göstereceğiz. DG'nin GE'ye oranı BA üzerindeki karenin AZ üzerindekine oranı gibi olduğundan, döndürerek, GD'nin DE'ye oranı AB üzerindeki karenin BZ üzerindekine oranı gibidir. GD'nin DE'ye oranı ise bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; o hâlde AB üzerindeki karenin BZ üzerindekine oranı da bir kare sayının bir kare sayıya oranı değildir; demek ki AB, BZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AB'nin karesi de AZ'ninkinden, AB ile ortak ölçüsüz ZB'nin karesi kadar büyüktür.

Öyleyse AB ile AZ yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır ve AB'nin karesi AZ'ninkinden, AB ile uzunlukça ortak ölçüsüz ZB'nin karesi kadar büyüktür. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.30

εὑρεῖν δύο ῥητὰς δυνάμει μόνον συμμέτρους, ὥστε τὴν μείζονα τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. Ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΑΒ καὶ δύο τετράγωνοι ἀριθμοὶ οἱ ΓΕ, ΕΔ, ὥστε τὸν συγκείμενον ἐξ αὐτῶν τὸν ΓΔ μὴ εἶναι τετράγωνον, καὶ γεγράφθω ἐπὶ τῆς ΑΒ ἡμικύκλιον τὸ ΑΖΒ, καὶ πεποιήσθω ὡς ὁ ΔΓ πρὸς τὸν ΓΕ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΑ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΖ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΖΒ. ὁμοίως δὴ δείξομεν τῷ πρὸ τούτου, ὅτι αἱ ΒΑ, ΑΖ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ὁ ΔΓ πρὸς τὸν ΓΕ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΒΑ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΖ, ἀναστρέψαντι ἄρα ὡς ὁ ΓΔ πρὸς τὸν ΔΕ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΖ. ὁ δὲ ΓΔ πρὸς τὸν ΔΕ λόγον οὐκ ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· οὐδʼ ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΖ λόγον ἔχει, ὃν τετράγωνος ἀριθμὸς πρὸς τετράγωνον ἀριθμόν· ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΒ τῇ ΒΖ μήκει. καὶ δύναται ἡ ΑΒ τῆς ΑΖ μεῖζον τῷ ἀπὸ τῆς ΖΒ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. αἱ ΑΒ, ΑΖ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι, καὶ ἡ ΑΒ τῆς ΑΖ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ τῆς ΖΒ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ μήκει· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.31Önerme 31. Rasyonel bir alan çevreleyen ve büyüğünün karesi küçüğününkinden, büyükle uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olan, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru bulmak.

Yalnız karece ortak ölçülü iki rasyonel doğru, A ve B ortaya konsun; öyle ki büyük olan A'nın karesi küçük olan B'ninkinden, A ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. G üzerindeki kare de A ile B'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olsun. A ile B'nin çevrelediği dikdörtgen ise ortadır; o hâlde G üzerindeki kare de ortadır; demek ki G orta doğrudur. G ile D'nin çevrelediği dikdörtgen de B üzerindeki kareye eşit olsun. B üzerindeki kare ise rasyoneldir; o hâlde G ile D'nin çevrelediği dikdörtgen de rasyoneldir. A'nın B'ye oranı, A ile B'nin çevrelediği dikdörtgenin B üzerindeki kareye oranı gibi olduğundan ve A ile B'nin çevrelediği dikdörtgene G üzerindeki kare, B üzerindeki kareye de G ile D'nin çevrelediği dikdörtgen eşit olduğundan, A'nın B'ye oranı, G üzerindeki karenin G ile D'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir. G üzerindeki karenin G ile D'nin çevrelediği dikdörtgene oranı ise G'nin D'ye oranı gibidir; o hâlde A'nın B'ye oranı da G'nin D'ye oranı gibidir. A ise B ile yalnız karece ortak ölçülüdür; o hâlde G de D ile yalnız karece ortak ölçülüdür. G orta doğrudur; o hâlde D de orta doğrudur. A'nın B'ye oranı G'nin D'ye oranı gibi olduğundan ve A'nın karesi B'ninkinden, A ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olduğundan, G'nin karesi de D'ninkinden, G ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyüktür.

Öyleyse rasyonel bir alan çevreleyen ve G'nin karesi D'ninkinden, G ile uzunlukça ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olan, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru, G ve D bulunmuştur.

A'nın karesi B'ninkinden, A ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olduğunda, ortak ölçüsüz doğrunun karesi kadar büyüklük durumu da benzer şekilde gösterilir.

10.prop1.31

εὑρεῖν δύο μέσας δυνάμει μόνον συμμέτρους ῥητὸν περιεχούσας, ὥστε τὴν μείζονα τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. Ἐκκείσθωσαν δύο ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ α, Β, ὥστε τὴν Α μείζονα οὖσαν τῆς ἐλάσσονος τῆς Β μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. καὶ τῷ ὑπὸ τῶν Α, Β ἴσον ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς Γ. μέσον δὲ τὸ ὑπὸ τῶν Α, Β· μέσον ἄρα καὶ τὸ ἀπὸ τῆς Γ· μέση ἄρα καὶ ἡ Γ. τῷ δὲ ἀπὸ τῆς Β ἴσον ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν Γ, Δ. ῥητὸν δὲ τὸ ἀπὸ τῆς Β· ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν Γ, Δ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως τὸ ὑπὸ τῶν Α, Β πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Β, ἀλλὰ τῷ μὲν ὑπὸ τῶν Α, Β ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς Γ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς Β ἴσον τὸ ὑπὸ τῶν Γ, δ, ὡς ἄρα ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Γ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν Γ, Δ. ὡς δὲ τὸ ἀπὸ τῆς Γ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν Γ, Δ, οὕτως ἡ Γ πρὸς τὴν Δ· καὶ ὡς ἄρα ἡ Α πρὸς τὴν Β, οὕτως ἡ Γ πρὸς τὴν Δ. σύμμετρος δὲ ἡ Α τῇ Β δυνάμει μόνον· σύμμετρος ἄρα καὶ ἡ Γ τῇ Δ δυνάμει μόνον. καί ἐστι μέση ἡ Γ· μέση ἄρα καὶ ἡ Δ. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Β, ἡ Γ πρὸς τὴν Δ, ἡ δὲ Α τῆς Β μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ Γ ἄρα τῆς Δ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. Εὕρηνται ἄρα δύο μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ Γ, Δ ῥητὸν περιέχουσαι, καὶ ἡ Γ τῆς Δ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ μήκει. ὁμοίως δὴ δειχθήσεται καὶ τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου, ὅταν ἡ Α τῆς Β μεῖζον δύνηται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ.

10.prop1.32Önerme 32. Orta bir alan çevreleyen ve büyüğünün karesi küçüğününkinden, büyükle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olan, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru bulmak.

Yalnız karece ortak ölçülü üç rasyonel doğru, A, B ve G ortaya konsun; öyle ki A'nın karesi G'ninkinden, A ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olsun; D üzerindeki kare de A ile B'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olsun. O hâlde D üzerindeki kare ortadır; demek ki D de orta doğrudur. B ile G'nin çevrelediği dikdörtgene de D ile E'nin çevrelediği dikdörtgen eşit olsun. A ile B'nin çevrelediği dikdörtgenin B ile G'nin çevrelediği dikdörtgene oranı A'nın G'ye oranı gibi olduğundan ve A ile B'nin çevrelediği dikdörtgene D üzerindeki kare, B ile G'nin çevrelediği dikdörtgene de D ile E'nin çevrelediği dikdörtgen eşit olduğundan, A'nın G'ye oranı, D üzerindeki karenin D ile E'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir. D üzerindeki karenin D ile E'nin çevrelediği dikdörtgene oranı ise D'nin E'ye oranı gibidir; o hâlde A'nın G'ye oranı da D'nin E'ye oranı gibidir. A ise G ile [yalnız] karece ortak ölçülüdür; o hâlde D de E ile yalnız karece ortak ölçülüdür. D orta doğrudur; o hâlde E de orta doğrudur. A'nın G'ye oranı D'nin E'ye oranı gibi olduğundan ve A'nın karesi G'ninkinden, A ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olduğundan, D'nin karesi de E'ninkinden, D ile ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olacaktır. Şimdi diyorum ki D ile E'nin çevrelediği dikdörtgen de ortadır. B ile G'nin çevrelediği dikdörtgen D ile E'nin çevrelediği dikdörtgene eşit ve B ile G'nin çevrelediği dikdörtgen orta olduğundan [çünkü B ile G yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır], D ile E'nin çevrelediği dikdörtgen de ortadır.

Öyleyse orta bir alan çevreleyen ve büyüğünün karesi küçüğününkinden, büyükle ortak ölçülü bir doğrunun karesi kadar büyük olan, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru, D ve E bulunmuştur.

A'nın karesi G'ninkinden, A ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olduğunda, ortak ölçüsüz doğrunun karesi kadar büyüklük durumu da yine benzer şekilde gösterilir.

Yardımcı önerme: ABG, A açısı dik olan bir dik üçgen olsun ve AD dikmesi indirilsin. Diyorum ki GB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgen BA üzerindeki kareye, BG ile GD'nin çevrelediği dikdörtgen GA üzerindeki kareye, BD ile DG'nin çevrelediği dikdörtgen AD üzerindeki kareye eşittir; ayrıca BG ile AD'nin çevrelediği dikdörtgen BA ile AG'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir.

Önce GB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin BA üzerindeki kareye eşit olduğunu gösterelim.

Dik bir üçgende dik açıdan tabana AD dikmesi indirildiğinden, ABD ve ADG üçgenleri hem bütün ABG üçgenine hem birbirine benzerdir. ABG üçgeni ABD üçgenine benzer olduğundan, GB'nin BA'ya oranı BA'nın BD'ye oranı gibidir; o hâlde GB ile BD'nin çevrelediği dikdörtgen AB üzerindeki kareye eşittir.

Aynı sebeple BG ile GD'nin çevrelediği dikdörtgen de AG üzerindeki kareye eşittir.

Dik bir üçgende dik açıdan tabana bir dikme indirilirse, indirilen dikme tabanın parçaları arasında orta orantılı olduğundan, BD'nin DA'ya oranı AD'nin DG'ye oranı gibidir; o hâlde BD ile DG'nin çevrelediği dikdörtgen DA üzerindeki kareye eşittir.

Diyorum ki BG ile AD'nin çevrelediği dikdörtgen de BA ile AG'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. Dediğimiz gibi ABG, ABD'ye benzer olduğundan, BG'nin GA'ya oranı BA'nın AD'ye oranı gibidir. [Dört doğru orantılıysa, uçların çevrelediği dikdörtgen ortadakilerin çevrelediği dikdörtgene eşittir.] O hâlde BG ile AD'nin çevrelediği dikdörtgen BA ile AG'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.32

εὑρεῖν δύο μέσας δυνάμει μόνον συμμέτρους μέσον περιεχούσας, ὥστε τὴν μείζονα τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. Ἐκκείσθωσαν τρεῖς ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ α, Β, Γ, ὥστε τὴν Α τῆς Γ μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ τῷ μὲν ὑπὸ τῶν Α, Β ἴσον ἔστω τὸ ἀπὸ τῆς Δ. μέσον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς Δ· καὶ ἡ Δ ἄρα μέση ἐστίν. τῷ δὲ ὑπὸ τῶν Β, Γ ἴσον ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν Δ, Ε. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς τὸ ὑπὸ τῶν Α, Β πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν Β, Γ, οὕτως ἡ Α πρὸς τὴν Γ, ἀλλὰ τῷ μὲν ὑπὸ τῶν Α, Β ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς Δ, τῷ δὲ ὑπὸ τῶν Β, Γ ἴσον τὸ ὑπὸ τῶν Δ, Ε, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Γ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς Δ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν Δ, Ε. ὡς δὲ τὸ ἀπὸ τῆς Δ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν Δ, Ε, οὕτως ἡ Δ πρὸς τὴν Ε· καὶ ὡς ἄρα ἡ Α πρὸς τὴν Γ, οὕτως ἡ Δ πρὸς τὴν Ε· σύμμετρος δὲ ἡ Α τῇ Γ δυνάμει [μόνον]. σύμμετρος ἄρα καὶ ἡ Δ τῇ Ε δυνάμει μόνον. μέση δὲ ἡ Δ· μέση ἄρα καὶ ἡ Ε. καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ Α πρὸς τὴν Γ, ἡ Δ πρὸς τὴν Ε, ἡ δὲ Α τῆς Γ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ ἡ Δ ἄρα τῆς Ε μεῖζον δυνήσεται τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. λέγω δή, ὅτι καὶ μέσον ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν Δ, Ε. ἐπεὶ γὰρ ἴσον ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν Β, Γ τῷ ὑπὸ τῶν Δ, Ε, μέσον δὲ τὸ ὑπὸ τῶν Β, Γ [αἱ γὰρ Β, Γ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι], μέσον ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν Δ, Ε. Εὕρηνται ἄρα δύο μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ Δ, Ε μέσον περιέχουσαι, ὥστε τὴν μείζονα τῆς ἐλάσσονος μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ συμμέτρου ἑαυτῇ. ὁμοίως δὴ πάλιν δειχθήσεται καὶ τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου, ὅταν ἡ Α τῆς Γ μεῖζον δύνηται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ. λῆμμα ἔστω τρίγωνον ὀρθογώνιον τὸ ΑΒΓ ὀρθὴν ἔχον τὴν α, καὶ ἤχθω κάθετος ἡ ΑΔ· λέγω, ὅτι τὸ μὲν ὑπὸ τῶν ΓΒΔ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΒΑ, τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΒΓΔ ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΓΑ, καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΔΓ ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΑΔ, καὶ ἔτι τὸ ὑπὸ τῶν ΒΓ, ΑΔ ἴσον [ἐστὶ] τῷ ὑπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ. καὶ πρῶτον, ὅτι τὸ ὑπὸ τῶν ΓΒΔ ἴσον [ἐστὶ] τῷ ἀπὸ τῆς ΒΑ. ἐπεὶ γὰρ ἐν ὀρθογωνίῳ τριγώνῳ ἀπὸ τῆς ὀρθῆς γωνίας ἐπὶ τὴν βάσιν κάθετος ἦκται ἡ ΑΔ, τὰ ΑΒΔ, ΑΔΓ ἄρα τρίγωνα ὅμοιά ἐστι τῷ τε ὅλῳ τῷ ΑΒΓ καὶ ἀλλήλοις. καὶ ἐπεὶ ὅμοιόν ἐστι τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΑΒΔ τριγώνῳ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΓΒ πρὸς τὴν ΒΑ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΒΔ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΓΒΔ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΒΓΔ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ. καὶ ἐπεί, ἐὰν ἐν ὀρθογωνίῳ τριγώνῳ ἀπὸ τῆς ὀρθῆς γωνίας ἐπὶ τὴν βάσιν κάθετος ἀχθῇ, ἡ ἀχθεῖσα τῶν τῆς βάσεως τμημάτων μέση ἀνάλογόν ἐστιν, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΑ, οὕτως ἡ ΑΔ πρὸς τὴν ΔΓ· τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΔΓ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΔΑ. λέγω, ὅτι καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΒΓ, ΑΔ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ. ἐπεὶ γάρ, ὡς ἔφαμεν, ὅμοιόν ἐστι τὸ ΑΒΓ τῷ ΑΒΔ, ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΒΓ πρὸς τὴν ΓΑ, οὕτως ἡ ΒΑ πρὸς τὴν ΑΔ. [ἐὰν δὲ τέσσαρες εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, τὸ ὑπὸ τῶν ἄκρων ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν μέσων.] τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΒΓ, ΑΔ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΒΑ, ΑΓ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.33Önerme 33. Üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgeni orta yapan, karece ortak ölçüsüz iki doğru bulmak.

Yalnız karece ortak ölçülü iki rasyonel doğru, AB ve BG ortaya konsun; öyle ki büyük olan AB'nin karesi küçük olan BG'ninkinden, AB ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. BG, D'de ikiye bölünsün; AB'ye, BD ile DG'den herhangi birinin üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar uygulansın ve bu, AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgen olsun. AB üzerine AZB yarım dairesi çizilsin, AB'ye dik EZ çizilsin, AZ ile ZB birleştirilsin.

AB ile BG eşit olmayan [iki] doğru olduğundan ve AB'nin karesi BG'ninkinden, AB ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olduğundan ve AB'ye, BG üzerindeki karenin dörtte birine, yani BG'nin yarısı üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan ve AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgeni meydana getiren bir paralelkenar uygulandığından, AE, EB ile ortak ölçüsüzdür. AE'nin EB'ye oranı, BA ile AE'nin çevrelediği dikdörtgenin AB ile BE'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir; BA ile AE'nin çevrelediği dikdörtgen AZ üzerindeki kareye, AB ile BE'nin çevrelediği dikdörtgen de BZ üzerindeki kareye eşittir. O hâlde AZ üzerindeki kare ZB üzerindekiyle ortak ölçüsüzdür; demek ki AZ ile ZB karece ortak ölçüsüzdür. AB rasyonel olduğundan AB üzerindeki kare de rasyoneldir; dolayısıyla AZ ve ZB üzerindeki karelerin toplamı da rasyoneldir. Yine AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgen EZ üzerindeki kareye eşit olduğundan ve AE ile EB'nin çevrelediği dikdörtgenin BD üzerindeki kareye de eşit olduğu varsayıldığından, ZE, BD'ye eşittir; o hâlde BG, ZE'nin iki katıdır; dolayısıyla AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen, AB ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçülüdür. AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen ise ortadır; o hâlde AB ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgen de ortadır. AB ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgen de AZ ile ZB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir; o hâlde AZ ile ZB'nin çevrelediği dikdörtgen de ortadır. Üzerlerindeki karelerin toplamının rasyonel olduğu da gösterilmişti.

Öyleyse üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgeni orta yapan, karece ortak ölçüsüz iki doğru, AZ ve ZB bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.33

εὑρεῖν δύο εὐθείας δυνάμει ἀσυμμέτρους ποιούσας τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ῥητόν, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν μέσον. Ἐκκείσθωσαν δύο ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ ΑΒ, ΒΓ, ὥστε τὴν μείζονα τὴν ΑΒ τῆς ἐλάσσονος τῆς ΒΓ μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ τετμήσθω ἡ ΒΓ δίχα κατὰ τὸ Δ, καὶ τῷ ἀφʼ ὁποτέρας τῶν ΒΔ, ΔΓ ἴσον παρὰ τὴν ΑΒ παραβεβλήσθω παραλληλόγραμμον ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ ἔστω τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕΒ, καὶ γεγράφθω ἐπὶ τῆς ΑΒ ἡμικύκλιον τὸ ΑΖΒ, καὶ ἤχθω τῇ ΑΒ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΕΖ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΖ, ΖΒ. καὶ ἐπεὶ [δύο] εὐθεῖαι ἄνισοί εἰσιν αἱ ΑΒ, ΒΓ, καὶ ἡ ΑΒ τῆς ΒΓ μεῖζον δύναται τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, τῷ δὲ τετάρτῳ τοῦ ἀπὸ τῆς ΒΓ, τουτέστι τῷ ἀπὸ τῆς ἡμισείας αὐτῆς, ἴσον παρὰ τὴν ΑΒ παραβέβληται παραλληλόγραμμον ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ καὶ ποιεῖ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕΒ, ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΕ τῇ ΕΒ. καί ἐστιν ὡς ἡ ΑΕ πρὸς ΕΒ, οὕτως τὸ ὑπὸ τῶν ΒΑ, ΑΕ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΕ, ἴσον δὲ τὸ μὲν ὑπὸ τῶν ΒΑ, ΑΕ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΖ, τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΕ τῷ ἀπὸ τῆς ΒΖ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΖ τῷ ἀπὸ τῆς ΖΒ· αἱ ΑΖ, ΖΒ ἄρα δυνάμει εἰσὶν ἀσύμμετροι. καὶ ἐπεὶ ἡ ΑΒ ῥητή ἐστιν, ῥητὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ· ὥστε καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΖ, ΖΒ ῥητόν ἐστιν. καὶ ἐπεὶ πάλιν τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΖ, ὑπόκειται δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΒ καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΒΔ ἴσον, ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ΖΕ τῇ ΒΔ· διπλῆ ἄρα ἡ ΒΓ τῆς ΖΕ· ὥστε καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ σύμμετρόν ἐστι τῷ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΕΖ. μέσον δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· μέσον ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΕΖ. ἴσον δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΕΖ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΒ· μέσον ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΒ. ἐδείχθη δὲ καὶ ῥητὸν τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων. Εὕρηνται ἄρα δύο εὐθεῖαι δυνάμει ἀσύμμετροι αἱ ΑΖ, ΖΒ ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ῥητόν, τὸ δὲ ὑπʼ αὐτῶν μέσον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.34Önerme 34. Üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni rasyonel yapan, karece ortak ölçüsüz iki doğru bulmak.

Çevreledikleri dikdörtgen rasyonel olan, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru, AB ve BG ortaya konsun; öyle ki AB'nin karesi BG'ninkinden, AB ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. AB üzerine ADB yarım dairesi çizilsin; BG, E'de ikiye bölünsün; AB'ye, BE üzerindeki kareye eşit, bir kare şekli kadar eksik kalan bir paralelkenar, yani AZ ile ZB'nin çevrelediği dikdörtgen uygulansın; o hâlde AZ, ZB ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Z'den AB'ye dik ZD çizilsin, AD ile DB birleştirilsin.

AZ, ZB ile ortak ölçüsüz olduğundan, BA ile AZ'nin çevrelediği dikdörtgen de AB ile BZ'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. BA ile AZ'nin çevrelediği dikdörtgen AD üzerindeki kareye, AB ile BZ'nin çevrelediği dikdörtgen de DB üzerindeki kareye eşittir; o hâlde AD üzerindeki kare de DB üzerindekiyle ortak ölçüsüzdür. AB üzerindeki kare orta olduğundan, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı da ortadır. BG, DZ'nin iki katı olduğundan, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen de AB ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıdır. AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen ise rasyoneldir; o hâlde AB ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgen de rasyoneldir. AB ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgen de AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir; dolayısıyla AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen de rasyoneldir.

Öyleyse üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni rasyonel yapan, karece ortak ölçüsüz iki doğru, AD ve DB bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.34

εὑρεῖν δύο εὐθείας δυνάμει ἀσυμμέτρους ποιούσας τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν. Ἐκκείσθωσαν δύο μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ ΑΒ, ΒΓ ῥητὸν περιέχουσαι τὸ ὑπʼ αὐτῶν, ὥστε τὴν ΑΒ τῆς ΒΓ μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ γεγράφθω ἐπὶ τῆς ΑΒ τὸ ΑΔΒ ἡμικύκλιον, καὶ τετμήσθω ἡ ΒΓ δίχα κατὰ τὸ Ε, καὶ παραβεβλήσθω παρὰ τὴν ΑΒ τῷ ἀπὸ τῆς ΒΕ ἴσον παραλληλόγραμμον ἐλλεῖπον εἴδει τετραγώνῳ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖΒ· ἀσύμμετρος ἄρα [ἐστὶν] ἡ ΑΖ τῇ ΖΒ μήκει. καὶ ἤχθω ἀπὸ τοῦ Ζ τῇ ΑΒ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΖΔ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΔ, ΔΒ. ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΖ τῇ ΖΒ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΒΑ, ΑΖ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΖ. ἴσον δὲ τὸ μὲν ὑπὸ τῶν ΒΑ, ΑΖ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΔ, τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΖ τῷ ἀπὸ τῆς ΔΒ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΔ τῷ ἀπὸ τῆς ΔΒ. καὶ ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ, μέσον ἄρα καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. καὶ ἐπεὶ διπλῆ ἐστιν ἡ ΒΓ τῆς ΔΖ, διπλάσιον ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τοῦ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΖΔ. ῥητὸν δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ῥητὸν ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΖΔ. τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΖΔ ἴσον τῷ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ· ὥστε καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ῥητόν ἐστιν. Εὕρηνται ἄρα δύο εὐθεῖαι δυνάμει ἀσύμμετροι αἱ ΑΔ, ΔΒ ποιοῦσαι τὸ [μὲν] συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.35Önerme 35. Üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni de orta ve üstelik bu karelerin toplamıyla ortak ölçüsüz yapan, karece ortak ölçüsüz iki doğru bulmak.

Orta bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru, AB ve BG ortaya konsun; öyle ki AB'nin karesi BG'ninkinden, AB ile ortak ölçüsüz bir doğrunun karesi kadar büyük olsun. AB üzerine ADB yarım dairesi çizilsin ve geri kalanı yukarıdakine benzer şekilde yapılsın.

AZ, ZB ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan, AD de DB ile karece ortak ölçüsüzdür. AB üzerindeki kare orta olduğundan, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı da ortadır. AZ ile ZB'nin çevrelediği dikdörtgen, BE ile DZ'den her birinin üzerindeki kareye eşit olduğundan, BE, DZ'ye eşittir; o hâlde BG, ZD'nin iki katıdır; dolayısıyla AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen de AB ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıdır. AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen ise ortadır; o hâlde AB ile ZD'nin çevrelediği dikdörtgen de ortadır. Bu da AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir; o hâlde AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen de ortadır. AB, BG ile uzunlukça ortak ölçüsüz, GB de BE ile ortak ölçülü olduğundan, AB, BE ile de uzunlukça ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla AB üzerindeki kare, AB ile BE'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Ama AB üzerindeki kareye AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı, AB ile BE'nin çevrelediği dikdörtgene de AB ile ZD'nin, yani AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen eşittir; o hâlde AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür.

Öyleyse üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni de orta ve üstelik bu karelerin toplamıyla ortak ölçüsüz yapan, karece ortak ölçüsüz iki doğru, AD ve DB bulunmuştur. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.35

εὑρεῖν δύο εὐθείας δυνάμει ἀσυμμέτρους ποιούσας τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον καὶ τὸ ὑπʼ αὐτῶν μέσον καὶ ἔτι ἀσύμμετρον τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνῳ. Ἐκκείσθωσαν δύο μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ ΑΒ, ΒΓ μέσον περιέχουσαι, ὥστε τὴν ΑΒ τῆς ΒΓ μεῖζον δύνασθαι τῷ ἀπὸ ἀσυμμέτρου ἑαυτῇ, καὶ γεγράφθω ἐπὶ τῆς ΑΒ ἡμικύκλιον τὸ ΑΔΒ, καὶ τὰ λοιπὰ γεγονέτω τοῖς ἐπάνω ὁμοίως. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΖ τῇ ΖΒ μήκει, ἀσύμμετρός ἐστι καὶ ἡ ΑΔ τῇ ΔΒ δυνάμει. καὶ ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ, μέσον ἄρα καὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. καὶ ἐπεὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΖ, ΖΒ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀφʼ ἑκατέρας τῶν ΒΕ, ΔΖ, ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ΒΕ τῇ ΔΖ· διπλῆ ἄρα ἡ ΒΓ τῆς ΖΔ· ὥστε καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ διπλάσιόν ἐστι τοῦ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΖΔ. μέσον δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· μέσον ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΖΔ. καί ἐστιν ἴσον τῷ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ· μέσον ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ μήκει, σύμμετρος δὲ ἡ ΓΒ τῇ ΒΕ, ἀσύμμετρος ἄρα καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΒΕ μήκει· ὥστε καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΕ ἀσύμμετρόν ἐστιν. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ, τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΕ ἴσον ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΖΔ, τουτέστι τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. Εὕρηνται ἄρα δύο εὐθεῖαι αἱ ΑΔ, ΔΒ δυνάμει ἀσύμμετροι ποιοῦσαι τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν μέσον καὶ τὸ ὑπʼ αὐτῶν μέσον καὶ ἔτι ἀσύμμετρον τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.36Önerme 36. Yalnız karece ortak ölçülü iki rasyonel doğru toplanırsa, bütün irrasyoneldir; ona iki adlı doğru (ἐκ δύο ὀνομάτων) denilsin.

Yalnız karece ortak ölçülü iki rasyonel doğru, AB ve BG toplansın. Diyorum ki bütün AG irrasyoneldir.

AB, BG ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan (çünkü yalnız karece ortak ölçülüdürler) ve AB'nin BG'ye oranı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin BG üzerindeki kareye oranı gibi olduğundan, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen BG üzerindeki kareyle ortak ölçüsüzdür. Ama AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenle bu dikdörtgenin iki katı ortak ölçülüdür; BG üzerindeki kareyle de AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı ortak ölçülüdür, çünkü AB ile BG yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. O hâlde AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamıyla ortak ölçüsüzdür. Birleştirerek, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ile AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı, yani AG üzerindeki kare, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamıyla ortak ölçüsüzdür. AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı ise rasyoneldir; o hâlde AG üzerindeki kare irrasyoneldir; dolayısıyla AG de irrasyoneldir; ona iki adlı doğru denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.36

ἐὰν δύο ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι συντεθῶσιν, ἡ ὅλη ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ ἐκ δύο ὀνομάτων. Συγκείσθωσαν γὰρ δύο ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ ΑΒ, ΒΓ· λέγω, ὅτι ὅλη ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ μήκει· δυνάμει γὰρ μόνον εἰσὶ σύμμετροι· ὡς δὲ ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒΓ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΓ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τῷ ἀπὸ τῆς ΒΓ. ἀλλὰ τῷ μὲν ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ σύμμετρόν ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΒΓ σύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· αἱ γὰρ ΑΒ, ΒΓ ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. καὶ συνθέντι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, τουτέστι τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ, ἀσύμμετρόν ἐστι τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ῥητὸν δὲ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ἄλογον ἄρα [ἐστὶ] τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ· ὥστε καὶ ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ ἐκ δύο ὀνομάτων· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.37Önerme 37. Rasyonel bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru toplanırsa, bütün irrasyoneldir; ona birinci iki ortalı doğru (ἐκ δύο μέσων πρώτη) denilsin.

Rasyonel bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru, AB ve BG toplansın. Diyorum ki bütün AG irrasyoneldir.

AB, BG ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı da AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür. Birleştirerek, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı ile AB ve BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı, yani AG üzerindeki kare, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen ise rasyoneldir, çünkü AB ile BG'nin rasyonel bir alan çevrelediği varsayılmıştır; o hâlde AG üzerindeki kare irrasyoneldir; demek ki AG irrasyoneldir; ona birinci iki ortalı doğru denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.37

ἐὰν δύο μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι συντεθῶσι ῥητὸν περιέχουσαι, ἡ ὅλη ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ ἐκ δύο μέσων πρώτη. Συγκείσθωσαν γὰρ δύο μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ ΑΒ, ΒΓ ῥητὸν περιέχουσαι· λέγω, ὅτι ὅλη ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ μήκει, καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἄρα ἀσύμμετρά ἐστι τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· καὶ συνθέντι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ὅπερ ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ, ἀσύμμετρόν ἐστι τῷ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ῥητὸν δὲ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ὑπόκεινται γὰρ αἱ ΑΒ, ΒΓ ῥητὸν περιέχουσαι· ἄλογον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ· ἄλογος ἄρα ἡ ΑΓ, καλείσθω δὲ ἐκ δύο μέσων πρώτη· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.38Önerme 38. Orta bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru toplanırsa, bütün irrasyoneldir; ona ikinci iki ortalı doğru (ἐκ δύο μέσων δευτέρα) denilsin.

Orta bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü iki orta doğru, AB ve BG toplansın. Diyorum ki AG irrasyoneldir.

DE rasyonel doğrusu ortaya konsun; DE'ye, AG üzerindeki kareye eşit DZ uygulanıp genişlik olarak DH'yi meydana getirsin. AG üzerindeki kare, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı ile AB ve BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamına eşit olduğundan, DE'ye, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamına eşit ETh uygulansın; o hâlde kalan ThZ, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. AB ile BG'nin her biri orta doğru olduğundan, AB ve BG üzerindeki kareler de ortadır. AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının da orta olduğu varsayılmıştır. ETh, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamına, ZTh de AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir; o hâlde ETh ile ThZ'nin her biri ortadır. Bunlar rasyonel DE doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde DTh ile ThH'nin her biri rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AB, BG ile uzunlukça ortak ölçüsüz olduğundan ve AB'nin BG'ye oranı AB üzerindeki karenin AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibi olduğundan, AB üzerindeki kare, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Ama AB üzerindeki kareyle AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenle de bu dikdörtgenin iki katı ortak ölçülüdür. O hâlde AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür. Ama AB ve BG üzerindeki karelerin toplamına ETh, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına da ThZ eşittir. O hâlde ETh, ThZ ile ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla DTh de ThH ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Demek ki DTh ile ThH yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; dolayısıyla DH irrasyoneldir. DE ise rasyoneldir; irrasyonel bir doğru ile rasyonel bir doğrunun çevrelediği dikdörtgen de irrasyoneldir; o hâlde DZ alanı irrasyoneldir, karesi [ona] eşit olan doğru da irrasyoneldir. AG'nin karesi ise DZ'ye eşittir; o hâlde AG irrasyoneldir; ona ikinci iki ortalı doğru denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.38

ἐὰν δύο μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι συντεθῶσι μέσον περιέχουσαι, ἡ ὅλη ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ ἐκ δύο μέσων δευτέρα. Συγκείσθωσαν γὰρ δύο μέσαι δυνάμει μόνον σύμμετροι αἱ ΑΒ, ΒΓ μέσον περιέχουσαι· λέγω, ὅτι ἄλογός ἐστιν ἡ ΑΓ. Ἐκκείσθω γὰρ ῥητὴ ἡ ΔΕ, καὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ ἴσον παρὰ τὴν ΔΕ παραβεβλήσθω τὸ ΔΖ πλάτος ποιοῦν τὴν ΔΗ. καὶ ἐπεὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ ἴσον ἐστὶ τοῖς τε ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ καὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, παραβεβλήσθω δὴ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ παρὰ τὴν ΔΕ ἴσον τὸ ΕΘ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΘΖ ἴσον ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. καὶ ἐπεὶ μέση ἐστὶν ἑκατέρα τῶν ΑΒ, ΒΓ, μέσα ἄρα ἐστὶ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. μέσον δὲ ὑπόκειται καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. καί ἐστι τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον τὸ ΕΘ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον τὸ ΖΘ· μέσον ἄρα ἑκάτερον τῶν ΕΘ, ΘΖ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΔΕ παράκειται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἑκατέρα τῶν ΔΘ, ΘΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει. ἐπεὶ οὖν ἀσύμμετρός ἐστιν ἡ ΑΒ τῇ ΒΓ μήκει, καί ἐστιν ὡς ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΓ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΒ σύμμετρόν ἐστι τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τετραγώνων, τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ σύμμετρόν ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον ἐστὶ τὸ ΕΘ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον ἐστὶ τὸ ΘΖ. ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΕΘ τῷ ΘΖ· ὥστε καὶ ἡ ΔΘ τῇ ΘΗ ἐστιν ἀσύμμετρος μήκει. αἱ ΔΘ, ΘΗ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. ὥστε ἡ ΔΗ ἄλογός ἐστιν. ῥητὴ δὲ ἡ ΔΕ· τὸ δὲ ὑπὸ ἀλόγου καὶ ῥητῆς περιεχόμενον ὀρθογώνιον ἄλογόν ἐστιν· ἄλογον ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΖ χωρίον, καὶ ἡ δυναμένη [αὐτὸ] ἄλογός ἐστιν. δύναται δὲ τὸ ΔΖ ἡ ΑΓ· ἄλογος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ, καλείσθω δὲ ἐκ δύο μέσων δευτέρα. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.39Önerme 39. Üzerlerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgeni orta yapan, karece ortak ölçüsüz iki doğru toplanırsa, bütün doğru irrasyoneldir; ona büyük doğru (μείζων) denilsin.

Söylenen şartları sağlayan, karece ortak ölçüsüz iki doğru, AB ve BG toplansın. Diyorum ki AG irrasyoneldir.

AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgen orta olduğundan, bu dikdörtgenin iki katı da ortadır. AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı ise rasyoneldir; o hâlde AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamıyla ortak ölçüsüzdür. Dolayısıyla AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı ile AB ve BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamı, yani AG üzerindeki kare de AB ve BG üzerindeki karelerin toplamıyla ortak ölçüsüzdür [AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı ise rasyoneldir]; o hâlde AG üzerindeki kare irrasyoneldir. Dolayısıyla AG de irrasyoneldir; ona büyük doğru denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.39

ἐὰν δύο εὐθεῖαι δυνάμει ἀσύμμετροι συντεθῶσι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων ῥητόν, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν μέσον, ἡ ὅλη εὐθεῖα ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ μείζων. Συγκείσθωσαν γὰρ δύο εὐθεῖαι δυνάμει ἀσύμμετροι αἱ ΑΒ, ΒΓ ποιοῦσαι τὰ προκείμενα· λέγω, ὅτι ἄλογός ἐστιν ἡ ΑΓ. ἐπεὶ γὰρ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ μέσον ἐστίν, καὶ τὸ δὶς [ἄρα] ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ μέσον ἐστίν. τὸ δὲ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ῥητόν· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ὥστε καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ μετὰ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ὅπερ ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ, ἀσύμμετρόν ἐστι τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ [ῥητὸν δὲ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ]· ἄλογον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ. ὥστε καὶ ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ μείζων. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.40Önerme 40. Üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni rasyonel yapan, karece ortak ölçüsüz iki doğru toplanırsa, bütün doğru irrasyoneldir; ona karesi rasyonel artı orta olan doğru (ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη) denilsin.

Söylenen şartları sağlayan, karece ortak ölçüsüz iki doğru, AB ve BG toplansın. Diyorum ki AG irrasyoneldir.

AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı orta, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise rasyonel olduğundan, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla AG üzerindeki kare de AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür. AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise rasyoneldir; o hâlde AG üzerindeki kare irrasyoneldir. Demek ki AG irrasyoneldir; ona karesi rasyonel artı orta olan doğru denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.40

ἐὰν δύο εὐθεῖαι δυνάμει ἀσύμμετροι συντεθῶσι ποιοῦσαι τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν ῥητόν, ἡ ὅλη εὐθεῖα ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη. Συγκείσθωσαν γὰρ δύο εὐθεῖαι δυνάμει ἀσύμμετροι αἱ ΑΒ, ΒΓ ποιοῦσαι τὰ προκείμενα· λέγω, ὅτι ἄλογός ἐστιν ἡ ΑΓ. ἐπεὶ γὰρ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ μέσον ἐστίν, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ῥητόν, ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ὥστε καὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ ἀσύμμετρόν ἐστι τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ. ῥητὸν δὲ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ· ἄλογον ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ. ἄλογος ἄρα ἡ ΑΓ, καλείσθω δὲ ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη. ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.41Önerme 41. Üzerlerindeki karelerin toplamını orta, çevreledikleri dikdörtgeni de orta ve üstelik bu karelerin toplamıyla ortak ölçüsüz yapan, karece ortak ölçüsüz iki doğru toplanırsa, bütün doğru irrasyoneldir; ona karesi iki orta olan doğru (δύο μέσα δυναμένη) denilsin.

Söylenen şartları sağlayan, karece ortak ölçüsüz iki doğru, AB ve BG toplansın. Diyorum ki AG irrasyoneldir.

DE rasyonel doğrusu ortaya konsun; DE'ye, AB ve BG üzerindeki karelerin toplamına eşit DZ, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşit HTh uygulansın; o hâlde bütün DTh, AG üzerindeki kareye eşittir. AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı orta olduğundan ve DZ'ye eşit olduğundan, DZ de ortadır. Bu da rasyonel DE doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde DH rasyoneldir ve DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Aynı sebeple HK de rasyoneldir ve HZ ile, yani DE ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AB ve BG üzerindeki karelerin toplamı, AB ile BG'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüz olduğundan, DZ, HTh ile ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla DH de HK ile ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki DH ile HK yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. O hâlde DK irrasyoneldir; iki adlı doğru denen odur. DE ise rasyoneldir; o hâlde DTh irrasyoneldir ve karesi ona eşit olan doğru da irrasyoneldir. AG'nin karesi ise ThD'ye eşittir; o hâlde AG irrasyoneldir; ona karesi iki orta olan doğru denilsin. Gösterilmesi gereken buydu.

Yardımcı önerme: Sözü edilen irrasyonel doğruların, kendilerini oluşturan ve söylenen şartları sağlayan doğrulara yalnız tek bir şekilde ayrıldığını, önce şu küçük yardımcı önermeyi koyarak göstereceğiz.

AB doğrusu ortaya konsun ve G ile D noktalarının her birinde eşit olmayan parçalara bölünsün; AG de DB'den büyük olsun. Diyorum ki AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamından büyüktür.

AB, E'de ikiye bölünsün. AG, DB'den büyük olduğundan, ikisinden ortak DG çıkarılsın; o hâlde kalan AD, kalan GB'den büyüktür. AE ise EB'ye eşittir; o hâlde DE, EG'den küçüktür; demek ki G ve D noktaları orta noktaya eşit uzaklıkta değildir. AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgen ile EG üzerindeki karenin toplamı EB üzerindeki kareye eşit olduğundan ve AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen ile DE üzerindeki karenin toplamı da EB üzerindeki kareye eşit olduğundan, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgen ile EG üzerindeki karenin toplamı, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen ile DE üzerindeki karenin toplamına eşittir. Bunlardan DE üzerindeki kare EG üzerindekinden küçüktür; o hâlde geriye kalan AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgen de AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenden küçüktür. Dolayısıyla AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından küçüktür. O hâlde geriye kalan AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamından büyüktür. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.41

ἐὰν δύο εὐθεῖαι δυνάμει ἀσύμμετροι συντεθῶσι ποιοῦσαι τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων μέσον καὶ τὸ ὑπʼ αὐτῶν μέσον καὶ ἔτι ἀσύμμετρον τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν τετραγώνων, ἡ ὅλη εὐθεῖα ἄλογός ἐστιν, καλείσθω δὲ δύο μέσα δυναμένη. Συγκείσθωσαν γὰρ δύο εὐθεῖαι δυνάμει ἀσύμμετροι αἱ ΑΒ, ΒΓ ποιοῦσαι τὰ προκείμενα· λέγω, ὅτι ἡ ΑΓ ἄλογός ἐστιν. Ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΔΕ, καὶ παραβεβλήσθω παρὰ τὴν ΔΕ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον τὸ ΔΖ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ ἴσον τὸ ΗΘ· ὅλον ἄρα τὸ ΔΘ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΓ τετραγώνῳ. καὶ ἐπεὶ μέσον ἐστὶ τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, καί ἐστιν ἴσον τῷ ΔΖ, μέσον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΔΖ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΔΕ παράκειται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΗ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΔΕ μήκει. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΗΚ ῥητή ἐστι καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΗΖ, τουτέστι τῇ ΔΕ, μήκει. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΒΓ, ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ ΔΖ τῷ ΗΘ· ὥστε καὶ ἡ ΔΗ τῇ ΗΚ ἀσύμμετρός ἐστιν. καί εἰσι ῥηταί· αἱ ΔΗ, ΗΚ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἄλογος ἄρα ἐστὶν ἡ ΔΚ ἡ καλουμένη ἐκ δύο ὀνομάτων. ῥητὴ δὲ ἡ ΔΕ· ἄλογον ἄρα ἐστὶ τὸ ΔΘ καὶ ἡ δυναμένη αὐτὸ ἄλογός ἐστιν. δύναται δὲ τὸ ΘΔ ἡ ΑΓ· ἄλογος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ, καλείσθω δὲ δύο μέσα δυναμένη. ὅπερ ἔδει δεῖξαι. λῆμμα ὅτι δὲ αἱ εἰρημέναι ἄλογοι μοναχῶς διαιροῦνται εἰς τὰς εὐθείας, ἐξ ὧν σύγκεινται ποιουσῶν τὰ προκείμενα εἴδη, δείξομεν ἤδη προεκθέμενοι λημμάτιον τοιοῦτον· Ἐκκείσθω εὐθεῖα ἡ ΑΒ καὶ τετμήσθω ἡ ὅλη εἰς ἄνισα καθʼ ἑκάτερον τῶν Γ, Δ, ὑποκείσθω δὲ μείζων ἡ ΑΓ τῆς ΔΒ· λέγω, ὅτι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μείζονά ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. τετμήσθω γὰρ ἡ ΑΒ δίχα κατὰ τὸ Ε. καὶ ἐπεὶ μείζων ἐστὶν ἡ ΑΓ τῆς ΔΒ, κοινὴ ἀφῃρήσθω ἡ ΔΓ· λοιπὴ ἄρα ἡ ΑΔ λοιπῆς τῆς ΓΒ μείζων ἐστίν. ἴση δὲ ἡ ΑΕ τῇ ΕΒ· ἐλάττων ἄρα ἡ ΔΕ τῆς ΕΓ· τὰ Γ, Δ ἄρα σημεῖα οὐκ ἴσον ἀπέχουσι τῆς διχοτομίας. καὶ ἐπεὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΕΓ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΒ, ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ μετὰ τοῦ ἀπὸ ΔΕ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΕΒ, τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΕΓ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ μετὰ τοῦ ἀπὸ τῆς ΔΕ· ὧν τὸ ἀπὸ τῆς ΔΕ ἔλασσόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΕΓ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἔλασσόν ἐστι τοῦ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. ὥστε καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἔλασσόν ἐστι τοῦ δὶς ὑπὸ ΑΔ, ΔΒ. καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μεῖζόν ἐστι τοῦ συγκειμένου ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.42Önerme 42. İki adlı doğru, adlarına yalnız tek bir noktada ayrılır.

AB, G'de adlarına ayrılmış bir iki adlı doğru olsun; o hâlde AG ile GB yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. Diyorum ki AB başka bir noktada yalnız karece ortak ölçülü iki rasyonel doğruya ayrılmaz.

Mümkünse D'de de ayrılsın; öyle ki AD ile DB de yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrular olsun. Açıktır ki AG, DB ile aynı değildir. Mümkünse aynı olsun. O zaman AD de GB ile aynı olur; AG'nin GB'ye oranı BD'nin DA'ya oranı gibi olur ve AB, D'de de G'deki bölünmeyle aynı şekilde bölünmüş olur; oysa böyle varsayılmamıştır. Öyleyse AG, DB ile aynı değildir. Bu sebeple G ve D noktaları da orta noktaya eşit uzaklıkta değildir. O hâlde AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı AD ve DB üzerindeki karelerin toplamından ne kadar farklıysa, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından o kadar farklıdır; çünkü hem AG ve GB üzerindeki kareler ile AG ve GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamı, hem de AD ve DB üzerindeki kareler ile AD ve DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katının toplamı AB üzerindeki kareye eşittir. Ama AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamından rasyonel bir alan kadar farklıdır, çünkü ikisi de rasyoneldir. O hâlde AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından, orta oldukları hâlde rasyonel bir alan kadar farklıdır. Bu saçmadır; çünkü bir orta alan bir orta alanı rasyonel bir alan kadar aşmaz.

Öyleyse iki adlı doğru farklı farklı noktalarda ayrılmaz; demek ki yalnız tek bir noktada ayrılır. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.42

ἡ ἐκ δύο ὀνομάτων κατὰ ἓν μόνον σημεῖον διαιρεῖται εἰς τὰ ὀνόματα. ἔστω ἐκ δύο ὀνομάτων ἡ ΑΒ διῃρημένη εἰς τὰ ὀνόματα κατὰ τὸ Γ· αἱ ΑΓ, ΓΒ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. λέγω, ὅτι ἡ ΑΒ κατʼ ἄλλο σημεῖον οὐ διαιρεῖται εἰς δύο ῥητὰς δυνάμει μόνον συμμέτρους. εἰ γὰρ δυνατόν, διῃρήσθω καὶ κατὰ τὸ Δ, ὥστε καὶ τὰς ΑΔ, ΔΒ ῥητὰς εἶναι δυνάμει μόνον συμμέτρους. φανερὸν δή, ὅτι ἡ ΑΓ τῇ ΔΒ οὐκ ἔστιν ἡ αὐτή. εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω. ἔσται δὴ καὶ ἡ ΑΔ τῇ ΓΒ ἡ αὐτή· καὶ ἔσται ὡς ἡ ΑΓ πρὸς τὴν ΓΒ, οὕτως ἡ ΒΔ πρὸς τὴν ΔΑ, καὶ ἔσται ἡ ΑΒ κατὰ τὸ αὐτὸ τῇ κατὰ τὸ Γ διαιρέσει διαιρεθεῖσα καὶ κατὰ τὸ Δ· ὅπερ οὐχ ὑπόκειται. οὐκ ἄρα ἡ ΑΓ τῇ ΔΒ ἐστιν ἡ αὐτή. διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὰ Γ, Δ σημεῖα οὐκ ἴσον ἀπέχουσι τῆς διχοτομίας. ᾧ ἄρα διαφέρει τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ, τούτῳ διαφέρει καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ διὰ τὸ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μετὰ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ μετὰ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἴσα εἶναι τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ. ἀλλὰ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ διαφέρει ῥητῷ· ῥητὰ γὰρ ἀμφότερα· καὶ τὸ δὶς ἄρα ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ διαφέρει ῥητῷ μέσα ὄντα· ὅπερ ἄτοπον· μέσον γὰρ μέσου οὐχ ὑπερέχει ῥητῷ. οὐκ ἄρα ἡ ἐκ δύο ὀνομάτων κατʼ ἄλλο καὶ ἄλλο σημεῖον διαιρεῖται· καθʼ ἓν ἄρα μόνον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.43Önerme 43. Birinci iki ortalı doğru yalnız tek bir noktada ayrılır.

AB, G'de ayrılmış bir birinci iki ortalı doğru olsun; öyle ki AG ile GB, rasyonel bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular olsun. Diyorum ki AB başka bir noktada ayrılmaz.

Mümkünse D'de de ayrılsın; öyle ki AD ile DB de rasyonel bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular olsun. AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından ne kadar farklıysa, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı da AD ve DB üzerindeki karelerin toplamından o kadar farklıdır. AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından rasyonel bir alan kadar farklıdır, çünkü ikisi de rasyoneldir. O hâlde AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı da, orta oldukları hâlde, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamından rasyonel bir alan kadar farklıdır. Bu saçmadır.

Öyleyse birinci iki ortalı doğru farklı farklı noktalarda adlarına ayrılmaz; demek ki yalnız tek bir noktada ayrılır. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.43

ἡ ἐκ δύο μέσων πρώτη καθʼ ἓν μόνον σημεῖον διαιρεῖται. ἔστω ἐκ δύο μέσων πρώτη ἡ ΑΒ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, ὥστε τὰς ΑΓ, ΓΒ μέσας εἶναι δυνάμει μόνον συμμέτρους ῥητὸν περιεχούσας· λέγω, ὅτι ἡ ΑΒ κατʼ ἄλλο σημεῖον οὐ διαιρεῖται. εἰ γὰρ δυνατόν, διῃρήσθω καὶ κατὰ τὸ Δ, ὥστε καὶ τὰς ΑΔ, ΔΒ μέσας εἶναι δυνάμει μόνον συμμέτρους ῥητὸν περιεχούσας. ἐπεὶ οὖν, ᾧ διαφέρει τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τούτῳ διαφέρει τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ, ῥητῷ δὲ διαφέρει τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· ῥητὰ γὰρ ἀμφότερα· ῥητῷ ἄρα διαφέρει καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ μέσα ὄντα· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα ἡ ἐκ δύο μέσων πρώτη κατʼ ἄλλο καὶ ἄλλο σημεῖον διαιρεῖται εἰς τὰ ὀνόματα· καθʼ ἓν ἄρα μόνον· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.44Önerme 44. İkinci iki ortalı doğru yalnız tek bir noktada ayrılır.

AB, G'de ayrılmış bir ikinci iki ortalı doğru olsun; öyle ki AG ile GB, orta bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular olsun. Açıktır ki G orta noktada değildir, çünkü bu doğrular uzunlukça ortak ölçülü değildir. Diyorum ki AB başka bir noktada ayrılmaz.

Mümkünse D'de de ayrılsın; öyle ki AG, DB ile aynı olmasın, varsayım gereği AG daha büyük olsun. Açıktır ki yukarıda gösterdiğimiz gibi AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı AG ve GB üzerindeki karelerin toplamından küçüktür; AD ile DB de orta bir alan çevreleyen, yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular olsun. EZ rasyonel doğrusu ortaya konsun; EZ'ye, AB üzerindeki kareye eşit EK dikdörtgen paralelkenarı uygulansın; bundan AG ve GB üzerindeki karelerin toplamına eşit EH çıkarılsın; o hâlde kalan ThK, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. Yine AG ve GB üzerindeki karelerin toplamından küçük olduğu gösterilen AD ve DB üzerindeki karelerin toplamına eşit EL çıkarılsın; o hâlde kalan MK de AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşittir. AG ve GB üzerindeki kareler orta olduğundan EH [de] ortadır. Bu da rasyonel EZ doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde ETh rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Aynı sebeple ThN de rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AG ile GB yalnız karece ortak ölçülü orta doğrular olduğundan, AG, GB ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AG'nin GB'ye oranı ise AG üzerindeki karenin AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı gibidir; o hâlde AG üzerindeki kare, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenle ortak ölçüsüzdür. Ama AG üzerindeki kareyle AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı ortak ölçülüdür, çünkü AG ile GB karece ortak ölçülüdür; AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenle de bu dikdörtgenin iki katı ortak ölçülüdür. O hâlde AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüzdür. Ama AG ve GB üzerindeki karelerin toplamına EH, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına da ThK eşittir; o hâlde EH, ThK ile ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla ETh de ThN ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki ETh ile ThN yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır. Yalnız karece ortak ölçülü iki rasyonel doğru toplanırsa, bütün, iki adlı denen irrasyonel doğrudur; o hâlde EN, Th'de ayrılmış bir iki adlı doğrudur. Aynı yoldan EM ile MN'nin de yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrular olduğu gösterilecektir; böylece iki adlı EN, farklı farklı noktalarda, Th'de ve M'de ayrılmış olur. ETh de MN ile aynı değildir; çünkü AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı AD ve DB üzerindeki karelerin toplamından büyüktür. AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı ise AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından büyüktür; o hâlde AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı, yani EH, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından, yani MK'den hayli büyüktür; dolayısıyla ETh de MN'den büyüktür. Öyleyse ETh, MN ile aynı değildir. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.44

ἡ ἐκ μέσων δευτέρα καθʼ ἓν μόνον σημεῖον διαιρεῖται. ἔστω ἐκ δύο μέσων δευτέρα ἡ ΑΒ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, ὥστε τὰς ΑΓ, ΓΒ μέσας εἶναι δυνάμει μόνον συμμέτρους μέσον περιεχούσας· φανερὸν δή, ὅτι τὸ Γ οὐκ ἔστι κατὰ τῆς διχοτομίας, ὅτι οὐκ εἰσὶ μήκει σύμμετροι. λέγω, ὅτι ἡ ΑΒ κατʼ ἄλλο σημεῖον οὐ διαιρεῖται. εἰ γὰρ δυνατόν, διῃρήσθω καὶ κατὰ τὸ Δ, ὥστε τὴν ΑΓ τῇ ΔΒ μὴ εἶναι τὴν αὐτήν, ἀλλὰ μείζονα καθʼ ὑπόθεσιν τὴν ΑΓ· δῆλον δή, ὅτι καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ, ὡς ἐπάνω ἐδείξαμεν, ἐλάσσονα τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· καὶ τὰς ΑΔ, ΔΒ μέσας εἶναι δυνάμει μόνον συμμέτρους μέσον περιεχούσας. καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΕΖ, καὶ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΒ ἴσον παρὰ τὴν ΕΖ παραλληλόγραμμον ὀρθογώνιον παραβεβλήσθω τὸ ΕΚ, τοῖς δὲ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον ἀφῃρήσθω τὸ ΕΗ· λοιπὸν ἄρα τὸ ΘΚ ἴσον ἐστὶ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. πάλιν δὴ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ, ἅπερ ἐλάσσονα ἐδείχθη τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, ἴσον ἀφῃρήσθω τὸ ΕΛ· καὶ λοιπὸν ἄρα τὸ ΜΚ ἴσον τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. καὶ ἐπεὶ μέσα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, μέσον ἄρα [καὶ] τὸ ΕΗ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΘ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΘΝ ῥητή ἐστι καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΓ, ΓΒ μέσαι εἰσὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι, ἀσύμμετρος ἄρα ἐστὶν ἡ ΑΓ τῇ ΓΒ μήκει. ὡς δὲ ἡ ΑΓ πρὸς τὴν ΓΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ΑΓ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀπὸ τῆς ΑΓ σύμμετρά ἐστι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ· δυνάμει γάρ εἰσι σύμμετροι αἱ ΑΓ, ΓΒ. τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ σύμμετρόν ἐστι τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἄρα ἀσύμμετρά ἐστι τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ. ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον ἐστὶ τὸ ΕΗ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον τὸ ΘΚ· ἀσύμμετρον ἄρα ἐστὶ τὸ ΕΗ τῷ ΘΚ· ὥστε καὶ ἡ ΕΘ τῇ ΘΝ ἀσύμμετρός ἐστι μήκει. καί εἰσι ῥηταί· αἱ ΕΘ, ΘΝ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι. ἐὰν δὲ δύο ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι συντεθῶσιν, ἡ ὅλη ἄλογός ἐστιν ἡ καλουμένη ἐκ δύο ὀνομάτων· ἡ ΕΝ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ διῃρημένη κατὰ τὸ Θ. κατὰ τὰ αὐτὰ δὴ δειχθήσονται καὶ αἱ ΕΜ, ΜΝ ῥηταὶ δυνάμει μόνον σύμμετροι· καὶ ἔσται ἡ ΕΝ ἐκ δύο ὀνομάτων κατʼ ἄλλο καὶ ἄλλο διῃρημένη τό τε Θ καὶ τὸ Μ, καὶ οὐκ ἔστιν ἡ ΕΘ τῇ ΜΝ ἡ αὐτή, ὅτι τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μείζονά ἐστι τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ. ἀλλὰ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ μείζονά ἐστι τοῦ δὶς ὑπὸ ΑΔ, ΔΒ· πολλῷ ἄρα καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τουτέστι τὸ ΕΗ, μεῖζόν ἐστι τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ, τουτέστι τοῦ ΜΚ· ὥστε καὶ ἡ ΕΘ τῆς ΜΝ μείζων ἐστίν. ἡ ἄρα ΕΘ τῇ ΜΝ οὐκ ἔστιν ἡ αὐτή· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.45Önerme 45. Büyük doğru yalnız aynı noktada ayrılır.

AB, G'de ayrılmış bir büyük doğru olsun; öyle ki AG ile GB karece ortak ölçüsüz olsun, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını rasyonel, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgeni orta yapsın. Diyorum ki AB başka bir noktada ayrılmaz.

Mümkünse D'de de ayrılsın; öyle ki AD ile DB de karece ortak ölçüsüz olsun, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamını rasyonel, çevreledikleri dikdörtgeni orta yapsın. AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı AD ve DB üzerindeki karelerin toplamından ne kadar farklıysa, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından o kadar farklıdır. Ama AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı AD ve DB üzerindeki karelerin toplamını rasyonel bir alan kadar aşar, çünkü ikisi de rasyoneldir. O hâlde AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı da, orta oldukları hâlde, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını rasyonel bir alan kadar aşar. Bu imkânsızdır. Öyleyse büyük doğru farklı farklı noktalarda ayrılmaz; demek ki yalnız aynı noktada ayrılır. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.45

ἡ μείζων κατὰ τὸ αὐτὸ μόνον σημεῖον διαιρεῖται. ἔστω μείζων ἡ ΑΒ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, ὥστε τὰς ΑΓ, ΓΒ δυνάμει ἀσυμμέτρους εἶναι ποιούσας τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τετραγώνων ῥητόν, τὸ δʼ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μέσον· λέγω, ὅτι ἡ ΑΒ κατʼ ἄλλο σημεῖον οὐ διαιρεῖται. εἰ γὰρ δυνατόν, διῃρήσθω καὶ κατὰ τὸ Δ, ὥστε καὶ τὰς ΑΔ, ΔΒ δυνάμει ἀσυμμέτρους εἶναι ποιούσας τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ῥητόν, τὸ δʼ ὑπʼ αὐτῶν μέσον. καὶ ἐπεί, ᾧ διαφέρει τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ, τούτῳ διαφέρει καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, ἀλλὰ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ὑπερέχει ῥητῷ· ῥητὰ γὰρ ἀμφότερα· καὶ τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἄρα τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ὑπερέχει ῥητῷ μέσα ὄντα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἡ μείζων κατʼ ἄλλο καὶ ἄλλο σημεῖον διαιρεῖται· κατὰ τὸ αὐτὸ ἄρα μόνον διαιρεῖται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.46Önerme 46. Karesi rasyonel artı orta olan doğru yalnız tek bir noktada ayrılır.

AB, G'de ayrılmış, karesi rasyonel artı orta olan bir doğru olsun; öyle ki AG ile GB karece ortak ölçüsüz olsun, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını orta, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını rasyonel yapsın. Diyorum ki AB başka bir noktada ayrılmaz.

Mümkünse D'de de ayrılsın; öyle ki AD ile DB de karece ortak ölçüsüz olsun, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamını orta, AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını rasyonel yapsın. AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katından ne kadar farklıysa, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı da AG ve GB üzerindeki karelerin toplamından o kadar farklıdır; AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı ise AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katını rasyonel bir alan kadar aşar. O hâlde AD ve DB üzerindeki karelerin toplamı da, orta oldukları hâlde, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını rasyonel bir alan kadar aşar. Bu imkânsızdır. Öyleyse karesi rasyonel artı orta olan doğru farklı farklı noktalarda ayrılmaz; demek ki tek bir noktada ayrılır. Gösterilmesi gereken buydu.

10.prop1.46

ἡ ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη καθʼ ἓν μόνον σημεῖον διαιρεῖται. ἔστω ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη ἡ ΑΒ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, ὥστε τὰς ΑΓ, ΓΒ δυνάμει ἀσυμμέτρους εἶναι ποιούσας τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μέσον, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ῥητόν· λέγω, ὅτι ἡ ΑΒ κατʼ ἄλλο σημεῖον οὐ διαιρεῖται. εἰ γὰρ δυνατόν, διῃρήσθω καὶ κατὰ τὸ Δ, ὥστε καὶ τὰς ΑΔ, ΔΒ δυνάμει ἀσυμμέτρους εἶναι ποιούσας τὸ μὲν συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ μέσον, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ῥητόν. ἐπεὶ οὖν, ᾧ διαφέρει τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ, τούτῳ διαφέρει καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, τὸ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τοῦ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ὑπερέχει ῥητῷ, καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἄρα τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ὑπερέχει ῥητῷ μέσα ὄντα· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. οὐκ ἄρα ἡ ῥητὸν καὶ μέσον δυναμένη κατʼ ἄλλο καὶ ἄλλο σημεῖον διαιρεῖται. κατὰ ἓν ἄρα σημεῖον διαιρεῖται· ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

10.prop1.47Önerme 47. Karesi iki orta olan doğru yalnız tek bir noktada ayrılır.

AB, G'de ayrılmış [karesi iki orta olan] bir doğru olsun; öyle ki AG ile GB karece ortak ölçüsüz olsun, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamını orta, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgeni de orta ve üstelik bu karelerin toplamıyla ortak ölçüsüz yapsın. Diyorum ki AB, söylenen şartları sağlayacak şekilde başka bir noktada ayrılmaz.

Mümkünse D'de ayrılsın; öyle ki yine elbette AG, DB ile aynı olmasın, varsayım gereği AG daha büyük olsun. EZ rasyonel doğrusu ortaya konsun; EZ'ye, AG ve GB üzerindeki karelerin toplamına eşit EH, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katına eşit ThK uygulansın; o hâlde bütün EK, AB üzerindeki kareye eşittir. Yine EZ'ye, AD ve DB üzerindeki karelerin toplamına eşit EL uygulansın; o hâlde kalan, yani AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katı, kalan MK'ye eşittir. AG ve GB üzerindeki karelerin toplamının orta olduğu varsayıldığından, EH de ortadır. Bu da rasyonel EZ doğrusuna uygulanmıştır; o hâlde ThE rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. Aynı sebeple ThN de rasyoneldir ve EZ ile uzunlukça ortak ölçüsüzdür. AG ve GB üzerindeki karelerin toplamı, AG ile GB'nin çevrelediği dikdörtgenin iki katıyla ortak ölçüsüz olduğundan, EH de HN ile ortak ölçüsüzdür; dolayısıyla ETh de ThN ile ortak ölçüsüzdür. İkisi de rasyoneldir; demek ki ETh ile ThN yalnız karece ortak ölçülü rasyonel doğrulardır; o hâlde EN, Th'de ayrılmış bir iki adlı doğrudur. Benzer şekilde M'de de ayrıldığını göstereceğiz. ETh de MN ile aynı değildir; o hâlde iki adlı doğru farklı farklı noktalarda ayrılmış olur. Bu saçmadır. Öyleyse karesi iki orta olan doğru farklı farklı noktalarda ayrılmaz; demek ki yalnız tek bir [noktada] ayrılır.

10.prop1.47

ἡ δύο μέσα δυναμένη καθʼ ἓν μόνον σημεῖον διαιρεῖται. ἔστω [δύο μέσα δυναμένη] ἡ ΑΒ διῃρημένη κατὰ τὸ Γ, ὥστε τὰς ΑΓ, ΓΒ δυνάμει ἀσυμμέτρους εἶναι ποιούσας τό τε συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μέσον καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μέσον καὶ ἔτι ἀσύμμετρον τῷ συγκειμένῳ ἐκ τῶν ἀπʼ αὐτῶν. λέγω, ὅτι ἡ ΑΒ κατʼ ἄλλο σημεῖον οὐ διαιρεῖται ποιοῦσα τὰ προκείμενα. εἰ γὰρ δυνατόν, διῃρήσθω κατὰ τὸ Δ, ὥστε πάλιν δηλονότι τὴν ΑΓ τῇ ΔΒ μὴ εἶναι τὴν αὐτήν, ἀλλὰ μείζονα καθʼ ὑπόθεσιν τὴν ΑΓ, καὶ ἐκκείσθω ῥητὴ ἡ ΕΖ, καὶ παραβεβλήσθω παρὰ τὴν ΕΖ τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον τὸ ΕΗ, τῷ δὲ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ ἴσον τὸ ΘΚ· ὅλον ἄρα τὸ ΕΚ ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπὸ τῆς ΑΒ τετραγώνῳ. πάλιν δὴ παραβεβλήσθω παρὰ τὴν ΕΖ τοῖς ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ ἴσον τὸ ΕΛ· λοιπὸν ἄρα τὸ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ λοιπῷ τῷ ΜΚ ἴσον ἐστίν. καὶ ἐπεὶ μέσον ὑπόκειται τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, μέσον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ΕΗ. καὶ παρὰ ῥητὴν τὴν ΕΖ παράκειται· ῥητὴ ἄρα ἐστὶν ἡ ΘΕ καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ΘΝ ῥητή ἐστι καὶ ἀσύμμετρος τῇ ΕΖ μήκει. καὶ ἐπεὶ ἀσύμμετρόν ἐστι τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ τῷ δὶς ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ, καὶ τὸ ΕΗ ἄρα τῷ ΗΝ ἀσύμμετρόν ἐστιν· ὥστε καὶ ἡ ΕΘ τῇ ΘΝ ἀσύμμετρός ἐστιν. καί εἰσι ῥηταί· αἱ ΕΘ, ΘΝ ἄρα ῥηταί εἰσι δυνάμει μόνον σύμμετροι· ἡ ΕΝ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων ἐστὶ διῃρημένη κατὰ τὸ Θ. ὁμοίως δὴ δείξομεν, ὅτι καὶ κατὰ τὸ Μ διῄρηται. καὶ οὐκ ἔστιν ἡ ΕΘ τῇ ΜΝ ἡ αὐτή· ἡ ἄρα ἐκ δύο ὀνομάτων κατʼ ἄλλο καὶ ἄλλο σημεῖον διῄρηται· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. οὐκ ἄρα ἡ δύο μέσα δυναμένη κατʼ ἄλλο καὶ ἄλλο σημεῖον διαιρεῖται· καθʼ ἓν ἄρα μόνον [σημεῖον] διαιρεῖται.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…