Eratosthenes · Coğrafya Fragmanları
III. Kitap
s100A. Haritanın Ana Hatları
Fr. III A, 2. Kaynak: Strabon II 1, 1–3 (C. 67–68).
Coğrafya'nın üçüncü kitabında yeryüzü haritasını kurarken, onu batıdan doğuya, ekvator çizgisine paralel bir çizgiyle ikiye ayırır. Bu çizginin uçları olarak batıda Herakles Sütunları'nı, doğuda ise Hindistan'ın kuzey kenarını sınırlayan dağların en uçtaki son doruklarını koyar. Çizgiyi Sütunlar'dan başlatıp Sicilya Boğazı'ndan, Peloponnesos'un ve Attika'nın güney burunlarından geçirerek Rodos'a ve İssos Körfezi'ne kadar çeker. Buraya kadar bu çizginin denizden ve kıyıdaki karalardan geçtiğini söyler (çünkü bizim denizimizin kendisi de Kilikia'ya kadar bütünüyle bu doğrultuda boylamasına uzanır); sonra aşağı yukarı dümdüz devam ederek Tauros'un bütün dağlık bölgesi boyunca Hindistan'a kadar gider. Zira Tauros, Sütunlar'dan başlayan denizle aynı doğrultuda uzanarak bütün Asya'yı boylamasına ikiye böler, bir parçasını kuzeyde, öbürünü güneyde bırakır; öyle ki hem Tauros hem de Sütunlar'dan buraya kadar uzanan deniz aynı biçimde Atina'dan geçen paralel üzerinde bulunur.
Bunu söyledikten sonra eski coğrafya haritasını düzeltmek gerektiğini düşünür; çünkü o haritada dağların doğu kısımları kuzeye doğru çok kayar ve Hindistan'ı da peşinden sürükleyip olması gerekenden daha kuzeye çeker. Buna ilk kanıt olarak şunu getirir: Birçokları, hem iklimlere hem de gökteki görünümlere bakarak, Hindistan'ın en güneydeki burunlarının Meroe çevresindeki yerlerle aynı hizada bulunduğunu kabul eder. Buradan Hindistan'ın Kaukasos dağlarına bitişik en kuzey kısımlarına kadar olan uzaklığı da Patrokles on beş bin stadion olarak verir; hem itibarı hem de coğrafyada acemi olmaması yüzünden en çok güvenilmeyi hak eden de odur. Öte yandan Meroe'den Atina'dan geçen paralele kadar olan uzaklık da aşağı yukarı bu kadardır; dolayısıyla Hindistan'ın Kaukasos dağlarına bitişen kuzey kısımları tam bu dairede son bulur. İkinci kanıt olarak şunu getirir: İssos Körfezi'nden kuzeye, Amisos ya da Sinope çevresine doğru giden için Pontos denizine kadar olan uzaklık aşağı yukarı üç bin stadiondur; dağların genişliği de bu kadar olarak söylenir. Amisos'tan tam doğuya doğru ilerleyen önce Kolkhis'e varır, sonra Hyrkania denizine aşan geçide, onun ardından da dağları sağında bırakarak Baktra'ya ve ötesindeki İskitlere giden yola. Amisos'tan geçen bu çizgi batıya uzatılırsa Propontis'ten ve Hellespontos'tan geçer. Meroe'den Hellespontos'a kadar olan uzaklık on sekiz bin stadionu aşmaz; Hindistan'ın güney kenarından Baktria çevresine kadar olan uzaklık da on beş bine üç bin eklenince bu kadar eder: bunların üç bini dağların genişliğine, on beş bini Hindistan'a düşer.
Fr. III A, 3. Kaynak: Strabon II 1, 31 (C. 85).
Çünkü yeryüzünün uzunluğunu Tauros'tan ve onunla aynı doğrultuda Sütunlar'a kadar uzanan denizden, yani Kaukasos'tan, Rodos'tan ve Atina'dan geçen çizgi boyunca çizer.
Fr. III A, 4. Kaynak: Arrianos, Indika 2, 2–3.
Tauros, Pamphylia, Lykia ve Kilikia kıyılarındaki denizden başlar ve bütün Asya'yı keserek doğudaki denize kadar uzanır. Dağ her yerde başka bir adla anılır: bir yerde Parapamisos, bir yerde Emodos, başka bir yerde de Imaos denir; belki daha başka adları da vardır. İskender'le birlikte sefere çıkan Makedonlar ise ona Kaukasos derlerdi.
Fragm. III A, 2. Strab. II C. 67–68. Ἐν δὲ τῷ τρίτῳ τῶν γεωγραφικῶν καϑιστάμενος τὸν τῆς οἰκουμένης πίνακα.) γραμμῇ τινι διαιρεῖ δίχα ἀπὸ δύσεως ἐπ’ ἀνατολὴν παραλλήλῳ τῇ ἰσημερινῇ γφαμμῇ;: πέρατα δ᾽ αὐτῆς τίϑησι πρὸς δύσει μὲν τὰς Ἡρακλείους στήλας, ἐπ᾽ ἀνατολῇ δὲ τὰ ἄκρα καὶ ἔσχατα ὄρη τῶν ἀφοριξόντων ὀρῶν τὴν πρὸς ἄρχτον τῆς Ἰνδικῆς πλευράν. γράφει δὲ τὴν γραμμὴν ἀπὸ στηλῶν διά τε τοῦ Σικελικοῦ πορϑμοῦ καὶ τῶν μεσημβρινῶν ἄκρων τῆς τὲ Πελοποννήσου καὶ τῆς ᾿Αττικῆς μέχρι τῆς Ῥοδίας καὶ τοῦ ᾿Ισσικοῦ κόλπου. μέχρι μὲν δὴ δεῦρο διὰ τῆς ϑαλάττης φησὶν εἶναι τὴν λεχϑεῖσαν γραμμὴν καὶ τῶν παρακειμένων ἠπείρων (καὶ γὰρ αὐτὴν ὅλην τὴν καϑ’ ἡμᾶς ϑάλατταν οὕτως ἐπὶ μῆκος τετάσϑαι μέχρι τῆς Κιλικίας), εἶτα ἐπ’ εὐθείας πως ἐκβάλλεσθαι παρ᾽ ὅλην τὴν ὀρεινὴν τοῦ Ταύρου μέχρι τῆς ᾿Ινδικῆς" τὸν γὰρ Ταῦρον ἐπ᾽ εὐθείας τῇ ἀπὸ στηλῶν ϑαλάττῃ τεταμένον δίχα τὴν ᾿Ασίαν διαιρεῖν ὅλην ἐπὶ μῆκος, τὸ μὲν αὐτῆς μέρος βόρειον ποιοῦντα τὸ δὲ νότιον, ὥσϑ᾽ ὁμοίως καὶ αὐτὸν ἐπὶ τοῦ δι᾽ ᾿Αϑηνῶν) ἱδρῦσϑαι παραλλήλου καὶ τὴν ἀπὸ στηλῶν μέχρι δεῦρο ϑάλατταν. Ταῦτα δ᾽ εἰπὼν οἴεται δεῖν διορϑῶσαι τὸν ἀρχαῖον γεῶ-γραφικὸν πίνακα' πολὺ γὰρ ἐπὶ τὰς ἄρκτους παραλλάττειν τὰ ἑωθινὰ μέρη τῶν ὀρῶν κατ᾽ αὐτόν, συνεπισπᾶσϑαι δὲ καὶ τὴν Ἰνδικὴν ἀρκτικωτέραν ἢ dei!) γινομένην. πίστιν δὲ τούτου φέρει μίαν μὲν ταύτην, ὅτι τὰ τῆς Ἰνδικῆς ἄχρα τὰ we σημβρινώτατα ὁμολογοῦσι πολλοὶ τοῖς κατὰ Μερόην ἐνταί ρειν τόποις, ἀπό TE τῶν ἀέρων καὶ τῶν οὐρανίων τεχμαιρύ μένοι, ἐντεῦϑεν δ᾽ ἐπὶ τὰ βορειότατα τῆς ἸΙνδικῆς τὸ es τοῖς Καυκασίοις ὄρεσι Πατροκλῆς, ὁ μάλιστα πιστεύεσϑαι δὲ καιος διά τὲ τὸ ἀξίωμα καὶ διὰ τὸ μὴ ἰδιώτης εἷναι τῶν γεωγραφικῶν, φησὶ σταδίους μυρίους καὶ πενταχισχιλίους" ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ ἀπὸ Μερύης ἐπὶ τὸν δι᾿ ᾿ϑηνῶν παράλAmkov τοσοῦτόν πώς ἐστιν, ὥστε τῆς ᾿Ινδικῆς τὰ προσάρχτια μέρη συνάπτοντα τοῖς Καυκασίοις ὄρεσιν εἰς τοῦτον τελευτἂν τὸν κύκλον. ἄλλην δὲ πίστιν φέρει τοιαύτην, ὅτι τὸ ἀπὸ τοῦ Ἰσσικοῦ κόλπου διάστημα ἐπὶ τὴν ϑάλατταν τὴν Ποντικὴν τρισχιλίων πώς ἐστι σταδίων πρὸς ἄρχτον ἰύντι καὶ τοὺς περὶ ᾿Δμισὸν ἢ Σινώπην τόπους, ὅσον καὶ τὸ πλάτος τῶν ὀρῶν λέγεται" ἐκ δὲ ᾿Δμισοῦ πρὸς τὴν ἰσημερινὴν ἀνα τολὴν φερομένῳ πρῶτον μὲν ἡ Κολχίς ἐστιν. ἔπειτα ἡ ἐπὶ τὴν Ὑρκανίαν ϑάλατταν ὑπέρϑεσις καὶ ἡ ἐφεξῆς ἡ ἐπὶ Βάχτρα καὶ τοὺς ἐπέκεινα Σχύίϑας ὁδὸς δεξιὰ ἔχοντι τὰ ὄρη" αὕτη δ᾽ ἡ γραμμὴ διὰ ᾿Δμισοῦ πρὸς δύσιν ἐχβαλλομένη διὰ τῆς Προποντίδος ἐστὶ καὶ τοῦ ᾿Ελλησπόντου. ἀπὸ δὲ Μερόης ἐπὶ τὸν Ἑλλήσποντον οὐ πλείους εἰσὶ τῶν μυρίων καὶ ὀχταχισχιλίων σταδίων, ὅσοι καὶ ἀπὸ τοῦ μεσημβρινοῦ πλευροῦ τῆς Ἰνδικῆς πρὸς τὰ περὶ τοὺς Βακτρίους μέρη, προστεϑέντῶν τρισχιλίων τοῖς μυρίοις καὶ πεντακισχιλίοις. ὧν ol μὲν τοῦ πλάτους ἦσαν τῶν ὀρῶν οἵ δὲ τῆς Ἰνδικῆς. ι — Fragm. III A, 3. Strab. II C. 85. τὸ μὲν γὰρ τῆς οἰκουμένης μῆκος διὰ τοῦ Ταύρου γράφει καὶ τῆς ἐπ εὐϑείας μέχρι στηλῶν ϑαλάττης κατὰ γραμμὴν τὴν διὰ τοῦ Καυκάσου καὶ 'Ῥύδου καὶ ᾿4ϑηνῶν. — — Fragm. III A, 4. Arrian. Ind. 2, 2 f. „..— ἄρχεται μὲν ὁ Ταῦρος ἀπὸ ϑαλάσσης τῆς κατὰ Παμφύλους τε καὶ Μυκίην καὶ Κίλικας" παρατείνει τε ἔστε τὴν (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s101Fr. III A, 5. Kaynak: Arrianos, İskender'in Seferi V 5, 2–3.
Tauros dağı Asya'yı ikiye ayırır. Samos adasının karşısındaki Mykale dağından başlar, Pamphylia ve Kilikia topraklarını keserek oradan Armenia'ya doğru uzanır, Armenia'dan da Parthlar ve Khorasmiler boyunca Medya'ya doğru ilerler; Baktria hizasında da İskender'le birlikte sefere çıkan Makedonların Kaukasos dediği Parapamisos dağıyla birleşir. […] Bu Kaukasos da doğudaki, Hindistan'a komşu büyük denize kadar iner.
Fr. III A, 6. Kaynak: Arrianos, İskender'in Seferi V 6, 1.
Asya'yı böyle tasavvur eden, yani Tauros ile Kaukasos'un Asya'yı batı rüzgârının estiği yönden doğu rüzgârının estiği yöne doğru kestiğini kabul eden biri için, Asya Tauros'un kendisi tarafından en büyük iki parçaya ayrılır: biri güneye, güney rüzgârına doğru uzanır, öbürü kuzeye, poyraza doğru.
Fr. III A, 7. Kaynak: Dionysios Periegetes 638–639.
Bütün Asya'nın tam ortasına bir dağ yerleşmiştir,
Pamphylia toprağından başlayıp Hintlilere dek uzanan.
πρὸς ἕω ϑάλασσαν, τέμνων τὴν Acımv πᾶσαν" ἄλλῃ δὲ ἄλλο καλέεται τὸ ὄρος, τῇ μὲν Παραπαμισὸς τῇ δὲ Ἠμωδὸς" ἄλλῃ δὲ "Iunog!) κληίξεται" καὶ τυχὸν ἄλλα καὶ ἄλλα ἔχει οὐνόματα Μακεδόνες δὲ οἵ ξὺν ᾿4λεξάνδρῳ στρατεύσαντες Kavκασον αὐτὸ ἐκάλεον᾽ — — Fragm. III A, 5. Arrian. anab. V 5, 2 f. τὸν Ταῦρον τὸ ὄρος ἀπείργειν τὴν ᾿Ασίαν, ἀρχόμενον μὲν ἀπὸ Μυκάλης τοῦ καταντικρὺ Σάμου τῆς νηδου ρους ἀποτεμνόμενον δὲ τήν τε Παμφύλων καὶ Κιλίκων γῆν ἔνϑεν μὲν ὡς εἰς ᾿Δρμενίαν παρήκειν" ἀπὸ δ᾽ ᾿Δφμενίων ὡς ἐπὶ Μηδίαν παρὰ Παρϑυαίους τὲ καὶ “Χωρασμίους" κατὰ δὲ Βακτρίους ξυμβάλλειν τῷ Παροπαμισῷ ὄρει, ὃ δὴ Καύκασον ἐχάλουν οἵ ᾽Δλεξάνδρῳ ξυστρατεύσαντες Μακεδόνες, --- — — — τὸν δὲ Καύκασον τοῦτον καϑήκειν ἔστε ἐπὶ τὴν μεγάλην τὴν πρὸς ἕω τε καὶ Ἰνδοὺς ϑάλασσαν ἦ) — Fragm. III A, 6. Arrian. anab. V 6, 1. Ὅτῳ δὴ τὰ τῆς Acdiaz ὧδε ἔχει ὡς πρὸς τοῦ Ταύρου τε καὶ τοῦ Καυκάσου τέμνεσϑαι ἀπ’ ἀνέμου ξεφύφου ὡς ἐπ ἀπηλιώτην ἄνεμον τὴν ᾿Ασίαν, τούτῳ δύο μὲν avraı μέγισται πρὸς αὐτοῦ τοῦ Ταύρου τῆς ᾿Ασίας μοῖραι γίνονται, ἡ μὲν ἕξ μεσημβρίαν re καὶ πρὸς νότον ἄνεμον [τοῦ Ταύρου] κεκλιμένη, ἡ δὲ ἐπ᾽ ἄρκτον τε καὶ ἄνεμον βορρᾶν.3) — Fragm. III A, 7. Dionys. perieg. 638 f. Μέσσα γε μὴν πάσης ᾿Ασίης ὄρος ἀμφιβέβηκεν, ἀρξάμενον γαίης Παμφυλίδος, ἄχρι καὶ ἸΙνδῶν, --- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s103Fr. III A, 8. Kaynak: Strabon II 1, 5 (C. 69).
Çünkü Eratosthenes bütün bunları, o yerlerde bulunmuş kişilerin tanıklığıyla doğrulanmış şeyler olarak alır. Elinde bol bol bulunan pek çok kayda başvurmuştu; Hipparkhos'un kendisinin de söylediği gibi, o büyüklükte bir kütüphanesi vardı.
Fragm. III A, 8. Strab. II C. 69. ταῦτα γὰρ ὁ ᾿Ερατοσϑένης λαμβάνει πάντα ὡς καὶ ἐχ μαρτυρούμενα ὑπὸ τῶν ἐν Δοῖς τύποις γενομένων. ἐντεέτυχη κῶς ὑπομνήμασι πολλοῖς, ὧν εὐπόρει, βιβλιοϑήχην ἔχων τὴ λικαύτην, ἡλίκην αὐτὸς Ἵππαρχός φησι. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s104Fr. III A, 9. Kaynak: Strabon II 1, 19 (C. 76).
Eratosthenes bu sefer de Deimakhos'un bu konularda acemi ve tecrübesiz biri olduğunu göstermek ister. Deimakhos, Hindistan'ın sonbahar ekinoksu ile kış dönencesi arasında bulunduğunu sanıyor ve Hindistan'ın güney kısımlarında Ayıların gözden kaybolduğunu, gölgelerin de ters yöne düştüğünü söyleyen Megasthenes'e karşı çıkıp bunların hiçbirinin Hindistan'ın hiçbir yerinde olmadığını ileri sürüyordu. Eratosthenes bu sözlerin bilgisizlikten söylendiğini belirtir. Bir kere sonbahar ekinoksunun, dönencelere olan uzaklık bakımından ilkbahar ekinoksundan farklı olduğunu sanmak cahilliktir; çünkü daire de aynı dairedir, güneşin doğuşu da aynıdır. Sonra Deimakhos Hindistan'ı yeryüzündeki dönence ile ekvator arasına yerleştirir; bu iki daire arasındaki uzaklık ise Ölçüm'de yirmi bin stadiondan çok daha az olarak gösterilmiştir. Öyleyse onun kendi varsayımından bile Deimakhos'un değil, Eratosthenes'in düşündüğü sonuç çıkar: Hindistan iki, hatta üç myriad stadion büyüklüğündeyse bu kadarcık bir aralığa sığmaz; ama Eratosthenes'in kendisinin verdiği büyüklükteyse sığar. Hindistan'ın hiçbir yerinde Ayıların gözden kaybolmadığını ve gölgelerin ters yöne düşmediğini söylemek de aynı bilgisizliğin eseridir; çünkü İskenderiye'den beş bin stadion ilerleyen kişi için bu hemen başlar. Eratosthenes bunları söyleyince Hipparkhos onu yine haksız yere düzeltmeye kalkar.
Fr. III A, 10. Kaynak: Hipparkhos, Strabon'da II 1, 20 (C. 77).
— Hindistan'daki enlem kuşağını (klima) kimse, Eratosthenes'in kendisi bile bildirmiyor. Eğer gerçekten, Nearkhos ve çevresindekilere güvenerek sandıkları gibi, orada iki Ayı da gözden kayboluyorsa, Meroe ile Hindistan'ın bu burunlarının aynı paralel üzerinde bulunması mümkün değildir.
Fragm. III A, 9. Strab. II C. 76. Πάλιν δ᾽ ἐχείνου (ξρατοσϑένους) τὸν Aniuayov ἰδιώτην ἐνδείξασϑαι βουλομένου καὶ ἄπειρον τῶν τοιούτων" οἴεσϑαι γὰρ τὴν Ἰνδικὴν μεταξὺ κεῖσϑαι τῆς τε φϑινοπωρινῆς ἰσημερίας καὶ τῶν τροπῶν τῶν χειμερινῶν, Μεγασϑένει τε ἀντιλέγειν φήσαντι ἐν τοῖς νοτίοις μέρεσι τῆς ᾿Ινδικῆς τάς τε ἄρκτους ἀποκρύπτεσϑαι καὶ τὰς σκιὰς ἀντιπίπτειν" μηδέτερον γὰρ τούτων μηδαμοῦ τῆς Ἰ᾿Ινδικῆς συμβαίνειν" ταῦτα δὴ φάσκοντος ἀμαϑῶς λέγεσθαι" τό TE γὰρ τὴν φϑινοπωρινὴν τῆς ἐαρινῆς διαφέρειν οἴεσθαι κατὰ τὴν διάστασιν τὴν πρὺς τὰς τροπὰς ἀμαϑές, τοῦ τε κύχλου τοῦ αὐτοῦ ὄντος καὶ τῆς ἀνατολῆς᾽ τοῦ τε διαστήματος τοῦ ἐπὶ τῆ: γῆς τροπικοῦ ἀπὸ τοῦ ἰσημερινοῦ, ὧν μεταξὺ τίϑησι τὴν ᾿Ινδικὴν ἐκεῖνος (sc. Ζηίμαχος), δειχϑέντος ἐν τῇ ἀναμετρήσει πολὺ ἐλάττονος τῶν δισμυρίων σταδίων, συμβῆναι ἂν καὶ κατ᾽ αὐτὸν ἐκχεῖνον, ὅπερ αὐτὸς (sc. Ἐρατοσϑένης) νομίξει, οὐχ ὃ ἐχεῖνος᾽ δυεῖν μὲν γὰρ ἢ καὶ τριῶν μυριάδων οὖσαν τὴν Ἰνδικὴν οὐδὲ πεσεῖν μεταξὺ τοσούτου διαστήματος, ὅσην δ᾽ αὐτὸς εἴρηκε, πεσεῖν ἄν" τῆς δ᾽ αὐτῆς ἀγνοίας εἶναι καὶ τὸ μηδαμοῦ τῆς ἸΙνδικῆς ἀποκρύπτεσθαι φάσκειν τὰς ἄρχτους μηδὲ τὰς σκιὰς ἀντιπίπτειν. ὅτε γε καὶ πεντακισχιλίους προελϑόντι ἀπ᾽ ᾽4λεξανδρείας εὐθὺς συμβαίνειν ἄρχεται. ταῦτα δὴ εἰπόντος, εὐθύνει πάλιν οὐκ εὖ 6 Ἵππαρχος) -- — Fragm. III A, 10. Hipp. ap. Strab. II C. 77. — τὸ δ᾽ ἐν τῇ Ἰνδικῇ κλίμα μηδένα ἱστορεῖν, nis αὖτὸν ᾿Εφατοσϑένη. εἰ δὲ δὴ καὶ αἱ ἄρκτοι ἐκεῖ ἀμφότεραι, ὡς οἴονται, ἀποχρύπτονται, πιστεύοντες ἢ τοῖς περὶ Νέαρχον, μὴ δυνατὸν εἶναι ἐπὶ ταὐτοῦ παραλλήλου κεῖσϑαι τήν τε Μερόην καὶ ταῦτα Ὁ τὰ ἄκρα τῆς ἸΙνδικῆς. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s106Fr. III A, 11. Kaynak: Strabon II (C. 78).
Amisos'tan Kolkhis'e yapılan deniz yolculuğunun tam doğuya, ekinoks günündeki gün doğusuna doğru olduğu rüzgârlardan, mevsimlerden, ürünlerden ve bizzat güneşin doğuşlarından anlaşılır; Hazar'a aşan geçit ile onun ardından Baktra'ya kadar giden yol da aynı şekildedir.
Fr. III A, 12. Kaynak: Strabon II (C. 119).
Çünkü Taprobane denen adanın Hindistan'dan çok daha güneyde olduğunu gösterirler; ada yine de meskûndur ve Mısırlıların adasıyla, tarçın yetiştiren toprakla aynı hizada yükselir; zira havanın ılımı oralarda birbirine çok yakındır.
Fr. III A, 13. Kaynak: Strabon II (C. 74).
Eratosthenes, Pantikapaionluların Asklepios tapınağında, dondan çatlamış tunç bir su testisinin üzerindeki şu yazıtı da aktarır:
İnsanlardan biri bizde olup bitenlere inanmıyorsa,
şu testiyi görsün de öğrensin;
bunu rahip Stratios tanrıya güzel bir adak diye değil,
büyük bir kışın kanıtı olsun diye koydu.
Fragm. III A, 11. Strab. II C. 78. Ὅ τε ἐξ ᾿Δμισοῦ πλοῦς ἐπὶ τὴν Κολχίδα ὅτι ἐστὶν ἐπὶ ἰσημερινὴν ἀνατολὴν χαὶ τοῖς ἀνέμοις ἐλέγχεται χαὶ ὥραις καὶ καρποῖς καὶ ταῖς ἀνατολαῖς, αὐταῖς" ὡς δ᾽ αὕτως zei καὶ ἐπὶ τὴν Κασπίαν ὑπέρβασις καὶ ἡ ἐφεξῆς ὁδὸς μέχρι Βάχτρων. — Fragm. III A, 12. Strab. II C. 119. Τῆς τὲ γὰρ Ἰνδικῆς νοτιωτέραν πολὺ τὴν Tazgopßeryr καλουμένην νῆσον ἀποφαίνουσιν, οἰκουμένην ἔτι καὶ ἀνταὶ φουσαν τῇ τῶν Αἰγυπτίων νήσῳ καὶ τῇ τὸ κιννάμωμον φὲ ρούσῃ γῇ τὴν γὰρ κρᾶσιν τῶν ἀέρων παραπλησίαν εἶναι. — Fragm. III A, 13. Strab. II C. 74. ὁ δ᾽ ᾿Ερατοσϑένης καὶ τοὐπίγραμμα, προφέρεται τὸ ἐν τῷ ᾿᾿σκληπιείῳ τῷ Παντικαπαιέων ἐπὶ τῇ ῥαγείσῃ χαλκῇ ὑδρίᾳ διὰ τὸν πάγον") ’Ei τις do’ ἀνθρώπων οὐ πείϑεται οἷα παρ᾽ ἡμῖν γίνεται, εἰς τήνδε γνώτω ἰδὼν ὑδρίαν" ἣν οὐχ ὡς ἀνάϑημα ϑεοῦ καλόν. ἀλλ᾽ ἐπίδειγμα χειμῶνος μεγάλου ϑῆχ᾽ ἱερεὺς Στράτιος. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s107Fr. III A, 14. Kaynak: Strabon II (C. 91).
Ona şunu söyleyeceğiz: Eratosthenes çizgileri kabaca, geniş bir şerit hâlinde alır; coğrafyaya yakışan da budur. Meridyenleri de ekinoks gün doğusuna uzanan çizgileri de böyle kabaca alır. Hipparkhos ise onu geometri yoluyla, sanki bu çizgilerin her biri aletlerle ölçülebilirmiş gibi düzeltmeye kalkar. —
Fr. III A, 15. Kaynak: Strabon II (C. 87).
Oysa Eratosthenes, Atina'dan geçen paralel ile Rodos'tan geçen paralelde olduğu gibi, dört yüz stadionluk bir aralıkta bile farkların hissedilir olduğunu söyler. — Atina'dan geçen paralel de Rodos ile Karia'dan geçen paralel de gnomonla belirlenmişti; bu kadar stadionda farkı hissedilir saymasında haklıydı. Ama batıdan ekinoks gün doğusuna giden çizgiyi üç bin stadion genişliğinde bir şerit olarak alan, üstelik uzunluğunu dağ boyunca kırk bin, deniz boyunca otuz bin stadion sayan, çizginin iki yanındaki parçaların bir kısmına güney, bir kısmına kuzey diyen ve bunlara plinthia ve sphragis adını veren biri için şunu göz önünde tutmak gerekir: bunları ve kenarları, kimini kuzey, kimini güney, kimini batı, kimini doğu kenarı diye hangi anlamda söylediğini. Büyük bir yanlışı gözden kaçırıyorsa hesabını versin, bu adil olur; ama küçük bir yanlışı gözden kaçırdığı için onu çürütmeye kalkmak bile gereksizdir.
Fr. III A, 16. Kaynak: Strabon II (C. 89).
Demek ki Eratosthenes'e karşı söylenmesi gereken bu değildir. Söylenmesi gereken şudur: kabaca söylenen büyüklüklerin ve biçimlerin de bir ölçüsü olmalıdır; bir yerde daha çok, bir yerde daha az hoşgörü göstermek gerekir. Diyelim ki ekinoks gün doğusuna doğru uzanan dağların genişliği üç bin stadion alındı; Sütunlar'a kadar uzanan denizinki de öyle. […] Bütün Tauros'un ve Sütunlar'a kadar uzanan denizin genişliği üç bin stadion kabul edilince, hem bütün dağı hem de sözü edilen denizi içine alan bir paralelkenar alan tasavvur edilir.
Fragm. III A, 14. Strab. II C. 91. ἐροῦμεν δὲ πρὸς αὐτὸν, ὅτι tor ᾿Ερατοσϑένους ἐν πλάτει λαμβάνοντος τὰς εὐθείας, ὅπερ οἰκεῖόν ἐστι γεωγραφίας. ἐν πλάτει δὲ καὶ τὰς μεσημβρινὰς καὶ τὰς ἐπὶ ἰσημερινὴν ἀνατολήν, ἐκεῖνος γεωμετρικῶς αὐτὸν εὐϑύνει, καὶ ὡς ἂν δι᾽ ὀργάνων λάβοι τις τούτων ἕκαστον᾽ -- — Fragm. III A, 15. Strab. II C. 87. καίτοι ἐχεῖνόν γε (τὸν ᾿Ερατοσϑένη) καὶ παρὰ τετρακοσίους σταδίους αἰσϑητὰ ἀποφαίνεσθαι τὰ παραλλάγματα, ὡς ἐπὶ τοῦ δι’ ᾿“ϑηνῶν παραλλήλου καὶ τοῦ διὰ 'ΡῬύδου. --- — ὁ μὲν οὖν δι᾽ ᾿Αϑηνῶν παράλληλος γνωμονικῶς ληφϑεὶς καὶ ὃ διὰ 'Ῥύδου καὶ Καρίας. εἰχότως ἐν σταδίοις τοσούτοις αἰσϑητὴν ἐποίησε τὴν διαφοράν. ὁ ὃ ἐν πλάτει μὲν τρισχιλίων σταδίων, μήχει δὲ καὶ τετραχισμυρίων ὔρους, πελάγους δὲ τρισμυρίων λαμβάνων τὴν ἀπὺ δύσεως ἐπ᾽ ἰσημερινὰς ἀνατολὰς γραμμήν. καὶ τὰ ἐφ᾽ ἐχάτερον τὸ μέρος τὰ μὲν νότια ὀνομάξων τὰ δὲ βύρεια. καὶ ταῦτα πλιν ϑία καλῶν καὶ σφραγῖδας νοείσϑω. πῶς χαὶ ταῦτα λέγει χαὶ πλευρὰ τὰ μὲν ἀρκτικὰ, τὰ δὲ νότια, καὶ πῶς τὰ μὲν ἑσπέρια. τὰ δὲ ἑωϑινά: καὶ τὸ μὲν παρὰ πολὺ διαμαρτανόμενον παρ ορῶν ὑπεχέτω λόγον (δίκαιον γάρ), τὸ δὲ παρὰ μιχρὸν οὐδὲ παριδὼν ἐλεγκτέος ἐστίν. — Fragm. III A, 16. Strab. II C. 89. Οὐ τοῦτο οὖν λεκτέον πρὸς τὸν ᾿Ερατοσϑένη. ἀλλ᾽ ὅτι τῶν ἐν πλάτει “λεγομένων καὶ μεγεϑῶν καὶ σχημάτων εἶναί τι δεῖ μέτρον, καὶ ὅπου μὲν μᾶλλον. oxov δὲ ἔλαττον serzeon τέον. ληφϑέντος γὰρ τοῦ τῶν ὁρῶν πλάτους τῶν ἐπὶ τὰς ἰσημερινὰς ἀνατολὰς ἐκτεινομένων τρισχιλίων σταδίων. ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ τῆς ϑαλάττης τῆς μέχρι στηλῶν, -- -- -- ΞΞ 55 οἷον ἐν τῷ πλάτει τοῦ Ταύρου παντὸς καὶ τῆς μέχρε Στηλῶν ϑαλάττης, ὑποκειμένων τρισχιλίων σταδίων. νοεῖταε Er τε παραλληλόγραμμον χωρίον, τὸ περιγράφον τό τε ὄρος: ἔπαν καὶ τὴν λεχϑεῖσαν ϑάλατταν. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s109Fr. III A, 17. Kaynak: Strabon II 5, 35 (C. 133).
Bu paralel bir yanda Taprobane'nin biraz güneyindekilerin, yani meskûn dünyanın en uç sakinlerinin üzerine, öbür yanda Libya'nın en güney kısımlarına düşer.
Fr. III A, 18. Kaynak: Aynı yer, biraz aşağıda.
Meroe'den geçen paralel bir yanda bilinmeyen bölgelerden, öbür yanda Hindistan'ın burunlarından geçer.
Fr. III A, 19. Kaynak: Aynı yer.
Syene'den geçen paralel bir yanda Gedrosia kıyısındaki Balıkyiyenlerin (Ikhthyophagoi) ülkesinden ve Hindistan'dan geçer, öbür yanda Kyrene'nin beş bin stadiondan biraz daha az güneyinde kalan yerlerden.
Fr. III A, 20. Kaynak: Aynı yer (C. 133–134).
Bu paralel bir yanda Kyrene'den ve Kartaca'nın dokuz yüz stadion güneyinde kalan yerlerden geçip Maurusia'nın ortasına kadar uzanır; öbür yanda Mısır'dan, Koile Suriye'den, Yukarı Suriye'den, Babil'den, Susiane'den, Persis'ten, Karmania'dan ve Yukarı Gedrosia'dan geçerek Hindistan'a kadar gider.
Fr. III A, 21. Kaynak: Aynı yer.
Eratosthenes'e göre bu paralel (Rodos'tan geçen) Karia'dan, Lykaonia'dan, Kataonia'dan, Medya'dan, Hazar Kapıları'ndan ve Kaukasos boyundaki Hintlilerin ülkesinden geçer.
Fr. III A, 22. Kaynak: Aynı yer.
— Lysimakheia'dan geçen paralel biraz daha kuzeydedir; Eratosthenes onun Mysia'dan, Paphlagonia'dan, Sinope çevresinden, Hyrkania'dan ve Baktra'dan geçtiğini söyler.
Fragm. III A, 17. Strab. II C. 133. ἐχπίπτει δ᾽ ὁ παράλληλος οὗτος τῇ μὲν ἐπὶ τοὺς νοτιωτέρους μικρὸν τῆς Ταπροβάνης ἢ ἐπὶ τοὺς ἐσχάτους οἰκοῦνas, τῇ δ᾽ ἐπὶ τὰ νοτιώτατα τῆς Διβύης.") — Fragm. III A, 18. διήκει δ᾽ ὁ διὰ Μερόης παράλληλος τῇ μὲν di’ ayvoρίστων μερῶν, τῇ δὲ διὰ τῶν ἄκρων τῆς ἸΙνδικῆς. — Fragm. III A, 19. ὁ δὲ διὰ Συήνης παράλληλος τῇ μὲν διὰ τῆς τῶν Ἰχϑυοφάγων τῶν κατὰ τὴν Γεδρωσίαν καὶ τῆς ἸΙνδικῆς διήκει, τῇ δὲ διὰ τῶν νοτιωτέρων Κυρήνης πεντακισχιλίοις σταδίοις παρὰ μικρόν. — Fragm. III A, 20. C. 133, 134. διήκει δ᾽ ὁ παράλληλος οὗτος τῇ μὲν διὰ Κυρήνης καὶ τῶν νοτιωτέρων Καρχηδόνος ἐννακοσίοις σταδίοις, μέχρι Μαυρουσίας) μέσης, τῇ δὲ δι Αἰγύπτου καὶ Κοίλης Συρίας καὶ τῆς ἄνω Συρίας καὶ Βαβυλῶνος καὶ Σουσιάδος, Περσίdos, Καρμανίας, Γεδρωσίας τῆς ἄνω μέχρι τῆς ᾿ἸΙνδικῆς. — Fragm. III A, 21. διήκει δ᾽ ὁ παράλληλος οὗτος (ὁ διὰ Ῥύδου) κατ᾽ Ἔρατοσϑένη διὰ Καρίας, Πυκαονίας, Καταονίας, Mydiez, Κασπίων πυλῶν, Ἰνδῶν τῶν κατὰ Καύκασον. — Fragm. III A, 22. — μικρὸν δ᾽ ἀρκτικώτερός ἐστιν ὃ διὰ Μυσιμαχίας. ὃν φησιν ᾿Ερατοσϑένης διὰ Μυσίας εἶναι καὶ Παφλαγονίας καὶ τῶν περὶ Σινώπην καὶ Ὑρχανίαν καὶ Βάκτρα. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s113Fr. III A, 23. Kaynak: Strabon XI (C. 522).
Böylece biz hem Hazar Kapıları'nın da içinde bulunduğu Medya'yı hem de Armenia'yı Tauros'un iç tarafına koyuyoruz. Bize göre bu kavimler, Tauros'un iç tarafında oldukları için kuzey kavimleri sayılmalıdır. Eratosthenes ise yeryüzünü güney ve kuzey kısımlara, kendi deyişiyle sphragis'lere ayırmış, bunların kimine kuzey, kimine güney adını vermiş ve Hazar Kapıları'nı iki kuşağın da sınırı olarak göstermiştir. Bu durumda Hazar Kapıları'ndan daha güneyde kalan doğu bölgelerini güney bölgeleri olarak göstermesi doğaldır; Medya ile Armenia da bunlar arasındadır. Daha kuzeydekileri ise kuzey bölgeleri sayar; bu da bölüşümün nasıl yapıldığına göre değişir. Belki de şunu hesaba katmamıştır: Tauros'un dışında, güneye doğru ne Armenia'nın ne de Medya'nın herhangi bir parçası vardır.
Fragm. III A, 23. Strab. XI C. 522. οὕτω μὲν τοίνυν τίϑεμεν ἐντὸς τοῦ Ταύρου τήν te Μηδίαν, ἧς εἰσι καὶ al Κάσπιοι πύλαι, καὶ τὴν ᾿Αρμενίαν. Kay” ἡμᾶς μὲν τοίνυν προσάρκτια ἂν εἴη τὰ ἔϑνη ταῦτα, ἐπειδὴ καὶ ἐντὸς τοῦ Ταύρου, Ἐρατοσθένης δέ, πεποιημένος τὴν διαίρεσιν εἰς τὰ νότια μέρη καὶ τὰ προσάρκτια, καὶ τὰς ὑπ᾽’ αὐτοῦ λεγομένας σφραγῖδας, τὰς μὲν βορείους καλῶν, τὰς δὲ νοτίους, ὅρια ἀποφαίνει τῶν κλιμάτων ἀμφοῖν τὰς Κασπίους πύλας" εἰκότως οὖν τὰ νοτιώτερα πρὸς ἕω τείνοντα ἢ τῶν Κασπίων πυλῶν νότια ἂν ἀποφαίνοι," ὧν ἐστι καὶ ἡ Μηδία καὶ ἡ ᾿Δρμενία, τὰ δὲ βορειότερα πρόσβορα, κατ᾽ ἄλλην καὶ ἄλλην διάταξιν τούτου συμβαίνοντος. τάχα δ᾽ οὐκ ἐπέβαλε τούτῳ, διότι ἔξω τοῦ Ταύρου πρὸς νότον οὐδέν ἐστιν οὔτε τῆς ᾿Δρμενίας μέρος οὔτε τῆς Μηδίας. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s114Fr. III A, 24. Kaynak: Strabon II 5, 16 (C. 120).
Yeryüzünün genel biçimi böyle olduğuna göre, birbirini dik açıyla kesen iki doğru almak yararlı görünüyor: biri en büyük uzunluk boyunca, öbürü genişlik boyunca gidecek; biri paralellerden, öbürü meridyenlerden biri olacak. Sonra bunlara paralel çizgileri iki yanda da gözümüzün önüne getirip karayı ve denizi bunlarla bölmek gerekir; biz de zaten bu çizgileri kullanıyoruz. Böylece yeryüzünün söylediğimiz biçimi ve büyüklüğü daha iyi görünür, çünkü uzunluk çizgileriyle genişlik çizgilerinin ölçüleri birbirinden farklıdır; kuşaklar da, doğudakiler ve batıdakiler ile güneydekiler ve kuzeydekiler de daha açık gösterilmiş olur.
Fr. III A, 25. Kaynak: Strabon II 5, 10 (C. 116–117).
Bu büyüklükte ya da ondan pek küçük olmayan bir küre yapamayan kişi, haritayı en az yedi ayak boyunda düz bir levha üzerine çizmelidir. Çünkü kuşakları, rüzgârları, öteki farkları, yeryüzünün parçalarının birbirine ve gökyüzüne göre durumlarını gösterdiğimiz paralel ve meridyen dairelerinin yerine doğrular çizsek, paraleller için paralel doğrular, onlara dik olanlar için de dik doğrular çizsek, pek bir şey değişmez. Zira göz düz bir yüzey üzerinde biçimi ve büyüklüğü görür, zihin de bunu kolayca eğri ve küresel yüzeye aktarabilir. Eğik daireler ve doğrular için de aynı şeyi söyleriz.
Fragm. III A, 24. Strab. II C. 120. Τοιούτου δὲ ὄντος τοῦ καϑόλου σχήματος, χρήσιμον φαίνεται δύο λαβεῖν εὐθείας, ei τέμνουσαι πρὸς ὀρϑὰς ἀλλήλας. ἡ μὲν διὰ τοῦ μήκους ἥξει τοῦ μεγίστου παντὸς n δὲ διὰ τοῦ πλάτους, καὶ ἡ μὲν τῶν παραλλήλων ἔσται wie ἡ δὲ τῶν Βεσημβρινῶν" ἔπειτα ταύταις παραλλήλους ἐπινοοῦντας ἐφ᾽ ἑκάτερα διαιρεῖν κατὰ ταύτας τὴν γῆν καὶ τὴν ϑάλατταν, N χφώμενοι τυγχάνομεν. καὶ γὰρ τὸ “σχῆμα μᾶλλον ἂν καταφανὲς γένοιτο ὁποῖον εἰρήκαμεν, κατὰ τὸ μέγεϑος τῶν γραμμῶν ἄλλα καὶ ἄλλα μέτρα ἐχουσῶν τῶν τὲ τοῦ μήκους καὶ τοῦ πλάτους, καὶ τὰ κλίματα ἀποδηλωϑήσεται βέλτιον τά τε ἑωϑινὰ μᾶλλον ἢ) καὶ τὰ ἑσπέρια, ὡς δ᾽ αὕτως τὰ νότια καὶ τὰ βόρεια. — Fragm. III A, 25. Strab. II C. 116 f. To δὲ μὴ δυναμένῳ τηλικαύτην (χατασχευάσασϑαι σφαῖραν) ἢ μὴ πολλῷ ταύτης ἐνδεεστέραν ἐν ἐπιπέδῳ καταγραπτέον πίνακι τοὐλάχιστον ἑπτὰ ποδῶν. διοίσει γὰρ μυχρόν, ἐὰν ἀντὶ τῶν κύκλων τῶν τὲ παφαλλήλων καὶ τῶν μεσημβρινῶν οἷς τά τε κλίματα καὶ τοὺς ἀνέμους διασαφοῦμὲν καὶ τὰς ἄλλας διαφορὰς καὶ τὰς σχέσεις τῶν τῆς γῆς μερῶν πρὸς ἄλληλά τε καὶ τὰ οὐράνια, εὐϑείας γφάφωμεν, τῶν μὲν παραλλήλων παραλλήλους, τῶν δὲ ὀρϑῶν πρὸς ἐκείνους ὀρϑάς, τῆς διανοίας ῥᾳδίως μεταφέρειν δυναμένης τὸ ὑπὸ τῆς ὄψεως ἐν ἐπιπέδῳ ϑεωρούμενον ἐπιφανείᾳ δχῆμα καὶ μέγεϑος ἐπὶ τὴν περιφερῆ τε καὶ σφαιρικήν. ἀνάλογον δὲ καὶ περὶ τῶν λοξῶν κύκλων καὶ εὐθειῶν φαμεν. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s115Fr. III A, 26. Kaynak: Strabon II (C. 81).
Şunu söyleyeceğiz: Hazar Kapıları ile Karmanialıların ve Perslerin sınırları tam olarak aynı meridyen doğrusu üzerinde alınsaydı ve Thapsakos'a giden doğru ile Babil'e giden doğru bu meridyen doğrusuna dik olarak çizilseydi, bu sonuç çıkardı. Ama Eratosthenes ne Ariane'nin batı kenarını oluşturan sınır çizgisinin bir meridyen üzerinde bulunduğunu söylemiştir, ne de Hazar Kapıları'ndan Thapsakos'a giden çizginin Hazar Kapıları'ndan geçen meridyene dik olduğunu. […] Karmania'dan Babil'e çizilen çizgi de Thapsakos'a çizilen çizgiye paralel olarak alınmamıştır; paralel olsa bile, Hazar Kapıları'ndan geçen meridyene dik değilse —
Fr. III A, 27. Kaynak: Hipparkhos, Strabon'da II (C. 86–87).
— çünkü bu varsayımlara göre Hazar Kapıları'ndan geçen meridyen doğrusunun Babil ve Susa'dan geçen paralelle kesişme noktası daha batıda kalacak […]; Hazar Kapıları'ndan ve Karmania ile Persis sınırlarından geçen çizgi de Hazar Kapıları'ndan geçen meridyen doğrusuyla aşağı yukarı yarım dik açı yapacaktır. —
Fragm. III A, 26. Strab. II C. 81. Ἐροῦμεν δ᾽ ὅτι, εἰ μὲν ἐπὶ τῆς αὐτῆς μεσημβρινῆς εὐϑείας ἐπ᾽ ἀκριβὲς ἐλαμβάνοντο αἵ τε Κάσπιοι πύλαι καὶ ol ὅροι τῶν Καρμανίων καὶ Περσῶν, πρὸς ὀρϑὰς δὲ ἤγοντο ἀπὸ τῆς λεχϑείσης μεσημβρινῆς εὐθείας n τε ἐπὶ Θάψακον καὶ ἡ ἐπὶ Βαβυλῶνα, συνέβαινεν ἂν τοῦτο. j 5 ἀλλ᾽ οὔτε τὴν διορίξζουσαν γφαμμὴν ἑσπέριον πλευρὸν τῆς ᾿Δφιανῆς ἐπὶ μεσημβρινοῦ κειμένην εἴρηκεν ᾿Ερατοσϑένης, οὔτε τὴν ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ Θάψακον πρὸς ὀρϑὰς τῇ διὰ τῶν Κασπίων πυλῶν μεσημβρινῇ, : οὔϑ᾽ ἡ ἐπὶ Βαβυλῶνα ἠγμένη ἀπὸ τῆς Καρμανίας παράλληAog εἴληται τῇ ἐπὶ Θάψακον ἠγμένῃ" οὐδ᾽ εἰ παράλληλος ἦν, μὴ πρὸς ὀρϑὰς δὲ τῇ διὰ Κασπίων πυλῶν μεσημβρινῇ, — — Fragm. III A, 27. Hipp. ap. Strab. II C. 86, 87. — διότι συμβήσεται κατὰ τὰς ὑποϑέσεις ταύτας τὴν διὰ Κασπίων πυλῶν μεσημβρινὴν γραμμὴν ἐπὶ τοῦ διὰ Βαβυλῶνος καὶ Σούσων παραλλήλου δυσμικωτέραν ἔχειν τὴν κοινὴν “τομὴν σχεδὸν δή τι πρὸς τὴν διὰ Κασπίων πυλῶν μεσημβρινὴν γραμμὴν ἡμίσειαν ὀρϑῆς ποιεῖν γωνίαν τὴν διὰ Κασπίων πυλῶν καὶ τῶν ὅρων τῆς τε Καρμανίας καὶ τῆς Περσίδος, --- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s116Fr. III A, 28. Kaynak: Strabon II (C. 89).
Çünkü Babil'den Hazar Kapıları'ndan geçen meridyene kadar olan uzaklığın dört bin sekiz yüz stadion olduğu kabul edilmiş değildir.
Fr. III A, 29. Kaynak: Strabon II (C. 85).
Bu parçanın uzunluğu iki meridyen arasında kalan uzaklık olacaktır: biri parçanın en batıdaki noktasından, öbürü en doğudaki noktasından çizilir.
Fr. III A, 30. Kaynak: Strabon II (C. 81).
Çünkü Babil'den geçen çizginin Thapsakos'tan geçen meridyen doğrusuna kadar uzatılan kısmı —
Fr. III A, 31. Kaynak: Hipparkhos, Strabon'da II (C. 82).
— Ve şöyle der: Thapsakos'tan güneye doğru bir doğru çizildiğini, Babil'den de bu doğruya bir dikme indirildiğini düşünürsek, bir dik üçgen ortaya çıkar. Bu üçgenin kenarları Thapsakos'tan Babil'e uzanan kenar, Babil'den Thapsakos'tan geçen meridyen doğrusuna indirilen dikme ve Thapsakos'tan geçen meridyenin kendisidir. […] Babil'den Thapsakos'tan geçen meridyen doğrusuna inen dikme ise bin stadiondan biraz fazladır. —
Fr. III A, 32. Kaynak: Strabon II (C. 88).
Ama Eratosthenes, bu iki şehrin her birinden geçen paralelden öbürününkine kadar olan uzaklığın ne kadar olduğunu söylememiştir; Thapsakos ile Babil'in aynı meridyen üzerinde olduğunu da söylememiştir.
Fr. III A, 33. Kaynak: Hipparkhos, Strabon'da II (C. 89).
— Pelusion'da, Thapsakos'ta ve Pelusion'dan geçen paralel ile Thapsakos'tan geçen meridyenin kesişme noktasında bir dik üçgen oluşur; bu durumda dik açıyı çevreleyen kenarlardan biri, yani meridyen üzerindeki kenar, dik açının karşısındaki kenardan daha büyük olacaktır. —
Fragm. III A, 28. Strab. II C. 89. οὐ γὰρ δὴ δίδοται τὸ ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπὶ τὸν διὰ Κα. σπίων πυλῶν μεσημβρινὸν εἷναι διάστημα τετρακισχιλίων ὀκτακοσίων. — Fragm. III A, 29. Strab. II C. 85. ταύτης δὲ τῆς μερίδος μῆκος μὲν ἔσται τὸ ἀφοριξόμενον ὑπὸ δυεῖν μεσημβρινῶν" ᾿ ὁ μὲν γὰρ γράφεται διὰ τοῦ δυσμικωτάτου σημείου τοῦ ἐπ’ αὐτῆς, ὁ δὲ διὰ τοῦ ἑωϑινωτάτου. — Fragm. III A, 30. Strab. II C. 81. ἡ γὰρ προσεκβαλλομένη τῇ διὰ Βαβυλῶνος μέχρι τῆς διὰ Θαψάκου εὐϑείας μεσημβρινῆς --- — Fragm. III A, 31. Hipp. ap. Strab. II C. 82. — καί φησιν, ἐὰν ἐννοηϑῇ ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ μεσημβρίαν εὐθεῖα ἀγομένη καὶ ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπὶ ταύτην κάϑετος, τρίγῶνον ὀρϑογώνιον ἔσεσϑαι, συνεστηκὸς ἔκ τε τῆς ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ Βαβυλῶνα τεινούσης πλευρᾶς καὶ τῆς ἀπὸ Βαβυλῶνος καϑέτου ἐπὶ τὴν διὰ Θαψάκου μεσημβρινὴν γραμμὴν ἠγμένης καὶ αὐτῆς τῆς διὰ Θαψάκου μεσημβρινῆς. -- -- Ξτὴν δ᾽ ἐκ Βαβυλῶνος εἰς τὴν διὰ Θαψάκου μεσημβρινὴν γραμμὴν κάϑετον μικρῷ πλειόνων ἢ χιλίων, --- — Fragm. III A, 32. Strab. II C. 88. ὅτι δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ di’ ἑκατέρου παραλλήλου ἐπὶ τὸν διὰ ϑατέρου, οὐκ εἴρηκεν (Ἐρατοσϑένης)" οὐδὲ γὰρ ὅτι ἐπὶ ταὐτοῦ μεσημβρινοῦ ἐστιν ἡ Θάψακος καὶ ἡ Βαβυλών. — Fragm. III A, 33. Hipp. ap. Strab. II C. 89. -- συνισταμένου ὀρϑογωνίου τριγώνου") πρός τὲ Ὡς λουσίῳ καὶ Θαψάκῳ καὶ τῇ τομῇ τοῦ τὲ διὰ Πηλουσίου (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s117Fr. III A, 34. Kaynak: Hipparkhos, Strabon'da II (C. 91).
Hipparkhos şöyle der: Eratosthenes'e göre Kanobos ağzından geçen meridyen ile Kyaneai'den geçen meridyen aynıdır. Bu meridyen Thapsakos'tan geçenden altı bin üç yüz stadion uzaktadır; Kyaneai de, Kolkhis'ten Hazar denizine aşan geçidin bulunduğu Hazar dağından altı bin altı yüz stadion uzaktadır. Öyleyse Kyaneai'den geçen meridyenden Thapsakos'a ve Hazar dağına olan uzaklıklar arasında yalnızca üç yüz stadionluk bir fark vardır; demek ki Thapsakos ile Hazar dağı bir bakıma aynı meridyen üzerinde bulunur.
Fr. III A, 35. Kaynak: Strabon II (C. 70).
Çünkü Rodos'tan ve Byzantion'dan geçen meridyen doğru alınmışsa, Kilikia'dan ve Amisos'tan geçen meridyen de doğru alınmış olur. Zira iki çizginin ne bir yönde ne de öbür yönde birbirine yaklaştığı gösterilemiyorsa, paralel oldukları birçok şeyden anlaşılır.
Fr. III A, 36. Kaynak: Strabon II (C. 126).
Çünkü İssos Körfezi, Amisos ile Themiskyra'nın bulunduğu meridyen üzerindedir. —
Fragm. III A, 33 (devam). παραλλήλου καὶ τοῦ διὰ Θαψάκου μεσημβρινοῦ, μία τῶν περὶ τὴν ὀρϑήν, ἡ ἐπὶ τοῦ μεσημβρινοῦ, μείζων ἔσται τῆς ὑπὸ τὴν ὀρϑήν, -- — Fragm. III A, 34. Hipp. ap. Strab. II C. 91. φησὶν εἶναι κατ᾽ ᾿ξρατοσϑένη τὸν αὐτὸν μεσημβρινὸν τόν τὲ διὰ τοῦ Κανωβικοῦ στόματος καὶ τὸν διὰ Κυανέων, διέχειν δὲ τοῦτον τοῦ διὰ Θαψάκου ἑξακισχιλίους τριακοσίους ἢ) σταδίους, τὰς δὲ Κυανέας τοῦ Κασπίου ὄρους ἑξακισχιλίους ἑξακοσίους, ὃ ὃ κεῖται κατὰ τὴν ὑπέρϑεσιν τὴν ἐπὶ τὸ Κάσπιον πέλαγος ἐκ Κολχίδος, ὥστε παρὰ τριακοσίους σταδίους τὸ ἴσον εἶναι διάστημα ἀπὸ τοῦ διὰ Κυανέων μεσημβρινοῦ ἐπί τε Θάψακον καὶ ἐπὶ τὸ Κάσπιον' τρόπον δή τινα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μεσημβρινοῦ κεῖσϑαι τήν τε Θάψακον καὶ τὸ Κάσπιον. — Fragm. III A, 35. Strab. II C. 70. 2) εἰ γὰρ ὁ διὰ “Ρύδου καὶ Βυζαντίου μεσημβρινὸς ὀρθῶς een, καὶ ὁ διὰ τῆς Κιλικίας καὶ ᾿Δμισοῦ ὀρϑῶς ἂν εἴη εἰλημμένος" φαίνεται γὰρ τὸ παράλληλον ἐκ πολλῶν. ὅταν μηδετέρως ἡ σύμπτωσις ἀπελέγχηται. — Fragm. III A, 36. Strab. II C. 126. ὁ μὲν γὰρ (Ἰσσικὸς κόλπος) ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μεσημβρινοῦ an ἐφ᾽ οὗπερ ἥ τε ᾿Δμισὸς καὶ Θεμίσκυρα᾽ — (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s118Fr. III A, 37. Kaynak: Dionysios Periegetes'e Scholion, 242. dize (GGM II s. 441).
Eratosthenes'e ve Dionysios'a göre çizilmiş haritada Mısır'ın biçimi yer almaz; tabii Mısır'ı, Dionysios'un da tasvir ettiği gibi, üç kenarlı ikizkenar bir şekil olarak uzanıyor kabul etmek gerekiyorsa. —
Fr. III A, 38. Kaynak: Dionysios Periegetes 311–313.
Borysthenes ırmağının uzanıp giden suyu
Euksinos'a karıştığı yerde, Koç Alnı'nın önünde,
Kyaneai'nin tam karşısında, dümdüz bir çizgi üzerinde.
Fr. III A, 39. Kaynak: Strabon II (C. 114).
Syene'den geçen meridyen aşağı yukarı Nil'in Meroe'den İskenderiye'ye kadar olan akışı boyunca çizilir. […] Sonra herkes, İskenderiye'den Rodos'a yapılan deniz yolculuğunun Nil'in akışıyla aynı doğrultuda olduğunu kabul eder; oradan da Karia ve İonia kıyıları boyunca Troas'a, Byzantion'a ve Borysthenes'e kadar uzanan kıyı yolculuğunun.
Fr. III A, 40. Kaynak: Strabon II (C. 92–93).
— Eratosthenes ise dokuz yüz der; İskenderiye'den Kartaca'ya ise on üç bin stadiondan fazla olduğunu söyler. Oysa bu uzaklık, eğer ona göre Karia ile Rodos İskenderiye'yle, Boğaz da Kartaca'yla aynı meridyen üzerindeyse, dokuz bini aşmaz. Çünkü herkes Karia'dan Boğaz'a deniz yolculuğunun dokuz bin stadiondan fazla olmadığını kabul eder. Büyük bir aralıkta alınan bir meridyen, Kartaca Boğaz'ın batısında ne kadar kalıyorsa o kadar batıda olan meridyenle doğudakinin aynı olduğu belki kabul edilebilir; ama dört bin stadionluk bir farkta yanlışlık apaçık ortadadır. Roma'yı da, Kartaca'nın o kadar batısında olduğu hâlde, aynı meridyen üzerine koyan kişi ise hem bu yerleri hem de onların batısında Sütunlar'a kadar uzananları bilmemekte son haddine varmıştır.
Fragm. III A, 37. Schol. in Dionys. v. 242. Ἔν τῷ πίνακι τῷ κατ᾽ ᾿Ερατοσϑένην καὶ Διονύσιον οὐκ ἔγκειται τὸ τῆς Αἰγύπτου σχῆμα, εἰ δεῖ αὐτὴν λαβεῖν οὕτως κειμένην, καϑὰ καὶ 6 Διονύσιος ἐκφράξει, τρίπλευρον ἰσοδκελῆ, — — Fragm. III A, 38. Dionys. per. v. 311 ff. ἧχι Βορυσϑένεος ποταμοῦ τετανυσμένον ὕδωρ μίσγεται Εὐξείνῳ, Κριοῦ προπάροιϑε μετώπου, ὀρϑὸν ἐπὶ γραμμῇ κατεναντία Κνανεάων. — Fragm. III A, 39. Strab. II C. 114. ὁ δὲ διὰ Συήνης μεσημβρινὸς γράφεται μάλιστα διὰ τῆς τοῦ Νείλου ῥύσεως ἀπὸ Μερόης ἕως ᾿Δλεξανδρείας. --- --- — πάλιν δ᾽ ἀπὸ τῆς ᾿Δλεξανδρείας En’ εὐθείας τῇ δύσει τοῦ Νείλου πάντες ὁμολογοῦσι τὸν ἐπὶ ‘Podov πλοῦν κἀντεῦϑεν δὲ τὸν τῆς Καρίας παράπλουν καὶ Ἰωνίας μέχρι τῆς Τρωάδος καὶ Βυξαντίου καὶ Βορυσϑένους. — Fragm. III A, 40. Strab. II C. 92, 93. - — ὁ δ᾽ ἐννακοσίων φησίν (ἰβρατοσϑένης)" ἐκ δὲ ᾿Δλεξανδρείας, εἰς Καρχηδόνα ὑπὲρ μυρίους καὶ τρυσχιλέους, οὐ πλείους ὄντας τῶν ἐννακισχιλίων, εἴπερ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μεσημβρινοῦ ἐστι κατὰ τοῦτον τῇ μὲν ᾿Δλεξανδρείᾳ Καρία καὶ Ῥόδος, τῇ δὲ Καρχηδόνι ὁ πορϑμός. πάντες γὰρ ὁμολογοῦσι μὴ πλειόνων εἶναι τὸν ἐκ Καρίας ἐπὶ πορϑμὸν πλοῦν σταδίων ἢ ἐννακισχιλίων 5) ὅ τε μεσημβρινὸς ἔν μεγάλῳ μέν τινι διαστήματι λαμβανόμενος δοϑείη ἂν ὃ αὐτὸς εἶναι ὃ τῷ Ὁ τοσοῦτον δυσμικώτερος ὃ πρὸς τὸν ἑωϑινώτερον ὅσον 7 Καρχηδών ἐστι τοῦ πορϑμοῦ πρὸς δύσει μᾶλλον, ἐν δὲ τετρακισχιλίοιρ ἢ σταδίοις ἔχει καταφανῆ τὸν ἔλεγχον. ὁ δὲ καὶ τὴν Ῥώμην τιϑεὶς ἐπὶ ταὐτοῦ μεσημβρινοῦ τὴν τοσοῦτον καὶ Καρχηδόνος δυσμικωτέραν, ὑπερβολὴν οὐκ ἀπολείπει τῆς τῶν τόπων ἀπειρίας καὶ τούτων καὶ τῶν ἐφεξῆς πρὸς δύσιν μέχρι στηλῶν. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s120Fr. III A, 41. Kaynak: Akhilleus Tatios, Aratos'a Giriş (s. 158 B).
— Eratosthenes de rüzgârlar üzerine çalışmıştır. —
Fragm. III A, 41. Achill. Tat. isag. Uranol. p. 158 B. — ἐπραγματεύσατο δὲ περὶ ἀνέμων καὶ ᾿Ερατοσϑένης -- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s124III B. Haritanın ve ülke tasvirinin kalıntıları
Fr. III B, 1. Kaynak: Polybios, Strabon'da II 4, 2 (C. 104).
Eratosthenes ise bunlara inanmak gerekip gerekmediğinden şüphe ettiği hâlde, Britanya, Gadeira çevresi ve İberia hakkında yine de (Pytheas'a) inanmıştır.
Fragm. III B, 1. Polyb. ap. Strab. II C. 104. τὸν δ᾽ ᾿Ερατοσϑένη διαπορήσαντα εἰ χρὴ πιστεύειν τούτοις, ὁμῶς περί ve τῆς Βρεττανικῆς πεπιστευκέναι (Πυϑέᾳ) καὶ τῶν κατὰ Γάδειρα καὶ τὴν ἸΙβηρίαν. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s126Fr. III B, 2. Kaynak: Strabon II (C. 78).
Eratosthenes, Tauros'un ve Sütunlar'dan başlayan denizin yukarıda söylenen konumuna uyarak meskûn dünyayı bu çizgiyle ikiye böler, bir parçasına kuzey, öbürüne güney adını verir; sonra bunların her birini yine mümkün olduğu kadar parçaya ayırmaya çalışır. Bu parçalara sphragis der.
Fr. III B, 3. Kaynak: Strabon II (C. 84).
Meskûn dünya Tauros ile Sütunlar'a uzanan deniz tarafından yerinde bir biçimde ikiye ayrılmıştır. —
Fr. III B, 4. Kaynak: Strabon XI 1, 1 (C. 490).
Bundan sonra Asya'dan söz etmeliyiz; açık olsun diye onu bazı tabii sınırlarla bölerek. Eratosthenes bütün meskûn dünya için ne yaptıysa biz de Asya için onu yapmalıyız. Çünkü Tauros bu kıtanın aşağı yukarı ortasından bir kuşak gibi geçer —
Fragm. III B, 2. Strab. II C. 78. ὁ μὲν γὰρ ἀκολουϑῶν τῇ ϑέσει τῇ προειρημένῃ τοῦ τε Ταύρου καὶ τῆς ἀπὸ στηλῶν ϑαλάττης, διελὼν τῇ γραμμῇ ταύτῃ τὴν οἰχουμένην δίχα καὶ καλέσας τὸ μὲν βόρειον μέρος τὸ δὲ νότιον, πειρᾶται) τούτων ἑκάτερον τέμνειν πάλιν εἰς τὰ δυνατὰ μέρη" καλεῖ δὲ ταῦτα σφραγῖδας. — Fragm. III B, 3. Strab. II C. 84. Ἢ μὲν οὖν οἰκουμένη δίχα διήρηται τῷ τε Ταύρῳ καὶ τῇ ἐπὶ στήλας ϑαλάττῃ καλῶς --- — Fragm. III B, 4. Strab. XI C. 490. περὶ ταύτης (τῆς ᾿4σίας) οὖν ἐφεξῆς ῥητέον διελόντας φυσικοῖς τισιν ὅροις τοῦ σαφοῦς χάριν. ὅπερ οὖν ᾿Ἐρατοσϑένης ἐφ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἐποίησε, τοῦϑ᾽ ἡμῖν ἐπὶ τῆς ᾿4σίας ποιητέον. ὁ μὲν γὰρ Ταῦρος μέσην πως διέξωκε ταύτην τὴν ἤπειρον — (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s127Fr. III B, 5. Kaynak: Strabon II (C. 78).
Güney kısmının birinci sphragis'inin Hindistan, ikincisinin Ariane olduğunu söyler; bunların sınırları kolayca çizilebildiğinden ikisinin de hem uzunluğunu hem de genişliğini verebilmiş, bir geometrici gibi bir bakıma biçimlerini de belirtebilmiştir. Hindistan'ın eşkenar dörtgene benzer bir biçimi olduğunu söyler; çünkü kenarlarından ikisini, güneydekini ve doğudakini, pek girintili çıkıntılı kıyılar oluşturmayan deniz yıkar; kalan iki kenardan birini dağ, öbürünü ırmak sınırlar; burada da doğru kenarlı biçim aşağı yukarı korunur.
Fr. III B, 6. Kaynak: Strabon XV 1, 10–11 (C. 688–689).
Yapılan değerlendirmeye göre, o zamanlar en güvenilir görünen bilgiler en çok Eratosthenes'in Coğrafya'nın üçüncü kitabında, İskender'in seferi sırasında Hindistan sayılan ülke hakkında özet olarak verdikleriydi. O zaman İndos bu ülke ile Ariane arasındaki sınırdı; [Hindistan'ın batısında bitişik olarak uzanan Ariane'yi Persler elinde tutuyordu; sonradan Hintliler Ariane'nin de büyük bir kısmını Makedonlardan alıp ele geçirdiler.] Eratosthenes'in söyledikleri şunlardır:
Hindistan'ı kuzeyden, Ariane'den doğudaki denize kadar Tauros'un son uçları sınırlar; yerliler bu dağlara yer yer Paropamisos, Emodos, Imaos ve başka adlar verir, Makedonlar ise Kaukasos der. Batıdan İndos ırmağı sınırlar. Güney kenarı ile doğu kenarı öbürlerinden çok daha büyüktür ve Atlas denizine doğru çıkıntı yapar. Böylece ülkenin biçimi eşkenar dörtgene benzer: büyük kenarların her biri karşısındaki kenarı üç bin stadion kadar aşar. Bu, doğu kıyısı ile güney kıyısının ortak burnunun, kıyının geri kalanından iki yöne de eşit ölçüde dışarı taşan kısmıdır. Batı kenarı, Kaukasos dağlarından güneydeki denize kadar, İndos ırmağı boyunca ağzına dek aşağı yukarı on üç bin stadion olarak söylenir; öyleyse karşısındaki doğu kenarı, burnun üç bin stadionu da eklenince, on altı bin stadion olur. Ülkenin en küçük ve en büyük genişliği budur. Uzunluğu ise batıdan doğuya olan uzaklıktır. Bunun Palibothra'ya kadar olan kısmı daha kesin olarak söylenebilir; çünkü ölçü ipleriyle ölçülmüştür ve on bin stadionluk bir kral yolu vardır. Daha ötesi, denizden Ganges ırmağı yoluyla Palibothra'ya yapılan yolculuklardan tahminle çıkarılır; bu da altı bin stadion kadar olabilir. Böylece bütün uzunluk en az on altı bin stadion olur. Eratosthenes bunu en güvenilir konak listesinden aldığını söyler; Megasthenes de aynı sonuca varır, Patrokles ise bin stadion daha az olduğunu söyler. Bu uzaklığa, doğuya doğru daha da ileri uzanan burnun uzaklığı, yani üç bin stadion eklenince en büyük uzunluk elde edilir. Bu da İndos ırmağının ağızlarından sonraki kıyı boyunca söz konusu burna ve onun doğu uçlarına kadar olan uzaklıktır. Orada Koniakoi denen halk oturur.
Fragm. III B, 5. Strab. II C. 78. καὶ δὴ τοῦ νοτίου μέρους πρώτην εἰπὼν σφραγῖδα τὴν ἸΙνδικήν, δευτέραν δὲ τὴν ᾿Αριανήν, ἐχούσας τι εὐπερίγραφον, ἴσχυσεν ἀμφοτέρων ἀποδοῦναι καὶ μῆκος καὶ πλάτος, τρύπον δέ τινα καὶ σχῆμα ὡς ἂν γεωμετρικός. τὴν μὲν γὰρ ἸΙνδικὴν ῥδομβοειδῇ ν φησι διὰ τὸ τῶν πλευρῶν τὰς μὲν ϑαλάττῃ κλύξεσϑαι τῇ τε νοτίῳ καὶ τῇ ἑῴᾳ, μὴ πάνυ κολπώδεις ἠιόνας ποιούσῃ.") τὰς δὲ λοιπὰς, τὴν μὲν τῷ ὄρει, τὴν δὲ τῷ ποταμῷ, κἀνταῦϑα τοῦ εὐθυγράμμου σχήματος ὑπό τι σωζομένου") — Fragm. III B, 6. Strab. XV C. 688 f. μάλιστα δ᾽ ἐκ τῆς διαίτης ἐδόκει τῆς τότε") πιστότατα εἶναι τὰ ὑπὸ τοῦ ᾿Ερατοσϑένους ἐν τῷ τρίτῳ τῶν γεωγραφικῶν ἐχτεϑέντα κεφαλαιωδῶς περὶ τῆς τότε νομιξομένης Ἶνδικῆς, ἡνίκα ᾿ἡλέξανδρος ἐπῆλϑε" καὶ av ὁ Ἰνδὸς ὃ ὅριον ταύτης τε καὶ τῆς ᾿Δριανῆς, [ἣν ἐφεξῆς πρὸς τῇ ἑσπέρᾳ κειμένην Πέρσαι κατεῖχον" ὕστερον γὰρ δὴ καὶ τῆς ᾿Δριανῆς πολλὴν ἔσχον οἵ Ἰνδοὶ λαβόντες παρὰ τῶν Μακεδόνων.) ἔστι δὲ τοιαῦτα ἃ λέγει ὃ ᾿Ερατοσϑένης. Τὴν Ἰνδικὴν περιώρικεν ἀπὸ μὲν τῶν ἄρκτων τοῦ Tavρου τὰ ἔσχατα ἀπὸ τῆς ᾿Δριανῆς μέχρι τῆς ἑῴας ϑαλάττης, ἅπερ ol ἐπιχώριοι κατὰ μέρος Παροπαμισόν τε καὶ Ἠμωδὸν καὶ Ἴμαον καὶ ἄλλα ὀνομάξουσι, Μακεδόνες δὲ Καύκασον.) ἀπὸ δὲ τῆς ἑσπέρας ὁ Ἰῖνδὸς ποταμός" τὸ δὲ νότιον καὶ τὸ προσεῷον πλευρόν, πολὺ μείξω τῶν ἑτέρων ὄντα, προπέπτωnev εἰς τὸ ᾿Ζτλαντικὸν πέλαγος, καὶ γίνεται ῥομβοειδὲς τὸ τῆς χῶραξ σχῆμα τῶν μειξόνων πλευρῶν ἑκατέρου πλεονεκτοῦντος παρὰ τὸ ἀπεναντίον πλευρὸν καὶ τρισχιλίοις σταϑίοις, ὅσων) ἐστὶ τὸ κοινὸν ἄκρον τῆς τε ἑωϑινῆς παραλίας καὶ τῆς μεσημβρινῆς, ἔξω προπεπτωκὸς ἐξ ἴσης ἐφ᾽ ἑκάτερον παρὰ τὴν ἄλλην ἠόνα. τῆς μὲν οὖν ἑσπερίου πλευρᾶς ἀπὸ τῶν Καυκασίων ὀρῶν ἐπὶ τὴν νότιον ϑάλατταν στάδιοι ud-λιστα λέγονται μύριοι τρισχίλιοι. παρὰ τὸν Ἰνδὸν ποταμὸν μέχρι τῶν ἐκβολῶν αὐτοῦ" ὥστ᾽ ἀπεναντίον ἡ ἑωϑινὴ προσλαβοῦσα τοὺς τῆς ἄκρας τρισχιλίους ἔσται μυρίων καὶ ἕξακισχιλίων σταδίων. τοῦτο μὲν οὖν πλάτος τῆς χώρας τό τ᾽ ἐλάχιστον καὶ τὸ μέγιστον. μῆκος δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ἑσπέρας ἐπὶ τὴν ἕω" τούτου δὲ τὸ μὲν μέχρι Παλιβόϑρων ἔχοι τις ἂν βεβαιοτέρως εἰπεῖν" καταμεμέτρηται γὰρ σχοινίοις ) καί ἔστιν (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s128Fr. III B, 7. Kaynak: Strabon II (C. 84).
Güney kısmında Hindistan pek çok şeyle yerinde bir biçimde sınırlanmıştır: dağla, ırmakla, denizle ve tek bir kavmin adı olan tek bir adla. Bu yüzden ona dört kenarlı ve eşkenar dörtgen biçimli demek de doğrudur.
Fragm. III B, 6 (devam). ὁδὸς βασιλικὴ σταδίων μυρίων" Ὁ τὰ δ᾽ ἐπέκεινα στοχασμῷ λαμβάνεται διὰ τῶν ἀνάπλων τῶν ἐκ ϑαλάττης διὰ τοῦ Γάγγου ποταμοῦ μέχρι Παλιβόϑρων" εἴη δ᾽ ἄν τι σταδίων ἑξακισχιλίων. ἔσται δὲ τὸ πᾶν ἧ βραχύτατον μυρίων ἕξακισχιλίων, ὡς ἔκ TE τῆς ἀναγραφῆς τῶν σταϑμῶν τῆς πεπιστευμένης μάλίστα λαβεῖν ᾿Ερατοσϑένης φησί καὶ ὁ Μεγασϑένης οὕτω συναποφαίνεται, Πατροκλῆς δὲ χιλίοις ἔλαττόν φησι. τούτῳ δὴ πάλιν τῷ διαστήματι προστεϑὲν τὸ τῆς ἄκρας διάστημα τὸ προπῖπτον") ἐπὶ πλέον πρὸς τὰς ἀνατολάς, οἵ τρισχίλιοι στάδιοι ποιήσουσι τὸ μέγιστον μῆκος" ἔστι δὲ τοῦτο τὸ ἀπὸ τῷν ἐκβολῶν τοῦ Ἰνδοῦ ποταμοῦ παρὰ τὴν ἑξῆς ἠιόνα μέχρι τῆς λεχϑείσης ἄκρας καὶ τῶν ἀνατολικῶν αὐτῆς τερμόνων᾽ οἰκοῦσι δ᾽ ἐνταῦϑα ol Kovırzol?) καλούμενοι. — Fragm. III B, 7. Strab. II C. 84. καὶ Tor νοτίου μέρους ral>) ἡ μὲν ἸΙνδικὴ περιώρισται πολλοῖφ᾽ καὶ γὰρ ὄρει καὶ ποταμῷ καὶ ϑαλάττῃ καὶ Evi ὀνόματι ὡς Edvog°) ἑνὸς ἔϑνους" ὥστε καὶ τετράπλευρος ὀρϑῶς λέγεται καὶ δομβοειδές. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s128_2Fr. III B, 8 (Plinius VI 56) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 9. Kaynak: Arrianos, İskender'in Seferi V 6, 2–3.
Asya'nın güneye doğru uzanan kısmı da kendi içinde dörde bölünür. Bunların en büyüğünü Eratosthenes de Megasthenes de Hintlilerin ülkesi sayar. (Megasthenes Arakhosia satrabı Sibyrtios'un yanında yaşamıştı ve Hintlilerin kralı Sandrakottos'un yanına sık sık gittiğini söyler.) En küçüğü, Euphrates ırmağının bizim iç denizimize doğru sınırladığı kısımdır. Euphrates ırmağı ile İndos arasında kalan iki kısım ise birleştirilse bile Hintlilerin ülkesiyle zor kıyaslanır. Hintlilerin ülkesini doğudan, doğu rüzgârının estiği yönden güneye kadar büyük deniz sınırlar; kuzeyden Kaukasos dağı, Tauros'la birleştiği yere kadar sınırlar; batıdan, İapyks rüzgârının estiği yönden büyük denize kadar da onu İndos ırmağı ayırır.
Fr. III B, 10. Kaynak: Arrianos, Indika 3, 1–5.
Bence Kyreneli Eratosthenes herkesten daha güvenilir sayılmalıdır, çünkü yeryüzünün çevresiyle uğraşmış biridir. Söylediğine göre, İndos'un kaynaklarının bulunduğu Tauros dağından başlayıp İndos ırmağının kendisi boyunca büyük denize ve İndos'un ağızlarına kadar giden kişi için Hintlilerin ülkesinin bu kenarı on üç bin stadion tutar.
Fragm. III B, 9. Arrian. anab. V, 6, 2 f. τῆς δὲ ὡς ἐπὶ νότον ᾿Ασίας τετραχῆ αὖ τεμνομένης weγίστην μὲν μοῖραν τὴν Ἰνδῶν γῆν ποιεῖ ᾿Ερατοσϑένης τε καὶ Μεγασϑένης, ὃς ξυνῆν μὲν Σιβυρτίῳ τῷ σατράπῃ τῆς Ageχωσίας, πολλάκις δὲ λέγει ἀφικέσϑαι παρὰ Σανδράκοτον τὸν Ἰνδῶν βασιλέα" ἐλαχίστην δὲ ὅσην ὁ Εὐφράτης ποταμὸς ἀπείργει ὡς πρὸς τὴν ἐντὸς τὴν ἡμετέραν ϑάλασσαν. >) δύο δὲ al μεταξὺ Εὐφράτου τε ποταμοῦ καὶ τοῦ Ἰνδοῦ ἀπειργόμεναι al δύο ξυντεϑεῖσαι μόλις ἄξιαι τῇ Ἰνδῶν γῇ ξυμβαλεῖν. ἀπείργεσϑαι δὲ τὴν Ἰνδῶν χώραν πρὸς μὲν ἕω τε καὶ ἀπηλιώτην ἄνεμον ἔστε ἐπὶ μεσημβρίαν τῇ μεγάλῃ ϑαλάσσῃ᾽ τὸ πρὸς βορρᾶν δὲ αὐτῆς ἀπείργειν τὸν Καύκασον τὸ 0008 ἔστε ἐπὶ τοῦ Ταύρου) τὴν ξυμβολήν᾽ τὴν δὲ ὡς πρὸς ἑσπέραν τε καὶ ἄνεμον ᾿Ιάπυγα ἔστε ἐπὶ τὴν μεγάλην ϑάλασσαν ὃ Ἰνδὸς ποταμὸς ἀποτέμνεται. — Fragm. III B, 10. Arrian. Ind. c. 3, 1 ff. Ἐμοὶ δὲ ᾿Ερατοσϑένης ὁ Κυρηναῖος πιστότερος ἄλλου ἔστω, ὅτι τῆς περιόδου πέρι ἔμελεν ᾿Ερατοσϑένεϊ. Οὗτος ἀπὸ τοῦ ὄρεος τοῦ Ταύρου, ἵνα τοῦ Ἰνδοῦ αἱ πηγαὶ, παρ᾽ αὐτὸν Ἰνδὸν ποταμὸν ἰόντι ἔστε ἐπὶ τὴν μεγάλην ϑάλασσαν καὶ τοῦ Ἰνδοῦ τὰς ἐκβολὰς μυρίους σταδίους καὶ τρισχιλίους τὴν πλευρὴν λέγει ἐπέχειν τῆς γῆς τῆς Ἰνδῶν. Ταυτησὶ δὲ αντί- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s129 Karşısındaki kenarı ise aynı dağdan başlayıp doğudaki deniz boyunca uzanan kenar sayar. Bu kenar öbürüne artık eşit değildir; çünkü bir burun denizin içine doğru uzun bir mesafe boyunca uzanır, aşağı yukarı üç bin stadion kadar ileri çıkar. Demek ki ona göre Hintlilerin ülkesinin doğu kenarı on altı bin stadion tutar; Hintlilerin ülkesinin genişliği de ona göre bu olur. Batıdan doğuya, Palimbothra şehrine kadar olan uzunluğu ise ölçü ipleriyle ölçülmüş olarak kaydettiğini söyler, çünkü orada bir kral yolu vardır; bu da on bin stadion tutar. Daha ötesi aynı derecede kesin değildir. Ama duyduklarını kaydedenler, denize uzanan burunla birlikte bu kısmın da aşağı yukarı on bin stadion tuttuğunu söylerler. Böylece Hintlilerin ülkesinin uzunluğu aşağı yukarı yirmi bin stadion olur.
Fr. III B, 11. Kaynak: Hipparkhos, Strabon'da II 1, 34 (C. 87).
İndos ırmağı da bu çizgiye paraleldir; dolayısıyla o da, Eratosthenes'in dediği gibi dağlardan güneye doğru akmaz; eski haritalarda çizildiği gibi, güney ile ekinoks gün doğusu arasında bir doğrultuda akar. […] Bunlardan başka, der, Eratosthenes'in kendisi de Hindistan'ın eşkenar dörtgene benzer bir biçimi olduğunu söylemiştir: doğu kenarı doğuya doğru, özellikle de kıyının geri kalanından daha çok güneye doğru çıkıntı yapan en uçtaki burnuyla çok uzamıştır; İndos boyunca uzanan kenar da aynı şekilde uzamıştır.
Fragm. III B, 10 (devam). nogov πλευρὴν ποιέει τὴν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ὄρεος παρὰ τὴν ἑῴην ϑάλασσαν, οὐκέτι ταύτῃ τῇ πλευρῇ ἰσην, ἀλλὰ ἄκρην γὰρ ἀνέχειν ἐπὶ μέγα εἴσω εἰς τὸ πέλαγος, ἐς τρισχιλίους σταδίους μάλιστα ἀνατείνουσαν τὴν ἄκρην" εἴη ἂν ὧν αὐτῷ ἡ πλευρὴ τῆς Ἰνδῶν γῆς πρὸς ἕω μυρίους καὶ ξξακισχιλίους σταδίους ἐπέχουσα τοῦτο μὲν αὐτῷ πλάτος τῆς Ἰνδῶν γῆς συμβαίνει. Μῆκος δὲ τὸ ἀπ’ ἑσπέρης ἐπὶ ἕω ἔστε μὲν ἐπὶ πόλιν Παλίμβοϑρα, μεμετρημένον σχοίνοισι.) λέγει ἀναγράφειν᾽ καὶ εἶναι γὰρ ὁδὸν βασιληΐην᾽ τοῦτο ἐπέχειν ἐς μυρίους σταδίους" τὰ δὲ ἐπέκεινα οὐκετι ὡσαύτως ἀτρεκέα' φήμας δὲ ὅσοι ἀνέγραψαν, ξὺν τῇ ἄκρῃ τῇ ἀνεχούσῃ ἐς τὸ πέλαγος ἐς μυρίους σταδίους μάλιστα ἐπέχειν λέγουσιν" εἶναι ὧν τὸ μῆκος τῆς Ἰνδῶν γῆς σταδίων μάλιστα δισμυρίων. — Fragm. III B, 11. Hipp. ap. Strab. II C. 87. ταύτῃ") δ᾽ εἶναι παράλληλον τὸν Ἰνδὸν ποταμόν, ὥστε καὶ τοῦτον ἀπὸ τῶν ὀρῶν οὐκ ἐπὶ μεσημβρίαν ῥεῖν, ὥς φησιν ᾿Ερατοσϑένης, ἀλλὰ μεταξὺ ταύτης καὶ τῆς ἰσημεριvis ἀνατολῆς, καϑάπερ ἐν τοῖς ἀρχαίοις πίναξι καταγέγραχωρὶς δὲ τούτων κἀκεῖνος εἴρηκεν, (φησί,}") ὅτι δομβοειδές ἐστι τὸ σχῆμα τῆς Ἰνδικῆς καὶ καϑάπερ ἡ ἑωθινὴ πλευρὰ παρέσπασται πολὺ «πρὸς ἕω, καὶ μάλιστα τῷ ἐσχάτῳ ἀκρωτηρίῳ, ὅ καὶ πρὸς μεσημβρίαν προπίπτει πλέον παρὰ τὴν ἄλλην ἠιόνα, οὕτω καὶ ἡ παρὰ τὸν ’Ivdov πλευρά. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s131Fr. III B, 12. Kaynak: Strabon XV 1, 13 (C. 690).
Bütün Hindistan ırmaklarla sulanır. Bunların bir kısmı en büyük iki ırmağa, İndos'a ve Ganges'e karışır, bir kısmı da kendi ağızlarıyla denize dökülür. Hepsi Kaukasos'tan doğar ve önce güneye doğru akar. Sonra kimileri aynı doğrultuda akmayı sürdürür, özellikle de İndos'a karışanlar; kimileri ise Ganges ırmağı gibi doğuya döner. Ganges dağlık bölgeden inip ovalara ulaşınca doğuya döner, çok büyük bir şehir olan Palibothra'nın yanından akar, oradaki denize kadar ilerler ve tek bir ağızla denize dökülür; Hindistan'daki ırmakların en büyüğü odur. İndos ise iki ağızla güneydeki denize dökülür ve aralarına, Mısır'daki Delta'ya benzeyen Patalene denen ülkeyi alır. Eratosthenes'in dediğine göre, bu kadar çok ırmaktan yükselen buharlar ve etesia rüzgârları yüzünden Hindistan yaz yağmurlarıyla ıslanır, ovalar da göle döner. Bu yağmurlar sırasında keten ve darı ekilir; bunlardan başka susam, pirinç ve bosmoron. Kış mevsiminde ise buğday, arpa, baklagiller ve bizim bilmediğimiz başka yenebilir ürünler yetişir. Etiyopya'da ve Mısır'da yetişen hayvanların aşağı yukarı aynıları Hindistan'da da yetişir; Hindistan ırmakları da, su aygırı dışında, o ülkelerin ırmaklarında yaşayan bütün hayvanları barındırır; Onesikritos su aygırının da bulunduğunu söyler. İnsanlardan güneyde oturanlar renkçe Etiyopyalılara benzer, ama yüz ve saç bakımından öbürlerine benzerler (çünkü havanın nemi yüzünden saçları kıvırcık olmaz); kuzeyde oturanlar ise Mısırlılara benzer. Taprobane'nin açık denizde bir ada olduğunu söylerler; Hindistan'ın Koniakoi ülkesindeki en güney uçlarından güneye doğru yedi günlük bir deniz yolculuğu uzaklığındadır, Etiyopya'ya doğru uzunluğu aşağı yukarı sekiz bin stadiondur; orada filler de vardır. Eratosthenes'in beyanları bunlardır.
Fr. III B, 13. Kaynak: Arrianos, İskender'in Seferi V 4, 1–2.
İndos ırmağının, yine bir Hint ırmağı olan Ganges dışında, Asya'nın ve Avrupa'nın en büyük ırmağı olduğu; kaynaklarının Paropamisos ya da Kaukasos dağının bu yanında bulunduğu; Hintlilerin ülkesinin kıyısındaki büyük denize, güney rüzgârının estiği yöne doğru döküldüğü;
Fragm. III B, 12. Strab. XV C. 690. Anaoa δ᾽ ἐστὶ κατάρρυτος ποταμοῖς ἡ Ἰνδική, τοῖς μὲν εἰς δύο τοὺς μεγίστους συρρηγνυμένοις τόν τε Ἰνδὸν καὶ τὸν Γάγγην. Τοῖς δὲ κατ᾽ ἴδια στόματα ἐχδιδοῦσιν εἰς τὴν ϑάλατταν" ἅπαντες δ᾽ ἀπὸ τοῦ Καυκάσου τὴν ἀρχὴν ἔχουσι καὶ φέρονται μὲν ἐπὶ τὴν μεσημβρίαν τὸ πρῶτον, εἶθ᾽ οἵ μὲν μένουσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς φορᾶς, καὶ μάλιστα οὗ εἰς τὸν Ἰνδὸν συμβάλλοντες, οἵ δ᾽ ἐπιστρέφονται πρὸς ἕω, καϑάπερ καὶ") ὃ Γάγγης ποταμός. οὗτος μὲν οὖν καταβὰς ἐκ τῆς ὀρεινῆς ἐπειδὰν ἅψηται τῶν πεδίων, ἐπιστρέψας πρὸς ‚E@?) καὶ δυεὶς παρὰ τὰ Παλίβοϑρα, μεγίστην πόλιν.) πρύεισιν ἐπὶ τὴν ταύτῃ ϑάλατταν καὶ μίαν ἐκβολὴν ποιεῖται, μέγιστος ὧν τῶν κατὰ τὴν ᾿Ινδικὴν ποταμῶν. ὁ δὲ Ἰνδὸς δυσὶ στόμασιν εἰς τὴν μεσημβρινὴν ἐχπίπτει ϑάλατταν, ἐμπεριλαμβάνων τὴν Παταληνὴνἢ) καλουμένην χώραν, παραπλησίαν τῷ κατ᾽ Alyvπτον Ζέλτα. ἐκ δὲ τῆς ἀναϑυμιάσεως τῶν τοσούτων ποταμῶν καὶ ἐκ τῶν ἐτησίων, ὡς ᾿Ερατοσϑένης φησί,") βοέχεται τοῖς ϑερινοῖς ὄμβροις ἡ ἸΙνδική, καὶ λιμνάξει τὰ πεδία" ἐν μὲν οὖν τούτοις τοῖς ὄμβροις λίνον.) σπείρεται καὶ κέγχρος" πρὸς τούτοις σήσαμον, ὄρυξα, ᾿ βόσμορον" 4) τοῖς δὲ ἅξιμεgwvoig καιροῖς πυροί, κριϑαί, ὄσπρια καὶ ἄλλοι καρποὶ ἐδώδιμου, ὧν ἡμεῖς ἄπειροι. σχεδὸν δέ τι τοῖς ἐν Αἰϑιοπίᾳ καὶ κατ᾽ Alyunrov [ξῴοις]5) τὰ αὐτὰ φύεται καὶ ἐν τῇ Ἰνδικῇ, καὶ τῶν ἐν τοῖς ποταμοῖς, πλὴν ἵππου ποταμίου, τὰ ἄλλα φέρουσι καὶ οἵ ἸΙνδικοί. Ὀνησίκριτος δὲ καὶ τοὺς ἵππους γίνεσϑαί φησι. τῶν δ᾽ ἀνθρώπων ol μὲν μεσημβρινοὶ τοῖς Αἰϑίοψίν εἰσιν ὅμοιοι κατὰ τὴν χροιάν, 5) χατὰ δὲ τὴν ὄψιν καὶ τὴν τρίχωσιν. τοῖς ἄλλοις (οὐδὲ γὰρ οὐλοτριχοῦσι διὰ τὴν ὑγρότητα τοῦ ἀέρος), οἵ δὲ βόρειοι τοῖς «ἰγυπτίοις. Τὴν δὲ Ταπροβάνην πελαγίαν εἶναί φασι νῆσον, ἀπέχουσαν τῶν νοτιωτάτων τῆς Ἰνδικῆς τῶν κατὰ τοὺς Κωνιακοὺς πρὸς μεσημβρίαν ἡμερῶν ἑπτὰ πλοῦν, μῆκος μὲν ὡς ὀκτακισχιλίων σταδίων ἐπὶ τὴν Aldıoniav'?) ἔχειν δὲ καὶ ἐλέφαντας. τοιαῦται μὲν al τοῦ ᾿Ερατοσϑένους ἀποφάσεις. — Fragm. III B, 13. Arrian. anab. V, 4, 1. Ὁ δὲ Ἰνδὸς ποταμὸς ὅτι μέγιστος ποταμῶν ἐστι τῶν κατὰ τὴν ᾿Δσίαν τε καὶ τὴν Εὐρώπην, πλὴν Γάγγου, καὶ τούτου Ἰνδοῦ ποταμοῦ, καὶ ὅτι αἵ πηγαί εἰσιν αὐτῷ ἐπὶ τάδε τοῦ ὄρους τοῦ Παροπαμισοῦ ἢ Καυκάσου, καὶ ὅτι ἐκδίδωσιν εἰς τὴν μεγάλην ϑαλασαν τὴν κατὰ ᾿Ινδοὺς ὡς ἐπὶ νότον ἄνεμον, καὶ ὅτι δίστομός ἐστιν 6 Ἰνδὸς καὶ al ἐκβολαὶ αὐτοῦ (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s132 İndos'un iki ağzı olduğu ve bu iki ağzın da, İstros'un beş ağzı gibi, sığ ve bataklık olduğu; onun da Hintlilerin ülkesinde Mısır Delta'sına benzer bir delta oluşturduğu ve bu deltaya Hint dilinde Pattala dendiği: İndos hakkında en az tartışmalı olan bu bilgileri ben de kaydetmiş olayım.
Fr. III B, 14. Kaynak: Arrianos, Indika 2, 5–7.
Hintlilerin ülkesini batıdan, büyük denize kadar İndos ırmağı sınırlar. İndos oraya iki ağızla dökülür; bu ağızlar, İstros'un beş ağzı gibi birbirine bitişik değildir, Mısır Delta'sını oluşturan Nil ağızları gibidir. İndos ırmağı da Hintlilerin ülkesinde buna benzer, Mısır'ınkinden küçük olmayan bir delta oluşturur; bu deltaya Hint dilinde Pattala denir.
Fr. III B, 15. Kaynak: Arrianos, Indika 6, 5; 6, 8–9.
Hintlilerin ovaları da yazın yağmur alır, öyle ki çoğu göle döner.
— Hint ırmakları da, Etiyopya ve Mısır Nil'i gibi, timsah barındırır; bazılarında Nil'deki gibi balıklar ve başka iri su hayvanları da vardır, yalnız su aygırı yoktur; ama Onesikritos su aygırlarını da barındırdıklarını söyler. Hintlilerin ve Etiyopyalıların görünüşleri de birbirinden pek farklı değildir. Güney rüzgârı yönünde oturan Hintliler Etiyopyalılara daha çok benzer; görünüşleri siyahtır, saçları da siyahtır; yalnız Etiyopyalılar kadar basık burunlu ve kıvırcık saçlı değildirler. Bunlardan daha kuzeyde oturanlar ise beden bakımından en çok Mısırlılara benzer.
Fr. III B, 16. Kaynak: Eustathios, Dionysios'a Şerh, 1107. dize (GGM II).
Hintlilerden özellikle güneyde oturanlar siyah saçlıdır ve renkçe Etiyopyalılara benzer; çünkü güneş yakıp kavurduğu için yüzeydeki nem kalmaz. Yine de bu yüzden saçları kıvırcık olmaz.
Fr. III B, 17. Kaynak: Strabon XV 1, 20 (C. 693).
Megasthenes Hindistan'ın bereketini, yılda iki ürün ve iki hasat vermesiyle gösterir. Eratosthenes de aynı şeyi söylemiş, birine kış ekimi, öbürüne yaz ekimi demiş, yağmur için de aynı ayrımı yapmıştır. —
*Fr. III B, 18 (Plinius VI 81) Latincedir; çevrilmedi. Kaynaktaki s133, s132'nin yinelenmiş OCR'ıdır.*
Fragm. III B, 13 (devam). ἀμφότεραι τεναγώδεις,.) καϑάπερ al πέντε τοῦ "Iorgov,?) καὶ ὅτι Δέλτα ποιεῖ καὶ αὐτὸς ἐν τῇ Ἰνδῶν γῇ τῷ Αἰγυπτίῳ Δέλτα παραπλήσιον καὶ τοῦτο Πάτταλα καλεῖται ᾿Ινδῶν φωνῇ, ταῦτα μὲν ὑπὲρ τοῦ Ἰνδοῦ, τὰ μάλιστα οὐκ ἀμφίλογα, καὶ ἐμοὶ ἀναγεγράφϑω. 5) — Fragm. III B, 14. Arrian. Ind. 2, 5 f. Τὰ πρὸς ἑσπέρην δὲ τῆς Ἰνδῶν γῆς ὃ ποταμὸς 6 Ἰνδὸς ἀπείργει, ἔστε ἐπὶ τὴν μεγάλην ϑάλασσαν, ἵναπερ αὐτὸς κατὰ δύο στόματα ἐχδιδοῖ, οὐ συνεχέα ἀλλήλοισι τὸ στόματα. καταπερ τὰ πέντε τοῦ Ἴστρου ἐστὶ συνεχέχ᾽ ἀλλ᾽ ὡς τὰ τοῦ Νείλου, ὑπὸ τῶν τὸ “έλτα ποιέεται τὸ Αἰγύπτιον. ὧδέ τι καὶ τῆς Ivdov γῆς Δέλτα ποιέει ὁ ᾿Ινδὸς ποταμός, οὐ μεῖον τοῦ Αἰγυπτίου" καὶ τοῦτο Πάτταλα τῇ Ἰνδῶν γλώσσῃ καλέεται. — Fragm. III B, 15. Arrian. Ind. 6, 5; 6, 8. "Teraı δὲ τοῦ ϑέρεος καὶ τὰ πεδία τῶν Ἰνδῶν, ὥστε λιμνάξειν τὰ πολλὰ αὐτέων. — καὶ ol ποταμοὶ οἵ Ἰνδοί, ὁμοίως τῷ Νείλῳ τῷ Αἰϑιοπίῳ τε καὶ Αἰγυπτίῳ, κροκοδείλους τε φέρουσιν, ἔστιν δὲ οἱ αὐτῶν καὶ ἰχϑύας καὶ ἄλλα κήτεα ὅσα ὁ Νεῖλος, πλὴν ἵππου τοῦ ποταμίου: Ὀνησίχριτος δὲ καὶ τοὺς ἵππους τοὺς ποταμίους λέγει ὅτι φέρουσι. (9) Τῶν τε ἀνθρώπων αἱ ἰδέαι οὐ πάντη ἀπάδουσιν αἴ ᾿Ινδῶν τὲ καὶ Αἰϑιόπων᾽ ol μὲν πρὸς νότου ἀνέμου Ἰνδοὶ τοῖσι Αἰϑίοψι μᾶλλόν τι ἐοίκασι, μέλανές τε ἰδέσϑαι εἰσί, καὶ ἡ κόμη αὐτοῖσι μέλαινα" πλήν γε δὴ ὅτι σιμοὶ οὐχ ὡσαύτως οὐδὲ οὐλόκρανοι ὡς Αἰϑίοπες" ol δὲ βορειότεροι τούτων κατ᾽ Αἰγυπτίους μάλιστα ἂν εἶεν τὰ σώματα. — Fragm. III B, 16. Eustath. ad Dionys. v. 1107. Μελανύτριχες δὲ καὶ τῶν ᾿Ινδῶν μάλιστα ol μεσημβρινοὶ, καὶ τὴν χρόαν ὅμοιοι τοῖς Aldloyı, διὰ τὸ ἐπιλείπειν τὴν ἐπιπολῆς ἰχμάδα, ἐπικαίοντος τοῦ ἡλίου, ὅϑεν οὐδὲ οὐλοτριχοῦσιν. — Fragm. III B, 17. Strab. XV C. 693. Μεγασϑένης δὲ τὴν εὐδαιμονίαν τῆς Ἰνδικῆς ἐπισημαίνεται τῷ δίκαρπον εἶναι καὶ Öipogov' καϑάπερ καὶ ᾿Ερατοσϑένης ἔφη, τὸν μὲν εἰπὼν σπόρον χειμερινόν, τὸν δὲ ϑεριvov,!) καὶ ὄμβρον ὁμοίως" --- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s135Fr. III B, 19. Kaynak: Strabon II 1, 22 (C. 78).
Ariane'nin hiç değilse üç kenarının bir paralelkenar biçimi oluşturmaya tabiatça elverişli olduğunu görür. Batı kenarını ise, kavimler birbirinin içine girdiği için, belirli işaretlerle sınırlayamaz; yine de onu, Hazar Kapıları'ndan başlayıp Karmania'nın Basra Körfezi'ne bitişen burunlarında sona eren bir çizgiyle gösterir. İşte bu kenara batı kenarı, İndos boyunca uzanana da doğu kenarı der. —
Fr. III B, 20. Kaynak: Strabon XV 2, 8 (C. 723–724); krş. XI 8, 9 (C. 514).
— Bunlar hakkında Eratosthenes şöyle demiştir; biz de daha iyisini söyleyemeyiz. Ona göre Ariane doğudan İndos'la, güneyden büyük denizle, kuzeyden Paropamisos'la ve onu izleyerek Hazar Kapıları'na kadar uzanan dağlarla sınırlanır; batıdan da Parthyene'yi Medya'dan, Karmania'yı Paraitakene'den ve Persis'ten ayıran sınırlarla. Ülkenin genişliği, İndos'un Paropamisos'tan ağızlarına kadar olan uzunluğu, yani on iki bin stadiondur (kimileri on üç bin der). Hazar Kapıları'ndan başlayan uzunluğu ise, Asya Konakları'nda kaydedildiği gibi, iki türlüdür. Hazar Kapıları'ndan Parthyaia üzerinden Arioi ülkesindeki İskenderiye'ye kadar tek ve aynı yol gider. Oradan yollardan biri dümdüz Baktriane'den geçer, dağı aşıp Ortospana'ya, Paropamisadai ülkesinde bulunan Baktra yolu kavşağına varır. Öbürü Aria'dan biraz güneye sapıp Drangiane'deki Prophthasia'ya gider; geri kalanı da oradan yine Hindistan'ın sınırlarına ve İndos'a kadar uzanır. Böylece Drangailar ve Arakhotoi üzerinden giden bu yol daha uzundur; tamamı on beş bin üç yüz stadiondur. Bundan bin üç yüz çıkarılırsa, kalan on dört bin stadion ülkenin dümdüz uzunluğu olur. Bu uzunluk kıyı uzunluğundan pek az değildir; gerçi kimileri on bin stadiona Karmania için altı bin daha ekleyerek kıyıyı uzatır, ama bunu ya körfezleri de hesaba katarak ya da Karmania'nın Basra Körfezi'nin içinde kalan kıyısını da ekleyerek yaptıkları görülecektir. Ariane adı Perslerin ve Medlerin bir kısmına, hatta kuzeydeki Baktrialılarla Sogdianlılara kadar da uzanır; çünkü bunlar aşağı yukarı aynı dili konuşurlar.
Strabon XI 8, 9 (C. 514): Eratosthenes uzaklıkları şöyle de verir: Hazar Kapıları'ndan Hindistan'a giderken Hekatompylos'a kadar bin dokuz yüz altmış stadion olduğunu söylerler;
Fragm. III B, 19. Strab. II C. 78. τὴν δ᾽ ᾿Δριανὴν ὁρῶν τάς γε τρεῖς πλευρὰς ἔχουσαν εἰφυεῖς πρὸς τὸ ἀποτελέσαι παραλληλόγραμμον σχῆμα, τὴν δ᾽ ἑσπέριον οὐκ ἔχων σημείοις ἀφορίσαι διὰ τὸ ἐπαλλάττειν ἀλλήλοις τὰ ἔϑνη, γφαμμῇ τινι ὅμως δηλοῖ τῇ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ τὰ ἄκρα τῆς Καρμανίας τελευτώσῃ τὰ συνάπτοντα πρὸς τὸν Περσικὸν κόλπον. ἑσπέριον μὲν οὖν καλεῖ τοῦτο τὸ πλευρὸν, ἑῷον δὲ τὸ παρὰ τὸν Ἰνδόν, ἢ - — Fragm. III B, 20. Strab. XV C. 723 f. —, περὶ ὧν ᾿Ερατοσϑένης οὕτως εἴρηκεν" οὐ γὰρ ἔχομέν τι λέγειν βέλτιον περὶ αὐτῶν. ὁρίξεσϑαι μὲν γάρ φησι τὴν ᾿Δριανὴν ἐκ μὲν τῶν πρὸς ἕω τῷ Ἰνδῷ, πρὸς νότον δὲ τῇ μεγάλῃ ϑαλάττῃ, πρὸς ἄρκτον δὲ τῷ Παροπαμισῷ καὶ τοῖς ἑξῆς ὄρεσι μέχρι, Κασπίων πυλῶν, τὰ δὲ πρὸς ἑσπέραν τοῖς αὐτοῖς ὅροις" οἷς ἡ μὲν Παρϑυηνὴ πρὸς Μηδίαν ἡ δὲ Καρμανία πρὸς τὴν Παραιτακηνὴν καὶ Περσίδα διώρισται" πλάτος δὲ τῆς χώρας τὸ τοῦ Ἰνδοῦ μῆκος τὸ ἀπὸ τοῦ Παροπαμισοῦ μέχρι τῶν ἐκβολῶν μύριοι, καὶ δισχίλιοι στάδιοι (οἵ δὲ τρισχιλίους φασί)" μῆκος δὲ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν, ὡς ἐν τοῖς ᾿4σιατικοῖξ σταϑμοῖς ἀναγέγραπται, διττόν. μέχρι μὲν ᾿Δλεξανδρείας τῆς ἐν ᾿Δρίοις ἀπὸ Κασπίων πυλῶν διὰ τῆς Παρϑυαίας μία καὶ ἡ αὐτὴ ὁδός" εἶϑ᾽ ἡ μὲν En’ εὐϑείας διὰ τῆς Βακτριανῆς καὶ τῆς ὑπερβάσεως τοῦ ὄρους εἰς Ὀρτόσπανα ἐπὶ.) τὴν ἐκ Βάκτρων τρίοδον ἥτις ἐστὶν ἐν τοῖς Παροπαμισάδαις" ἡ δ᾽ ἐχτρέπεται μικρὸν ἀπὸ τῆς Agias πρὸς νότον εἰς Προφϑασίαν τῆς “1φαγγιανῆς" εἶτα πάλιν ἡ λοιπὴ μέχρι τῶν ὅρων τῆς Ἰνδικῆς καὶ τοῦ ᾿Ινδοῦ" ὥστε μακροτέρα ἐστὶν αὕτη ἡ διὰ τῶν Ζραγγῶν καὶ ᾿ΑΔραχωτῶν, 6 σταδίων μυρίων πεντακισχιλίων τριακοσίων ἡ πᾶσα. (C. 724.) εἰ δή τι ἀφέ. λοι τοὺς χιλίους τριακοσίους, ἔχοι ἂν τὸ λοιπὸν τὸ ἐπ᾽ εὐϑείας μῆκος τῆς χώρας, μυρίων καὶ τετρακισχιλίων" 8). οὐ πολὺ γὰρ ἔλαττον [r6]*) τῆς παραλίας, κἂν παραύξωσί τινες αὐτὸ) πρὸς τοῖς μυρίοις τὴν Καρμανίαν ἑξακισχιλίων") τιϑέντες" ἢ γὰρ Ἢ σὺν τοῖς κόλποις φανοῦνται τιϑέντες ἢ σὺν τῇ ἐντὸς τοῦ Περσικοῦ κόλπου παραλίᾳ ἢ Καρμανικῇ. ἐπἐχτείνεται δὲ τοὔνομα τῆς Aguavig μέχρι μέρους τινὸς καὶ Περσῶν καὶ Μήδων καὶ ἔτι τῶν πρὸς ἄρκτον “Βακτρίων καὶ Σογδιανῶν" εἰσὶ γάρ πως καὶ ὁμόγλωττοι παρὰ μικρόν. — Strab. XI C. 514. λέγει δὲ ( [Ἐφατοσϑένης) καὶ οὕτω τὰ διαστήματα" ἀπὸ Κασπίων πυλῶν εἰς Ἰνδούς, εἰς μὲν “Ἑκατόμπυλον χιλίους ἐννακοσίους ἑξήκοντά φασιν.) εἰς δ᾽ ᾿Δλεξάνδρειαν τὴν ἐν (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s136 Arioi ülkesindeki İskenderiye'ye kadar dört bin beş yüz otuz, sonra Drange'deki Prophthasia'ya kadar bin altı yüz (kimileri bin beş yüz der), sonra Arakhotoi şehrine kadar dört bin yüz yirmi, sonra Baktra yolu kavşağındaki Ortospana'ya kadar iki bin, sonra Hindistan'ın sınırlarına kadar bin stadion; hepsi birden on beş bin üç yüz stadion eder.
Fr. III B, 21 (Plinius VI 44–45, 61–62) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 22. Kaynak: Strabon XV 2, 1 (C. 720).
İlk önce Arbiesler oturur; adlarını kendilerini komşuları Oreitailerden ayıran Arbis ırmağından alırlar. Nearkhos'un dediğine göre bin stadion kadar bir kıyıları vardır; bu kısım da Hintlilerin payına düşer. Sonra bağımsız bir kavim olan Oreitailer gelir. Onların kıyısı boyunca deniz yolculuğu bin sekiz yüz stadion, ardından gelen Balıkyiyenlerinki yedi bin dört yüz, Karmanialılarınki Persis'e kadar üç bin yedi yüz stadiondur; böylece hepsi birden on iki bin dokuz yüz stadion eder.
Fr. III B, 23. Kaynak: Strabon XV 2, 9 (C. 724).
Kavimlerin sırası şöyledir: İndos boyunca Paropamisadailer oturur, onların üst yanında Paropamisos dağı yükselir. Sonra güneyde Arakhotoi, ardından yine güneyde Gedrosenoi ile kıyıda oturan öbür kavimler gelir. İndos bütün bu bölgelerin genişliği boyunca uzanır. [İndos boyunca uzanan bu bölgelerin bir kısmını, eskiden Perslere ait olduğu hâlde, Hintliler elinde tutar. İskender bu yerleri Arianoi'den almış, kendi yerleşim yerlerini kurmuştu; Seleukos Nikator ise onları Sandrakottos'a vermiş, onunla evlilik yoluyla akrabalık kurmuş ve karşılığında beş yüz fil almıştı.] Paropamisadailerin batısında Arioi, Arakhotoi ile Gedrosioi'nin batısında Drangailar oturur. Arioi, Drangaiların hem kuzeyinde hem batısında oturur ve onları neredeyse çepeçevre kuşatır. Baktriane, Aria'nın kuzeyinde ve Paropamisadailerin yanında uzanır; İskender Baktra'ya doğru ilerlerken Kaukasos'u bunların ülkesinden aşmıştı. Arioi'nin batısında Parthyaioi ile Hazar Kapıları çevresi bulunur; bunların güneyinde Karmania çölü, ardından Karmania'nın geri kalanı ve Gedrosia gelir.
Strab. XI C. 514 (devam). ᾿Δρίοις τετρακισχιλίους πεντακοσίους τριάκοντα, εἶτ᾽ εἰς Προφϑασίαν τὴν ἐν Δραγγῇ χιλίους ἑξακοσίους, οἵ δὲ πεντακοσίους, εἶτ᾽ εἰς ᾿Δραχωτοὺς τὴν πόλιν τετρακισχιλίους ἑκατὸν εἴχοσιν, εἶτ᾽ εἰς Ὀρτόσπανα, ἐπὶ τὴν ἐκ Βάκτρων τρίοδον. δισχιλίους, εἶτ᾽ εἰς τὰ ὅρια τῆς ᾿Ινδικῆς χιλίους" ὁμοῦ μύριοι πεντακισχίλιοι τριακόσιοι.) — Fragm. III B, 22. Strab. XV C. 720. οἰκοῦσι δὲ "άρβιες πρῶτον, ὁμώνυμοι τῷ ποταμῷ "Agßeı τῷ ὁρίξοντι αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ἑξῆς ᾿ριτῶν, ὅσον χιλίων σταδίων) ἔχοντες παραλίαν, ὥς φησι Νέαρχος" Ἰνδῶν δ᾽ ἐστὶ μερὶς καὶ αὕτη. εἶτ᾽ ΘΔ ρῖται ἔϑνος αὐτόνομον" τούτων δ᾽ 6 παράπλους χιλίων ὀχτακοσίων, ὁ δὲ τῶν ἕξῆς ᾿Ιχϑυοφάγων ἑπτακισχίλιοι τετρακόσιοι, ὁ δὲ τῶν Καρμανίων τρισχίλιοι ἑπτακύσιοι μέχρι Περσίδος" ὥσϑ᾽ οἵ σύμπαντες μύριοι δισχίAroı?) ἐννακόσιοι. ᾿ — Fragm. III B, 23. Strab. XV C. 724. | 4 δὲ τάξις ἢ τῶν ἐθνῶν τοιαύτη" παρὰ μὲν τὸν Ἰνδὸν οἱ Παροπαμισάδαι, ὧν ὑπέρκειται ὃ Παροπαμισὸς ὄρος, εἶτ Agayarol πρὸς νότον, εἶτ᾽ ἐφεξῆς πρὸς νότον Γεδρωσηνοὶ σὺν τοῖς ἄλλοις τοῖς τὴν παραλίαν ἔχουσιν" ἅπασι δὲ παρὰ τὰ πλάτη τῶν χωρίων παράκειται ὃ Ἰνδός. [τούτων δ᾽ ἐκ μέρους) τῶν παρὰ τὸν Ἰνδὸν ἔχουσί τινα Ἰνδοί, πρότερον ὄντα Περσῶν" ἃ ἀφείλετο μὲν ὁ ᾿4λέξανδρος τῶν ’Agıανῶν καὶ κατοικίας ἰδίας συνεστήσατο, ἔδωκε δὲ Σέλευκος ὁ Νικάτωρ Σανδρακόττῳ, συνϑέμενος ἐπιγαμίαν καὶ ἀντιλαβὼν ἐλέφαντας πεντακοσίους.) τοῖς Παροπαμισάδαις δὲ (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
Fragm. III B, 23 (devam). παράκεινται πρὸς τὴν ἑσπέραν Ἴάριοι, τοῖς δὲ ᾿Δφαχωτοῖς “4φάγγαι καὶ τοῖς Γεδρωσίοις" οἵ δ᾽ "Aguoı τοῖς Agayyaıs ἅμα καὶ πρὸς ἄρκτον παράκεινται καὶ πρὸς ἑσπέραν, ἐγκυκλούμενοι μικρά πως" ἣ δὲ Βακτριανὴ τῇ τε Aoia «πρὸς ἄρκτον) παράκειται καὶ τοῖς Παροπαμισάδαις, δι᾽ ὧνπερ ᾿Ἱλέξανδφος ὑπερέβαλε τὸν Καύκασον, ἐλαύνων τὴν ἐπὶ ΒάκPu πρὸς ἑσπέραν δὲ ἐφεξῆς εἰσι τοῖς ᾿Δρίοις Παρϑυαῖοι καὶ τὰ περὶ τὰς Κασπίους πύλας" πρὸς νότον δὲ τούτοις ἡ ἔρημος τῆς Καρμανίας, εἶϑ᾽ ἡ λοιπὴ Καρμανία καὶ Teδρωσία. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s142Fr. III B, 24. Kaynak: Strabon XV 2, 14 (C. 726); krş. XV 2, 1 (C. 720).
Karmania, İndos'tan başlayan kıyının en son ülkesidir, ama İndos'un ağzından çok daha kuzeydedir. Yine de ilk burnu güneye doğru, büyük denize doğru uzanır. Bu burun, Mesut Arabistan'dan uzanan ve oradan görülebilen burunla birlikte Basra Körfezi'nin ağzını oluşturduktan sonra kıyı körfeze doğru kıvrılır ve Persis'e kavuşuncaya kadar öyle gider. —
Strabon XV 2, 1 (C. 720): Güney kenarı İndos'un ağızlarından ve Patalene'den başlar, Karmania'da ve Basra Körfezi'nin ağzında sona erer; burada güneye doğru epeyce uzanan bir burnu vardır. Sonra körfezin içine, Persis'e doğru bir kıvrım yapar.
Fr. III B, 25. Kaynak: Strabon II 1, 23–26 (C. 78–80).
İkinci sphragis'i böyle kaba bir taslakla verdikten sonra üçüncüsünü birkaç sebepten ötürü çok daha kabaca verir. Birinci sebep demin söylenendir: üçüncü sphragis ile ikincinin ortak kenarı olan, Hazar Kapıları'ndan Karmania'ya giden çizgi açıkça belirlenmemiştir. İkincisi, güney kenarına, kendisinin de söylediği gibi, Basra Körfezi girer; bu yüzden Babil'den başlayıp Susa ve Persepolis üzerinden Karmania ile Persis sınırlarına kadar sanki bir doğruymuş gibi uzanan çizgiyi almak zorunda kalmıştır; çünkü bu yönde ölçülmüş bir yol bulabilmiştir ve bu yolun tamamı dokuz bin stadiondan biraz fazladır. Bu çizgiye güney kenarı der, ama kuzey kenarına paralel olduğunu söylemez. Batı kenarını sınırladığı Euphrates'in de doğruya yakın bir çizgi olmadığı açıktır: Euphrates dağlardan güneye doğru akar, sonra doğuya, ardından yeniden güneye döner ve denize dökülür. Eratosthenes ırmağın dümdüz akmadığını, Tigris ile Euphrates'in birbirine yaklaşarak oluşturduğu Mesopotamya'nın biçimini anlatırken gösterir: bu biçim, kendi deyişiyle, bir kayığa benzer. Üstelik Euphrates'in sınırladığı batı kenarının tamamını ölçülmüş olarak elinde tutmaz; Armenia'ya ve kuzeydeki dağlara yakın kısmının ölçülmemiş olduğu için ne kadar olduğunu bilmediğini söyler. Bütün bu sebeplerden ötürü üçüncü kısmı ancak taslak hâlinde verdiğini söyler. Gerçekten de uzaklıkları konak listeleri üzerinde çalışmış birçok kişiden derlediğini söyler; bunların bazılarını yazarı belirsiz diye anar.
Fragm. III B, 24. Strab. XV C. 726. ‘H δὲ Καρμανία τελευταία μέν ἐστι τῆς ἀπὸ τοῦ ἸΙνδοῦ zugakias,') ἀρχτικωτέρα δ᾽ ἐστὶ πολὺ τῆς του Ἰνδοῦ ἐκβολῆς" τὸ μέντοι πρῶτον αὐτῆς ἄκρον ἔκκειται πρὸς νότον εἰς τὴν μεγάλην ϑάλατταν 5) ποιήσασα δὲ τὸ στόμα τοὺ Περσικοῦ κόλπου πρὸς τὴν ἀπὸ τῆς εὐδαίμονος ᾿ἀραβίας ἄκραν, ἐν ἀπόψει οὖσαν, κάμπτεται πρὸς τὸν ]Π]ερσικοὸν κόλπον, E05 ἂν συνάψῃ τῇ Περσίδι" -- — Strab. XV C. 720. τὸ μὲν οὖν νότιον πλευρὸν ἀπὸ τῶν ἐκβολῶν ἄρχεται τοῦ Ἰνδοῦ καὶ τῆς Παταληνῆς, τελευτᾷ δὲ πρὸς Καρμανίαν καὶ τοῦ Περσικοῦ κόλπου τὸ στόμα, ἄκραν ἔχον) ἐκκειμένην ἱκανῶς πρὸς νότον" εἶτα εἰς τὸν κόλπον λαμβάνει καμπὴν ὡς ἐπὶ τὴν Περσίδα. : — Fragm. III B, 25. Strab. II C. 78 f. Οὕτω δ᾽ ὁλοσχερεῖ τινι τύπῳ τὴν δευτέραν ἀποδιδοὺς σφραγῖδα πολὺ ταύτης ὁλοσχερέστερον ἀποδίδωσι τὴν τρίτην σφαγῖδα κατὰ πλείους αἰτίας. πρώτην μὲν τὴν λεχϑεῖσαν, ὅτι οὐκ εὐχρινῶς ἀφώρισται ἡ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ Καρμανίαν, ἥτις κοινή ἐστι τῇ τρίτῃ πρὸς τὴν δευτέραν σφραγῖδα πλευρά" ἔπειϑ᾽ ὅτι εἰς τὴν νότιον πλευρὰν ὁ Περσικὸς ἐμπίπτει κόλπος, ὕπερ καὶ αὐτός φησιν, ὥστ᾽ ἠνάγκασται τὴν ἐκ Βαβυλῶνος λαβεῖν γραμμήν, ὡς ἂν εὐϑεῖάν τινα διὰ Σούσων καὶ (C. 79) Περσεπόλεως μέχρι τῶν ὅρων τῆς Καρμανίας καὶ τῆς Περσίδος, 1 δυνατὸς ἦν εὑρεῖν μεμετρημένην ὁδόν, σταδίων οὖσαν τὴν ὅλην μικρῷ πλειόνων ἢ ἐννακισχιλίων" ἣν νότιον μὲν καλεῖ πλευράν, παράλληλον δ᾽ οὐ λέγει τῇ βορείῳ. δῆλον δ᾽ ὅτι οὐδ᾽ ὁ Εὐφράτης, ᾧ τὸ ἑσπέριον ἀφορίξει, πλευρόν, σύνεγγύς ἐστιν εὐθείᾳ γραμμῇ, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν ὀρῶν ἐπὶ τὴν μεσημβρίαν ῥδυείς, εἶτ᾽ ἐπιστρέφει πρὸς ἕω καὶ πάλιν πρὸς νότον μέχρι τῆς εἰς ϑάλατταν ἐχβολῆς. δηλοῖ δὲ τὸ μὴ εὐθύπορον τοῦ ποταμοῦ, φράξων τὸ σχῆμα τῆς Μεσοποταμίας, ὃ ποιοῦσι συμπίπτοντες εἰς ἕν ὅ TE Τίγρις καὶ ὁ Εὐφράτης, ὑπηρεσίῳ παραπλήσιον, ὥς φησι. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s143Demek ki üçüncü kısmın, Hazar Kapıları'ndan Euphrates'e kadar on bin stadion olarak taslak hâlinde verildiğini söyler. Onu parçalara bölerken de ölçümü nasıl kaydedilmiş bulduysa öyle, ters sırayla koyar: Euphrates'ten ve onun Thapsakos'taki geçidinden başlar. Buradan İskender'in geçtiği yerde Tigris'e kadar iki bin dört yüz stadion yazar. Oradan, Dareios'un Gaugamela'dan Hazar Kapıları'na kaçarken izlediği yol üzerindeki yerlere, yani Gaugamela'ya, Lykos'a, Arbela'ya ve Ekbatana'ya giden yolla on bini doldurur; yalnızca üç yüz stadion fazla çıkar. Kuzey kenarını böyle ölçer, ama onu ne dağlara ne de Sütunlar'dan, Atina'dan ve Rodos'tan geçen çizgiye paralel koyar. Çünkü Thapsakos dağlardan çok uzaktır; dağ ile Thapsakos'tan Hazar Kapıları'na giden yol ise birbirine kavuşur. Sınırın kuzey kısımları bunlardır.
Kuzey kenarını böyle verdikten sonra güney kenarının, der, deniz boyunca alınamayacağını, çünkü Basra Körfezi'nin araya girdiğini söyler. Babil'den Susa ve Persepolis üzerinden Persis ile Karmania sınırlarına kadar ise dokuz bin iki yüz stadion olduğunu söyler. Buna güney kenarı der, ama güney kenarının kuzey kenarına paralel olduğunu söylemez. Kuzey kenarı ile güney kenarının uzunlukları arasındaki farkın, der, Euphrates'in bir yere kadar güneye aktıktan sonra doğuya doğru çok sapmasından ileri geldiğini söyler.
Yan kenarlardan önce batıdakini anlatır. Bunun tek bir kenar mı yoksa iki kenar mı olduğunu herkes kendisi düşünebilir. Söylediğine göre Thapsakos'taki geçitten Euphrates boyunca Babil'e kadar dört bin sekiz yüz stadion vardır; oradan Euphrates'in ağızlarına ve Teredon şehrine kadar üç bin. Thapsakos'tan kuzeye, Armenia Kapıları'na kadar olan kısım ölçülmüştür ve bin yüz stadion kadardır; Gordyaia'dan ve Armenia'dan geçen kısım ise artık ölçülmemiştir, bu yüzden onu bir kenara bırakır. Doğu kenarına gelince, Persis'ten geçen ve Kızıldeniz'den Medya'ya, kuzeye doğru uzanan kısmı sekiz bin stadiondan az değildir, bazı burunlardan ölçülünce dokuz bini de aşar; geri kalan kısım, Paraitakene ve Medya üzerinden Hazar Kapıları'na kadar, üç bin stadion kadardır. Tigris ile Euphrates ırmakları Armenia'dan güneye doğru akar, Gordyaioi dağlarını geçtikten sonra büyük bir yay çizerek Mesopotamya denen geniş bir ülkeyi aralarına alır; sonra kış gün doğusuna ve güneye doğru dönerler, Euphrates daha çok döner. Euphrates Semiramis Duvarı'nın ve Opis denen köyün yakınında Tigris'e gittikçe yaklaşır, ondan iki yüz stadion kadar uzakta kalır, sonra Babil'den geçerek Basra Körfezi'ne dökülür. Böylece, der, Mesopotamya'nın ve Babilonya'nın biçimi bir kayığa benzer olur.
Fragm. III B, 25 (devam). καὶ μὴν Ἐτὸ ἀπὸ Θαψάκου μέχρι τῆς ᾿Δρμενίας ἘΠ) οὐδὲ πᾶν μεμετρημένον ἔχει τὸ ἑσπέριον πλευρὸν τὸ ἀφοριξύμενον ὑπὸ τοῦ Εὐφράτου, ἀλλά φησι τὸ πρὸς τῇ Aquevig μέρος καὶ τοῖς ἀρκτικοῖς ὄρεσι μὴ &ysıv,?) πόσον ἐστὶ διὰ τὸ ἀμέτρητον εἶναι. διὰ δὴ ταῦτα πάντα τυπωδῶς φησιν ἀποδιδόναι τὴν τρίτην μερίδα" καὶ γὰρ καὶ τὰ διαστήματα, & φησιν, ἐκ πολλῶν συνάγειν τῶν τοὺς σταϑμοὺς πραγματευσαμένων᾽ τινὰς καὶ ἀνεπιγράφους καλεῖ. Ὁ μὲν δὴ οὕτως φησὶ τὴν τρίτην μερίδα τυπωδῶς ἀποδίδοσϑαι μυρίων σταδίων ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ τὸν Εὐφράτην,") κατὰ μέρος δὲ διαιρῶν, ὡς ἀναγεγραμμένην. εὗρε τὴν μέτρησιν, οὕτω τίϑησιν, ἘΞΩΣ τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τοῦ Εὐφράτου ποιησάμενος καὶ τῆς κατὰ Θάψακον διαβάσεως αὐτοῦ. μέχρι μὲν δὴ τοῦ Τίγριδος, ὅπου ᾿4λέξανδρος διέβη, σταδίους [δις] χιλίους ἢ καὶ τετρακοσίους γράφει" ἐντεῦϑεν δ᾽ ἐπὶ τοὺς ἑξῆς τόπους διὰ Γαυγαμήλων καὶ τοῦ Λύκου καὶ ᾿᾿φβήλων καὶ ᾿χβατάνων, ἧ Jegeiog ἐκ τῶν Γαυγαμήλων ἔφυγε μέχρι Κασπίων πυλῶν, τοὺς μυρίους ἐχπληροῖ, τριακοσίοις 5) μόνον πλεονάσας. τὸ μὲν δὴ βόρειον πλευρὸν οὕτω καταμετρεῖ, οὐ παράλληλον τοῖς ὄρεσι ϑείς, οὐδὲ τῇ διὰ Στηλῶν καὶ ᾿ἀϑηνῶν καὶ Ῥύδου γραμμῇ ἡ γὰρ Θάψακος πολὺ τῶν ὁρῶν ἀφέστηκε, συμπίπτει δὲ καὶ TO ὄρος καὶ ἡ ἀπὸ Θαψάκου ὁδὸς ἐπὶ τὰς Κασπίους πύλας. καὶ τά γε προσἄρκτια μέρη τοῦ ὕρου) ταῦτ᾽ ἐστίν. (0. 80) ’Anodovs δὲ τὸ βόρειον οὕτω πλευρόν, τὸ δὲ νότιον, φησί, παρὰ μὲν τὴν ϑάλατταν οὐκ ἔστι λαβεῖν διὰ τὸ τὸν Περσικὸν ἐμπίπτειν κόλπον, ἀπὸ Βαβυλῶνος δὲ διὰ Σούσων καὶ Περσεπόλεως ἡ καὶ) τῶν ὁρίων τῆς τε Περσίδος καὶ τῆς Καρμανίας σταδίους εἶναι ἐννακισχιλίους καὶ διακοσίους, νότιον μὲν λέγων, παράλληλον δ᾽ οὐ λέγων τῷ βορείῳ τὸ νότιον. τὴν δὲ διαφωνίαν τοῦ μήκους φησὶ συμβαίνειν, τοῦ τε βορείου τεϑέντος πλευροῦ καὶ τοῦ νοτίου, διὰ τὸ τὸν Εὐφράτην μέχρι τινὸς πρὸς μεσημβρίαν δυέντα πρὸς τὴν ξω πολὺ ἐγκλίνειν. Τῶν δὲ πλαγίων πλευρῶν τὴν ἑσπερίαν λέγει πρῶτον" ἣν ὁποία τίς ἐστιν, εἶτε μία εἴτε δύο, ἐν μέσῳ πάρεστι σκοπεῖν. ἀπὸ γὰρ τῆς κατὰ Θάψακόν φησι διαβάσεως παρὰ τὸν Εὐφράτην εἰς μὲν Βαβυλῶνα σταδίους εἶναι u ὀχταχκοσίους, ἐντεῦϑεν δ᾽ ἐπὶ τὰς ἐκβολὰς τοῦ Εὐφράτου καὶ πόλιν Τερηδόνα τρισχιλίους "Ὁ) τὰ δ᾽ ἀπὸ Θαψάκου πρὸς τὰς ἄρκτους μέχρι μὲν τῶν ᾿Δρμενίων πυλῶν καταμεμετρῆσϑαι καὶ εἶναι ὡς χιλίους ἑκατόν, τοὺς δὲ διὰ Γορδυαίων καὶ Agueviov μηκέτι" διὸ δὴ παραλείπειν αὐτούς. τοῦ δὲ πρὸς En) πλευροῦ τὸ μὲν διὰ τῆς Περσικῆς κατὰ μῆκος ἀπὸ τῆς Ἐρυϑρᾶς ὡς ἐπὶ Μηδίαν καὶ τὰς ἄρκτους οὐκ ἔλαττον εἶναι δοκεῖ τῶν ὀκτακισχιλίων, ἀπὸ δέ τινων ἀκρωτηρίων καὶ ὑπὲρ τοὺς ἐννακισχιλίους, τὸ δὲ λοιπὸν διὰ τῆς Παραιτακηνῆς καὶ Μη-, δίας ἐπὶ Κασπίους πύλας ὡς τρισχιλίων" τὸν δὲ Τίγριν ποταμὸν καὶ τὸν Εὐφράτην ῥέοντας ἐκ τῆς ᾿ἀρμενίας πρὸς μεσημβρίαν, ἐπειδὰν παραμείψωνται τὰ τῶν Γορδυαίων ὄρη, κύκλον μέγαν περιβαλομένους καὶ ἐμπεριλαβόντας χώραν πολ- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s144 Eratosthenes'in söyledikleri bunlardır.
Fragm. III B, 25 (son). λὴν τὴν Μεσοποταμίαν ἐπιστρέφειν πρὸς χειμερινὴν ἀνατολὴν καὶ τὴν μεσημβρίαν, πλέον δὲ τὸν Εὐφράτην" γενόμενον δὲ τοῦτον ἔγγιον ἀεὶ τοῦ Τίγριδος κατὰ τὸ Σεμιράμιδος διατείχισμα καὶ κώμην καλουμένην Ὦπιν, διασχόντα ταύτης ὅσον διακοσίους σταδίους καὶ ῥυέντα διὰ Βαβυλῶνος, ἐκπίπτειν εἰς τὸν Περσικὸν κόλπον. γίνεται δή, φησί, τὸ σχῆμα τῆς Μεσοποταμίας καὶ Βαβυλωνίας ὑπηρεσίῳ παραπλήσιον. ὁ μὲν δὴ ᾿Ερατοσϑένης τοιαῦτ᾽ εἴρηκε. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s144_2Fr. III B, 26. Kaynak: Hipparkhos, Strabon'da II 1, 27 (C. 80–81).
Üçüncü kısmın kuzey kenarında Hazar Kapıları'ndan Euphrates'e uzanan on bin stadionluk çizgiyle sınırlandığını söyledikten sonra şunları ekler: Babil'den Karmania sınırlarına uzanan güney kenarı dokuz bin stadiondan biraz fazladır; batıdaki kenar Thapsakos'tan Euphrates boyunca Babil'e kadar dört bin sekiz yüz stadion, ardından ağızlara kadar üç bin stadiondur; Thapsakos'tan kuzeye doğru olan kısmın ise bin yüz stadionu ölçülmüştür, geri kalanı ölçülmemiştir.
Fr. III B, 27. Kaynak: Hipparkhos, Strabon'da II 1, 34 (C. 86).
Hipparkhos, Eratosthenes'in Babil'den Hazar Kapıları'na olan uzaklığı altı bin yedi yüz stadion, Karmania ile Persis sınırlarına olan uzaklığı da dokuz bin stadiondan fazla olarak verdiğini söyler; bu sonuncusu, ekinoks gün doğusuna doğru dümdüz çizilen bir çizgi üzerinde bulunur. […] Çünkü Eratosthenes, Hazar Kapıları'ndan Babil'e söz konusu uzaklığın, Susa'ya ise dört bin dokuz yüz stadionun bulunduğunu, Babil'den Susa'ya da üç bin dört yüz stadion olduğunu söylemiştir. —
Fr. III B, 28. Kaynak: Hipparkhos, Strabon'da II 1, 29 (C. 82).
Buna, Thapsakos'tan kuzeye doğru Armenia dağlarına kadar uzatılan çizgiyi de ekler. Eratosthenes bu çizginin bir kısmının ölçüldüğünü ve bin yüz stadion olduğunu söylemiş, ölçülmemiş kısmını ise bir kenara bırakmıştı.
Fragm. III B, 26. Hipp. bei Strab. II C. 80, 81. τὴν γὰρ τρίτην μερίδα κατὰ τὴν βόρειον πλευρὰν εἰπόντα ἀφορίξεσϑαι ὑπὸ τῆς ἀπὸ Κασπίων πυλῶν ἐπὶ τὸν Εὐφράτην γραμμῆς σταδίων μυρίων οὔσης, μετὰ ταῦτα ἐπιφέρειν. ὅτι τὸ νότιον πλευρὸν τὸ ἀπὸ Βαβυλῶνος εἰς τοὺς ὅρους τῆς Καρμανίας μικρῷ πλειόνων ἐστὶν ἢ ἐννακισχιλίων, τὸ δὲ πρὸς δύσει πλευρὸν ἀπὸ Θαψάκου παρὰ τὸν Εὐφράτην ἐστὶν εἰς Βαβυλῶνα τετρακισχίλιοι ὀκτακόσιοι στάδιοι, καὶ ἑξῆς ἐπὶ τὰς ἐκβολὰς τρισχίλιοι, τὰ δὲ πρὸς ἄρκτον ἀπὸ Θαψάκου, τὸ μὲν ἀπομεμέτρηται μέχρι χιλίων ἑκατόν, τὸ λοιπὸν δ᾽ οὐκέτι. — Fragm. III B, 27. Hipp. ap. Strab. II C. 86. φησὶ γὰρ (Ἵππαρχος) αὐτὸν λέγειν τὸ ἐκ Βαβυλῶνος εἰς μὲν Κασπίους πύλας διάστημα σταδίων ἑξακισχιλίων ἕπτακοσίων, εἰς δὲ τοὺς ὅρους τῆς Καρμανίας καὶ Περσίδος πλειὄνων ἢ ἐννακισχιλίων, ὅπερ ἐπὶ γραμμῆς κεῖται πρὸς ἰσημερινὰς ἀνατολὰς εὐθείας ἀγομένης") εἰρηκότος γὰρ ἀπὸ Κασπίων πυλῶν εἰς μὲν Βαβυλῶνα τοὺς λεχϑέντας, εἰς δὲ Σοῦσα σταδίους εἶναι τετρακισχιλίους ἐννακοσίους, ἀπὸ δὲ Βαβυλῶνος τρισχιλίους τετρακοσίους --- — Fragm. III B, 28. Hipp. ap. Strab. II C. 82. προστίϑησι δὲ ταύτῃ τὴν ἀπὸ Θαψάκου πρὸς ἄρκτον ἐκβαλλομένην μέχρι τῶν ’Agueviov ὀρῶν, ἧς τὸ μὲν ἔφη μεμε- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s145 Hipparkhos ise bu kısım için en az bin stadion varsayar. —
Fr. III B, 29. Kaynak: Strabon II 1, 21 (C. 77).
Çünkü ne Babil'den Thapsakos'a dört bin sekiz yüz stadion, oradan kuzeye Armenia dağlarına bin yüz stadion olmasından bu sonuç çıkar […]; ne de Eratosthenes Thapsakos'tan dağlara kadar bin yüz stadion olduğunu söyler; ölçülmemiş bir kısmın da kaldığını söyler. —
Fr. III B, 30. Kaynak: Strabon II 1, 29–30 (C. 82–83).
— Thapsakos'tan Babil'e giden çizginin dört bin sekiz yüz stadionluk bir doğru olduğu. Oysa Eratosthenes bu yolun Euphrates boyunca gittiğini söyler; Mesopotamya'nın Babilonya ile birlikte Euphrates ve Tigris tarafından büyük bir yayla kuşatıldığını, bu kuşatmanın büyük kısmını da Euphrates'in yaptığını söyler. Öyleyse Thapsakos'tan Babil'e giden doğru ne Euphrates boyunca gider ne de bu kadar stadion, hatta buna yakın bir uzunluk tutar.
Fr. III B, 31. Kaynak: Strabon XVI 1, 21 (C. 746).
Mesopotamya'nın daralan ucu epey uzun bir mesafe boyunca ileri uzanır ve bir bakıma bir kayığa benzer. Çevresinin büyük kısmını Euphrates oluşturur. Thapsakos'tan Babil'e kadar, Eratosthenes'in dediği gibi, dört bin sekiz yüz stadion vardır. —
Fr. III B, 32. Kaynak: Strabon XI 14, 8 (C. 529).
Oradan Tigris artık Opis'e ve Semiramis Duvarı denen yere doğru iner; Gordyaioi'yi ve bütün Mesopotamya'yı sağında bırakır. Euphrates ise tersine aynı ülkeyi solunda tutar. İkisi birbirine yaklaşıp Mesopotamya'yı oluşturduktan sonra biri Seleukeia'dan, öbürü Babil'den geçerek Basra Körfezi'ne akar; bunu Eratosthenes'e ve Hipparkhos'a karşı yazdıklarımızda bir yerde söylemiştik.
Fr. III B, 33. Kaynak: Eustathios, Dionysios'a Şerh, 976. dize.
Eskiler, Mesopotamya'nın epey uzun bir mesafe boyunca ileri uzanan daralan ucunun bir bakıma bir kayığa benzediğini söyler.
Fr. III B, 34. Kaynak: Strabon XV 3, 1 (C. 727).
Eratosthenes'e göre Persis'in kuzeye, Hazar Kapıları'na doğru uzunluğu sekiz bin stadion kadardır, ileri çıkan bazı burunlardan ölçülürse daha da fazladır; Hazar Kapıları'na kadar kalan kısım ise iki bin stadiondan fazla değildir. İç bölgelerdeki genişliği, Susa'dan Persepolis'e kadar dört bin iki yüz stadiondur; oradan Karmania sınırlarına kadar bin altı yüz stadion daha vardır.
Fragm. III B, 28 (devam). τρῆσϑαι ᾿Ερατοσϑένης καὶ εἶναι χιλίων ἕκατόν, τὸ δ᾽ ἀμέronrov ἐᾷ. οὗτος δ᾽ ἐπὶ τοὐλάχιστον ὑποτίϑεται yıllav,!) — — Fragm. III B, 29. Strab. II C. 77. οὔτε γὰρ τῷ ἀπὸ Βαβυλῶνος εἰς Θάψακον εἶναι σταδίους τετρακισχιλίους ὀκτακοσίους, ἐντεῦϑεν δὲ πρὸς τὴν ἄρκτον ἐπὶ τὰ ᾿Δρμένια ὄρη [δισ]χιλίους ἑκατὸν, ἀκολουϑεῖ — — οὔτε τὸ ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ τὰ ὄρη [δισ]χιλίων καὶ ἑκατόν φησιν ᾿Ερατοσϑένης, ἀλλ᾽ εἷναί τι λοιπὸν ἀκαταμέτρητον, --- — Fragm. III B, 30. Strab. II C. 82. — τὴν ἀπὸ Θαψάκου γραμμὴν εὐϑεῖαν εἶναι μέχρι Βαβυλῶνος ἐν σταδίοις τετρακισχιλίοις ὀκτακοσίοις. παρά τε γὰρ τὸν Εὐφράτην φησὶν εἶναι τὴν ὁδὸν ταύτην ὃ ᾿Ερατοσϑένης, καὶ τὴν Μεσοποταμίαν σὺν τῇ Βαβυλωνίᾳ μεγάλῳ κύχλῳ περιέχεσϑαι λέγων ὑπό τε τοῦ Εὐφράτου καὶ τοῦ Τίγριδος, τὸ πλέον δὲ τῆς περιοχῆς ὑπὸ τοῦ Εὐφράτου συμβαίνειν φησίν" (C. 88) ὥσϑ᾽ ἡ ἀπὸ Θαψάκου εἰς Βαβυλῶνα εὐϑεῖα οὔτ᾽ ἂν παρὰ τὸν Εὐφράτην εἴη, οὔτ᾽ ἂν τοσούτων σταδίων οὐδ᾽ Eyyüg.?) — Fragm. III B, 31. Strab. XVI C. 746. Ἐπὶ μῆκος δὲ συχνὸν προπέπτωκεν ἡ συναγωγὴ τῆς Meσοποταμίας, καὶ πλοίῳ πῶς ἔοικε᾽ ποιεῖ δὲ τὸ πλεῖστον τῆς περιφερείας ὁ Εὐφράτης" καί ἐστι τὸ μὲν ἀπὸ τῆς Θαψάκου μέχρι Βαβυλῶνος, ὡς εἴρηκεν ᾿Ερατοσϑένης, τετρακισχίλιοι καὶ ὀκτακόσιοι στάδιοι" --- — Fragm. III B, 32. Strab. XI C. 529. ἐκεῖϑεν δ᾽ ἤδη πρὸς τὴν Ὦπιν καὶ τὸ τῆς Σεμιράμιδος καλούμενον διατείχισμα ἐκεῖνός τε καταφέρεται (ὁ Τίγρις) τοὺς Γορδυαίους ἐν δεξιᾷ ἀφεὶς καὶ τὴν Μεσοποταμίαν ὅλην, καὶ 6 Εὐφράτης τοὐναντίον ἐν ἀφιστερᾷ ἔχων τὴν αὐτὴν χώραν" πλησιάσαντες δὲ ἀλλήλοις καὶ ποιήσαντες τὴν Meooποταμίαν ὁ μὲν διὰ Σελευκείας φέρεται πρὸς τὸν Περσικὸν κόλπον, ὁ δὲ διὰ Βαβυλῶνος, καϑάπερ εἴρηταί που ἐν τοῖς πρὸς ᾿Ερατοσϑένην καὶ Ἵππαρχον λόγοις. — Fragm. III B, 33. Eustath. ad Dionys. v. 976. Φασὶ δὲ οἱ παλαιοὶ τὴν συναγωγὴν τῆς Μεσοποταμίας ἐπὶ συχνὸν προπίπτουσαν μῆκος πλοίῳ πῶς ἐοικέναι.) — Fragm. III B, 34. Strab. XV C. 727. μῆκος μὲν οὖν ἐστι (τῆς Περσίδος) κατ᾽ ᾿Ερατοσϑένη τὸ ἐπὶ τὰς ἄρκτους καὶ τὰς Κασπίους πύλας περὶ ὀκτακισχιλίων, 7?) κατά τινας προπιπτούσας ἄκρας. λοιπὴ δ᾽ ἐστὶν ἐπὶ Κασπίους πύλας οὐ πλεῖον ἢ τῶν δισχιλίων. 8) πλάτος δὲ τὸ ἐν τῇ μεσογαίᾳ τὸ ἀπὸ Σούσων εἰς Περσέπολιν στάδιοι τετρακισχίλιοι διακόσιοι" κἀντεῦϑεν ἐπὶ τοὺς τῆς Καρμανίας ὅρους ἄλλοι χίλιοι ἑξακόσιοι. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s148Fr. III B, 35. Kaynak: Byzantionlu Stephanos, Assyria maddesi; Eustathios, Dionysios'a Şerh, 775. dize.
— Bunlara Assyrikoi de denir; Eratosthenes'te ise Assyres diye geçerler; belki de Illyrioi'den Illyres denmesi gibi.
Eustathios: Şunu bilmek gerekir ki eskilere göre Eratosthenes'te Asurlulara Assyres denir. —
Fr. III B, 36. Kaynak: Strabon XVI 1, 12 (C. 741).
Eratosthenes Arabistan yakınındaki gölleri anarken şöyle der: Su, çıkış yolu bulamayınca toprağın altında geçitler açmış ve bunlardan geçerek alttan Koile Suriye'ye kadar akmıştır; sonra Rhinokolura ile Kasion dağı çevresindeki yerlerde yukarı doğru sıkışıp çıkar, oradaki gölleri ve çukurları oluşturur.
Fr. III B, 37. Kaynak: Strabon XVI 1, 15 (C. 743).
Babilonya'da çok miktarda asfalt da çıkar. Eratosthenes bu konuda şöyle der: Nafta dedikleri sıvı türü Susis'te çıkar; katılaşabilen kuru türü ise Babilonya'da. Bu kuru asfaltın kaynağı Euphrates'in yakınındadır. Euphrates karlar eriyince taştığında kaynak da dolar ve ırmağa taşar. Orada, pişmiş tuğladan yapılan binalar için elverişli büyük topaklar oluşur.
Fr. III B, 38. Kaynak: Strabon XVI 1, 21 (C. 746).
— Tigris, Thopitis denen gölün tam ortasından, genişliği boyunca akıp geçer. Karşı kıyıya ulaşınca büyük bir gürültüyle ve hava fışkırtarak yerin altına dalar; uzun bir mesafe boyunca görünmeden aktıktan sonra Gordyaia'dan pek uzak olmayan bir yerde yeniden yüzeye çıkar. Eratosthenes'in dediğine göre gölün içinden öyle şiddetle geçer ki göl tuzlu ve balıksız olduğu hâlde bu kısmında suyu tatlıdır, akıntılıdır ve balıkla doludur.
Fragm. III B, 35. Steph. Byzant. v. Ἀσσυρία. -- Atyovraı καὶ ᾿Δσσυρικοὶ (codd. Pal. Aoavguoı) καὶ "Aoovoss παρὰ ᾿Ερατοσϑένει᾽ ἴσως ὡς ἀπὸ τοῦ Ἰλλυριοὶ Ἴλλυρες. — Eustath. ad Dionys. v. 775. Ἰστέον δὲ ὅτι κατὰ τοὺς παλαιοὺς παρὰ τῷ ᾿Ερατοσϑένει "Δσσυρὲς οἵ ᾿Δσσύριοι λέγονται,.) — — Fragm. III B, 36. Strab. XVI C. 741. ᾿Ερατοσϑένης δὲ τῶν λιμνῶν μνησϑεὶς τῶν πρὸς τῇ ᾿Δραβίᾳ, φησὶ τὸ ὕδωρ ἀπορούμενον διεξόδων ἀνοῖξαι πόρους ὑπὸ γῆς καὶ di ἐκείνων ὑποφέρεσϑαι μέχρι Κοιλοσύρων᾽ ἀναϑλίβεσϑαι δὲ εἰς τοὺς περὶ Ῥινοκόρουρα καὶ τὸ Κάσιον ὄρος τύπους.) καὶ ποιεῖν τὰς ἐκεῖ λίμνας καὶ τὰ βάραϑρα. — Fragm. III B, 37. Strab. XVI C. 743. Γίνεται δ᾽ ἐν τῇ Baßvimvig καὶ ἄσφαλτος “πολλή, περὶ ἧς ᾿Ερατοσϑένης μὲν οὕτως εἴρηκεν, ὅτι 9 μὲν ὑγρά, ἣν καλοῦσι νάφϑαν, γίνεται ἐν τῇ Σουσίδι, ἡ δὲ ξηρά, δυναμένη πήττεσϑαι, ἐν τῇ Βαβυλωνίᾳ" ταύτης δ᾽ ἐστὶν ἡ πηγὴ τοῦ Εὐφράτου") πλησίον" ᾿πλημμύροντος δὲ τούτου κατὰ τὰς τῶν χιόνων τήξεις καὶ αὐτὴ πληροῦται καὶ ὑπέρχυσιν εἰς τὸν ποταμὸν λαμβάνει" ἐνταῦϑα δὲ συνίστανται βώλοι μεγάλαι πρὸς τὰς οἰκοδομὰς ἐπιτήδειαι τὰς διὰ τῆς ὀπτῆς πλίνϑου. — Fragm. III B, 38. Strab. XVI C. 746. — διαρρεῖ δ᾽ ὁ Τίγρις τὴν Θωπῖτιν καλουμένην λί.vv κατὰ πλάτος μέσην" περαιωϑεὶς δ᾽ ἐπὶ ϑάτερον χεῖλος χατὰ γῆς δύεται μετὰ πολλοῦ ψόφου καὶ ἀναφυσημάτων" ἐπὶ πολὺ δ᾽ ἐνεχϑεὶς ἀφανής, ἀνίσχει πάλιν οὐ πολὺ ἄπωϑεν τῆς Γυρδυαίας" οὕτω δὲ σφοδρῶς διεκβάλλει. τὴν λίμνην. ὥς φησιν ᾿Εφατοσϑένης, ὥστε ἁλμυρὰν αὐτὴν οὐσαν καὶ ἄνιχϑυν γλυκεῖαν κατὰ τοῦτ᾽ εἶναι τὸ μέρος καὶ ῥοώδη καὶ Tr Aion, >) (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s150Fr. III B, 39. Kaynak: Strabon XVI 3, 2–7 (C. 765–767).
Basra Körfezi'ne Pers denizi de denir. Eratosthenes onun hakkında şöyle der: Körfezin ağzı o kadar dardır ki Karmania'nın burnu olan Harmozon'dan Arabistan'daki Maka burnu görülür.
Fragm. III B, 39. Strab. XVI C. 765. Ὁ μὲν οὖν Περσικὸς κόλπος λέγεται καὶ ἡ κατὰ Πέρσας ϑάλαττα. φησὶ δὲ περὶ αὐτῆς) ᾿Ερατοσϑένης οὕτως, ὅτι τὸ μὲν στόμα φησὶν) εἷναι στενὸν οὕτως, ὥστ᾽ ἐξ Aouotwv,‘) τοῦ τῆς Καρμανίας ἀκρωτηρίου, τῆς ’Apaßiag ἀφορᾶται τὸ ἐν Μάκαις' ἀπὸ δὲ τοῦ στόματος ἡ ἐν δεξιᾷ παραλία περι- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s151 Ağızdan itibaren sağdaki kıyı yay biçimindedir: önce Karmania'dan biraz doğuya gider, sonra kuzeye yönelir, ardından batıya, Teredon'a ve Euphrates'in ağzına kadar uzanır. Karmanialıların, Perslerin, Susalıların ve kısmen Babillilerin kıyısını içine alır ve on bin stadion kadar tutar; bunlardan biz de söz ettik. Buradan ağza kadar uzanan öbür kıyı da yine o kadardır; Eratosthenes, Nearkhos'la birlikte ve kendi başına da yolculuk etmiş olan Thasoslu Androsthenes'in de bunu söylediğini belirtir. Buradan, bu denizin büyüklük bakımından Euksinos denizinden pek az geri kaldığı anlaşılır. Androsthenes'in, körfezi bir filoyla dolaşmış biri olarak şunu söylediğini de aktarır: Teredon'dan sonra, kara sağda kalacak biçimde kıyı boyunca giderken önde İkaros adası görünür; orada Apollon'un kutsal bir tapınağı ve Tauropolos'un bir kehanet yeri vardır.
Arabistan kıyısı boyunca iki bin dört yüz stadion gidildikten sonra derin bir körfezin içinde Gerrha şehri bulunur. Burada Babil'den sürülmüş Khaldaioi oturur; toprakları tuzludur, evleri de tuzdandır. Güneşin yakıcı sıcağıyla tuzdan pullar ayrılıp sürekli döküldüğü için duvarlara sık sık su serperek onları bir arada tutarlar. Şehir denizden iki yüz stadion uzaktadır. Gerrhalılar çoğunlukla Arabistan mallarını ve baharatlarını karadan taşıyan tüccarlardır. Aristobulos ise tersine, Gerrhalıların ticaretlerini çoğunlukla sallarla Babilonya'ya yaptıklarını, malların oradan Euphrates yoluyla Thapsakos'a kadar ırmağa karşı taşındığını, sonra da karadan her yere götürüldüğünü söyler.
Daha ileri gidilince başka adalar gelir: Tyros ve Arados. Bunlarda Fenike tapınaklarına benzer tapınaklar vardır; adalarda oturanlar da Fenikelilerin aynı adı taşıyan adalarının ve şehirlerinin kendi kolonileri olduğunu söylerler. Bu adalar Teredon'dan on günlük, körfezin ağzındaki Maka burnundan da bir günlük deniz yolculuğu uzaklığındadır.
Nearkhos ile Orthagoras, Karmania'dan güneye doğru açık denizde, iki bin stadion uzaklıkta Ogyris adasının bulunduğunu söylemişlerdir. Adada Erythras'ın mezarı gösterilir; yabani hurma ağaçlarıyla kaplı büyük bir höyüktür. Söylendiğine göre Erythras bu yerlere kral olmuş ve denize de kendi adını bırakmıştır. Bunları onlara, Phrygia satrabı Arsites'in oğlu Mithropastes'in anlattığını söyler; Mithropastes Dareios'tan kaçmış, adada yaşamış, onlar Basra Körfezi'ne girdiklerinde onlara katılmış ve onların aracılığıyla yurduna dönmenin yolunu aramıştı.
Kızıldeniz'in bütün kıyısı boyunca deniz dibinde defneye ve zeytine benzer ağaçlar yetişir. Bunlar cezir zamanında bütünüyle görünür, med zamanında ise bazen tamamen suyun altında kalır. Üstelik yukarıdaki kara ağaçsızdır; bu da işin şaşırtıcılığını artırır.
Fragm. III B, 39 (devam). φερὴς οὖσα κατ᾽ ἀρχὰς μὲν ἀπὸ τῆς Καρμανίας πρὸς ἕω μικρόν, εἶτα πρὸς ἄρκτον νεύει, καὶ μετὰ ταῦτα πρὸς τὴν ἑσπέραν μέχρι Τερηδόνος καὶ τῆς ἐκβολῆς τοῦ Εὐφράτου" περιέχει δὲ τήν τε Καρμανίων παραλίαν καὶ τὴν Περσῶν καὶ Σουσίων καὶ Βαβυλωνίων ἀπὸ μέρους, ὅσον μυρίων οὖσα σταδίων" περὶ ὧν καὶ ἡμεῖς εἰρήκαμεν" τὸ δ᾽ ἐντεῦϑεν ἑξῆς ἐπὶ τὸ στόμα πάλιν ἄλλοι τοσοῦτοι, καϑάπερ καὶ ᾿ἀνδροσϑένη λέγειν φησὶ.) τὸν Θάσιον, τὸν καὶ Νεάρχῳ συμπλεύσαντα 1) καϑ᾽ αὑτόν: ὥστε δῆλον ἐκ τούτων εἶναι, διότι μικρὸν ἀπολείπεται τῷ μεγέϑει τῆς κατὰ τὸν Εὔξεινον ϑαλάττης αὕτη ἡ ϑάλαττα" λέγειν δέ φησιν) ἐκεῖνον περιπεπλευκύτα στόλῳ τὸν κόλπον, ὅτι ἀπὸ Τερηδόνος ἐξῆς ἐν δεξιᾷ ἔχοντι τὴν ἤπειρον ὁ παράπλους ἔχει προκειμένην νῆσον Ἴκαρον, 2) καὶ ἱερὸν ᾿ἀπόλλωνος ἅγιον ἐν αὐτῇ καὶ μαντεῖον Ταυροπόλου. Παραπλεύσαντι δὲ τῆς ᾿Δραβίας εἰς δισχιλίους καὶ τετρακοσίους σταδίους ἐν βαϑεῖ κόλπῳ κεῖται πόλις Γέρρα, Χαλδαίων φυγάδων") ἔκ Βαβυλῶνος οἰκούντων γὴν δ) ἁλμυρίδα καὶ ἐχόντων ἁλίνας τὰς οἰκίας. ἃς. ἐπειδὴ λεπίδες τῶν ἁλῶν ἀφιστάμεναι κατὰ τὴν ἐπίκαυσιν τὴν ἐκ τῶν ἡλίων συνεχεῖς ἀποπίπτουσι, καταφραίνοντες ὕδασι πυκνὰ τοὺς τοίχους συνἔχουσι" διέχει δὲ τῆς ϑαλάττης διακοσίους σταδίους ἡ πόλις" πεξέμποροι δ᾽ εἰσὶν οἱ Γερραῖοι τὸ πλέον τῶν ᾿Δφραβίων φορτίων καὶ ἀρωμάτων. ᾿Δριστόβουλος ὃὲ τοὐναντίον φησὶ τοὺς Γερραίους τὰ πολλὰ σχεδίαις εἰς τὴν Βαβυλωνίαν ἐμπορεύεoda, ἐκεῖϑεν δὲ τῷ Εὐφράτῃ τὰ φορτία ἀναπλεῖν εἰς Θάψακον, εἶτα πεξῇ κομίξεσϑαι πάντῃ. Πλεύσαντι δ᾽ ἐπὶ πλέον ἄλλαι νῆσοι, Τύρος καὶ "ἄραδος, εἰσίν, ἱερὰ ἔχουσαι τοῖς Φοινικικοῖς ὅμοια: καὶ φασί ye'ol ἐν αὐταῖς οἰκοῦντες τὰς ὁμωνύμους τῶν Φοινίκων νήσους καὶ πόλεις ἀποίκους ἑαυτῶν. διέχουσι δὲ αἱ νῆσοι αὗται Τερηδόνος μὲν δεχήμεφον πλοῦν, τῆς δὲ κατὰ τὸ στόμα ἄκρας τῆς ἐν Μάκαις ἡμερήσιον. ᾿ἡπὸ δὲ τῆς Καρμανίας εἰρήκασι καὶ Νέαρχος καὶ Ὄρϑαγόρας ἢ) νῆσον "Ayvgw’) κεῖσϑαι πρὸς νότον πελαγίαν ἐν δισχιλίοις") σταδίοις, ἐν ü τάφος Ἐρύϑρα δείκνυται, χῶμα μέγα ἀγρίοις φοίνιξι κατάφυτον" τοῦτον δὲ βασιλεῦσαι τῶν τόπων καὶ ἀπ᾽ αὐτοῦ τὴν ϑάλατταν ἐπώνυμον καταλιπεῖν" δηλῶσαι δὲ ταῦτά φησιν αὐτοῖς {Μμιϑρωπάστην τὸν ’Agoitov‘) τοῦ Φρυγίας σατράπου, φυγόντα μὲν Ζαρεῖον. διατρίψαντα δ᾽ ἐν τῇ νήσῳ, συμμίξαντα δὲ αὐτοῖς καταχϑεῖσιν εἰς τὸν Περσικὸν κόλπον καὶ ξητοῦντα κάϑοδον δι᾽ αὐτῶν εἰς τὴν οἰκείαν. Καϑ'’ ὅλην δὲ τὴν τῆς ᾿Ερυϑρᾶς παραλίαν κατὰ βυϑοῦ φύεται δένδρα ὅμοια δάφνῃ καὶ ἐλαίᾳ, ταῖς μὲν ἀμπώτισιν ὕλα ὑπερφανῆ γιγνόμενα, ταῖς δὲ πλημμυρφίσιν ἔσϑ᾽ ὅτε ὅλα καλυπτόμενα, καὶ ταῦτα τῆς ὑπερκειμένης γῆς ἀδένδρου οὔσης, ὥστε ἐπιτείνεσθαι") τὸ παράδοξον. περὶ μὲν οὖν τῆς κατὰ (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s152 Mesut Arabistan'ın doğu kenarı olduğunu söylediğimiz Pers denizi hakkında Eratosthenes'in söyledikleri bunlardır.
Fr. III B, 40 (Ammianus Marcellinus XXIII 6, 10) ve III B, 41 (Plinius VI 108) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 42. Kaynak: Eustathios, Dionysios'a Şerh, 609. dize.
Başkaları da Basra Körfezi'nin Euksinos'tan biraz küçük olduğunu söyler. Körfezde İkaros adası ile Fenike'dekilerle aynı adı taşıyan Tyros ve Arados bulunur.
Fr. III B, 43. Kaynak: Dionysios Periegetes 606–610.
Daha ötede, Karmania burnunun dışında
Ogyris vardır; orada Kızıl kralın mezarı durur.
Oradan Pers tuzlu suyunun ağzına geçebilirsin,
kuzeye doğru yola çıkıp İkaros'a varırsın,
denizdeki İkaros'a; orada Tauropolos tanrıçasının
kurban kokulu sunakları acı bir duman tüttürür.
Fr. III B, 44 (Plinius VI 153; Pomponius Mela III 8, 6) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 45. Kaynak: Dionysios Periegetes 905–906.
Denize yakın oturan, Fenikeli adını taşıyanlar ise
Kızıllar (Erythraioi) denen insanların soyundandır.
Fragm. III B, 39 (son). Πέρσας ϑαλάττης, ἣν ἑῴαν πλευρὰν ἔφαμεν εἷναι τῆς εὐδαίμονος ’Agaßias, τοιαῦτα εἴρηκεν ᾿Ερατοσϑένης. — Fragm. III B, 42. Eustath. ad Dionys. v. 609. "Ἄλλοι δέ φασιν ὅτι ὁ Περσικὸς κόλπος μικρόν τι ἐλάττῶν Εὐξείνου ἐστὶν, ἐν ᾧ Ἴκαρός τε νῆσος καὶ Τύρος καὶ "άραδος, ὁμώνυμοι ταῖς Φοινικικαῖς. — Fragm. III B, 43. Dionys. perieg. v. 606 ff. Ἔστι δέ τοι προτέρω Καρμανίδος ἔκτοϑεν ἄκρης Ὥγυρις" ἔνϑα τε τύμβος ᾿Ερυϑραίου βασιλῆος" ἐκ τῆς δ᾽ ἂν περάσειας ἐπὶ στόμα Περσίδος ἅλμης, ὁρμηϑεὶς βορέηνδε, καὶ Ἴκαρον εἰσαφίκοιο, Ἴκαρον εἰναλίην, ὅϑι Ταυροπόλοιο ϑεοῖο βωμοὶ κνισσήεντες ἀδευκέα καπνὸν ἔχουσι. — Fragm. III B, 45. Dionys. perieg. v. 905. οἱ δ᾽ ἁλὸς ἐγγὺς ἐόντες, ἐπωνυμίην Φοίνικες, τῶν ἀνδρῶν γενεῆς, οἱ ᾿Ερυϑραῖοι γεγάασιν. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s157Fr. III B, 46. Kaynak: Strabon II 1, 32 (C. 85).
Eratosthenes meskûn dünyanın uzunluğunu […] alır; dördüncü sphragis'inkini ise Thapsakos'tan ve Heroonpolis'ten geçip Nil'in ağızları arasındaki bölgeye kadar uzanan çizgi üzerinde alır. —
Fr. III B, 47. Kaynak: Hipparkhos, Strabon'da II 1, 34 (C. 88).
Hipparkhos onu şu noktada haklı olarak eleştirir: Thapsakos'tan Mısır'a uzanan çizgiye bu kısmın uzunluğu der; bu, bir paralelkenarın köşegenine onun uzunluğu demek gibidir. Çünkü Thapsakos ile Mısır kıyısı aynı paralel üzerinde değil, birbirinden çok uzak paraleller üzerindedir; Thapsakos'tan Mısır'a giden çizgi de aralarında bir bakıma köşegen gibi, eğik olarak çizilir. Ama Pelusion'dan Thapsakos'a sekiz bin stadiondan fazla olduğu hâlde bu uzaklığa altı bin stadion demeye nasıl cesaret ettiğine şaşırması yerinde değildir.
Fragm. III B, 46. Strab. II C. 85. ᾿Ερατοσϑένης δὲ τὸ μὲν τῆς οἰκουμένης λαμβάνει μῆκος -- --- --, τὸ δὲ τῆς τετάρτης (σφραγῖδος) ἐπὶ τῆς διὰ Θαψάκου καὶ ἩΗρώων πόλεως μέχρι τῆς) μεταξὺ τῶν στομάτων τοῦ Νείλου, --- — Fragm. III B, 47. Hipp. ap. Strab. II C. 88. τοῦτο μὲν γὰρ ὀρθῶς ἐπιτιμᾷ (Ἵππαρχος), διότι μῆκος ὀνομάξει τῆς μερίδος ταύτης τὴν ἀπὸ Θαψάκου μέχρις Alγύπτου γραμμήν. ὥσπερ εἴ τις παραλληλογράμμου τὴν διάμέτρον μῆκος αὐτοῦ φαίη. οὐ γὰρ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ παραλλήλου κεῖται ἥ τε Θάψακος καὶ ἡ τῆς Αἰγύπτου παραλία, ἀλλ᾽ ἐπὶ διεστώτων πολὺ ἀλλήλων" ἐν δὲ τῷ μεταξὺ διαγώνιός πῶς ἄγεται καὶ λοξὴ ἡ ἀπὸ Θαψάκου εἰς Αἴγυπτον. τὸ δὲ ϑαυμάξειν, πῶς ἐθάρρησεν εἰπεῖν ἑξακισχιλίων σταδίων τὸ ἀπὸ Πηλουσίου εἰς Θάψακον, πλειόνων ὄντων ἢ ὀκτακισχιλίων.") οὐκ ὀρϑῶς. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s160Fr. III B, 48. Kaynak: Strabon XVI 4, 2–4 (C. 767–769).
Şimdi Eratosthenes'in Arabistan hakkında bundan sonra ortaya koyduğu beyanlara dönüyoruz. Mesut Arabistan ile Koile Suriye ve Yahudiye arasında, Arap Körfezi'nin iç ucuna kadar uzanan kuzeydeki çöl kısmı hakkında şunları söyler: Arap Körfezi'nin Nil'e yakın iç ucu olan Heroonpolis'ten Nabataioi'nin Petra'sına ve Babil'e kadar beş bin altı yüz stadion vardır. Bu yolun tamamı yaz gün doğusuna doğru gider ve yakındaki Arap kavimlerinin, Nabataioi'nin, Khaulotaioi'nin ve Agraioi'nin ülkesinden geçer. Bunların ötesinde Mesut Arabistan uzanır; güneye doğru on iki bin stadion boyunca Atlas denizine kadar iner. Suriyelilerden ve Yahudilerden sonra orada ilk önce çiftçiler oturur. Onlardan sonra kumlu ve çorak bir toprak gelir; birkaç hurma ağacı, dikenli çalılar, ılgın ve kuyu suyu vardır, Gedrosia'da olduğu gibi. Burada çadırda yaşayan Araplar ve deve çobanları oturur. En güneydeki, Etiyopya'nın karşısında yükselen kısımlar ise yaz yağmurlarıyla sulanır ve Hindistan'da olduğu gibi yılda iki kez ekilir. Buranın ovalarda ve göllerde tükenip giden ırmakları vardır. Toprak her bakımdan verimlidir; bol bal üretilir; atlar, katırlar ve domuzlar dışında hayvan bolluğu vardır; kazlar ve tavuklar dışında her türlü kuş bulunur. Söz konusu en uçtaki ülkede dört büyük kavim oturur: Kızıldeniz'e bakan kısımda Minaioi, en büyük şehirleri Karna ya da Karnana'dır; onlara komşu olarak Sabaioi, merkez şehirleri Mariaba'dır;
Fragm. III B, 48. Strab. XVI C. 767 f. ’Enravem δὲ ἐπὶ τὰς Ἐρατοσϑένους ἀποφάσεις, ἃς ἑξῆς περὶ τῆς ᾿Δραβίας ἐκτέϑεται. φησὶ δὲ περὶ τῆς προσαρκτίου καὶ ἐρήμης, ἥτις ἐστὶ μεταξὺ τῆς τε εὐδαίμονος Δραβίας καὶ τῆς Κοιλοσύρων καὶ τῶν Ἰουδαίων, μέχρι τοῦ μυχοῦ τοῦ ’Apaßiov κόλπου, διότι ἀπὸ Ἡρώων πόλεως, ἥτις ἐστὶ πρὸς τῷ Νείλῳ μυχὸς τοῦ ᾽4ραβίου κόλπου, πρὸς μὲν τὴν Ναβαταίων Πέτραν εἰς Βαβυλῶνα πεντακισχίλιοι ἑξακόσιοι, πᾶσα μὲν πρὸς ἀνατολὰς ϑερινάς, διὰ δὲ τῶν παρακειμένων Agapiov ἐθνῶν Ναβαταίων τε καὶ Χαυλοταίων καὶ ᾿Δγφαίων' ὑπὲρ δὲ τούτων ἡ Εὐδαίμων ἐστίν, ἐπὶ μυρίους καὶ δισχιλίους ἐχκειμένη σταδίους πρὸς νότον μέχρι τοῦ ᾿ἀτλαντικοῦ πελάγους. ἔχουσι δ᾽ αὐτὴν οἷ μὲν πρῶτοι μετὰ τοὺς Σύρους καὶ τοὺς Ἰουδαίους ἄνϑρφωποι γεωργοί" μετὰ δὲ τούτους δίαμμός ἐστι γῆ καὶ λυπρά, φοίνικας ἔχουσα ὀλίγους καὶ ἄκανϑαν καὶ μυρίκην καὶ ὀρυκτὰ ὕδατα, καϑάπερ καὶ ἡ Γεδρωσία" σκηνῖται δ᾽ ἔχουσιν. αὐτὴν "Agaßes καὶ καμηλοβοσκοί. (108) τὰ δ᾽ ἔσχατα πρὸς νότον καὶ ἀνταίροντα τῇ «Αἰθιοπίᾳ βφέχεταί τε ϑερινοῖς ὄμβροις καὶ δισπορεῖται wage: πλησίως τῇ Ἰνδικῇ, ποταμοὺς δ᾽ ἔχει καταναλισκομένους εἰς πεδία καὶ λίμνας, εὐκαρπία δ᾽ ἐστὶν 7 τε ἄλλη καὶ μελιτουργεῖα δαψιλῆ, βοσκημάτων τε ἀφϑονία πλὴν ἵππων καὶ ἡμιόνῶν καὶ ὑῶν, ὄρνεά τε παντοῖα πλὴν χηνῶν καὶ ἀλεκτορίδων. κατοικεῖ δὲ τὰ μέγιστα τέτταρα ἔϑνη τὴν ἐσχάτην λεχϑεῖσαν χώραν" Μιναῖοι ἢ μὲν ἐν τῷ πρὸς τὴν ᾿Ερυϑρὰν μέρει, πόλις δ᾽ αὐτῶν ἡ μεγίστη Κάρνα ἢ Κάφνανα: 2) ἐχόμενοι δὲ τούτων Σαβαῖοι, μητρόπολις δ᾽ αὐτῶν Μαρίαβα" (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s161 üçüncü olarak Arap Körfezi'nin boğazına ve geçidine kadar uzanan Kattabaneis, kraliyet merkezlerine Tamna denir; en doğuda da Khatramotitai, şehirleri Sabata'dır.
Bunların hepsi krallarla yönetilir ve müreffehtir; tapınaklarla ve saraylarla güzelce donatılmışlardır. Evleri, kirişlerin birbirine bağlanış biçimi bakımından Mısır evlerine benzer. Dört ülke Mısır'daki Delta'dan daha büyük bir toprağı kaplar. Krallığa oğul babadan geçmez; kral tahta çıktıktan sonra ileri gelenlerden birinin ilk doğan çocuğu geçer. Biri tahta çıkar çıkmaz ileri gelen erkeklerin gebe karıları kayda geçirilir ve başlarına bekçiler konur; hangisi ilk doğurursa, kanuna göre onun oğlu alınır ve kralın halefi olarak saray usulüyle yetiştirilir.
Kattabania günnük, Khatramotitis mür verir; bunlar da öbür baharatlar da tüccarlarla mal karşılığında değiştirilir. Tüccarlar onlara Ailana'dan Minaia'ya yetmiş günde gelir [Ailana, Arap Körfezi'nin öbür iç ucunda, Gaza yakınında Ailanites denen körfez ucunda bulunan bir şehirdir; bunu daha önce söylemiştik]; Gerrhalılar ise Khatramotitis'e kırk günde varır. Arap Körfezi'nin Arabistan boyunca uzanan kenarı, Ailanites körfez ucundan başlanırsa, İskender'in yanındakilerin ve Anaksikrates'in kaydettiğine göre on dört bin stadiondur; ama bu fazla söylenmiştir. Heroonpolis'ten yola çıkanların sağında kalan Troglodytike kıyısı boyunca uzanan kenar ise Ptolemais'e ve fil avının yapıldığı yere kadar güneye ve biraz da doğuya doğru dokuz bin stadiondur; oradan boğaza kadar, daha çok doğuya doğru dört bin beş yüz stadion kadardır. Boğazı Etiyopya'ya doğru uzanan Deire denen bir burun ve aynı adı taşıyan küçük bir kasaba oluşturur; orada Balıkyiyenler oturur. Orada Mısırlı Sesostris'in, kutsal harflerle onun bu geçişini bildiren bir dikili taşı bulunduğu söylenir. Çünkü Etiyopya'yı ve Troglodytike'yi ilk boyunduruk altına alan, sonra Arabistan'a geçen ve oradan bütün Asya'yı dolaşan odur; bu yüzden pek çok yerde Sesostris Hendekleri denen yerler ve Mısır tanrılarının tapınaklarının kopyaları vardır. Deire'deki boğaz altmış stadiona kadar daralır. Ama bugün boğaz denen yer burası değildir; daha ileri gidince, iki kıta arasındaki geçidin iki yüz stadion kadar olduğu yerdir. Orada birbirini izleyen altı ada geçidi doldurur ve aralarında çok dar geçitler bırakır; malları sallarla bu geçitlerden bir yandan öbür yana taşırlar ve buraya boğaz derler. Adalardan sonraki yolculuk, körfez boyunca kıvrılarak mür yetişen ülkenin kıyısından güneye ve aynı zamanda doğuya doğru tarçın yetişen ülkeye kadar gider; beş bin stadion kadardır. Bu ülkenin ötesine bugüne kadar kimsenin varmadığını söylerler. Kıyıda pek çok şehir yoktur, ama iç kesimlerde pek çok güzel şehir vardır. Eratosthenes'in Arabistan hakkında söyledikleri bunlardır. —
Fr. III B, 49. Kaynak: Agathemeros II 14 (GGM II s. 475).
Arap Körfezi dar ve uzundur. Heroonpolis'ten başlar ve Troglodytike boyunca av için kurulmuş Ptolemais'e kadar uzanır; bu uzunluk dokuz bin stadiondur.
Fragm. III B, 48 (devam). τρίτοι δὲ Κατταβανεῖς, καϑήκοντες πρὸς τὰ στενὰ καὶ τὴν διάβασιν τοῦ ᾿Δφαβίου κόλπου, τὸ δὲ βασίλειον αὐτῶν Τάμνα καλεῖται" πρὸς ἕω δὲ μάλιστα Χάτραμωτῖται, πόλιν δ᾽ ἔχουσι Σάβαταν.") Μοναρχοῦνται δὲ πᾶσαι καί εἰσιν εὐδαίμονες, κατεσκευασμέναι καλῶς ἱεροῖς τε καὶ βασιλείοις" ai τε οἰκίαι ταῖς Al γυπτίαις ἐοίκασι κατὰ τὴν τῶν ξύλων ἔνδεσιν᾽ χώραν δ᾽ ἐπέχουσιν οἱ τέτταρες wouol μείξω τοῦ κατ᾽ “4ἴγυπτον Δέλτα" διαδέχεται δὲ τὴν βασίλειαν οὐ παῖς παρὰ πατρός, ἀλλ᾽ ὃς ἂν πρῶτος γεννηϑῇ τινι τῶν ἐπιφανῶν παῖς μετὰ τὴν κατέ. στασιν τοῦ βασιλέως" ἅμα γὰρ τῷ κατασταϑῆναί, τινα εἰς τὴν ἀρχὴν ἀναγράφονται τὰς ἐγκύους. γυναῖκας τῶν ἐπιφανῶν ἀνδρῶν, καὶ ἐφιστᾶσι φύλακας" ἥτις [δ᾽] ἂν πρώτη τέκῃ, τὸν ταύτης" 5) υἱὸν νόμος ἐστὶν ἀναληφϑέντα τρέφεσϑαι βασιλικῶς,. ὡς διαδεξόμενον. Φέρει δὲ λιβανωτὸν μὲν ἡ Κατταβανία, σμύρναν δὲ ἡ Χατραμοωτῖτις᾽ καὶ ταῦτα δὲ καὶ τὰ ἄλλα ἀρώματα μεταβάλλονται τοῖς ἐμπόροις. ἔρχονται δὲ πρὸς αὐτοὺς ἐξ Αἰλάνων μὲν εἰς Μιναίαν ἐν ἑβδομήκοντα ἡμέραις" [ἔστι δ᾽ ἡ Aldava πόλις ἐν ϑατέρῳ μυχῷ τοῦ "Agaßiov κόλπου, τῷ κατὰ Γάξαν τῷ Albeviry καλουμένῳ, καϑάπερ εἰρήκαμεν" Teggeioı®) δ᾽ εἰς τὴν “Χατραμωτῖτιν ἐν τετταράκουτα ἡμέραις ἀφικνοῦνται. τοῦ δ᾽ ᾿Δφαβίου κόλπου τὸ μὲν παρὰ τὴν ᾿Δραβίαν πλευρὸν ἀρχομένοις ἀπὸ τοῦ Alkavirov μυχοῦ, καϑάπερ οἱ περὶ ᾿ἡλέξανδρον ἀνέγραψαν καὶ ’Avafırgarn,t) μυρίων καὶ τετρακισχιλίων σταδίων ἐστίν" εἴρηται δὲ ἐπὶ πλέον.) τὸ δὲ κατὰ τὴν Τρωγλοδυτικήν, ὅπερ ἐστὴν ἐν δεξιᾷ ἀποπλέουσιν ἀπὸ Ἡρώων πόλεως, μέχρι μὲν Πτολεμαΐδος καὶ τῆς τῶν ἐλεφάντῶν ϑήρας, ἐννακισχίλιοι πρὸς μεσημβρίαν στάδιοι καὶ μικρὸν ἐπὶ τὴν ἕω" ἐντεῦϑεν δὲ μέχρι τῶν στενῶν, ὡς τετρακισχίλιοι καὶ πεντακόσιοι πρὸς τὴν ἕω μᾶλλον. (169) ποιεῖ δὲ ἄκρα τὰ στενὰ πρὸς τὴν Aldıomiav, ΖΔειρὴ καλουμένη, καὶ πολίχνιον ὁμώνυμον αὐτῇ" κατοικοῦσι δὲ ᾿Ιχϑυοφάγοι. καί φασιν ἐνταῦϑα στήλην εἶναι Σεσώστριος τοῦ Αἰγυπτίου, βηνύουσαν ἱεροῖς γφάμμασι τὴν διάβασιν αὐτοῦ. φαίνεται γὰρ τὴν 4ἰϑιοπίδα καὶ τὴν Τρωγλοδυτικὴν πρῶτος καταστρεψάμενος οὗτος, εἶτα διαβὰς εἰς τὴν ᾿Δραβίαν, κἀντεῦϑεν τὴν ᾿4σίαν ἐπελθὼν τὴν σύμπασαν" διὸ δὴ πολλαχοῦ Σεσώστριος χάρακες “προσαγορεύονται, καὶ ἀφιδρύματά. ἐστιν Αἰγυπτίων ϑεῶν ἱερῶν. τὰ δὲ κατὰ 4ειρὴν στενὰ συνάγεται, εἰς σταδίους ἕξήκοντα" οὐ μὴν ταῦτά γε καλεῖται νυνὶ στενά, ἀλλὰ προσπλεύσασιν ἀπωτέρω, καϑὸ τὸ μὲν δίαρμά ἐστι τὸ μεταξὺ τῶν ἠπείρων διακοσίων που σταδίων, ἕξ δὲ νῆσοι συνεχεῖς ἀλλήλαις τὸ δίαρμα ἐκπληροῦσαι στενοὺς τελέως διάπλους ἀπολείπουσι, δι’ ὧν σχεδίαις τὰ φορτία κομίξουσι δεῦρο κἀκεῖσε, καὶ λέγουσι ταῦτα στενά. μετὰ δὲ τὰς νήσους ὁ ἑξῆς πλοῦς ἐστιν ἐγκολπίξουσι παρὰ τὴν σμυφνοφόρον ἐπὶ τὴν μεσημβρίαν ἅμα καὶ τὴν ξω μέχρι πρὸς τὴν τὸ κιννάμωμον φέρουσαν, ὅσον πεντακισχιλίων σταδίων" πέρα δὲ ταύτης οὐδένα ἀφῖχϑαί φασι) μέχρι νῦν. πόλεις δ᾽ ἐν μὲν τῇ, παραλίᾳ μὴ πολλὰς εἶναι, κατὰ δὲ τὴν μεσόγαιαν πολλὰς Πα ΤΣ καλῶς. τὰ μὲν δὴ τοῦ ᾿Ερατοσϑένους περὶ τῆς ᾿Δραβίας τοιαῦτα. — — Fragm. III B, 49. Agathem. II, 14. Ὁ δὲ ’Apaßuog κόλπος, στενὸς ὧν καὶ προμήκης, ἄρχεται ἀπὸ Ἡρώων πόλεως, παρὰ τὴν Τρωγλοδυτικὴν ἕως τῆς Πτο- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s162 [Oradan Deire'deki boğaza kadar] dört bin beş yüz stadionluk bir yolculuk vardır; Deire'deki boğaz altmış stadiondur. Oradan Kızıldeniz boyunca okyanusa kadar beş bin stadionluk bir yolculuk vardır; geri kalanında deniz yolculuğu yapılmaz. Arabistan boyunca uzanan kenar ise Ailanites körfez ucundan itibaren on dört bin stadiondur. Arabistan'ın kendisi Kızıldeniz'e kadar iner ve on iki bin stadion uzunluğundadır.
Fragm. III B, 49 (devam). λεμαΐδος τῆς ἐπὶ ϑήρας, σταδίων ὃ. τὸ μῆκος" [ἐντεῦϑεν δὲ ἕως τῶν κατὰ Asıoyv στενῶν] πλοῦς σταδίων dp‘ τὰ δὲ κατὰ Asıoyv στενὰ σταδίων ξ΄. ἔνϑεν ἑξῆς πλοῦς παρὰ τὴν ᾿Ερυϑρὰν ϑάλασσαν ἕως ὠκεανοῦ σταδίων ε΄" τὸ δὲ λοιπὸν οὐ πλεῖται.) Τὺ δὲ παρὰ τὴν ’Agaßiav πλευρὰν ἀπ’ Αἰλανίτου μυχοῦ σταδίων μυρίων ὃ. Αὐτὴ δὲ ἡ ᾿Δραβία εἰς τὴν ᾿Ερυϑρὰν καϑήκει καὶ μεμήκυται ἐπὶ σταδίων μυρίων δισχιλίων. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s167Fr. III B, 50 (Plinius VI 163) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 51. Kaynak: Strabon XVII 1, 1–2 (C. 785–786).
— Bu kavimlere komşu olan ve geriye kalan bölgeleri, yani Nil çevresini anlatmamız gerekiyor. Burada da önce Eratosthenes'in beyanlarını ortaya koymalıyız.
Söylediğine göre Nil, Arap Körfezi'nin bin stadion batısında akar ve biçimce ters çevrilmiş N harfine benzer. Çünkü, der, Meroe'den kuzeye doğru iki bin yedi yüz stadion kadar aktıktan sonra yeniden geri döner ve güneye, kış gün batısına doğru üç bin yedi yüz stadion kadar akar. Meroe çevresindeki yerlerle neredeyse aynı hizaya gelip Libya'nın içine doğru epeyce ilerledikten sonra ikinci bir dönüş yapar ve kuzeye doğru akar: biraz doğuya sapa sapa beş bin üç yüz stadion akıp büyük çağlayana, bin iki yüz stadion daha akıp Syene'deki küçük çağlayana, beş bin üç yüz stadion daha akıp denize varır. Nil'e iki ırmak dökülür. Bunlar doğudaki bazı göllerden gelir ve büyükçe bir ada olan Meroe'yi aralarına alır. Doğu kenarı boyunca akanına Astaboras, öbürüne Astapus denir; ama kimileri bu ikincisine Astasobas der ve Astapus'un başka bir ırmak olduğunu, güneydeki bazı göllerden çıktığını, Nil'in aşağı yukarı dümdüz akan ana gövdesini onun oluşturduğunu, Nil'in taşmasını da yaz yağmurlarının sağladığını söyler. Astaboras ile Nil'in birleştiği yerin yedi yüz stadion yukarısında, adayla aynı adı taşıyan Meroe şehri bulunur. Meroe'nin yukarısında bir ada daha vardır; burada Psammetikhos zamanında ayaklanıp kaçan Mısırlılar oturur. Bunlara, sonradan gelenler anlamında, Sembritai denir. Başlarında bir kadın hükümdar vardır, ama Meroe'dekilere tabidirler. Meroe'nin iki yanında daha aşağıdaki bölgelerde, Nil boyunca Kızıldeniz'e doğru Etiyopyalılara tabi olan ve Mısırlılarla sınırdaş bulunan Megabaroi ile Blemmyes oturur;
Fragm. III B, 51. Strab. XVII C. 785 f. — τὰ λειπόμενα καὶ συνεχῆ τοῖς ἔϑνεσι τούτοις, ταῦτα δ᾽ ἐστὶ τὰ περὶ τὸν Νεῖλον, ἐκϑετέον. κἀνταῦϑα δ᾽ ᾿Ερατοσϑένους ἀποφάσεις προεχϑετέον. Φησὶ δὴ τοῦ ᾿ἀραβίου κόλπου πρὸς τὴν ἑσπέραν χιλίους σταδίους διέχειν τὸν Νεῖλον, παραπλήσιον ὄντα κατὰ τὸ στόμα) τῷ γράμματι τῷ Ν΄) κειμένῳ ἀνάπαλιν. ῥυεὶς γάρ, φησί, ἀπὸ Μερόης ἐπὶ τὰς ἄρχτους ὡς δισχιλίους καὶ ἕπτακοσίους σταδίους, πάλιν ἀναστρέφει, πρὸς μεσημβρίαν καὶ τὴν χειμερινὴν δύσιν ὡς τρισχιλίους καὶ ἑπτακοσίους σταδίους, καὶ σχεδὸν ἀντάρας τοῖς κατὰ Μερόην τόποις καὶ εἰς τὴν Διβύην πολὺ προπεσὼν ") καὶ τὴν ἑτέραν ἐπιστροφὴν ποιησάμενος πρὸς τάς ἄρχτους φέρεται πεντακισχιλίους μὲν καὶ τριακοσίους σταδίους ἐπὶ τὸν μέγαν καταράχτην, μικρὸν παρεπιστρέφων πρὸς τὴν ἕω, χιλίους δὲ καὶ διακοσίους τοὺς ἐπὶ τὸν ἐλάττω τὸν κατὰ Συήνην, πεντακισχιλίους δὲ ἄλλους καὶ τριακοσίους ἔπι τὴν ϑάλατταν. ἐμβάλλουσι δ᾽ εἰς αὐτὸν δύο ποταμοί, φερύμενοι μὲν ἔχ τινῶν λιμνῶν ἀπὸ τῆς ἕω, περιλαμβάνοντες δὲ νῆσον εὐμεγέϑη τὴν Μερόην: ὧν ὁ μὲν ᾿Δσταβόρας καλεῖται κατὰ τὸ πρὸς ἕω πλευρὸν ῥέων, ἅτερος δ᾽ ᾿άστά. πους" οἵ δ᾽ ᾿ἀστασόβαν καλοῦσι, τὸν δ᾽ ᾿ἀστάπουν ἄλλον εἶναι, ῥέοντα ἔκ τινῶν λιμνῶν ἀπὸ μεσ ίας, καὶ Ö τὸ κατ᾽ εὐθεῖαν σῶμα τοῦ Nelov τὴν ie: φῶσιν αὐτοῦ τοὺς ϑερινοὺς ὄμβρους παρασκευάξειν. ὑπὲρ δὲ τὰς συμβολὰς τοῦ ᾿Ασταβόρα καὶ τοῦ Νείλου σταδίοις ἕπταχοσίοις Μερόην εἶναι πόλιν ὁμώνυμον τῇ νήσῳ ἄλλην δ᾽ εἶναι νῆσον ὑπὲρ τῆς Μερόης, ἣν ἔχουσιν οἵ Alyvariov φυγάδες οἱ ἀποστάντες ἐπὶ ἹῬαμμιτίχου, καλοῦνται δὲ Σεμβρῖται, ὡς ἂν ἐπήλυδες" βασιλεύονται δὲ ὑπὸ γυναικός; ὑπ«κούουσι δ) δὲ τῶν ἐν Μερόῃ. τὰ δὲ κατωτέρω ἑκατέρωθεν Μερόης, παρὰ μὲν τὸν Νεῖλον πρὸς τὴν ᾿Ερυϑρὰν Meyaße00: χαὶ Ββλέμμνες, Αἰὐἰϑιόπων ὑπακούοντες, Αἰγυπτίοις δ᾽ (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s168 deniz kıyısında ise Troglodytai. Meroe hizasındaki Troglodytai Nil'den on ya da on iki günlük yol uzaklıktadır. Nil'in akışının solunda, Libya'da, büyük bir kavim olan Nubai oturur; Meroe'den başlayıp ırmağın dirseklerine kadar uzanırlar; Etiyopyalılara tabi değildirler, birkaç ayrı krallığa bölünmüşlerdir. Mısır'ın deniz kıyısı, Pelusion ağzından Kanobos ağzına kadar bin üç yüz stadiondur. Eratosthenes'in anlattıkları bunlardır.
Fr. III B, 52. Kaynak: Proklos, Platon'un Timaios'una Şerh (s. 37 B).
Başkaları ise Nil'in, ona dökülen bazı yağmurlarla kabardığını söyler; bunu Eratosthenes açıkça söylemiştir. […]
Eratosthenes artık Nil'in kabarmasının sebebini aramaya bile gerek olmadığını söyler; çünkü bazı kişiler Nil'in kaynaklarına açıkça varmış ve orada yağan yağmurları görmüşlerdir; böylece Aristoteles'in açıklaması doğrulanmış olur.
Fragm. III B, 51 (devam). ὕμοροι᾽ παρὰ ϑάλατταν δὲ Τρωγλοδύται" διεστᾶσι ὃὲ εἰς δέκα ἢ δώδεκα ἡμερῶν ὁδὸν ol κατὰ τὴν Μερόην Τρωγλοδύται τοῦ Νείλου. ἐξ ἀριστερῶν δὲ τῆς δύσεως τοῦ Νείλου Νοῦβαι κατοικοῦσιν ἐν τῇ Außon, μέγα ἔϑνος, ἀπὸ τῆς Meρόης ἀρξάμενοι μέχρι τῶν ἀγκώνων, οὐχ ὑποταττόμενοι τοῖς Αἰϑίοψιν, ἀλλ᾽ ἰδίᾳ κατὰ πλείους βασιλείας διειλημμένοι. τῆς δ᾽ Alyunrov τὸ παρὰ τὴν ϑάλαττάν. ἐστιν ἀπὸ τοῦ Πηλουσιακοῦ στόματος πρὸς τὸ “Κανωβικὸν στάδιοι χίλιοι") τριακόσιοι. Ἐρατοσϑένης μὲν οὖν οὕτως. — Fragm. III B, 52. Procl. in Plat. Tim. p. 37 B. ἄλλοι δέ φασιν, ὅτι αὔξεται ὃ Νείλος ἀπὸ ὄμβρων τινῶν εἰς αὐτὸν ἐχχεομένων, ὡς εἴρηται διαρρήδην ὑπὸ ’Eoeτοσϑένους. --- — — — Ἂς Ἵ (Ὁ) Ἐρατοσϑένης δὲ οὐκέτι φησὶν οὐδὲ ξητεῖν χρῆναι αἰτίαν τῆς αὐξήσεως τοῦ Νείλου, σαφῶς καὶ ἀφικομένων τινῶν εἰς τὰς τοῦ Νείλου πηγὰς καὶ τοὺς ὄμβφους τοὺς γινομένους ἑωρακότων, ὥστε κρατύνεσϑαι τὴν ᾿Δριστοτέλους ἀπόδοσιν. 6 (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s170Fr. III B, 53 (Plinius V 39) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 54. Kaynak: Strabon II 1, 40 (C. 93).
Eratosthenes İskenderiye'den Kartaca'ya on üç bin stadiondan fazla olduğunu söyler.
[Fr. III B, 55.] Kaynak: Strabon XVII 3, 1 (C. 824–825). Berger bu fragmanı köşeli ayraç içinde, şüpheli olarak verir.
Meskûn dünyayı kıtalara bölenler onu eşit olmayan parçalara bölmüşlerdir; çünkü üçe bölmek üç eşit parçaya bölmeyi gösterir. Oysa Libya meskûn dünyanın üçte biri olmaktan o kadar uzaktır ki Avrupa'yla birleştirilse bile Asya'ya eşit sayılamaz gibi görünür.
(C. 825) Libya'nın biçimi, düz bir yüzey üzerinde tasavvur edilirse bir dik üçgendir. Tabanı bizim taraftaki kıyıdır; Mısır'dan ve Nil'den Maurusia'ya ve Sütunlar'a kadar uzanır. Buna dik olan kenarı, Nil'in Etiyopya'ya kadar oluşturduğu kenardır; biz onu okyanusa kadar uzatırız. Dik açının karşısındaki kenar da Etiyopyalılar ile Maurusialılar arasında okyanus boyunca uzanan bütün kıyıdır. Bu şeklin tepesindeki kısım ise artık bir bakıma yanık kuşağa düşer; oraya ulaşılamadığı için onun hakkında tahminle konuşuruz, bu yüzden ülkenin en büyük genişliğini bile söyleyemeyiz. Ama önceki bölümlerde şu kadarını söylemiştik: İskenderiye'den güneye, Etiyopyalıların kraliyet şehri Meroe'ye giden kişi için on bin stadion kadar yol vardır; oradan dümdüz yanık kuşak ile meskûn kuşağın sınırlarına kadar üç bin stadion daha. Libya'nın en büyük genişliği de hiç değilse bu kadar, yani on üç ya da on dört bin stadion kabul edilmelidir; uzunluğu ise bunun iki katından biraz azdır.
Fr. III B, 56. Kaynak: Strabon II 5, 20 (C. 123).
Eratosthenes Büyük Syrtis'in çevresinin beş bin stadion olduğunu söyler; derinliği ise Hesperides'ten Automala'ya, yani Kyrenaike ile oradaki Libya'nın geri kalanı arasındaki sınıra kadar bin sekiz yüz stadiondur.
Fr. III B, 57 (Plinius V 41) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 58. Kaynak: Strabon III 5, 5 (C. 170).
Kimileri Sütunlar'ı Kalpe ile Libya'dan onun karşısında yükselen Abilyks dağı saymıştır. Eratosthenes bu dağın Nomad kavimlerinden Metagonion'un ülkesinde bulunduğunu söyler. […] Dikaiarkhos, Eratosthenes, Polybios ve Yunanlıların çoğu Sütunlar'ın boğazın çevresinde olduğunu bildirir.
Fr. III B, 59. Kaynak: Strabon XVII 3, 2 (C. 825).
Yakında denizin üstünde küçük bir kasaba da vardır; barbarlar ona Tringa der, Artemidoros Lynks adını vermiştir, Eratosthenes ise Liksos.
Fr. III B, 60. Kaynak: Strabon XVII 3, 8 (C. 829).
Artemidoros Eratosthenes'e karşı çıkar; çünkü Eratosthenes, Maurusia'nın batı burunları çevresinde Lynks yerine Liksos adlı bir şehirden söz eder; ayrıca hiçbir izi görülmeyen, yıkılmış pek çok Fenike şehrinden bahseder; batıdaki Etiyopyalılarda da havanın […] sabah ve akşam saatlerinde yoğun ve sisli olduğunu söyler. —
Fragm. III B, 54. Strab. II C. 93. ἐκ δὲ ᾿Δλεξανδρείας εἰς Καρχηδόνα ὑπὲρ μυρίους καὶ τρισχιλίους (φησὶν Ἐ.). — [Fragm. III B, 55. Strab. XVII C. 824 f. οἵ μὲν οὖν πρὸς τὰς ἠπείρους τὴν οἰκουμένην διελόντες ἀνίσως διεῖλον" ἐμφαίνει γὰρ τὸ τριχῆ τὸ εἰς τρία ἴσα" τοσοῦτο δ᾽ ἀπολείπεται τοῦ τρίτον εἶναι μέρος τῆς οἰκουμένης ἡ Λιβύη, ὥστε καὶ συντεϑεῖσα μετὰ τῆς Εὐρώπης οὐκ ἂν ἐξισάξειν δόξειε τῇ Asia’ C. 825. ἔστι δὲ ὀρθογωνίου τριγώνου τὸ σχῆμα, ὡς ἄν τις ἐν ἐπιπέδῳ νοήσειε, βάσιν μὲν ἔχον τὴν #09” ἡμᾶς παραλίαν τὴν ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου καὶ Νείλου μέχρι “Μαυρουσίας καὶ Στηλῶν, πρὸς ὀρϑὰς δὲ ταύτῃ πλευράν, ἣ ὁ Νεῖλος ποιεῖ μέχρι Aldıonias, προσεκβαλλόντων ἡμῶν ἕως Ὠκεανοῦ, τὴν δ᾽ ὑποτείνουσαν τῇ ὀρϑῇ τὴν παρωκεανῖτιν ἅπασαν τὴν μεταξὺ «ἰϑιόπων καὶ Μαυρουσίων. τὸ μὲν οὖν κατ᾽ αὐτὴν τὴν κορυφὴν τοῦ λεχϑέντος σχήματος. ἤδη πῶς ὑποπῖπτον τῇ διακεκαυμένῃ, λέγομεν ἐξ εἰκασμοῦ διὰ τὸ ἀπρόσιτον, ὥστ᾽ οὐδὲ τὸ μέγιστον πλάτος τῆς χώρας ἔχοιμεν ἂν λέγειν" τὸ μέντοι τοσοῦτον ἐν τοῖς πρόσϑεν λόγοις ἔφαμεν, ὅτι ἐξ ᾿Αλεξανδρείας εἰς Μερόην τὸ βασίλειον τῶν Aldıoaav πρὸς νότον ἰόντι στάδιοί εἰσι περὶ μυρίους, ἐκεῖϑεν δ᾽ ἐπ᾽ εὐθείας ἐπὶ τοὺς ὅρους τῆς διακεκαυμένης καὶ τῆς οἰχουμένης ἄλλοι τρισχίλιοι" τὸ γοῦν αὐτὸ ϑετέον τὸ μέγιστον πλάτος τῆς Außöns, μυρίους καὶ τρισχιλίους ἢ τετρακισχιλίους σταδίους, μῆκος δὲ μικρῷ ἔλαττον ἢ διπλάσιον. — Fragm. III B, 56. Strab. II C. 123. τῆς δὲ μεγάλης Σύρτεώς φησιν ᾿Εφατοσϑένης τὸν κύκλον εἶναι wevremayı ion, τὸ δὲ βάϑος χιλίων ὀκτακοσίων ἀφ’ ἹἙσπερίδων εἰς Αὐτόμαλα καὶ τὸ τῆς Κυρηναίας μεϑόριον πρὸς τὴν ἄλλην τὴν ταύτῃ Λιβύην. — Fragm. III B, 58. Strab. III C. 170. ἔνιοι. δὲ Στήλας ὑπέλαβον τὴν Κάλπην καὶ τὴν ᾿4βίλυκα, τὸ ἀντικείμενον ὄρος ἐκ τῆς Λιβύης. ὅ φησιν ᾿Ερατοσϑένης ἐν τῷ Μεταγωνίῳ, Νομαδικῷ ἔϑνει, ἰἱδρὺσϑαι" χαὶ “ικαίαρχος δὲ καὶ ᾿Ερατοσϑένης καὶ ἡ Πολύβιος καὶ οἵ πλεῖστοι τῶν Ἑλλήνων περὶ τὸν πορϑμὸν ἀποφαίνουσι τὰς Στήλας. — Fragm. III B, 59. Strab. XVII C. 825. πλησίον δὲ καὶ πολίχνιον μικρὸν ὑπὲρ τῆς ϑαλάττης, ὕπερ Τρίγγα καλοῦσιν ol βάρβαροι, Avyya δ᾽ ὁ ᾿Δρτεμίδωρος προσηγόρευχε, ᾿Ερατοσϑένης δὲ Λίξον. — Fragm. III B, 60. Strab. XVII C. 829. ᾿Δρτεμίδωρος δ᾽ ᾿Ερατοσϑένει μὲν ἀντιλέγει, διότι Alkov τινά φησι πόλιν περὶ τὰ ἄκρα τῆς “Μαυρουσίας τὰ ἑσπέρια ἀντὶ Avyyös' Φοινικικὰς δὲ πόλεις κατεσκαμμένας 1) παμπύλλας τινάς, ὧν οὐδὲν ἰδεῖν ἐστιν ἴχνος ἐν δὲ τοῖς ἔσπεθίοις Aldioyı *robs ἀέρας πλατεῖς φήσας "ἢ ταῖς τὲ ὀρϑριναῖς ὥραις καὶ ταῖς δειλιναῖς παχεῖς καὶ ἀχλυώδεις εἶναι τοὺς “Ὁ - (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s173Fr. III B, 61. Kaynak: Strabon II 1, 41 (C. 92).
Hipparkhos ikinci kitabında, yeterince söz ettiğimiz Tauros boyundaki dağlarla ilgili aynı araştırmayı yeniden ele aldıktan sonra meskûn dünyanın kuzey kısımlarına geçer.
Fr. III B, 62. Kaynak: Strabon II 1, 34 (C. 86).
— Kuzeydeki kısımlar da iyi alınmamıştır.
Fr. III B, 63. Kaynak: Strabon XI 8, 8–9 (C. 513–514).
Eratosthenes şöyle der: Arakhotoi (?) ile Massagetai, Oksos boyunca Baktrialıların batısında oturur. Sakai ile Sogdianoi bütün topraklarıyla Hindistan'ın karşısında bulunur; Baktrialılar ise ancak küçük bir kısımla, çünkü topraklarının büyük kısmı Paropamisos boyunca uzanır. Sakai'yi Sogdianoi'den İaksartes, Sogdianoi'yi Baktrialılardan Oksos ayırır. Hyrkanialılar ile Arioi arasında Tapyroi oturur. Hyrkanialılardan sonra denizin çevresinde, onu kuşatarak Amardoi, Anariakai, Kadusioi, Albanoi, Kaspioi ve Uitioi, belki de İskitlere kadar başka kavimler oturur; Hyrkanialıların öbür yanında ise Derbikes. Kadusioi, Parakhoathras dağının eteklerinde Medlerle ve Matianoi ile komşudur.
Uzaklıkları da şöyle verir: Hazar denizinden Kyros ırmağına kadar bin sekiz yüz stadion kadar; oradan Hazar Kapıları'na beş bin altı yüz; sonra Arioi ülkesindeki İskenderiye'ye altı bin dört yüz; sonra Zariaspa da denen Baktra şehrine üç bin sekiz yüz yetmiş; sonra İskender'in vardığı İaksartes ırmağına beş bin kadar; hepsi birden yirmi iki bin altı yüz yetmiş stadion.
Fr. III B, 64 (Plinius VI 45) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 65. Kaynak: Strabon II 1, 39–40 (C. 91–92).
Hipparkhos bir sonraki kanıtlamasında da hata eder. Bu kanıtlamayla şu sonuca varmak ister: Eratosthenes'in on bin stadion dediği Thapsakos'tan Hazar Kapıları'na giden yol dümdüz bir çizgi üzerinde ölçülmemiştir, Eratosthenes onu dümdüz ölçülmüş gibi aktarır; oysa doğru çizgi çok daha kısadır. Hipparkhos'un izlediği yol şudur: Eratosthenes'e göre de Kanobos ağzından geçen meridyen ile Kyaneai'den geçen meridyen aynıdır, der; bu meridyen Thapsakos'tan geçenden altı bin üç yüz stadion uzaktadır; Kyaneai de, Kolkhis'ten Hazar denizine aşan geçidin bulunduğu Hazar dağından altı bin altı yüz stadion uzaktadır. Öyleyse Kyaneai'den geçen meridyenden Thapsakos'a ve Hazar dağına olan uzaklıklar arasında yalnızca üç yüz stadionluk bir fark vardır; demek ki Thapsakos ile Hazar dağı bir bakıma aynı meridyen üzerinde bulunur. Bundan da Hazar Kapıları'nın Thapsakos'a ve Hazar dağına eşit uzaklıkta olduğu sonucu çıkar;
Fragm. III B, 61. Strab. II C. 92. Ἔν δὲ τῶ δευτέρῳ ὑπομνήματι ἀναλαβὼν πάλιν τὴν αὐ. τὴν ξήτησιν τὴν περὶ τῶν ὀρῶν") τῶν κατὰ τὸν Ταῦρον. περὶ ὧν ἱχανῶς εἰρήκαμεν, μεταβαίνει (Ἵππαρχος) πρὸς τὰ βόρεια μέρη τῆς οἰκουμένης. — Fragm. III B, 62. Strab. II C. 86. — οὐκ εὖ δὲ οὐδὲ αἱ βόρειοι λαμβάνονται μερίδες. — Fragm. III B, 63. Strab. XI C. 513 f. φησὶ δ᾽ ᾿Ερατοσϑένης τοὺς *’Apaywrodg *2) χαὶ Maoorγέτας τοῖς Βακτρίοις παρακεῖσϑαι πρὸς δύσιν παρὰ τὸν Ὦξον, καὶ Σάκας μὲν καὶ Σογδιανοὺς τοῖς ὅλοις ἐδάφεσιν ἀντικεῖσϑαι τῇ ᾿ἸΙνδικῇ, Βακτρίους δ’ ἐπ᾽ ὀλίγον" τὸ γὰρ πλέον τῷ Παροπαμισῷ παρακεῖσϑαι" διείργειν δὲ Σάκας μὲν καὶ Σογδιανοὺς τὸν Ἰαξάρτην, καὶ Σογδιανοὺς δὲ καὶ Βακτριανοὺς τὸν Ὧξον, μεταξὺ δὲ Ὑρκανῶν καὶ ’Agiov Ταπύρους οἰκεῖν" κύκλῳ δὲ περὶ τὴν ϑάλατταν μετὰ τοὺς Ὑρκανοὺς ᾿“μάρδους TE καὶ ᾿Δνιαράκας καὶ Καδουσίους καὶ ᾿Δλβανοὺς καὶ Κασπίους καὶ Οὐιτίους, τάχα δὲ καὶ ἑτέρους μέχρι Σκυϑῶν, ἐπὶ ϑάτερα δὲ μέρη τῶν Ὑρκανῶν Δέρβικας, τοὺς δὲ Καδουσίους συμψαύειν Μήδων καὶ Ματιανῶν ὑπὸ τὸν Παραχοάϑραν. Τὰ δὲ διαστήματα οὕτω λέγει: ἀπὸ μὲν τοῦ Κασπίου ἐπὶ τὸν Κῦρον ὡς χιλίους ὀκτακοσίους σταδίους, ἔνϑεν δ᾽ ἐπὶ Kaoniaz πύλας πεντακισχιλίους ἑξακοσίους, εἶτ᾽ εἰς ᾿Δλεξάνδρειαν τὴν ἐν ᾿Δρίοις ἑξακισχιλίους τετρακοσίους, εἶτ᾽ εἰς Βάκχτραν τὴν πόλιν, ἣ καὶ Ζαριάσπα καλεῖται, τρισχιλίους ὀκτακοσίους ἑβδομήκοντα, εἶτ᾽ ἐπὶ") τὸν Ἰαξάρτην ποταμόν, ἐφ᾽ ὃν ᾿ἡλέξανδρος ἧκεν, ὡς πεντακισχιλίους" ὁμοῦ δισχίλιοι δισμύριοι ἑξακόσιοι ἑβδομήκοντα. — Fragm. III B, 65. Strab. II C. 91. Πλημμελεῖ δὲ (Ἵππαρχος) καὶ ἐν τῷ ἑξῆς ἐπιχειρήματι, ἐν ᾧ συνάγειν βούλεται, ὅτι τὴν ἀπὸ Θαψάκου ἐπὶ Κασπίους πύλας ὁδόν, ἣν μυρίων σταδίων ᾿Ερατοσϑένης εἴρηκεν, οὐκ ἐπ᾿ εὐθείας ἀναμεμετρημένην ὡς ἐπ᾽ εὐϑείας παραδίδωσι, τῆς εὐθείας πολὺ ἐλάττονος οὔσης. ἡ δ᾽ ἔφοδός ἐστιν αὐτῷ τοιαύτη. φησὶν εἶναι καὶ κατ᾽ ᾿Ερατοσϑένη τὸν αὐτὸν μεσημβρινὸν τόν τε διὰ τοῦ Κανωβικοῦ στόματος καὶ τὸν διὰ Κυανέων, διέχειν δὲ τοῦτον τοῦ διὰ Θαψάκου ἑξακισχιλίους τριακοσίους σταδίους, τὰς δὲ Κυανέας τοῦ Κασπίου ὄρους ἑξακισχιλίους ἑξακοσίους, ὃ κεῖται κατὰ τὴν ὑπέρϑεσιν τῆν ἐπὶ τὸ Κάσπιον πέλαγος ἐκ Κολχίδος, ὥστε παρὰ τριακοσίους σταδίους τὸ ἴσον εἶναι διάστημα ἀπὸ τοῦ διὰ Κυανέων μεσημβρινοῦ ἐπί τε Θάψακον καὶ ἐπὶ τὸ Κάσπιον" τρόπον δή τινα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μεσημβρινοῦ κεῖσϑαι τήν τε Θάψακον καὶ τὸ Κάσπιον" τούτῳ δ᾽ ἀκολουϑεῖν τὸ ἀφεστάναι ἴσον τὰς Κασπίους πύλας Θαψάκου Te?) καὶ τοῦ Κασπίου, πολὺ ἐλάττους [δ᾽] ἀφεστάναι (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s174 bu uzaklık da Eratosthenes'in Hazar Kapıları ile Thapsakos arasında olduğunu söylediği on bin stadiondan çok daha azdır. Demek ki dümdüz uzaklık on bin stadiondan çok daha azdır; Eratosthenes'in Hazar Kapıları'ndan Thapsakos'a dümdüz uzaklık diye hesapladığı on bin stadion, dolambaçlı bir yolun uzunluğudur. […]
Bu, bir hatadır. Öbür hata şudur: Hipparkhos, Eratosthenes'in verdiği uzaklıkları olduğu gibi almaz ve çürütmesini onlara değil, kendi uydurduklarına yöneltir. Örneğin Eratosthenes, Pontos ağzından Phasis'e sekiz bin stadion olduğunu söylemiş, buna oradan Dioskurias'a kadar olan altı yüz stadionu eklemiş, Dioskurias'tan Hazar'a aşan geçidin de beş günlük yol olduğunu belirtmişti; bu da Hipparkhos'un kendi tahminine göre bin stadion kadar demektir; böylece Eratosthenes'e göre toplam dokuz bin altı yüz stadion eder. Hipparkhos ise bunu kısaltmış ve Kyaneai'den Phasis'e beş bin altı yüz, oradan Hazar dağına bin stadion daha olduğunu söylemiştir. Öyleyse Hazar dağı ile Thapsakos'un bir bakıma aynı meridyen üzerinde bulunduğu sonucu Eratosthenes'e göre değil, Hipparkhos'un kendisine göre çıkar.
Fr. III B, 66. Kaynak: Strabon II 1, 41 (C. 93–94).
Eratosthenes, birbirinden çok uzak yerler için aktarılan uzaklıkları vereceğini söyler; bunlarda ısrar etmez, onları kendisine nasıl ulaştıysa öyle verdiğini belirtir; yer yer de bunların dümdüz bir çizgi üzerinde aşağı yukarı ne kadar tuttuğunu ekler. Bu durumda birbiriyle uyuşmayan uzaklıklara kesin bir çürütmeyle yaklaşmamak gerekir. Hipparkhos ise hem daha önce sözü edilen yerlerde hem de Hyrkania çevresinden Baktria'ya ve onun ötesindeki kavimlere kadar olan uzaklıkları, ayrıca Kolkhis'ten Hyrkania denizine kadar olanları ele aldığı yerlerde bunu yapmaya çalışır.
Fragm. III B, 65 (devam). τῶν μυρίων, ὅσους φησὶν ἀφεστάναι ᾿Ερατοσϑένης τῆς Θαψά.κου" ἄρα πολὺ ἐλάττους ἢ μυρίους ἀφεστάναι τοὺς Ὁ ἐπ᾽ εὐϑείας. κυκλοπορίαν ἄρα εἶναι τοὺς μυρίους, [οὖς 75) λογίξεται ἐχεῖνος ἐπ᾽ εὐθείας ἀπὸ Κασπίων πυλῶν εἰς Θάψακον. --- --ἕν μὲν δὴ τοῦϑ᾽ ἁμάρτημα ἕτερον δὲ τὸ μηδὲ τὰ κείμενα παρ᾽ ἐκείνῳ ) (Ἐρατοσϑένει) διαστήματα τίϑεσθαι ὑπ᾽ αὐτοῦ (Ἱππάρχου), μηδὲ πρὸς ἐκεῖνα τὸν ἔλεγχον προσάγεσϑαι, ἀλλὰ πρὸς τὰ ὑπ᾽ αὐτοῦ πλαττόμενα. διόπερ πρῶτον μὲν ἐκείνου τὸ ἀπὸ τοῦ στόμάτος ἐπὶ Φῶσιν εἰπόντος σταδίων ὀκτακισχιλίων, καὶ προσϑέντος τοὺς εἰς “Διοσκουριάδα ἐνθένδε.) ἑξακοσίους, τὴν δ᾽ ἀπὸ Διοσκουριάδὸς εἰς τὸ Κάσπιον ὑπέρϑεσιν ἡμερῶν πέντε, ἥτις κατ᾽ αὐτὸν Ἵππαρχον εἰκάξεται λέγεσϑαι ὅσον χιλίων σταδίων, ὥστε τὴν σύμπασαν κατ᾽ ᾿Ερατοσϑένη κεφαλαιοῦσϑαι ἐννακισχιλίων ἑξακοσίων" (C. 92) αὐτὸς συντέτμηκε) καί φησιν ἐκ μὲν Κυανέων εἰς Φῶσιν πεντακισχιλίους ἑξακοσίους, εἰς δὲ Κάσπιον ἐνθένδε ἄλλους χιλίους" ὥστ᾽ οὐ κατ᾽ Ἐρατοσϑένη συμβαίνοι ἂν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πως μεσημβρινοῦ τό τε Κάσπιον εἶναι καὶ τὴν Θάψακον, ἀλλὰ κατ᾽ αὐτόν. — Fragm. III B, 66. Strab. II C. 93, 94. τοῦ γὰρ ᾿Ερατοσϑένους ἐπὶ τῶν πόρρω διεστηκότων τὰ παραδεδομένα φάσκοντος ἐρεῖν διαστήματα, μὴ διισχυριξομένου δέ, καὶ λέγοντος ὡς παρέλαβε, προστιϑέντος δ᾽ ἔστιν ὅπου τὰ ἐπ᾽ εὐθείας μᾶλλον καὶ ἧττον, οὐ δεῖ προσάγειν τὸν ἀκριβῆ ἔλεγχον τοῖς μὴ ὁμολογουμένοις πρὸς ἄλληλα διαστήμασιν" ὅπερ ποιεῖν πειρᾶται 6 Ἵππαρχος ἔν τε τοῖς πρότερον λεχϑεῖσι καὶ ἐν οἷς τὰ περὶ τὴν Ὑρκανίαν μέχρι Βακτρίων καὶ τῶν ἐπέκεινα ἐθνῶν ἐκτίϑεται διαστήματα, καὶ ru τὰ amo Κολχίδος ἐπὶ τὴν Ὑρκανίαν ϑαλατταν.ἦ) (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s178Fr. III B, 67. Kaynak: Strabon XI 7, 3 (C. 509).
Aristobulos da, bilgiyi Patrokles'ten alan Eratosthenes de Oksos'un deniz yolculuğuna elverişli olduğunu söyler. Hint mallarının çoğu bu ırmakla Hyrkania denizine indirilir, oradan Albania'ya geçirilir, sonra Kyros ırmağı ve onu izleyen yerler yoluyla Euksinos'a kadar taşınır.
Fr. III B, 68. Kaynak: Strabon XI 6, 1 (C. 507).
(Bu körfez) okyanustan güneye doğru uzanır. Başlangıçta epey dardır, içeri doğru ilerledikçe genişler, özellikle de iç ucunda beş bin stadion kadar genişliğe ulaşır. Girişten iç uca kadar olan yolculuk bundan biraz fazla olabilir; bu kısım bir bakıma artık meskûn olmayan bölgeye değer.
Fragm. III B, 67. Strab. XI C. 509. φησὶ δὲ καὶ εὔπλουν εἶναι (τὸν Ὦξον) καὶ οὗτος (’Aoıστόβουλος) καὶ ᾿Εφρατοσϑένης παρὰ Πατροκλέους λαβών, καὶ πολλὰ τῶν Ἰνδικῶν φορτίων κατάγειν εἰς τὴν Ὑρκανίαν ϑάλατταν, ἐντεῦϑεν δ᾽ εἰς τὴν ᾿Αλβανίαν περαιοῦσϑαι καὶ διὰ τοῦ Κύρου καὶ τῶν ἑξῆς τόπων εἰς τὸν Εὔξεινον καταφέρεῦϑαι. — Fragm. III B, 68. Strab. XI C. 507. (ἔστι δ᾽ ὁ κόλπος) ἀνέχων ἐκ τοῦ ὠκεανοῦ πρὸς μεσημβρίαν κατ᾽ ἀρχὰς μὲν ἱκανῶς στενός, ἐνδοτέρω δὲ πλατύνεται προϊών, καὶ μάλιστα κατὰ τὸν μυχὸν ἐπὶ σταδίους που καὶ) πεντακισχιλίους" 6 δ᾽ εἴσπλους μέχρι τοῦ μυχοῦ μικρῷ πλειόνων ἂν εἴη, συνάπτων πως ἤδη τῇ ἀοικήτῳ.) φησὶ δ᾽ (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s179 Eratosthenes, bu denizin Yunanlılarca bilinen kıyı yolculuğunu şöyle verir: Albanoi ve Kadusioi boyunca beş bin dört yüz stadion; Anariakai, Mardoi ve Hyrkanialılar boyunca Oksos ırmağının ağzına kadar dört bin sekiz yüz stadion; oradan İaksartes'e kadar iki bin dört yüz stadion.
Fr. III B, 69. Kaynak: Strabon XI 11, 5 (C. 518).
Ama İaksartes, baştan sona kadar Oksos'tan ayrı bir ırmaktır. İkisi aynı denize dökülür, ama Patrokles'in dediğine göre ağızları birbirinden seksen parasang kadar uzaktır.
Fr. III B, 70. Kaynak: Strabon XI 6, 1 (C. 508).
Dağlık bölge boyunca uzanan kıyının büyük kısmında Kadusioi oturur; Patrokles'in dediğine göre bu kısım aşağı yukarı beş bin stadion tutar. Patrokles bu denizin Pontos denizine aşağı yukarı eşit olduğunu da düşünür.
Fr. III B, 71 (Plinius VI 36) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 72. Kaynak: Rodoslu Apollonios'a Scholion, II 1247.
Eratosthenes, Kaukasos dağları denen dağların Hazar denizine yakın olduğunu söyler.
Fragm. III B, 68 (devam). ᾿Ερατοσϑένης, τὸν ὑπὸ τῶν "Eiinvov γνώριμον 1) περίπλουν τῆς ϑαλάττης ταύτης, τὸν μὲν παρὰ τοὺς ᾿Δλβανοὺς καὶ τοὺς Καδουσίους Ὗ εἶναι πεντακισχιλίων καὶ τετρακοσίων, τὸν δὲ παρὰ τὴν ᾿ἀναριακῶν") καὶ Μάρδων“) καὶ Ὑρκανῶν μέχρι τοῦ στόματος τοῦ "Nov ποταμοῦ τετρακισχιλίων καὶ ὀκτακοσίων. ἔνϑεν δ᾽ ἐπὶ τοῦ ᾿Ιαξάρτου δισχιλίων τετρακοσίων. — Fragm. III B, 69. Strab. XI C. 518. ὁ μέντοι Ἰαξάρτης dm’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ἕτερός ἔστι τοῦ Ὥξου, καὶ εἰς μὲν τὴν αὐτὴν τελευτῶν ϑάλατταν, al ὃ ἐμβολαὶ διέχουσιν ἀλλήλων, ὥς φησι Πατροκλῆς, παρασάγγας ὡς) ὀγδοήκοντα. — Fragm. III B, 70. Strab. XI C. 508. τὸ μέντοι πλέον τῆς περὶ τὴν ὀρεινὴν παραλίας Kadovσιοι νέμονται, σχεδὸν δέ τι ἐπὶ πεντακισχιλίους σταδίους, ὥς φησι Πατροκλῆς, ὃς καὶ πάρισον ἡγεῖται τὸ πέλαγος τοῦτο τῷ Ποντικῷ. — Fragm. III B, 72. Schol. Apoll. Rh. II, 1247. τὰ δὲ καλούμενα Καυκάσια ᾿Ερατοσϑένης φησὶ πλησίον εἶναι τῆς Κασπιανῆς ϑαλάσσης. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s180Fr. III B, 73. Kaynak: Strabon XI 2, 15 (C. 497).
Eratosthenes, Kaukasos'a yerlilerin Kaspion dediğini söyler; belki de bu ad Kaspioi'den türetilmiştir.
Fr. III B, 74. Kaynak: Rodoslu Apollonios'a Scholion, IV 259.
Efesoslu Artemidoros bunun yanlış olduğunu söyler; çünkü Phasis okyanusa kavuşmaz, dağlardan iner. Eratosthenes de Coğrafya'nın üçüncü kitabında aynı şeyi söyler.
Fr. III B, 75. Kaynak: Rodoslu Apollonios'a Scholion, II 399.
Phasis, Eratosthenes'in dediğine göre Armenia dağlarından gelir ve Kolkhis'te denize dökülür.
Fr. III B, 76. Kaynak: Rodoslu Apollonios'a Scholion, IV 131.
“Titenis toprağı”: Titenos ırmağından gelir; bölgeye de onun adıyla Titenis denmiştir. Eratosthenes Coğrafya'da bu ırmağı anar.
Fragm. III B, 73. Strab. XI C. 497. φησὶ δ᾽ ᾿Ερατοσϑένης ὑπὸ τῶν ἐπιχωρίων καλεῖσϑαι Κάσπιον τὸν Καύκασον. ἴσως ἀπὸ τῶν Κασπίων παρονομασϑέντα. — Fragm. III B, 74. Schol. Apoll. Rhod. IV, 259. Τοῦτο δὲ ὁ ᾿Ἐφέσιος Agrewiöogos ψεῦδος φησὶν εἶναι" τὸν γὰρ Φᾶσιν μὴ συμβάλλειν") τῷ ὠκεανῷ, ἀλλ᾽ ἐξ ὀρέων) καταφέρεσϑαι. Τὸ αὐτὸ καὶ ᾿Βρατοσϑένης ἐν γ Γεωγραφιχῶν φησί. — Fragm. III B, 75. Schol. Apoll. Rhod. II, 399. Ὁ δὲ Φᾶσις φέρεται μὲν ἀπὸ τῶν ᾿Δρμενίας ὀρῶν, ὥς φησιν ᾿Ερατοσϑένης" ἐχδίδωσι δὲ εἰς Κόλχους κατὰ ϑάλασσαν.8) — Fragm. III B, 76. Schol. Apoll. Rhod. IV, 131. Tiryvidog αἴης. Τοῦ Τιτῆνος ποταμοῦ.) ἀφ᾽ οὗ καὶ ἡ ὥρα Τιτηνὶς κέκληται, μνημονεύει ᾿Ερατοσϑένης ἐν Γεωγραφίᾳ. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s181Fr. III B, 77 (Plinius V 47), III B, 78 (Plinius VI 3) ve III B, 79 (Ammianus Marcellinus XXII 8, 10) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 80. Kaynak: Euripides'in Medeia'sına Scholion, 2. dize.
Simonides Symplegades kayalarına Synormades der. Eratosthenes ise Coğrafya'da oradan geçen yolun dar ve dolambaçlı olduğunu, bu yüzden denizcilerin kayaların kapandığını sandıklarını söyler.
Fr. III B, 81 (Bizanslı Dionysios'un Bosporos Anaplus'u, Latince çevirisiyle korunmuştur) çevrilmedi.
Fr. III B, 82. Kaynak: Tzetzes, Lykophron'a Şerh, 1285. dize.
Eratosthenes onlara Synormades der ve Euksinos Pontos'un çevresinde, yani boğazın çevresinde gizli ve göze görünmez durduklarını söyler.
Fragm. III B, 80. Schol. Eurip. Med. 2. τὰς δὲ Συμπληγάδας 6 Σιμωνίδης συνορμάδας φησίν. ᾿ξρατοσϑένης δὲ ἐν γεωγραφουμένοις φησὶ τὸν πλοῦν στενὸν εἶναι καὶ σχολιόν, δι᾽ οὗ φαντάξεσϑαι τοὺς πλέοντας τὴν ἀπόκλεισιν τῶν πετρῶν. — Fragm. III B, 82. Tzetz. ad Lycophr. v. 1285. Ὁ δὲ ᾿Ερατοσϑένης Συνορμάδας καλεῖ" κεχρυμμένας δὲ καὶ λεληϑότας περὶ τὸν Εὔξεινον πόντον φησίν, ἤτοι περὶ τὸ στενόν.) (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s182Fr. III B, 83. Kaynak: Etymologicum Magnum s. 718, 30.
Bizantion'dan Pontos'un ağzına, Kyaneai kayalarının bulunduğu yere kadar olan deniz yoluna da “dolambaçlı geçit” derler; çünkü eğri büğrüdür, düz değildir (bir harfin kıvrımına ve sürünen bir hayvana benzer).
Fragm. III B, 83. Etymolog. magn. p. 718, 30. σκολιὸν πόρον λέγουσι καὶ τὸν ἀπὸ Βυζαντίου πλοῦν ἕως τοῦ στομίου τοῦ πόντου, ἔνϑα εἰσὶν αἱ Κυάνεαι πέτραι διὰ τὸ σχαμβὸν εἶναι καὶ οὐκ ἴσον" (ἔοικε δὲ τῷ ἕ στοιχείῳ καὶ ϑηρίῳ ἕρποντι.)}) (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s184Fr. III B, 84. Kaynak: Strabon XI 14, 7 (C. 528).
Bu ülkede (Armenia'da) birçok ırmak vardır; en bilinenleri Pontos denizine dökülen Phasis ile Lykos'tur (Eratosthenes Lykos yerine Thermodon'u koyar; doğru değildir). —
Fr. III B, 85 (Plinius V 127) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 86. Kaynak: Byzantionlu Stephanos, Gangra maddesi.
— Eratosthenes ise Gangra adını nötr olarak kullanır.
Fr. III B, 87. Kaynak: Byzantionlu Stephanos, Hamaksa maddesi.
Hamaksa: Eratosthenes'e göre Bithynia'da bir yer.
Fragm. III B, 84. Strab. XI C. 528. Ποταμοὶ δὲ πλείους μέν εἰσιν ἐν τῇ χώρᾳ (τῇ ᾿Δρμενίᾳ), γνωριμώτατοι δὲ Φᾶσις μὲν καὶ “ύκος εἰς τὴν Ποντικὴν ἐκπίπτοντες ϑάλατταν (Ἐρατοσθένης δ᾽ ἀντὶ τοῦ Δύκου τί. ϑησι Θερμώδοντα οὐκ εὖ), -- — Fragm. III B, 86. Steph. Byz. v. Γάγγρα. — ’Egaroodeung δὲ οὐδετέρως τὰ Γάγγρα φησί. — Fragm. III B, 87. Steph. Byz. v. Ἅμαξα. Ἅμαξα χωρίον Βιϑυνίας ὡς ᾿Ερατοσϑένης. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s185Fr. III B, 88. Kaynak: Byzantionlu Stephanos, Tarsos maddesi.
— Eratosthenes ise adın Tersos olduğunu söyler; çünkü eskiden meyveler olgunlaşıp geçerken çürür giderdi; meyveleri ilk toplayıp kurutanlar (tersanai) ve kış için yiyecek olarak saklayanlar bunlar olmuştur. Vatandaşa Halikarnasseus gibi Tarseus denir; Eratosthenes Tarsenos da der.
Fr. III B, 89. Kaynak: Eustathios, Dionysios'a Şerh, 867. dize (krş. İlyada'ya Şerh, Λ 267).
Eratosthenes şehrin adının, oradakilerin Zeus Tersios dediği tanrıdan geldiğini söyler. Başkaları ise şehrin önce e harfiyle Tersos diye adlandırıldığını söyler; çünkü oradakiler yeşil meyveyi ilk toplayıp kurutmuş (tersēnai), yani kurutmuş ve kış için yiyecek olarak saklamışlardır.
Fr. III B, 90. Kaynak: Strabon XIV 6, 2 (C. 682).
Kıbrıs'ın çevresi, körfezler boyunca dolaşılırsa üç bin dört yüz yirmi stadiondur. —
Fragm. III B, 88. Steph. Byz. v. Ταρσός. — Ἐρατοσϑένης δὲ Τερσὸν διὰ τὸ πρότερον τῶν καρπῶν φϑειρομένων ἐν τῷ παρακμάξειν, τούτους πρώτους συνἀγαγόντας τερσᾶναι, καὶ εἰς τὸν χειμῶνα ἀποϑέσϑαι τὴν τροφήν. ὁ πολίτης Ταρσεύς, ὡς Akızagvaoσεύς. ᾿Ερατοσϑένης δὲ καὶ Ταρσηνόν φησι. — Fragm. III B, 89. Eustath. ad Dionys. v. 867. ᾿Ἐρατοσϑένης δέ φησι τὴν κλῆσιν τῇ πόλει εἶναι dad Διὸς Τερσίου τοῖς ἐκεῖ καλουμένου. οἱ δέ φασι Τερσὸν ταπρῶτα διὰ τοῦ ε στοιχείου ὀνομασϑῆναι τὴν πόλιν, διὰ τὸ τοὺς ἐκεῖ πρώτους συναγαγόντας καρπὸν χλωρὸν τερσῆναι, ὅ, ἐστι ξηρᾶναι, καὶ εἰς χειμῶνος ἀποϑέσϑαι τροφήν. — Fragm. III B, 90. Strab. XIV C. 682. Ἔστι δ᾽ ὁ μὲν κύκλος τῆς Κύπρου σταδίων τρισχιλίων καὶ τετρακοσίων εἴκοσι κατακολπίζοντι" --- Vgl. Eusiath. ad (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s186Fr. III B, 91. Kaynak: Strabon XIV 6, 4–5 (C. 683–684).
— adanın uzunluğunu kuzeyden güneye, kendi deyişiyle Hierokepia'dan Kleides'e kadar veren Damastes'in sözleriyle karşılaştıranlar. Eratosthenes de haklı değildir; çünkü Damastes'i eleştirirken Hierokepia'nın kuzeyde değil, güneyde olduğunu söyler. […]
Eratosthenes şöyle der: Eskiden ovalar ormanla kaplıydı; çalılıklarla örtülü olduğu için tarım yapılamıyordu. Madenler buna karşı biraz yardımcı oluyordu, çünkü bakır ve gümüş eritmek için ağaç kesiyorlardı. Sonra denizde artık korkusuzca ve kuvvetli filolarla dolaşılmaya başlanınca donanmalar için gemi yapımı da buna eklendi. Ama yine de ormanı yenemeyince, isteyen ve gücü yetenlere ağaçları kesme izni verdiler; temizlenen toprağı kendi mülkleri olarak ve vergisiz tutabileceklerdi.
Fr. III B, 92 (Plinius III 75) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 93. Kaynak: Strabon I 3, 1 (C. 47); krş. II 5, 25 (C. 126).
Bu yüzden Eratosthenes İssos Körfezi'ni bizim denizimizin en doğudaki noktası sanmıştır. Oysa Pontos'un iç ucundaki Dioskurias çevresi aşağı yukarı üç bin stadion daha doğudadır; bu, kendisinin verdiği stadion ölçümlerine göre de böyledir. —
Strabon II 5, 25: — Bizim denizimizin en doğudaki noktası, söz konusu Dioskurias'taki iç uçtur. Eratosthenes ise yanlış olarak İssos Körfezi'ni söyler.
Fr. III B, 94. Kaynak: Strabon X 4, 5 (C. 475).
Eratosthenes Kyrenaike'den Koç Alnı'na kadar iki bin stadion olduğunu, oradan Peloponnesos'a kadar ise daha az olduğunu söyler […].
Fragm. III B, 91. Strab. XIV C. 684. — τὰ τοῦ Ζαμάστου συγκρίνοντας, ὅστις τῆς νήσου τὸ μῆκος ἀπὸ τῶν ἄρκτων πρὸς μεσημβρίαν ἀποδίδωσιν, ἀπὸ Ἱεροκηπίας, ὥς φησιν, εἰς Κλεῖδας; οὐδὲ ὃ ᾿Ερατοσϑένης εὖ; αἰτιώμενος γὰρ τοῦτον οὐκ ἀπ’ ἄρκτων φησὶν εἶναι τὴν Ἱερθοκηπίαν, ἀλλ᾽ ἀπὸ νότου᾽ — --- -φησὶ δ᾽ ᾿Ερατοσϑένης τὸ παλαιὸν ὑλομανούντων τῶν πεδίων. ὥστε κατέχεσϑαι δρυμοῖς καὶ μὴ γεωργεῖσϑαι, μικρὰ μὲν ἐπωφελεῖν πρὸς τοῦτο τὰ μέταλλα. δενδροτομούντων πρὸς τὴν καῦσιν τοῦ χαλκοῦ καὶ τοῦ ἀργύρου, προσγενέσϑαι δὲ καὶ τὴν ναυπηγίαν τῶν στόλων, ἤδη πλεομένης ἀδεῶς τῆς ϑαλάττης καὶ μετὰ δυνάμεων: ὡς δ᾽ οὐκ ἐξενίκων, ἐπιτρέψαι τοῖς βουλομένοις καὶ δυναμένοις ἐχκόπτειν καὶ ἔχειν ἐἰδιόκτητον καὶ ἀτελῆ τὴν διακαϑαρϑεῖσαν γῆν. — Fragm. III B, 93. Strab. I C. 47. τοιγάρτοι τὸν μὲν Ἰσσικὸν κόλπον ἐπίστευσεν (’Eoeroσϑένης) ἑωϑινώτατον τῆς καϑ’ ἡμᾶς ϑαλάττης σημεῖον, τοῦ κατὰ Διοσχουριάδα τὴν ἐν τῷ τοῦ Πόντου μυχῷ σχεδόν τι καὶ τρισχιλίοις σταδίοις ἑωθινωτέρου ὄντος καὶ κατ᾽ αὐτὸν ἔκ τοῦ σταδιασμοῦ οὗ φησι" -- — Strab. II C. 126. — ἑωθινώτατον δ᾽ ὁ λεχϑεὶς μυχὸς κατὰ Διοσκουριάδα (σημεῖον τῆς nad” ἡμᾶς ϑαλάττης ἐστίν)" ᾿Ερατοσϑένης δ᾽ οὐκ εὖ τὸν Ἰσσικὸν κόλπον φησίν. — Fragm. III B, 94. Strab. X C. 475. ᾿Ερατοσϑένης δ᾽ ἀπὸ μὲν τῆς Κυρηναίας μέχρι Κριοῦ μετώπου δισχιλίους φησίν, ἔνϑεν δ᾽ εἰς Πελοπόννησον ἐλάττους... «ἢ (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s187Fr. III B, 95 (Plinius V 47; Timosthenes) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 96. Kaynak: Strabon II 1, 41 (C. 93); krş. II 4, 2 (C. 104).
Şimdi şunu da söyleyelim: Timosthenes de, Eratosthenes de, onlardan önce gelenler de İberia'yı ve Kelt ülkesini hiç bilmiyorlardı;
Fragm. III B, 96. Strab. II C. 93. καὶ νῦν δ᾽ εἰρήσϑω. ὅτι καὶ Τιμοσϑένης καὶ ’Eoaroσϑένης καὶ οἵ ἔτι τούτων πρύτεροι τελέως ἠγνόουν τά τε Ἰβηρικὰ καὶ τὰ Κελτικά. μυρίῳ δὲ μᾶλλον τὰ Γερμανικὰ καὶ τὰ Boertavınd, ὡς δ᾽ αὕτως τὰ τῶν Γετῶν καὶ Βασταρνῶν. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s188 Germanya'yı ve Britanya'yı ise on bin kat daha az biliyorlardı, Getai'nin ve Bastarnai'nin ülkelerini de öyle. İtalya, Adriyatik, Pontos ve bunların ardından gelen kuzey bölgeler konusunda da büyük bir bilgisizlik içindeydiler.
Strabon II 4, 2: Eratosthenes'in Avrupa'nın batı ve kuzey kısımları hakkındaki bilgisizliğinden söz edildi. Ama o yerleri görmemiş oldukları için ona da Dikaiarkhos'a da hoşgörüyle bakmak gerekir. —
Fr. III B, 97. Kaynak: Strabon II 4, 8 (C. 108); krş. II 1, 40 (C. 92).
Avrupa birçok burunla denize uzanır. Polybios bunlar hakkında Eratosthenes'ten daha iyi şeyler söylemiştir, ama yine de yeterince değil. Eratosthenes üç burun olduğunu söylemişti: biri Sütunlar'a kadar uzanır, İberia onun üzerindedir; biri Boğaz'a kadar uzanır, İtalya onun üzerindedir; üçüncüsü de Malea'ya kadar uzanır, Adriyatik ile Euksinos ve Tanais arasındaki bütün kavimler onun üzerindedir.
Strabon II 1, 40: Sonra Hipparkhos, Eratosthenes'in Pontos'tan sonraki yerler hakkında söylediklerini aktarır: Eratosthenes kuzeyden aşağı doğru üç burnun uzandığını söyler; birinin üzerinde Peloponnesos vardır, ikincisi İtalya burnudur, üçüncüsü Ligurya burnudur; Adriyatik Körfezi ile Tyrrhenia Körfezi bunların arasında kalır. Hipparkhos bunları genel olarak aktardıktan sonra bunlar hakkında tek tek söylenenleri coğrafya yoluyla değil, daha çok geometri yoluyla çürütmeye çalışır. Oysa Eratosthenes'in bu konularda yaptığı hatalar o kadar çoktur ki —
Fragm. III B, 96 (devam). ἐπὶ πολὺ δ᾽ ἀγνοίας ἐτύγχανον ἀφιγμένοι καὶ τῶν κατ᾽ Ireλίαν καὶ τὸν ᾿Αδρίαν καὶ τὸν Πόντον καὶ τῶν ἐφεξῆς προσαρκτίων μερῶν. — Strab. II C. 104. ᾿Ερατοσϑένους δὲ εἴρηται 7 περὶ τὰ ἑσπέρια καὶ τὰ ἀρκτικα τῆς Εὐρώπης ἄγνοια. ἀλλ᾽ ἐκείνῳ μὲν καὶ Δικαιάρχῳ συγγνώμη, τοῖς μὴ κατιδοῦσι τοὺς τόπους ἐκείνους" -- — Fragm. III B, 97. Strab. II C. 108. Προπεπτωκυίας δὲ τῆς Εὐρώπης ἄκραις πλείοσι βέλτιον μὲν οὗτος (Πολύβιος) εἴρηκεν περὶ αὐτῶν ᾿Ερατοσϑένους, οὔπω δὲ ἱκανῶς" ἐκεῖνος μέν γὰρ τρεῖς ἔφη, τὴν ἐπὶ τὰς στήλας καϑήκουσαν, ἐφ᾽ ἧς ἡ Ißnoie, καὶ τὴν ἐπὶ τὸν Πορϑμόν, ἐφ᾽’ ἧς ἡ Ἰταλία, καὶ τρίτην τὴν κατὰ Μαλέας, ἐφ᾽ ἧς τὰ μεταξὺ τοῦ ’Adoiov καὶ τοῦ Εὐξείνου πάντ᾽ ἔϑνη καὶ τοῦ Τανάιδος. — Strab. II C. 92. εἶτ᾽ ἐχτίϑεται (Ἵππαρχος) τὰ λεχϑέντα ὑπὸ τοῦ Ἐρα.τοσϑένους περὶ τῶν μετὰ τὸν Πόντον τόπων, ὅτι φησὶ τρεῖς ἄκρας ἀπὸ τῶν ἄρκτων καϑήκειν. μίαν μέν, ἐφ᾽’ ἧς ἡ Πελοπόννησος, δευτέραν δὲ τὴν Ἰταλικήν, τρίτην δὲ τὴν Διγυστικήν, ὑφ’ ὧν κόλπους ἀπολαμβάνεσϑαι τόν τε ᾿Δδριατικὸν καὶ τὸν Τυρρηνικόν. ταῦτα δ᾽ ἐκϑέμενος καϑόλου πειρᾶται τὰ καϑ' ἕκαστα περὶ αὐτῶν λεγόμενα ἐλέγχειν γεωμετρικῶς μᾶλλον ἢ γεωγραφικῶς. ἔστι δὲ τοσοῦτον τῶν ἁμαρτανομένων ἐν αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ ᾿Ερατοσϑένους τὸ πλῆϑος — (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s189Fr. III B, 98. Kaynak: Rodoslu Apollonios'a Scholion, IV 310.
Eratosthenes de Coğrafya'da İstros'un üç köşeli Peuke adası çevresinde iki ağızla denize döküldüğünü söyler. Bu ada Rodos büyüklüğündedir; çok sayıda çam (peukē) ağacı olduğu için ona Peuke denir.
Fr. III B, 99. Kaynak: Rodoslu Apollonios'a Scholion, IV 284.
Skymnos Avrupa Üzerine'nin on altıncı kitabında yalnızca İstros'un ıssız bir bölgeden aktığını söyler. […] Eratosthenes ise Coğrafya'nın üçüncü kitabında İstros'un ıssız yerlerden aktığını ve Peuke adasını kuşattığını söyler.
Fragm. III B, 98. Schol. Apoll. Rhod. IV, 310. Φησὶ δὲ καὶ ᾿Ερατοσϑένης ἐν τῷ dh τῶν Γεωγφαφικῶν. περὶ Πεύκην νῆσον τρίγωνον δυσὶ στόμασιν ἐκδιδόναι τὸν [στρον εἰς τὴν ϑάλασσαν' ἴσην δὲ εἶναι τὴν νῆσον ταύτην tn Pod@' καλεῖσϑαι δὲ Πεύκην διὰ τὸ πεύκας πολλὰς ἔχειν.) — Fragm. III B, 99. Schol. Apoll. Rhod. IV, 284. Σκύμνος ὃὲ ἐν τῇ ἑκκαιδεκάτῃ περὶ Εὐρώπης αὐτὸν μόνον φησὶν ἀπὸ ἐρήμου φέρεσϑαι τὸν Ἴστρον. — --- -᾿βρατοσϑένης δὲ ἐν τρίτῳ Γεωγραφικῶν ἐξ ἐρήμων τόπῶν ῥεῖν, περιβάλλειν δὲ νῆσον Πεύκην.") (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s192Fr. III B, 100. Kaynak: Strabon I 2, 20 (C. 28).
Çünkü Trakya, Makedonya'ya bitiştiği yerde bir burun oluşturarak güneye doğru döner. […] Eratosthenes bunu açıkça kavramamış, ama yine de sezmiştir; nitekim benim sözünü ettiğim bu dönüşü kendisi de anlatır.
Fr. III B, 101. Kaynak: Byzantionlu Stephanos, İkhnai maddesi.
İkhnai: Makedonya'da bir şehir. […] Eratosthenes ise ona Akhnai der.
Fragm. III B, 100. Strab. I C. 28. ἐπιστροφὴν γὰρ λαμβάνει πρὸς νότον ἀκρωτηριάξουσα ἡ Θράκη καϑ᾽ ἃ συνάπτει τῇ Μακεδονίᾳ, οὐκ ἐνόησε δὲ τοῦτο ᾿Ερατοσϑένης, ὑπενόησε δ᾽ ὅμως. αὐτὸς γοῦν ἐξηγεῖται τὴν ἐπιστροφὴν ἣν λέγω τῆς χώρας. — Fragm. III B, 101. Steph. Byz. v. Ἴχναι. Ἴχναι, πόλις Μακεδονίας -- -- — — Ἐρατοσϑένης δὲ "Ayvas αὐτήν φησι. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s193Fr. III B, 102. Kaynak: Aratos'un Hayatı (Petavius, Uranologion s. 269 A).
Attika'daki Atina'nın vatandaşlarına Athenaioi, Euboia'dakilerinkine ise, Eratosthenes'in Coğrafya'nın birinci kitabında söylediği gibi, Athenetai denir.
Fr. III B, 103. Kaynak: Strabon VIII 7, 2 (C. 384).
Bir depremle kabaran deniz hem Helike'yi hem de Helikonlu Poseidon'un tapınağını su altında bıraktı. […] Helike, Leuktra olaylarından iki yıl önce sular altında kaldı. Eratosthenes yeri kendisinin de gördüğünü söyler; kayıkçıların anlattığına göre boğazda, elinde bir deniz atı tutan tunçtan bir Poseidon heykeli dimdik duruyormuş ve ağ atan balıkçılar için tehlike oluşturuyormuş.
Fr. III B, 104. Kaynak: Tzetzes, Lykophron'a Şerh, 591. dize.
Daha önce büyük bir bulut toplanmış ve Deukalion zamanındaki tufan olmuş; sonra da, Eratosthenes'in dediği gibi, bir depremle denize gömülmüşler. —
Fr. III B, 105. Kaynak: Strabon VIII 8, 4 (C. 389).
Eratosthenes şöyle der: Pheneos çevresinde Anias denen ırmak şehrin önündeki yerleri göle çevirir, sonra zerethra denen bazı süzgeç gibi deliklerden yerin altına dalar. Bu delikler tıkanınca su bazen ovalara taşar; yeniden açılınca da ovalardan bir anda boşalarak Ladon'a ve Alpheios'a dökülür. Öyle ki bir keresinde Olympia'da tapınağın çevresindeki toprak bile sular altında kalmış, göl ise küçülmüştü. Stymphalos yakınında akan Erasinos da dağın altına dalar ve Argos topraklarında yeniden ortaya çıkar. Bu yüzden İphikrates, Stymphalos'u kuşatıp hiçbir şey elde edemeyince, pek çok sünger tedarik ederek suyun yerin altına daldığı deliği tıkamaya kalkışmış, ama Zeus'tan bir işaret belirince vazgeçmişti.
Fr. III B, 106. Kaynak: Eustathios, İlyada'ya Şerh, Β 612 (s. 302, 29).
Ve Eratosthenes, Arkadialılarda phellos denen ağacın pırnal meşesi ile meşe arasında bir ağaç olduğunu, kimilerinin ona thelyprinos dediğini söyler.
Fr. III B, 107. Kaynak: Bekker, Anecdota Graeca s. 1393.
Ladon: […] Eratosthenes de bu adı aynı biçimde, Ladonos diye çekmiştir.
Fragm. III B, 102. Vit. Arat. ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν ἐν τῇ ᾿Αττικῇ (4ϑηνῶν) οἱ πολῖται ᾿4ϑηναῖοι. ἀπὸ δὲ τῶν ἐν Εὐβοίᾳ ᾿Αϑηνῆται λέγονται, ὥσπερ ᾿Ερατοσϑένης φησὶν ἐν τῷ πρώτῳ γεωγραφουμένων. — Fragm. III B, 103. Strab. VIII C. 384. Ἐξαρϑὲν γὰρ ὑπὸ σεισμοῦ τὸ πέλαγος κατέκλυσε καὶ αὐτὴν (τὴν ᾿Ελίκην) καὶ τὸ ἱερὸν τοῦ ᾿Ελικωνίου Ποσειδῶνος, κατεκλύσϑη δ᾽ ἡ ᾿Ελίκη δυσὶν ἔτεσι πρὸ τῶν Δευκτρικῶν. ᾿Ερατοσϑένης δὲ καὶ αὐτὸς ἰδεῖν φησὶ τὸν τόπον καὶ τοὺς πορϑμέας λέγειν ὡς ἐν τῷ πόρῳ ὀρϑὸς ἑστήκει Ποσειδῶν χάλκεος ἔχων ἱππόκαμπον ἐν τῇ χειρὶ κίνδυνον φέροντα τοῖς δικτυεῦσιν. — Fragm. III B, 104. Tzetz. ad Lycophr. 591. καὶ πρότερον συνέστη νέφος πολὺ, καὶ γέγονεν ὁ ἐπὶ “4:ευκαλίωνος κατακλυσμὸς, καὶ ὕστερον ἀπὸ σεισμοῦ κατεποντίσϑησαν, ὡς ᾿Ερατοσϑένης φησί" --- — Fragm. III B, 105. Strab. VIII C. 389. ᾿Ερατοσϑένης δέ φησι περὶ Φενεὸν μὲν τὸν ᾿Δνίαν1) καλούμενον ποταμὸν λιμνάξειν τὰ πρὸ τῆς πόλεως, καταδύεσϑαι δ᾽ εἴς τινας ἠϑμούς.5)) οὗς καλεῖσϑαι ξέρεϑρα" τούτων δ᾽ ἐμφραχϑέντων, ἔσϑ᾽ ὅτε ὑπερχεῖσϑαι τὸ ὕδωρ εἰς τὰ πεδία, πάλιν δ᾽ ἀναστομουμένων ἄϑρουν ἐκ τῶν πεδίων ἐκπεσὸν εἰς τὸν Addova καὶ τὸν ᾿Δλφειὸν ἐμβάλλειν, ὥστε καὶ τῆς Ὀλυμπίας κλυσϑῆναί more τὴν περὶ τὸ ἱερὸν γῆν, τὴν δὲ λίμνην συσταλῆναι" τὸν ᾿Ερασῖνον δὲ περὶ Στύμφαλον ῥέοντα, ὑποδύντα ὑπὸ τὸ ὄρος, ἐν τῇ ᾿Δργείᾳ πάλιν ἀναφανῆναι" διὸ δὴ καὶ Ἰφικράτη, πολιορκοῦντα τὸν Στύμφαλον καὶ μηδὲν πεθαίνοντα, ἐπιχειρῆσαι τὴν κατάδυσιν ἀποφράξαι, σπόγγους πορισάμενον πολλούς, παύσασϑαι δὲ διοσημίας γενομένης. — Fragm. III B, 106. Eustath. ad Il. B 612. καὶ ὅτι ᾿Ερατοσϑένης παρὰ ᾿Αρκάσι φησὶ φελλόν, μέσον τι πρίνου καὶ δρυός, ὃ ἐνίους ϑηλύπρινον καλεῖν. — Fragm. III B, 107. Bekk. anecd. Gr. p. 1393. “άδων — — — ὡσαύτως δὲ καὶ ὑπὸ ᾿Ερατοσϑένους > 2 [4 ἐκλίϑη “άδωνος. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s194Fr. III B, 108. Kaynak: Byzantionlu Stephanos, Agraioi maddesi.
Akarnanialıların yakınında bir kavim daha vardır […]; Eratosthenes'in dediği gibi bunlara Agraeis de denir.
Fr. III B, 109. Kaynak: Byzantionlu Stephanos, Dyrrhakhion maddesi.
Eratosthenes, Coğrafya'nın üçüncü kitabında: “Onların yanında Taulantioi oturur. Dyrrhakhion denen yarımadada Epidamnos adlı bir Yunan şehri vardır. Ayrıca Drilon ve Aoos ırmakları akar; bunların çevresinde Kadmos'un ve Harmonia'nın mezarları gösterilir.”
Fr. III B, 110. Kaynak: Strabon II 4, 3 (C. 106).
Sonra Polybios Eratosthenes'in verdiği ölçüleri düzeltir; bazılarını doğru, bazılarını da ondan daha kötü söyler. Eratosthenes İthaka'dan Korkyra'ya üç yüz stadion demişken Polybios dokuz yüzden fazla olduğunu söyler; Epidamnos'tan Thessalonike'ye dokuz yüz stadion vermişken Polybios iki binden fazla olduğunu söyler. Bunlar doğrudur. —
Fragm. III B, 108. Steph. Byz. v. Ἀγραῖοι. ἔστι καὶ ἕτερον ἔϑνος πλησίον ᾿ἀκαρνάνων, -- — -λέγονται δὲ καὶ ᾿Δγραεῖς, ὡς ᾿Ερατοσϑένης. — Fragm. III B, 109. Steph. Byz. v. Δυρράχιον. ᾿Ερατοσϑένης γ' Γεωγραφουμένων. ᾿Εχόμενοι οἰκοῦσι Ταυλάντιοι. πόλις δὲ ᾿Ἑλληνὶς ᾿Επίδαμνος ἐπὶ Χερρονήσου τῆς καλουμένης “υρραχίου. ποταμοὶ δὲ 4ρίλων καὶ "Awos,t) περὶ οὖς οἵ Κάδμου καὶ Aguoviag τάφοι δείκνυνται. — Fragm. III B, 110. Strab. II C. 106. Eins δὲ τὰ τοῦ ᾿Ερατοσϑένους ἐπανορϑοῖ (Πολύβιος), τὰ μὲν εὖ, τὰ δὲ καὶ χεῖρον λέγων ἢ ἐχεῖνος. ἐξ ᾿Ιϑάκης μὲν γὰρ εἰς Κόρκυραν τριακοσίους δἰπόντος, πλείους φησὶν εἶναι τῶν ἐνακοσίων, ἐξ ᾿Ἐπιδάμνου δὲ εἰς Θεσσαλονίχειαν ἐνακοσίους ἀποδόντος πλείους τῶν δισχιλίων φησί: ταῦτα μὲν εὖ.) — (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s195Fr. III B, 111. Kaynak: Byzantionlu Stephanos, Autariatai maddesi.
Autariatai: Thesprotia'da bir kavim. Kharaks […] ve Eratosthenes bunu bildirir.
Fr. III B, 112. Kaynak: Rodoslu Apollonios'a Scholion, IV 1215.
Skylaks Nestaioi'nin bir İlirya kavmi olduğunu söyler. Eratosthenes ise Coğrafya'nın üçüncü kitabında, der ki: “İlirlerden sonra Nestaioi gelir; onların ötesinde Pharos adası vardır, Parosluların bir kolonisidir.”
Fr. III B, 113. Kaynak: Psödo-Skymnos 405–412.
(Sonra Hyllos'un büyük yarımadası gelir,
Peloponnesos'a aşağı yukarı denk büyüklükte;
derler ki orada on beş şehirde
Hyllosoğulları oturur, soyca Yunanlıdırlar.)
Çünkü Herakles'in oğlu Hyllos'u kurucu edinmişler,
ama zamanla komşularının âdetleriyle
barbarlaştıklarını anlatırlar;
Timaios ile Eratosthenes böyle söyler.
Fr. III B, 114. Kaynak: Strabon I 2, 15 (C. 41) [Berger'in okuyuşuyla].
Eratosthenes Adriyatik'in kuzey ve en uç kısımlarını anlatırken hiçbir masaldan geri durmaz.
Fragm. III B, 111. Steph. Byz. v. Αὐταριάται. Avragıcrar, ἔϑνος Θεσπρωτικόν. Χάραξ — — — καὶ ᾿Ερατοσϑένης. — Fragm. III B, 112. Schol. Apoll. Rh. IV, 1215. Τοὺς δὲ Νεσταίους Σκύλαξ ἔϑνος Ἰλλυρικόν φησιν. ’Epaτοσϑένης δὲ ἐν γ΄ Γεωγραφουμένων, Μετὰ Ἰλλυρικούς. φησί, Νεσταῖοι, #3’ οὺς Φάρος νῆσος, Φαρίων 1) ἀποικία. — Fragm. III B, 113. Scymn. Ch. v. 405 ff. (ἑξῆς δὲ μεγάλη χερρόνησος Ὑλλική πρὸς τὴν Πελοπόννησόν τι ἐξισουμένη᾽ πόλεις δ᾽ ἐν αὐτῇ φασι πέντε καὶ δέκα Ὕλλους κατοικεῖν, ὄντας Ἕλληνας γένει") τὸν Ἡρακλέους γὰρ Ὕλλον οἰκιστὴν λαβεῖν, ἐχβαρβαρωϑῆναι δὲ τούτους τῷ χρόνῳ τοῖς ἔϑεσιν ἱστοροῦσι τοῖς τῶν πλησίον, ὥς φασι Τίμαιός τε κἀρατοσϑένης. — Fragm. III B, 114. Strab. I C. 41. τοῦ δὲ Adglov καὶ τὰ ἀρκτικὰ καὶ τὰ ἔσχατα διεξιὼν (Ερατοσϑένης) οὐδενὸς ἀπέχεται μυϑώδους. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s196Fr. III B, 115. Kaynak: Strabon I 2, 12 (C. 22); krş. I 2, 13 (C. 23).
Nitekim, der Eratosthenes, Sirenleri kimileri Peloris'e, kimileri de oradan iki bin stadiondan daha uzak olan Seirenussai'ye yerleştirir; Seirenussai ise Kyme Körfezi ile Poseidonia Körfezi'ni birbirinden ayıran üç doruklu bir kayadır.
Strabon I 2, 13: — Eratosthenes'in Kyme Körfezi dediği, Seirenussai'nin oluşturduğu bu körfezde —
Fr. III B, 116. Kaynak: Strabon V 2, 6 (C. 224).
Demek ki ne Kyrnos'un ne de Sardo'nun anakaradan görülmediğini söyleyen Eratosthenes de haklı değildir. —
Fragm. III B, 115. Strab. I C. 22. τὰς γοῦν Σειρῆνας (φησὶν ᾿Ερατοσϑένης) τοὺς μὲν ἐπὶ τῆς Πελωριάδος καϑιδρύειν, τοὺς δὲ ἐπὶ τῶν Σειρηνουσσῶν πλείους ἢ δισχιλίους διεχουσῶν σταδίους" εἶναι δ᾽ αὐτὰς σχόπελον τρικόρυφον διείργοντα τὸν Κυμαῖον καὶ Ποσειδωνιάτην κόλπον. — Ebend. C. 23. — ἐν τούτῳ τῷ κόλπῳ τῷ ὑπὸ ᾿Ερατοσϑένους λεχϑέντι Κυμαίῳ. ὃν ποιοῦσιν ai Σειρηνοῦσσαι, — — Fragm. III B, 116. Strab. V C. 224. οὔτ᾽ οὖν ᾿Ερατοσϑένης ὀρϑῶς ὁ φήσας μὴ καϑορᾶσϑαι μήτε τὴν Κύρνον ἐκ τῆς ἠπείρου μήτε τὴν Σαρδόνα, -- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s197Fr. III B, 117. Kaynak: Byzantionlu Stephanos, Tauriskoi maddesi.
Tauriskoi: Alp dağları çevresinde bir kavim. […] Eratosthenes onlara e harfiyle Teriskoi der.
Fragm. III B, 117. Steph. Byz. v. Ταυρίσκοι. Ταυρίσκοι, ἔϑνος περὶ τὰ "Alneıe ὄρη -- -- -- Ἐρατοσϑένης Τερίσχους αὐτούς φησι διὰ τὸ ε. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s198Fr. III B, 118 (Caesar, Galya Savaşı VI 24) Latincedir; çevrilmedi.
Fr. III B, 119. Kaynak: Strabon II 4, 4 (C. 106).
Eratosthenes Massalia'dan Sütunlar'a yedi bin, Pyrene'den altı bin stadion olduğunu söylerken Polybios daha kötüsünü söyler: Massalia'dan dokuz binden fazla, Pyrene'den sekiz binden biraz az olduğunu ileri sürer. Oysa Eratosthenes gerçeğe daha yakın konuşmuştur.
Fr. III B, 120. Kaynak: Strabon III 4, 7 (C. 159).
Eratosthenes, Tarrakon'un bir deniz üssü de olduğunu söyler.
Fr. III B, 121. Kaynak: Byzantionlu Stephanos, Gadeira maddesi; Eustathios, Dionysios'a Şerh, 65. ve 451. dizeler.
— Eratosthenes ise Gadeira adını dişil olarak kullanır.
Fragm. III B, 119. Strab. II C. 106. ἀπὸ δὲ Μασσαλίας ἐπὶ Στήλας λέγοντος ἑπτακισχιλίους, ἀπὸ δὲ Πυρήνης ἑξακισχιλίους, αὐτὸς (Πολύβιος) λέγει χεῖg0v πλείους ἢ ἐννακισχιλίους τοὺς ἀπὸ ΜΜασδαλίας, ἀπὸ δὲ Πυρήνης μικρὸν ἐλάττους ἢ ὀχτακισχιλίους" ἐγγυτέρω γὰρ τῆς ἀληϑείας ἐκεῖνος (Ἐρατοσϑένης) εἴρηκεν. ᾿ — Fragm. III B, 120. Strab. III C. 159. ᾿Ἐρατοσϑένης δὲ καὶ ναύσταϑμον ἔχειν φησὶν αὐτὴν (Ταρρακῶνα). — Fragm. III B, 121. Steph. Byz. v. Γάδειρα. — Ἐρατοσϑένης δὲ ἡ Γάδειρά φησι ϑηλυκῶς. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s199Eustathios, 65. dize: Gadeira dişil olarak da kullanılır.
Eustathios, 451. dize: Gadeira yalnızca nötr değildir; dişil olarak da kullanılır.
Fr. III B, 122. Kaynak: Strabon III 2, 11 (C. 148).
Eratosthenes de Kalpe'ye bitişik bölgeye Tartessis denildiğini, Erytheia'nın da mesut bir ada olduğunu söyler. Artemidoros ona karşı çıkar ve bunların da onun tarafından yanlış söylendiğini ileri sürer. Aynı şekilde, der, Gadeira'dan Kutsal Burun'a olan uzaklığın beş günlük deniz yolu olduğunu söylemesi de yanlıştır, çünkü bu uzaklık bin yedi yüz stadiondan fazla değildir; gelgitin, bütün meskûn dünyanın çevresinde dolaşacağı yerde, buraya kadar gelip sona erdiğini söylemesi de; İberia'nın kuzey kısımlarından Keltike'ye geçmenin okyanus yoluyla gitmekten daha kolay olduğunu söylemesi de; Pytheas'ın şarlatanlığına inanarak söylediği öbür şeyler de yanlıştır.
Fr. III B, 123. Kaynak: Polybios, Strabon'da II 4, 4 (C. 107).
Polybios şunu da yerinde olarak belirtir: Eratosthenes İberia'yı bilmez ve onun hakkında yer yer birbiriyle çelişen şeyler söyler. Bir yerde İberia'nın dış kısımlarında Gadeira'ya kadar Galatlar oturduğunu söyler; Avrupa'nın batı kısımlarını Gadeira'ya kadar onlar tutuyorsa öyledir. Ama sonra bunu unutur ve İberia'nın çevresini anlatırken Galatlardan hiçbir yerde söz etmez.
Fr. III B, 124. Kaynak: Strabon IV 4, 1 (C. 195).
Pytheas'ın Ostimioi dediği Osismioi, okyanusa doğru epeyce uzanan bir burun üzerinde otururlar; ama bu burun, Pytheas'ın ve ona inananların söylediği kadar ileri uzanmaz.
Eustath. ad Dionys. v. 65. “έγεται δὲ καὶ ἡ Γάδειρα ϑηλυκῶς. — Ders. zu Dionys. v. 451. Ἔστι δὲ οὐ μόνον οὐδετέρου μέρους τὰ Γάδειρα, ἀλλὰ καὶ ϑηλυκῶς ἡ Γάδειρα. — Fragm. III B, 122. Strab. III C. 148. καὶ ᾿Ερατοσϑένης δὲ τὴν συνεχῆ τῇ Κάλπῃ Ταρτησσίδα καλεῖσθαί φησι, καὶ ᾿Εφύϑειαν νῆσον εὐδαίμονα. πρὸς ὃν ᾿Δρτεμίδωρος ἀντιλέγων καὶ ταῦτα ψευδῶς λέγεσϑαί φησι ὑπ αὐτοῦ, καϑάπερ καὶ τὸ ἀπὸ Γαδείρων ἐπὶ τὸ Ἱερὸν ἀκρωτήριον διάστημα ἀπέχειν ἡμερῶν πέντε πλοῦν, οὐ πλειόνων ὄντων ἢ χιλίων καὶ ἑπτακοσίων σταδίων, καὶ τὸ τὰς ἀμπώτεις μέχρι δεῦρο περατοῦσϑαι ἀντὶ τοῦ κύκλῳ περὶ πᾶσαν τὴν οἰχουμένην συμβαίνειν, καὶ τὸ τὰ προσαρχτικὰ μέρη τῆς Ἰβηρίας εὐπαροδώτερα Ὁ εἶναι πρὸς τὴν Κελτικὴν (ἢ) κατὰ τὸν ὠκεανὸν πλέουσι, καὶ ὅσα δὴ ἄλλα εἴρηκε Πυϑέᾳ πιστεύσας δι᾿ ἀλαξονείαν. — Fragm. III B, 123. Polyb. ap. Strab. II C. 107. πάλιν δὲ τοῦτο μὲν ὀρϑῶς ἀποφαίνεται, ὅτι ἀγνοεῖ τὰ Ἰβηρικὰ 6 Ἐρατοσϑένης, καὶ διότι περὶ αὐτῆς ἔσϑ ὅπου τὰ μαχόμενα ἀποφαίνεται" ὅς γε μέχρι Γ΄ αδείρων ὑπὸ Γι αλατῶν περιοικεῖσϑαι φήσας [τὰ] ἔξωϑεν αὐτῆς, εἴ γε τὰ πρὸς ἐς σιν τῆς Εὐρώπης μέχρι Γαδείρων ἔχουσιν ἐκεῖνοι, τούτων ὃ ἐχλαϑόμενος κατὰ τὴν τῆς ᾿Ιβηρίας περίοδον τῶν Γαλατῶν οὐδαμοῦ μέμνηται. — Fragm. III B, 124. Strab. IV C. 195. Ὀσίσμιοι) δ᾽ εἰσίν, οὗς [᾿[Ὡσ]τιμίους ὀνομάξει Πυϑέας, ἐπί τινος προπεπτωκυίας ἱκανῶς ἄκρας εἰς τὸν ὠκεανὸν oiκοῦντες, οὐκ ἐπὶ τοσοῦτον δὲ, ἐφ᾽ ὅσον ἐχεῖνός φησι καὶ οἵ πιστεύσαντες ἐκείνῳ. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s203Fr. III B, 125. Kaynak: Strabon I 4, 3 (C. 63).
— Pytheas adanın uzunluğunu yirmi bin stadiondan fazla gösterir ve Kantion'un Keltike'den birkaç günlük deniz yolu uzaklıkta olduğunu söyler. —
Fr. III B, 126. Kaynak: Polybios, Strabon'da II 4, 1 (C. 104).
— ve pek çok kişiyi yanıltmış olan Pytheas, bütün Britanya'yı yaya olarak dolaştığını ileri sürer ve adanın çevresinin kırk bin stadiondan fazla olduğunu bildirir.
Fr. III B, 127. Kaynak: Diodoros V 21, 3–6.
(Ada biçimce Sicilya gibi üçgendir, ama kenarları eşit değildir. Avrupa boyunca eğik olarak uzanır. Kantion dedikleri, anakaraya en yakın burnun karadan yüz stadion kadar uzakta olduğunu söylerler; denizin dışarı aktığı yer orasıdır. Belerion denen öbür burnun anakaradan dört günlük deniz yolu uzaklıkta olduğu söylenir. Kalan burnun ise açık denize doğru uzandığını ve adının Orkas olduğunu anlatırlar. Kenarlardan en kısası, Avrupa boyunca uzananı, yedi bin beş yüz stadiondur; boğazdan tepeye kadar uzanan ikincisi on beş bin stadion, kalanı da yirmi bin stadiondur; böylece adanın bütün çevresi kırk iki bin beş yüz stadion eder. Söylendiğine göre Britanya'da yerli kavimler oturur ve eski yaşayış tarzını âdetlerinde korurlar. Savaşlarda, eski Yunan kahramanlarının Troya savaşında kullandıkları anlatılan arabalar gibi savaş arabaları kullanırlar. Evleri derme çatmadır, çoğunlukla kamıştan ya da ağaçtan yapılmıştır. Tahıl ürünlerini başakları keserek toplar ve üstü örtülü evlerde saklarlar; her gün bu eski başaklardan koparıp işler, yiyeceklerini böyle elde ederler. Huyları saftır, bugünkü insanların kurnazlığından ve kötülüğünden çok uzaktırlar. Yaşayışları sadedir, zenginlikten doğan sefahatten çok farklıdır. Ada kalabalıktır; havası ise, sanki tam Ayı'nın altında bulunuyormuş gibi, son derece soğuktur. Pek çok kralı ve hükümdarı vardır; bunlar birbirleriyle çoğunlukla barış içinde yaşarlar.)
Fragm. III B, 125. Strab. I C. 63. — ὁ 63") (Πυϑέαξ) πλειόνων ἢ δισμυρίων τὸ μῆκος ἀποφαίνει τῆς νήσου, καὶ τὸ Κάντιον ἡμερῶν τινῶν πλοῦν ἀπέχειν τῆς Κελτικῆς φησι" — — Fragm. III B, 126. Polyb. ap. Strab. II C. 104. — καὶ Πυϑέαν, ip’ οὗ παρακρουσϑῆναι πολλούς, ὅλην μὲν τὴν Βρεττανικὴν ἐμβαδὸν) ἐπελθεῖν φάσκοντος, τὴν δὲ περίμετρον πλειόνων ἢ τεττάρων μυριάδων ἀποδόντος τῆς νήσου. — Fragm. III B, 127. Diod. Sic. V, 21. (αὕτη γὰρ τῷ σχήματι τρίγωνος οὖσα παραπλησίως τῇ Σικελίᾳ τὰς πλευρὰς οὐκ ἰσοκώλους ) ἔχει. παρεκτεινούσης δὲ αὐτῆς παρὰ τὴν Εὐρώπην λοξῆς, τὸ μὲν ἐλάχιστον ἀπὸ τῆς ἠπείρου διεστηκὸς ἀκρωτήριον, ὁ καλοῦσι Κάντιον, φασὶν ἀπέχειν ἀπὸ τῆς γῆς σταδίους ὡς ἑκατόν, καϑ’ ὃν τόπον ἡ ϑάλαττα ποιεῖται τὸν ἔκρουν, τὸ δ᾽ ἕτερον ἀκρωτήριον τὸ καλούμενον Βελέριον ἀπέχειν λέγεται τῆς ἠπείρου πλοῦν ἡμερῶν τεττάρων, τὸ δ᾽ ὑπολειπόμενον ἀνήκειν μὲν ἧστοροῦσιν εἰς τὸ πέλαγος, ὀνομάξεσϑαι δ᾽ Ὄρκαν.") τῶν δὲ πλευρῶν τὴν μὲν ἐλαχίστην εἶναι σταδίων ἑπτακισχιλίων πενταx06iov,!) παρήκουσαν παρὰ τὴν Εὐρώπην, τὴν δὲ δευτέραν τὴν ἀπὸ τοῦ πορϑμοῦ πρὸς τὴν κορυφὴν ἀνήκουσαν σταδίων μυρίων πεντακισχιλίων, τὴν δὲ λοιπὴν σταδίων δισμυρίων. ὥστε τὴν πᾶσαν εἶναι τῆς νήσου περιφορὰν σταδίων τετρακισμυρίων δισχιλίων πεντακοσίων.) κατοικεῖν δέ φασι τὴν Βρεττανικὴν αὐτόχϑονα γένη καὶ τὸν παλαιὸν βίον ταῖς ἀγωγαῖς διατηροῦντα. ἅρμασι μὲν γὰρ κατὰ τοὺς πολέμους χρῶνται, καϑάπερ ol παλαιοὶ τῶν “Ελλήνων ἥρωες ἐν τῷ Τρωικῷ πολέμῳ κεχρῆσϑαι παραδέδονται, καὶ τὰς οἰκήσεις εὐτελεῖς ἔχουσιν, ἐκ τῶν καλάμων ἢ ξύλων κατὰ τὸ πλεῖστον συγκειμένας" τήν τε συναγωγὴν τῶν σιτικῶν καρπῶν ποιοῦνται τοὺς στάχυς αὐτοὺς ἀποτέμνοντες καὶ ϑησαυρίξοντες εἰς τὰς καταστέγους οἰκήσεις" ἐκ δὲ τούτων τοὺς παλαιοὺς στάχυς #09” ἡμέραν τίλλειν, καὶ κατεργαξομένους ἔχειν τὴν τροφήν. τοῖς δ᾽ ἤϑεσιν ἁπλοῦς εἶναι καὶ πολὺ κεχωρισμένους τῆς τῶν νῦν ἀνθρώπων ἀγχινοίας καὶ πονηρίας. τίς τε διαίτας εὐτελεῖς ἔχειν καὶ τῆς ἐκ τοῦ πλούτου γεννωμένης τρυφῆς πολὺ διαλλάττοντας. εἶναι δὲ καὶ πολυάνϑρωπον τὴν νῆσον. καὶ τὴν τοῦ ἀέρος ἔχειν διάϑεσιν παντελῶς κατεψυγμένην, ὡς ἂν ὑπ᾽ αὐτὴν τὴν ἄρκτον κειμένην. βασιλεῖς δὲ καὶ δυνάστας πολλοὺς ἔχειν, καὶ πρὸς ἀλλήλους κατὰ τὸ πλεῖστον εἰρηνικῶς διακεῖσϑαι.) > (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s207Fr. III B, 128. Kaynak: Strabon IV 5, 4 (C. 201).
İerne büyük bir adadır; Britanya'nın kuzeyinde onun yanında uzanır, genişliğinden çok uzunluğu fazladır. Onun hakkında açık bir şey söyleyemeyiz; yalnızca orada oturanların Britanyalılardan daha vahşi olduğunu, insan eti yediklerini ve oburluklarını, ölen babalarını yemeyi şerefli saydıklarını, öbür kadınlarla, hatta anneleri ve kız kardeşleriyle açıkça birleştiklerini söyleyebiliriz. Bunları da güvenilir tanıklarımız olmadığını bilerek söylüyoruz.
Fr. III B, 129. Kaynak: Strabon IV 5, 5 (C. 201).
Bununla birlikte Pytheas, gökteki olaylar ve matematik nazariyesi bakımından olguları yeterince yerinde kullanmış görünebilir. Söylediğine göre, donmuş kuşağa yakın oturan kavimlerde ekilen ürünlerin ve evcil hayvanların bir kısmı hiç yoktur, bir kısmı da kıttır. Bu insanlar darı, yabani sebzeler, meyveler ve köklerle beslenir;
Fragm. III B, 128. Strab. IV C. 201. μεγάλη δ᾽ ἡ Ἰέρνη, πρὸς ἄρκτον αὐτῇ (τῇ Βρεττανικῇ) παφαβεβλημένη. προμήκης μᾶλλον KW) πλάτος ἔχουσα. περὶ ἧς οὐδὲν ἔχομεν λέγειν σαφές, πλὴν ὅτι ἀγριώτεροι τῶν Βρεττανῶν ὑπάρχουσιν οἱ κατοικοῦντες αὐτήν. ἀνϑρωποφάγοι δὲ ὄντες καὶ πολυφάγοι.2) τούς τε πατέρας τελευτήσαντας κατεσϑίειν ἐν καλῷ τιϑέμενοι. καὶ φανερῶς μίσγεσθαι ταῖς τε ἄλλαις γυναιξὶ καὶ μητράσι καὶ ἀδελφαῖς. καὶ ταῦτα δ᾽ οὕτω λέγομεν. ὡς οὐκ ἔχοντες ἀξιοπίστους μάρτυρας.) — Fragm. III B, 129. Strab. IV C. 201. πρὸς μέντοι τὰ οὐράνια καὶ τὴν μαϑηματικὴν ϑεωρίαν ἱκανῶς [&v]!) δόξειε κεχρῆσϑαι τοῖς πράγμασι, τοῖς τῇ κατεψυγμένῃ ξώνῃ πλησιάξουσι λέγων") καρπῶν εἶναι τῶν ἡμέ. θῶν καὶ ξῴων τῶν μὲν ἀφορίαν παντελῆ, τῶν δὲ σπάνιν, κέγχρῳ δὲ καὶ ἄλλοις) λαχάνοις καὶ καρποῖς καὶ δίξαις τρέ- (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
s208 tahıl ve bal yetişen yerlerde içkilerini de bunlardan elde ederler. Güneşi açık ve parlak görmedikleri için de başakları büyük evlere toplar ve tahılı orada döverler; çünkü güneşsizlik ve yağmurlar yüzünden harman yerleri kullanılamaz olur.
Fragm. III B, 129 (devam). φεσϑαι' παρ᾽ οἷς δὲ σῖτος καὶ μέλι γίγνεται, καὶ τὸ πόμα ἐντεῦϑεν ἔχειν" τὸν δὲ σῖτον, ἐπειδὴ τοὺς ἡλίους οὐκ ἔχουσι καϑαρούς, ἐν οἴκοις μεγάλοις κόπτουσι, συγκομισϑέντων δεῦρο τῶν σταχύων" αἱ γὰρ ἅλως ἄχρηστοι γίνονται διὰ τὸ ἀνήλιον καὶ τοὺς ὄμβρους. (OCR ham metni, kaynaktan otomatik aktarıldı)
Berger'in derlediği Yunanca fragmanların sonu. Kaynağın kalan sayfaları (s208 sonrası) fragman dizini ve sözlüktür.