Epikuros · Epikuros'un Kayıp Kitaplarının Kalıntıları
Belli Kitapların İzleri
u08314I. Seçme ve Kaçınma Üzerine
1. Diogenes Laertios X 136: Haz konusunda Kyrenelilerden ayrılır. Onlar durağan hazzı kabul etmez, yalnız hareket hâlindeki hazzı kabul ederler; o ise ikisini de, hem psykhē'nin hem bedenin ⟨durağan ve hareketli hazzını⟩ kabul eder; Seçme ve Kaçınma Üzerine'de, Gaye Üzerine'de, Hayat Tarzları Üzerine'nin birinci kitabında ve Midilli'deki filozoflara yazdığı mektupta söylediği gibi.
2. Diogenes Laertios X 136: Epikuros Seçmeler Üzerine'de şöyle der: Dinginlik ve ağrısızlık durağan hazlardır; sevinç ve neşe ise hareket hâlinde, fiilen görülür.
II. Anaksimenes
III. Haykırışlaru08314οἷά που κτλ. (Theon, devamı) — τὴν μὲν γὰρ ἐπιτρέχουσαν τῇ λέξει ἀρρυθμίαν τί δεῖ καὶ λέγειν; (Athen. V p. 187c) — οὐδὲ γὰρ λιγὺν ἔγωγε τοῦτον ἂν τὸν Θερσίτην, καθάπερ ὁ Ὀδυσσεὺς ἐκεῖνον, εἴποιμι, ἐπεί γε πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὰ κατὰ τὴν ἑρμηνείαν αὐτῷ διεφθορότα ἐστί, σαρκὸς εὐσταθῆ καταστήματα λέγοντι καὶ τὰ περὶ ταύτης πιστὰ ἐλπίσματα, καὶ λίπασμα ὀφθαλμῶν τὸ δάκρυον ὀνομάζοντι, καὶ ἱερὰ ἀνακραυγάσματα καὶ γαργαλισμοὺς σώματος καὶ ληκήματα καὶ ἄλλας τοιαύτας κακὰς ἄτας· ὧν τὰ μὲν ἐκ χαμαιτυπείων ἄν τις εἶναι φήσειε, τὰ δὲ ὅμοια τοῖς λεγομένοις ἐν τοῖς Δημητρίοις ὑπὸ τῶν θεσμοφοριαζουσῶν γυναικῶν, τὰ δὲ ἀπὸ μέσης τῆς προσευχῆς καὶ τῶν ἐπ’ αὐταῖς προσαιτούντων, Ἰουδαϊκά τινα καὶ παρακεχαραγμένα καὶ κατὰ πολὺ τῶν ἑρπετῶν ταπεινότερα. (Cleomed. II 1 p. 112 Bak.) — ἐν πολλοῖς γὰρ ἀμαθὴς Ἐπίκουρος ἐλέγχεται, οὐδὲ ἐν ταῖς κοιναῖς ὁμιλίαις καθαρεύων. (Sext. Emp. adv. math. I 1) — Ἐπικουρείων δὲ χορόν, οἷς οὐδὲν μέλει τούτων, παραιτούμεθα. τὸ γὰρ ἐπίπονον τοῦ γράφειν ὄντως, ὡς αὐτὸς Ἐπίκουρος λέγει, τοῖς μὴ στοχαζομένοις τοῦ πυκνὰ μεταπίπτοντος κριτηρίου πολλῆς ἀργίας ἦν καὶ σκαιότητος ἀλεξιφάρμακον. (Dion. Hal. de comp. verb. 24 p. 188) — I ΠΕΡΙ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΦΥΓΩΝ. 1 διαφέρεται δὲ πρὸς τοὺς Κυρηναϊκοὺς περὶ τῆς ἡδονῆς· οἱ μὲν γὰρ τὴν καταστηματικὴν οὐκ ἐγκρίνουσι, μόνην δὲ τὴν ἐν κινήσει· ὁ δὲ ἀμφοτέραν ⟨καταστηματικὴν καὶ κινητικὴν⟩ ψυχῆς καὶ σώματος, ὥς φησιν ἐν τῷ Περὶ αἱρέσεως καὶ φυγῆς καὶ ἐν τῷ Περὶ τέλους καὶ ἐν τῷ α΄ Περὶ βίων καὶ ἐν τῇ πρὸς τοὺς ἐν Μυτιλήνῃ φιλοσόφους ἐπιστολῇ. (Diog. Laert. X 136) — 2 ἡ μὲν γὰρ ἀταραξία καὶ ⟨ἡ⟩ ἀπονία καταστηματικαί εἰσιν ἡδοναί· ἡ δὲ χαρὰ καὶ ἡ εὐφροσύνη κατὰ κίνησιν ἐνεργείᾳ βλέπονται. (Diog. Laert. X 136: ὁ δ’ Ἐπίκουρος ἐν τῷ Περὶ αἱρέσεων οὕτω λέγει) — II ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ. — III ΑΝΑΦΩΝΗΣΕΙΣ.
οἷά που κτλ. (Theon, devamı) — τὴν μὲν γὰρ ἐπιτρέχουσαν τῇ λέξει ἀρρυθμίαν τί δεῖ καὶ λέγειν; (Athen. V p. 187c) — οὐδὲ γὰρ λιγὺν ἔγωγε τοῦτον ἂν τὸν Θερσίτην, καθάπερ ὁ Ὀδυσσεὺς ἐκεῖνον, εἴποιμι, ἐπεί γε πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὰ κατὰ τὴν ἑρμηνείαν αὐτῷ διεφθορότα ἐστί, σαρκὸς εὐσταθῆ καταστήματα λέγοντι καὶ τὰ περὶ ταύτης πιστὰ ἐλπίσματα, καὶ λίπασμα ὀφθαλμῶν τὸ δάκρυον ὀνομάζοντι, καὶ ἱερὰ ἀνακραυγάσματα καὶ γαργαλισμοὺς σώματος καὶ ληκήματα καὶ ἄλλας τοιαύτας κακὰς ἄτας· ὧν τὰ μὲν ἐκ χαμαιτυπείων ἄν τις εἶναι φήσειε, τὰ δὲ ὅμοια τοῖς λεγομένοις ἐν τοῖς Δημητρίοις ὑπὸ τῶν θεσμοφοριαζουσῶν γυναικῶν, τὰ δὲ ἀπὸ μέσης τῆς προσευχῆς καὶ τῶν ἐπ’ αὐταῖς προσαιτούντων, Ἰουδαϊκά τινα καὶ παρακεχαραγμένα καὶ κατὰ πολὺ τῶν ἑρπετῶν ταπεινότερα. (Cleomed. II 1 p. 112 Bak.) — ἐν πολλοῖς γὰρ ἀμαθὴς Ἐπίκουρος ἐλέγχεται, οὐδὲ ἐν ταῖς κοιναῖς ὁμιλίαις καθαρεύων. (Sext. Emp. adv. math. I 1) — Ἐπικουρείων δὲ χορόν, οἷς οὐδὲν μέλει τούτων, παραιτούμεθα. τὸ γὰρ ἐπίπονον τοῦ γράφειν ὄντως, ὡς αὐτὸς Ἐπίκουρος λέγει, τοῖς μὴ στοχαζομένοις τοῦ πυκνὰ μεταπίπτοντος κριτηρίου πολλῆς ἀργίας ἦν καὶ σκαιότητος ἀλεξιφάρμακον. (Dion. Hal. de comp. verb. 24 p. 188) — I ΠΕΡΙ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΦΥΓΩΝ. 1 διαφέρεται δὲ πρὸς τοὺς Κυρηναϊκοὺς περὶ τῆς ἡδονῆς· οἱ μὲν γὰρ τὴν καταστηματικὴν οὐκ ἐγκρίνουσι, μόνην δὲ τὴν ἐν κινήσει· ὁ δὲ ἀμφοτέραν ⟨καταστηματικὴν καὶ κινητικὴν⟩ ψυχῆς καὶ σώματος, ὥς φησιν ἐν τῷ Περὶ αἱρέσεως καὶ φυγῆς καὶ ἐν τῷ Περὶ τέλους καὶ ἐν τῷ α΄ Περὶ βίων καὶ ἐν τῇ πρὸς τοὺς ἐν Μυτιλήνῃ φιλοσόφους ἐπιστολῇ. (Diog. Laert. X 136) — 2 ἡ μὲν γὰρ ἀταραξία καὶ ⟨ἡ⟩ ἀπονία καταστηματικαί εἰσιν ἡδοναί· ἡ δὲ χαρὰ καὶ ἡ εὐφροσύνη κατὰ κίνησιν ἐνεργείᾳ βλέπονται. (Diog. Laert. X 136: ὁ δ’ Ἐπίκουρος ἐν τῷ Περὶ αἱρέσεων οὕτω λέγει) — II ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ. — III ΑΝΑΦΩΝΗΣΕΙΣ.
Philodemos, Öfke Üzerine, sütun 43: Hocalarımız da bilgenin bu önkavrama göre değil, daha yaygın olanına göre öfkeleneceği görüşündeydi. Çünkü Epikuros da Haykırışlar'da bilgenin hem öfkeleneceğini hem de ölçülü biçimde öfkeleneceğini açıkça söyler.
IV. Antidoros, iki kitap
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 32 (1126f): Eğer (Kolotes) Antidoros'a ya da sofist Bion'a karşı yazarken kanunlardan, devlet düzeninden ve yönetimden söz etseydi, biri ona şöyle demez miydi: "Kıpırdama, zavallı, yatağında" yat, o ufak tenini sarıp sarmala; bu konularda beni, ev idaresiyle ve devlet işleriyle uğraşarak yaşamış olanlar suçlasın. Oysa Kolotes'in sövüp saydığı herkes böyle insanlardır.
Diogenes Laertios X 8: Antidoros'a da "Sannidoros" (derdi).
Aretē'ler Üzerine
V. Aristobulos
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 22: Epikuros için Metrodoros, Polyainos ve Aristobulos bir güven ve sevinç kaynağıydı; ama bunların çoğunu ömrü boyunca ya hastayken tedavi etti ya da ölürken ağıtlarını yaktı.
Krş. Epikurosçu Karneiskos, Philistas (Herculaneum papirüsü 1027), sütun XVI: ...[Praksiphanes'i] bütün hayatı boyunca kötü bir yaşayışın ve dostlarıyla hiç de en iyi olmayan bir birlikteliğin yerleşik örneği diye gösterirken, öbürünü [Philistas'ı] da dostlarının ölümünde güzel davrandığı, ne dostsuz ne de yabani olduğu için övenler...
ἀρέσκει δὲ καὶ τοῖς καθηγεμόσιν οὐ τὸ κατὰ τὴν πρόληψιν ταύτην θυμωθήσεσθαι τὸν σοφόν, ἀλλὰ τὸ κατὰ τὴν κοινοτέραν· καὶ γὰρ ὁ Ἐπίκουρος ἐν ταῖς Ἀναφωνήσεσιν διασαφεῖ τό τε θυμωθήσεσθαι καὶ τὸ μετρίως. (Philod. de ira col. 43, VH² I 68 p. 149 Gomp.) — IV ΑΝΤΙΔΩΡΟΣ α΄ β΄. εἰ γὰρ πρὸς Ἀντίδωρον ἢ Βίωνα τὸν σοφιστὴν γράφων ἐμνήσθη νόμων καὶ πολιτείας καὶ διατάξεως, οὐκ ἄν τις εἶπεν αὐτῷ· “μέν’, ὦ ταλαίπωρ’, ἀτρέμα σοῖς ἐν δεμνίοις” περιστέλλων τὸ σαρκίδιον, ἐμοὶ δὲ περὶ τούτων οἰκονομικῶς καὶ πολιτικῶς βεβιωκότες ἐγκαλείτωσαν; εἰσὶ δὲ τοιοῦτοι πάντες οἷς Κωλώτης λελοιδόρηκεν. (Plut. adv. Col. 32 p. 1126f) — καὶ Ἀντίδωρον Σαννίδωρον (ἐκάλει). (Diog. Laert. X 8) — V ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ. τῷ μὲν Ἐπικούρῳ καὶ Μητρόδωρος καὶ Πολύαινος καὶ Ἀριστόβουλος ἐκθάρσημα καὶ γῆθος ἦσαν, ὧν τοὺς πλείστους θεραπεύων νοσοῦντας ἢ καταθρηνῶν ἀποθνήσκοντας διετέλεσε. (Plut. non posse 22 p. 1103a) — Krş. Carneisc. Philista, VH² V 182 sqq., col. XVI: καὶ δεῖγμα καθεστηκὸς τῆς καθ’ ὅλον τὸν βίον φαύλης διαγωγῆς καὶ φίλοις οὐ τῆς ἀρίστης συναναστροφῆς, ἐκεῖνόν τ’ ἐπαινοῦντας, ὡς καλῶς ἐν ταῖς φίλων τελευταῖς ἀνεστρέφετο καὶ οὔτ’ ἄφιλον οὔτ’ ἀνήμερον
u08534VI. Atomlar ve Boşluk Üzerine
VII. Atomdaki Açı Üzerine
VIII. Dokunma Üzerine
IX. Krallık Üzerine
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 13 (1095c): Epikuros ... musiki problemlerine ve eleştirmenlerin filolojik araştırmalarına içki sofrasında bile yer vermez; hatta musikiyi seven krallara bile, şölenlerde musiki ve şiir problemleri üzerine yürütülen tartışmalardansa askerlik hikâyelerine ve kaba soytarılıklara katlanmalarını öğütler. Bunu Krallık Üzerine'de yazmaya cüret etmiştir.
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 33 (1127a): Bunlar bir şey yazdılar mı, ... krallarla birlikte yaşamaktan kaçınalım diye Krallık Üzerine yazarlar.
X. Hayat Tarzları Üzerine, dört kitap
Diogenes Laertios X 30: Ahlâk kısmı ise seçme ve kaçınmayla ilgili konuları kapsar; bu da Hayat Tarzları Üzerine kitaplarında, mektuplarda ve Gaye Üzerine'dedir.
Birinci kitap
Diogenes Laertios X 136: Bkz. Fr. 1.
Diogenes Laertios X 119: (Bilge) siyasete de girmez, Hayat Tarzları Üzerine'nin birinci kitabında söylendiği gibi; tiran da olmaz.
VI ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΕΝΟΥ. VII ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΤΗΙ ΑΤΟΜΩΙ ΓΩΝΙΑΣ. VIII ΠΕΡΙ ΑΦΗΣ. IX ΠΕΡΙ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ. Ἐπίκουρος … προβλήμασι μουσικοῖς καὶ κριτικῶν φιλολόγοις ζητήμασιν οὐδὲ παρὰ πότον διδοὺς χώραν, ἀλλὰ καὶ τοῖς φιλομούσοις τῶν βασιλέων παραινῶν στρατηγικὰ διηγήματα καὶ φορτικὰς βωμολοχίας ὑπομένειν μᾶλλον ἐν τοῖς συμποσίοις ἢ λόγους περὶ μουσικῶν καὶ ποιητικῶν προβλημάτων περαινομένους. ταυτὶ γὰρ ἐτόλμησε γράφειν ἐν τῷ Περὶ βασιλείας. (Plut. non posse 13 p. 1095c) — οὗτοι δὲ κἂν γράφωσι, γράφουσι … περὶ βασιλείας, ἵνα φεύγωμεν τὸ συμβιοῦν βασιλεῦσι. (Plut. adv. Col. 33 p. 1127a) — X ΠΕΡΙ ΒΙΩΝ δ΄. τὸ δὲ ἠθικὸν (ἔχει) τὰ περὶ αἱρέσεως καὶ φυγῆς· ἔστι δὲ ἐν ταῖς Περὶ βίων βίβλοις καὶ ἐπιστολαῖς καὶ τῷ Περὶ τέλους. (Diog. Laert. X 30) — α΄. οὐδὲ πολιτεύσεται (ὁ σοφός), ὡς ἐν τῇ πρώτῃ Περὶ βίων· οὐδὲ τυραννεύσειν. (Diog. Laert. X 119)
u08644Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 33 (1127d): Kanunları ve devlet düzenlerini ortadan kaldıranlar insan hayatını ortadan kaldırır; Epikuros ile Metrodoros da bunu yaparlar: yakınlarını kamu işlerinden uzaklaştırır, kamu işleriyle uğraşanlara da düşmanlık ederler.
Aynı eser 33 (1127a): Bunlar bir şey yazdılar mı, devlet üzerine yazarlar, siyasete girmeyelim diye; retorik üzerine yazarlar, hatiplik etmeyelim diye.
Aynı eser 31 (1125c): Kendilerini de yakınlarındakileri de devlet işlerinden uzak tutanlar.
Plutarkhos, Sağlığı Korumaya Dair Öğütler 24 (135c): Onur getiren her türlü işten kaçmak, Epikuros'a ve çevresindekilere o pek övülen "tenin dengesi" için hiçbir yarar sağlamadı. Krş. aynı eser 23 (135b): Kendilerini devlet işlerinin en uzağına oturtup büzülenler.
Philodemos, Retorik Üzerine (VH² IV 77): Siyasi retoriğe nasıl tekhnē denebilir? Onun yöntemli bir öğretime, sabit olanı aktaran bir öğretime sahip olmadığını kabul ediyorlar; çoğunlukla olanı ve makul olanı hedef alan bir gözleme bile sahip olmadığını ise Epikuros Hayat Tarzları Üzerine'nin birinci kitabında ve Zenginlik Üzerine'de açıkça yazmıştır; Metrodoros da Tabiat Araştırmasıyla İyi Hatip Olunacağını Söyleyenlere Karşı'da.
Philodemos, Retorik Üzerine (VH² IV 107): ... soruyu ne Şölen'de söylüyoruz ne de Hayat Tarzları Üzerine'de; okurdan bunu "denizde kazıyarak" aramasını da istemiyoruz; sofistik retoriğin bir tekhnē olduğunun nerede ve hangi sözlerle ortaya konduğunu söylediğimiz yerleri aktarmış bulunuyoruz.
İkinci kitap
Philodemos, Dindarlık Üzerine (VH² II 108): Hayat Tarzları Üzerine'nin ikinci kitabında da [bilgenin tanrılara tapınacağını söyler].
Philodemos, Dindarlık Üzerine (VH² II 110): Ama Epikuros'un [her şeye] uyduğu, dostlarına da yalnız kanunlar yüzünden değil, tabii [sebepler] yüzünden uymalarını tembihlediği görülecektir. Çünkü Hayat Tarzları Üzerine'de dua etmenin bilgeliğe yakıştığını söyler: tanrılar biz dua etmezsek kızacakları için değil, güçte ve yetkinlikte bizi aşan tabiatların kavrayışına uygun düştüğü için.
14. Diogenes Laertios X 119: (Bilge) Kinikler gibi de yaşamaz, Hayat Tarzları Üzerine'nin ikinci kitabında söylendiği gibi; dilencilik de etmez.
15. Diogenes Laertios X 119: (Bilge) gözlerini yitirse bile hayatta kalmayı kendine layık görür; aynı kitapta söylediği gibi.
οἱ νόμους καὶ πολιτείας ἀναιροῦντες τὸν βίον ἀναιροῦσι τὸν ἀνθρώπινον· Ἐπίκουρος δὲ καὶ Μητρόδωρος τοῦτο ποιοῦσι, τοὺς μὲν συνήθεις ἀποτρέποντες τοῦ τὰ κοινὰ πράττειν, τοῖς δὲ πράττουσιν ἀπεχθανόμενοι. (Plut. adv. Col. 33 p. 1127d) — οὗτοι δὲ κἂν γράφωσι, γράφουσι περὶ πολιτείας, ἵνα μὴ πολιτευώμεθα, καὶ περὶ ῥητορικῆς, ἵνα μὴ ῥητορεύωμεν. (ibid. 33 p. 1127a) — οἱ πολιτείας ἀφιστάντες αὑτοὺς καὶ τοὺς πλησιάζοντας. (ibid. 31 p. 1125c) — Ἐπίκουρόν τε καὶ τοὺς περὶ Ἐπίκουρον οὐδὲν ὤνησε πρὸς τὴν ὑμνουμένην “σαρκὸς εὐστάθειαν” ἡ πάσης φιλοτιμίαν ἐχούσης πράξεως ἀπόδρασις. (Plut. de tuenda san. 24 p. 135c; cf. 23 p. 135b ἀπωτάτω πολιτείας καθίσασιν ἑαυτοὺς καὶ συστείλασιν) — πῶς οὖν τέχνην ἔστιν εἰπεῖν τὴν πολιτικὴν ῥητορικήν; ὅτι μὲν γὰρ οὐκ ἔχει τὴν μεθοδικὴν παράδοσιν καὶ τὴν τὸ ἑστηκὸς προσφερομένην, ὁμολογοῦσιν· ὅτι δὲ οὐδὲ τὴν παρατήρησιν τὴν τοῦ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ κατὰ τὸ εὔλογον στοχαζομένην, Ἐπίκουρος ἐν τῶι πρώτωι Περὶ βίων καὶ ἐν τῶι Περὶ πλούτου ⟦ῥητῶς γέγραφεν⟧, καὶ Μητρόδωρος ἐν τῶι Πρὸς τοὺς ἀπὸ φυσιολογίας λέγοντας ἀγαθοὺς εἶναι ῥήτορας. (Philod. rhet. VH² IV 77) — … ἐρωτήσεως οὐκ ἐν τῶι Συμποσίωι λέγομεν οὐδ’ ἐν τοῖς Περὶ βίων, οὐδὲ κελεύομεν αὐτὸν “ψήχειν ἐμ πελάγει” ζητεῖν, ἀλλ’ ὅπου φαμὲν καὶ δι’ ὧν φαμὲν δηλοῦσθαι τὸ τὴν σοφιστικὴν ῥητορικὴν τέχνην ὑπάρχειν παρατεθείκαμεν. (ibid. VH² IV 107) — β΄. κἀν τῶι Περὶ βίων δευτέρωι ⟦προσκυνήσεσθαι θεούς φησι τὸν σοφόν⟧. (Philod. de piet. VH² II 108 p. 126 Gomp.) — ἀλλ’ Ἐπίκουρος ⟦φανήσεται⟧ καὶ τετηρηκὼς ⟦ἅπαντα⟧ καὶ τοῖς φίλοις τηρεῖν παρεγγεγυηκὼς οὐ μόνον διὰ τοὺς νόμους, ἀλλὰ διὰ φυσικὰς ⟦αἰτίας⟧. προσεύχεσθαι γὰρ ἐν τῶι Περὶ ⟦βίων⟧ οἰκεῖον εἶναι σοφίαι φησίν, οὐχ ὡς ἀχθομένων τῶν θεῶν εἰ μὴ ποιήσομεν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐπίνοιαν τῶν ὑπερβαλλουσῶν δυνάμει καὶ σπουδαιότητι φύσεων. (ibid. VH² II 110 p. 128 Gomp.) — 14 οὐδὲ κυνιεῖν (τὸν σοφόν), ὡς ἐν τῇ δευτέρᾳ Περὶ βίων· οὐδὲ πτωχεύσειν. (Diog. Laert. X 119) — 15 ἀλλὰ καὶ πηρωθέντα τὰς ὄψεις (τὸν σοφὸν) μεθέξειν αὐτὸν τοῦ βίου, ὡς ἐν τῇ αὐτῇ φησι. (ibid.)
u08754XI. Demokritos'a Karşı
Krş. Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 18 (1100a): (Epikuros) şöhret için öyle çılgınca kıvranıp çırpınır ki ... Demokritos'un öğretilerini kelimesi kelimesine aşırırken onunla heceler ve harf uçları üzerine kavga eder.
Philodemos, Açık Sözlülük Üzerine (Zenon'un derslerinden), fr. 20: Ayrıca Epikuros'un, hem Demokritos'a karşı yazdıklarında hem Herakleides'e karşı ... yanıldıkları noktalarda kısmi bir hoşgörüyü sonuna dek nasıl koruduğu...
XII. Güçlükler
18. Bilge, gözden kaçacağını bildiği halde kanunların yasakladığı bir şeyi yapar mı? — Basit bir yüklemle cevap vermek kolay değil.
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 34 (1127d): Kanun koyuculara değil kanunlara savaş açtıklarını Epikuros'un kendisinden duyabilirsiniz. Güçlükler'de kendine "Bilge, gözden kaçacağını bildiği halde kanunların yasakladığı bir şeyi yapar mı?" diye sorar ve "Basit bir yüklemle cevap vermek kolay değil" diye cevap verir; yani "Yaparım ama bunu itiraf etmek istemem."
19. Diogenes Laertios X 119: Bilge evlenir de çocuk da yapar; Epikuros'un Güçlükler'de ve Tabiat Üzerine'de söylediği gibi.
XI ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΝ. (Ἐπίκουρος) οὕτω σπαργῶν περιμανῶς καὶ σφαδάζων πρὸς δόξαν, ὥστε … Δημοκρίτῳ, τὰ δόγματα ῥήμασιν αὐτοῖς ὑφαιρούμενος, ζυγομαχεῖν περὶ συλλαβῶν καὶ κεραιῶν. (Plut. non posse 18 p. 1100a) — ἔτι δὲ τὴν μεριζομένην συγγνώμην ἐν οἷς διέπεσον, ὡς ἔν τε τοῖς πρὸς Δημόκριτον ἵσταται διὰ τέλους ὁ Ἐπίκουρος καὶ πρὸς Ἡρακλείδην ἔν τε … (Philod. de lib. dic. fr. 20, VH¹ V 2) — XII ΔΙΑΠΟΡΙΑΙ. 18 πράξει τινὰ ὁ σοφὸς ὧν οἱ νόμοι ἀπαγορεύουσιν, εἰδὼς ὅτι λήσει; οὐκ εὔοδον τὸ ἁπλοῦν ἐστι κατηγόρημα. — ὅτι δ’ οὐ νομοθέταις ἀλλὰ νόμοις ἐπολέμουν, ἔξεστιν ἀκούειν Ἐπικούρου· ἐρωτᾷ γὰρ αὑτὸν ἐν ταῖς Διαπορίαις, εἰ πράξει … λήσει. καὶ ἀποκρίνεται· οὐκ … κατηγόρημα, τουτέστι “πράξω μέν, οὐ βούλομαι δὲ ὁμολογεῖν.” (Plut. adv. Col. 34 p. 1127d) — 19 καὶ μὴν καὶ γαμήσειν καὶ τεκνοποιήσειν τὸν σοφόν, ὡς Ἐπίκουρος ἐν ταῖς Διαπορίαις καὶ ἐν ταῖς Περὶ φύσεως. (Diog. Laert. X 119)
u08864Aynı yer: Hayatın şartları gerektirirse bazen de evlenir.
Arrianos, Epiktetos'un Söyleşileri I 23, 3: Neden bilgeye çocuk yetiştirmemesini öğütlüyorsun (Epikuros)? Neden korkuyorsun? Bu yüzden acılara düşer diye mi? ... Ama o ... "Çocuklarımızı yetiştirmeyelim" demeye cüret ediyor.
20. Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 13 (1095c): ... Epikuros'un söyledikleri ne kadar tuhaf: Güçlükler'de bilgeyi gösteri meraklısı olarak tanıtır ve Dionysos şenliklerindeki dinletilerden, gösterilerden herkesten çok hoşlandığını söyler; ama musiki problemlerine ve eleştirmenlerin filolojik araştırmalarına içki sofrasında bile yer vermez.
21. Aynı eser 12 (1094e): Bedenin hazlarının, etesiyen rüzgârları gibi en yüksek noktaya vardıktan sonra zayıflayıp dindiği Epikuros'un gözünden kaçmamıştır. Nitekim yaşlanmış ve artık güzellerle birleşemeyen bilgenin, onlara dokunmaktan ve onları okşamaktan hâlâ zevk alıp almadığını bir güçlük olarak tartışır.
Krş. aynı eser 3 (1087f): Bedenin hazları esintiler gibi bedenin uçlarında birbiri ardınca gülümseyip dağılır; süreleri uzun değildir; kayan yıldızlar gibi tende hem parlayıp hem sönerler.
XIII. Adil Davranış Üzerine
XIV. Adalet ve Öteki Aretē'ler Üzerine
XV. Armağanlar ve Şükran Üzerine
22. Sekstos Empeirikos, Matematikçilere Karşı I 49: Nitekim Armağanlar ve Şükran Üzerine'de bilgelerin okuma yazma öğrenmesinin zorunlu olduğunu öğretmeye bir hayli uğraşır.
XVI. İmgeler Üzerine
XVII. Kader Üzerine
23. Philodemos, Dindarlık Üzerine (VH² II 106): Kader Üzerine'de de onların (tanrıların) yardımı lehine görüş bildirir.
XVIII. Büyük Özet
24. Herodotos'a Mektup 39'a eski not ("Evren cisimlerden ve yerden oluşur"): Bunu Büyük Özet'in başında ve Tabiat Üzerine'nin birinci kitabında da söyler.
25. Herodotos'a Mektup 40'a not ("Cisimlerin kimi bileşimdir, kimi de bileşimlerin kendilerinden yapıldığı şeyler"): Aynı şeyi Tabiat Üzerine'nin birinci kitabında ... ve Büyük Özet'te de söyler.
26. Herodotos'a Mektup 73'e not ("... zaman dediğimiz kendine özgü bir durumu düşünerek"): Bunu Tabiat Üzerine'nin ikinci kitabında ve Büyük Özet'te de söyler.
κατὰ περίστασιν δέ ποτε βίου γαμήσειν. (Diog. Laert. X 119) — διὰ τί ἀποσυμβουλεύεις τῷ σοφῷ τεκνοτροφεῖν; τί φοβῇ, μὴ διὰ ταῦτα εἰς λύπας ἐμπέσῃ; … ἀλλ’ ὁ μὲν … τολμᾷ λέγειν ὅτι “μὴ ἀναιρώμεθα τέκνα.” (Arrian. Epict. diss. I 23, 3 sqq.) — 20 … ἄτοπα ὧν Ἐπίκουρος λέγει, φιλοθέωρον μὲν ἀποφαίνων τὸν σοφὸν ἐν ταῖς Διαπορίαις καὶ χαίροντα παρ’ ὁντινοῦν ἕτερον ἀκροάμασι καὶ θεάμασι Διονυσιακοῖς, προβλήμασι δὲ μουσικοῖς καὶ κριτικῶν φιλολόγοις ζητήμασιν οὐδὲ παρὰ πότον διδοὺς χώραν. (Plut. non posse 13 p. 1095c) — 21 ὅτι τοίνυν αἱ τοῦ σώματος ἡδοναὶ καθάπερ οἱ ἐτησίαι μαραίνονται μετὰ τὴν ἀκμὴν καὶ ἀπολήγουσιν, οὐ λέληθε τὸν Ἐπίκουρον. διαπορεῖ γοῦν, εἰ γέρων ὁ σοφὸς ὢν καὶ μὴ δυνάμενος πλησιάζειν ἔτι ταῖς τῶν καλῶν ἁφαῖς χαίρει καὶ ψηλαφήσεσιν. (ibid. 12 p. 1094e) — Krş. ibid. 3 p. 1087f: αἱ δὲ ἡδοναὶ καθάπερ αὖραι πρὸς ἑτέραις ἕτεραι τοῦ σώματος ἄκραις ἐπιγελῶσαι διαχέονται, καὶ ὁ χρόνος ὁ μὲν τούτων οὐ πολύς, ἀλλ’ ὥσπερ οἱ διάττοντες ἔξαψιν ἅμα καὶ σβέσιν ἐν τῇ σαρκὶ λαμβάνουσιν. — XIII ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΓΙΑΣ. XIV ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΑΡΕΤΩΝ. XV ΠΕΡΙ ΔΩΡΩΝ ΚΑΙ ΧΑΡΙΤΟΣ. 22 ἐν γοῦν τῷ Περὶ δώρων καὶ χάριτος ἱκανῶς πειρᾶται διδάσκειν ὅτι ἀναγκαῖόν ἐστι τοῖς σοφοῖς μανθάνειν γράμματα. (Sext. Emp. adv. math. I 49) — XVI ΠΕΡΙ ΕΙΔΩΛΩΝ. XVII ΠΕΡΙ ΕΙΜΑΡΜΕΝΗΣ. 23 κἀν τῶι γε Περὶ τῆς εἱμαρμένης ὑπὲρ τῆς ἐκείνων συνεργίας ἀποφαίνεται. (Philod. de piet. VH² II 106 p. 124 Gomp.) — XVIII ΜΕΓΑΛΗ ΕΠΙΤΟΜΗ. 24 [τὸ πᾶν ἐστι σώματα καὶ τόπος] τοῦτο καὶ ἐν τῇ Μεγάλῃ ἐπιτομῇ φησι κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐν τῇ α΄ Περὶ φύσεως. (schol. ep. I 39) — 25 [τῶν σωμάτων τὰ μέν ἐστι συγκρίσεις, τὰ δ’ ἐξ ὧν αἱ συγκρίσεις πεποίηνται] ταὐτὸν τοῦτο καὶ ἐν τῇ πρώτῃ Περὶ φύσεως … καὶ τῇ Μεγάλῃ ἐπιτομῇ. (schol. ep. I 40) — 26 [ἴδιόν τι σύμπτωμα … ἐννοοῦντες καθ’ ὃ χρόνον ὀνομάζομεν] φησὶ δὲ τοῦτο καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ Περὶ φύσεως καὶ ἐν τῇ Μεγάλῃ ἐπιτομῇ. (schol. ep. I 73)
u08974XIX. Küçük Özet
27. Kehanet aslında yoktur; olsa bile, olup bitenleri bizimle hiçbir ilgisi olmayan şeyler saymak gerekir.
Diogenes Laertios X 135: Başka yerlerde her türlü kehaneti reddeder; Küçük Özet'te de reddeder ve şöyle der: "Kehanet aslında yoktur; olsa bile, olup bitenleri bizimle hiçbir ilgisi olmayan şeyler saymak gerekir."
XX. Aşk Üzerine
XXI. Eurylokhos, Metrodoros'a
XXII. Dindarlık Üzerine
Krş. Diogenes Laertios VII 119 (Stoacılar üzerine): Dindarlık tanrılara hizmet etmenin bilgisidir. Sekstos Empeirikos, Dogmatiklere Karşı III 123–124: Çünkü dindarlık tanrılara hizmet etmenin bilgisidir; ... kutsala saygı da tanrılara karşı bir tür adalettir.
XXIII. Hegesianaksu08974XIX ΜΙΚΡΑ ΕΠΙΤΟΜΗ. 27 μαντικὴ οὖσα ἀνύπαρκτος, εἰ καὶ ὑπαρκτή, οὐδὲν παρ’ ἡμᾶς ἡγητέα τὰ γινόμενα. — μαντικὴν δ’ ἅπασαν ἐν ἄλλοις ἀναιρεῖ, ὡς καὶ ἐν τῇ Μικρᾷ ἐπιτομῇ, καί φησι· μαντικὴ … γινόμενα. (Diog. Laert. X 135) — XX ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΟΣ. XXI ΕΥΡΥΛΟΧΟΣ ΠΡΟΣ ΜΗΤΡΟΔΩΡΟΝ. XXII ΠΕΡΙ ΕΥΣΕΒΕΙΑΣ. Krş. εἶναί τε τὴν εὐσέβειαν ἐπιστήμην θεῶν θεραπείας. (Diog. Laert. VII 119) — ἔστι γὰρ εὐσέβεια ἐπιστήμη θεῶν θεραπείας … ἡ ὁσιότης δικαιοσύνη τις οὖσα πρὸς θεούς. (Sext. Emp. adv. dogm. III 123–124) — XXIII ΗΓΗΣΙΑΝΑΞ.
XIX ΜΙΚΡΑ ΕΠΙΤΟΜΗ. 27 μαντικὴ οὖσα ἀνύπαρκτος, εἰ καὶ ὑπαρκτή, οὐδὲν παρ’ ἡμᾶς ἡγητέα τὰ γινόμενα. — μαντικὴν δ’ ἅπασαν ἐν ἄλλοις ἀναιρεῖ, ὡς καὶ ἐν τῇ Μικρᾷ ἐπιτομῇ, καί φησι· μαντικὴ … γινόμενα. (Diog. Laert. X 135) — XX ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΟΣ. XXI ΕΥΡΥΛΟΧΟΣ ΠΡΟΣ ΜΗΤΡΟΔΩΡΟΝ. XXII ΠΕΡΙ ΕΥΣΕΒΕΙΑΣ. Krş. εἶναί τε τὴν εὐσέβειαν ἐπιστήμην θεῶν θεραπείας. (Diog. Laert. VII 119) — ἔστι γὰρ εὐσέβεια ἐπιστήμη θεῶν θεραπείας … ἡ ὁσιότης δικαιοσύνη τις οὖσα πρὸς θεούς. (Sext. Emp. adv. dogm. III 123–124) — XXIII ΗΓΗΣΙΑΝΑΞ.
XXIV. Haz Üzerine
XXV. Themista
XXVI. Theophrastos'a Karşı
Krş. Philodemos (VH² I f. 149): ... Leontion'un ve bir başka kadının [Themista'nın] bilimsel bir çalışmayla anıldığını dillerine dolarken.
İkinci kitap
29. Ama bu kısım bir yana, karanlıkta bulunan bu şeylerin renkleri olduğunu nasıl söylemek gerektiğini bilmiyorum.
Aetios I 15, 9: Epikuros ve Aristarkhos, karanlıktaki cisimlerin rengi olmadığını söyler.
30. Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 7 (1110c): Bu akıl yürütmenin acı, tatlı, müshil, uyutucu, aydınlatıcı diye adlandırılan ve sayılan her şeye uygulanabileceği açıktır; çünkü hiçbir şey kendi başına yetkin bir keyfiyete ve kuvveye sahip değildir, cisimlere girdiğinde etkileyen olmaktan çok etkilenendir; farklı cisimlerde farklı bir ayrım ve karışım kazanır. Nitekim Epikuros'un kendisi de Theophrastos'a Karşı'nın ikinci kitabında renklerin cisimlerle birlikte doğmadığını, görmeye göre belli düzenler ve konumlar sonucunda meydana geldiğini söylerken, bu akıl yürütmeye göre bir cismin renksiz olmasının renkli olmasından daha olası olmadığını söyler. Biraz yukarıda da kelimesi kelimesine şunu yazmıştır: "Ama bu kısım bir yana, karanlıkta bulunan bu şeylerin renkleri olduğunu nasıl söylemek gerektiğini bilmiyorum." Oysa çoğu kez hava çevreye aynı karanlıkta yayılmışken kimileri renk farklarını algılar, kimileri gözlerinin zayıflığından algılamaz. Üstelik karanlık bir eve girdiğimizde hiçbir renk görmeyiz, biraz bekleyince görürüz. Öyleyse cisimlerin her biri için rengi olduğu, olmadığından daha fazla söylenemez. Renk göreli bir şeyse, beyaz da göreli olacaktır,
XXIV ΠΕΡΙ ΗΔΟΝΗΣ. XXV ΘΕΜΙΣΤΑ. XXVI ΠΡΟΣ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΝ. Krş. θρυλῶν ὅτι Λεόντιον καὶ ἑτέρα τις ἐπὶ πραγματείᾳ μνημονεύεται. (Philod. VH² I f. 149) — β΄. 29 ἀλλὰ καὶ χωρὶς τούτου τοῦ μέρους οὐκ οἶδα ὅπως δεῖ τὰ ἐν σκότει ταῦτα ὄντα φῆσαι χρώματα ἔχειν. — Ἐπίκουρος καὶ Ἀρίσταρχος τὰ ἐν τῷ σκότῳ σώματα χρόαν οὐκ ἔχειν. (Aët. I 15, 9) — 30 ὅτι δὲ τούτοις πρὸς πᾶν ἔστι χρῆσθαι τὸ καλούμενον καὶ νομιζόμενον, πικρὸν γλυκὺ καθαρτικὸν ὑπνωτικὸν φωτεινόν, ὡς οὐδενὸς ἔχοντος αὐτοτελῆ ποιότητα καὶ δύναμιν οὐδὲ δρῶντος μᾶλλον ἢ πάσχοντος, ὅταν ἐγγένηται τοῖς σώμασιν, ἄλλην δὲ ἐν ἄλλοις διαφορὰν καὶ κρᾶσιν λαμβάνοντος, οὐκ ἄδηλόν ἐστιν. αὐτὸς γὰρ οὖν ὁ Ἐπίκουρος ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν Πρὸς Θεόφραστον οὐκ εἶναι λέγων τὰ χρώματα συμφυῆ τοῖς σώμασιν, ἀλλὰ γεννᾶσθαι κατὰ ποιάς τινας τάξεις καὶ θέσεις πρὸς τὴν ὄψιν, οὐ μᾶλλόν φησι κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἀχρωμάτιστον σῶμα εἶναι ἢ χρῶμα ἔχον. ἀνωτέρω δὲ κατὰ λέξιν ταῦτα γέγραφεν· ἀλλὰ καὶ … ἔχειν. καίτοι πολλάκις ἀέρος ὁμοίως σκοτώδους περικεχυμένου οἱ μὲν αἰσθάνονται χρωμάτων διαφορᾶς, οἱ δ’ οὐκ αἰσθάνονται δι’ ἀμβλύτητα τῆς ὄψεως· ἔτι δ’ εἰσελθόντες εἰς σκοτεινὸν οἶκον οὐδεμίαν ὄψιν χρώματος ὁρῶμεν, ἀναμείναντες δὲ μικρὸν ὁρῶμεν. οὐ μᾶλλον οὖν ἔχειν ἢ μὴ ἔχειν χρῶμα ῥηθήσεται τῶν σωμάτων ἕκαστον. εἰ δὲ τὸ χρῶμα πρός τι, καὶ τὸ λευκὸν ἔσται πρός τι (Plut. adv. Col. 7 p. 1110c)
u09194mavi de; bunlar göreliyse tatlı da, acı da. Dolayısıyla her keyfiyet için "olmasından daha fazla olmaması değil" yüklemi doğru olarak söylenecektir: böyle etkilenenler için öyle olacak, etkilenmeyenler için olmayacaktır.
Krş. Philodemos, İşaretler Üzerine (VH² IV f. 21): Karanlıktaki şeylerin rengi yoktur, ama cisimdirler.
XXVII. Tanrılar Üzerine
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 21 (1102b): (Epikuros) hiç gereği olmadığı halde halktan korktuğu için dua ve tapınma rolü yapar, felsefesine aykırı sözler söyler. Kurban sunulurken, kurbanı kesen rahibin yanında bir kasabın yanında durur gibi durur; kurban sunulduktan sonra da Menandros'un "Bana hiç aldırmayan tanrılara kurban kestim" sözünü söyleyerek uzaklaşır. Çünkü Epikuros, başkalarının yapmaktan hoşlandığı şeyleri kendileri hoşlanmadan yapan halkı kıskanmamak, onlara düşman görünmemek için böyle rol yapmak gerektiğini düşünür. ... Batıl inançlıların bile kurbanlara ve ayinlere hoşlanarak değil korkarak katıldığını sanırlar. Oysa korkudan aynı şeyleri yaptıklarına göre kendileri onlardan hiç farklı değildir; hatta onlar kadar iyi bir umuttan da pay almazlar; yalnızca halkı aldatıp kandırdıkları ortaya çıkmasın diye korkar, telaşlanırlar. Tanrılar ve kutsala saygı üzerine kitaplarını da bunun için yazmışlardır; "eğri büğrü, hiçbiri sağlam değil, hepsi dolambaçlı" kitaplardır; sahip oldukları kanaatleri korkudan sarıp sarmalayıp gizlerler.
Philodemos, Tanrıların Yaşayışı Üzerine (VH¹ VI fr. 8): Epikuros Tanrılar Üzerine'de bu konularda da ayrım yapar. Bu yüzden etten olanın bozulmaya açık olduğunu söylediği yerlerde de, alınan...
Philodemos, Dindarlık Üzerine (VH² II 122): Epikuros Tanrılar Üzerine'de ... bileşimi ... tabiat zorunlu olarak ağrılardan pay aldığına göre, neden ... vb.
Aynı eser (VH² II 104): ... üstün gelen ve bunları yapmaktan alıkonmayan ... Tanrılar Üzerine'de [der].
Aynı eser (VH² II 117): Tanrılar Üzerine'de tartışmaya yer bırakmadan ... koyar vb.
καὶ τὸ κυανοῦν· εἰ δὲ ταῦτα, καὶ τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν· ὥστε κατὰ πάσης ποιότητος ἀληθῶς τὸ μὴ μᾶλλον εἶναι ἢ μὴ εἶναι κατηγορεῖσθαι· τοῖς γὰρ οὕτω πάσχουσιν ἔσται τοιοῦτον, οὐκ ἔσται δὲ τοῖς μὴ πάσχουσιν. (Plut. adv. Col. 7, devamı) — Krş. τὰ γοῦν ἐν τῷ σκότει χρόαν μὲν οὐκ ἔχει, σώματα δ’ ἐστίν. (Philod. de sign. VH² IV f. 21) — XXVII ΠΕΡΙ ΘΕΩΝ. ὑποκρίνεται γὰρ εὐχὰς καὶ προσκυνήσεις οὐθὲν δεόμενος διὰ φόβον τῶν πολλῶν καὶ φθέγγεται φωνὰς ἐναντίας οἷς φιλοσοφεῖ· καὶ θύων μὲν ὡς μαγείρῳ παρέστηκε τῷ ἱερεῖ σφάττοντι, θύσας δὲ ἄπεισι λέγων τὸ Μενάνδρειον “ἔθυον οὐ προσέχουσιν οὐδέν μοι θεοῖς”· οὕτω γὰρ Ἐπίκουρος οἴεται δεῖν σχηματίζεσθαι καὶ μὴ φθονεῖν μηδ’ ἀπεχθάνεσθαι τοῖς πολλοῖς, οἷς χαίρουσιν ἕτεροι πράττοντες, αὐτοὺς δυσχεραίνοντας. … ἢ καὶ τοὺς δεισιδαίμονας οὐ χαίροντας ἀλλὰ φοβουμένους οἴονται θυσίαις καὶ τελεταῖς ὁμιλεῖν, μηθὲν ἐκείνων αὐτοὶ διαφέροντες, εἴ γε διὰ φόβον τὰ αὐτὰ δρῶσιν, οὐδ’ ἐλπίδος χρηστῆς ὅσον ἐκεῖνοι μεταλαγχάνοντες, ἀλλὰ μόνον δεδιότες καὶ ταραττόμενοι μὴ φανεροὶ γένωνται τοὺς πολλοὺς παραλογιζόμενοι καὶ φενακίζοντες· ἐφ’ οὓς καὶ τὰ περὶ θεῶν καὶ ὁσιότητος αὐτοῖς βιβλία συντέτακται, “ἑλικτὰ κοὐδὲν ὑγιὲς ἀλλὰ πᾶν πέριξ,” ἐπαμπεχομένοις καὶ ἀποκρυπτομένοις διὰ φόβον ἃς ἔχουσι δόξας. (Plut. non posse 21 p. 1102b) — διαστέλλεται δὲ καὶ περὶ τούτων ὁ Ἐπίκουρος ἐν τῶι Περὶ θεῶν. διόπερ καὶ ἐν οἷς τὸ σάρκινον φθορᾶς εἶναι δεκτικὸν λέγει, τὸ λαμβανόμενον … (Philod. de dis VH¹ VI fr. 8) — Ἐπικούρωι δ’ ἐν τῶι Περὶ θεῶν τὸ μὴ … τὴν σύγκρισιν … καὶ τί μή, τῆς φύσεως μετεχούσης τῶν ἀλγηδόνων ἐξ ἀνάγκης κτλ. (Philod. de piet. VH² II 122 p. 137 Gomp.) — … κατισχύοντας οὐδὲ κωλυομένους ταῦτα πράττειν ἐν τῶι Περὶ θεῶν φησι. (ibid. VH² II 104) — ἐν τῶι Περὶ θεῶν ἀναμφιλέκτως τίθεται τὸ τὴν … κτλ. (ibid. VH² II 117)
u09304XXVIII. Kallistolas
XXIX. Ölçüt Üzerine ya da Kanon
Komedi şairi Damoksenos'ta bir aşçı (Athenaios III 102a):
Okuması yazması olmayan, Demokritos'un her şeyini ve Epikuros'un Kanon'unu baştan sona okumamış bir aşçı görürsen, pisliğe bula da kov gitsin.
Diogenes Laertios X 30: (Epikuros'un felsefesi) üç kısma ayrılır: kanonik, fizik ve ahlâk. Kanonik kısım öğretiye giriş yollarını kapsar ve Kanon başlıklı tek bir kitapta yer alır.
Diogenes Laertios X 14: (Ariston) Epikuros'un Hayatı'nda, onun Kanon'u, ders de aldığını söylediği Nausiphanes'in Üçayak'ından yazdığını söyler.
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 19 (1118a): Çünkü Kolotes'e ekmek ekmek, ot ot göründüyse, "gökten düşmüş" Kanon'ları okuduğu için değildi; Sokrates ise vb. Aynı eser 29 (1124b): hakikat, kanonlar ve ölçütler üzerine yazarken.
Arrianos, Epiktetos'un Söyleşileri II 23, 21: Peki söyle, Epikuros, bu görüşleri ileri süren, Gaye Üzerine'yi, Fizik'i, Kanon Üzerine'yi yazan nedir? ... Ten mi, yoksa prohairesis mi?
35. Diogenes Laertios X 31: Epikuros Kanon'da hakikatin ölçütlerinin hisler, önkavramlar ve hâller olduğunu söyler.
36. Diogenes Laertios X 31–32: Diyalektiği gereksiz bularak reddederler; fizikçilerin şeylerin kendi seslerini izleyerek ilerlemesinin yeterli olduğunu söylerler. ... "Çünkü her his akıldan yoksundur," der, "hiçbir şeyi hatırda tutamaz. Ne kendi kendine hareket eder, ne de başka bir şey onu harekete geçirdiğinde bir şey ekleyip çıkarabilir. Hisleri çürütebilecek bir şey de yoktur. Aynı türden bir his aynı türden olanı çürütemez, çünkü eşit güçtedirler; farklı türden olan farklı türden olanı da çürütemez, çünkü aynı şeylerin yargıcı değildirler. Logos da çürütemez, çünkü her logos hislere dayanır. Bir his ötekini de çürütemez, çünkü hepsine kulak veririz. Algıların gerçekten var olması da hislerin doğruluğunu güvenceye alır: görmemiz ve işitmemiz, ağrı çekmemiz kadar gerçektir. Bu yüzden açık olmayanlar hakkında da görünenlerden hareketle işaret çıkarmak gerekir. Çünkü bütün kavramlar da hislerden doğmuştur: doğrudan temasla, orantıyla, benzerlikle ve birleştirmeyle; muhakemenin de bunda biraz payı vardır.
XXVIII ΚΑΛΛΙΣΤΟΛΑΣ. XXIX ΠΕΡΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ Η ΚΑΝΩΝ. μάγειρον ὅταν ἴδῃς ἀγράμματον, / μὴ Δημόκριτόν τε πάντα διανεγνωκότα / καὶ τὸν Ἐπικούρου Κανόνα, μινθώσας ἄφες. (Damoxenus ap. Athen. III p. 102a) — διαιρεῖται τοίνυν εἰς τρία, τό τε κανονικὸν καὶ φυσικὸν καὶ ἠθικόν. τὸ μὲν οὖν κανονικὸν ἐφόδους ἐπὶ τὴν πραγματείαν ἔχει, καὶ ἔστιν ἐν ἑνὶ τῷ ἐπιγραφομένῳ Κανών. (Diog. Laert. X 30) — ⟦ὁ δέ⟧ φησιν ἐν τῷ Ἐπικούρου βίῳ τὸν Κανόνα γράψαι αὐτὸν ἐκ τοῦ Ναυσιφάνους Τρίποδος, οὗ καὶ ἀκοῦσαί φησιν αὐτόν. (Diog. Laert. X 14) — οὐ γὰρ Κωλώτῃ μὲν ὁ ἄρτος ἄρτος ἐφαίνετο καὶ χόρτος ὁ χόρτος, ὅτι τοὺς διοπετεῖς ἀνέγνωκε Κανόνας· ὁ δὲ Σωκράτης κτλ. (Plut. adv. Col. 19 p. 1118a) — γράφοντες περὶ ἀληθείας καὶ κανόνων καὶ κριτηρίων. (ibid. 29 p. 1124b) — νῦν δὲ τί ἐστιν, Ἐπίκουρε, τὸ ταῦτα ἀποφαινόμενον, τὸ Περὶ τέλους συγγεγραφός, τὸ τὰ Φυσικά, τὸ Περὶ κανόνος; … ἡ σὰρξ ἢ ἡ προαίρεσις; (Arrian. Epict. diss. II 23, 21) — 35 ἐν τοίνυν τῷ Κανόνι λέγων ἐστὶν ὁ Ἐπίκουρος κριτήρια τῆς ἀληθείας εἶναι τὰς αἰσθήσεις καὶ προλήψεις καὶ τὰ πάθη. (Diog. Laert. X 31) — 36 τὴν διαλεκτικὴν ὡς παρέλκουσαν ἀποδοκιμάζουσιν· ἀρκεῖν γὰρ τοὺς φυσικοὺς χωρεῖν κατὰ τοὺς τῶν πραγμάτων φθόγγους. … πᾶσα γάρ, φησίν, αἴσθησις ἄλογός ἐστι καὶ μνήμης οὐδεμιᾶς δεκτική· οὔτε γὰρ ὑφ’ αὑτῆς κινεῖται οὔτε ὑφ’ ἑτέρου κινηθεῖσα δύναταί τι προσθεῖναι ἢ ἀφελεῖν. οὐδὲ ἔστι τὸ δυνάμενον αὐτὰς διελέγξαι. οὔτε γὰρ ἡ ὁμογενὴς αἴσθησις τὴν ὁμογενῆ, διὰ τὴν ἰσοσθένειαν· οὔθ’ ἡ ἀνομογενὴς τὴν ἀνομογενῆ, οὐ γὰρ τῶν αὐτῶν εἰσι κριτικαί· οὔτε μὴν λόγος, πᾶς γὰρ λόγος ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων ἤρτηται· οὔθ’ ἡ ἑτέρα τὴν ἑτέραν, πάσαις γὰρ προσέχομεν. καὶ τὸ τὰ ἐπαισθήματα δὲ ὑφεστάναι πιστοῦται τὴν τῶν αἰσθήσεων ἀλήθειαν. ὑφέστηκε δὲ τό τε ὁρᾶν ἡμᾶς καὶ ἀκούειν ὥσπερ τὸ ἀλγεῖν. ὅθεν καὶ περὶ τῶν ἀδήλων ἀπὸ τῶν φαινομένων χρὴ σημειοῦσθαι. καὶ γὰρ καὶ ἐπίνοιαι πᾶσαι ἀπὸ τῶν αἰσθήσεων γεγόνασι κατά τε περίπτωσιν καὶ ἀναλογίαν καὶ ὁμοιότητα καὶ (Diog. Laert. X 31–32)
u09414Delilerin hayalleri de rüyada görülenler de gerçektir; çünkü hareket ettirirler, var olmayan ise hareket ettirmez."
Krş. Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 19 (1118b): Hissetmek ve görünenlere göre izlenim almak, akla dayanmayan sebeplerle gerçekleşen ortak bir hâldir.
XXX. Megaralılara Karşı
XXXI. Metrodoros, beş kitap
Krş. Plutarkhos, "Gizlice Yaşa" Sözü Doğru mu? 3 (1129a): Metrodoros'a, Aristobulos'a, Khairedemos'a dair bunca zahmetle yazılıp düzenlenen on binlerce satır.
Birinci kitap
37. Diogenes Laertios X 23: (Metrodoros) sıkıntılar ve ölüm karşısında da yılmazdı; Epikuros'un Metrodoros'un birinci kitabında söylediği gibi.
XXXII. Musiki Üzerine
XXXIII. Neokles, Themista'ya
XXXIV. Hastalıklar Üzerine Görüşler, Mithres'e
XXXV. Görme Üzerine
XXXVI. Kutsala Saygı Üzerine
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 21 (1102c): Tanrılar ve kutsala saygı üzerine kitapları (bkz. yukarıda, XXVII).
Philodemos, Dindarlık Üzerine (VH² II 104–105): Kutsala Saygı Üzerine'de tanrısallığın hayatını en kolay ve en mutlu hayat diye adlandırır ve [düşünceyi] her bakımdan temiz tutmayı gerekli görür ... ⟦birkaç satır bozuk⟧ ... Bu gibi şeyler yüzünden, ortak inançları korumakla birlikte bütün kutsala saygıyı dinsizce söküp atmak doğru değildir; batıl inançlı denenler gibi aşılmaz bir dinsizliğe düşmek de doğru değildir. Çünkü tanrının ölümsüzlüğünü ve en yüce mutluluğunu, bunlarla bağlantılı her şeyle birlikte koruyan kişi [dindardır]. Tanrı konusunda dindar olan, onu öfkeden ve zayıflıktan doğan lütuftan uzak düşünerek iyiliklerin de kötülüklerin de ondan geldiği düşüncesini her iki yönden dışlayan ve onun insana ait hiçbir şeye ihtiyaç duymadığını, yetkinliği içinde ... olduğunu ortaya koyan kişidir.
Aynı eser (VH² II 88): Kutsala Saygı Üzerine adlı başka bir kitap da yazmıştır; bunda da [tanrıların] yalnız bozulmadan değil, yetkinlik içinde de [yaşadığını] açıkça söyler...
Aynı eser (VH² II 80): Çünkü benzerlikten doğarak var olan şey, ebedî ve yetkin bir saadete
σύνθεσιν, συμβαλλομένου τι καὶ τοῦ λογισμοῦ. τά τε τῶν μαινομένων φαντάσματα καὶ ⟨τὰ⟩ κατ’ ὄναρ ἀληθῆ· κινεῖ γάρ· τὸ δὲ μὴ ὂν οὐ κινεῖ. (Diog. Laert. X 32) — Krş. τὸ δ’ αἰσθάνεσθαι καὶ τυποῦσθαι πρὸς τὰ φαινόμενα κοινόν ἐστι πάθος ἀλόγοις περαινόμενον αἰτίαις. (Plut. adv. Col. 19 p. 1118b) — XXX ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΡΙΚΟΥΣ. XXXI ΜΗΤΡΟΔΩΡΟΣ ε΄. Krş. αἱ τοσαῦται μυριάδες στίχων ἐπὶ Μητρόδωρον, ἐπὶ Ἀριστόβουλον, ἐπὶ Χαιρέδημον γραφόμεναι καὶ συνταττόμεναι φιλοπόνως. (Plut. de lat. viv. 3 p. 1129a) — α΄. 37 ἦν δὲ (Μητρόδωρος) καὶ ἀκατάπληκτος πρός τε τὰς ὀχλήσεις καὶ τὸν θάνατον, ὡς Ἐπίκουρος ἐν τῷ πρώτῳ Μητροδώρου φησί. (Diog. Laert. X 23) — XXXII ΠΕΡΙ ΜΟΥΣΙΚΗΣ. XXXIII ΝΕΟΚΛΗΣ ΠΡΟΣ ΘΕΜΙΣΤΑΝ. XXXIV ΠΕΡΙ ΝΟΣΩΝ ΔΟΞΑΙ ΠΡΟΣ ΜΙΘΡΗΝ. XXXV ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΡΑΝ. XXXVI ΠΕΡΙ ΟΣΙΟΤΗΤΟΣ. τὰ Περὶ θεῶν καὶ ὁσιότητος βιβλία. (Plut. non posse 21 p. 1102c) — καλεῖ δὲ καὶ τὸν θειότητος βίον ῥᾷστον καὶ μακαριώτατον ἐν τῶι Περὶ ὁσιότητος, καὶ καταξιοῖ πάντῃ καθαρὸν φυλάττειν ⟦νόησιν⟧ … ⟦locus lacer⟧ … τρόπον διὰ τὰ τοιαῦτ’ ἀνοσίως ἐξελέσθαι τὴν πᾶσαν ὁσιότητα σὺν τῶι τὰ κοινὰ φυλάττειν, ὡς δ’ οἱ λεγόμενοι δεισιδαίμονες εἰς ἀνυπέρβλητον ἀσέβειαν ἐκβάλλειν· οὐ γὰρ ὁ τὴν ἀθανασίαν καὶ τὴν ἄκραν μακαριότητα τοῦ θεοῦ σῴζων σὺν ἅπασι τοῖς συναπτομένοις. εὐσεβὴς δὲ περὶ θεόν, ὃς ἑκάτερον ⟦ἐξορίζει⟧ μὲν ⟦νοῶν αὐτὸν⟧ χωρὶς ὀργῆς καὶ χάριτος ἀσθενούσης τὰς ἐξ αὐτοῦ παρασκευὰς τῶν ἀγαθῶν καὶ τῶν κακῶν, ἀποφαίνεται δὲ τῶν ἀνθρωπείων μηδενὸς προσδεῖσθαι, ἀλλὰ κατὰ συντέλειαν … (Philod. de piet. VH² II 104–105 p. 122 sq. Gomp.) — γράψας δὲ καὶ Περὶ ὁσιότητος ἄλλο βυβλίον κἀν τούτωι διασαφεῖ τὸ μὴ μόνον ἀφθάρτως ἀλλὰ καὶ κατὰ συντέλειαν … (ibid. VH² II 88) — δύναται γὰρ ἐκ τῆς ὁμοιότητος ὑπάρχουσα διαιώνιον ἔχειν τὴν τελείαν εὐδαι- (ibid. VH² II 80)
u09524sahip olabilir; zira birlikler aynı ya da benzer öğelerden de meydana gelebilir; Epikuros da bunu kabul eder, tam da Kutsala Saygı Üzerine'de olduğu gibi. Burada hiçbir çelişki bulunmadığını göstermeye çalışmak gerekir. Şu hâlde [Epikuros] bunların ... tabiatça meydana geldiğini söylemeye alışkındır; çoğu kez de başka başka benzer atomların eklenip birleşmesinden belli nitelikte bir şey oluştuğunda...
Bilinmeyen yazar (VH² X 201, fr. 15): ... bir başka [yerde de], Kutsala Saygı Üzerine'de, Tabiat Üzerine'nin on ikinci ve on üçüncü kitaplarında ve Timokrates Üzerine'nin birinci kitabında.
XXXVII. Hâller Üzerine Görüşler, Timokrates'e
XXXVIII. Zenginlik Üzerine
Krş. Philodemos, Kusurlar Üzerine IX, sütun 12: ... filozofa yaraşır mal edinme üzerine de ... bunu zenginlik üzerine yaptığımız konuşmalarda hocalarımızla uyum içinde aktarmıştık.
Philodemos, Zenginlik Üzerine (VH² III 101): ... zenginliğin bazen iyi ve büyük [bir şey] diye anılması da ... Epikuros'un ... konusundaki korkusuzluktan söz etmesiyle...
Aynı eser (VH² III 98): ... Epikuros iyilerin açıklanmasında felsefeyi ... Çünkü hocamız yoksulluğun iyi olduğunu düşündüğü için...
Aynı eser (VH² III 91): Polyainos'un dediği gibi ağrıyı ölçülü biçimde tedavi ediyordu. Bunu da, Epikuros'un dediği gibi, bilge bir gün yoksulluğa düşerse başına ne gelirse gelsin, yalnızca ... yönelir ve ... farksız olanı ... düzeltir...
Aynı eser (VH² III 96): Bu yüzden bazı Epikurosçular yoksulluğun kötü olduğunu savunurken şu gibi gerekçeler kullanır: Epikuros başka birçok yerde yoksulluğun kötü olduğunu, başka talihsizliklerle birleşince de katlanılmaz olduğunu söyler.
XXXIX. Polymedes
XL. Önceden Bilme
XLI. Felsefeye Çağrıu09524μονίαν, ἐπείπερ οὐχ ἧττον ἐκ τῶν αὐτῶν ἢ τῶν ὁμοίων στοιχείων ἑνότητες ἀποτελεῖσθαι δύνανται, καὶ ὑπὸ τοῦ Ἐπικούρου καταλείπονται, καθάπερ ἐν τῶι Περὶ ὁσιότητος αὐτότατα. τὸ δὲ μηδεμίαν ὑπεναντιολογίαν εἶναι πειρατέον ὑποδεικνύειν. εἴωθε τοίνυν … ταῦτα φύσιν ἀποτελεῖσθαι λέγειν, τὰ πολλὰ μὲν ἐπειδὰν ἐκ τῆς ὁμοίων ἄλλων καὶ ἄλλων ἐπισυγκρίσεως ἀτόμων γένηται ποιόν τι … (Philod. de piet. VH² II 80–81) — … καὶ ἄλληι κἀν τῶι Περὶ ὁσιότητος κἀν τῶι δωδεκάτωι καὶ τρεισκαιδεκάτωι Περὶ φύσεως κἀν τῶι πρώτωι τῶν Περὶ Τιμοκράτους. (VH² X 201 fr. 15) — XXXVII ΠΕΡΙ ΠΑΘΩΝ ΔΟΞΑΙ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΚΡΑΤΗΝ. XXXVIII ΠΕΡΙ ΠΛΟΥΤΟΥ. Krş. καὶ περὶ τῆς φιλοσόφωι δεούσης κτήσεως αὐτῆς … ὃ παρεδώκαμεν συμφώνως τοῖς καθηγεμόσιν ἐν τοῖς περὶ πλούτου λόγοις. (Philod. de vit. IX col. 12) — καὶ τὸ μὲν ἐνίοτε ἀγαθὸν λέγεσθαι τὸν πλοῦτον καὶ μέγα σὺν ταῖς καὶ προσ… Ἐπικούρου λέγοντος ἄδειαν περὶ … (Philod. de div. VH² III 101) — … Ἐπίκουρος τὴν φιλοσοφίαν ἐν τῆι τῶν ἀγαθῶν ἀναπλώσει· τὴν γὰρ πενίαν τοῦ καθηγεμόνος ἀγαθὸν εἶναι νομίζοντος … (ibid. 98) — καὶ καθάπερ ἔφησε Πολύαινος, συμμέτρως ἐθεράπευεν τὸ ἄλγος· καὶ τοῦτο ποεῖ, καθάπερ εἶπεν Ἐπίκουρος, ὅ τι ἂν πάθηι ποτὲ πεσὼν ὁ σοφὸς εἰς πενίαν· μόνον τρέπεται καὶ τὸ … ἀδιάφορον … διορθοῦται … (ibid. 91) — διὰ ταῦτα τῶν Ἐπικουρείων λέγοντές τινες ὑπὲρ τοῦ κακὸν εἶναι τὴν πενίαν ἐπιλογισμοῖς χρῆσθαι τοιούτοις· ὁ Ἐπίκουρος ἔν τε ἄλλοις πολλοῖς φησι τὴν πενίαν κακὸν εἶναι καὶ ἐν τύχαις δ’ ἑτέραις συναφθεῖσαν μὴ φέρεσθαι. (ibid. 96) — XXXIX ΠΟΛΥΜΗΔΗΣ. XL ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΝ. XLI ΠΡΟΤΡΕΠΤΙΚΟΣ.
μονίαν, ἐπείπερ οὐχ ἧττον ἐκ τῶν αὐτῶν ἢ τῶν ὁμοίων στοιχείων ἑνότητες ἀποτελεῖσθαι δύνανται, καὶ ὑπὸ τοῦ Ἐπικούρου καταλείπονται, καθάπερ ἐν τῶι Περὶ ὁσιότητος αὐτότατα. τὸ δὲ μηδεμίαν ὑπεναντιολογίαν εἶναι πειρατέον ὑποδεικνύειν. εἴωθε τοίνυν … ταῦτα φύσιν ἀποτελεῖσθαι λέγειν, τὰ πολλὰ μὲν ἐπειδὰν ἐκ τῆς ὁμοίων ἄλλων καὶ ἄλλων ἐπισυγκρίσεως ἀτόμων γένηται ποιόν τι … (Philod. de piet. VH² II 80–81) — … καὶ ἄλληι κἀν τῶι Περὶ ὁσιότητος κἀν τῶι δωδεκάτωι καὶ τρεισκαιδεκάτωι Περὶ φύσεως κἀν τῶι πρώτωι τῶν Περὶ Τιμοκράτους. (VH² X 201 fr. 15) — XXXVII ΠΕΡΙ ΠΑΘΩΝ ΔΟΞΑΙ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΚΡΑΤΗΝ. XXXVIII ΠΕΡΙ ΠΛΟΥΤΟΥ. Krş. καὶ περὶ τῆς φιλοσόφωι δεούσης κτήσεως αὐτῆς … ὃ παρεδώκαμεν συμφώνως τοῖς καθηγεμόσιν ἐν τοῖς περὶ πλούτου λόγοις. (Philod. de vit. IX col. 12) — καὶ τὸ μὲν ἐνίοτε ἀγαθὸν λέγεσθαι τὸν πλοῦτον καὶ μέγα σὺν ταῖς καὶ προσ… Ἐπικούρου λέγοντος ἄδειαν περὶ … (Philod. de div. VH² III 101) — … Ἐπίκουρος τὴν φιλοσοφίαν ἐν τῆι τῶν ἀγαθῶν ἀναπλώσει· τὴν γὰρ πενίαν τοῦ καθηγεμόνος ἀγαθὸν εἶναι νομίζοντος … (ibid. 98) — καὶ καθάπερ ἔφησε Πολύαινος, συμμέτρως ἐθεράπευεν τὸ ἄλγος· καὶ τοῦτο ποεῖ, καθάπερ εἶπεν Ἐπίκουρος, ὅ τι ἂν πάθηι ποτὲ πεσὼν ὁ σοφὸς εἰς πενίαν· μόνον τρέπεται καὶ τὸ … ἀδιάφορον … διορθοῦται … (ibid. 91) — διὰ ταῦτα τῶν Ἐπικουρείων λέγοντές τινες ὑπὲρ τοῦ κακὸν εἶναι τὴν πενίαν ἐπιλογισμοῖς χρῆσθαι τοιούτοις· ὁ Ἐπίκουρος ἔν τε ἄλλοις πολλοῖς φησι τὴν πενίαν κακὸν εἶναι καὶ ἐν τύχαις δ’ ἑτέραις συναφθεῖσαν μὴ φέρεσθαι. (ibid. 96) — XXXIX ΠΟΛΥΜΗΔΗΣ. XL ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΝ. XLI ΠΡΟΤΡΕΠΤΙΚΟΣ.
XLII. Retorik Üzerine
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 33 (1127a): Bunlar ... retorik üzerine yazarlar, hatiplik etmeyelim diye.
Philodemos, Retorik Üzerine (VH² V 54): Epikuros retoriğin çok alıştırma ve alışkanlık "olduğunu" söylediğine göre, buradan onun "yalnızca" alıştırmadan ibaret olduğu anlamı çıkarılmamalı; yalnızca "çok alıştırma ve alışkanlık gerektirdiği" anlamı çıkarılmalıdır. Çünkü böyle konuştuğumuzda dil alışkanlığı "-dır"ı "gerektirir" yerine kullanır. — Aynı sayfanın alt kısmında da: Epikuros ... tekhnē ve alıştırma ... alıştırma ve alışkanlık...
Metrodoros, Şiirler Üzerine I (Philodemos, Retorik Üzerine VH² V 58): Öyleyse [Epikuros] retorik gücünden söz ederken saadete erecek kişinin ne yapması gerektiğini ayırt etmeyi mi göz önünde tutuyor ... ve bunun tabiat araştırmasından geldiğini mi söylüyor; yoksa alıştırma ve şehir işlerini inceleme sayesinde insanın çoğunluğa neyin yararlı olduğunu iyi kavrayabildiği siyasi deneyimi de mi?
Philodemos, Retorik Üzerine (VH² V 48), karşı çıktığı yazarın sözleri: "... siyasi ve adli konuşmayı da kendine bir kısım olarak almadığını; çünkü burada retorikten açıkça, her kısma sahip olduğunu ilan eden sofiste karşı söz etmektedir. Bu yüzden Epikuros'un kendisi bu geçişi gülünç bir biçimde kullanmış olmaktadır."
Aynı eser (VH² V 52): Epikuros'a göre retoriğin bir tekhnē olduğunu kanıtlamak için.
Aynı eser (VH² IV 78 vd.): Epikuros'un çevresindekiler, nutuk yazma ve gösteri konuşması yapma sanatı olan sofistik retoriğin bir tekhnē olduğunu, mahkemede konuşmanın ve halka söylev vermenin ise tekhnē olmadığını ileri sürdükleri için...
Krş. aynı eser (VH² IV 84): Geriye çok sevgili Bromios'a şunu sormak kalıyor: tekhnē'ler üzerine yazmayı önüne koyup hekimliğin ve gramerin birer tekhnē olup olmadığını araştırırken, retoriğin de tekhnē olup olmadığını sorduğu halde, sofistik retoriği hem genel kullanıma hem Epikuros'un kullanımına göre tartışmalı bir şeymiş gibi bir yana bırakıp yalnızca siyasi retoriği ele almış gibi yaptı; oysa söz üzerine çalışanların en çok uğraştığı şey tam da böylesidir.
*Philodemos, Retorik Üzerine Notlar I, sütun VI (VH² V 35):*
XLII ΠΕΡΙ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ. οὗτοι δὲ … γράφουσι περὶ ῥητορικῆς, ἵνα μὴ ῥητορεύωμεν. (Plut. adv. Col. 33 p. 1127a) — οὕτως τοίνυν εἰπόντος Ἐπικούρου, διότι πολλῆς ἐστιν ἡ ῥητορικὴ τριβῆς καὶ συνηθείας, οὐχ ὑπακουστέον τὸ “μόνης”, ἀλλὰ μόνον τὸ “δεῖται πολλῆς τριβῆς καὶ συνηθείας”· τὸ γὰρ “ἐστίν” ἐπὶ τοῦ “δεῖται” τίθησιν, ὅταν οὕτως ὁμιλῶμεν, ἡ συνήθεια. … ὁ Ἐπίκουρος … τέχνης καὶ τριβῆς … τριβῆς καὶ συνηθείας. (Philod. rhet. VH² V 54) — πότερον οὖν τὴν ῥητορικὴν δύναμιν λέγει ἐμβλέπων ἐπὶ τὴν διάγνωσιν τοῦ ὃ πρακτέον ἐστὶν τῷ μέλλοντι εὐδαίμονι εἶναι … καὶ ταύτην φησὶν ἀπὸ φυσιολογίας παραγίνεσθαι, ἢ καὶ τὴν πολιτικὴν ἐμπειρίαν, καθ’ ἣν ἐκ τριβῆς καὶ ἱστορίας τῶν πόλεως πραγμάτων συνορῴη ἄν τις οὐ κακῶς τὰ πλήθει συμφέροντα; (Metrod. de poem. I ap. Philod. rhet. VH² V 58) — … οὐδὲ πολιτικὸν καὶ δικανικὸν ἐρεῖν ἑαυτὸν λαμβάνειν μέρος· ὧδε γὰρ ῥητῶς τὴν ῥητορικὴν λέγει καὶ πρὸς τὸν ἐπαγγελλόμενον σοφιστὴν πάντ’ ἔχειν τὰ μέρη. διόπερ οὐκ ἀπὸ ⟦?⟧ αὐτὸς γελοίως ὁ Ἐπίκουρός ἐστιν τῆι μεταβάσει κεχρημένος. (Philod. rhet. VH² V 48) — πρὸς τὸ συστῆσαι διότι δὴ τέχνη κατ’ Ἐπίκουρόν ἐστιν ἡ ῥητορική. (ibid. V 52) — τῶν τε περὶ τὸν Ἐπίκουρον ἀποφαινομένων τέχνην εἶναι τὴν σοφιστικὴν τοῦ λόγους συγγράφειν καὶ ἐπιδείξεις ποιεῖσθαι, τοῦ δὲ δίκας λέγειν καὶ δημηγορεῖν οὐκ εἶναι τέχνην. (ibid. IV 78 sq.) — Krş. λοιπὸν ἐνέστηκεν δὲ δεῖ πρὸς τὸν φίλτατον ἐπιζητῆσαι Βρόμιον, πῶς περὶ τεχνῶν προτεθειμένος συγγράφειν καὶ ζητῶν εἰ ἡ ἰατρικὴ τέχνη καὶ εἰ ἡ γραμματική, προθεὶς δὲ καὶ εἰ ἡ ῥητορικὴ τέχνη, τὴν μὲν σοφιστικὴν παρῆκε ῥητορικὴν ὥσπερ ἀντιλεγομένην καὶ κατὰ τὴν κοινὴν καὶ κατὰ τὴν Ἐπικούρου συνήθειαν, μόνην δὲ τὴν πολιτικὴν προσεποιήθη, καίτοι τῆς πλείστης σκευωρίας ἐν τοῖς περὶ λόγους διατρίβουσιν ἐνεστηκυίας περὶ τῆς τοιαύτης. (ibid. IV 84) — τοῖς (Philod. rhet. comm. I col. VI, VH² V 35)
u09744Bizimkileri, hele sofistik retoriğin de tekhnē olmadığını düşünüp bunu kanıtlayan sözler kuranları kınamak yerinde, hatta fazlasıyla yerinde olur. Çünkü Epikuros, Metrodoros, hatta Hermarkhos böyle bir retoriğin tekhnē olduğunu ileri sürüyorlarsa — biraz aşağıda hatırlatacağımız gibi —, onlara karşı yazanlar baba katillerinin mahkûmiyetinden pek uzak değildir.
Philodemos, Retorik Üzerine (VH² IV 106): ... çoğunluğu her zaman ikna eden gücün yalnızca iyi şeylerin değil, büyük şeylerin de sebebi olduğunu. Bunların her birini kendince çeşitli yollardan kurduktan sonra, retoriğin tamamını ya da bir kısmını tekhnē'ye dayalı sayanların Epikuros'a karşı durduğunu kesin olarak ispatladığını sanıyor. Doğrusu, dinleyicilerinin yetişkinliğe kadar bu sözlerle uğraşmasına hayranım; ama onun Şölen'de ve Retorik Üzerine Yöntemler'de yazdıklarını hiçe saymalarına şaşıyorum.
Aynı eser (VH² V 51): Belli ifadeleri aktaracağını vaat eden kişi, başka anlamlar da açıkça ortadayken dinleyenlerin onun istediği anlamı çıkarmasında diretmemelidir. Nitekim ... Epikuros'un retoriğin tekhnē olduğunu kabul etmekte çekingen davrandığını söylüyor; oysa Epikuros bunu hem açıkça söyler, hem de başka yerlerde ... retorikçinin ... ve adli kısmın tekhnē olduğunu söyler.
Aynı eser (VH² IV 98 vd.): Şimdi şuna geçelim: sofistik retoriğe tekhnē diyenler yalnız biz değiliz, okulumuzun kurucuları da bize karşı çıkmazlar; siyasi retoriği bir tür araştırma ve alıştırmayla edinilmiş bir gözlem saymak da yalnız bizim değil onların da görüşüdür. Bunların nerede ve hangi sözlerle Zenon'a açıklandığını söylediğimiz yerleri aktaracağız. Şu hâlde Epikuros Retorik Üzerine'de durmadan retorik okullarından, bu okullardan yetişenlerden, bu okulların kazandırdığı yeteneklerden, ayrıca bu okulların kazandırdığı söz güzelliklerinden söz eder; onların çalışmasının, söz, kanıt ve başka konulardaki aktarımlarının ve öğütlerinin...
Aynı eser (VH² IV 78): Siyasi retoriğin çoğunlukla olanı ve makul olanı hedeflediğinin pek çok kanıtı vardır; bu kanıtlar Epikuros'un çevresindekilerce de ileri sürülür. Kalabalığın belirsizliğini, aynı şeylere bazen ikna olup bazen tepki göstermesini kastediyorum.
Aynı eser (VH¹ IV, sütun 3–6): Bu kanıtın yalnızca yenilik olsun diye söylendiğini sanmamalıyız; sofistlere para harcayanların hepsi gerçekten de aldanıyor. "Çünkü," der Epikuros, "onları gösterilerde ve şenliklerde dinleyip büyülendiklerinde — çünkü söz, meclislerde ve mahkemelerde olduğu gibi bir danışma ya da şehrin yararına olan şeyler hakkında değildir; meclislerde ve mahkemelerde söz konusu mesele üzerine konuşanlar
δ’ ἡμετέροις μεμπτέον ἂν εἴη καὶ περιττότερον αὐτοῖς γε τοῖς τοιούτοις, ὅσοι καὶ τὴν σοφιστικὴν ῥητορικὴν οὐκ εἶναι τέχνην διειλήφασι καὶ τούτου συστατικοὺς λόγους πεποιήκασι. εἰ γὰρ Ἐπίκουρος καὶ Μητρόδωρος ἔτι δ’ Ἕρμαρχος ἀποφαίνονται τέχνην ὑπάρχειν τὴν τοιαύτην, ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς ὑπομνήσομεν, οἱ τούτοις ἀντιγράφοντες οὐ πάνυ τι μακρὰν τῆς τῶν πατραλοιῶν καταδίκης ἀφεστήκασιν. (Philod. rhet. comm. I col. VI) — … διὰ παντὸς πείθουσαν τοὺς πολλοὺς δύναμιν οὐκ ἀγαθῶν ἀλλὰ καὶ μεγάλων αἰτίαν εἶναι ταύτην. καὶ τούτων ἕκαστον κατασκευάσας ὡς νομίζει ποικίλως οἴεται κατ’ ἄκρας ἀποδεδειχέναι τὸ παρ’ Ἐπίκουρον ἵστασθαι τοὺς ἢ πᾶσαν τὴν ῥητορικὴν ἢ μέρος αὐτῆς ἔντεχνον ἀποφαινομένους εἶναι. ἀμέλει καὶ τῶν ἀκουστῶν μὲν ἄγαμαι τοῦ σχολάζειν τοῖς λόγοις ἕως ἀνδρός, ὧν δ’ ἐκεῖνος ἐν τῶι Συμποσίωι καὶ τῶι Περὶ ῥητορικῆς ἐφόδων γέγραφ’ ὀλιγωρεῖν. (Philod. rhet. VH² IV 106) — ὁ δ’ ἐπαγγελλόμενος ῥητὰς παρατεθήσεσθαι διαλέκτους οὐ λιπαρεῖν ὀφείλει τοῦτ’ ἐκδέχεσθαι τοὺς ἀκούοντας ὃ βούλεται, καὶ ἄλλων δηλουμένων. καὶ δὴ γὰρ ⟦?⟧ ὑποστελλόμενον τὸν Ἐπίκουρον λέγει … τῶι συγκατατίθεσθαι τέχνην εἶναι τὴν ῥητορικήν, αὐτοῦ τοῦτό τε δὴ καὶ σαφῶς λέγοντος καὶ ἐν ἄλλοις, τέχνην εἶναι τὴν ⟦?⟧ … τοῦ ῥήτορος καὶ τὸ δικανικόν. (ibid. V 51) — νῦν ἐπ’ ἐκεῖνο βαδίζωμεν, ὅτι τέχνην οὐχ ἡμεῖς μὲν λέγομεν τὴν σοφιστικήν, οἱ δὲ τὴν αἵρεσιν κτίσαντες ἡμῶν ἀντιφωνοῦσιν, καὶ τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τινὰ καὶ παρατήρησιν συνησκημένην οὐχ ἡμεῖς ἀλλὰ κἀκεῖνοι· παραθήσομεν δ’ ὅπου καὶ δι’ ὧν ἔφαμεν τῷ Ζήνωνι ταῦτα διασαφεῖσθαι. ὁ τοίνυν Ἐπίκουρος ἐν τῶι Περὶ τῆς ῥητορικῆς ὅτι μὲν διατελεῖ λέγων τὰ διδασκαλεῖα τῶν ῥητορικῶν καὶ τοὺς ἐκ τῶν διδασκαλείων καὶ τὰς δυνάμεις τὰς ἐκ τῶν διδασκαλείων, πρὸς δὲ τούτοις τὰς ἐκ τῶν διδασκαλείων εὐμορφίας, καὶ διότι τὴν πραγματείαν αὐτῶν καὶ τὰς παραδόσεις καὶ παραγγελίας περί τε λόγου καὶ ἐνθυμημάτων καὶ τῶν ἄλλων … (ibid. IV 98 sq.) — πολλὰ δ’ ἔστι τεκμήρια τοῦ τὴν πολιτικὴν ῥητορικὴν στοχάζεσθαι τοῦ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ κατὰ τὸ εὔλογον, καὶ δῆτα καὶ φέρεται πρὸς τῶν περὶ τὸν Ἐπίκουρον· λέγω δὲ τὸ τῶν πολλῶν ἀόριστον καὶ τοῖς αὐτοῖς ὁτὲ μὲν πειθόμενον, ὁτὲ δὲ προσκόπτον. (ibid. IV 78) — ἀλλὰ μὴν οὐχ ἕνεκεν τοῦ καινοτομῆσαι μόνον τὸ τεκμήριον εἰρῆσθαι τοῦτο νομιστέον πρὸς ἡμῶν, ἀλλὰ ταῖς ἀληθείαις καὶ πλανῶνται πάντες οἱ σοφισταῖς ἀργύριον ἀναλίσκοντες. ὅταν γὰρ ἀκούσωσι τούτων ἐν ταῖς δείξεσι καὶ ταῖς πανηγύρεσι, φησὶν Ἐπίκουρος, καὶ ψυχαγωγηθῶσι, διὰ τὸ μὴ εἶναι περὶ συμβουλῆς τινος τὸν λόγον μηδὲ περὶ τῶν συμφερόντων πόλει, ὡς ἐν ταῖς ἐκκλησίαις καὶ τοῖς δικαστηρίοις γίνεται — ἐν μὲν γὰρ ταύταις ὑπὲρ τοῦ ἐγκειμένου διαλεγόμενοι κινδυ- (Philod. rhet. VH¹ IV col. 3–6)
u09854dikkat etmezlerse tehlikeye düşerler; yargıçlar da yargılarken yeminlerinden korktukları için söylenenlere kulak verirler. Oysa sofistlerin şenliklerinde ve gösterilerinde ne yemin kaygısı vardır — çünkü adilce yargılayacaklarına yemin etmemişlerdir —, ne de ele alınan şeylerin yararlı olup olmadığı kaygısı; çünkü söz, hakkında ister istemez bir karar verilmesi gereken savaş ve barış üzerine değildir. Savaş ve barış üzerine ya da meclislerde görüşülen başka bir konu üzerine olsa bile, o anda acele bekleyen bir mesele hakkında değildir ... — işte şenliklerde terbiyesizce dinlediklerinde, söylenenlerin yararlı olup olmadığına, hatta genel olarak doğru olup olmadığına hiç dikkat etmezler; sesin kendisine, uzun cümle dönemlerine, denk kurulmuş, aynı sesle başlayıp aynı sesle biten söz parçalarına kapılıp büyülenerek, kendileri de böyle konuşabilirlerse meclislerde ve mahkemelerde de başarılı olacaklarını hemen umarlar. Meclislerde ve mahkemelerde böyle gevezelik eden birini dinleseler buna katlanmayacaklarını görmezler. İşte bu yüzden sofistlere ücret ödemeye kalkışırlar; sonra da paralarını kaybettiklerini hemen anlarlar. Çünkü bence işin kendisi için onlara oyalanmadan ve kaygıdan başka bir şey kazandırılmaz. Oyalanma, çünkü hatiplik alıştırması yapmışlardır; ama başarılı olurlarsa bunu konuşma üsluplarıyla yargıçları aldatarak elde etmiş sayılmazlar, başarısız olurlarsa da sofiste boşuna para harcamış sayılırlar. Kaygı da, çünkü bütün bunları kafalarında evirip çevirirler; hele yargıçları aldatmış görünmemekten çok, konuşmada nasıl başarılı görüneceklerini dert ederler. Bütün bunlar da işin kendisinden başlarına gelir; hemen ardından da ... gelir..."
Philodemos, Retorik Üzerine (VH² IV 60): Epikuros Retorik Üzerine'de okul hatiplerine başvuranların aldatıldığını söyler; bunun da şöyle bir sebebi olması pek doğaldır: gösterilerde ve şenliklerde ne bir danışma ne de şehrin yararına olan bir şey hakkında konuşanları dinlediklerinde...
Diogenes Laertios X 13: Retorik Üzerine'de açıklıktan başka hiçbir şey istenmemesi gerektiğini savunur.
Philodemos, Retorik Üzerine (VH² V 57): Epikuros Retorik Üzerine'de bütün ayrıntısıyla, [bu] yeteneklerin birbirine karışmayan ve birlikte çalışan yetenekler olduğunu öğretirken...
νεύοντες ὅταν μὴ προσέχωσιν, ὅταν δὲ δικάζωσιν τὸν ὅρκον φοβούμενοι προσέχουσι τὸν νοῦν τοῖς λεγομένοις· ἐν δὲ ταῖς πανηγύρεσι καὶ δείξεσι τῶν σοφιστῶν οὐθὲν οὔθ’ ὑπὲρ ὅρκου φροντίζοντες, οὐ γὰρ ὀμωμόκασιν δικαίως κρινεῖν, οὔθ’ ὑπὲρ τῶν ἐγκειμένων, εἰ συμφέροντ’ ἐστὶν ἢ μή· οὐ γὰρ γίνεται ὑπὲρ πολέμου καὶ εἰρήνης ὁ λόγος, ὑπὲρ ὧν ἀναγκαῖόν ἐστιν ἅττα δήποτε ψηφίσασθαι. ἐὰν δὲ καὶ ὑπὲρ πολέμου καὶ εἰρήνης ᾖ πῃ καὶ ἄλλου τινὸς ὧν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις πραγματεύονται, οὐ περὶ κατεπείγοντός τινος τοιοῦδέ γε ἐστὶν ἐν τῶι παρόντι ὁ λόγος … ἀλλὰ γοῦν ἐὰν ἐν ταῖς πανηγύρεσιν ἀπαιδεύτως ἀκούωσι, τοῖς μὲν λεγομένοις οὐ προσέχουσιν, εἰ ἔστι συμφέροντα ἢ οὐ συμφέροντα καὶ τό γε σύνολον ἀληθῆ ἢ οὐκ ἀληθῆ, ὑπ’ αὐτοῦ δὲ τοῦ ἤχου καὶ τῶν περιόδων καὶ τῶν παρίσων, ὁμοιάρκτων καὶ ὁμοιοτελεύτων ψυχαγωγούμενοι εὐθὺς δὴ προσεδόκησαν, εἰ τοιοῦτοι ἀνεφάνησαν, κἂν ἐν ἐκκλησίαις καὶ δικαστηρίοις εὖ ἀπαλλάττειν, οὐ συνορῶντες ὅτι οὐδ’ ἂν ἠνείχοντο, εἰ ἐν ἐκκλησίαι καὶ δικαστηρίωι οὕτω λαλοῦντος ἤκουον· ὅθεν ἦλθον ἐπὶ τὸ ἀναλίσκειν μισθὸν τοῖς σοφισταῖς, εἶτ’ εὐθὺς γιγνώσκουσιν ὅτι ἀπολωλέκασι τὸ ἀργύριον. οὐθὲν γὰρ οἶμαι αὐτοῖς συντελεῖται πρὸς τὸ πρᾶγμα ἄλλ’ ἢ διατριβὴ καὶ ἀγωνία· διατριβὴ μὲν ἐγγεγυμνασμένοις ῥητορεύειν, ὥστε κατὰ τρόπον μὲν ἀπαλλάττοντας κατὰ τὴν ἐν τῶι λέγειν ἰδέαν οὐθὲν παρακρούεσθαι τοὺς δικαστάς, μὴ κατὰ τρόπον δὲ ἀποχωροῦντας διὰ κενῆς ἀργύριον ὑπολαμβάνεσθαι σοφιστεῖ ἀνηλωκέναι· ἀγωνία δὲ περὶ αὐτῶν τε τούτων ἐνθυμουμένοις καὶ μᾶλλον ἔτι περὶ τοῦ πῶς ἐν τῶι λόγωι δόξει ἀπαλλάττειν ἤπερ περὶ τοῦ μὴ δόξῃ παρακρούεσθαι τοὺς δικαστάς. ταῦτά τε δὴ αὐτοῖς περίεστιν ἐκ τοῦ πράγματος καὶ ἅμα ⟦?⟧ ἕπεται προσεχῶς καὶ … (Philod. rhet. VH¹ IV col. 3–6, devamı) — … φησὶν ἐν τῶι Περὶ τῆς ῥητορικῆς Ἐπίκουρος, ὅτι τοῖς διατριβικοῖς οἱ προσιόντες ἀπατῶνται, καὶ οὐκ ἀπεικότως διὰ τοιαύτην αἰτίαν· ὅταν γὰρ ἀκούωσιν ἐν ταῖς δείξεσιν καὶ πανηγύρεσιν τῶν μήτε περὶ συμβουλῆς μήτε περί τινος τῶν τῆι πόλει συμφερόντων … (Philod. rhet. VH² IV 60) — ἐν τῷ Περὶ ῥητορικῆς ἀξιοῖ μηδὲν ἄλλο ἢ σαφήνειαν ἀπαιτεῖν. (Diog. Laert. X 13) — μετὰ δὲ τῆς πάσης ἐξεργασίας Ἐπίκουρος ἐν τῶι Περὶ τῆς ῥητορικῆς τελείους ἀνεπιμίκτους διδάσκων τὰς δυνάμεις καὶ συνεργούσας ⟦?⟧ … (Philod. rhet. VH² V 57)
u09964Maksimos Planudes, Hermogenes Şerhi (Rhet. Gr. V 440 W.): Epikuros ise Retorik Üzerine'de, bence pek küstahça konuşarak, siyasi sözlerin tekhnē'sini yalnız kendisinin bulduğunu söyler; öteki hatipleri cehenneme yollarken de bir bakıma kendisiyle çelişen şeyler söyler: "Çünkü sözleri başaran tabiattır, hiçbir tekhnē değil."
XLIII. On İki Temel Bilgi
Herodotos'a Mektup 44'e eski not: Rengin atomların konumuna göre değiştiğini On İki Temel Bilgi'de söyler.
XLIV. Şölen
Plutarkhos, Sofra Sohbetleri I, giriş (612d): Filozofların en ünlüleri ... Platon ..., Epikuros ve Prytanis ... içki başında geçen konuşmaları kaleme almayı ciddiye değer bir iş saydılar.
Athenaios V 186e: Ksenophon ve Platon eserlerinin başında şölenin sebebini ve orada kimlerin bulunduğunu anlatırlar. Epikuros ise ne yer ne zaman belirtir, ne de önceden bir şey söyler. Elinde kadeh bir adamın birdenbire, derste konuşur gibi nasıl sorular ortaya attığını tahmin etmek bize kalıyor.
Aynı eser V 187b: Homeros davetlileri yaşları ve prohairesis'leri bakımından birbirinden farklı kişiler olarak sahneye çıkarır ... Epikuros ise hepsini atomların peygamberleri olarak sahneye çıkarmıştır; üstelik elinde şairin şölenlerindeki çeşitlilik ile Platon'un ve Ksenophon'un zarafeti gibi örnekler varken. ... (177b): Epikuros ise yalnız filozoflardan oluşan bir şölen yazmıştır.
Aynı eser V 179d: Homeros yemekten önce ne yapmamız gerektiğini de, yiyeceklerin ilk payını tanrılara ayırmayı da öğretir ... Epikuros'ta ise ne sunu vardır ne de tanrılara ilk pay; Semonides'in hüsnü bozuk kadın için dediği gibi: "Kurbanı kesilmemiş kutsal etleri çoğu kez yiyip bitirir."
Aynı eser V 182a: Epikuros'un Şölen'inde birbirini öven bir dalkavuklar sürüsü vardır; Platon'unki ise birbirine takılan alaycılarla doludur ...; Homeros'ta ise ölçülü şölenler alkışlanır.
57. Athenaios V 187b–c: Yine Epikuros Şölen'de hazımsızlığı araştırır — uğursuzluğa yorulacak bir şey! —, ardından da ateşli hastalıkları.
ὁ δέ γε Ἐπίκουρος ἐν τῷ Περὶ ῥητορικῆς αὐθαδέστερον οἶμαι λέγων φησὶν αὐτὸς μόνος εὑρηκέναι τέχνην πολιτικῶν λόγων· τοὺς δὲ ἄλλους ἀποσκορακίζων ῥήτορας ἑαυτῷ πως μαχόμενα λέγει· φύσις γάρ ἐστιν ἡ κατορθοῦσα λόγους, τέχνη δὲ οὐδεμία. (Max. Planud. in Hermog., Rh. Gr. V p. 440 W.) — XLIII ΣΤΟΙΧΕΙΩΣΕΙΣ ΔΩΔΕΚΑ. τὸ δὲ χρῶμα παρὰ τὴν θέσιν τῶν ἀτόμων ἀλλάττεσθαι ἐν ταῖς δώδεκα Στοιχειώσεσί φησι. (schol. ep. I 44) — XLIV ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ. τῶν φιλοσόφων τοὺς ἐλλογιμωτάτους … Πλάτωνα … Ἐπίκουρόν τε καὶ Πρύτανιν … ὡς ἄξιόν τι σπουδῆς πεποιημένους ἔργον ἀναγράψασθαι λόγους παρὰ πότον γενομένους. (Plut. quaest. conv. I prooem. p. 612d) — Ξενοφῶν καὶ Πλάτων κατ’ ἀρχὰς τῶν συγγραμμάτων ἐκτίθενται τὴν αἰτίαν τοῦ συμποσίου καὶ τίνες οἱ παρόντες. Ἐπίκουρος δὲ οὐ τόπον, οὐ χρόνον ἀφορίζει, οὐ προλέγει οὐδέν· δεῖ οὖν μαντεύσασθαι πῶς ποτ’ ἄνθρωπος ἐξαπίνης ἔχων κύλικα προβάλλει ζητήματα καθάπερ ἐν διατριβῇ λέγων. (Athen. V p. 186e) — ὁ μὲν Ὅμηρος ἡλικίαις εἰσάγει διαφέροντας καὶ ταῖς προαιρέσεσι τοὺς κεκλημένους … ὁ δ’ Ἐπίκουρος ἅπαντας εἰσήγαγε προφήτας ἀτόμων, καὶ ταῦτ’ ἔχων παραδείγματα τήν τε τοῦ ποιητοῦ τῶν συμποσίων ποικιλίαν καὶ τὴν Πλάτωνός τε καὶ Ξενοφῶντος χάριν. (ibid. 187b) — Ἐπίκουρος δὲ συμπόσιον φιλοσόφων μόνων πεποίηται. (ibid. 177b) — καὶ πρὸ τοῦ θοινᾶσθαι δὲ ἃ δεῖ ποιεῖν ἡμᾶς διδάσκει πάλιν Ὅμηρος, ἀπαρχὰς τῶν βρωμάτων νέμειν τοῖς θεοῖς … παρὰ δ’ Ἐπικούρῳ οὐ σπονδή, οὐκ ἀπαρχὴ θεοῖς, ἀλλ’ ὥσπερ Σημωνίδης ἔφη περὶ τῆς ἀκόσμου γυναικός· “ἄθυστα δ’ ἱρὰ πολλάκις κατεσθίει.” (ibid. 179d) — ἐν δὲ τῷ Ἐπικούρου Συμποσίῳ κολάκων ἐστὶν ἄγυρις ἀλλήλους ἐπαινούντων, τὸ δὲ Πλάτωνος πλῆρές ἐστι μυκτηριστῶν ἀλλήλους τωθαζόντων …, παρὰ δ’ Ὁμήρῳ κεκρότηται τὰ σώφρονα συμπόσια. (ibid. 182a) — 57 πάλιν Ἐπίκουρος ἐν τῷ Συμποσίῳ ζητεῖ περὶ δυσπεψίας, ὥστ’ οἰωνίσασθαι· εἶθ’ ἑξῆς περὶ πυρετῶν. (ibid. 187b–c)
u10074Üslubuna yayılmış ritimsizlik için ise ne demeli?
58. Polyainos: Şarabın verdiği ısınmaların var olmadığını mı söylüyorsun, ey Epikuros?
Epikuros: Şarabın genel olarak ısıtıcı olduğunu kim ileri sürüyor? ...
Görünen o ki şarap genel olarak ısıtıcı değildir; ama şu kadar şarabın şu kişiyi ısıttığı söylenebilir.
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 6 (1109e): Bakın Epikuros Şölen'de Polyainos'u kendisiyle şarabın sıcaklığı üzerine nasıl konuşturuyor. Polyainos "Şarabın verdiği ısınmaların var olmadığını mı söylüyorsun, ey Epikuros?" deyince, o "Şarabın genel olarak ısıtıcı olduğunu kim ileri sürüyor?" diye karşılık verir. Biraz sonra da: "Görünen o ki ... söylenebilir."
59. Aynı eser 6 (1109f): Ardından sebep olarak atomların sıkışıp dağılmasını ileri sürer, şarabın bedene karışmasını da başka atomların karışmasına ve yan yana gelmesine bağlar ve şunu ekler: "Bu yüzden şarabın genel olarak ısıtıcı olduğu söylenmemeli; şu kadarının şu tabiattaki ve şu durumdaki bedeni ısıttığı, şu kadarının da şu bedeni soğuttuğu söylenmelidir. Çünkü böyle bir yığışımda, kendilerinden soğuk bir şey oluşabilecek ya da başkalarıyla yan yana gelince soğukluk tabiatını meydana getirebilecek tabiatlar da vardır. Bu yüzden aldanıp kimileri şarabın genel olarak soğutucu, kimileri ısıtıcı olduğunu söyler."
60. Aynı eser 6 (1110a): Isıtanı ısıtıcı, soğutanı soğutucu sanan çoğunluğun aldandığını söyleyen kişi, her şeyin şöyle olmasının böyle olmasından daha olası olmadığı sonucunun kendi söylediklerinden çıktığını düşünmüyorsa, aldanan kendisidir. Şunu da ekler: "Şarap çoğu kez bedene ısıtıcı ya da soğutucu bir kuvve getirerek girmez bile; yığın harekete geçip cisimler yer değiştirince, sıcaklığı meydana getiren atomlar kimi zaman bir araya toplanır ve çoklukları sayesinde bedene sıcaklık ve ateş verir, kimi zaman da dışarı çıkıp onu soğuturlar."
Plutarkhos, Sofra Sohbetleri III 5, 1 (652a): Epikuros da Şölen'de bu konuda uzun uzun konuşmuştur; söylediklerinin özü,
τὴν μὲν γὰρ ἐπιτρέχουσαν τῇ λέξει ἀρρυθμίαν τί δεῖ καὶ λέγειν; (Athen. V p. 187c) — 58 ΠΟΛΥΑΙΝΟΣ· οὐ φῂς εἶναι, ὦ Ἐπίκουρε, τὰς ὑπὸ τοῦ οἴνου διαθερμασίας; ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ· τίς γὰρ τὸ καθόλου θερμαντικὸν ἀποφαίνεται τὸν οἶνον εἶναι; … φαίνεται μὲν γὰρ τὸ καθόλου οὐκ εἶναι θερμαντικὸς ὁ οἶνος, τοῦδε δέ τινος ὁ τοσοῦτος εἶναι θερμαντικὸς ἂν ῥηθείη. — ὅρα δὴ ἃ περὶ τοῦ οἴνου τῆς θερμότητος ἐν τῷ Συμποσίῳ Πολύαινον αὑτῷ διαλεγόμενον Ἐπίκουρος πεποίηκε. λέγοντος γὰρ “οὐ φῂς … διαθερμασίας;” ὑπέλαβε “τίς … οἶνον εἶναι;” καὶ μετὰ σμικρόν· “φαίνεται … ῥηθείη.” (Plut. adv. Col. 6 p. 1109e) — 59 καὶ πάλιν αἰτίαν ὑπειπών, θλίψεις τε καὶ διασπορὰς ἀτόμων, ἑτέρων δὲ συμμίξεις καὶ παραζεύξεις αἰτιασάμενος ἐν τῇ πρὸς τὸ σῶμα καταμίξει τοῦ οἴνου ἐπιλέγει· διὸ δὴ καθόλου μὲν οὐ ῥητέον τὸν οἶνον εἶναι θερμαντικόν, τῆς δὲ τοιαύτης φύσεως καὶ τῆς οὕτω διακειμένης θερμαντικὸν τὸν τοσοῦτον, ἢ τῆσδε τὸν τοσοῦτον εἶναι ψυκτικόν. ἔνεισι γὰρ καὶ τοιαῦται ἐν τῷ τοιούτῳ ἀθροίσματι φύσεις, ἐξ ὧν ἂν ψυχρὸν συσταίη, ἢ αἵ γε ἑτέραις παραζυγεῖσαι ψυχρασίας φύσιν ἀποτελέσειαν· ὅθεν ἐξαπατώμενοι οἱ μὲν ψυκτικὸν τὸ καθόλου φασὶν εἶναι τὸν οἶνον, οἱ δὲ θερμαντικόν. (ibid. 6 p. 1109f) — 60 ὁ δὴ λέγων ἐξηπατῆσθαι τοὺς πολλοὺς τὸ θερμαῖνον θερμαντικὸν ἢ τὸ ψῦχον ψυκτικὸν ὑπολαμβάνοντας, εἰ μὴ νομίζοι τὸ μὴ μᾶλλον εἶναι τοῖον ἢ τοῖον ἕκαστον ἀκολουθεῖν οἷς εἴρηκεν, αὐτὸς ἐξηπάτηται. προστίθησι δὲ ὅτι πολλάκις οὐδ’ ἦλθεν εἰς τὸ σῶμα θερμαντικὴν ἐπιφέρων ἢ ψυκτικὴν δύναμιν ὁ οἶνος, ἀλλὰ κινηθέντος τοῦ ὄγκου καὶ γενομένης τῶν σωμάτων μεταστάσεως αἱ ποιοῦσαι τὸ θερμὸν ἄτομοι νῦν μὲν συνῆλθον εἰς ταὐτὸ καὶ παρέσχον ὑπὸ πλήθους θερμότητα καὶ πύρωσιν τῷ σώματι, νῦν δ’ ἐκπεσοῦσαι κατέψυξαν. (ibid. 6 p. 1110a) — διείλεκται δὲ καὶ Ἐπίκουρος ἐν τῷ Συμποσίῳ πολλοὺς λόγους, ὧν τὸ κεφάλαιόν ἐστιν, (Plut. quaest. conv. III 5, 1 p. 652a)
u10184sanırım, şudur: Şarabın kendi başına sıcak olmadığını, içinde sıcaklık üreten bazı atomlar, soğukluk üreten başka atomlar bulunduğunu söyler. Şarap bedene girince bunların bir kısmını bırakır, bir kısmını da bedenden alır; karşılaştığı karışıma ya da tabiata göre de sarhoş olanların kimi ısınır, kimi tersini yaşar.
61. Plutarkhos, Sofra Sohbetleri III 6, 1 (653b): Eski yazarların sözleriyle henüz yeni tanışmış bazı gençler, Epikuros'u Şölen'e cinsel birleşmenin zamanı hakkında ne güzel ne de gerekli bir söz soktuğu için yerden yere vuruyorlardı: yaşı ilerlemiş bir adamın, delikanlıların bulunduğu bir yemekte cinsel hazlardan söz etmesi, bunun yemekten önce mi sonra mı yapılması gerektiğini tartışması son derece ölçüsüz bir şeymiş. Buna karşılık ... Epikuros'un sözlerine iyice aşina olan hekim Zopyros, onların Epikuros'un Şölen'ini dikkatle okumadıklarını söyledi: Epikuros bu meseleyi bir başlangıç ve bir düzen içinde ortaya koyup sonra üzerine söz yürütmüş değildir; yemekten sonra gençleri gezintiye kaldırıp onları akıllandırmak için konuşmuş, arzularından geri çekmeye çalışmıştır; çünkü bu iş her zaman zarara açıktır, ama en çok onu içki ve haz içinde yapanları kötü duruma sokar. "Bu konu doğrudan doğruya araştırılmış olsaydı bile," dedi, "filozofun birleşmenin zamanı ve vakti üzerine hiç düşünmemesi mi doğru olurdu? Yoksa bu gibi şeyleri yerinde ve muhakemeyle yapmak daha iyidir de, uygun zamanı başka yerde incelemek tuhaf değilken şölende ve sofrada incelemek mi ayıptır?" ... (2) Ötekiler Zopyros'tan Epikuros'un bu konudaki sözlerini anlatmasını isteyince, ayrıntıları tam ⟨hatırlamadığını⟩, ama adamın, böyle bir anda bedenler çalkantıya ve sarsıntıya sürüklenirken birleşmenin verdiği darbelerden, bedenlerin çarpıntısı yüzünden korktuğunu sandığını söyledi: "Çünkü genel olarak saf şarap, vurucu ve kargaşa yaratan bir şey olduğu için bedenleri yerinden oynatır. Bu durumdaki yığınımızı sükûnet ve uyku değil de cinsel ilişkinin başka hareketleri karşılarsa, bedeni en çok bir arada tutup birbirine yapıştıran parçalar sıkıştırılıp kaldıraçla zorlanır gibi zorlanınca, yığının temelinden sarsılan bir ev gibi altüst olması tehlikesi vardır. Çünkü o zaman tohum da rahat akmaz; doygunluk yüzünden bir tıkanma olduğundan zorla ve karışık hâlde koparılır. Bu yüzden," diyor adam, "bu gibi şeyleri, beden sükûnete kavuştuğunda, besinin dağılması ve onun içinden geçip çarpan akıntılar dindiğinde, beden yeniden besine ihtiyaç duymadan önce yapmak gerekir."
Aynı yer 4 (654b): Öyleyse bakalım, Epikuros Aphrodite'yi geceden yerinde ve uygun biçimde mi koparıyor, yoksa hiç hakkı yokken mi. ... (655a): Üstelik beden de, Epikuros'un sandığı gibi, yemekten sonra birleşmeden daha fazla zarar görmez; yeter ki insan sarhoşken ya da tıka basa doyup ağırlaşmışken ona girişmesin; öyle olunca iş elbette tehlikeli ve zararlıdır. Ama kendine yeterince sahip, ölçülü biçimde gevşemiş, bedeni yumuşamış, psykhē'si de yerinde biri bir süre sonra birleşirse, ne yığın yüzünden büyük bir kargaşaya yol açar ne de Epikuros'un dediği gibi atomların çarpmasına ya da yerinden oynamasına.
62. Cinsel birleşme hiçbir zaman yarar sağlamamıştır; zarar vermediyse buna şükretmeli.
Diogenes Laertios X 118: "Cinsel birleşme," derler, "hiçbir zaman yarar sağlamamıştır; zarar vermediyse buna şükretmeli."
Klemens, Pedagog II 10: Birinin şu sözü iyi söylediği aktarılır: Cinsel birleşme kimseye yarar sağlamamıştır; zarar vermediyse buna şükretmeli.
Porphyrios, Canlı Yemekten Kaçınma Üzerine I 52: Çünkü hem zevklerin sağlığı koruduğunu düşünmek hem de cinsel ilişkinin hiç kimseye yarar sağlamadığını, zarar vermediyse buna şükretmek gerektiğini söylemek aynı kişilere düşüyordu.
Galenos, Hekimlik Sanatı 24: Epikuros'a göre cinsel ilişkinin hiçbir sağlıklı kullanımı yoktur.
Galenos, Hippokrates'in Salgınlar III'üne Şerh I 4: Epikuros'un cinsel ilişkinin hiçbir zaman yarar sağlamadığını, zarar vermediyse buna şükretmek gerektiğini söylediğini yazmaya ne gerek vardı?
ὡς ἐγᾦμαι, τοιόνδε. φησὶ γὰρ οὐκ εἶναι θερμὸν αὐτοτελῶς τὸν οἶνον, ἀλλ’ ἔχειν τινὰς ἀτόμους ἐν αὑτῷ θερμασίας ἀποτελεστικάς, ἑτέρας δ’ αὖ ψυχρότητος· ὧν τὰς μὲν ἀποβάλλειν ὅταν εἰς τὸ σῶμα παραγένηται, τὰς δὲ προσλαμβάνειν ἐκ τοῦ σώματος, ⟨καὶ⟩ ὡς ἂν ἔχωσι κράσεως ἡμῖν ἢ φύσεως ὁμιλῆσαι, ὥστε τοὺς μὲν ἐκθερμαίνεσθαι, τοὺς δὲ τοὐναντίον πάσχειν μεθυσκομένους. (Plut. quaest. conv. III 5, 1 p. 652a) — 61 νεανίσκοι τινὲς οὐ πάλαι τοῖς παλαιοῖς λόγοις προσπεφοιτηκότες ἐσπάραττον τὸν Ἐπίκουρον ὡς οὐ καλὸν οὐδ’ ἀναγκαῖον ἐμβεβληκότα λόγον περὶ καιροῦ συνουσίας εἰς τὸ Συμπόσιον· μιμνήσκεσθαι γὰρ ἀφροδισίων ἄνδρα πρεσβύτερον ἐν δείπνῳ μειρακίων παρόντων καὶ διαπορεῖν, πότερον μετὰ δεῖπνον ἢ πρὸ δείπνου χρηστέον, ἐσχάτης ἀκολασίας εἶναι. πρὸς ταῦτα … Ζώπυρος ὁ ἰατρὸς εὖ μάλα τοῖς Ἐπικούρου λόγοις ἐνωμιληκὼς οὐκ ἔφη προσέχοντας αὐτοὺς ἀνεγνωκέναι τὸ Ἐπικούρου Συμπόσιον· οὐ γὰρ ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς τινος καὶ καταστάσεως τοῦτο πρόβλημα ποιησάμενον εἶτα λόγους ἐπ’ αὐτῷ περαίνειν, ἀλλὰ τοὺς νέους ἀνιστάντα μετὰ δεῖπνον εἰς περίπατον ἐπὶ σωφρονισμῷ διαλέγεσθαι καὶ ἀνακρούειν ἀπὸ τῶν ἐπιθυμιῶν, ὡς ἀεὶ μὲν ἐπισφαλοῦς εἰς βλάβην τοῦ πράγματος ὄντος, κάκιστα δὲ τοὺς παρὰ πότον καὶ ἡδονὴν χρωμένους αὐτῷ διατιθέντος. εἰ δὲ δὴ καὶ προηγουμένως, εἶπεν, ἐζητεῖτο περὶ τούτου, πότερον οὐδὲ ὅλως ἐσκέφθαι καλῶς εἶχε τὸν φιλόσοφον περὶ συνουσίας καιροῦ καὶ ὥρας; ἢ βέλτιον μὲν ἐν καιρῷ καὶ μετὰ λογισμοῦ τὰ τοιαῦτα πράττειν, τὸν δὲ καιρὸν ἄλλως μὲν ἐπισκοπεῖν οὐκ ἄτοπον, ἐν δὲ συμποσίῳ καὶ περὶ τράπεζαν αἰσχρόν; … (2) τῶν δ’ ἄλλων τὸν Ζώπυρον ἀξιούντων τοὺς περὶ τούτου λόγους Ἐπικούρου διελθεῖν, ἔφη τῶν μὲν κατὰ μέρος ⟨οὐκ⟩ ἀκριβῶς μνημονεύειν, οἴεσθαι δὲ τὸν ἄνδρα τὰς ἐκ τῆς συνουσίας πληγὰς δεδιέναι διὰ τὸν τῶν σωμάτων παλμὸν εἰς ταραχὴν καὶ σάλον ἐν τῷ τοιούτῳ βαδιζόντων. καθόλου μὲν γὰρ ἐξ ἕδρας τὰ σώματα μεθιστάναι πλήκτην ὄντα καὶ κινητικὸν ταραχῆς τὸν ἄκρατον· ἂν δὲ οὕτως ἔχοντα τὸν ὄγκον ἡμῶν γαλήνη μὴ παραλάβῃ καὶ ὕπνος ἀλλ’ ἕτεραι διὰ τῶν ἀφροδισίων κινήσεις, ἐκθλιβομένων καὶ μοχλευομένων τῶν μάλιστα συνδεῖν καὶ κολλᾶν τὸ σῶμα πεφυκότων, κίνδυνός ἐστιν ἀνάστατον γίνεσθαι τὸν ὄγκον ὥσπερ οἶκον ἐκ θεμελίων κινούμενον· οὐδὲ γὰρ εὖ ῥεῖν τηνικαῦτα τὴν γονήν, σφηνώσεως διὰ τὴν πλησμονὴν οὔσης, ἀλλὰ βίᾳ καὶ συμπεφυρμένην ἀποσπᾶσθαι· διὸ χρῆναί φησιν ὁ ἀνήρ, ὅταν ἡσυχία γένηται περὶ τὸ σῶμα καὶ λωφήσωσιν αἱ τῆς τροφῆς ἀναδόσεις καὶ τὰ ῥεύματα διεξιούσης καὶ σφυδούσης, τὰ τοιαῦτα πράττειν, πρὶν ἑτέρας αὖ πάλιν τροφῆς ἐνδεὲς γενέσθαι τὸ σῶμα. (Plut. quaest. conv. III 6, 1–2 p. 653b sqq.) — σκοπῶμεν οὖν, εἰ δοκεῖ, πότερον ἐμμελῶς καὶ προσηκόντως ὁ Ἐπίκουρος ἢ παρὰ πᾶν δίκαιον ἀφαιρεῖ τὴν Ἀφροδίτην τῆς νυκτός. … καὶ μὴν οὐδὲ τὸ σῶμα βλάπτοιτ’ ἂν ὑπὸ τῆς συνουσίας μᾶλλον, ὡς Ἐπίκουρος οἴεται, μετὰ τὸ δεῖπνον, ἄν γε μὴ μεθύων τις ἢ ῥηγνύμενος ὑπὸ πλησμονῆς ἅπτηται ⟨καὶ⟩ βεβαρημένος· ἀμέλει γὰρ οὕτως ἐπισφαλὲς τὸ πρᾶγμα καὶ βλαβερόν. ἂν δὲ ἱκανῶς ἔχων τις αὑτοῦ καὶ μετρίως διακεχυμένος, τοῦ τε σώματος αὐτοῦ μαλακοῦ γεγονότος καὶ τῆς ψυχῆς παρεστώσης, διὰ χρόνου ποιῆται τὴν ἔντευξιν, οὔτε ταραχὴν ἀπεργάζεται μεγάλην διὰ τὸν ὄγκον οὔτ’ αὖ τινας ἢ σφύξεις ἢ μεταθέσεις ἐξ ἕδρας ἀτόμων, ᾗ φησιν Ἐπίκουρος. (ibid. III 6, 4 p. 654b–655a) — 62 συνουσίη ὤνησε μὲν οὐδέποτε, ἀγαπητὸν δ’ εἰ μὴ ἔβλαψε. — συνουσίη δέ, φασίν, ὤνησε … ἔβλαψε. (Diog. Laert. X 118) — εὖ γοῦν τις εἰρηκέναι φέρεται· συνουσία ὤνησε μὲν οὐδένα, ἀγαπητὸν δὲ εἰ μὴ ἔβλαψεν. (Clem. Al. paed. II 10) — τῶν γὰρ αὐτῶν ἦν καὶ τὰς ἀπολαύσεις οἴεσθαι ὑγείας εἶναι τηρητικὰς καὶ τὰ ἀφροδίσια ὀνῆσαι μὲν οὐδένα τινά, ἀγαπητὸν δὲ εἰ μὴ ἔβλαψεν. (Porph. de abst. I 52) — ἀφροδισίων δὲ κατὰ μὲν Ἐπίκουρον οὐδεμία χρῆσις ὑγιεινή. (Galen. ars med. 24) — τίς γὰρ ἦν ἀνάγκη γράφειν … εἰρηκέναι … Ἐπίκουρον, μηδέποτε μὲν ὠφελεῖν ἀφροδισίων χρῆσιν, ἀγαπητὸν δ’ εἰ μὴ βλάψειεν; (Galen. in Hipp. epid. III comm. I 4)
u1029463. Diogenes Laertios X 119: Epikuros Şölen'de bilgenin sarhoşken saçmalamayacağını da söyler.
64. Philodemos, Retorik Üzerine (VH² VII 184): Bunlar böylece bu şekilde düzenlendi. Epikuros'ta ise sözlerin kalıbı, bir diyalogdan derlenmiş gibi şöyledir: "Önce her şeyi uğruna yaptığımız şeyin ne olduğu üzerinde anlaşalım: bu, eğer beden..."
65. Philodemos, Retorik Üzerine (VH² IV 106): Bkz. yukarıda, XLII.
XLV. Gaye Üzerine
Diogenes Laertios X 30: Bkz. yukarıda, X.
66. Diogenes Laertios X 137: Hazzın gaye olduğunu ispat için şunu kullanır: canlılar doğar doğmaz tabiatça ve akıl yürütmeden hazdan hoşnut olur, zahmete ise karşı koyar. Ağrıdan da bu yüzden kendiliğimizden kaçarız; öyle ki gömleğin etini kemirdiği Herakles bile bağırır:
dişlerini sıkıp haykırarak; çevrede kayalar inledi, Lokris'in dağ başları, Euboia'nın burunları.
67. Tatlardan gelen hazları, cinsel hazları, dinlenen şeylerden gelen hazları, biçimlerin göz yoluyla verdiği hoş hareketleri çıkarırsam, iyiyi neyle düşüneceğimi bilmiyorum.
Athenaios XII 546e: Hareket hâlindeki hazzı ... hem Epikuros hem de onun izinden gidenler benimsiyordu. Coşkun taşkınlıklarından söz etmeyeyim, yalnız Gaye Üzerine'de söylediklerini anacağım. Der ki: "Tatlardan gelen hazları ... hoş hareketleri çıkarırsam, iyiyi neyle düşüneceğimi bilmiyorum."
Aynı eser VII 280a: Gaye Üzerine'de de aşağı yukarı şöyle der: "... hareketleri." (VII 278f): Epikuros bunu örtbas etmeden, yüksek sesle söyler: "Tatlardan gelen hazzı, cinsel hazzı çıkarırsam iyiyi neyle düşüneceğimi bilmiyorum." Çünkü bu bilge, korkusuzluk ve gönül ferahlığı eklendiği takdirde sefihlerin hayatının da kınanacak bir yanı olmadığını düşünür.
Diogenes Laertios X 6: Gaye Üzerine'de şöyle yazdığını [söylerler]: "Tatlardan gelen hazları, cinsel hazları, dinlenen şeylerden ve biçimlerden gelen hazları çıkarırsam, iyiyi neyle düşüneceğimi bilmiyorum" (sözleri kısaltarak).
63 οὐδὲ μὴν ⟦ληρήσειν⟧ ἐν μέθῃ (τὸν σοφόν) φησὶν ὁ Ἐπίκουρος ἐν τῷ Συμποσίῳ. (Diog. Laert. X 119) — 64 ταῦτα μὲν οὖν τοῦτον ᾠκονομήθη τὸν τρόπον. παρ’ Ἐπικούρωι δὲ τῶν λόγων ὁ τύπος ἐστὶν ὡς ἐκ διαλόγου συνθεῖναι τοιοῦτος· “πρῶτον διομολογησώμεθα τί ἐστιν οὗ χάριν ἅπαντα πράττομεν· τοῦτ’ εἰ δὴ σῶμα …” (Philod. rhet. VH² VII 184) — 65 (Philod. rhet. VH² IV 106) — XLV ΠΕΡΙ ΤΕΛΟΥΣ. 66 ἀποδείξει δὲ χρῆται τοῦ τέλος εἶναι τὴν ἡδονὴν τῷ τὰ ζῷα ἅμα τῷ γεννηθῆναι τῇ μὲν εὐαρεστεῖσθαι, τῷ δὲ πόνῳ προσκρούειν φυσικῶς καὶ χωρὶς λόγου. αὐτοπαθῶς οὖν φεύγομεν τὴν ἀλγηδόνα, ἵνα καὶ ὁ Ἡρακλῆς καταβιβρωσκόμενος ὑπὸ τοῦ χιτῶνος βοᾷ, “δάκνων, ἰύζων· ἀμφὶ δ’ ἔστενον πέτραι, / Λοκρῶν τ’ ὄρειοι πρῶνες Εὐβοίας τ’ ἄκραι.” (Diog. Laert. X 137) — 67 οὐ γὰρ ἔγωγε ἔχω τί νοήσω τἀγαθόν, ἀφαιρῶν μὲν τὰς διὰ χυλῶν ἡδονάς, ἀφαιρῶν δὲ τὰς δι’ ἀφροδισίων, ἀφαιρῶν δὲ τὰς δι’ ἀκροαμάτων, ἀφαιρῶν δὲ καὶ τὰς διὰ μορφῆς κατ’ ὄψιν ἡδείας κινήσεις. — τὴν κατὰ κίνησιν ἡδονὴν ἠσπάζοντο … καὶ Ἐπίκουρος καὶ οἱ ἀπὸ τούτου. καὶ ἵνα μὴ τοὺς καταιγισμοὺς λέγω …, ἃ ἐν τῷ Περὶ τέλους εἴρηκε, τούτων μνησθήσομαι. φησὶ γάρ· οὐ γὰρ … κινήσεις. (Athen. XII p. 546e) — κἀν τῷ Περὶ τέλους δέ φησιν οὕτω πως· οὐ γὰρ … κινήσεις. (ibid. VII p. 280a) — καὶ γὰρ οὐκ ἐγκαλυπτόμενος ὁ Ἐπίκουρος λέγει, ἀλλὰ μεγάλῃ τῇ φωνῇ· οὐ γὰρ … τἀγαθόν, ἀφελὼν μὲν τὴν διὰ χυλῶν, ἀφελὼν δὲ τὴν δι’ ἀφροδισίων ἡδονήν. οἴεται γὰρ οὗτος ὁ σοφὸς καὶ τὸν ἀσώτων βίον ἀνεπίληπτον εἶναι, εἴπερ αὐτῷ προσγένοιτο τὸ ἀδεὲς καὶ ἵλεων. (ibid. VII p. 278f) — ἔν τε τῷ Περὶ τέλους γράφειν οὕτως· οὐ γὰρ … ἀφροδισίων καὶ τὰς δι’ ἀκροαμάτων καὶ τὰς διὰ μορφῆς. (Diog. Laert. X 6)
u1040468. Çünkü tenin dengeli durumu ve bu konudaki güvenilir umut, hesabını yapabilenler için en yüce ve en sağlam sevinci taşır.
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 4 (1089d): Bu yüzden bana öyle geliyor ki bu tuhaflıkları fark edince kendileri de ağrısızlığa ve tenin dengesine sığınıyorlar; sanki hoşça yaşamak bu dengenin bazı insanlarda olacağını ya da olmuş olduğunu düşünmekte yatıyormuş gibi. Çünkü derler ki: "Tenin dengeli durumu ... hesabını yapabilenler için." Önce şuna bakın: bu şeye ister haz, ister ağrısızlık, ister denge desinler, onu bedenden psykhē'ye, sonra yine psykhē'den bedene aşağı yukarı taşıyıp duruyorlar vb.
Krş. aynı eser 5 (1090a): Tenin dengeli durumu sık sık ortaya çıkar; ama akıllı bir psykhē'de ten hakkında güvenilir ve sağlam bir umut oluşamaz. Aynı eser 6 (1090f): Bedence dengede ve sağlıklı olmak sık sık mümkündür; ama bunun süreceğinden emin olmak imkânsızdır. Öyleyse gelecek için beden konusunda hep kaygılanmak ve sancı çekmek zorunludur; çünkü bekledikleri güvenilir ve sağlam umudu bedenden hiçbir zaman edinemezler. Sağlığı Korumaya Dair Öğütler 24 (135c): o pek övülen tenin dengesi.
Bu sözlerin Epikuros'un kendisine ait olduğunu Kleomedes (II 1, yukarıda) ve Origenes gösterir; Kelsos'a Karşı III 80: Epikuros'un tenin dengeli durumu ve bu konudaki güvenilir umudu. Gaye Üzerine'den geldiklerini de Plutarkhos gösterir, aynı eser 6 (1090f–1091a): ... eğer Epikuros'un başka pek çok yerde ve Gaye Üzerine'deki şu sözlerde yazdığı gibi, tenle ve tenle ilgili umutla, başka hiçbir şeyle sevinmemeyi ve güvenmemeyi öğrenirlerse.
68 τὸ γὰρ εὐσταθὲς σαρκὸς κατάστημα καὶ τὸ περὶ ταύτης πιστὸν ἔλπισμα τὴν ἀκροτάτην χαρὰν καὶ βεβαιοτάτην ἔχει τοῖς ἐπιλογίζεσθαι δυναμένοις. — ὅθεν αὐτοί μοι δοκοῦσι τούτων αἰσθόμενοι τῶν ἀτοπιῶν εἰς τὴν ἀπονίαν καὶ τὴν εὐστάθειαν ὑποφεύγειν τῆς σαρκός, ὡς ἐν τῷ ταύτην ἐπινοεῖν περί τινας ἐσομένην καὶ γεγενημένην τοῦ ἡδέως ζῆν ὄντος· τὸ γὰρ εὐσταθὲς … δυναμένοις. ὅρα δὴ πρῶτον μὲν οἷα ποιοῦσι τὴν εἴτε ἡδονὴν ταύτην εἴτε ἀπονίαν ἢ εὐστάθειαν ἄνω καὶ κάτω μεταίροντες ἐκ τοῦ σώματος εἰς τὴν ψυχήν, εἶτα πάλιν ἐκ ταύτης εἰς ἐκεῖνο κτλ. (Plut. non posse 4 p. 1089d) — Krş. κατάστημα μὲν γὰρ εὐσταθὲς σαρκὸς γίνεται πολλάκις, ἔλπισμα δὲ πιστὸν ὑπὲρ σαρκὸς καὶ βέβαιον οὐκ ἔστιν ἐν ψυχῇ νοῦν ἐχούσῃ γενέσθαι. (ibid. 5 p. 1090a) — εὐσταθεῖν μὲν γὰρ ἔστι καὶ ὑγιαίνειν τῷ σώματι πολλάκις, πίστιν δὲ λαβεῖν περὶ τοῦ διαμενεῖν ἀμήχανον· ἀνάγκη δὴ ταράττεσθαι καὶ ὠδίνειν ἀεὶ πρὸς τὸ μέλλον ὑπὲρ τοῦ σώματος, ἣν περιμένουσιν ἐλπίδα πιστὴν ἀπ’ αὐτοῦ καὶ βέβαιον οὐδέποτε κτήσασθαι δυναμένους. (ibid. 6 p. 1090f) — τὴν ὑμνουμένην σαρκὸς εὐστάθειαν. (Plut. de tuenda san. 24 p. 135c) — σαρκὸς εὐσταθῆ καταστήματα λέγοντι καὶ τὰ περὶ ταύτης πιστὰ ἐλπίσματα (Cleomed. II 1) — τὸ τῆς σαρκὸς εὐσταθὲς κατάστημα καὶ τὸ περὶ ταύτης πιστὸν Ἐπικούρῳ ἔλπισμα (Orig. c. Cels. III 80) — … ἄνπερ ἐπὶ σαρκὶ καὶ τῇ περὶ σάρκα ἐλπίδι μάθωσιν, ἄλλῳ δὲ μηδενὶ χαίρειν καὶ θαρρεῖν, ὡς Ἐπίκουρος ἔν τε ἄλλοις πολλοῖς γέγραφε κἀν τούτοις ἅ ἐστι Περὶ τέλους. (Plut. non posse 6 p. 1090f–1091a)
u1051470. Güzel olana, aretē'lere ve bu türden şeylere, haz sağlıyorlarsa değer vermeli; sağlamıyorlarsa onlara elveda demeli.
Athenaios XII 546f: Gaye Üzerine'de yine "Güzel olana ... elveda demeli" der; bununla aretē'yi açıkça hazzın hizmetkârı yapar, ona bir hizmetçinin yerini verir. VII 280b: ... ve biraz ileride şöyle der: "Güzel olana ... elveda demeli."
Diogenes Laertios X 136: Bkz. Fr. 1.
XLVI. Timokrates, üç kitap
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 33 (1126c): Epikuros, Metrodoros'un kardeşi olduğu halde onunla çatıştığı için Timokrates'e sövüp saymaları, onu kraliyet sarayından attırmaları için Asya'ya adamlar gönderiyordu; bu da onların kitaplarında yazılıdır.
Birinci kitap
Bilinmeyen yazar (VH² X 201, fr. 44): ... Timokrates Üzerine'nin birinci kitabında da.
Üçüncü kitap
Diogenes Laertios X 23: (Metrodoros) her bakımdan iyi biriydi; Epikuros'un hem giriş niteliğindeki yazılarında hem de Timokrates'in üçüncü kitabında tanıklık ettiği gibi.
XLVII. Tasavvur Üzerine
XLVIII. Tabiat Üzerine, otuz yedi kitap
Diogenes Laertios X 30: Fizik kısmı tabiat üzerine bütün incelemeyi kapsar; bu da Tabiat Üzerine'nin otuz yedi kitabında ve mektuplarda temel hatlarıyla yer alır. Aynı eser X 7: Tabiat Üzerine'nin otuz yedi kitabında.
70 τιμητέον τὸ καλὸν καὶ τὰς ἀρετὰς καὶ τὰ τοιουτότροπα, ἐὰν ἡδονὴν παρασκευάζῃ· ἐὰν δὲ μὴ παρασκευάζῃ, χαίρειν ἐατέον. — κἀν τῷ Περὶ τέλους δὲ πάλιν φησί· τιμητέον … ἐατέον, σαφῶς ὑπουργὸν ποιῶν ἐν τούτοις τὴν ἀρετὴν τῆς ἡδονῆς καὶ θεραπαίνης τάξιν ἐπέχουσαν. (Athen. XII p. 546f) — καὶ προελθών φησι· τιμητέον … ἐατέον. (ibid. VII p. 280b) — XLVI ΤΙΜΟΚΡΑΤΗΣ γ΄. Ἐπίκουρος μὲν γὰρ εἰς Ἀσίαν ἐξέπεμπε τοὺς Τιμοκράτει λοιδορησομένους, τῆς βασιλικῆς ἐξελῶν αὐλῆς τὸν ἄνθρωπον, ὅτι Μητροδώρῳ προσέκρουσεν ἀδελφὸς ὤν· καὶ ταῦτα ἐν τοῖς βιβλίοις γέγραπται τοῖς ἐκείνων. (Plut. adv. Col. 33 p. 1126c) — α΄. κἀν τῶι πρώτωι τῶν Περὶ Τιμοκράτους. (VH² X 201 fr. 44) — γ΄. γέγονε δὲ (Μητρόδωρος) ἀγαθὸς πάντα, καθὰ καὶ Ἐπίκουρος ἐν προηγουμέναις γραφαῖς μαρτυρεῖ καὶ ἐν τῷ τρίτῳ Τιμοκράτους. (Diog. Laert. X 23) — XLVII ΠΕΡΙ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ. XLVIII ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ λζ΄. τὸ δὲ φυσικὸν (ἔχει) τὴν περὶ φύσεως θεωρίαν πᾶσαν, καὶ ἔστιν ἐν ταῖς Περὶ φύσεως βίβλοις λζ΄ καὶ ταῖς ἐπιστολαῖς κατὰ στοιχεῖον. (Diog. Laert. X 30) — ἐν ταῖς ἑπτὰ καὶ τριάκοντα βίβλοις ταῖς Περὶ φύσεως. (ibid. X 7)
u10624Epikuros, Herodotos'a Mektup 35: Tabiat üzerine yazdıklarımızın her birini titizlikle inceleyemeyenler ve derlediğimiz kitapların büyüklerini baştan sona okuyamayanlar için ... Pythokles'e Mektup 84: (Gök olayları üzerine) başka yerlerde yazdıklarımız, senin de dediğin gibi, onları hep yanında taşımana rağmen akılda zor tutuluyormuş. Aynı mektup 91: Tabiat Üzerine kitaplarında gösterdiğimiz gibi.
Arrianos, Epiktetos'un Sohbetleri II 23, 21: Bkz. yukarıda. Alkiphron, Mektuplar II 2, 2: Bkz. yukarıda.
Galenos, Hippokrates'in İnsanın Tabiatı Üzerine'sine Şerh I 1: Bazıları bu inceleme (tabiat üzerine olan) için bir değil birkaç kitap yazmıştır, kimileri de pek çok; Epikuros gibi. O da bütün ötekiler gibi işe şunu araştırarak başlar: tabiatını bulmaya çalıştığımız şey bir ve basit midir, yoksa kendinden önce gelen birtakım basit şeylerden mi bileşiktir? Eskilerden sonra gelenler bu basit şeylere "unsurlar" demeyi âdet edinmiştir.
Birinci kitap
74. Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 13 (1114a): (Epikuros) incelemesinin başında, var olanların tabiatının cisimler ve boşluk olduğunu ima ederek, tabiat sanki tek bir şeymiş gibi onu ikiye ayırmıştır; bunlardan biri gerçekte hiçbir şey değildir, ama siz ona dokunulmaz, boş ve cisimsiz adını verirsiniz.
75. Bütünün tabiatı cisimler ve boşluktur.
Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı IX 333: Epikuros cisimlerin tabiatına da boşluğun tabiatına da ayrım gözetmeden "bütün" ve "hepsi" demeyi âdet edinmiştir; nitekim bir yerde "bütünün tabiatı cisimler ve boşluktur" der.
76. Var olanların tabiatı cisimler ve yerdir.
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 11 (1112e): Epikuros "var olanların tabiatı cisimler ve yerdir" dediğinde, onun tabiatı var olanların dışında başka bir şey olarak mı söylemek istediğini, yoksa var olanları gösterip başka hiçbir şey kastetmediğini mi anlayacağız? Nitekim boşluğun kendisine "boşluğun tabiatı", vallahi bütüne de "bütünün tabiatı" demeyi âdet edinmiştir.
77. Herodotos'a Mektup 39'a şerh ("Bütün, cisimler ve yerdir"): Bunu Büyük Özet'te de başlarda, Tabiat Üzerine'nin birinci kitabında da söyler.
78. Herodotos'a Mektup 40'a şerh ("Cisimlerin bir kısmı bileşiklerdir, bir kısmı da bileşiklerin kendilerinden yapıldığı şeyler"): Aynı şeyi Tabiat Üzerine'nin birinci, on dördüncü ve on beşinci kitaplarında ve Büyük Özet'te de söyler.
79. Epikuros, Tabiat Üzerine, birinci kitap (Herculaneum papirüsü, VH² VI 90, fr. XVI): "... birbirleriyle çarpışmalarında onlara ait olan zorunlu bir şey vardır;
τοῖς μὴ δυναμένοις ἕκαστα τῶν περὶ φύσεως ἀναγεγραμμένων ἡμῖν ἐξακριβοῦν μηδὲ τὰς μείζους τῶν συντεταγμένων βύβλους διαθρεῖν … (Epic. ep. I 35) — τὰ γὰρ ἐν ἄλλοις ἡμῖν (περὶ τῶν μετεώρων) γεγραμμένα δυσμνημόνευτα εἶναι, καίτοι, ὡς ἔφης, συνεχῶς αὐτὰ βαστάζοντι. (ep. II 84) — ὅπερ ἐν τοῖς Περὶ φύσεως βυβλίοις δείκνυμεν. (ep. II 91) — τινὲς δ’ οὐχ ἓν ἀλλὰ πλείονα βιβλία τῆς θεωρίας ἐποιήσαντο ταύτης (τῆς περὶ φύσεως), ἔνιοι δὲ καὶ πάνυ πολλά, καθάπερ Ἐπίκουρος· ἄρχεται γὰρ καὶ αὐτός, ὥσπερ οὖν καὶ οἱ ἄλλοι πάντες, ἀπὸ τοῦ ζητῆσαι πότερον ἕν τι καὶ ἁπλοῦν ἐστιν οὗ τὴν φύσιν εὑρεῖν ἐπιχειροῦμεν, ἢ σύνθετον ἔκ τινων ἑαυτοῦ προτέρων ἁπλῶν, ἅπερ οἱ μετ’ αὐτοὺς τοὺς παλαιοὺς εἰθίσθησαν ὀνομάζειν στοιχεῖα. (Galen. in Hipp. de nat. hom. I 1) — Α. 74 ἐν ἀρχῇ δὲ τῆς πραγματείας ὑπειπὼν τὴν τῶν ὄντων φύσιν σώματα εἶναι καὶ κενόν, ὡς μιᾶς οὔσης εἰς δύο πεποίηται τὴν διαίρεσιν, ὧν θάτερον ὄντως μὲν οὐθέν ἐστιν, ὀνομάζεται δὲ ὑφ’ ὑμῶν ἀναφὲς καὶ κενὸν καὶ ἀσώματον. (Plut. adv. Col. 13 p. 1114a) — 75 ἡ τῶν ὅλων φύσις σώματά ἐστι καὶ κενόν. — ὁ δὲ Ἐπίκουρος ἀδιαφόρως τήν τε τῶν σωμάτων καὶ τὴν τοῦ κενοῦ φύσιν ὅλον τε καὶ πᾶν προσαγορεύειν εἴωθεν· ὁτὲ μὲν γάρ φησιν ὅτι ἡ τῶν … κενόν. (Sext. adv. math. IX 333) — 76 ἡ τῶν ὄντων φύσις σώματά ἐστι καὶ τόπος. — Ἐπικούρου δὲ λέγοντος· ἡ τῶν … τόπος, πότερον οὕτως ἀκούομεν ὡς ἄλλο τι τὴν φύσιν παρὰ τὰ ὄντα βουλομένου λέγειν ἢ τὰ ὄντα δηλοῦντος, ἕτερον δὲ μηθέν; ὥσπερ ἀμέλει καὶ κενοῦ φύσιν αὐτὸ τὸ κενὸν καὶ νὴ Δία τὸ πᾶν παντὸς φύσιν ὀνομάζειν εἴωθε. (Plut. adv. Col. 11 p. 1112e) — 77 τὸ πᾶν ἐστι σώματα καὶ τόπος] τοῦτο καὶ ἐν τῇ Μεγάλῃ ἐπιτομῇ φησι κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐν τῇ α΄ Περὶ φύσεως. (schol. ep. I 39) — 78 τῶν σωμάτων τὰ μέν ἐστι συγκρίσεις, τὰ δ’ ἐξ ὧν αἱ συγκρίσεις πεποίηνται] ταὐτὸν τοῦτο καὶ ἐν τῇ πρώτῃ Περὶ φύσεως καὶ τῇ ιδ΄ καὶ ιε΄ καὶ τῇ Μεγάλῃ ἐπιτομῇ. (schol. ep. I 40) — 79 ἀναγκαῖόν (Epic. Περὶ φύσεως α΄, VH² VI 90 fr. XVI)
u10734 birinci yazıda söylendiği gibi, bu ... yüzünden hiç de daha az değildir."
İkinci kitap
80. Herodotos'a Mektup 73'e şerh ("... zaman dediğimiz kendine özgü geçici hâli düşünerek"): Bunu Tabiat Üzerine'nin ikinci kitabında ve Büyük Özet'te de söyler.
Sextos Empeirikos, Pyrrhonculuğun Ana Hatları III 137: Epikuros ise, Lakonyalı Demetrios'un aktardığına göre, zamanın geçici hâllerin geçici hâli olduğunu, günlere, gecelere, mevsimlere, duygulara ve duygusuzluklara, hareketlere ve duruşlara eşlik ettiğini söyler.
Dördüncü kitap
Bilinmeyen yazar (VH² X 47): ... ne de Epikuros Tabiat Üzerine'nin dördüncü kitabında der ki ...
On birinci kitap
81. Eğer (güneş) uzaklık yüzünden büyüklüğünü yitirmiş olsaydı, rengini çok daha önce yitirirdi; çünkü renk yitirmeye bundan daha elverişli bir uzaklık yoktur.
Pythokles'e Mektup 91'e şerh ("Güneşin büyüklüğü ... göründüğü kadardır"): Bunu Tabiat Üzerine'nin on birinci kitabında da söyler: "Eğer, der, ... yoktur."
Epikuros, Pythokles'e Mektup 91: Bu konuyla ilgili her itiraz da, apaçık görünenlere dikkat edilirse kolayca çözülecektir;
τι αὐταῖς ὑπάρχειν κατὰ τὰς πρὸς ἀλλήλας κρούσεις, ὡς ἐν τῇ πρώτῃ γραφῇ εἴρηται, οὐθὲν ἧττον παρὰ τὰς … (VH² VI 90 fr. XVI) — Β. 80 ἴδιόν τι σύμπτωμα … ἐννοοῦντες καθ’ ὃ χρόνον ὀνομάζομεν] φησὶ δὲ τοῦτο καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ Περὶ φύσεως καὶ ἐν τῇ Μεγάλῃ ἐπιτομῇ. (schol. ep. I 73) — Ἐπίκουρος δέ, καθὼς Δημήτριος ὁ Λάκων φησί, ⟨χρόνον εἶναί φησι⟩ σύμπτωμα συμπτωμάτων, παρεπόμενον ἡμέραις τε καὶ νυξὶ καὶ ὥραις καὶ πάθεσι καὶ ἀπαθείαις καὶ κινήσεσι καὶ μοναῖς. (Sext. Pyrrh. hyp. III 137) — Δ. οὔτ’ Ἐπίκουρος λέγει μὲν ἐν τῶι τετάρτωι Περὶ φύσεως … (VH² X 47) — ΙΑ. 81 εἰ γὰρ τὸ μέγεθος (ὁ ἥλιος) διὰ τὸ διάστημα ἀποβεβλήκει, πολλῷ μᾶλλον ἂν τὴν χρόαν· ἄλλο γὰρ τούτῳ συμμετρότερον διάστημα οὐθέν ἐστι. — τὸ δὲ μέγεθος ἡλίου … τηλικοῦτόν ἐστιν ἡλίκον φαίνεται] τοῦτο καὶ ἐν τῇ ια΄ Περὶ φύσεως· εἰ γάρ, φησί, τὸ … ἐστι. (schol. ep. II 91) — καὶ πᾶν δὲ τὸ εἰς τοῦτο τὸ (Epic. ep. II 91)
u10844 bunu Tabiat Üzerine kitaplarında gösteriyoruz.
On ikinci kitap
82. Herodotos'a Mektup 74'e şerh ("Evrenlerin zorunlu olarak tek bir biçimi olduğunu düşünmemeli"): Tersine, Tabiat Üzerine'nin on ikinci kitabında bunların farklı olduğunu kendisi söyler: kimi küre biçimli, kimi yumurta biçimli, kimi de başka başka biçimlerdedir; ama her biçimi almazlar. Canlıların sonsuzdan ayrılmış olmadığını da söyler.
83. Pythokles'e Mektup 96'ya şerh ("Güneşin ve ayın tutulması sönme yoluyla da olabilir ... ya da başka bir şeyin, yerin, göğün ya da benzeri bir şeyin önüne geçmesiyle"): Tabiat Üzerine'nin on ikinci kitabında da aynı şeyleri söyler; buna ek olarak güneşin, ay onu karartınca, ayın da yerin gölgesiyle tutulduğunu; ama (ayın) geri çekilmesiyle de olabileceğini.
84. Philodemos, Kutsala Saygı Üzerine (VH² II 88): On ikinci Tabiat Üzerine'de de ilk insanların bozulmaz tabiatlar hakkında kavrayışlar edindiğini söyler. Çünkü ... vardır ...
85. Philodemos, aynı eser (VH² II 106): On ikinci Tabiat Üzerine'de ise ... tanrının insanlara zarar ya da kurtuluş getiren hiçbir sebep sayılmaması gerektiğini uzun uzun anlatır.
Bilinmeyen yazar (VH² X 201): Bkz. Fr. 41.
86. Philodemos, aynı eser (VH² II 120): ... çünkü insan tabiatının, korkutucu şeylerle, hem de pek çoğuyla kuşatılmış olduğundan, birçok ezelî ve güçlü tanrı bulunduğu kanaatine vardığını söyler.
87. Philodemos, aynı eser (VH² II 82): Ama diyecekler ki, on ikinci kitapta Prodikos'u, Diagoras'ı, Kritias'ı ve başkalarını da kınar; saçmaladıklarını ve delirdiklerini söyler, onları Bakkhos çılgınlarına benzetir. Oysa tanrıların bize dert açmadığını ve bizi rahatsız etmediğini kabul etmekle kendisi de tanrılara ait olanın üstünü çizer.
On üçüncü kitap
88. Philodemos, aynı eser (VH² II 106): Tabiat Üzerine'nin on üçüncü kitabında da tanrının bazılarına karşı taşıdığı yakınlık ve yabancılık üzerine.
Bilinmeyen yazar (VH² X 201): Bkz. Fr. 41.
On dördüncü kitap
Herculaneum papirüsü 1148'in sonundaki başlık: Epikuros'un Tabiat Üzerine'si, XIV. Polyainos'a.
89. Herodotos'a Mektup 40'a şerh ("Cisimlerin bir kısmı bileşiklerdir, bir kısmı da bileşiklerin kendilerinden yapıldığı şeyler"): Aynı şeyi Tabiat Üzerine'nin birinci, on dördüncü ve on beşinci kitaplarında da söyler.
On beşinci kitap
Herculaneum papirüsü 1151'in sonundaki başlık: Epikuros'un Tabiat Üzerine'si, XV. Hegemakhos'un arkhonluğunda yazıldı.
Herodotos'a Mektup 40'a şerh: Bkz. Fr. 89.
μέρος ἔνστημα ῥᾳδίως διαλυθήσεται, ἐάν τις τοῖς ἐναργήμασι προσέχῃ, ὅπερ ἐν τοῖς Περὶ φύσεως βυβλίοις δείκνυμεν. (ep. II 91) — ΙΒ. 82 τοὺς κόσμους οὔτε ἐξ ἀνάγκης δεῖ νομίζειν ἕνα σχηματισμὸν ἔχοντας] ἀλλὰ καὶ διαφόρους αὐτοὺς ἐν τῇ ιβ΄ Περὶ ⟨φύσεως⟩ αὐτός φησιν· οὓς μὲν γὰρ σφαιροειδεῖς, καὶ ᾠοειδεῖς ἄλλους, καὶ ἀλλοιοσχήμονας ἑτέρους· οὐ μέντοι πᾶν σχῆμα ἔχειν. οὐδὲ ζῷα εἶναι ἀποκριθέντα ἀπὸ τοῦ ἀπείρου. (schol. ep. I 74) — 83 ἔκλειψις ἡλίου καὶ σελήνης δύναται μὲν γίνεσθαι καὶ κατὰ σβέσιν … καὶ ἤδη κατ’ ἐπιπρόσθεσιν ἄλλων τινῶν, ἢ γῆς ἢ οὐρανοῦ ἤ τινος ἑτέρου τοιούτου] ἐν δὲ τῇ ιβ΄ Περὶ φύσεως ταὐτὰ λέγει καὶ πρός, ἥλιον ἐκλείπειν σελήνης ἐπισκοτούσης, σελήνην δὲ τοῦ τῆς γῆς σκιάσματος· ἀλλὰ καὶ κατ’ ἀναχώρησιν. (schol. ep. II 96) — 84 κἀν τῶι δωδεκάτωι Περὶ φύσεως τοὺς πρώτους φησὶν ἀνθρώπους ἐπινοήματα λαμβάνειν ἀφθάρτων φύσεων. εἶναι γὰρ … (Philod. π. εὐσεβ. VH² II 88) — 85 ἐν δὲ τῶι δωδεκάτωι Περὶ φύσεως, ὡς … οὐδέ τιν’ αἰτίαν βλάβης καὶ σωτηρίας ἀνθρώποις διὰ τοῦ θεοῦ καταλειπτέον, ὑπογράφει διὰ πλειόνων. (ibid. VH² II 106) — 86 εἴ γε τὴν ἀνθρωπίνην φησὶν φύσιν φοβερῶν πραγμάτων καὶ πολλῶν αὐτὴν περιεστώτων δόξαν λαμβάνειν καὶ πολλοὺς καὶ ἀιδίους θεοὺς καὶ δυνατοὺς εἶναι. (ibid. VH² II 120) — 87 ἀλλ’ ἐροῦσιν, ὡς κἀν τῶι δωδεκάτωι Προδίκωι καὶ Διαγόραι καὶ Κριτίαι κἄλλοις μέμφεται φὰς παρακόπτειν καὶ μαίνεσθαι, καὶ βακχεύουσιν αὐτοὺς εἰκάζει, δοὺς δὲ μὴ πράγμαθ’ ἡμῖν παρέχειν οὐδ’ ἐνοχλεῖν καὐτὸς παραγραμμίζει τὰ τῶν θεῶν. (ibid. VH² II 82) — ΙΓ. 88 ἔν τε τῶι τρεισκαιδεκάτωι περὶ τῆς οἰκειότητος ἣν πρός τινας ὁ θεὸς ἔχει καὶ τῆς ἀλλοτριότητος. (ibid. VH² II 106) — ΙΔ. ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ ΙΔ … ΠΡΟΣ ΠΟΛΥΑΙΝΟΝ (pap. Herc. 1148) — 89 τῶν σωμάτων τὰ μέν ἐστι συγκρίσεις, τὰ δ’ ἐξ ὧν αἱ συγκρίσεις πεποίηνται] ταὐτὸν τοῦτο καὶ ἐν τῇ πρώτῃ Περὶ φύσεως καὶ τῇ ιδ΄ καὶ ιε΄. (schol. ep. I 40) — ΙΕ. ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ ΙΕ … ἐγράφη ἐφ’ Ἡγεμάχου (pap. Herc. 1151)
u10954Yirmi sekizinci kitap
Herculaneum papirüsü 1479'un sonundaki başlık: Epikuros'un Tabiat Üzerine'si, XXVIII, eski [nüshalardan]. Antiphates'ten sonraki Nikias'ın arkhonluğunda yazıldı.
Otuz beşinci kitap
90. Philodemos, Kutsala Saygı Üzerine (VH² II 106): Otuz beşinci kitapta da en büyük faydaları açıklarken ve ... düşündükleri için ... ve öbür ...
Hangi kitaptan olduğu belli olmayanlar
92. Dionysios Thraks şerhçisi (Bekker 660, 25): Epikuros da hep taslak tarifler kullanmıştı; ama tariflerin daha değerli olduğunu göstererek Fizik Dersleri incelemesinde taslak tarifler yerine tarifler kullandı. Bütünü atom ve boşluk diye ikiye ayırırken tariflere başvurup şöyle dedi: Atom, boşluk karışmasından hiç pay almayan katı bir cisimdir; boşluk ise dokunulamayan, yani elle tutulamayan bir tabiattır.
ΚΗ. ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ ΚΗ τῶν ἀρχαίων· ἐγράφη ἐπὶ Νικίου τοῦ μετ’ Ἀντιφάτην (pap. Herc. 1479) — ΛΕ. 90 ἐν δὲ τῶι πεντεκαιτριακοστῶι φησι σὺν τῶι τὰς μεγίστας ὠφελίας διασαφεῖν καὶ διότι νομίζοντες … καὶ τῶν ἀλλα⟦?⟧ … (Philod. π. εὐσεβ. VH² II 106) — 92 καὶ Ἐπίκουρος δὲ ἀεὶ ὑπογραφαῖς κεχρημένος, δηλῶν ὅτι τιμιώτεροι οἱ ὅροι, ὅροις ἀντὶ ὑπογραφῶν ἐν τῇ τῆς φυσικῆς ἀκροάσεως πραγματείᾳ ⟨ἐχρήσατο⟩· διαιρῶν γὰρ τὸ πᾶν εἴς τε ἄτομον καὶ κενὸν ὅροις ἐχρήσατο, λέγων ὅτι ἄτομόν ἐστι σῶμα στερεὸν ἀμέτοχον κενοῦ παρεμπλοκῆς· κενόν ἐστι φύσις ἀναφής, τουτέστιν ἀψηλάφητος. (schol. Dion. Thr. p. 660, 25 Bekk.)
u11064Diogenes Laertios X 7: (Söylediklerine göre Epikuros) Tabiat Üzerine'nin otuz yedi kitabında çoğunlukla aynı şeyleri söyler ve bunlarda başkalarına, en çok da Nausiphanes'e karşı yazar; tam şu sözlerle:
93. Bırakalım gitsinler! O adam da, köle ruhlu daha nice kişi gibi, ağzından taşan sofistçe böbürlenmenin sancısını çekiyordu.
94. Diogenes Laertios X 119: Bilgenin evlenip çocuk da yapacağını söylerler; Epikuros'un ... Tabiat Üzerine'de dediği gibi.
XLIX. Fizikçilere Karşı Yazılanların Özeti
Diogenes Laertios X 27: Bkz. yukarıda. [Krş. Demokritos'a Karşı kitabı, yukarıda.]
L. Khairedemos
Diogenes Laertios X 27: Bkz. yukarıda.
LI. Mektuplar
Diogenes Laertios X 28: Bkz. yukarıda.
95. Diogenes Laertios X 30: Fizik kısmı tabiat üzerine bütün incelemeyi kapsar; bu da Tabiat Üzerine'nin otuz yedi kitabında ve Mektuplar'da temel hatlarıyla yer alır. Etik kısım ise seçme ve kaçınmaya ilişkin olanları kapsar; bu da Hayat Tarzları Üzerine kitaplarında, Mektuplar'da ve Gaye Üzerine'de yer alır.
Philodemos, Zenon'un Açık Sözlülük Üzerine Derslerinden (VH¹ V 2, fr. XV): Bilge bir adam dostlarına karşı açık sözlülükle konuşmazsa neyi ortak kılacak, ne söyleyecek? Epikuros ve Metrodoros'un yapageldiği gibi ...
Diogenes Laertios X 14: (Epikuros) mektuplarında "sevin" (khairein) yerine "iyi işler gör" ve "erdemle yaşa" yazardı. Aynı eser III 61: Epikuros ise "iyi geçin" (yazardı).
Lukianos, Selamlaşırken Yapılan Sürçme Üzerine 6: "Sevin" selamından pek hoşlanan ve hazzı her şeyden önce seçen bir adam olan Epikuros, daha ciddi mektuplarında (bunlar azdır) ve en sevdiklerine yazdıklarında, en başta en çok "sağlıklı ol" diye buyurur.
καὶ ἐν ταῖς ἑπτὰ καὶ τριάκοντα βίβλοις ταῖς Περὶ φύσεως τὰ πλεῖστα ταὐτὰ λέγειν καὶ ἀντιγράφειν ἐν αὐταῖς ἄλλοις τε καὶ Ναυσιφάνει τὰ πλεῖστα, καὶ αὐτῇ λέξει φάσκειν οὕτως· 93 ἀλλ’ ἴτωσαν· εἶχε γὰρ ἐκεῖνος ὠδίνων τὴν ἀπὸ τοῦ στόματος καύχησιν τὴν σοφιστικήν, καθάπερ καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ἀνδραπόδων. (Diog. Laert. X 7) — 94 καὶ μὴν καὶ γαμήσειν καὶ τεκνοποιήσειν τὸν σοφόν, ὡς Ἐπίκουρος … ἐν ταῖς Περὶ φύσεως. (Diog. Laert. X 119) — XLIX ΕΠΙΤΟΜΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΥΣΙΚΟΥΣ. L ΧΑΙΡΕΔΗΜΟΣ. LI ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ. 95 τὸ δὲ φυσικὸν ⟨ἔχει⟩ τὴν περὶ φύσεως θεωρίαν πᾶσαν, καὶ ἔστιν ἐν ταῖς Περὶ φύσεως βίβλοις λζ΄ καὶ ταῖς Ἐπιστολαῖς κατὰ στοιχεῖον. τὸ δὲ ἠθικὸν τὰ περὶ αἱρέσεως καὶ φυγῆς, ἔστι δὲ ἐν ταῖς Περὶ βίων βίβλοις καὶ Ἐπιστολαῖς καὶ τῷ Περὶ τέλους. (Diog. Laert. X 30) — τί δ’ ἕξει κοινοῦν, τί δ’ εἰπεῖν, εἰ μὴ παρρησίαι σοφὸς ἀνὴρ πρὸς τοὺς φίλους, ὡς Ἐπίκουρος καὶ Μητρόδωρος εἰώθεσαν· πρὸς … (Philod. schol. Zen. VH¹ V 2 fr. XV) — καὶ ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς ἀντὶ τοῦ χαίρειν εὖ πράττειν καὶ σπουδαίως ζῆν (ἔγραφεν Ἐπίκουρος). (Diog. Laert. X 14) — Ἐπίκουρος δὲ εὖ διάγειν. (ibid. III 61) — Ἐπίκουρος ἀνὴρ πάνυ χαίρων τῷ χαίρειν καὶ τὴν ἡδονὴν πρὸ ἁπάντων αἱρούμενος ἐν ταῖς σπουδαιοτέραις ἐπιστολαῖς (εἰσὶ δὲ αὗται ὀλίγαι) καὶ ἐν ταῖς πρὸς τοὺς φιλτάτους μάλιστα ὑγιαίνειν εὐθὺς ἐν ἀρχῇ προστάττει. (Lucian. de lapsu 6)
u11174Mektupların özeti
Herculaneum papirüsü 1044: ... ve Epikuros'un, Metrodoros'un, Polyainos'un, Hermarkhos'un ve öğrencilerinin mektuplarının özetlerini.
Tarihi belli mektuplardan kalanlar
Kharinos'un arkhonluğu (MÖ 308/7). Bkz. Fr. 158: "Kharinos'un arkhonluğunda Polyainos'a yazdığı mektuplarda."
96. Philodemos, Epikuros Üzerine (VH² VI 107, fr. 11): Kharinos zamanında ...
97. Philodemos, Zenginlik Üzerine (VH² III 85): ... "eğer ... düşünürlerse, yoksunluk ve yoksulluktan gelen kötülüklerin üstesinden gelirler." Kharinos zamanında ise ... ve yoksulluğu ... değişime ... götürecek.
98. Aynı eser 86: Kharinos zamanında ...
99. Philodemos, Kutsala Saygı Üzerine (VH² II 107): ... "Savaş bile çıksa, tanrılar lütufkâr olduğu sürece bunu korkunç saymaz." Ve: "Tanrılar lütufkâr olduğu için Matron'la birlikte hayatı lekesiz geçirmiş olmak ve geçirmek." Ve yine Kharinos zamanında aynı kişiye: "Onların bozulmazlığından, dışarıdan gelen her hoşluğa ve her acıya karşı etkilenmezlik de çıkar."
100. Philodemos, aynı eser (VH² II 74 vd.): (Yeminle verilen güvencelere sadık kalmayı öğütlerdi;) Kharinos ve Diotimos zamanlarında da ... kutsal sofra üzerinde yapılan anlaşmayı çiğnememeyi.
Olympiodoros'un arkhonluğu (MÖ 294/3).
101. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 114): Olympiodoros zamanında, hiç değilse bazı zahmetlere katlanmak gerektiğini yazar.
Philippos'un arkhonluğu (MÖ 292/1). Bkz. Fr. 108: "Philippos zamanında Lampsakos'taki dostlarına"; Fr. 127: "Philippos zamanında Themista'ya"; Fr. 156: "Philippos zamanında ona" (Polyainos'a).
καὶ τὰς ἐπιτομὰς τῶν ἐπιστολῶν τῶν Ἐπικούρου Μητροδώρου Πολυαίνου Ἑρμάρχου καὶ τῶν γνωρίμων. (pap. Herc. 1044 f. 4) — 96 ἐπὶ Χαρίνου … (Philod. de Epic. VH² VI 107 fr. 11) — 97 … “ἐὰν διανοῶνται, περιγίνονται τῶν κατὰ τὴν ἔνδειαν καὶ πενίαν κακῶν”. ἐπὶ δὲ Χαρίνου … καὶ πενίαν … εἰς μετάθεσιν … ἄξει. (Philod. de div. VH² III 85) — 98 ἐπὶ Χαρίνου … (ibid. 86) — 99 … “κἂν πόλεμος ᾖ, δεινὸν οὐκ ἂν θέσθαι θεῶν εἱλέων ὄντων”. καὶ “καθαρὰν τὴν ζωὴν διηχέναι καὶ διάξειν σὺν αὐτῶι Μάτρωνι θεῶν εἱλέων ὄντων”. καὶ πρὸς τὸν αὐτὸν ἐπὶ Χαρίνου· “τῆι ἀφθαρσίαι δὲ αὐτῶν ἕπεται τὸ ἀπαθὲς ὑπὸ ἅπαντος τοῦ κεχαρισμένον τι ἢ ἄλγος ἔξωθεν ἐπιφέροντος”. (Philod. π. εὐσεβ. VH² II 107) — 100 (παρήνει τὰς δι’ ὅρκων πίστεις φυλάττειν) ἐπὶ δὲ Χαρίνου καὶ ἐπὶ Διοτίμου … τὴν καθ’ ἱερᾶς τραπέζης συνθήκην μὴ παραβαίνειν. (ibid. VH² II 74 sq.) — 101 ἐπ’ Ὀλυμπιοδώρου γράφει ἤτοι γε τινὰ δεῖ πόνων ἀντέχεσθαι. (Philod. πραγμ. VH² I 114) — πρὸς τοὺς ἐν Λαμψάκωι φίλους ἐπὶ Φιλίππου. (fr. 108) — πρὸς Θεμίσταν ἐπὶ Φιλίππου. (fr. 127) — ἐπί τε Φιλίππου πρὸς αὐτόν. (fr. 156)
u11284Diotimos'un arkhonluğu (MÖ 288/7). Bkz. Fr. 100: "ve Diotimos zamanında"; Fr. 168: "Diotimos arkhonken Epikuros ..."
Isaios'un arkhonluğu (MÖ 286/5). [Krş. Philodemos, Filozoflar Üzerine (VH¹ VIII c. 5, 7): Sonra düşman Makedonyalıları devirmeyi (öğütler), Isaios zamanında yazdığı gibi. Usener'e göre bu Epikuros'a yabancı görünür.]
Euthios'un arkhonluğu (MÖ 285/4).
102. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 129): Bununla ilgili olanları, söylediğimiz sebeplerden ötürü şimdi de eklemiştir; Mithres'e ilişkin olanları da. Biz ise bu eseri başka pek çok yerde de andığını söylüyoruz. Isaios zamanında da yazmıştır ...; Euthios zamanında ise önce Leonteus'a yazmış, sonra yine Epikuros'a (Leonteus'un oğluna) Mithres'in bu konulardaki ... hakkında ...
Pytharatos'un arkhonluğu (MÖ 271/0). Epikuros'un öldüğü bu yıldan iki mektup (Fr. 122 ve 138) ile bir üçüncüsünden parçalar (Fr. 177) kalmıştır; krş. Fr. 191.
Arkhonları henüz kesin olarak belirlenemeyen yıllar. Bkz. Fr. 169: "Antimakhos (?) zamanında ... Pyrson'a yazarken"; Fr. 154: "Telekles zamanında ...'a."
103. Philodemos, Zenginlik Üzerine (VH² III 89): ... görmek. ... zamanında ... titizlikle ...
Toplu mektuplar
1. Büyük Adamlara Mektuplar
104. Philodemos, Kutsala Saygı Üzerine (VH² II 106): Gerçi büyük adamlara yazdığı mektuplarda da aynı şeyi kabul ediyor görünür. Bunu da, biri onun büyüklere karşı yapmacıklı konuştuğunu söylemesin diye ...
[Bu mektupların arasında o büyük adamların Epikuros'a yazdıklarının da bulunduğu düşünülebilir; Philodemos'un (VH² I 117) aktardığı şu sözler bu türden mektuplardan alınmış görünür: (Kralın) ona ne kadar insanca davrandığını duyunca, bir dostunu ona tavsiye ederken Epikuros'u da yeniden andığını ... ve bunları tek tek Eubulos'tan öğrenerek kavradığını ... Şunu da yazar: "Eudemos'un tuhaflığını dinle:
καὶ ἐπὶ Διοτίμου. (fr. 100) — κατὰ Διότιμον Ἐπίκουρος ἄρχοντα⟦?⟧ (fr. 168) — εἶθ’ ὕστερον τοὺς ἐχθίστους καταλύειν Μακεδόνας, ὡς ὅτε ἐπ’ Ἰσαίου γράφει … (Philod. π. τῶν φιλοσόφων VH¹ VIII c. 5, 7) — 102 τὰ μὲν δὴ περὶ τούτου προσκατακεχώρικεν νῦν δι’ ἃς αἰτίας ἔφαμεν καὶ τὰ περὶ Μιθρέους· λέγομεν δ’ ἡμεῖς ὅτι καὶ ἐν ἄλλοις πολλοῖς μνημονεύει τοῦ συντάγματος. ἐπὶ δ’ Ἰσαίου καὶ γέγραφεν … ἐπὶ δ’ Εὐθίου Λεοντεῖ προγράψας, πάλιν δὲ καὶ Ἐπικούρωι Μιθρῆν … ὑπὲρ τῶν μερῶν τούτων … (Philod. πραγμ. VH² I 129) — ἐπ’ Ἀντιμάχου⟦?⟧ … Φύρσωνι … γράφων. (fr. 169) — πρὸς … ἐπὶ Τηλεκλέους. (fr. 154) — 103 … συνιδεῖν. ἐπὶ … διακριβώσας … (Philod. de div. VH² III 89) — 104 κἀν ταῖς ἐπιστολαῖς μέντοι ταῖς πρὸς τοὺς μεγάλους ὁμολογεῖν ἔοικεν. αὐτὸ τοῦτο δ’ ἵνα μή τις εἴπῃ πρὸς τοὺς μεγάλους αὐτὸν πεπλασμένως λέγειν … (Philod. π. εὐσεβ. VH² II 106) — ἀκούσας ὡς φιλανθρώπως ὑπερ⟦?⟧ … πρὸς αὐτὸν μιμνήσκοιτο τινὰ συνιστὰς φίλον αὐτῶι κἀπικούρου πάλιν — συνειληφέναι δέ, καὶ ταῦτα τὰ καθ’ ἕκαστα πυθόμενος παρ’ Εὐβούλου. … γράφει δὲ καὶ ταῦτα· Εὐδήμου τὸ θαῦμ’ ἄκουσον· οὕτω (Philod. VH² I 117)
u11394 kendini akıldan ayırarak ondan o kadar uzaklara kopmuştu ⟦?⟧."]
2. Sahte mektuplar
105. Diogenes Laertios X 3: Stoacı Diotimos ona düşman olduğundan, Epikuros'unmuş gibi elli müstehcen mektup ortaya atarak onu pek acı bir dille karaladı; Khrysippos'a mal edilen mektupçukları Epikuros'unmuş gibi derleyen kişi de öyle yaptı.
Philodemos (VH² I 162, 4): ... bazı mektuplar hakkında olduğu gibi bir kuşkuya kapılmak ...
106. Söyle bana Polyainos, öyle şeyler yok mu ki, büyük bir sevinç doğmadan önce ...
Theon, Hazırlık Alıştırmaları 2: Kelimelerin dizilişine de özen göstermeli, (öğrencilere) kötü dizilişten, özellikle de vezinli ve ritimli anlatımdan kaçınmalarını sağlayacak her şeyi öğretmeli; Hegesias'ın yazılarının çoğu ... ve Epikuros'un bazı yazıları gibi ..., ayrıca onunmuş diye dolaşan şu sözler gibi (biz bunları şimdiye dek onun eserlerinde hiçbir yerde bulamadık): "Söyle bana ... doğmadan önce." Bu tür şeyler büsbütün kınanmaya layıktır ve dizilişlerindeki kusur apaçık ortadadır.
Birden çok kişiye yazılmış mektuplar
3. Mısır'daki Dostlara
Plutarkhos, Gizli Yaşamak Üzerine 3 (1128f): Bkz. Fr. 107.
4. Asya'daki Dostlara
107. Plutarkhos, Gizli Yaşamak Üzerine 3 (1128f): Hem eğer iyi insanlara da gizli kalmayı ve tanınmamayı öğütlüyorsan ... önce kendine söyle, Epikuros: Asya'daki dostlarına mektup yazma, Mısır'dan yabancı devşirme, Lampsakoslu delikanlıları muhafız gibi peşinde dolaştırma.
5. Lampsakos'taki Dostlara
Strabon XIII 589: Epikuros'un kendisi de bir bakıma Lampsakoslu sayılır; Lampsakos'ta yaşamış ve bu şehrin en seçkinleriyle, İdomeneus ile Leonteus'un çevresiyle dostluk kurmuştu.
108. Philodemos, Zenginlik Üzerine (VH² III 86): Philippos zamanında Lampsakos'taki dostlarına yazdıklarını elbette kabul edeceğiz; çünkü yalnızca yoksulluktan söz etmedi, ücretli işlerden ve taş ocaklarından da söz etti ...
109. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 110): Lampsakos'takilere yazdığı mektupta kendi tercihini açıklar: "Duyduk ki ... öyle ki ... masrafla ..."
Plutarkhos, Gizli Yaşamak Üzerine 3 (1129a): Bkz. Fr. 107.
6. Midilli'deki Filozoflara Mektup
Diogenes Laertios X 136: Bkz. Fr. 1. Aynı eser X 7: Bkz. Fr. 145.
Bunlar onu öyle bir taşkınlığa sürükledi ki bana sövmeye ve beni huysuz diye anmaya başladı.
Diogenes Laertios X 8: Epikuros'un kendisi de mektuplarında Nausiphanes hakkında şunu söyler: "Bunlar ... diye anmaya başladı." Ona "denizanası" da der vb. [Fr. 236].
Sanırım o ağır ağır inleyenler, birkaç sarhoş delikanlıyla birlikte onu dinlediğim için, beni o denizanasının öğrencisi de sanacaklar.
Çünkü kötü bir adamdı ve bilgeliğe ulaşmanın mümkün olmadığı türden şeylerle uğraşıp durmuştu.
Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı I 3–4: Epikuros bu adamın (Nausiphanes'in)
μακρὰν ἀπηρτήθη τοῦ νοῦ⟦?⟧ χωρίσας ἑαυτόν … (Philod. VH² I 117) — 105 Διότιμος δ’ ὁ Στωικὸς δυσμενῶς ἔχων πρὸς αὐτὸν πικρότατα αὐτὸν διαβέβληκεν ἐπιστολὰς φέρων πεντήκοντα ἀσελγεῖς ὡς Ἐπικούρου, καὶ ὁ τὰ εἰς Χρύσιππον ἀναφερόμενα ἐπιστόλια ὡς Ἐπικούρου συντάξας. (Diog. Laert. X 3) — ὑποψίαν τινὰ λαμβάνειν, ὡς περὶ τινῶν ἐπιστολῶν … (Philod. VH² I 162, 4) — 106 λέγε δή μοι Πολύαιν’, ἔστιν ἃ πρὶν μὲν μεγάλη χαρὰ γένηται — — ἐπιμελητέον δὲ καὶ τῆς συνθέσεως τῶν ὀνομάτων, πάντα διδάσκοντα ἐξ ὧν διαφεύξονται τὸ κακῶς συντιθέναι καὶ μάλιστα δὲ τὴν ἔμμετρον καὶ ἔνρυθμον λέξιν, ὡς τὰ πολλὰ τῶν Ἡγησίου … καί τινα τῶν Ἐπικούρου … καὶ τῶν περιφερομένων δ’ ὡς ἐκείνου· ἡμεῖς δ’ οὐδέπω καὶ νῦν αὐτὰ εὑρίσκομεν ἐν τοῖς συγγράμμασιν αὐτοῦ· λέγε … γένηται. τὰ οὖν τοιαῦτα καὶ τελέως ἐστὶν ἐπίμεμπτα καὶ πρόδηλον ἔχει τὴν κακίαν τῆς συνθέσεως. (Theo progymn. 2) — 3 ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΝ ΑΙΓΥΠΤΩΙ ΦΙΛΟΥΣ. 4 ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΝ ΑΣΙΑΙ ΦΙΛΟΥΣ. 107 καὶ μὴν εἴ γε τοῖς χρηστοῖς λανθάνειν καὶ ἀγνοεῖσθαι παραινεῖς, … καὶ σεαυτῷ πρῶτον, Ἐπίκουρε, ⟨λέγε⟩· μὴ γράφε τοῖς ἐν Ἀσίᾳ φίλοις μηδὲ τοὺς ἀπ’ Αἰγύπτου ξενολόγει μηδὲ τοὺς Λαμψακηνῶν ἐφήβους δορυφόρει. (Plut. de lat. viv. 3 p. 1128f) — 5 ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΝ ΛΑΜΨΑΚΩΙ ΦΙΛΟΥΣ. καὶ αὐτὸς δ’ Ἐπίκουρος τρόπον τινὰ Λαμψακηνὸς ὑπῆρξε, διατρίψας ἐν Λαμψάκῳ καὶ φίλοις χρησάμενος τοῖς ἀρίστοις τῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, τοῖς περὶ Ἰδομενέα καὶ Λεοντέα. (Strabo XIII p. 589) — 108 τὸ μὲν δὴ πρὸς τοὺς ἐν Λαμψάκωι φίλους ἐπὶ Φιλίππου καὶ πάντως ἀποδεξόμεθα· τί γὰρ οὐδὲ τὴν πενίαν εἶπε μόνον, ἀλλὰ τὰς ἐργασίας καὶ λατομίας … (Philod. de div. VH² III 86) — 109 περὶ τῆς αἱρέσεως αὐτοῦ διασαφεῖ τοῖς ἐν Λαμψάκωι διεπιστέλλων· “ἠκούσαμεν γὰρ … ὥστ’ ἐπ … δαπάνηι …” (Philod. πραγμ. VH² I 110) — 6 ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΝ ΜΥΤΙΛΗΝΗΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. ταῦτα ἤγαγεν αὐτὸν εἰς ἔκστασιν τοιαύτην, ὥστε μοι λοιδορεῖσθαι καὶ ἀποκαλεῖν δύσκολον. — καὶ αὐτὸν Ἐπίκουρον ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς περὶ Ναυσιφάνους λέγειν· ταῦτα … δύσκολον. πλεύμονά τε κτλ. (Diog. Laert. X 8) — οἶμαι δ’ ἔγωγε τοὺς βαρυστόνους καὶ μαθητήν με δόξειν τοῦ πλεύμονος εἶναι, μετὰ μειρακίων τινῶν κραιπαλώντων ἀκούσαντα. — καὶ γὰρ πονηρὸς ἄνθρωπος ἦν καὶ ἐπιτετηδευκὼς τοιαῦτα ἐξ ὧν οὐ δυνατὸν εἰς σοφίαν ἐλθεῖν. — γενόμενος οὖν τούτου (Ναυσιφάνους) μαθητὴς ὁ Ἐπίκουρος ὑπὲρ τοῦ δοκεῖν αὐτοδίδακτος εἶναι καὶ αὐ-
u11504 öğrencisi olduğu halde, kendi kendini yetiştirmiş, doğuştan filozof biri sanılmak için bunu her yolla inkâr ediyor, adamla ilgili şöhreti silmeye çabalıyordu; onun övündüğü bilimlerin de amansız bir suçlayıcısı oldu. Nitekim Midilli'deki filozoflara yazdığı mektupta "Sanırım ... dinlediğim için" der; burada Nausiphanes'i duygusuzluğu yüzünden denizanası diye anar. Biraz ileride de adam hakkında pek çok şey söyledikten sonra, onun bilimlerdeki ilerlemesini ima eder: "Çünkü kötü bir adamdı ... ulaşmanın" derken bilimleri kastediyordur.
Tek tek kişilere yazılmış mektuplar
7. Athenaios'a
115. Herculaneum papirüsü 176, sütun 17: Athenaios'a da: "Polyainos yanımıza geldiğinde sen, adaşın olan babasını yalnızca sevmekle kalmayıp ..."
8. Anaksarkhos'a
116. Ben ise insanları sürekli hazlara çağırıyorum; boş, beyhude, meyve vereceklerine dair umutları da huzursuzlukla dolu erdemlere değil.
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 17 (1117a): Sürekli ve sık sık hazlara çağıran adamı övgülere boğuyorsunuz; o adam ki Anaksarkhos'a mektubunda şunları yazmıştır: "Ben ise ... umutları."
9. Apelles'e
117. Seni kutlarım Apelles, çünkü her türlü terbiyeden arınmış olarak felsefeye atıldın.
Athenaios XIII 588a: Hakikati pek seven Epikuros'u anacağım; genel eğitime hiç el sürmemiş olan bu adam, kendisi gibi felsefeye yönelenleri de kutlar, şu sözleri söylerdi: "Seni kutlarım ... atıldın."
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 12 (1094d): Apelles diye birine hayran kalıp onu el üstünde tutarak, bilimlerden baştan uzak durup kendini arı tuttuğunu yazarlar.
10. Apollonides'e
118. Philodemos, Zenon'un Açık Sözlülük Üzerine Derslerinden (VH¹ V 2, fr. 73): Epikuros'un da Apollonides'e acı sitemler yöneltmesi gibi; öyle ki bu türden şeylerle suçlayarak ... yakınlaştırmak ...
11. Aristobulos'a
119. Diogenes Laertios VII 6: Antigonos da onu (Stoacı Zenon'u) takdir ediyordu ... ve yanına gelmesi için çok yalvardı. O bunu geri çevirdi ... ama Persaios'u ve Thebaili Philonides'i gönderdi; Epikuros her ikisini de kardeşi Aristobulos'a yazdığı mektupta Antigonos'un yanında bulunanlar olarak anar.
τοφυὴς φιλόσοφος ἠρνεῖτο ἐκ παντὸς τρόπου τήν τε περὶ αὐτοῦ φήμην ἐξαλείφειν ἔσπευδε πολύς τε ἐγένετο τῶν μαθημάτων κατήγορος, ἐν οἷς ἐκεῖνος ἐσεμνύνετο. φησὶ γοῦν ἐν τῇ πρὸς τοὺς ἐν Μυτιλήνῃ φιλοσόφους ἐπιστολῇ· οἶμαι … ἀκούσαντα, νῦν πλεύμονα καλῶν τὸν Ναυσιφάνην ὡς ἀναίσθητον. καὶ πάλιν προβὰς πολλά τε κατειπὼν τἀνδρὸς ὑπεμφαίνει τὴν ἐν τοῖς μαθήμασιν αὐτοῦ προκοπὴν λέγων· καὶ γὰρ … ἐλθεῖν, αἰνισσόμενος τὰ μαθήματα. (Sext. adv. math. I 3–4) — 7 ΠΡΟΣ ΑΘΗΝΑΙΟΝ. 115 Ἀθηναίωι δέ· Πολυαίνου παραγεγονότος πρὸς ἡμᾶς σὺ τὸν πατέρα τὸν ὁμώνυμον οὐκ ἐφίλεις μόνον ἀλλὰ … (pap. Herc. 176 c. 17) — 8 ΠΡΟΣ ΑΝΑΞΑΡΧΟΝ. 116 ἐγὼ δ’ ἐφ’ ἡδονὰς συνεχεῖς παρακαλῶ καὶ οὐκ ἐπ’ ἀρετὰς κενὰς καὶ ματαίας καὶ ταραχώδεις ἐχούσας τῶν καρπῶν τὰς ἐλπίδας. — καθυμνεῖτε τὸν ἐπὶ ἡδονὰς παρακαλοῦντα συνεχεῖς καὶ πυκνάς, ὃς ἐν τῇ πρὸς Ἀνάξαρχον ἐπιστολῇ ταυτὶ γέγραφεν· ἐγὼ … ἐλπίδας. (Plut. adv. Col. 17 p. 1117a) — 9 ΠΡΟΣ ΑΠΕΛΛΗΝ. 117 μακαρίζω σε, ὦ Ἀπελλῆ, ὅτι καθαρὸς πάσης παιδείας ἐπὶ φιλοσοφίαν ὥρμησας. — μνησθήσομαι τοῦ φιλαληθεστάτου Ἐπικούρου, ὅστις ἐγκυκλίου παιδείας ἀμύητος ὢν ἐμακάριζε καὶ τοὺς ὁμοίως αὐτῷ ἐπὶ φιλοσοφίαν παρερχομένους, τοιαύτας φωνὰς προϊέμενος· μακαρίζω … ὥρμησας. (Athen. XIII p. 588a) — Ἀπελλῆν δέ τινα θαυμάζοντες καὶ ὑπερασπαζόμενοι γράφουσιν ὅτι τῶν μαθημάτων ἀποσχόμενος ἐξ ἀρχῆς καθαρὸν ἑαυτὸν ἐτήρησε. (Plut. non posse 12 p. 1094d) — 10 ΠΡΟΣ ΑΠΟΛΛΩΝΙΔΗΝ. 118 καθὰ καὶ ὁ Ἐπίκουρος πικρὰς μέμψεις πρὸς Ἀπολλωνίδην ἐποίησεν, ὥστε καὶ τοιαῦτ’ αἰτιώμενος … οἰκειῶσαι. (Philod. schol. Zen. VH¹ V 2 fr. 73) — 11 ΠΡΟΣ ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΝ. 119 ἀπεδέχετο αὐτὸν (Ζήνωνα) καὶ Ἀντίγονος … πολλά τε παρεκάλει ἀφικέσθαι ὡς αὐτόν. ὁ δὲ τοῦτο μὲν παρῃτήσατο, … ἀπέστειλε δὲ Περσαῖον καὶ Φιλωνίδην τὸν Θηβαῖον, ὧν ἀμφοτέρων Ἐπίκουρος μνημονεύει ὡς συνόντων Ἀντιγόνῳ ἐν τῇ πρὸς Ἀριστόβουλον τὸν ἀδελφὸν (Diog. Laert. VII 6)
u11614[Krş. Fr. 198. Bu mektubun bir izi belki Philodemos'ta (VH² I 117) saklıdır: "Aristobulos'a (yazdığı mektupta) ..."]
12. Dositheos'a
120. Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 20 (1101a): Önce şunu onlardan alacağımı sanıyorum: Dostların ölümü karşısında acıyı, gözyaşını ve iniltiyi ortadan kaldıranlarla çatışırlar ve etkilenmezlik noktasına varmış acısızlığın başka, daha büyük bir kötülükten, katılıktan ya da katıksız bir şan düşkünlüğünden ve kudurganlıktan kaynaklandığını söylerler; bu yüzden bir şey hissetmenin, kederlenmenin, hatta vallahi gözleri yaşla ıslatıp erimenin daha iyi olduğunu söylerler. Duygulanarak yazdıkları bu türden şeylerle de yufka yürekli, dost canlısı insanlar gibi görünürler. Epikuros bunları başka pek çok yerde söylemiştir; Hegesianaks'ın ölümü üzerine ölenin babası Dositheos'a ve kardeşi Pyrson'a yazarken de. Geçenlerde rastlantı eseri onun mektuplarını baştan sona okudum da.
13. Hermarkhos'a
121. Athenaios XIII 588b: Bu Epikuros, hetairalığıyla nam salmış Leontion'u sevgili edinmemiş miydi? O kadın felsefe yapmaya başladığında bile hetairalığı bırakmadı; bahçelerde bütün Epikurosçularla, Epikuros'la ise açık açık birlikte oluyordu. Öyle ki Epikuros, Hermarkhos'a yazdığı mektuplarda onu ne kadar önemsediğini gözler önüne serer.
[122. Cicero'nun Latince aktardığı Hermarkhos'a mektup ile ona ilişkin Latince tanıklıklar burada çevrilmemiştir; mektubun Yunanca biçimi için bkz. Fr. 138.]
ἐπιστολῇ. (Diog. Laert. VII 6) — τῆι πρὸς Ἀριστόβουλον … (VH² I 117) — 12 ΠΡΟΣ ΔΩΣΙΘΕΟΝ. 120 ἐκεῖνό μοι δοκῶ λήψεσθαι παρ’ αὐτῶν πρῶτον, ὅτι τοῖς ἀναιροῦσι λύπας καὶ δάκρυα καὶ στεναγμοὺς ἐπὶ ταῖς τῶν φίλων τελευταῖς μάχονται καὶ λέγουσι τὴν εἰς τὸ ἀπαθὲς καθεστῶσαν ἀλυπίαν ἀφ’ ἑτέρου κακοῦ μείζονος ὑπάρχειν, ὠμότητος ἢ δοξοκοπίας ἀκράτου καὶ λύσσης, διὸ πάσχειν τι βέλτιον εἶναι καὶ λυπεῖσθαι καὶ νὴ Δία λιπαίνειν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ τήκεσθαι, καὶ ὅσα δὴ παθαινόμενοι γράφοντες ὑγροί τινες εἶναι καὶ φιλικοὶ δοκοῦσι. ταῦτα γὰρ ἐν ἄλλοις τε πολλοῖς Ἐπίκουρος εἴρηκε καὶ περὶ τῆς Ἡγησιάνακτος τελευτῆς πρὸς Δωσίθεον γράφων τὸν πατέρα καὶ Πύρσωνα τὸν ἀδελφὸν τοῦ τεθνηκότος. ἔναγχος γὰρ κατὰ τύχην τὰς ἐπιστολὰς διῆλθον αὐτοῦ. (Plut. non posse 20 p. 1101a) — 13 ΠΡΟΣ ΕΡΜΑΡΧΟΝ. 121 οὗτος οὖν ὁ Ἐπίκουρος οὐ Λεόντιον εἶχεν ἐρωμένην τὴν ἐφ’ ἑταιρείᾳ διαβόητον γενομένην; ἣ δὲ οὐδ’ ὅτε φιλοσοφεῖν ἤρξατο ἐπαύσατο ἑταιροῦσα, πᾶσί τε τοῖς Ἐπικουρείοις συνῆν ἐν τοῖς κήποις, Ἐπικούρῳ δὲ καὶ ἀναφανδόν· ὡς ἐκεῖνον πολλὴν φροντίδα ποιούμενον αὐτῆς τοῦτ’ ἐμφανίζειν διὰ τῶν πρὸς Ἕρμαρχον ἐπιστολῶν. (Athen. XIII p. 588b)
u1172414. Hetairalara
123. Diogenes Laertios X 6: (Epikuros'un) başka pek çok hetairaya da, en çok da Leontion'a yazdığını (söylerler).
15. Eurylokhos'a
124. Diogenes Laertios X 13: Apollodoros Kronika'da onun Nausiphanes'i ve Praxiphanes'i dinlediğini söyler; o ise bunu söylemez, Eurylokhos'a yazdığı mektupta kendi kendisinin öğrencisi olduğunu söyler.
16. Herodotos'a
[Krş. Herodotos'a Mektup 35, 37, 82.]
125. Diogenes Laertios X 5: (Söylediklerine göre Epikuros) onun gizli şeylerini ortaya döken İdomeneus'u, Herodotos'u ve Timokrates'i de över ve tam da bu yüzden onlara yaltaklanırmış.
17. Themista'ya
Diogenes Laertios X 25: (Epikuros'un en ünlü öğrencileri arasında) Lampsakoslu Leonteus ve onun karısı Themista da vardı; Epikuros ona da mektup yazmıştır.
126. Siz yanıma gelmezseniz, sen ve Themista beni nereye çağırırsanız, oraya yuvarlana yuvarlana bile gitmeye hazırım.
Diogenes Laertios X 5: Leonteus'un karısı Themista'ya da şöyle der: "Hazırım ... gitmeye." Aynı eser X 5: Yine Themista'ya yazarken, Theodoros'un Epikuros'a Karşı'nın dördüncü kitabında söylediğine göre, onu hetaira diye anar.
14 ΠΡΟΣ ΕΤΑΙΡΑΣ. 123 καὶ ἄλλαις δὲ πολλαῖς ἑταίραις γράφειν (Ἐπίκουρον) καὶ μάλιστα Λεοντίῳ. (Diog. Laert. X 6) — 15 ΠΡΟΣ ΕΥΡΥΛΟΧΟΝ. 124 τοῦτον (Ἐπίκουρον) Ἀπολλόδωρος ἐν Χρονικοῖς Ναυσιφάνους ἀκοῦσαί φησι καὶ Πραξιφάνους· αὐτὸς δὲ οὔ φησιν, ἀλλ’ ἑαυτοῦ ἐν τῇ πρὸς Εὐρύλοχον ἐπιστολῇ. (Diog. Laert. X 13) — 16 ΠΡΟΣ ΗΡΟΔΟΤΟΝ. 125 ἀλλὰ καὶ Ἰδομενέα καὶ Ἡρόδοτον καὶ Τιμοκράτην τοὺς ἔκπυστα αὐτοῦ τὰ κρύφια ποιήσαντας ἐγκωμιάζειν (Ἐπίκουρον λέγουσι) καὶ κολακεύειν αὐτὸ τοῦτο. (Diog. Laert. X 5) — 17 ΠΡΟΣ ΘΕΜΙΣΤΑΝ. Λεοντεύς τε Λαμψακηνὸς ὁμοίως καὶ ἡ τούτου γυνὴ Θεμίστα, πρὸς ἣν καὶ γέγραφεν ὁ Ἐπίκουρος. (Diog. Laert. X 25) — 126 οἷός τέ εἰμι, ἐὰν μὴ ὑμεῖς πρός με ἀφίκησθε, αὐτὸς τρικύλιστος, ὅποι ἂν ὑμεῖς καὶ Θεμίστα παρακαλῆτε, ὠθεῖσθαι. — πρὸς δὲ Θεμίσταν τὴν Λεοντέως γυναῖκα· οἷός τε, φησίν, εἰμὶ … ὠθεῖσθαι. (Diog. Laert. X 5) — καὶ πάλιν πρὸς Θεμίσταν γράφων ὀνομάζει αὐτὴν ἑταίραν⟦?⟧, καθά φησι Θεόδωρος ἐν τῷ τετάρτῳ τῶν Πρὸς Ἐπίκουρον. (ibid. X 5)
u11834127. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 111): Philippos zamanında Themista'ya ... daimonlara karşı düzenli düşünmeyi ...
18. İdomeneus'a
Diogenes Laertios X 5: Bkz. Fr. 194.
128. Philodemos, Zenon'un Açık Sözlülük Üzerine Derslerinden (VH¹ V 2, fr. 72): Bu yüzden Epikuros da İdomeneus'a ... ona dua edecek dereceye kadar yazar.
129. Kutsal bedenin bakımı için, hem kendin hem çocukların adına bize ilk ürünlerden gönder; çünkü böyle söylemek içimden geliyor.
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 18 (1117d): Ama Kolotes, Sokrates'in ağzından Epikuros'un İdomeneus'a yazdığı "Gönder ... geliyor" gibi sözler duysaydın, bundan daha kaba hangi kelimeleri kullanırdın?
130. Athenaios VII 279f: Bu adam karnı ve tene ilişkin öbür hazlar uğruna hem İdomeneus'a hem Metrodoros'a yaltaklanıyordu ... Çünkü bunların hocası Epikuros'tu.
131. Ey gençliğinden beri bütün hareketlerimi hoş bulan!
Theon, Hazırlık Alıştırmaları 2: ... kötü diziliş, özellikle de vezinli ve ritimli anlatım; Hegesias'ın yazılarının çoğu ... ve Epikuros'un bazı yazıları gibi; nitekim İdomeneus'a da şöyle yazar: "Ey ... hoş bulan!"
[Fr. 132 ve 133, Seneca'nın Latince aktardığı mektup parçalarıdır; burada çevrilmemiştir.]
134. Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 34 (1127d): Yine sanırım İdomeneus'a yazarken, komşunun eliyle gelecek bir dayağın rahatsızlığına yol açmadıkları sürece, kanunlara ve kanaatlere kul olarak yaşamamasını öğütler. Krş. aynı eser: ... dayak ve ceza korkusu olmadıkça kanunları hiçe saymayı öğütleyerek.
135. Pythokles'i zengin etmek istiyorsan malına mal katma, arzusundan eksilt.
Stobaios, Antoloji XVII 24 (Epikuros'tan). Krş. aynı eser XVII 37 (Epikuros'tan): Epikuros'a insanın nasıl zengin olabileceği sorulunca, "Var olana ekleyerek değil," demiş, "ihtiyacın çoğunu budayarak."
127 πρὸς Θεμίσταν ἐπὶ Φιλίππου … πιστῶς εὐτάκτως τε νοεῖν δαίμοσι … (Philod. πραγμ. VH² I 111) — 18 ΠΡΟΣ ΙΔΟΜΕΝΕΑ. 128 διὸ καὶ Ἐπίκουρος πρὸς Ἰδομενέα γράφει μέχρι του τοῦτον εὔξεσθαι. (Philod. schol. Zen. VH¹ V 2 fr. 72) — 129 πέμπε οὖν ἀπαρχὰς ἡμῖν εἰς τὴν τοῦ ἱεροῦ σώματος θεραπείαν ὑπέρ τε αὑτοῦ καὶ τέκνων· οὕτω γάρ μοι λέγειν ἐπέρχεται. — εἰ δὲ τοιαύταις, ὦ Κωλῶτα, Σωκράτους φωναῖς περιέπεσες, οἵας Ἐπίκουρος γράφει πρὸς Ἰδομενέα· πέμπε … ἐπέρχεται, τίσιν ἂν ῥήμασιν ἀγροικοτέροις ἐχρήσω; (Plut. adv. Col. 18 p. 1117d) — 130 ταύτης γὰρ (τῆς γαστρὸς) ἕνεκεν ὁ ἀνὴρ καὶ τῆς ἄλλης τῆς κατὰ σάρκα ἡδονῆς ἐκολάκευε καὶ Ἰδομενέα καὶ Μητρόδωρον … Ἐπίκουρος γὰρ ἦν ὁ τούτων διδάσκαλος. (Athen. VII p. 279f) — 131 ὦ πάντα τἀμὰ κινήματα τερπνὰ νομίσας ἐκ νέου. — τὸ κακῶς συντιθέναι καὶ μάλιστα δὲ τὴν ἔμμετρον καὶ ἔνρυθμον λέξιν, ὡς τὰ πολλὰ τῶν Ἡγησίου … καί τινα τῶν Ἐπικούρου, οἷά που καὶ πρὸς Ἰδομενέα γράφει· ὦ πάντα … νέου. (Theo progymn. 2) — 134 πάλιν δὲ οἶμαι γράφων πρὸς Ἰδομενέα διακελεύεται μὴ νόμοις καὶ δόξαις δουλεύοντα ζῆν, ἐφ’ ὅσον ἂν μὴ τὴν διὰ τοῦ πέλας ἐκ πληγῆς ὄχλησιν παρασκευάζωσιν. (Plut. adv. Col. 34 p. 1127d) — τῶν δὲ νόμων παρακελευόμενοι περιφρονεῖν, ἐὰν μὴ προσῇ φόβος πληγῆς καὶ κολάσεως. (ibid.) — 135 εἰ βούλει πλούσιον Πυθοκλέα ποιῆσαι, μὴ χρημάτων προστίθει, τῆς δὲ ἐπιθυμίας ἀφαίρει. (Stob. flor. XVII 24) — Ἐπίκουρος ἐρωτηθείς, πῶς ἄν τις
u11944[Seneca'nın 21. mektubundaki Latince tanıklık çevrilmemiştir.]
136. Photios, Sözlük, "Pythia ve Delia" maddesi: Söylendiğine göre Samos tiranı Polykrates, Delos'ta hem Pythia hem Delia şenliklerini birlikte düzenleyecekken, kurbanla ilgili törenleri belirlenen zamanda yapıp yapmayacağını sormak için tanrıya adam gönderir. Pythia da "Bunlar senin için hem Pythia hem Delia" diye cevap verir; bunların son olacağını anlatmak istemiştir. Nitekim kısa bir süre sonra Polykrates öldürülür. Epikuros da İdomeneus'a yazdığı mektuplardan birinde bunu (söyler).
137. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 125, 9): ... İdomeneus'a da ...
138. Hayatımızın mutlu ve aynı zamanda son gününü geçirirken size şunları yazıyoruz: İdrar tıkanıklığının ve dizanterinin sancıları, şiddetlerinden hiçbir şey eksiltmeden peşimi bırakmıyordu; ama bütün bunların karşısına, yaptığımız akıl yürütmelerin hatırasıyla psykhē'nin duyduğu sevinç dikiliyordu. Sen de gençliğinden beri bana ve felsefeye gösterdiğin bağlılığa yaraşır biçimde Metrodoros'un çocuklarına iyi bak.
Diogenes Laertios X 22: Ölmek üzereyken İdomeneus'a şu mektubu yazar: "Hayatımızın ... çocuklarına iyi bak."
πλουτήσειεν, “οὐ τοῖς οὖσι προστιθείς” ἔφη, “τῆς δὲ χρείας τὰ πολλὰ περιτέμνων”. (Stob. flor. XVII 37) — 136 φασὶ Πολυκράτη τὸν Σάμου τύραννον Πύθια καὶ Δήλια ποιήσοντα ἅμα ἐν Δήλῳ πέμψαι εἰς θεοῦ χρησόμενον, εἰ τὰ τῆς θυσίας ἄγοι κατὰ τὸν ὡρισμένον χρόνον· τὴν δὲ Πυθίαν ἀνελεῖν “ταῦτά σοι καὶ Πύθια καὶ Δήλια”, βουλομένην δηλοῦν ὅτι ἔσχατα· μετ’ ὀλίγον γὰρ χρόνον αὐτὸν ἀπολέσθαι συνέβη. Ἐπίκουρος δὲ ἔν τινι τῶν πρὸς Ἰδομενέα ἐπιστολῶν ταῦτα. (Phot. lex. s. v. Πύθια καὶ Δήλια) — 137 καὶ Ἰδομενεῖ δὲ … (Philod. πραγμ. VH² I 125, 9) — 138 τὴν μακαρίαν ἄγοντες καὶ ἅμα τελευτῶντες ἡμέραν τοῦ βίου ἐγράφομεν ὑμῖν ταυτί· στραγγουρικά τε παρηκολούθει καὶ δυσεντερικὰ πάθη ὑπερβολὴν οὐκ ἀπολείποντα τοῦ ἐν ἑαυτοῖς μεγέθους· ἀντιπαρετάττετο δὲ πᾶσι τούτοις τὸ κατὰ ψυχὴν χαῖρον ἐπὶ τῇ τῶν γεγονότων ἡμῖν διαλογισμῶν μνήμῃ. σὺ δὲ ἀξίως τῆς ἐκ μειρακίου παραστάσεως πρὸς ἐμὲ καὶ φιλοσοφίαν ἐπιμελοῦ τῶν παίδων Μητροδώρου. — ἤδη δὲ τελευτῶν γράφει πρὸς Ἰδομενέα τήνδε ἐπιστολήν· τὴν … Μητροδώρου. (Diog. Laert. X 22)
u12054[Seneca'nın ve Cicero'nun bu mektuba ilişkin Latince tanıklıkları çevrilmemiştir.]
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 5 (1089f): Öyle olsaydı aklı başında insanların başına idrar tıkanıklığı, dizanteri, verem ve sıskalık gelmezdi; oysa bunların bir kısmıyla Epikuros'un kendisi, bir kısmıyla Polyainos boğuştu, bir kısmı da Neokles'i ve Agathobulos'u alıp götürdü. Aynı eser 18 (1099d): Epikuros'a hiçbirimiz inanmazdık: en büyük ağrılar ve hastalıklar içinde can verirken, daha önce tadılmış hazların hatırasını bunların karşısına koyup avunduğuna.
Arrianos, Epiktetos'un Sohbetleri II 23, 21: Şimdi söyle Epikuros, ölürken son ve aynı zamanda mutlu günü geçirmekte olduğunu yazan neydi? Ten mi, yoksa prohairesis mi?
19. Krateros'a
139. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 125): ... ve Krateros'un kendisine de ... Mithres'in ... olduğunu ...
20. Kolotes'e
140. Philodemos, Zenon'un Açık Sözlülük Üzerine Derslerinden (VH¹ V 2, fr. 9): Epikuros da şimdi Leontion'dan bilgi alır, Kolotes'e karşı ise önceden çekingen davranır ...
141. O sırada bizim söylediklerimize saygı duyduğun için, tabiat bilgisiyle bağdaşmayan bir arzu sardı seni: bize sarılmak, dizlerimize dokunmak ve birilerine tapınılıp yakarılırken yapılagelen her türlü tutunuşa girişmek. Sen de böylece bizi karşılık olarak seni kutsamaya, sana karşılık saygı göstermeye zorladın.
142. Benim için bozulmaz biri olarak dolaş, bizi de bozulmaz say.
Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 17 (1117b): Kolotes'in kendisi, Epikuros'u tabiat üzerine konuşurken dinlerken birden onun dizlerine kapandı; Epikuros da bunu böbürlenerek şöyle yazar: "O sırada ... yakarılırken. Sen de böylece, der, ... saygı göstermeye zorladın." Vallahi, birinin dizlere kapanıp sarıldığı, öbürünün de karşılık olarak yakarıp secde ettiği o sahnenin resmini görmek için her şeyi verebileceklerini söyleyenleri mazur görmek gerekir. Ama Kolotes'in bu kadar ustaca düzdüğü bu hürmet layık olduğu meyveyi vermedi; çünkü bilge ilan edilmedi, Epikuros ona yalnızca "Benim için bozulmaz biri olarak dolaş, der, bizi de bozulmaz say" dedi. Aynı eser 19 (1117f): Madem Kolotes o saygı gösterilerinden sonra bile bilge değildi ...
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 18 (1100a): Kolotes'in, kendisi tabiat üzerine konuşurken dizlerine dokunarak önünde secde ettiğini yazar. Aynı eser 19 (1100b): Neokles'in tanıklığını ve Kolotes'in secdesini o kadar önemseyip seven adam ... [Fr. 178].
143. Philodemos, Kutsala Saygı Üzerine (VH² II 74, 11): Yeminleri ve tanrılara yakarışları kullanmayı uygun bulduklarını hatırlatmak
οὐδὲ γὰρ ἂν προσέπιπτεν ἀνδράσι νοῦν ἔχουσι στραγγουρικὰ πάθη καὶ δυσεντερικὰ καὶ φθίσεις καὶ ὕδρωπες, ὧν τοῖς μὲν αὐτὸς Ἐπίκουρος συνηνέχθη, τοῖς δὲ Πολύαινος, τὰ δὲ Νεοκλέα καὶ Ἀγαθόβουλον ἐξήγαγε. (Plut. non posse 5 p. 1089f) — Ἐπικούρῳ μὲν οὐδ’ ἂν εἷς ἡμῶν πιστεύσειεν, ὅτι ταῖς μεγίσταις ἀλγηδόσι καὶ νόσοις ἐναποθνήσκων ἀντιπαρεπέμπετο τῇ μνήμῃ τῶν ἀπολελαυσμένων πρότερον ἡδονῶν. (ibid. 18 p. 1099d) — νῦν δὲ τί ἐστιν, Ἐπίκουρε, τὸ γράφον, ὅτε ἀπέθνῃσκεν, ὅτι τὴν τελευταίαν ἄγοι θ’ ἅμα καὶ μακαρίαν ἡμέραν; ἡ σὰρξ ἢ ἡ προαίρεσις; (Arrian. Epict. II 23, 21) — 19 ΠΡΟΣ ΚΡΑΤΕΡΟΝ. 139 καὶ αὐτῶι Κρατέρωι … Μιθρῆ … εἶναι … (Philod. πραγμ. VH² I 125) — 20 ΠΡΟΣ ΚΩΛΩΤΗΝ. 140 καὶ νῦν Ἐπίκουρος Λεοντίου πυνθάνεται, προαποροῦσεται⟦?⟧ πρὸς Κωλώτην. (Philod. schol. Zen. VH¹ V 2 fr. 9) — 141 ὡς σεβομένῳ γάρ σοι τὰ τότε ὑφ’ ἡμῶν λεγόμενα προσέπεσεν ἐπιθύμημα ἀφυσιολόγητον τοῦ περιπλακῆναι ἡμῖν γονάτων ἐφαπτόμενον καὶ πάσης τῆς εἰθισμένης ἐπιλήψεως γίνεσθαι κατὰ τὰς σεβάσεις τινῶν καὶ λιτάς· ἐποίεις οὖν καὶ ἡμᾶς ἀνθιεροῦν σὲ αὐτὸν καὶ ἀντισέβεσθαι. — 142 ἄφθαρτός μοι περιπάτει καὶ ἡμᾶς ἀφθάρτους διανοοῦ. — Κωλώτης δὲ αὐτὸς ἀκροώμενος Ἐπικούρου φυσιολογοῦντος ἄφνω τοῖς γόνασιν αὐτοῦ προσέπεσε, καὶ ταῦτα γράφει σεμνυνόμενος αὐτὸς Ἐπίκουρος· ὡς … λιτάς· ἐποίεις οὖν, φησί, καὶ … ἀντισέβεσθαι. συγγνωστὰ νὴ Δία τοῖς λέγουσιν, ὡς παντὸς ἂν πρίαιντο τῆς ὄψεως ἐκείνης εἰκόνα γεγραμμένην θεάσασθαι, τοῦ μὲν προσπίπτοντος εἰς γόνατα καὶ περιπλεκομένου, τοῦ δὲ ἀντιλιτανεύοντος καὶ ἀντιπροσκυνοῦντος. οὐ μέντοι τὸ θεράπευμα τοῦτο καίπερ εὖ τῷ Κωλώτῃ συντεθὲν ἔσχε καρπὸν ἄξιον· οὐ γὰρ ἀνηγορεύθη σοφός, ἀλλὰ μόνον· ἄφθαρτός μοι περιπάτει, φησί, καὶ … διανοοῦ. (Plut. adv. Col. 17 p. 1117b) — ἐπεὶ τοίνυν ὁ Κωλώτης οὐκ ἦν σοφὸς οὐδὲ μετὰ τὰς σεβάσεις ἐκείνας … (ibid. 19 p. 1117f) — γράφειν ὡς Κωλώτης μὲν αὐτὸν φυσιολογοῦντα προσκυνήσειεν γονάτων ἁψάμενος. (Plut. non posse 18 p. 1100a) — ὁ τὴν Νεοκλέους μαρτυρίαν καὶ τὴν Κωλώτου προσκύνησιν ἐν τοσούτῳ λόγῳ τιθέμενος καὶ ἀγαπῶν. (ibid. 19 p. 1100b) — 143 ὅτι μὲν ὅρ- (Philod. π. εὐσεβ. VH² II 74, 11)
u12164 gülünç olur, çünkü eser bu türden şeylerle doludur. Söylenmesi gereken şudur: Bunlarla ve benzerleriyle verilen güvencelere sadık kalmayı, hepsinden çok da şu açık olanını korumayı öğütlerdi; "Loxo hakkı için" diye yazarak değil (gerçi neden olmasın?), ama Kolotes'e de: "yeminlerin ve ..."
21. Leontion'a
Diogenes Laertios X 6: Bkz. yukarıda.
Alkiphron, Mektuplar II 2 (Leontion'dan Lamia'ya): ... Bu Epikuros bana nasıl buyurganlık ediyor bir bilsen! Her şeye sövüyor, her şeyden kuşkulanıyor, bana uzun uzun mektuplar yazıyor, beni bahçeden kovuyor ... Sokratesçilik taslamak, laf ebeliği yapmak, alay etmek istiyor; Pythokles'i bir Alkibiades sanıyor, beni de bir Ksanthippe yapacağını düşünüyor. Sonunda kalkıp diyar diyar kaçarım da onun bitmek tükenmek bilmeyen mektuplarına katlanmam.
144. Ey Paian, ey efendi! Sevgili Leontion'cuğum, mektupçuğunu okuyunca bizi nasıl bir alkış ve tezahürata boğdun!
Diogenes Laertios X 5: (Epikuros) mektuplarında Leontion'a şöyle yazar: "Ey Paian ... mektupçuğunu okuyunca."
Plutarkhos, Dinlemek Üzerine 15 (45f): Epikuros da dostlarının mektupçukları okununca yanında alkış ve tezahürat koptuğunu söylerken hoş olmayan biridir. Krş. Kolotes'e Karşı 17 (1117a): Sizin o gürlemelerinize, çığlıklarınıza, alkış ve tezahüratınıza, saygı gösterilerinize ve tanrılaştırmalarınıza hangi adı layık görelim? Onlarla, sürekli ve sık sık hazlara çağıranı yakarıp övgülere boğuyorsunuz.
Philodemos, Zenon'un Açık Sözlülük Üzerine Derslerinden, fr. 9: Bkz. Fr. 140.
145. Diogenes Laertios X 7: Timokrates de ... Epikuros'un ... bedeninin acınacak hâlde olduğunu, öyle ki yıllarca
κοις καὶ θεῶν ἐπιρρήσεσιν ἐδοκίμαζον χρῆσθαι, γελοῖον ὑπομιμνήσκειν ἀναμέστου τῆς πραγματείας τῶν τοιούτων οὔσης· προσῆκον δὲ λέγειν ὅτι παρήνει τὰς δι’ αὐτῶν καὶ τῶν ὁμοίων πίστεις φυλάττειν, καὶ μάλιστα πάντων αὐτῶν διαφυλάττειν τόνδε τὸν φανερὸν προτρέψας, οὐ γράφων “ναὶ τὴν Λοξώ” — καὶ τί γὰρ οὔ; — ἀλλὰ καὶ Κωλώτηι· “τὰς τῶν τε ὅρκων καὶ …” (Philod. π. εὐσεβ. VH² II 74) — 21 ΠΡΟΣ ΛΕΟΝΤΙΟΝ. … οἷά με Ἐπίκουρος οὗτος διοικεῖ, πάντα λοιδορῶν, πάντα ὑποπτεύων, ἐπιστολὰς διωλυγίους μοι γράφων, ἐκδιώκων ἐκ τοῦ κήπου … ὃ καὶ σωκρατίζειν καὶ στωμυλεύεσθαι θέλει καὶ εἰρωνεύεσθαι, καὶ Ἀλκιβιάδην τινὰ Πυθοκλέα νομίζει καὶ Ξανθίππην ἐμὲ οἴεται ποιήσειν. καὶ πέρας ἀναστᾶσα ὅποι ποτὲ γῆν πρὸ γῆς φεύξομαι μᾶλλον ἢ τὰς ἐπιστολὰς αὐτοῦ τὰς ἀδιαπαύστους ἀνέξομαι. (Alciphr. ep. II 2) — 144 Παιὰν ἄναξ, φίλον Λεοντάριον, οἵου κροτοθορύβου ἡμᾶς ἐνέπλησας ἀναγνόντας σου τὸ ἐπιστόλιον. — ἔν τε ταῖς ἐπιστολαῖς (Ἐπίκουρος γράφει) πρὸς μὲν Λεόντιον· Παιὰν … ἐπιστόλιον. (Diog. Laert. X 5) — καὶ γὰρ Ἐπίκουρος ἐπὶ τοῖς τῶν φίλων ἐπιστολίοις κροτοθορύβους γίγνεσθαι παρ’ αὑτῷ λέγων ἀηδής ἐστιν. (Plut. de rect. rat. aud. 15 p. 45f) — τίνι προσείπωμεν ἀξίως ὀνόματι τοὺς ὑμετέρους βρόμους καὶ ὀλολυγμοὺς καὶ κροτοθορύβους καὶ σεβάσεις καὶ ἐπιθειάσεις, αἷς προστρέπεσθε καὶ καθυμνεῖτε τὸν ἐπὶ ἡδονὰς παρακαλοῦντα συνεχεῖς καὶ πυκνάς; (Plut. adv. Col. 17 p. 1117a) — 145 καὶ μὴν καὶ Τιμοκράτης … φησί … τὸν Ἐπίκουρον … τό τε σῶμα ἐλεεινῶς διακεῖσθαι ὡς πολλῶν ἐτῶν (Diog. Laert. X 7)
u12274 sedyesinden kalkamadığını, sofrası için de günde bir mina harcadığını söyler; bunu kendisi Leontion'a yazdığı mektupta ve Midilli'deki filozoflara yazdığında yazarmış.
[Alkiphron'un II 2, 10'da Leontion'a yazdırdığı şu sözler de Epikuros'un Leontion'a mektuplarından alınmış olabilir: "Sence kaç kez, Lamia, onun yanına yalnız gidip 'Ne yapıyorsun Epikuros? Metrodoros'un kardeşi Timokrates'in bu yüzden seni meclislerde, tiyatrolarda, öbür sofistlerin yanında alaya aldığını bilmiyor musun?' dedim. Ama ne yapabilirsin ki ona? Âşıklıkta utanma nedir bilmez." Leontion'un Epikuros'a yazdığı mektuplar da dolaşıyordu; krş. Philodemos (VH² I 119): "Çünkü Leontion da Epikuros'a tanrı hakkında saygılı ve yakışık alır biçimde anlatmışsa ..."]
22. Metrodoros'a
[146. Cicero'nun Latince tanıklığı çevrilmemiştir.]
147. Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 18 (1100a): Şana öylesine çılgınca can atıyor, öylesine çırpınıyordu ki ... öğrencileri arasında kendisinden başka kimsenin bilge olmadığını söyleyecek kadar.
Athenaios VII 279f: Bkz. Fr. 130.
23. Mithres'e
[Krş. Fr. 102, 194.]
148. Diogenes Laertios X 4: (Epikuros'u) Lysimakhos'un kâhyası Mithres'e mektuplarında ona "Paian" ve "efendi" diyerek utanmazca yaltaklanmakla (suçlarlar).
149. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 125): ... insansever ... Mithres'e de: "Ya Lysimakhos'u yenersin, gücü işe yarar sayarak ... öbürleri hakkında ... ve çocukları da ... Çünkü bu türden şeylerin bir kısmı da bize düşer."
150. Philodemos, aynı eser (VH² I 125): Mithres'e de: "... öbür işleri bana Pythodoros ⟦?⟧ ... sana ise en ... olanı ..."
151. Philodemos, aynı eser (VH² I 127): Mithres'e de: "Çünkü katkı payı için belirlenmiş sınır ... gelirden ..."
24. Mys'e
152. Philodemos, Zenon'un Açık Sözlülük Üzerine Derslerinden (VH¹ V 2, fr. 6): Bu yüzden Epikuros da Pythokles yüzünden ... der; tıpkı Mys'e "parlak" diye anılan mektubu yazdığı gibi.
153. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 111): Mys'e Atina'dan gelişi hakkında [pek dikkate değer] (mektubu) yazar ...; orada şöyle der: "Çünkü bize ... ulaştı ki ..."
154. Philodemos, Zenginlik Üzerine (VH² III 87): Telekles zamanında Mys'e yazdığı da şöyle görünüyor: "Talihin dönmesinden gelen sıkıntı korkudan uzak değil midir ⟦?⟧? Yoksunluğun acısını gideren şey de kederin her derde deva ilacı değil midir?"
μὴ δύνασθαι ἀπὸ τοῦ φορείου διαναστῆναι, μνᾶν τε ἀναλίσκειν ἡμερησίαν εἰς τὴν τράπεζαν, ὡς αὐτὸς ἐν τῇ πρὸς Λεόντιον ἐπιστολῇ γράφει καὶ ἐν τῇ πρὸς τοὺς ἐν Μυτιλήνῃ φιλοσόφους. (Diog. Laert. X 7) — ποσάκις οἴει με, Λάμια, πρὸς αὐτὸν ἰδίᾳ παραγενομένην εἰπεῖν· τί ποιεῖς, Ἐπίκουρε; οὐκ οἶσθα ὅτι διακωμῳδεῖ σε Τιμοκράτης ὁ Μητροδώρου ἐπὶ τούτοις ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἐν τοῖς θεάτροις, παρὰ τοῖς ἄλλοις σοφισταῖς; ἀλλὰ τί ἔστιν αὐτῷ ποιῆσαι; ἀναίσχυντός ἐστι τὸ ἐρᾶν. (Alciphr. ep. II 2, 10) — εἰ γὰρ καὶ Λεόντιον πρὸς Ἐπίκουρον εὐφήμως περὶ θεοῦ καὶ πρεπόντως διελήλυθεν … (Philod. VH² I 119) — 22 ΠΡΟΣ ΜΗΤΡΟΔΩΡΟΝ. 147 οὕτω σπαργῶν περιμανῶς καὶ σφαδάζων πρὸς δόξαν, ὥστε … σοφὸν μηδένα φάναι πλὴν αὑτοῦ γεγονέναι ἐπὶ⟦?⟧ τῶν μαθητῶν. (Plut. non posse 18 p. 1100a) — 23 ΠΡΟΣ ΜΙΘΡΗΝ. 148 Μιθρῆν τε (Ἐπίκουρον διαβάλλουσιν) αἰσχρῶς κολακεύειν τὸν Λυσιμάχου διοικητὴν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς Παιᾶνα καὶ ἄνακτα καλοῦντα. (Diog. Laert. X 4) — 149 … φιλανθρώπου … καὶ πρὸς Μιθρῆν· “ἢ νικᾷς τὸν Λυσίμαχον χρήσιμον οἰόμενος τὸ δύναμιν εἶναι … ἐπὶ τῶν λοιπῶν … καὶ τὰ παιδία δὲ τῷ … παριστᾶι … ἀνήκει γάρ τι καὶ τῶν τοιούτων πρὸς ἡμᾶς.” (Philod. πραγμ. VH² I 125) — 150 Μιθρεῖ δέ· “ἀνεῖ⟦?⟧ τἆλλ’ ἐμοὶ Πυθόδωρος⟦?⟧, τὸν γοῦν σοί … διάλογον⟦?⟧ …” (ibid.) — 151 Μιθρεῖ δέ· “ὁ γὰρ ὅρος ὁ κατατεταγμένος τῆς συντάξεως … ἀποφορᾶς …” (ibid. VH² I 127) — 24 ΠΡΟΣ ΜΥΝ. 152 διὸ καὶ Ἐπίκουρος λέγει ὡς διὰ Πυθοκλέα … ὡς πρὸς Μῦν γράφει τὴν λαμπρὰν καλουμένην ἐπιστολήν. (Philod. schol. Zen. VH¹ V 2 fr. 6) — 153 γράφει τὴν περισπούδαστον⟦?⟧ πρὸς Μῦν περὶ τῆς Ἀθήνηθεν αὐτοῦ παρουσίας … οὗ καὶ φησίν· “ἥκει γὰρ πρὸς ἡμᾶς ὅτι …” (Philod. πραγμ. VH² I 111) — 154 καὶ τὸ πρὸς Μῦν ἐπὶ Τηλεκλέους ἔοικεν τοῦτον τὸν τρόπον· “οὐκ ἀνάξενον⟦?⟧ φόβου τὸ κατὰ μετάπτωσιν ἐνόχλημα; καὶ λύπης οὐ πανάκες τὸ τὸ κατ’ ἔνδειαν ἀλγοῦν ἐξ-
u12384155. Philodemos, Kutsala Saygı Üzerine (VH² II 120, 1): [Mys'e yazdığı bir mektupta ise] insanların işlerinden yola çıkarak, insan tabiatının, korkutucu şeylerle, hem de pek çoğuyla kuşatılmış olduğundan, birçok ezelî ve güçlü tanrı bulunduğu kanaatine vardığını söyler.
25. Polyainos'a
156. Herculaneum papirüsü 176, sütun 19: Polyainos öyle huylara, öyle duygulara ve herkesle öyle hoş bir konuşma tarzına sahipti ki öbür filozofların çevresinden olanları da kendine karşı iyi niyetli kılmıştı; yalnız Boyalı Stoa'dakileri değil (Epikuros onlar hakkında Philippos zamanında ona yazmıştır), ...
157. Philodemos, Kutsala Saygı Üzerine (VH² II 75, 25): Ama Polyainos'a da: "⟦Anthesteria'da⟧ da bayrama katılmalı; çünkü tanrıyı da anmak gerekir."
[158. Seneca'nın Latince tanıklığı (Kharinos zamanında Polyainos'a yazılan mektuplar) çevrilmemiştir.]
159. Philodemos, Zenginlik Üzerine (VH² III 85): Polyainos'a da ... yoksulluğu ...
160. Philodemos, Zenon'un Açık Sözlülük Üzerine Derslerinden (VH¹ V 2, fr. 49): Bkz. Fr. 170.
αιρούμενον;” (Philod. de div. VH² III 87) — 155 ἐν δ’ ἐπιστολῆι πρὸς Μῦν ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, εἴ γε τὴν ἀνθρωπίνην φησὶν φύσιν φοβερῶν πραγμάτων καὶ πολλῶν αὐτὴν περιεστώτων δόξαν λαμβάνειν καὶ πολλοὺς καὶ ἀιδίους θεοὺς καὶ δυνατοὺς εἶναι. (Philod. π. εὐσεβ. VH² II 120, 1) — 25 ΠΡΟΣ ΠΟΛΥΑΙΝΟΝ. 156 τοιούτοις ἤθεσί τε καὶ πάθεσι καὶ ταῖς πρὸς ἑκάστους ἐπιδεξίοις ὁμιλίαις ἐκέχρητο Πολύαινος, ὥστε καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἄλλων φιλοσόφων εὐμενεῖς κατεσκευακέναι πρὸς ἑαυτόν, οὐ μόνον τοὺς ἀπὸ τῆς ποικίλης στοᾶς, ὑπὲρ ὧν καὶ Ἐπίκουρος ἔγραψεν ἐπί τε Φιλίππου πρὸς αὐτὸν καὶ … (pap. Herc. 176 c. 19) — 157 ἀλλὰ καὶ πρὸς Πολύαινον· “συνεορταστέα κἂν ⟦Ἀνθεστήρια⟧, καὶ γὰρ τοῦ θείου ἐπιμνηστέον.” (Philod. π. εὐσεβ. VH² II 75, 25) — 159 καὶ πρὸς Πολύαινον … τὴν πενίαν … (Philod. de div. VH² III 85)
u1249426. Pythokles'e
161. Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 29 (1124c): Gençlere küstahlık ve şımarıklık aşılayan, henüz on sekiz yaşına girmemiş Pythokles hakkında bütün Hellas'ta ondan daha iyi bir tabiat bulunmadığını yazan, onu harikulade sözlerle öven ve sonra kadınlara özgü bir şeye kapılarak, delikanlıdaki bu üstünlüğün tanrıların öfkesini ve kıskançlığını hiç çekmemesi için dua eden kişidir.
162. Alkiphron, Mektuplar II 2, 8: (Epikuros) Pythokles'i bir Alkibiades sanıyor.
163. Ey mutlu genç, kayığının yelkenini aç da her türlü terbiyeden kaç!
Diogenes Laertios X 6: Pythokles'e yazdığı mektupta şöyle yazdığını (söylerler): "Ey mutlu genç ... kaç!"
Plutarkhos, Gençler Şiiri Nasıl Dinlemeli 1 (15d): Gençlerin kulaklarını da İthakalılarınki gibi sert, yumuşamaz bir balmumuyla tıkayıp onları Epikurosçu kayığın yelkenini açarak şiirden kaçmaya, onun önünden geçip gitmeye mi zorlayalım?
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 12 (1094d): (Bilimlerden gelen) bu kadar büyük ve bu kadar çok, sanki hiç tükenmeyen hazları bunlar yollarından saptırıp çevirerek kendilerine yaklaşanların tatmasına izin vermezler; kimilerine de yelkenlerini açıp onlardan kaçmalarını buyururlar.
[Quintilianus'un Latince tanıklığı çevrilmemiştir.]
164. Plutarkhos, aynı eser 12 (1094d): Pythokles'e ise erkek kadın herkes, hür adamlara yaraşır denen terbiyeye heves etmesin diye Epikuros aracılığıyla yalvarıp yakarır.
165. Senin özlenen, tanrılara yaraşır gelişini bekleyerek oturacağım.
Diogenes Laertios X 5: Güzel bir delikanlı olan Pythokles'e de şöyle der: "Oturacağım ... gelişini bekleyerek."
27. Timokrates'e
Diogenes Laertios X 5: Bkz. Fr. 125.
28. Pyrson'a
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 20 (1101b): Bkz. Fr. 120.
168. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 122): ... Epikuros, Diotimos arkhonken, ...'nın ... anar; nitekim Pyrson'a yazarken şöyle der: "Bize ... öncekini de gönderdi."
169. Philodemos, Kutsala Saygı Üzerine (VH² II 109, 8): ... bazılarından daha iyi ... ya da tanrılara ilişkin kavrayışları belli zaman aralıklarıyla canlı tutmanın etkili olduğunu ... Bunları yalnız öğreti olarak ortaya koymakla kalmadı, kendi davranışlarıyla da atalardan kalma bütün bayramlara ve kurbanlara katıldığı görülür. Nitekim Aristonymos zamanında Pyrson'a hemşehrisi Theodotos hakkında yazarken, bütün bayramlara katıldığını ... Testiler (Khoes) bayramını, şehrin Mysterialarını ve öbür bayramları da birlikte kutlayarak ...
26 ΠΡΟΣ ΠΥΘΟΚΛΕΑ. 161 προπέτειαν δὲ καὶ λαμυρίαν ἐμποιεῖ νέοις ὁ περὶ Πυθοκλέους οὔπω γεγονότος ὀκτωκαίδεκα ἔτη γράφων οὐκ εἶναι φύσιν ἐν ὅλῃ τῇ Ἑλλάδι ἀμείνω καὶ τερατικῶς αὐτὸν εὖ ἀπαγγέλλων καὶ πάσχων αὖ τὸ τῶν γυναικῶν, εὐχόμενος ἀνεμέσητα εἶναι πάντα καὶ ἀνεπίφθονα τῆς ὑπερβολῆς τοῦ νεανίσκου. (Plut. adv. Col. 29 p. 1124c) — 162 Ἀλκιβιάδην τινὰ Πυθοκλέα νομίζει (Ἐπίκουρος). (Alciphr. ep. II 2, 8) — 163 παιδείαν δὲ πᾶσαν, μακάριε, φεῦγε τἀκάτιον ἀράμενος. — ἔν τε τῇ πρὸς Πυθοκλέα ἐπιστολῇ γράφειν· παιδείαν … ἀράμενος. (Diog. Laert. X 6) — πότερον οὖν τῶν νέων ὥσπερ τῶν Ἰθακησίων σκληρῷ τινι τὰ ὦτα καὶ ἀτέγκτῳ κηρῷ καταπλάσσοντες ἀναγκάζωμεν αὐτοὺς τὸ Ἐπικούρειον ἀκάτιον ἀραμένους ποιητικὴν φεύγειν καὶ παρεξελαύνειν; (Plut. de aud. poet. 1 p. 15d) — ταύτας μέντοι τὰς τηλικαύτας καὶ τοσαύτας (τὰς ἀπὸ τῶν μαθημάτων) ἡδονὰς ⟨καὶ⟩ ὥσπερ ἀενάους ἐκτρέποντες οὗτοι καὶ ἀποστρέφοντες οὐκ ἐῶσι γεύεσθαι τοὺς πλησιάσαντας αὐτοῖς, ἀλλὰ τοὺς μὲν ἐπαραμένους τὰ ἀκάτια φεύγειν ἀπ’ αὐτῶν κελεύουσιν. (Plut. non posse 12 p. 1094d) — 164 Πυθοκλέους δὲ πάντες καὶ πᾶσαι δέονται δι’ Ἐπικούρου καὶ ἀντιβολοῦσιν, ὅπως οὐ ζηλώσει τὴν ἐλευθέραν καλουμένην παιδείαν. (ibid.) — 165 καθεδοῦμαι προσδοκῶν τὴν ἱμερτὴν καὶ ἰσόθεόν σου εἴσοδον. — πρὸς δὲ Πυθοκλέα ὡραῖον ὄντα· καθεδοῦμαι, φησί, προσδοκῶν … εἴσοδον. (Diog. Laert. X 5) — 27 ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΚΡΑΤΗ. 28 ΠΡΟΣ ΦΥΡΣΩΝΑ. 168 … μνημονεύει κατὰ Διότιμον Ἐπίκουρος ἄρχοντα τοῦ … Φύρσωνι γοῦν γράφων· “ἀπέστειλεν δὲ ἡμῖν καὶ τὸ πρὸ τοῦ …” (Philod. πραγμ. VH² I 122) — 169 … τινῶν ἀμείνονας ἢ καὶ φυλάττειν ἐνεργεῖς τὰς ἐπινοίας τῶν θεῶν διά τινων χρόνων. οὐ μόνον δὲ ταῦτ’ ἐδογμάτισεν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν εὑρίσκεται πάσαις ταῖς πατρίοις ἑορταῖς καὶ θυσίαις κεχρημένος· ἐπ’ Ἀριστωνύμου μὲν γὰρ Φύρσωνι περί τινος αὐτοῦ πολείτου Θεοδότου γράφων καὶ τῶν ἑορτῶν αὐτῷ πασῶν μετεσχηκέναι … τὴν τῶν Χοῶν ἑορτὴν συνεορτάζων καὶ τὰ μυστήρια τὰ ἀστικὰ καὶ τὰς ἄλλας … (Philod. π. εὐσεβ. VH² II 109, 8) — 29 ΠΡΟΣ ΧΑΡΜΙΔΗΝ.
u1260429. Kharmides'e
170. Philodemos, Zenon'un Açık Sözlülük Üzerine Derslerinden (VH¹ V 2, fr. 49): ... Epikuros'un çevresindekilerin Kharmides'i pek övdüğünü; çünkü göze görünen şeylerden doğacak kınamaları sağlayacakları faydadan önemsiz sayarak Epikuros'a hataları bildiriyordu. Polyainos da böyle biriydi; o da gevşeklik eden birini ... Epikuros'a ...
Kime yazıldığı belli olmayan mektuplar
30. Uğraşlar Üzerine Mektup
171. Athenaios VIII 354b: Hakikati pek seven Epikuros'un da Uğraşlar Üzerine Mektup'ta onun (Aristoteles) hakkında şunları söylediğini biliyorum: Babasından kalan malı yiyip bitirdikten sonra askerliğe atıldı; bunda da işleri kötü gidince ilaç satmaya başladı. Sonra, der, Platon'un gezinti yeri herkese açılınca kendini oraya atıp derslere oturdu; yeteneksiz biri değildi, yavaş yavaş da bugün bilinen melekesine ulaştı. Biliyorum ki Aristoteles'e karşı bunları yalnız Epikuros söylemiştir; ne Eubulides ne de Kephisodoros, adama karşı kitaplar yayımlamış oldukları halde, Stageiralıya karşı böyle bir şey söylemeye cüret etti.
Diogenes Laertios X 8: (Epikuros) Aristoteles'e de babasından kalma mal varlığını yiyip bitirdikten sonra askerlik eden ve ilaç satan bir sefih (derdi).
Aristokles (Eusebios, Müjdeye Hazırlık XV 2, 791b): Epikuros'un Uğraşlar Üzerine Mektup'ta dediği gibi, gençken babadan kalma mal varlığını yiyip bitirmiş, sonra askerliğe atılmış, bunda işleri kötü gidince ilaç satmaya başlamış, sonra da Platon'un gezinti yeri herkese açılınca kendini oraya atmış olması nasıl mümkün olabilir?
172. Athenaios VIII 354c: Aynı mektupta Epikuros sofist Protagoras'ın da hamal ve odun taşıyıcısıyken önce Demokritos'un yazıcısı olduğunu söyler. Bazı odunları kendine özgü bir biçimde bağlayıp dizmesine hayran kalan Demokritos, bu başlangıç üzerine onu yanına almış; o da bir köyde okuma yazma öğretmiş, oradan da sofistliğe yönelmiş.
Diogenes Laertios X 8: Protagoras'a da hamal, Demokritos'un yazıcısı, köylerde okuma yazma öğreten biri (derdi).
Diogenes Laertios IX 53: (Protagoras) yük taşıyanların sırtına koydukları "tyle" denen yastığı da ilk bulan kişidir ...; çünkü Epikuros'un da bir yerde dediği gibi hamaldı ve odunları bağlarken görülünce bu yoldan Demokritos tarafından yükseltildi.
173. *Bilinmeyen retorikçi (Cramer, Anecdota Parisiensia I 171):*
170 … τῶν περὶ τὸν Ἐπίκουρον καὶ σφόδρα ἐπαινεῖσθαι τὸν Χαρμίδην, ὅτι τὰς ἐκ τῶν ἐμφαινομένων μέμψεις ἥττους τιθέμενος τῆς ὠφελίας αὐτῶν ἐμήνυεν Ἐπικούρωι τὰς ἁμαρτίας· καὶ Πολύαινος δὲ τοιοῦτος ἦν, ὅς γε καὶ … ῥαθυμοῦν … πρὸς Ἐπίκουρον … (Philod. schol. Zen. VH¹ V 2 fr. 49) — 30 ΠΕΡΙ ΕΠΙΤΗΔΕΥΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. 171 εἰδὼς καὶ Ἐπίκουρον τὸν φιλαληθέστατον ταῦτ’ εἰπόντα περὶ αὐτοῦ (Ἀριστοτέλους) ἐν τῇ περὶ ἐπιτηδευμάτων ἐπιστολῇ, ὅτι καταφαγὼν τὰ πατρῷα ἐπὶ στρατείαν ὥρμησε καὶ ὅτι ἐν ταύτῃ κακῶς πράττων ἐπὶ τὸ φαρμακοπωλεῖν ἦλθεν. εἶτα ἀναπεπταμένου τοῦ Πλάτωνος περιπάτου, φησί, παραβαλὼν ἑαυτὸν προσεκάθισε τοῖς λόγοις οὐκ ὢν ἀφυὴς καὶ κατὰ μικρὸν εἰς τὴν θεωρουμένην ἕξιν ἦλθεν. οἶδα δὲ ὅτι ταῦτα μόνος Ἐπίκουρος εἴρηκε κατ’ αὐτοῦ, οὔτε δ’ Εὐβουλίδης, ἀλλ’ οὐδὲ Κηφισόδωρος τοιοῦτόν τι ἐτόλμησεν εἰπεῖν κατὰ τοῦ Σταγειρίτου, καίτοι καὶ συγγράμματα ἐκδόντες κατὰ τἀνδρός. (Athen. VIII p. 354b) — καὶ Ἀριστοτέλη (ἐκάλει Ἐπίκουρος) ἄσωτον, ⟨ὃν⟩ καταφαγόντα τὴν πατρῴαν οὐσίαν στρατεύεσθαι καὶ φαρμακοπωλεῖν. (Diog. Laert. X 8) — πῶς γὰρ οἷόν τε, καθάπερ φησὶν Ἐπίκουρος ἐν τῇ περὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων ἐπιστολῇ, νέον μὲν ὄντα καταφαγεῖν αὐτὸν τὴν πατρῴαν οὐσίαν, ἔπειτα δὲ ἐπὶ τὸ στρατεύεσθαι συνῶσαι⟦?⟧, κακῶς δὲ πράττοντα ἐν τούτοις ἐπὶ τὸ φαρμακοπωλεῖν ἐλθεῖν, ἔπειτα ἀναπεπταμένου τοῦ Πλάτωνος περιπάτου πᾶσι παραβαλεῖν αὑτόν; (Aristocl. ap. Euseb. praep. ev. XV 2 p. 791b) — 172 ἐν δὲ τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ ὁ Ἐπίκουρος καὶ Πρωταγόραν φησὶ τὸν σοφιστὴν ἐκ φορμοφόρου καὶ ξυλοφόρου πρῶτον μὲν γενέσθαι γραφέα Δημοκρίτου· θαυμασθέντα γὰρ ὑπ’ ἐκείνου ἐπὶ ξύλων τινῶν ἰδίᾳ συνθέσει ἀπὸ ταύτης τῆς ἀρχῆς ἀναληφθῆναι ὑπ’ αὐτοῦ, καὶ διδάσκειν ἐν κώμῃ τινὶ γράμματα· ἀφ’ ὧν ἐπὶ τὸ σοφιστεύειν ὁρμῆσαι. (Athen. VIII p. 354c) — φορμοφόρον τε Πρωταγόραν καὶ γραφέα Δημοκρίτου καὶ ἐν κώμαις γράμματα διδάσκειν. (Diog. Laert. X 8) — καὶ πρῶτος (Πρωταγόρας) τὴν καλουμένην τύλην, ἐφ’ ἧς τὰ φορτία βαστάζουσιν, εὗρεν … φορμοφόρος γὰρ ἦν, ὡς καὶ Ἐπίκουρός πού φησι, καὶ τοῦτον τὸν τρόπον ἤρθη πρὸς Δημοκρίτου, ξύλα δεδεκὼς ὀφθείς. (Diog. Laert. IX 53) — 173
u12714 Protagoras Büyük Söz başlıklı eserinde "Öğretim tabiata ve alıştırmaya muhtaçtır" ve "insan gençlikten başlayarak öğrenmelidir" demiştir. Epikuros'un Protagoras hakkında düşündüğü ve söylediği gibi kendisi geç öğrenmiş biri olsaydı, bunu söylemezdi.
31. Stilpon Üzerine Mektup
[174–175. Seneca'nın bu mektuba ilişkin Latince tanıklıkları çevrilmemiştir.]
32. Bir Çocuğa Mektup
176. Herculaneum papirüsü 176, sütun 18: Ben, Pythokles, Hermarkhos ve Ktesippos Lampsakos'a sağ salim vardık; orada Themista'yı ve öbür dostları da sağlıklı bulduk. Sen de, annen de sağlıklıysanız ve eskiden olduğu gibi babana da Matron'a da her şeyde söz dinliyorsan iyi edersin. Çünkü iyi bil, asıl sebep şu: hem ben hem öbürlerinin hepsi seni çok seviyoruz, çünkü onlara her şeyde söz dinliyorsun ...
33. Son Günlerin Mektubu
177. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 128): ... kendine güveniyordu ve bir bakıma kendisi onu kabul ediyordu. Çünkü son nefesini verirken şöyle haykırmıştı: "Bunları yazdığım gün yedinci gündü, der; idrarım hiç akmıyordu, son güne götüren türden ağrılar da vardı. Sen de bir şey olursa Metrodoros'un çocuklarına dört beş yıl bak; şimdi benim için yılda harcadığından fazlasını harcamadan." Biraz ileride de: "Oğullara gelince, biliyorum ki Aigeus da Diodoros da senin düşünce tarzındadır; yalnız hoşa gidecek bir şey değil ..."
ὅτι ἐν τῷ ἐπιγραφομένῳ Μεγάλῳ λόγῳ ὁ Πρωταγόρας εἶπε· “φύσεως καὶ ἀσκήσεως διδασκαλία δεῖται” καὶ “ἀπὸ νεότητος δὲ ἀρξαμένους δεῖ μανθάνειν”. οὐκ ἂν δὲ ἔλεγε τοῦτο, εἰ αὐτὸς ὀψιμαθὴς ἦν, ὡς ἐνόμιζε καὶ ἔλεγεν Ἐπίκουρος περὶ Πρωταγόρου. (Rhet. inc. ap. Cramer, Anecd. Paris. I p. 171) — 32 ⟨ΠΡΟΣ ΠΑΙΔΙΟΝ⟩. 176 ἀφείγμεθα εἰς Λάμψακον ὑγιαίνοντες ἐγὼ καὶ Πυθοκλῆς καὶ Ἕρμαρχος καὶ Κτήσιππος, καὶ ἐκεῖ κατειλήφαμεν ὑγιαίνοντας Θεμίσταν καὶ τοὺς λοιποὺς φίλους. εὖ δὲ ποιεῖς καὶ σὺ εἰ ὑγιαίνεις καὶ ἡ μάμμη σου, καὶ πάππᾳ καὶ Μάτρωνι πάντα πείθῃ, ὥσπερ καὶ ἔμπροσθεν. εὖ γὰρ ἴσθι, ἡ αἰτία, ὅτι καὶ ἐγὼ καὶ οἱ λοιποὶ πάντες σε μέγα φιλοῦμεν, ὅτι τούτοις πείθῃ πάντα … (pap. Herc. 176 c. 18) — 33 ⟨ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΩΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ ΗΜΕΡΩΝ⟩. 177 … πρὸς ἑαυτὸν ἐπέπειστο καί τινα τρόπον αὐτὸς ἀπεδέχετ’ αὐτόν. ὡς γὰρ ἀνεφώνησεν ἐκπνέων· “ἑβδόμῃ γὰρ ἡμέραι, φησίν, ὅτε ταῦτ’ ἔγραφον, οὐχὶ ἀποκεχώρηκεν δὴ κατὰ τὴν οὔρησιν ἐμοὶ οὐθέν⟦?⟧, καὶ ἀλγηδόνες ἐνῆσαν τῶν ἐπὶ τὴν τελευταίαν ἡμέραν ἀγουσῶν. σὺ οὖν, ἄν τι γένηται, τὰ παιδία τὰ Μητροδώρου διοίκησον τέτταρα ἢ πέντ’ ἔτη μηθὲν πλεῖον δαπανῶν ἤπερ νῦν εἰς ἐμὲ δαπανᾷς κατ’ ἐνιαυτόν.” καὶ προβάς· “ὑπὲρ τῶν υἱῶν οἶδα καὶ Αἰγέα καὶ Διόδωρον καὶ τῆς σῆς φρενὸς ὄντας, οὐκ ἀρέσκευμα μόνον …” (Philod. πραγμ. VH² I 128)
u12824Hangi mektuptan olduğu belli olmayan parçalar
Epikuros'un kendisi hakkında söyledikleri
178. Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 18 (1100a): Üstelik Epikuros hazların şandan da doğduğunu kabul ediyordu. Kendisi şana öylesine çılgınca can atıp çırpınırken neden etmesin ki? Öyle ki ... Kolotes'in, kendisi tabiat üzerine konuşurken dizlerine dokunarak önünde secde ettiğini, kardeşi Neokles'in ise daha çocukluğundan itibaren Epikuros'tan daha bilge kimsenin gelmediğini ve bulunmadığını ilan ettiğini, annesinin de içinde, bir araya geldiklerinde bilge birini doğuracak kadar çok atom taşıdığını yazacak kadar ileri gitti. Aynı eser 19 (1100c): Neokles'in tanıklığını ve Kolotes'in secdesini o kadar önemseyip seven adam, Olympia'da Hellenler tarafından alkışlansaydı çılgına dönüp çığlıklar atmayacağına hiç kimseyi inandıramaz.
Plutarkhos, Kardeş Sevgisi Üzerine 16 (487d): Epikuros'un kardeşlerinin de, onun iyi niyeti ve onlara gösterdiği özen yüzünden, ona büyük bir saygı beslediği görülür; başka şeylerde de, onun felsefesinde de onunla birlikte coşarlardı. Daha çocukluklarından buna inanıp Epikuros'tan daha bilge kimsenin gelmediğini söylerken yanılmış olsalar bile, onlara bu duyguyu verene de bu duyguyu taşıyanlara da hayran olmak gerekir.
Krş. Dionysios (Eusebios, Müjdeye Hazırlık XIV 26, 2): Epikuros'un babası Epikuros'u döllerken kendinden kaç tane ve ne türden atom saçtı? Bunlar annesinin karnına düşünce nasıl birleşip katılaştılar, biçim ve şekil aldılar, hareket edip büyüdüler? vb.
179. Diogenes Laertios X 2: Kendisi felsefeye on dört yaşındayken el attığını söyler.
180. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 116): ... ile anlaşmazlığı, Epikuros'un hangi sebeplerle kendini herkesin tek önderi ilan ettiği, ya da mümkünse Atina'da oturmak hakkında; çünkü filozoflara karşı kıskançlığın ... yer ...
181. Su ve ekmekle yetinerek bedenciğimin hazzıyla coşuyorum; pahalı hazlara da tükürüyorum, kendileri yüzünden değil, peşlerinden gelen tatsızlıklar yüzünden.
Stobaios, Antoloji XVII 34 (Epikuros'tan). Diogenes Laertios X 11: Kendisi de mektuplarında yalnız suyla ve sade ekmekle yetindiğini söyler.
178 καὶ μὴν ἀπὸ δόξης γίνεσθαι τὰς ἡδονὰς Ἐπίκουρος ὡμολόγει· τί δ’ οὐκ ἔμελλεν αὐτὸς οὕτω σπαργῶν περιμανῶς καὶ σφαδάζων πρὸς δόξαν, ὥστε … γράφειν, ὡς Κωλώτης μὲν αὐτὸν φυσιολογοῦντα προσκυνήσειεν γονάτων ἁψάμενος, Νεοκλῆς δὲ ὁ ἀδελφὸς εὐθὺς ἐκ παίδων ἀποφαίνοιτο μηδένα σοφώτερον Ἐπικούρου γεγονέναι μηδ’ εἶναι, ἡ δὲ μήτηρ ἀτόμους ἔσχεν ἐν αὑτῇ τοσαύτας, οἷαι συνελθοῦσαι σοφὸν ἂν ἐγέννησαν; (Plut. non posse 18 p. 1100a) — οὐ γὰρ ἄν τινα πείσειεν ἀνθρώπων ὁ τὴν Νεοκλέους μαρτυρίαν καὶ τὴν Κωλώτου προσκύνησιν ἐν τοσούτῳ λόγῳ τιθέμενος καὶ ἀγαπῶν, ὡς οὐκ ἂν ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων κροτηθεὶς Ὀλυμπίασιν ἐξεμάνη καὶ ἀνωλόλυξε κτλ. (ibid. 19 p. 1100c) — φαίνεται δὲ πολλὴ καὶ πρὸς Ἐπίκουρον ἡ αἰδὼς τῶν ἀδελφῶν δι’ εὔνοιαν αὐτοῦ καὶ κηδεμονίαν εἴς τε τἆλλα καὶ φιλοσοφίαν τὴν ἐκείνου συνενθουσιώντων· καὶ γὰρ εἰ διήμαρτον δόξης εὐθὺς ἐκ παίδων πεπεισμένοι καὶ λέγοντες ὡς οὐδεὶς γέγονεν Ἐπικούρου σοφώτερος, ἄξιόν ἐστι θαυμάζειν καὶ τοῦ διατιθέντος οὕτως καὶ τῶν διατιθεμένων. (Plut. de frat. am. 16 p. 487d) — πόσας γὰρ ἀτόμους ὁ Ἐπικούρου πατὴρ καὶ ποταπὰς ἐξ ἑαυτοῦ προέχεεν, ὅτ’ ἀπεσπέρμαινεν Ἐπίκουρον; καὶ πῶς εἰς τὴν μητρῴαν αὐτοῦ καταβληθεῖσαι γαστέρα συνεπάγησαν, ἐσχηματίσθησαν, ἐμορφώθησαν, ἐκινήθησαν, ηὐξήθησαν; κτλ. (Dionys. ap. Euseb. praep. ev. XIV 26, 2) — 179 ἐφάψασθαί τε φιλοσοφίας αὐτός φησιν ἔτη γεγονὼς τετταρεσκαίδεκα. (Diog. Laert. X 2) — 180 … τῆς πρὸς τὸν … διαφορᾶς, διὰ τίνας αἰτίας δὴ μόναρχον ἑαυτὸν πάντων ἀνηγόρευεν Ἐπίκουρος, ἢ καὶ περὶ τοῦ μάλιστα μὲν τὰς Ἀθήνας ἐνοικεῖν, ἔνθα διατρίβουσιν ἂν ὁ κατὰ τῶν φιλοσόφων φθόνος … (Philod. πραγμ. VH² I 116) — 181 βρυάζω τῷ κατὰ τὸ σωμάτιον ἡδεῖ, ὕδατι καὶ ἄρτῳ χρώμενος, καὶ προσπτύω ταῖς ἐκ πολυτελείας ἡδοναῖς οὐ δι’ αὐτάς, ἀλλὰ διὰ τὰ ἐξακολουθοῦντα αὐταῖς δυσχερῆ. (Stob. flor. XVII 34) — αὐτός τέ φησιν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς ὕδατι μόνον ἀρκεῖσθαι καὶ ἄρτῳ λιτῷ. (Diog. Laert. X 11)
u12934[Seneca'nın 21. mektubundaki Latince tanıklık çevrilmemiştir.]
182. Bana bir çömlekçik peynir gönder ki canım istediğinde kendime ziyafet çekebileyim.
Diogenes Laertios X 11: Kendisi mektuplarında yalnız suyla ve sade ekmekle yetindiğini söyler [Fr. 181] ve "Bana bir çömlekçik peynir gönder, der, ... çekebileyim."
183. Tahılın taşınması işinde bizimle tanrısal bir cömertlik ve görkemle ilgilendiniz, bana beslediğiniz iyi niyetin göklere erişen işaretlerini gösterdiniz.
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 15 (1097c): Ama bu adamın tuhaflığını istesek de geçiştiremeyiz: Themistokles'in ve Miltiades'in işlerini ... küçümsüyor, kendisi hakkında ise dostlarına şunları yazıyor: "Tahılın taşınması ... işaretlerini gösterdiniz." Öyle ki biri filozofun mektubundan o tahılcığı çıkarıp atsa, bu teşekkür sözleri sanki bütün Hellas ya da Atina halkı özgürlüğüne kavuşmuş, kurtarılmış da onun için yazılmış izlenimini verirdi.
184. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 127): "Kendi kendine bana göndermeyi kararlaştırdığı katkı payını, Hyperboreoslular arasında olsalar bile, yalnız bunu istiyorum. Çünkü her ikisinden yılda yalnızca yüz yirmi drahmi almak istiyorum." Bir başka mektubunda da: "Ktesippos bana babanla kendin adına gönderdiğin yıllık katkı payını getirdi."
185. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 118): Biri bir çocuğa örme bir ağılın içinde bir koyun verince: "Benim verdiğim oyuncağı ⟦?⟧ değerli tutacak."
186. Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 16 (1097e): ... büyüklenmesi ... [Fr. 190] ve Neokles'in son sözlerini hatırlayıp gözyaşlarına karışan o kendine özgü hazla erimesi: aklı başında hiç kimse bunlara gerçek neşe ya da sevinç demez.
187. Hiçbir zaman çoğunluğun hoşuna gitmeye heves etmedim. Çünkü onların hoşuna gidenleri öğrenmedim; benim bildiklerim ise onların hislerinin çok uzağındaydı.
Paris yazması 1168'deki söz derlemesi (Epikuros'un sözleri); Maximus, Söz Derlemesi 6. [Seneca'nın ve Tertullianus'un Latince tanıklıkları çevrilmemiştir.]
182 πέμψον μοι τυροῦ κυθρίδιον, ἵν’ ὅταν βούλωμαι πολυτελεύσασθαι δύνωμαι. — αὐτός τέ φησιν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς ὕδατι μόνον ἀρκεῖσθαι καὶ ἄρτῳ λιτῷ καὶ· πέμψον μοι τυροῦ, φησί, κυθρίδιον … δύνωμαι. (Diog. Laert. X 11) — 183 δαιμονίως τε καὶ μεγαλοπρεπῶς ἐπεμελήθητε ἡμῶν τὰ περὶ τὴν τοῦ σίτου κομιδήν, καὶ οὐρανομήκη σημεῖα ἐνδέδειχθε τῆς πρὸς ἐμὲ εὐνοίας. — ἀλλὰ τὴν ἀτοπίαν οὐδὲ βουλόμενον ἔστι τοῦ ἀνθρώπου παρελθεῖν, τὰς μὲν Θεμιστοκλέους καὶ Μιλτιάδου πράξεις … κατευτελίζοντος, ὑπὲρ αὑτοῦ δὲ ταυτὶ τοῖς φίλοις γράφοντος· δαιμονίως … εὐνοίας. ὥστ’ εἴ τις ἐξεῖλε τὸ σιτάριον ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ φιλοσόφου, δόξαν ἂν παραστῆσαι τὰ ῥήματα τῆς χάριτος ὡς ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ὅλης ἢ τοῦ δήμου τῶν Ἀθηναίων ἐλευθερωθέντος ἢ σωθέντος γραφομένης. (Plut. non posse 15 p. 1097c) — 184 “τὴν σύνταξιν ἣν … συνετάξατο ἐμαυτῶι κἂν ἐν Ὑπερβορείοις ὦσιν ἀποστελεῖν, ταύτην καὶ μόνην ἐπιτάττω. ἑκατὸν γὰρ καὶ εἴκοσι δραχμὰς μόνας κατ’ ἐνιαυτὸν βούλομαι παρ’ ἑκατέρου λαμβάνειν.” καὶ δι’ ἑτέρας· “ἤνεγκέ μοι Κτήσιππος τὴν κατ’ ἐνιαυτὸν σύνταξιν ἣν ἀπέστειλας ὑπέρ τε τοῦ πατρὸς καὶ σεαυτοῦ.” (Philod. πραγμ. VH² I 127) — 185 καὶ δόντος πρόβατον παιδίῳ τινὶ ἐν πλεκτῶι ἑρκίωι· “τιμίαν μὲν ἕξει αἰνοῦσαν⟦?⟧ τὴν ὑπ’ ἐμοῦ δοθεῖσαν αὐτῶι παιδιάν.” (ibid. I 118) — 186 τὸ δὲ … μέγα φρονεῖν ὅτι … καὶ τῶν ἐσχάτων Νεοκλέους λόγων μεμνημένος ἐτήκετο τῇ μετὰ δακρύων ἰδιοτρόπῳ ἡδονῇ, ταῦτ’ οὐδεὶς ἂν ὑγιαίνων εὐφροσύνας ἀληθεῖς ἢ χαρὰς ὀνομάσειεν. (Plut. non posse 16 p. 1097e) — 187 οὐδέποτε ὠρέχθην τοῖς πολλοῖς ἀρέσκειν. ἃ μὲν γὰρ ἐκείνοις ἤρεσκεν, οὐκ ἔμαθον· ἃ δ’ ᾔδειν ἐγώ, μακρὰν ἦν τῆς ἐκείνων αἰσθήσεως. (Gnomol. Paris. 1168; Maxim. 6)
u13044[188. Seneca'nın Latince tanıklığı çevrilmemiştir.]
189. Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 6 (1090e): ... ve Epikuros'un, kendi yazdığına göre, Lampsakos'a giderken az kalsın içine yutulacağı denizin kayalık oyukları.
190. Plutarkhos, aynı eser 16 (1097e): Epikuros'un, Aphrodisia bayramını kutlayan tayfalar gibi keyif ve bolluğa kapılıp kendini kaptırması; karnında su toplanmışken dostlarını ziyafetlerde bir araya getirdiği ve istiskaya rağmen sıvı almaktan kendini esirgemediği için büyüklenmesi ...: aklı başında hiç kimse bunlara gerçek neşe ya da sevinç demez.
191. Marcus Aurelius IX 41: Epikuros der ki: "Hastalığım sırasında sohbetlerim bedenciğimin acıları hakkında değildi; beni görmeye gelenlerle de böyle şeyler konuşmazdım. Tersine tabiata ilişkin asıl meseleleri incelemeyi sürdürdüm ve şu soru üzerinde durdum: Düşünce, zavallı tenimdeki bu tür hareketlere ortak olduğu halde, kendine özgü iyiyi koruyarak nasıl huzursuzluktan uzak kalır? Hekimlere de, sanki bir şey yapıyorlarmış gibi, kasılıp böbürlenme fırsatı vermedim; hayatım iyi ve güzel geçti."
Epikuros'un öğrencileri üzerine
[192. Seneca'nın Latince tanıklığı çevrilmemiştir.]
193. Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 22 (1103a): Bkz. yukarıda.
194. Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 33 (1126e): Gerçi Metrodoros,
189 … καὶ θαλάσσης σήραγγας, ὑφ’ αἷς Ἐπίκουρος ὀλίγον ἐδέησε καταποθῆναι πλέων εἰς Λάμψακον, ὡς γράφει. (Plut. non posse 6 p. 1090e) — 190 τὸ δ’ Ἐπίκουρον πρὸς εὐπαθείας ἐπαίρεσθαι ναυτῶν δίκην Ἀφροδίσια ἀγόντων καὶ μέγα φρονεῖν, ὅτι νόσῳ νοσῶν ἀσκίτῃ τινὰς ἑστιάσεις φίλων συνῆγε καὶ οὐκ ἐφθόνει τῆς προσαγωγῆς τοῦ ὑγροῦ τῷ ὕδρωπι …, ταῦτ’ οὐδεὶς ἂν ὑγιαίνων εὐφροσύνας ἀληθεῖς ἢ χαρὰς ὀνομάσειεν. (ibid. 16 p. 1097e) — 191 ὁ Ἐπίκουρος λέγει, ὅτι “ἐν τῇ νόσῳ οὐκ ἦσάν μοι αἱ ὁμιλίαι περὶ τῶν τοῦ σωματίου παθῶν, οὐδὲ πρὸς τοὺς εἰσιόντας τοιαῦτά τινα,” φησίν, “ἐλάλουν· ἀλλὰ τὰ προηγούμενα φυσιολογῶν διετέλουν καὶ πρὸς αὐτῷ τούτῳ ὤν, πῶς ἡ διάνοια συμμεταλαμβάνουσα τῶν ἐν τῷ σαρκιδίῳ τοιούτων κινήσεων ἀταρακτεῖ τὸ ἴδιον ἀγαθὸν τηροῦσα. οὐδὲ τοῖς ἰατροῖς ἐμπαρεῖχον,” φησί, “καταφρυάττεσθαι ὥς τι ποιοῦσιν, ἀλλ’ ὁ βίος ἤγετο εὖ καὶ καλῶς.” (M. Aurel. IX 41) — 194 καίτοι ὅτι Μητρόδωρος (Plut. adv. Col. 33 p. 1126e)
u13154 kralın adamlarından Suriyeli Mithres adında biri tutuklanınca ona yardım etmek için Pire'ye kadar kırk stadion yürüyüp indi diye bu, bütün erkeklere ve kadınlara yazılmıştı; çünkü Epikuros bütün mektuplarında o yolculuğu büyük laflarla anıp yüceltiyordu.
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 15 (1097b): Epikuros ne sözler etti, dostlarına ne mektuplar gönderdi, Metrodoros'u övüp yücelterek: "Suriyeli Mithres'e yardım etmek için şehirden denize ne güzel, ne yiğitçe indi!" Oysa Metrodoros o zaman hiçbir şey başaramamıştı.
195. ... çünkü Mys'in de söylediği gibi, Eudemos da felsefeye yeterince sebat etmiyordu ...
Philodemos, Pragmateiai (VH² I 119, 4).
196. Mesut bir hayata yönelmeyen hayat tarzlarına çarşı pazar işi diyoruz.
Çünkü tanrılar hakkı için, bütün karakteriyle bize kanunlara bağlı olmayan hür bir hayata layık biri olarak göründü.
Philodemos, Pragmateiai (VH² I 129): Epikuros şöyle yazar: "Çarşı pazar ... tarzlarına." Ve yine: "Çünkü ... göründü." Bununla ilgili olanları, söylediğimiz sebeplerden ötürü şimdi de eklemiştir; Mithres'e ilişkin olanları da.
197. ... Timokrates'e ⟦?⟧ ... biz bütün bunları, bildiğin gibi, uygunsuz bulduğumuz için, onlara da yardım et; yalnız yakınlığınız yüzünden değil, karakterleri yüzünden de; ta ki felsefeye uygun düşen her türlü desteği elde etsinler ... ve iyi niyetli ... kalabalık ... şehir işleriyle ilgili ... halkın ...
Philodemos, Pragmateiai (VH² I 113).
Stoacılar üzerine
198. Diogenes Laertios VII 5: (Zenon) Peisianakteion da denen Boyalı Stoa'da (adını Polygnotos'un resminden alarak "Boyalı" denirdi) bir aşağı bir yukarı gezinerek derslerini verdi ...; artık onu dinlemek için gelenler oldu. Bu yüzden ona Stoacı dendi, ondan gelenlere de; daha önce Zenoncular deniyordu, Epikuros'un da mektuplarında söylediği gibi.
Sözler
[199. Seneca'nın Latince aktardığı söz ("Gerçek özgürlüğe ulaşmak için felsefeye kul olmalısın") ve tanıklığı burada çevrilmemiştir.]
εἰς Πειραιᾶ κατέβη σταδίους τεσσαράκοντα, Μιθρῇ τινι Σύρῳ τῶν βασιλικῶν συνειλημμένῳ βοηθήσων, πρὸς πάντας ἐγράφετο καὶ ⟨πάσας⟩, πάσαις ἐπιστολαῖς μεγαληγοροῦντος Ἐπικούρου καὶ σεμνύνοντος ἐκείνην τὴν ὁδόν. (Plut. adv. Col. 33 p. 1126e) — οἵας φωνὰς ἀφῆκεν Ἐπίκουρος, οἷα δὲ γράμματα τοῖς φίλοις ἔπεμψεν ὑμνῶν καὶ μεγαλύνων Μητρόδωρον, ὡς εὖ τε καὶ νεανικῶς ἐξ ἄστεως ἅλαδε κατέβη Μιθρῇ τῷ Σύρῳ βοηθήσων, καὶ ταῦτα πράξαντος οὐθὲν τότε τοῦ Μητροδώρου. (Plut. non posse 15 p. 1097b) — 195 … διὰ τὸ μηδὲ τὸν Εὔδημον ἱκανῶς ἐνδελεχίζειν ἐν φιλοσοφίαι, καθάπερ ἂν ἔλεγεν καὶ Μῦς … (Philod. πραγμ. VH² I 119, 4) — 196 ἀγοραίας φαμὲν ἐργασίας⟦?⟧ τὰς μὴ πρὸς εὐδαίμονα βίον συντεινούσας ἰδέας τοῦ βίου. — ἄξιος γὰρ νὴ τοὺς θεοὺς ἐνεφάνη ἡμῖν τῶι ὅλωι ἤθει εἶναι οὐ κατὰ νόμους ἐλευθέρας βιοτῆς. — γράφει ὁ Ἐπίκουρος· ἀγοραίας … βίου. καὶ πάλιν· ἄξιος … βιοτῆς. τὰ μὲν δὴ περὶ τούτου προσκατακεχώρικεν νῦν δι’ ἃς αἰτίας ἔφαμεν καὶ τὰ περὶ Μιθρέους. (Philod. πραγμ. VH² I 129) — 197 … τῶι Τιμοκράτει⟦?⟧ … ἡμεῖς πάντα ταῦτα παρὰ τρόπον ὄνθ’, ὡς οἶσθα, συλλάμβανε καὶ αὐτοῖς οὐ μόνον διὰ τὴν οἰκειότητα ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἦθος αὐτῶν, ὅπως τῆς πάσης χορηγίας τυγχάνωσιν τῆς εἰς τὸ φιλοσοφεῖν ἁρμοττούσης … καὶ εὔνουν πλήθει … πολιτικῶι … λαοῦ … (ibid. I 113) — 198 ἀνακάμπτων δὲ (ὁ Ζήνων) ἐν τῇ ποικίλῃ στοᾷ τῇ καὶ Πεισιανακτείῳ καλουμένῃ, ἀπὸ δὲ τῆς γραφῆς τῆς Πολυγνώτου Ποικίλῃ, διετίθετο τοὺς λόγους …, προσῄεσαν δὴ λοιπὸν ἀκούοντες αὐτοῦ. καὶ διὰ τοῦτο Στωικὸς ἐκλήθη καὶ οἱ ἀπ’ αὐτοῦ ὁμοίως, πρότερον Ζηνώνειοι καλούμενοι, καθά φησι καὶ Ἐπίκουρος ἐν ἐπιστολαῖς. (Diog. Laert. VII 5)
u13264200. Ten bağırırken psykhē'nin de bağırmasını tabiat bilgisine aykırı sayma. Tenin sesi şudur: aç kalmamak, susuz kalmamak, üşümemek. Psykhē'nin bunları engellemesi zordur; tabiatın, kendisine doğuştan verdiği kendine yeterlik aracılığıyla her gün ona ilettiği buyruğa kulak tıkamak ise tehlikelidir.
Porphyrios, Marcella'ya 30. [Seneca'nın Latince tanıklığı çevrilmemiştir.]
Klemens, Stromateis II 21: Epikuros ise saadeti aç, susuz ve üşümüş olmamakta görür ...
[Cicero'nun Latince tanıklığı ve 201. fragman (Seneca'nın Latince aktardığı söz) çevrilmemiştir.]
202. Tabiatın peşinden giden, boş kanaatlerin peşinden gitmeyen kişi her şeyde kendine yeterlidir. Çünkü tabiata yetecek olana göre her mülk zenginliktir; sınırsız isteklere göre ise en büyük zenginlik bile yoksulluktur.
Porphyrios, Marcella'ya 27.
203. Ne kadar çaresiz kalıyorsan, o kadar tabiatı unuttuğun içindir; çünkü kendine sınırsız korkular ve arzular yüklüyorsun.
Porphyrios, Marcella'ya 29.
204. Bir kez doğduk, iki kez doğmak mümkün değildir; ondan sonra da sonsuza dek artık var olmamamız gerekir. Sen ise yarına sahip değilken fırsatı erteliyorsun. Herkesin hayatı erteleyip durmakla heba olup gidiyor ve bu yüzden her birimiz bir işle oyalanırken ölüp gidiyoruz.
Stobaios, Antoloji XVI 28 (Epikuros'tan).
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 27 (1104e): "Biz insanlar bir kez doğduk ... olmamamız gerekir" diyenler, şimdiki zamanı da bütün sonsuzluğun yanında küçük, hatta hiç sayıp hor görerek tadını çıkarmadan elden kaçırırlar, erdemi ve eylemi önemsemezler vb. Aynı eser 30 (1106f): Epikuros'a göre "iki kez doğmak yoktur ... var olmamamız gerekir".
[205. Seneca'nın Latince aktardığı söz ("ölümü düşün") ve tanıklığı çevrilmemiştir.]
Krş. Porphyrios, Canlı Etinden Uzak Durmak Üzerine I 51: Çoğu insan ... pek çok şeye sahip oldukları halde, sanki yetmeyecekmiş gibi bitmek bilmez zahmetlere katlanır ...; oysa bu türden şeyler yetmese bile, ölmeye çalışan kişiyi huzursuz etmez.
[206. Seneca'nın Latince aktardığı söz çevrilmemiştir.]
200 ἀφυσιολόγητον μηδὲν ἡγοῦ βοώσης τῆς σαρκὸς βοᾶν τὴν ψυχήν. σαρκὸς δὲ φωνή· μὴ πεινῆν, μὴ διψῆν, μὴ ῥιγοῦν. καὶ ταῦτα τῇ ψυχῇ χαλεπὸν μὲν κωλῦσαι, ἐπισφαλὲς δὲ παρακοῦσαι τῆς παραγγειλάσης φύσεως αὐτῇ διὰ τῆς προσφυοῦς αὐτῇ αὐταρκείας καθ’ ἡμέραν. (Porph. ad Marc. 30) — Ἐπίκουρος δὲ ἐν τῷ μὴ πεινῆν μηδὲ διψῆν μηδὲ ῥιγοῦν τὴν εὐδαιμονίαν τιθέμενος … (Clem. Al. strom. II 21) — 202 ὁ οὖν τῇ φύσει παρακολουθῶν καὶ μὴ ταῖς κεναῖς δόξαις ἐν πᾶσιν αὐτάρκης· πρὸς γὰρ τὸ τῇ φύσει ἀρκοῦν πᾶσα κτῆσίς ἐστι πλοῦτος, πρὸς δὲ τὰς ἀορίστους ὀρέξεις καὶ ὁ μέγιστος πλοῦτός ἐστι πενία. (Porph. ad Marc. 27) — 203 ἐφ’ ὅσον δ’ ἂν ἀμηχανῇς, λήθῃ τῆς φύσεως ἀμηχανεῖς· σαυτῷ γὰρ ἀορίστους φόβους καὶ ἐπιθυμίας προσβάλλεις. (ibid. 29) — 204 γεγόναμεν ἅπαξ, δὶς δὲ οὐκ ἔστι γενέσθαι· δεῖ δὲ τὸν αἰῶνα μηκέτ’ εἶναι. σὺ δὲ τῆς αὔριον οὐκ ὢν κύριος ἀναβάλλῃ τὸν καιρόν· ὁ δὲ πάντων βίος μελλησμῷ παραπόλλυται καὶ διὰ τοῦτο ἕκαστος ἡμῶν ἀσχολούμενος ἀποθνήσκει. (Stob. flor. XVI 28) — οἱ ταυτὶ λέγοντες· “ἅπαξ ἄνθρωποι γεγόναμεν … εἶναι.” καὶ γὰρ τὸ παρὸν ὡς μικρόν, μᾶλλον δὲ μηδ’ ὁτιοῦν πρὸς τὸν σύμπαντα ⟨αἰῶνα⟩ ἀτιμάσαντες ἀναπόλαυστον προΐενται καὶ ὀλιγωροῦσιν ἀρετῆς καὶ πράξεως κτλ. (Plut. non posse 27 p. 1104e) — “δὶς γὰρ οὐκ … μὴ εἶναι” κατ’ Ἐπίκουρον. (ibid. 30 p. 1106f) — οἱ γοῦν πολλοὶ … καίπερ πολλὰ κεκτημένοι, ὡς ὑπολειψόντων ἀνήνυτα μοχθοῦσιν … ὑπολείποντα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα οὐ ταράττει τὸν ἀποθνήσκειν μελετῶντα. (Porph. de abst. I 51)
u13374207. Saman bir şiltede yatarken gönlünün rahat olması, altın bir yatağın ve pahalı bir sofran olup da huzursuz olmandan iyidir.
Porphyrios, Marcella'ya 29; krş. Stobaios, Antoloji V 28.
[208–211. Seneca'nın Latince aktardığı sözler ("Bunları çok kişiye değil, sana söylüyorum; çünkü biz birbirimiz için yeterince büyük bir tiyatroyuz"; "Kalabalığın içinde bulunmak zorunda kaldığında en çok o zaman kendi içine çekil"; "İyi bir insanı sevmeli, onu hep gözümüzün önünde tutmalıyız"; "Her şeyi Epikuros seni görüyormuş gibi yap") ve tanıklıkları çevrilmemiştir.]
207 κρεῖττον δέ σοι θαρρεῖν ἐπὶ στιβάδος κατακειμένῳ ἢ ταράττεσθαι χρυσῆν ἔχοντι κλίνην καὶ πολυτελῆ τράπεζαν. (Porph. ad Marc. 29; cf. Stob. flor. V 28)
u13484212. Philodemos, Pragmateiai (VH² I 120): ... bütün mektubu ve insanlar hakkında yapmış olduğun değerlendirmeyi aklında tutarak: ne görünenlere dayanarak görünmeyenlerle kurulan benzerliği kavrayabilenler, ne de hislerin görünmeyenlerle uyumunu, ne de yine karşı tanıklığı ... ne de ...
213. Ölmüş bir dostun hatırası her yönüyle tatlıdır.
Plutarkhos, Epikuros'a Uyarak Hoş Yaşamak Mümkün Değildir 28 (1105e): Eğer Epikuros'un dediği gibi "ölmüş bir dostun hatırası her yönüyle tatlı"ysa, şunu da şimdiden anlamak mümkündür: Ölmüş arkadaşlarının ne nous'u ne de hissi bulunan hayaletlerini ve görüntülerini karşıladıklarını ve peşlerine düştüklerini sanan, ama sevgili babalarıyla, sevgili analarıyla, belki de iyi bir eşle gerçekten yeniden bir arada olacaklarını hiç ummayan bu insanlar kendilerini ne büyük bir sevinçten yoksun bırakıyorlar!
[Seneca'nın Latince yorumu çevrilmemiştir.]
214. Küçük iyilikler yapmaktan kaçınma; çünkü büyük iyiliklerde de böyle biri olduğun sanılır.
Maximus, Söz Derlemesi 8 (Epikuros'tan); Antonius Melissa I 29 (Epikuros'tan).
215. Düşmanın senden bir şey isterse dileğini geri çevirme; ama kendini sakın, çünkü onun köpekten farkı yoktur.
Maximus, Söz Derlemesi 66 (Epikuros'tan); Antonius Melissa II 54 (Epikuros'tan); Paris yazması 1166 (Epikuros'tan).
216. Philodemos, Kusurlar Üzerine IX (VH¹ III, sütun 27, 20): Ev idaresi üzerine yazdığımız için biri bizi kınayacak olursa, bize Epikuros'la birlikte Metrodoros yeter; o, en küçük işlere varıncaya dek büyük bir titizlikle mektuplar yazmış, öğütler vermiş, işleri yönetmiştir.
212 … διατηρῶν τὴν ἐπιστολὴν πᾶσαν καὶ τὸν ἐπιλογισμὸν ὃν ἐπεποίησο περὶ τῶν ἀνθρώπων ὡς μήτε τὴν ἀναλογίαν τὴν κατὰ τὰ φαινόμενα τοῖς ἀοράτοις … δυναμένων συνιδεῖν μήτε τὴν συμφωνίαν τὴν ταῖς αἰσθήσεσιν ὑπάρχουσαν πρὸς τὰ ἀόρατα καὶ πάλιν ἀντιμαρτύρησιν μηδὲ δὴ … (Philod. πραγμ. VH² I 120) — 213 ἡδὺ ἡ φίλου μνήμη τεθνηκότος. — εἰ τοίνυν ἡδὺ πανταχόθεν ἡ … τεθνηκότος, ὥσπερ Ἐπίκουρος εἶπε, καὶ ἤδη νοεῖν πάρεστιν, ἡλίκης ἑαυτοὺς χαρᾶς ἀποστεροῦσι, φάσματα ⟨μὲν⟩ καὶ εἴδωλα τεθνηκότων ἑταίρων οἰόμενοι δέχεσθαι καὶ θηρεύειν, οἷς οὔτε νοῦς ἔστιν οὔτ’ αἴσθησις, αὐτοῖς δὲ συνέσεσθαι πάλιν ἀληθῶς καὶ τὸν φίλον πατέρα καὶ τὴν φίλην μητέρα καί που γυναῖκα χρηστὴν ὄψεσθαι μὴ προσδοκῶντες. (Plut. non posse 28 p. 1105e) — 214 μὴ φεῦγε μικρὰ χαρίζεσθαι· δόξεις γὰρ καὶ πρὸς τὰ μεγάλα τοιοῦτος εἶναι. (Maxim. 8; Anton. Mel. I 29) — 215 ἐχθροῦ δεηθέντος μὴ ἀποστραφῇς τὴν ἀξίωσιν· πλὴν ἀσφαλίζου σεαυτόν· οὐδὲν γὰρ κυνὸς διαφέρει. (Maxim. 66; Anton. Mel. II 54; cod. Par. 1166) — 216 εἰ δὴ καταμέμψεταί τις ἡμῶν περὶ οἰκονομίας ἀναγραφόντων, ἡμῖν μὲν ἱκανὸς μετ’ Ἐπικούρου Μητρόδωρος ἐπιστέλλων καὶ παραινῶν καὶ διοικῶν ἐπιμελέστερον καὶ μέχρι μικροτέρων. (Philod. de vit. IX, VH¹ III c. 27, 20)
u13594LII. Vasiyetname
217. Diogenes Laertios X 16–21: (Epikuros) vasiyetini şöyle yaptı:
Bu yazılanlar uyarınca bütün varlığımı, Bate demosundan Philokrates oğlu Amynomakhos'a ve Potamos demosundan Demetrios oğlu Timokrates'e, Metroon'da her biri adına kayıtlı bağış belgesine göre veriyorum. Şu şartla ki Bahçe'yi ve ona ait olanları, Mytileneli Agemortos oğlu Hermarkhos'a, onunla birlikte felsefe yapanlara ve Hermarkhos'un felsefede ardılları olarak bırakacağı kişilere, felsefe uğraşı içinde orada vakit geçirmeleri için açacaklar. Bizim okulumuzdan felsefe yapacak olanlara da, Amynomakhos ve Timokrates'le birlikte ellerinden geldiğince onu koruyup yaşatsınlar diye, Bahçe'deki okulu sonsuza dek emanet ediyorum; bu iki kişinin mirasçılarına da, hangi yol en güvenliyse o yolla emanet ediyorum ki onlar da Bahçe'yi korusunlar, tıpkı bizim okulumuzdan felsefe yapanların onu devredecekleri kişiler gibi. Melite'deki evde de, Hermarkhos yaşadığı sürece, Amynomakhos ve Timokrates Hermarkhos'un ve onunla birlikte felsefe yapanların oturmasına izin versinler.
Bizim Amynomakhos'a ve Timokrates'e verdiğimiz mallardan elde edilecek gelirlerden, Hermarkhos'la birlikte düşünüp taşınarak, ellerinden geldiğince şunlar için pay ayırsınlar: babama, anneme ve kardeşlerime sunulacak ölü adakları için; her yıl Gamelion ayının onunda kutlanagelen doğum günümü bizim için kutlamak üzere; ayrıca benimle birlikte felsefe yapanların, belirlendiği üzere benim ve Metrodoros'un anısına her ayın yirminci günü yaptıkları toplantı için. Poseideon ayında kardeşlerimin gününü de kutlasınlar; Metageitnion ayında Polyainos'un gününü de, tıpkı bizim yaptığımız gibi.
LII ΔΙΑΘΗΚΗ. 217 κατὰ τάδε δίδωμι τὰ ἐμαυτοῦ πάντα Ἀμυνομάχῳ Φιλοκράτους Βατῆθεν καὶ Τιμοκράτει Δημητρίου Ποτομίῳ κατὰ τὴν ἐν τῷ Μητρῴῳ ἀναγεγραμμένην ἑκατέρῳ δόσιν, ἐφ’ ᾧ τε τὸν μὲν κῆπον καὶ τὰ προσόντα αὐτῷ παρέξουσιν Ἑρμάρχῳ Ἀγεμόρτου Μυτιληναίῳ καὶ τοῖς συμφιλοσοφοῦσιν αὐτῷ καὶ οἷς ἂν Ἕρμαρχος καταλίπῃ διαδόχοις τῆς φιλοσοφίας, ἐνδιατρίβειν κατὰ φιλοσοφίαν. καὶ ἀεὶ δὲ τοῖς φιλοσοφοῦσιν ἀπὸ ἡμῶν, ὅπως ἂν συνδιασῴζωσιν Ἀμυνομάχῳ καὶ Τιμοκράτει κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν ἐν τῷ κήπῳ διατριβήν, παρακατατίθεμαι τοῖς τ’ αὐτῶν κληρονόμοις, ἐν ᾧ ἄν ποτε τρόπῳ ἀσφαλέστατον ᾖ, ὅπως ἂν κἀκεῖνοι διατηρῶσιν τὸν κῆπον, καθάπερ καὶ αὐτοὶ οἷς ἂν οἱ ἀφ’ ἡμῶν φιλοσοφοῦντες παραδῶσιν. τὴν δ’ οἰκίαν τὴν ἐν Μελίτῃ παρεχέτωσαν Ἀμυνόμαχος καὶ Τιμοκράτης ἐνοικεῖν Ἑρμάρχῳ καὶ τοῖς μετ’ αὐτοῦ φιλοσοφοῦσιν, ἕως ἂν Ἕρμαρχος ζῇ. ἐκ δὲ τῶν γινομένων προσόδων τῶν δεδομένων ἀφ’ ἡμῶν Ἀμυνομάχῳ καὶ Τιμοκράτει κατὰ τὸ δυνατὸν μεριζέσθωσαν μεθ’ Ἑρμάρχου σκοπούμενοι εἴς τε τὰ ἐναγίσματα τῷ τε πατρὶ καὶ τῇ μητρὶ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς, καὶ ἡμῖν εἰς τὴν εἰθισμένην ἄγεσθαι γενέθλιον ἡμέραν ἑκάστου ἔτους τῇ προτέρᾳ δεκάτῃ τοῦ Γαμηλιῶνος, ὥσπερ καὶ εἰς τὴν γινομένην σύνοδον ἑκάστου μηνὸς ταῖς εἰκάσι τῶν συμφιλοσοφούντων ἡμῖν εἰς τὴν ἡμῶν τε καὶ Μητροδώρου ⟨μνήμην⟩ κατὰ ⟨τὰ⟩ τεταγμένα. συντελείτωσαν δὲ καὶ τὴν τῶν ἀδελφῶν ἡμέραν τοῦ Ποσειδεῶνος· συντελείτωσαν δὲ καὶ τὴν Πολυαίνου τοῦ Μεταγειτνιῶνος, καθάπερ καὶ ἡμεῖς. ἐπιμελείσθωσαν δὲ καὶ (Diog. Laert. X 16–18) — ὁ δ’ Ἐπίκουρος κἀν τῶι ζῆν διετέλει τὴν ἡμέραν ἐπισημαινόμενος αὐτοῦ Μεταγειτνιῶνος, εἴτ’ οὖν ταύτηι τελευτήσαντος ὥσπερ εὔλογον, εἴτε ταύτηι γενέθλιον ἐσχηκότος. (pap. Herc. 176 c. 22)
u13704Amynomakhos ve Timokrates, Metrodoros'un oğlu Epikuros ile Polyainos'un oğluna da, felsefe yaptıkları ve Hermarkhos'la birlikte yaşadıkları sürece göz kulak olsunlar. Aynı şekilde Metrodoros'un kızının bakımını da üstlensinler; evlenme çağına gelince de, uslu ve Hermarkhos'un sözünü dinleyen biri olduğu takdirde, onu Hermarkhos'un kendisiyle birlikte felsefe yapanlar arasından seçeceği kişiyle evlendirsinler. Amynomakhos ve Timokrates, bize ait gelirlerden bunların geçimi için, Hermarkhos'la birlikte düşünüp her yıl uygun görecekleri miktarı versinler. Hermarkhos'u da gelirler üzerinde kendileriyle birlikte söz sahibi kılsınlar ki her iş, felsefede bizimle birlikte yaşlanmış ve bizimle birlikte felsefe yapanlara önder olarak bıraktığımız kişiyle birlikte görülsün. Kız çocuğunun çeyizini de, evlenme çağına geldiğinde, Amynomakhos ve Timokrates, Hermarkhos'un da görüşünü alarak, eldeki mallardan ne kadar ayrılabilirse o kadarını ayırıp belirlesinler. Nikanor'a da, tıpkı bizim yaptığımız gibi, göz kulak olsunlar; ta ki bizimle birlikte felsefe yapıp kendi imkânlarıyla bize hizmette bulunmuş, her türlü yakınlığı göstermiş ve felsefe içinde bizimle birlikte yaşlanmayı seçmiş olanlardan hiçbiri, gücümüz yettiğince, zorunlu ihtiyaçlarından yoksun kalmasın.
Elimizdeki bütün kitaplar Hermarkhos'a verilsin. Metrodoros'un çocukları erginlik çağına gelmeden Hermarkhos'un başına insanın başına gelebilecek bir şey gelirse, Amynomakhos ve Timokrates, bu çocuklar uslu durdukları takdirde, bütün zorunlu ihtiyaçları karşılansın diye bizim bıraktığımız gelirlerden ellerinden geldiğince versinler. Geri kalan her şeyle de, düzenlediğimiz gibi, her biri mümkün olduğunca yerine getirilsin diye ilgilensinler. Kölelerimden Mys'i, Nikias'ı ve Lykon'u azat ediyorum; Phaidrion'u da özgür bırakıyorum.
[Cicero'nun vasiyete ilişkin Latince tanıklığı çevrilmemiştir. Krş. Herculaneum papirüsü 176, sütun 22: Epikuros da yaşarken Metageitnion ayında onun gününü kutlamayı sürdürüyordu; ister o gün ölmüş olduğu için, ki makul olan budur, ister o gün doğmuş olduğu için.]
218. Ailianos (fr. 39), Suda'da "Epikuros" maddesi: Epikuros hazza öylesine yenik düşmüştü ki vasiyetinin son sözlerinde babası, annesi ve kardeşleri için yılda bir kez, daha önce adı geçen Metrodoros ve Polyainos için de (birer kez) ölü adağı sunulmasını, kendisi için ise iki kez sunulmasını yazdı; bu bilge burada da sefahatten ötürü çoğunu yeğliyordu. Bu obur, bu boğazına düşkün adam taştan sofralar yaptırılıp adak olarak mezarına konmasını da buyurdu.
Plutarkhos, Gizli Yaşamak Üzerine 3 (1129a): (Epikuros,) cenazen hakkında da talimat verme. Ortak sofralar ne oluyor? Dostların ve iyi insanların toplantıları ne oluyor?
Ἀμυνόμαχος καὶ Τιμοκράτης τοῦ υἱοῦ τοῦ Μητροδώρου Ἐπικούρου καὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ Πολυαίνου, φιλοσοφούντων αὐτῶν καὶ συζώντων μεθ’ Ἑρμάρχου. ὡσαύτως δὲ τῆς θυγατρὸς τῆς Μητροδώρου τὴν ἐπιμέλειαν ποιείσθωσαν, καὶ εἰς ἡλικίαν ἐλθοῦσαν ἐκδότωσαν ᾧ ἂν Ἕρμαρχος ἕληται τῶν φιλοσοφούντων μετ’ αὐτοῦ, οὔσης αὐτῆς εὐτάκτου καὶ πειθαρχούσης Ἑρμάρχῳ. διδότωσαν δὲ Ἀμυνόμαχος καὶ Τιμοκράτης ἐκ τῶν ὑπαρχουσῶν ἡμῖν προσόδων εἰς τροφὴν τούτοις, ὅ τι ἂν αὐτοῖς κατ’ ἐνιαυτὸν ἐπιδέχεσθαι δοκῇ σκοπουμένοις μεθ’ Ἑρμάρχου. ποιείσθωσαν δὲ μεθ’ αὑτῶν καὶ Ἕρμαρχον κύριον τῶν προσόδων, ἵνα μετὰ τοῦ συγκαταγεγηρακότος ἡμῖν ἐν φιλοσοφίᾳ καὶ καταλελειμμένου ἡγεμόνος τῶν συμφιλοσοφούντων ἡμῖν ἕκαστα γίνηται. τὴν δὲ προῖκα τῷ θήλει παιδίῳ, ἐπειδὰν εἰς ἡλικίαν ἔλθῃ, μερισάτωσαν Ἀμυνόμαχος καὶ Τιμοκράτης, ὅσον ἂν ἐπιδέχηται ἀπὸ τῶν ὑπαρχόντων ἀφαιροῦντες μετὰ τῆς Ἑρμάρχου γνώμης. ἐπιμελείσθωσαν δὲ καὶ Νικάνορος, καθάπερ καὶ ἡμεῖς, ἵν’ ὅσοι τῶν φιλοσοφούντων ἡμῖν χρείαν ἐν τοῖς ἰδίοις παρεσχημένοι καὶ τὴν πᾶσαν οἰκειότητα ἐνδεδειγμένοι συγκαταγηράσκειν μεθ’ ἡμῶν προείλοντο ἐν φιλοσοφίᾳ, μηδενὸς τῶν ἀναγκαίων ἐνδεεῖς καθεστήκωσιν κατὰ τὴν ἡμετέραν δύναμιν. δοῦναι δὲ τὰ βιβλία τὰ ὑπάρχοντα ἡμῖν πάντα Ἑρμάρχῳ. ἐὰν δέ τι τῶν ἀνθρωπίνων περὶ Ἕρμαρχον γένηται πρὸ τοῦ τὰ Μητροδώρου παιδία εἰς ἡλικίαν ἐλθεῖν, δοῦναι Ἀμυνόμαχον καὶ Τιμοκράτη, ὅπως ἂν εὐτακτούντων αὐτῶν ἕκαστα γίνηται τῶν ἀναγκαίων, κατὰ τὸ δυνατὸν ἀπὸ τῶν καταλελειμμένων ὑφ’ ἡμῶν προσόδων. καὶ τῶν λοιπῶν ἁπάντων ὡς συντετάχαμεν ἐπιμελείσθωσαν, ὅπως ἂν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον ἕκαστα γίγνηται. ἀφίημι δὲ τῶν παίδων ἐλεύθερον Μῦν, Νικίαν, Λύκωνα· ἀφίημι δὲ καὶ Φαίδριον ἐλευθέραν. (Diog. Laert. X 18–21) — 218 οὕτω δὲ ἄρα ἦν ἡδονῆς ἥττων ὁ Ἐπίκουρος, ὥστε διὰ τῶν ἐσχάτων ἐν ταῖς διαθήκαις αὐτοῦ ἔγραψε τῷ μὲν πατρὶ καὶ τῇ μητρὶ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ἐναγίζειν ἅπαξ τοῦ ἔτους, καὶ Μητροδώρῳ δὲ καὶ Πολυαίνῳ τοῖς προειρημένοις, ἑαυτῷ δὲ δισσῶς, ὑπὸ τῆς ἀσωτίας τὸ πλέον προτιμῶν καὶ ἐνταῦθα ὁ σοφός· καὶ τραπέζας λίθου πεποιῆσθαι ὡς ἀναθήματά τε ἐν τῷ τάφῳ προσέταξε τεθῆναι ὁ προτένθης τε καὶ ὀψοφάγος οὗτος. (Ael. fr. 39 ap. Suid. s. v. Ἐπίκουρος) — μηδὲ διατάσσου (Ἐπίκουρε) περὶ ταφῆς. τί γὰρ αἱ κοιναὶ τράπεζαι; τί δὲ αἱ τῶν ἐπιτηδείων καὶ καλῶν σύνοδοι; (Plut. de lat. viv. 3 p. 1129a)