Epikuros · Epikuros'un Kayıp Kitaplarının Kalıntıları
Tanıklıklar
u07984Epikuros'un Kitapları Üzerine
Diogenes Laertios X 26: Epikuros çok yazan biriydi; kitaplarının sayısıyla herkesi geride bıraktı: tomarları üç yüze yakındır. Bunlarda dışarıdan alınmış tek bir tanıklık yoktur; hepsi Epikuros'un kendi sözleridir. Khrysippos çok yazmakta onunla yarışıyordu; Karneades onu Epikuros'un kitaplarının asalağı diye anarken bunu söyler: "Epikuros bir şey yazdı mı, Khrysippos da o kadar yazmak için hırslanırdı. Bu yüzden çoğu kez aynı şeyleri, aklına gelen her şeyi yazmış, acele ettiğinden yazdıklarını düzeltmeden bırakmıştır. Alıntıları da o kadar çoktur ki kitapları yalnız onlarla doludur; tıpkı Zenon'da ve Aristoteles'te de görülebileceği gibi." Epikuros'un yazıları bu sayıda ve bu büyüklüktedir; en iyileri şunlardır:
- Tabiat Üzerine, 37 kitap
- Atomlar ve Boşluk Üzerine
- Aşk Üzerine
- Fizikçilere Karşı Yazılanların Özeti
- Megaralılara Karşı
- Güçlükler
- Temel Öğretiler
- Seçme ve Kaçınma Üzerine
- Gaye Üzerine
- Ölçüt Üzerine ya da Kanon
- Khairedemos
- Tanrılar Üzerine
- Kutsala Saygı Üzerine
- Hegesianaks
- Hayat Tarzları Üzerine, dört kitap
- Adil Davranış Üzerine
- Neokles, Themista'ya
- Şölen
- Eurylokhos, Metrodoros'a
- Görme Üzerine
- Atomdaki Açı Üzerineu07984
Γέγονε δὲ πολυγραφώτατος ὁ Ἐπίκουρος, πάντας ὑπερβαλλόμενος πλήθει βιβλίων· κύλινδροι μὲν γὰρ πρὸς τοὺς τριακοσίους εἰσί· γέγραπται δὲ μαρτύριον ἔξωθεν ἐν αὐτοῖς οὐδέν, ἀλλ’ αὐτοῦ εἰσιν Ἐπικούρου φωναί. ἐζήλου δὲ αὐτὸν Χρύσιππος ἐν πολυγραφίᾳ, καθά φησι Καρνεάδης παράσιτον αὐτοῦ τῶν βιβλίων ἀποκαλῶν· “εἰ γάρ τι γράψαι ὁ Ἐπίκουρος, φιλονεικεῖ τοσοῦτον γράψαι ὁ Χρύσιππος· καὶ διὰ τοῦτο καὶ πολλάκις ταὐτὰ γέγραφε καὶ τὸ ἐπελθόν, καὶ ἀδιόρθωτα εἴακε τῷ ἐπείγεσθαι, καὶ τὰ μαρτύρια τοσαῦτά ἐστιν ὡς ἐκείνων μόνων γέμειν τὰ βιβλία, καθάπερ καὶ παρὰ Ζήνωνι ἔστιν εὑρεῖν καὶ παρὰ Ἀριστοτέλει.” καὶ τὰ συγγράμματα μὲν Ἐπικούρῳ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα, ὧν τὰ βέλτιστά ἐστι τάδε· Περὶ φύσεως λζ΄. Περὶ ἀτόμων καὶ κενοῦ. Περὶ ἔρωτος. Ἐπιτομὴ τῶν πρὸς τοὺς φυσικούς. Πρὸς τοὺς Μεγαρικούς. Διαπορίαι. Κύριαι δόξαι. Περὶ αἱρέσεων καὶ φυγῶν. Περὶ τέλους. Περὶ κριτηρίου ἢ Κανών. Χαιρέδημος. Περὶ θεῶν. Περὶ ὁσιότητος. Ἡγησιάναξ. Περὶ βίων δ΄. Περὶ δικαιοπραγίας. Νεοκλῆς πρὸς Θεμίσταν. Συμπόσιον. Εὐρύλοχος πρὸς Μητρόδωρον. Περὶ τοῦ ὁρᾶν. Περὶ τῆς ἐν τῇ ἀτόμῳ γωνίας. (Diog. Laert. X 26–27)
- Dokunma Üzerine
- Kader Üzerine
- Hâller Üzerine Görüşler, Timokrates'e
- Önceden Bilme
- Felsefeye Çağrı
- İmgeler Üzerine
- Tasavvur Üzerine
- Aristobulos
- Musiki Üzerine
- Adalet ve Öteki Aretē'ler Üzerine
- Armağanlar ve Şükran Üzerine
- Polymedes
- Timokrates, üç kitap
- Antidoros, iki kitap
- Hastalıklar Üzerine Görüşler, Mithres'e
- Kallistolas
- Krallık Üzerine
- Anaksimenes
- Mektuplar
Diogenes Laertios, Giriş 16: Zenon çok kitap yazdı, Ksenokrates daha çok, Demokritos daha çok, Aristoteles daha çok, Epikuros daha çok, Khrysippos daha çok.
Diogenes Laertios VII 181: Atinalı Apollodoros da Öğretiler Derlemesi'nde, Epikuros'un kendi gücüyle yazılmış ve alıntı içermeyen yazılarının Khrysippos'un kitaplarından kat kat fazla olduğunu göstermek isteyerek aynen şöyle der: "Khrysippos'un kitaplarından başkasından alıp aktardığı her şeyi çıkaran olursa, elinde boş papirüs kalır."
Suda, "Epikuros" maddesi: Yazıları pek çoktur.
Arrianos, Epiktetos'un Söyleşileri I 20, 19: Peki neden lamba yakıyorsun (ey Epikuros), bizim için zahmete girip bu kadar büyük kitaplar yazıyorsun?
Aynı yer: Be adam, neden bizim için kaygılanıyorsun? Neden bizim yüzümüzden uykusuz kalıyorsun? Neden lamba yakıyorsun? Neden erkenden kalkıyorsun? Neden bu kadar büyük kitaplar yazıyorsun? Kimimiz tanrıların insanlarla ilgilendiğini sanıp aldanmasın, ya da biri iyinin ousia'sının hazdan başka bir şey olduğunu sanmasın diye mi? Durum gerçekten böyleyse, yat uyu vb.
Plutarkhos, "Gizlice Yaşa" Sözü Doğru mu? 3 (1129a): Bütün erkeklere ve kadınlara bilgeliğini göstermek için kitaplar da gönderme... Metrodoros'a, Aristobulos'a, Khairedemos'a dair bunca zahmetle yazılıp düzenlenen on binlerce satır ne oluyor? Ölünce bile gözden kaçmasınlar diye mi? Yoksa aretē'ye unutulmayı, tekhnē'ye işsizliği, felsefeye sessizliği, başarıya unutuluşu kanun olarak koymak için mi?
Περὶ ἁφῆς. Περὶ εἱμαρμένης. Περὶ παθῶν δόξαι πρὸς Τιμοκράτην. Προγνωστικόν. Προτρεπτικός. Περὶ εἰδώλων. Περὶ φαντασίας. Ἀριστόβουλος. Περὶ μουσικῆς. Περὶ δικαιοσύνης καὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν. Περὶ δώρων καὶ χάριτος. Πολυμήδης. Τιμοκράτης α΄ β΄ γ΄. Ἀντίδωρος α΄ β΄. Περὶ νόσων δόξαι πρὸς Μιθρῆν. Καλλιστόλας. Περὶ βασιλείας. Ἀναξιμένης. Ἐπιστολαί. (Diog. Laert. X 28) — πολλὰ δὲ (συνέγραψε βιβλία) Ζήνων, πλείω Ξενοκράτης, πλείω Δημόκριτος, πλείω Ἀριστοτέλης, πλείω Ἐπίκουρος, πλείω Χρύσιππος. (Diog. Laert. prooem. 16) — καὶ Ἀπολλόδωρος δ’ ὁ Ἀθηναῖος ἐν τῇ Συναγωγῇ τῶν δογμάτων βουλόμενος παριστάνειν ὅτι τὰ Ἐπικούρου οἰκείᾳ δυνάμει γεγραμμένα καὶ ἀπαράθετα ὄντα μυρίῳ πλείω ἐστὶ τῶν Χρυσίππου βιβλίων, φησὶν οὕτως αὐτῇ λέξει· “εἰ γάρ τις ἀφέλοι τῶν Χρυσίππου βιβλίων ὅσ’ ἀλλότρια παρατέθειται, κενὸς αὐτῷ ὁ χάρτης καταλελείψεται.” (Diog. Laert. VII 181) — συγγράμματα δ’ αὐτοῦ πλεῖστα. (Suda s.v. Ἐπίκουρος) — τί δὲ καὶ λύχνον ἅπτεις καὶ πονεῖς ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τηλικαῦτα βιβλία γράφεις; (Arrian. Epict. diss. I 20, 19) — ἄνθρωπε, τί ὑπὲρ ἡμῶν φροντίζεις; τί δι’ ἡμᾶς ἀγρυπνεῖς; τί λύχνον ἅπτεις; τί ἐπανίστασαι; τί τηλικαῦτα βιβλία συγγράφεις; μή τις ἡμῶν ἐξαπατηθῇ περὶ θεῶν ὡς ἐπιμελουμένων ἀνθρώπων ἢ μή τις ἄλλην οὐσίαν ὑπολάβῃ τοῦ ἀγαθοῦ ἢ ἡδονήν; εἰ γὰρ οὕτω ταῦτα ἔχει, βαλὼν κάθευδε κτλ. (ibid.) — μηδὲ διάπεμπε βίβλους πᾶσι καὶ πάσαις ἐπιδεικνύμενος τὴν σοφίαν … τί δὲ αἱ τοσαῦται μυριάδες στίχων ἐπὶ Μητρόδωρον, ἐπὶ Ἀριστόβουλον, ἐπὶ Χαιρέδημον γραφόμεναι καὶ συνταττόμεναι φιλοπόνως; ἵνα μηδ’ ἀποθανόντες λάθωσιν; ἢ ἵν’ ἀμνηστίαν νομοθετῇς ἀρετῇ καὶ ἀπραξίαν τέχνῃ καὶ σιωπὴν φιλοσοφίᾳ καὶ λήθην εὐπραγίᾳ; (Plut. de lat. viv. 3 p. 1129a)
u08204Epikuros'un Dili ve Üslubu Üzerine
Diogenes Laertios X 13: Konuları anlatırken onların kendi adlarını kullanır; gramerci Aristophanes, son derece sıradan olduğu için bu dili kınar. Öyle açık yazardı ki Retorik Üzerine'de de açıklıktan başka hiçbir şey istenmemesi gerektiğini savunur.
Theon, Progymnasmata 2: Kelimelerin dizilişine de dikkat etmeli, kötü dizilişten kaçınmalarını sağlayacak her şeyi öğretmeli; özellikle de ölçülü ve ritimli bir üsluptan; tıpkı hatip Hegesias'ın ve Asyacı denen hatiplerin sözlerinin çoğunda ve Epikuros'un bazı sözlerinde olduğu gibi:
κέχρηται δὲ λέξει κυρίᾳ κατὰ τῶν πραγμάτων, ἣν ὅτι ἰδιωτάτη ἐστίν, Ἀριστοφάνης ὁ γραμματικὸς αἰτιᾶται. σαφὴς δ’ ἦν οὕτως ὡς καὶ ἐν τῷ Περὶ ῥητορικῆς ἀξιοῖ μηδὲν ἄλλο ἢ σαφήνειαν ἀπαιτεῖν. (Diog. Laert. X 13) — ἐπιμελητέον δὲ καὶ τῆς συνθέσεως τῶν ὀνομάτων, πάντα διδάσκοντα ἐξ ὧν διαφεύξονται τὸ κακῶς συντιθέναι, καὶ μάλιστα δὲ τὴν ἔμμετρον καὶ ἔνρυθμον λέξιν, ὡς τὰ πολλὰ τῶν Ἡγησίου τοῦ ῥήτορος καὶ τῶν Ἀσιανῶν καλουμένων ῥητόρων καὶ τινὰ τῶν Ἐπικούρου (Theon progymn. 2, Rh. Gr. II p. 71 Sp.)
"ki bir yerde..." vb.
Athenaios V 187c: Onun (Epikuros'un) üslubuna yayılmış ritimsizlik için ne demeli?
Kleomedes, Gök Cisimlerinin Dairesel Hareketi II 1: Ben bu Thersites'e (Epikuros'a), Odysseus'un ötekine dediği gibi, "berrak sesli" bile demem. Çünkü başka kusurlarının yanında anlatımı da bozuktur: "tenin dengeli durumları", "bununla ilgili güvenilir umutlar" der; gözyaşına "gözlerin yağı" adını verir; "kutsal haykırışlar", "bedenin gıdıklanmaları", "azgınlıklar" ve bunlar gibi başka kötü belalar dolusu söz kullanır. Bunların kimi genelevlerden gelme denebilir; kimi Demeter şenliklerinde Thesmophoria'yı kutlayan kadınların söylediklerine benzer; kimi de sinagogun tam ortasından ve onun önünde dilenenlerden devşirilmiş, kalpazanlıkla basılmış, sürüngenlerden bile çok daha bayağı Yahudice sözlerdir.
Sekstos Empeirikos, Matematikçilere Karşı I 1: Epikuros birçok konuda cahil olmakla suçlanır; gündelik konuşmalarında bile dili temiz değildir.
Dionysios Halikarnasseus, Kelimelerin Dizilişi Üzerine 24: Bunların hiçbirini umursamayan Epikurosçular korosunu ise bir kenara bırakıyoruz. Çünkü Epikuros'un kendisinin dediği gibi yazmak gerçekten zahmetlidir; ama sık sık değişen ölçütü gözetmeyenler için bu söz, büyük tembelliklerini ve beceriksizliklerini örten bir ilaç olmuştur.