III. Kitap
3.1.11. Bölüm: Süslenme Üzerine
Saçını aşırı özenle düzenlemiş, giyimini de iyice süslemiş bir hitabet öğrencisi yanına girdiğinde, ona şöyle dedi: "Söyle bana, sence köpekler ve atlar, öteki hayvanlar da güzel olamaz mı?"
εἰσιόντος τινὸς πρὸς αὐτὸν νεανίσκου ῥητορικοῦ περιεργότερον ἡρμοσμένου τὴν κόμην καὶ τὴν ἄλλην περιβολὴν κατακοσμοῦντος Εἰπέ μοι, ἔφη, εἰ οὐ δοκοῦσίν σοι κύνες τʼ εἶναι καλοί τινες καὶ ἵπποι καὶ οὕτως τῶν ἄλλων ζῴων ἕκαστον;
3.1.2 "Olur" dedi. "Öyleyse insanlardan da kimi güzel, kimi çirkin değil midir?" "Elbette." "Peki bunların her birini kendi cinsinde aynı şeye göre mi güzel diye adlandırıyoruz, yoksa her birini ayrı bir şeye göre mi? Şöyle bakabilirsin.
— δοκοῦσιν, ἔφη. — οὐκοῦν καὶ ἄνθρωποι οἱ μὲν καλοί, οἱ δʼ αἰσχροί; — πῶς γὰρ οὔ; — πότερον οὖν κατὰ τὸ αὐτὸ ἕκαστα τούτων ἐν τῷ αὐτῷ γένει καλὰ προσαγορεύομεν ἢ ἰδίως ἕκαστον; οὕτως δʼ ὄψει αὐτό.
3.1.3 Köpeğin bir şey için, atın başka bir şey için, diyelim bülbülün de başka bir şey için doğduğunu gördüğümüzden, genel olarak her birinin kendi tabiatına göre en iyi durumda olduğunda güzel olduğunu söylemek yersiz olmaz. Ama her birinin tabiatı farklı olduğundan, bana öyle geliyor ki her biri farklı biçimde güzeldir. Öyle değil mi?"
ἐπειδὴ πρὸς ἄλλο μὲν ὁρῶμεν κύνα πεφυκότα, πρὸς ἄλλο[ν] δʼ ἵππον, πρὸς ἄλλο δʼ εἰ οὕτως τύχοι ἀηδόνα, καθόλου μὲν οὐκ ἀτόπως ἀποφήναιτʼ ἄν τις ἕκαστον τηνικαῦτα καλὸν εἶναι, ὁπότε κατὰ τὴν αὑτοῦ φύσιν κράτιστʼ ἔχοι· ἐπεὶ δʼ ἡ φύσις ἑκάστου διάφορός ἐστιν, διαφόρως εἶναί μοι δοκεῖ ἕκαστον αὐτῶν καλόν· ἢ γὰρ οὔ;
3.1.4 Kabul etti. "Öyleyse köpeği güzel yapan atı çirkin yapar, atı güzel yapan köpeği çirkin yapar, tabiatları farklıysa elbette?"
— ὡμολόγει. — οὐκ οὖν ὅπερ κύνα ποιεῖ καλόν, τοῦτο ἵππον αἰσχρόν, ὅπερ δʼ ἵππον καλόν, τοῦτο κύνα αἰσχρόν, εἴ γε διάφοροι αἱ φύσεις εἰσὶν αὐτῶν;
3.1.5 "Öyle görünüyor." "Çünkü sanırım bir pankrasyon sporcusunu güzel yapan şey güreşçiyi iyi yapmaz, koşucuyu ise gülünç yapar; beş dalda güzel görünen de güreşte çok çirkin görünür, değil mi?" "Evet" dedi.
— ἔοικεν. — καὶ γὰρ τὸ παγκρατιαστὴν οἶμαι ποιοῦν καλὸν τοῦτο παλαιστὴν οὐκ ἀγαθὸν ποιεῖ, δρομέα δὲ καὶ γελοιότατον· καὶ ὁ πρὸς πενταθλίαν καλὸς ὁ αὐτὸς οὗτος πρὸς πάλην αἴσχιστος; — οὕτως, ἔφη.
3.1.6"Öyleyse insanı güzel yapan, kendi cinsinde köpeği ve atı güzel yapan şey değil midir?" "Evet" dedi. "Köpeği güzel yapan nedir? Köpeğin aretē'sinin onda bulunması. Atı? Atın aretē'sinin onda bulunması. Öyleyse insanı? İnsanın aretē'sinin onda bulunması olmasın?
— τί οὖν ποιεῖ ἄνθρωπον καλὸν ἢ ὅπερ τῷ γένει καὶ κύνα καὶ ἵππον; — τοῦτο, ἔφη. — τί οὖν ποιεῖ κύνα καλόν; ἡ ἀρετὴ ἡ κυνὸς παροῦσα. τί ἵππον; ἡ ἀρετὴ ἡ ἵππου παροῦσα. τί οὖν ἄνθρωπον; μή ποθʼ ἡ ἀρετὴ ἡ ἀνθρώπου παροῦσα;
3.1.7 Sen de güzel olmak istiyorsan, delikanlı, buna, insana özgü aretē'ye çalış."
καὶ σὺ οὖν εἰ θέλεις καλὸς εἶναι, νεανίσκε, τοῦτο ἐκπόνει, τὴν ἀρετὴν τὴν ἀνθρωπικήν.
3.1.8 "O nedir?" "Bakalım tutkudan uzakken kimleri övüyorsun. Adilleri mi, adil olmayanları mı?" "Adilleri." "İtidalli olanları mı, ölçüsüzleri mi?" "İtidalli olanları." "Kendine hâkim olanları mı, olamayanları mı?" "Kendine hâkim olanları."
— τίς δʼ ἐστὶν αὕτη; — ὅρα, τίνας αὐτὸς ἐπαινεῖς, ὅταν δίχα πάθους τινὰς ἐπαινῇς· πότερα τοὺς δικαίους ἢ τοὺς ἀδίκους; — τοὺς δικαίους. — πότερον τοὺς σώφρονας ἢ τοὺς ἀκολάστους; — τοὺς σώφρονας. — τοὺς ἐγκρατεῖς δʼ ἢ τοὺς ἀκρατεῖς; — τοὺς ἐγκρατεῖς.
3.1.9 "Öyleyse bil ki kendini böyle yaparsan güzel yaparsın. Bunları ihmal ettiğin sürece, güzel görünmek için her çareye başvursan da çirkin olman kaçınılmazdır."
— οὐκοῦν τοιοῦτόν τινα ποιῶν σαυτὸν ἴσθι ὅτι καλὸν ποιήσεις· μέχρις δʼ ἂν τούτων ἀμελῇς, αἰσχρόν σʼ εἶναι ἀνάγκη, κἂν πάντα μηχανᾷ ὑπὲρ τοῦ φαίνεσθαί σε καλόν.
3.1.10Bundan sonrasını sana nasıl söyleyeceğimi bilmiyorum. Düşündüğümü söylersem seni üzerim, çıkıp bir daha gelmezsin. Söylemezsem nasıl bir şey yapacağıma bak: sen yanıma yarar görmek için geliyorsun, ben sana hiçbir yarar sağlamıyorum; sen filozofa gelir gibi geliyorsun, ben sana filozof gibi hiçbir şey söylemiyorum.
ἐντεῦθεν οὐκέτι ἔχω σοι πῶς εἴπω· ἄν τε γὰρ λέγω ἃ φρονῶ, ἀνιάσω σε καὶ ἐξελθὼν τάχα οὐδʼ εἰσελεύσῃ· ἄν τε μὴ λέγω, ὅρα οἷον ποιήσω, εἰ σὺ μὲν ἔρχῃ πρὸς ἐμὲ ὠφεληθησόμενος, ἐ[ρ]γὼ δʼ οὐκ ὠφελήσω σʼ οὐδέν, καὶ σὺ μὲν ὡς πρὸς φιλόσοφον, ἐγὼ δʼ οὐδὲν ἐρῶ σοι ὡς φιλόσοφος.
3.1.11 Hem seni düzeltmeden bırakmak sana karşı da nasıl bir acımasızlıktır! Bir gün aklın başına gelirse haklı olarak beni suçlarsın:
πῶς δὲ καὶ ὠμόν ἐστι πρὸς αὐτόν σε τὸ περιιδεῖν ἀνεπανόρθωτον ἄν ποθʼ ὕστερον φρένας σχῇς, εὐλόγως μοι ἐγκαλέσεις·
3.1.12 "Epiktetos bende ne gördü de yanına böyle, bu kadar çirkin bir hâlde girdiğimi görüp beni kendi hâlime bıraktı, bir kelime bile söylemedi?
τί εἶδεν ἐν ἐμοὶ ὁ Ἐπίκτητος, ἵνα βλέπων με τοιοῦτον εἰσερχόμενον πρὸς αὐτὸν οὕτως αἰσχρῶς ἔχοντα περιίδῃ καὶ μηδέποτε μηδὲ ῥῆμα εἴπῃ;
3.1.13 Benden bu kadar mı ümidini kesti? Genç değil miydim? Söz dinlemeye yatkın değil miydim? Kaç başka genç bu yaşta bu tür yanlışlar yapıyor?
οὕτως μου ἀπέγνω; νέος οὐκ ἤμην; οὐκ ἤμην λόγου ἀκουστικός; πόσοι δʼ ἄλλοι νέοι ἐφʼ ἡλικίας πολλὰ τοιαῦτα διαμαρτάνουσιν;
3.1.14 Bir zamanlar Polemon diye birinin, çok ölçüsüz bir gençken büyük bir değişim geçirdiğini duyuyorum. Olsun, Polemon olacağımı sanmadı; yine de saçımı düzeltebilirdi, takılarımı çıkarabilirdi, kıllarımı yolmamı durdurabilirdi; ama beni kimin diyeyim, kimin kılığında görüp sustu."
τινά ποτʼ ἀκούω Πολέμωνα ἐξ ἀκολαστοτάτου νεανίσκου τοσαύτην μεταβολὴν μεταβαλεῖν. ἔστω, οὐκ ᾤετό με Πολέμωνα ἔσεσθαι· τὴν μὲν κόμην ἠδύνατό μου διορθῶσαι, τὰ μὲν περιάμματά μου περιελεῖν, ψιλούμενόν με παῦσαι ἠδύνατο, ἀλλὰ βλέπων με — τίνος εἴπω; — σχῆμα ἔχοντα ἐσιώπα.
3.1.15 Bu kılığın kime ait olduğunu söylemiyorum. Kendine geldiğinde bunu sen söyleyecek, ne olduğunu ve kimlerin böyle yaptığını anlayacaksın.
ἐγὼ οὐ λέγω, τίνος ἐστὶ τὸ σχῆμα τοῦτο· σὺ δʼ αὐτὸ ἐρεῖς τόθʼ, ὅταν εἰς σαυτὸν ἔλθῃς, καὶ γνώσει, οἷόν ἐστι καὶ τίνες αὐτὸ ἐπιτηδεύουσι.
3.1.16Bunun için beni sonradan suçlarsan nasıl savunacağım kendimi? "Evet, ama söylerim de ikna olmaz." Laios Apollon'a ikna oldu mu? Gidip sarhoş olarak kehanete veda etmedi mi? Ne yani, bu yüzden Apollon ona doğruyu söylemedi mi?
τοῦτό μοι ὕστερον ἂν ἐγκαλῇς, τί ἕξω ἀπολογήσασθαι; ναί· ἀλλʼ ἐρῶ καὶ οὐ πεισθήσεται. τῷ γὰρ Ἀπόλλωνι ἐπείσθη ὁ Λάιος; οὐκ ἀπελθὼν καὶ μεθυσθεὶς χαίρειν εἶπεν τῷ χρησμῷ; τί οὖν; παρὰ τοῦτο οὐκ εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἀπόλλων τὰς ἀληθείας;
3.1.17 Üstelik ben senin bana ikna olup olmayacağını bilmiyorum; oysa o ikna olmayacağını çok iyi biliyordu ve yine de söyledi.
καίτοι ἐγὼ μὲν οὐκ οἶδα οὔτʼ εἰ πεισθήσῃ μοι οὔτʼ εἰ μή· ἐκεῖνος δʼ ἀκριβέστατα ᾔδει, ὅτι οὐ πεισθήσεται, καὶ ὅμως εἶπεν.
3.1.18 "Niçin söyledi?" Niçin Apollon'dur? Niçin kehanette bulunur? Niçin kendini kâhin ve hakikatin kaynağı olacak, bütün dünyadan insanlar ona gelecek bir mevkiye yerleştirmiştir? Niçin kimse anlamadığı hâlde "Kendini bil" yazılıdır?
— διὰ τί δʼ εἶπεν; — διὰ τί δὲ Ἀπόλλων ἐστίν; διὰ τί δὲ χρησμῳδεῖ; διὰ τί δʼ εἰς ταύτην τὴν χώραν ἑαυτὸν κατατέταχεν, ὥστε μάντις εἶναι καὶ πηγὴ τῆς ἀληθείας καὶ πρὸς αὐτὸν ἔρχεσθαι τοὺς ἐκ τῆς οἰκουμένης; διὰ τί δὲ προγέγραπται τὸ γνῶθι σαυτὸν μηδενὸς αὐτὸ νοοῦντος;
3.1.19Sokrates yanına gelen herkesi kendilerine özen göstermeye ikna edebildi mi? Binde birini bile edemedi. Ama yine de kendi dediği gibi, daimōn tarafından bu göreve yerleştirildiğinden onu bir daha bırakmadı. Yargıçlara da ne diyor?
Σωκράτης πάντας ἔπειθε τοὺς προσιό ντας ἐπιμελεῖσθαι ἑαυτῶν; οὐδὲ τὸ χιλιοστὸν μέρος. ἀλλʼ ὅμως ἐπειδὴ εἰς ταύτην τὴν τάξιν ὑπὸ τοῦ δαιμονίου, ὥς φησιν αὐτός, κατετάχθη, μηκέτι ἐξέλιπεν. ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς δικαστὰς τί λέγει;
3.1.20 "Şu anda yaptıklarımı bir daha yapmamam şartıyla beni serbest bırakırsanız kabul etmem, vazgeçmem; genç yaşlı, kısacası her zaman karşılaştığım herkese gidip şimdi sorduklarımı sorarım; hele size, vatandaşlara, çünkü soyca bana daha yakınsınız."
ἄν μʼ ἀφῆτε, φησίν, ἐπὶ τούτοις, ἵνα μηκέτι ταῦτα πράσσω ἃ νῦν, οὐκ ἀνέξομαι οὐδʼ ἀνήσω· ἀλλὰ καὶ νέῳ καὶ πρεσβυτέρῳ καὶ ἁπλῶς ἀεὶ τῷ ἐντυγχάνοντι προσελθὼν πεύσομαι ταῦτα ἃ καὶ νῦν πυνθάνομαι, πολὺ δὲ μάλιστα ὑμῶν, φησί, τῶν πολιτῶν, ὅτι ἐγγυτέρω μου γένει ἐστέ.
3.1.21 Bu kadar işgüzar, bu kadar meraklı mısın, Sokrates? Ne yaptığımız sana ne? "Ne diyorsun! Bana ortak ve akrabasın, ama kendini ihmal ediyor, şehre kötü bir vatandaş, akrabalara kötü bir akraba, komşulara kötü bir komşu oluyorsun."
οὕτως περίεργος εἶ, ὦ Σώκρατες, καὶ πολυπράγμων; τί δέ σοι μέλει, τί ποιοῦμεν; οἷον καὶ λέγεις; κοινωνός μου ὢν καὶ συγγενὴς ἀμελεῖς σεαυτοῦ καὶ τῇ πόλει παρέχεις πολίτην κακὸν καὶ τοῖς συγγενέσι συγγενῆ καὶ τοῖς γείτοσι γείτονα.
3.1.22 "Peki sen kimsin?" Burada "Ben insanlarla ilgilenmesi gereken kişiyim" demek büyük bir şeydir. Çünkü rastgele bir dana bile aslana karşı durmaya cesaret edemez; boğa gelip karşısına dikilirse, istersen ona "Sen kimsin? Sana ne?" de.
σὺ οὖν τίς εἶ; ἐνταῦθα μέγα ἐστὶ τὸ εἰπεῖν ὅτι οὗτός εἰμι, ᾧ δεῖ μέλειν ἀνθρώπων. οὐδὲ γὰρ λέοντι τὸ τυχὸν βοίδιον τολμᾷ ἀντιστῆναι αὐτῷ· ἂν δʼ ὁ ταῦρος προσελθὼν ἀνθίστηται, λέγε αὐτῷ, ἄν σοι δόξῃ[ς], σὺ δὲ τίς εἶ; καὶ τί σοὶ μέλει;
3.1.23 Be adam, her cinste üstün bir şey doğar: sığırlarda, köpeklerde, arılarda, atlarda. Üstün olana "Sen kimsin?" deme. Yoksa bir yerden ses bulup sana şöyle der: "Ben giysideki mor gibiyim. Benden ötekilere benzememi bekleme, ya da beni ötekilerden farklı kılan tabiatımı suçla."
ἄνθρωπε, ἐν παντὶ γένει φύεταί τι ἐξαίρετον· ἐν βουσίν, ἐν κυσίν, ἐν μελίσσαις, ἐν ἵπποις. μὴ δὴ λέγε τῷ ἐξαιρέτῳ σὺ οὖν τί εἶ; εἰ δὲ μή, ἐρεῖ σοι φωνήν ποθεν λαβὸν ἐγώ εἰμι τοιοῦτον οἷον ἐν ἱματίῳ πορφύρα· μή μʼ ἀξίου ὅμοιον εἶναι τοῖς ἄλλοις ἢ τῇ φύσει μου μέμφου, ὅτι με διαφέροντα παρὰ τοὺς ἄλλους ἐποίησεν.
3.1.24Peki ben böyle biri miyim? Ne münasebet! Sen doğruyu duyacak biri misin? Keşke öyle olsaydın. Ama ne de olsa ağarmış sakal ve kaba cüppe taşımaya mahkûm oldum, sen de yanıma filozofa gelir gibi geliyorsun; bu yüzden sana acımasız ya da umutsuzca davranmayacak, şunu söyleyeceğim: Delikanlı, kimi güzelleştirmek istiyorsun? Önce kim olduğunu öğren, ondan sonra kendini süsle.
τί οὖν; ἐγὼ τοιοῦτος; πόθεν; σὺ γὰρ τοιοῦτος οἷος ἀκούειν τἀληθῆ; ὤφελεν. ἀλλʼ ὅμως ἐπεί πως κατεκρίθην πώγωνα ἔχειν πολιὸν καὶ τρίβωνα καὶ σὺ εἰσέρχῃ πρὸς ἐμὲ ὡς πρὸς φιλόσοφον, οὐ χρήσομαί σοι ὠμῶς οὐδʼ ἀπογνωστικῶς, ἀλλʼ ἐρῶ· νεανίσκε, τίνα θέλεις καλὸν ποιεῖν; γνῶθι πρῶτον τίς εἶ καὶ οὕτως κόσμει σεαυτόν.
3.1.25İnsansın. Bu, tasavvurları akılla kullanan ölümlü bir canlı demektir. Akılla kullanmak nedir? Tabiata uygun ve mükemmel biçimde kullanmaktır. Öyleyse neyin üstün? Canlı olman mı? Hayır. Ölümlü olman mı? Hayır. Tasavvurları kullanman mı?
ἄνθρωπος εἶ· τοῦτο δʼ ἐστὶ θνητὸν ζῷον χρηστικὸν φαντασίαις λογικῶς. τὸ δὲ λογικῶς τί ἐστιν; φύσει ὁμολογουμένως καὶ τελέως. τί οὖν ἐξαίρετον ἔχεις; τὸ ζῷον; οὔ. τὸ θνητόν; οὔ. τὸ χρηστικὸν φαντασίαις;
3.1.26 Hayır. Üstün olan akıl sahibi olmandır; onu süsle, onu güzelleştir. Saçını kendisi nasıl dilediyse onu yapana bırak.
οὔ. τὸ λογικὸν ἔχεις ἐξαίρετον· τοῦτο κόσμει καὶ καλλώπιζε· τὴν κόμην δʼ ἄφες τῷ πλάσαντι ὡς αὐτὸς ἠθέλησεν.
3.1.27Haydi, başka hangi adların var? Erkek misin, kadın mısın? "Erkeğim." Öyleyse erkeği güzelleştir, kadını değil. Kadın tabiatça pürüzsüz ve yumuşak doğmuştur; çok kıllı olursa ucubedir ve Roma'da ucubeler arasında gösterilir.
ἄγε, τίνας ἄλλας ἔχεις προσηγορίας; ἀνὴρ εἶ ἢ γυνή; — ἀνήρ. — ἄνδρα οὖν καλλώπιζε, μὴ γυναῖκα. ἐκείνη φύσει λεία γέγονε καὶ τρυφερά· κἂν ἔχῃ τρίχας πολλάς, τέρας ἐστὶ καὶ ἐν τοῖς τέρασιν ἐν Ῥώμῃ δείκνυται.
3.1.28 Erkekte ise kılsız olmak böyledir. Tabiatça kılsızsa ucubedir; ama kendi kendine kesip yoluyorsa onu ne yapalım? Nerede gösterelim, ne yazalım afişe? "Size kadın olmayı erkek olmaya tercih eden bir erkek göstereceğim."
τοῦτο δʼ ἐπʼ ἀνδρός ἐστι τὸ μὴ ἔχειν· κἂν μὲν φύσει μὴ ἔχῃ, τέρας ἐστίν, ἂν δʼ αὐτὸς ἑαυτοῦ ἐκκόπτῃ καὶ ἀποτίλλῃ, τί αὐτὸν ποιήσωμεν; ποῦ αὐτὸν δείξωμεν καὶ τί προγράψωμεν; δείξω ὑμῖν ἄνδρα, ὃς θέλει μᾶλλον γυνὴ εἶναι ἢ ἀνήρ.
3.1.29 Ne korkunç bir manzara! Bu afişe kim şaşmaz? Vallahi kıllarını yolanların kendileri de yaptıklarının tam da bu olduğunu anlamadan yapıyorlar sanırım. Be adam, tabiatından neyi şikâyet edebilirsin?
ὦ δεινοῦ θεάματος· οὐδεὶς οὐχὶ θαυμάσει τὴν προγραφήν· νὴ τὸν Δία, οἶμαι ὅτι αὐτοὶ οἱ τιλλόμενοι οὐ παρακολουθοῦντες, ὅτι τοῦτʼ αὐτό ἐστιν, ὃ ποιοῦσιν, ποιοῦσιν. ἄνθρωπε, τί ἔχεις ἐγκαλέσαι σου τῇ φύσει;
3.1.30 Seni erkek doğurmuş olmasını mı? Ne yani, hepsini kadın mı doğurmalıydı? O zaman süslenmen sana ne yarardı? Herkes kadın olsaydı kimin için süslenirdin?
ὅτι σε ἄνδρα ἐγέννησεν; τί οὖν; πάσας ἔδει γυναῖκας γεννῆσαι; καὶ τί ἂν ὄφελος ἦν σοι τοῦ κοσμεῖσθαι; τίνι ἂν ἐκοσμοῦ, εἰ πάντες ἦσαν γυναῖκες;
3.1.31 Ama bu işçik hoşuna gitmiyor. Baştan sona yap öyleyse: kaldır o neyse şunu, kılların sebebini; kendini her yönüyle kadın yap ki kafamız karışmasın, yarısı erkek yarısı kadın olma.
ἀλλʼ οὐκ ἀρέσκει σοι τὸ πραγμάτιον· ὅλον διʼ ὅλων αὐτὸ ποίησον· ἆρον — τί ποτʼ ἐκεῖνο; — τὸ αἴτιον τῶν τριχῶν· ποίησον εἰς ἅπαντα σαυτὸν γυναῖκα, ἵνα μὴ πλανώμεθα, μὴ τὸ μὲν ἥμισυ ἀνδρός, τὸ δʼ ἥμισυ γυναικός.
3.1.32Kimin hoşuna gitmek istiyorsun? Kadıncağızların mı? Onların hoşuna erkek olarak git. "Evet ama pürüzsüzleri seviyorlar." Git asıl kendini! Ahlaksızları sevselerdi ahlaksız mı olacaktın?
τίνι θέλεις ἀρέσαι; τοῖς γυναικαρίοις; ὡς ἀνὴρ αὐτοῖς ἄρεσον. ναί· ἀλλὰ τοῖς λείοις χαίρουσιν. οὐκ ἀπάγξῃ; καὶ εἰ τοῖς κιναίδοις ἔχαιρον, ἐγένου ἂν κίναιδος;
3.1.33 Senin işin bu mu, bunun için mi doğdun, ölçüsüz kadınlar senden hoşlansın diye?
τοῦτό σοι τὸ ἔργον ἐστίν, ἐπὶ τοῦτο ἐγεννήθης, ἵνα σοι αἱ γυναῖκες αἱ ἀκόλαστοι χαίρωσιν;
3.1.34 Seni böyle bir hâlde Korinthos vatandaşı, belki de şehir zabıtası, ephebos yöneticisi, general ya da yarışma başkanı mı yapalım?
τοιοῦτόν σε θῶμεν πολίτην Κορινθίων, κἂν οὕτως τύχῃ, ἀστυνόμον ἢ ἐφήβαρχον ἢ στρατηγὸν ἢ ἀγωνοθέτην;
3.1.35 Haydi, evlendiğinde de kıllarını aldıracak mısın? Kimin için, ne için? Çocuk yapıp onları da kılları alınmış olarak vatandaşlığa mı sokacaksın? Güzel bir vatandaş, meclis üyesi ve hatip! Bize böyle gençler doğup yetişsin diye mi dua etmeliyiz?
ἄγε καὶ γαμήσας τίλλεσθαι μέλλεις; τίνι καὶ ἐπὶ τί; καὶ παιδία ποιήσας εἶτα κἀκεῖνα τιλλόμενα ἡμῖν εἰσάξεις εἰς τὸ πολίτευμα; καλὸς πολίτης καὶ βουλευτὴς καὶ ῥήτωρ. τοιούτους δεῖ νέους εὔχεσθαι ἡμῖν φύεσθαι καὶ ἀνατρέφεσθαι;
3.1.36Olmaz, tanrılar aşkına, delikanlı! Bu sözleri bir kez duyduktan sonra git ve kendine şunu söyle: "Bunları bana Epiktetos söylemedi; onun aklına nereden gelecek? Onun aracılığıyla lütufkâr bir tanrı söyledi. Yoksa kimseye böyle şeyler söylemeyi âdet edinmemiş Epiktetos'un aklına bunları söylemek gelmezdi. Haydi öyleyse, tanrıların öfkesine uğramamak için tanrıya itaat edelim."
μή, τοὺς θεούς σοι, νεανίσκε· ἀλλʼ ἅπαξ ἀκούσας τῶν λόγων τούτων ἀπελθὼν σαυτῷ εἰπὲ ταῦτά μοι Ἐπίκτητος οὐκ εἴρηκεν· πόθεν γὰρ ἐκείνῳ; ἀλλὰ θεός τίς ποτʼ εὐμενὴς διʼ ἐκείνου. οὐδὲ γὰρ ἂν ἐπῆλθεν Ἐπικτήτῳ ταῦτα εἰπεῖν οὐκ εἰωθότι λέγειν πρὸς οὐδένα. ἄγε οὖν τῷ θεῷ πεισθῶμεν, ἵνα μὴ θεοχόλωτοι ὦμεν.
3.1.37 Olmaz mı? Bir karga bağırarak sana bir işaret verirse, işaret veren karga değil, onun aracılığıyla tanrıdır; ama insan sesiyle bir işaret verirse, insanı mı söyletiyor diyeceksin? Daimōnun gücünü anlamaman için mi? Kimine şöyle, kimine böyle işaret eder; en büyük ve en önemli konularda ise en güzel haberci aracılığıyla işaret eder.
οὔ· ἀλλʼ ἂν μὲν κόραξ κραυγάζων σημαίνῃ σοί τι, οὐχ ὁ κόραξ ἐστὶν ὁ σημαίνων, ἀλλʼ ὁ θεὸς διʼ αὐτοῦ· ἂν δὲ διʼ ἀνθρωπίνης φωνῆς σημαίνῃ τι, τὸν ἄνθρωπον ποιήσει λέγειν σοι ταῦτα, ἵνʼ ἀγνοῇς τὴν δύναμιν τοῦ δαιμονίου, ὅτι τοῖς μὲν οὕτως, τοῖς δʼ ἐκείνως σημαίνει, περὶ δὲ τῶν μεγίστων καὶ κυριωτάτων διὰ καλλίστου ἀγγέλου σημαίνει;
3.1.38 Şairin şu sözü başka ne demek?
"Çünkü önceden söylemiştik ona, keskin gözlü Hermes'i, Argos katilini gönderip, ne adamı öldürmesini ne de karısına talip olmasını."
τί ἐστιν ἄλλο, ὃ λέγει ὁ ποιητής; ἐπεὶ πρό οἱ εἴπομεν ἡμεῖς, Ἑρμείαν πέμψαντες ἐύσκοπον ἀργειφόντην, μήτʼ αὐτὸν κτείνειν μήτε μνάασθαι ἄκοιτιν.
3.1.39Hermes inip ona bunu söyleyecekti. Şimdi tanrılar sana da, haberci Hermes'i, Argos katilini gönderip şunu söylüyor: güzel olanı bozma, boşuna uğraşma; erkeği erkek, kadını kadın, güzel insanı güzel insan, çirkini çirkin insan olarak bırak. Çünkü sen et ya da kıl değil, prohairesissin;
ὁ Ἑρμῆς καταβὰς ἔμελλεν αὐτῷ λέγειν ταῦτα καὶ σοὶ νῦν λέγουσιν οἱ θεοὶ ταῦτα Ἑρμείαν πέμψαντες διάκτορον ἀργειφόντην μὴ ἐκστρέφειν τὰ καλῶς ἔχοντα μηδὲ περιεργάζεσθαι, ἀλλʼ ἀφεῖναι τὸν ἄνδρα ἄνδρα, τὴν γυναῖκα γυναῖκα, τὸν καλὸν ἄνθρωπον ὡς καλὸν ἄνθρωπον, τὸν αἰσχρὸν ὡς ἄνθρωπον αἰσχρόν. ὅτι οὐκ εἶ κρέας οὐδὲ τρίχες, ἀλλὰ προαίρεσις·
3.1.40 onu güzel yaparsan o zaman güzel olursun.
ταύτην ἂν σχῇς καλήν, τότʼ ἔστι καλός.
3.1.41 Ama şimdiye kadar sana çirkin olduğunu söylemeye cesaret edemiyorum; çünkü bana öyle geliyor ki bundan başka her şeyi duymak istersin.
μέχρι δὲ νῦν οὐ τολμῶ σοι λέγειν, ὅτι αἰσχρὸς εἶ· δοκεῖς γάρ μοι πάντα θέλειν ἀκοῦσαι ἢ τοῦτο.
3.1.42Bak Sokrates, herkesten güzel ve alımlı olan Alkibiades'e ne diyor: "Güzel olmaya çalış." Ona ne diyor? "Saçını şekillendir, bacaklarının kıllarını yol" mu? Asla; "Prohairesisini süsle, kötü yargıları söküp at" diyor.
ἀλλʼ ὅρα, τί λέγει Σωκράτης τῷ καλλίστῳ πάντων καὶ ὡραιοτάτῳ Ἀλκιβιάδῃ· πειρῶ οὖν καλὸς εἶναι. τί αὐτῷ λέγει; πλάσσε σου τὴν κόμην καὶ τίλλε σου τὰ σκέλη; μὴ γένοιτο· ἀλλὰ κόσμει σου τὴν προαίρεσιν, ἔξαιρε τὰ φαῦλα δόγματα.
3.1.43 Peki bedenciğini ne yapacaksın? Tabiatı nasılsa öyle bırak. Bunları bir başkası düşünmüştür; ona bırak.
τὸ σωμάτιον οὖν πῶς; ὡς πέφυκεν. ἄλλῳ τούτων ἐμέλησεν· ἐκείνῳ ἐπί[σ]τρεψον.
3.1.44 "Yani pis mi olmalı?" Asla; ama kimsen ve tabiatın neyse onu temizle: erkek erkek gibi, kadın kadın gibi, çocuk çocuk gibi temiz olsun.
— τί οὖν; ἀκάθαρτον δεῖ εἶναι; — μὴ γένοιτο· ἀλλʼ ὃς εἶ καὶ πέφυκας, τοῦτον κάθαιρε, ἄνδρα ὡς ἄνδρα καθάριον εἶναι, γυναῖκα ὡς γυναῖκα, παιδίον ὡς παιδίον.
3.1.45 Olmaz mı? O zaman aslanın da yelesini yolalım ki kirli olmasın, horozun da ibiğini; çünkü onun da temiz olması gerek. Evet ama horoz horoz gibi, aslan aslan gibi, av köpeği av köpeği gibi.
οὔ· ἀλλὰ καὶ τοῦ λέοντος ἐκτίλωμεν τὴν κόμην, ἵνα μὴ ἀκάθαρτος ᾖ, καὶ τοῦ ἀλεκτρυόνος τὸν λόφον· δεῖ γὰρ καὶ τοῦτον καθάριον εἶναι. ἀλλʼ ὡς ἀλεκτρυόνα καὶ ἐκεῖνον ὡς λέοντα καὶ τὸν κυνηγετικὸν κύνα ὡς κυνηγετικόν.
3.2.12. Bölüm: İlerleyecek Kişi Neyi Çalışmalıdır ve En Önemli Şeyleri İhmal Ettiğimiz
İyi ve soylu olacak kişinin çalışması gereken üç alan vardır. Biri istekler ve kaçınmalarla ilgilidir: isterken başarısız olmasın, kaçınırken içine düşmesin.
τρεῖς εἰσι τόποι, περὶ οὓς ἀσκηθῆναι δεῖ τὸν ἐσόμενον καλὸν καὶ ἀγαθόν· ὁ περὶ τὰς ὀρέξεις καὶ τὰς ἐκκλίσεις, ἵνα μήτʼ ὀρεγόμενος ἀποτυγχάνῃ μήτʼ ἐκκλίνων περιπίπτῃ·
3.2.2 İkincisi dürtüler ve çekinmelerle, kısacası görevle ilgilidir: düzenli, makul, ihmalsiz davransın. Üçüncüsü yanılmazlık ve düşüncesizlikten kaçınma, kısacası onaylarla ilgilidir.
ὁ περὶ τὰς ὁρμὰς καὶ ἀφορμὰς καὶ ἁπλῶς ὁ περὶ τὸ καθῆκον, ἵνα τάξει, ἵνα εὐλογίστως, ἵνα μὴ ἀμελῶς· τρίτος ἐστὶν ὁ περὶ τὴν ἀνεξαπατησίαν καὶ ἀνεικαιότητα καὶ ὅλως ὁ περὶ τὰς συγκαταθέσεις.
3.2.3 Bunların en önemlisi ve en acil olanı tutkularla ilgili olandır; çünkü tutku ancak istek başarısız olduğunda ya da kaçınma içine düştüğünde doğar. Karışıklıkları, gürültüleri, bahtsızlıkları, felaketleri getiren budur; yasları, feryatları, kıskançlıkları doğuran, insanları kıskanç ve çekemez yapan, sözü dinleyemez kılan budur.
τούτων κυριώτατος καὶ μάλιστα ἐπείγων ἐστὶν ὁ περὶ τὰ πάθη· πάθος γὰρ ἄλλως οὐ γίνεται εἰ μὴ ὀρέξεως ἀποτυγχανούσης ἢ ἐκκλίσεως περιπιπτούσης. οὗτός ἐστιν ὁ ταραχάς, θορύβους, ἀτυχίας, ὁ δυστυχίας ἐπιφέρων, ὁ πένθη, οἰμωγάς, φθόνους, ὁ φθονερούς, ὁ ζηλοτύπους ποιῶν, διʼ ὧν οὐδʼ ἀκοῦσαι λόγου δυνάμεθα.
3.2.4 İkincisi görevle ilgilidir; çünkü heykel gibi duygusuz olmamalıyım, dindar, oğul, kardeş, baba, vatandaş olarak tabii ve kazanılmış ilişkilerimi gözetmeliyim.
δεύτερός ἐστιν ὁ περὶ τὸ καθῆκον· οὐ δεῖ γάρ με εἶναι ἀπαθῆ ὡς ἀνδριάντα, ἀλλὰ τὰς σχέσεις τηροῦντα τὰς φυσικὰς καὶ ἐπιθέτους ὡς εὐσεβῆ, ὡς υἱόν, ὡς ἀδελφόν, ὡς πατέρα, ὡς πολίτην.
3.2.5 Üçüncüsü artık ilerleyenlere düşen alandır: bunların güvenliğiyle ilgilidir, öyle ki uykuda da, sarhoşken de, kara safra nöbetinde de sınanmamış hiçbir tasavvur fark edilmeden geçmesin. "Bu bizi aşar" diyor biri.
τρίτος ἐστὶν ὁ ἤδη τοῖς προκόπτουσιν ἐπιβάλλων, ὁ περὶ τὴν αὐτῶν τούτων ἀσφάλειαν, ἵνα μηδʼ ἐν ὕπνοις λάθῃ τις ἀνεξέταστος παρελθοῦσα φαντασία μηδʼ ἐν οἰνώσει μηδὲ μελαγχολῶντος. — τοῦτο ὑπὲρ ἡμᾶς, φησίν, ἐστίν.
3.2.6Oysa bugünkü filozoflar birinci ve ikinci alanı bırakıp üçüncüyle uğraşıyor: değişken kıyaslarla, soruyla sonuç veren kıyaslarla, koşullu kıyaslarla, Yalancılarla.
— οἱ δὲ νῦν φιλόσοφοι ἀφέντες τὸν πρῶτον τόπον καὶ τὸν δεύτερον καταγίνονται περὶ τὸν τρίτον· μεταπίπτοντας, ἠρωτῆσθαι περαίνοντας, ὑποθετικούς, ψευδομένους.
3.2.7 "Çünkü" diyor biri, "insan bu konularda da yanılmazlığını korumalıdır."
— δεῖ γάρ, φησίν, καὶ ἐν ταῖς ὕλαις ταύταις γενόμενον διαφυλάξαι τὸ ἀνεξαπάτητον.
3.2.8 Kim? İyi ve soylu olan. Peki sana eksik olan bu mu? Ötekileri tamamladın mı? Ufak bir para için yanılmaz mısın? Güzel bir kadın gördüğünde tasavvura direniyor musun? Komşun miras alırsa içine bir kurt düşmüyor mu? Şimdi sana sarsılmazlıktan başka eksik bir şey kalmadı mı?
— τίνα; τὸν καλὸν καὶ ἀγαθόν. σοὶ οὖν τοῦτο λείπει; τὰς ἄλλας ἐκπεπόνηκας; περὶ κερμάτιον ἀνεξαπάτητος εἶ; ἐὰν ἴδῃς κοράσιον καλόν, ἀντέχεις τῇ φαντασίᾳ; ἂν ὁ γείτων σου κληρονομήσῃ, οὐ δάκνῃ; νῦν οὐδὲν ἄλλο σοι λείπει ἢ ἀμεταπτωσία;
3.2.9 Zavallı, bunları bile titreyerek öğreniyorsun, biri seni küçümsemesin diye kaygılanıyor, hakkında bir şey söyleniyor mu diye soruşturuyorsun.
τάλας, αὐτὰ ταῦτα τρέμων μανθάνεις καὶ ἀγωνιῶν, μή τίς σου καταφρονήσῃ, καὶ πυνθανόμενος, μή τίς τι περὶ σοῦ λέγει.
3.2.10 Biri gelip "En iyi filozof kim diye konuşulurken orada bulunan biri, 'Tek filozof falancadır' dedi" derse, ruhçuğun bir parmak boyundan iki arşına çıkıyor. Orada bulunan başka biri "Saçma, falancayı dinlemeye değmez; ne biliyor ki? İlk öğeleri biliyor, fazlasını değil" derse, kendini kaybediyor, sararıyor, hemen bağırıyorsun: "Ona kim olduğumu, büyük bir filozof olduğumu göstereceğim!"
κἄν τις ἐλθὼν εἴπῃ σοι ὅτι λόγου γινομένου, τίς ἄριστός ἐστι τῶν φιλοσόφων, παρών τις ἔλεγεν, ὅτι εἷς φιλόσοφος ὁ δεῖνα, γέγονέ σου τὸ ψυχάριον ἀντὶ δακτυλιαίου δίπηχυ. ἂν δʼ ἄλλος παρὼν εἴπῃ οὐδὲν εἴρηκας, οὐκ ἔστιν ἄξιον τοῦ δεῖνος ἀκροᾶσθαι· τί γὰρ οἶδεν; τὰς πρώτας ἀφορμὰς ἔχει, πλέον δʼ οὐδέν, ἐξέστηκας, ὠχρίακας, εὐθὺς κέκραγας ἐγὼ αὐτῷ δείξω, τίς εἰμι, ὅτι μέγας φιλόσοφος.
3.2.11Bunlardan görülüyor zaten. Başka neyle göstermek istiyorsun? Diogenes'in sofistlerden birini orta parmağını uzatarak gösterdiğini, adam öfkeden çıldırınca "İşte bu falancadır; onu size gösterdim" dediğini bilmiyor musun?
βλέπεται ἐξ αὐτῶν τούτων. τί θέλεις ἐξ ἄλλων δεῖξαι; οὐκ οἶδας, ὅτι Διογένης τῶν σοφιστῶν τινα οὕτως ἔδειξεν ἐκτείνας τὸν μέσον δάκτυλον, εἶτα ἐκμανέντος αὐτοῦ οὗτός ἐστιν, ἔφη, ὁ δεῖνα· ἔδειξα ὑμῖν αὐτόν;
3.2.12 Çünkü insan taş ya da odun gibi parmakla gösterilmez; biri onun yargılarını gösterdiğinde onu insan olarak göstermiş olur.
ἄνθρωπος γὰρ δακτύλῳ οὐ δείκνυται ὡς λίθος ἢ ὡς ξύλον, ἀλλʼ ὅταν τις τὰ δόγματα αὐτοῦ δείξῃ, τότε αὐτὸν ὡς ἄνθρωπον ἔδειξεν.
3.2.13 Senin yargılarını da görelim. Prohairesisini hiçbir şey saymadığın, dışarıya, prohairesis dışındaki şeylere baktığın, falancanın ne diyeceğine, ne olarak görüneceğine, edebiyat meraklısı mı, Khrysippos'u ya da Antipatros'u okumuş biri mi sayılacağına baktığın belli değil mi? Hele Arkhedemos'u da okuduysan her şeyi elde ettin demektir.
βλέπωμεν καὶ σοῦ τὰ δόγματα. μὴ γὰρ οὐ δῆλόν ἐστιν, ὅτι σὺ τὴν προαίρεσιν τὴν σαυτοῦ ἐν οὐδενὶ τίθεσαι, ἔξω δὲ βλέπεις εἰς τὰ ἀπροαίρετα, τί ἐρεῖ ὁ δεῖνα καὶ τίς εἶναι δόξεις, εἰ φιλόλογος, εἰ Χρύσιππον ἀνεγνωκὼς ἢ Ἀντίπατρον; εἰ μὲν γὰρ καὶ Ἀρχέδημον, ἀπέχεις ἅπαντα.
3.2.14 Bize kim olduğunu gösteremeyeceksin diye neden hâlâ kaygılanıyorsun? Bize kimi gösterdiğini söyleyeyim mi? Bize alçak, sızlanan, çabuk öfkelenen, korkak, her şeyi kınayan, herkesi suçlayan, hiç huzur bulamayan, kibirli bir adam gösterdin; bunları gösterdin.
τί ἔτι ἀγωνιᾷς, μὴ οὐ δείξῃς ἡμῖν, τίς εἶ; θέλεις σοι εἴπω, τίνα ἡμῖν ἔδειξας; ἄνθρωπον παριόντα ταπεινόν, μεμψίμοιρον, ὀξύθυμον, δειλόν, πάντα μεμφόμενον, πᾶσιν ἐγκαλοῦντα, μηδέποτε ἡσυχίαν ἄγοντα, πέρπερον· ταῦτα ἡμῖν ἔδειξας.
3.2.15 Şimdi git, Arkhedemos oku; sonra bir fare düşüp tıkırdarsa ödün patlar. Çünkü seni de falancanın, o neydi adı, Krinis'in ölümü bekliyor. O da Arkhedemos'u anladığı için büyükleniyordu.
ἄπελθε νῦν καὶ ἀναγίγνωσκε Ἀρχέδημον· εἶτα μῦς ἂν καταπέσῃ καὶ ψοφήσῃ, ἀπέθανες. τοιοῦτος γάρ σε μένει θάνατος, οἷον καὶ τὸν — τίνα ποτʼ ἐκεῖνον; — τὸν Κρῖνιν. καὶ ἐκεῖνος μέγα ἐφρόνει, ὅτι ἐνόει Ἀρχέδημον.
3.2.16 Zavallı, seni hiç ilgilendirmeyen şu şeyleri bırakmak istemiyor musun? Bunlar, onları kargaşasız öğrenebilenlere yakışır; "Öfkelenmiyorum, üzülmüyorum, kıskanmıyorum, engellenmiyorum, zorlanmıyorum" diyebilenlere. "Bana ne kaldı? Boş vaktim var, huzurluyum.
τάλας, οὐ θέλεις ἀφεῖναι ταῦτα τὰ μηδὲν πρὸς σέ; πρέπει ταῦτα τοῖς δυναμένοις δίχα ταραχῆς αὐτὰ μανθάνειν, οἷς ἔξεστιν εἰπεῖν οὐκ ὀργίζομαι, οὐ λυποῦμαι, οὐ φθονῶ, οὐ κωλύομαι, οὐκ ἀναγκάζομαι. τί μοι λοιπόν; εὐσχολῶ, ἡσυχίαν ἄγω.
3.2.17 Akıl yürütmelerin değişkenliğiyle nasıl uğraşmak gerektiğine bakalım; bir varsayım alan kişinin nasıl saçmaya sürüklenmeyeceğine bakalım." Bunlar böylelerine göredir.
ἴδωμεν, πῶς περὶ τὰς μεταπτώσεις τῶν λόγων δεῖ ἀναστρέφεσθαι· ἴδωμεν, πῶς ὑπόθεσίν τις λαβὼν εἰς οὐδὲν ἄτοπον ἀπαχθήσεται. ἐκείνων ἐστὶ ταῦτα.
3.2.18 Mutlu olanlara ateş yakmak, yemek yemek, hatta şarkı söyleyip dans etmek yakışır; ama gemi batarken sen gelmiş yelkenleri açıyorsun.
τοῖς εὖ παθοῦσι πρέπει πῦρ καίειν, ἀριστᾶν, ἂν οὕτως τύχῃ, καὶ ᾁδειν καὶ ὀρχεῖσθαι· βυθιζομένου δὲ τοῦ πλοίου σύ μοι παρελθὼν ἐπαίρεις τοὺς σιφάρους.
3.3.13. Bölüm: İyi Kişinin Malzemesi Nedir ve Neye Özellikle Çalışmalıdır
İyi ve soylu insanın malzemesi kendi yönetici yetisidir; hekimin ve masörün malzemesi beden, çiftçinin malzemesi tarladır. İyi ve soylu insanın işi tasavvurları tabiata uygun kullanmaktır.
ὕλη τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ τὸ ἴδιον ἡγεμονικόν, τὸ σῶμα δʼ ἰατροῦ καὶ [ἀπ]ἀλείπτου, ὁ ἀγρὸς γεωργοῦ ὕλη· ἔργον δὲ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ τὸ χρῆσθαι ταῖς φαντασίαις κατὰ φύσιν.
3.3.2 Her ruh tabiatça doğruyu onaylamaya, yanlışı reddetmeye, belirsiz olanda yargısını askıya almaya yatkındır; aynı şekilde iyiye istekle, kötüye kaçınmayla, ne iyi ne kötü olana da ikisi dışında bir biçimde hareket eder.
πέφυκεν δὲ πᾶσα ψυχὴ ὥσπερ τῷ ἀληθεῖ ἐπινεύειν, πρὸς τὸ ψεῦδος ἀνανεύειν, πρὸς τὸ ἄδηλον ἐπέχειν, οὕτως πρὸς μὲν τὸ ἀγαθὸν ὀρεκτικῶς κινεῖσθαι, πρὸς δὲ τὸ κακὸν ἐκκλιτικῶς, πρὸς δὲ τὸ μήτε κακὸν μήτʼ ἀγαθὸν οὐδετέρως.
3.3.3 Nasıl ki sarraf da sebzeci de Caesar'ın parasını reddedemez, gösterirsen istese de istemese de karşılığında satılan şeyi vermek zorundadır, ruhta da durum böyledir.
ὡς γὰρ τὸ τοῦ Καίσαρος νόμισμα οὐκ ἔξεστιν ἀποδοκιμάσαι τῷ τραπεζίτῃ οὐδὲ τῷ λαχανοπώλῃ, ἀλλʼ ἂν δείξῃς, θέλει οὐ θέλει, προέσθαι αὐτὸν δεῖ τὸ ἀντʼ αὐτοῦ πωλούμενον, οὕτως ἔχει καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς.
3.3.4 İyi görününce hemen kendine, kötü görününce kendinden uzağa hareket ettirir. Ruh, açık bir iyilik tasavvurunu Caesar'ın parasından daha fazla asla reddetmez. İnsanın da tanrının da bütün hareketi buna bağlıdır.
τὸ ἀγαθὸν φανὲν εὐθὺς ἐκίνησεν ἐφʼ αὑτό, τὸ κακὸν ἀφʼ αὑτοῦ. οὐδέποτε δʼ ἀγαθοῦ φαντασίαν ἐναργῆ ἀποδοκιμάσει ψυχή, οὐ μᾶλλον ἢ τὸ Καίσαρος νόμισμα. ἔνθεν ἐξήρτηται πᾶσα κίνησις καὶ ἀνθρώπου καὶ θεοῦ.
3.3.5Bu yüzden iyi, her türlü yakınlıktan önce gelir. "Benim babayla işim yok, iyiyle işim var." "Bu kadar katı mısın?" "Tabiatım böyle; tanrının bana verdiği para bu."
διὰ τοῦτο πάσης οἰκειότητος προκρίνεται τὸ ἀγαθόν. οὐδὲν ἐμοὶ καὶ τῷ πατρί, ἀλλὰ τῷ ἀγαθῷ. οὕτως εἶ σκληρός; οὕτως γὰρ πέφυκα· τοῦτό μοι τὸ νόμισμα δέδωκεν ὁ θεός.
3.3.6 Bu yüzden iyi, güzelden ve adil olandan başka bir şeyse, baba da, kardeş de, vatan da, her şey de gider.
διὰ τοῦτο, εἰ τοῦ καλοῦ καὶ δικαίου τὸ ἀγαθὸν ἕτερόν ἐστιν, οἴχεται καὶ πατὴρ καὶ ἀδελφὸς καὶ πατρὶς καὶ πάντα τὰ πράγματα.
3.3.7 "Sen sahip ol diye ben kendi iyimi göz ardı edip sana mı bırakayım? Karşılığında ne alacağım?" "Ben senin babanım." "Ama iyi değilsin." "Ben senin kardeşinim."
ἀλλʼ ἐγὼ τὸ ἐμὸν ἀγαθὸν ὑπερίδω, ἵνα σὺ σχῇς, καὶ παραχωρήσω σοι; ἀντὶ τίνος; πατήρ σου εἰμί. ἀλλʼ οὐκ ἀγαθόν. ἀδελφός σου εἰμί.
3.3.8 "Ama iyi değilsin." Ama iyiyi doğru prohairesiste konumlandırırsak, ilişkileri gözetmenin kendisi iyi olur; dış şeylerden vazgeçen kişi de iyiye ulaşmış olur.
ἀλλʼ οὐκ ἀγαθόν. ἐὰν δʼ ἐν ὀρθῇ προαιρέσει θῶμεν, αὐτὸ τὸ τηρεῖν τὰς σχέσεις ἀγαθὸν γίνεται· καὶ λοιπὸν ὁ τῶν ἐκτός τινων ἐκχωρῶν, οὗτος τοῦ ἀγαθοῦ τυγχάνει.
3.3.9 "Babam parayı alıyor." Ama zarar vermiyor. "Tarlanın çoğu kardeşimin olacak." İstediği kadar olsun. Saygını, güvenilirliğini, kardeş sevgini de alacak mı?
αἴρει τὰ χρήματα ὁ πατήρ. ἀλλʼ οὐ βλάπτει. ἕξει τὸ πλέον τοῦ ἀγροῦ ὁ ἀδελφός. ὅσον καὶ θέλει. μή τι οὖν τοῦ αἰδήμονος, μή τι τοῦ πιστοῦ, μή τι τοῦ φιλαδέλφου;
3.3.10 Bu mülkten kim atabilir? Zeus bile atamaz. İstemedi de zaten, bunu benim elime verdi, kendisinde olduğu gibi engellenmez, zorlanamaz, köstek vurulamaz olarak verdi.
ἐκ ταύτης γὰρ τῆς οὐσίας τίς δύναται ἐκβαλεῖν; οὐδʼ ὁ Ζεύς. οὐδὲ γὰρ ἠθέλησεν, ἀλλʼ ἐπʼ ἐμοὶ αὐτὸ ἐποίησεν καὶ ἔδωκεν οἷον εἶχεν αὐτός, ἀκώλυ[σ]τον, ἀνανάγκαστον, ἀπαραπόδιστον.
3.3.11Her insanın parası başka olunca, kim onu gösterirse karşılığında satılanı alır.
ὅταν οὖν ἄλλῳ ἄλλο τὸ νόμισμα ᾖ, ἐκεῖνό τις δείξας ἔχει τὸ ἀντʼ αὐτοῦ πιπρασκόμενον.
3.3.12 Eyalete hırsız bir vali geldi. Hangi parayı kullanıyor? Gümüşü. Göster ve istediğini al. Zina eden biri geldi. Hangi parayı kullanıyor? Kadınları. "Parayı al" diyor, "işi bana sat." Ver ve satın al.
ἐλήλυθεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν κλέπτης ἀνθύπατος. τίνι νομίσματι χρῆται; ἀργυρίῳ. δεῖξον καὶ ἀπόφερε ὃ θέλεις. ἐλήλυθεν μοιχός. τίνι νομίσματι χρῆται; κορασιδίοις. λάβε, φησίν, τὸ νόμισμα καὶ πώλησόν μοι τὸ πραγμάτιον. δὸς καὶ ἀγόραζε.
3.3.13 Bir başkasının başka bir düşkünlüğü vardır; ona parasını ver, istediğini al. Bir başkası av meraklısıdır; güzel bir at ya da köpek ver, ah vah ederek, inleyerek karşılığında istediğini satar. Çünkü onu içeriden, bu parayı koyan başka biri zorluyor.
ἄλλος περὶ παιδάρια ἐσπούδακεν. δὸς αὐτῷ τὸ νόμισμα καὶ λάβε ὃ θέλεις. ἄλλος φιλόθηρος. δὸς ἱππάριον καλὸν ἢ κυνάριον· οἰμώζων καὶ στένων πωλήσει ἀντʼ αὐτοῦ ὃ θέλεις. ἄλλος γὰρ αὐτὸν ἀναγκάζει ἔσωθεν, ὁ τὸ νόμισμα τοῦτο τεταχώς.
3.3.14İnsan kendini özellikle bu türde çalıştırmalıdır. Sabahleyin çıktığın anda kimi görürsen, kimi duyarsan incele, soruya cevap verir gibi cevap ver. Ne gördün? Güzel bir erkek ya da kadın mı? Kuralı uygula. Prohairesis dışında mı, içinde mi? Dışında: at gitsin.
πρὸς τοῦτο μάλιστα τὸ εἶδος αὑτὸν γυμναστέον. εὐθὺς ὄρθρου προελθὼν ὃν ἂν ἴδῃς, ὃν ἂν ἀκούσῃς, ἐξέταζε, ἀποκρίνου ὡς πρὸς ἐρώτημα. τί εἶδες; καλὸν ἢ καλήν; ἔπαγε τὸν κανόνα. ἀπροαίρετον ἢ προαιρετικόν; ἀπροαίρετον· αἶρε ἔξω.
3.3.15 Ne gördün? Çocuğunun ölümüne ağlayan birini mi? Kuralı uygula. Ölüm prohairesis dışındadır: aradan çıkar. Karşına bir konsül mü çıktı? Kuralı uygula. Konsüllük nasıl bir şeydir? Prohairesis dışında mı, içinde mi? Dışında: bunu da at, geçerli değil, çıkar, seni ilgilendirmez.
τί εἶδες; πενθοῦντʼ ἐπὶ τέκνου τελευτῇ; ἔπαγε τὸν κανόνα. ὁ θάνατός ἐστιν ἀπροαίρετον· αἶρε ἐκ τοῦ μέσου. ἀπήντησέ σοι ὕπατος; ἔπαγε τὸν κανόνα. ὑπατεία ποῖόν τι ἐστίν; ἀπροαίρετον ἢ προαιρετικόν; ἀπροαίρετον· αἶρε καὶ τοῦτο, οὐκ ἔστι δόκιμον· ἀπόβαλε, οὐδὲν πρὸς σέ.
3.3.16 Bunu yapsaydık, her gün sabahtan akşama buna çalışsaydık, tanrılar adına, bir şey olurdu.
καὶ τοῦτο εἰ ἐποιοῦμεν καὶ πρὸς τοῦτο ἠσκούμεθα καθʼ ἡμέραν ἐξ ὄρθρου μέχρι νυκτός, ἐγίνετο ἄν τι, νὴ τοὺς θεούς.
3.3.17 Şimdi ise hemen her tasavvurun önünde ağzımız açık kapılıyoruz, ancak okulda biraz uyanıyoruz; sonra dışarı çıkıp yas tutan birini görürsek "Mahvoldu" diyoruz, konsül görürsek "Ne bahtiyar", sürgün görürsek "Zavallı", yoksul görürsek "Bedbaht, yiyecek bir şeyi yok."
νῦν δʼ εὐθὺς ὑπὸ πάσης φαντασίας κεχηνότες λαμβανόμεθα καὶ μόνον, εἴπερ ἄρα, ἐν τῇ σχολῇ μικρόν τι διεγειρόμεθα· εἶτʼ ἐξελθόντες ἂν ἴδωμεν πενθοῦντα, λέγομεν ἀπώλετο· ἂν ὕπατον, μακάριος· ἂν ἐξωρισμένον, ταλαίπωρος· ἂν πένητα, ἄθλιος, οὐκ ἔχει πόθεν φάγῃ.
3.3.18 Bu kötü yargıları söküp atmak gerekir, buna yoğunlaşmak gerekir. Ağlamak, inlemek nedir? Yargı. Bahtsızlık nedir? Yargı. İç kavga, bölünme, kınama, suçlama, dinsizlik, gevezelik nedir?
ταῦτʼ οὖν ἐκκόπτειν δεῖ τὰ πονηρὰ δόγματα, περὶ τοῦτο συντετάσθαι. τί γάρ ἐστι τὸ κλαίειν καὶ οἰμώζειν; δόγμα. τί δυστυχία; δόγμα. τί στάσις, τί διχόνοια, τί μέμψις, τί κατηγορία, τί ἀσέβεια, τί φλυαρία;
3.3.19 Bunların hepsi yargıdan başka bir şey değildir, prohairesis dışındaki şeylerin iyi ve kötü olduğuna dair yargılardır. İnsan bunları prohairesis içindeki şeylere aktarsın, etrafındaki şeyler nasıl olursa olsun dingin olacağına kefil olurum.
ταῦτα πάντα δόγματά ἐστι καὶ ἄλλο οὐδὲν καὶ δόγματα περὶ τῶν ἀπροαιρέτων ὡς ὄντων ἀγαθῶν καὶ κακῶν. ταῦτά τις ἐπὶ τὰ προαιρετικὰ μεταθέτω, κἀγὼ αὐτὸν ἐγγυῶμαι ὅτι εὐσταθήσει, ὡς ἂν ἔχῃ τὰ περὶ αὐτόν.
3.3.20Ruh su dolu leğen gibidir, tasavvurlar da suya düşen ışık gibidir.
οἷόν ἐστιν ἡ λεκάνη τοῦ ὕδατος, τοιοῦτον ἡ ψυχή, οἷον ἡ αὐγὴ ἡ προσπίπτουσα τῷ ὕδατι, τοιοῦτον αἱ φαντασίαι.
3.3.21 Su hareket edince ışık da hareket ediyormuş gibi görünür, ama etmez.
ὅταν οὖν τὸ ὕδωρ κινηθῇ, δοκεῖ μὲν καὶ ἡ αὐγὴ κινεῖσθαι, οὐ μέντοι κινεῖται.
3.3.22 Biri başı dönünce de sanatlar ve aretēler değil, bunların üzerinde durduğu pneuma karışır; pneuma durulunca onlar da durulur.
καὶ ὅταν τοίνυν σκοτωθῇ τις, οὐχ αἱ τέχναι καὶ αἱ ἀρεταὶ συγχέονται, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα, ἐφʼ οὗ εἰσιν· καταστάντος δὲ καθίσταται κἀκεῖνα.
3.4.14. Bölüm: Tiyatroda Yakışıksız Biçimde Taraf Tutana
Epir valisi bir komedi oyuncusunu fazla yakışıksız biçimde tutmuş, bu yüzden halk içinde sövülmüştü. Sonra gelip Epiktetos'a sövüldüğünü anlattı, sövenlere öfkelendi. O da "Ne kötülük yaptılar ki? Onlar da senin gibi taraf tuttular" dedi.
τοῦ δʼ ἐπιτρόπου τῆς Ἠπείρου ἀκοσμότερον σπουδάσαντος κωμῳδῷ τινι καὶ ἐπὶ τούτῳ δημοσίᾳ λοιδορηθέντος, εἶτα ἑξῆς ἀπαγγείλαντος πρὸς αὐτόν, ὅτι ἐλοιδορήθη, καὶ ἀγανακτοῦντος πρὸς τοὺς λοιδορήσαντας Καὶ τί κακόν, ἔφη, ἐποίουν; ἐσπούδαζον καὶ οὗτοι ὡς καὶ σύ.
3.4.2 Vali "İnsan böyle mi taraf tutar?" deyince şöyle dedi: "Kendi yöneticilerini, Caesar'ın dostunu ve valisini böyle taraf tutarken gördükten sonra onlar da böyle taraf tutmayacak mıydı?
εἰπόντος δʼ ἐκείνου Οὕτως οὖν τις σπουδάζει; σέ, ἔφη, βλέποντες τὸν αὐτῶν ἄρχοντα, τοῦ Καίσαρος φίλον καὶ ἐπίτροπον, οὕτως σπουδάζοντα οὐκ ἔμελλον καὶ αὐτοὶ οὕτως σπουδάζειν;
3.4.3 Böyle taraf tutmamak gerekiyorsa sen de tutma; gerekiyorsa seni taklit ettiklerine neden kızıyorsun? Halk, üstün olan sizden başka kimi taklit edebilir? Tiyatroya geldiklerinde sizden başka kime bakarlar?
εἰ γὰρ μὴ δεῖ οὕτως σπουδάζειν, μηδὲ σὺ σπούδαζε· εἰ δὲ δεῖ, τί χαλεπαίνεις, εἴ σε ἐμιμήσαντο; τίνας γὰρ ἔχουσιν μιμήσασθαι οἱ πολλοὶ ἢ τοὺς ὑπερέχοντας ὑμᾶς; εἰς τίνας ἀπίδωσιν ἐλθόντες εἰς τὰ θέατρα ἢ ὑμᾶς;
3.4.4 'Bak, Caesar'ın valisi nasıl seyrediyor: bağırıyor, ben de bağırayım. Ayağa fırlıyor, ben de fırlayayım. Köleleri dağılıp bağırıyor; benim kölem yok, onların hepsinin yerine ben elimden geldiğince bağırayım.'
ὅρα πῶς ὁ ἐπίτροπος τοῦ Καίσαρος θεωρεῖ· κέκραγεν· κἀγὼ τοίνυν κραυγάσω. ἀναπηδᾷ· κἀγὼ ἀναπηδήσω. οἱ δοῦλοι αὐτοῦ διακάθηνται κραυγάζοντες· ἐγὼ δʼ οὐκ ἔχω δούλους· ἀντὶ πάντων αὐτὸς ὅσον δύναμαι κραυγάσω.
3.4.5 Öyleyse tiyatroya girdiğinde, başkalarına nasıl seyretmeleri gerektiğini gösteren bir ölçü ve örnek olarak girdiğini bilmelisin.
εἰδέναι σε οὖν δεῖ, ὅταν εἰσέρχῃ εἰς τὸ θέατρον, ὅτι κανὼν εἰσέρχῃ καὶ παράδειγμα τοῖς ἄλλοις, πῶς αὐτοὺς δεῖ θεωρεῖν.
3.4.6 Sana neden sövdüler? Çünkü her insan engelleyen şeyden nefret eder. Onlar falancanın taçlandırılmasını istiyordu, sen bir başkasının; onlar seni, sen onları engelliyordun. Sen daha güçlü çıktın; onlar da ellerinden geleni yaptılar, engelleyene sövdüler.
τί οὖν σε ἐλοιδόρουν; ὅτι πᾶς ἄνθρωπος μισεῖ τὸ ἐμποδίζον. ἐκεῖνοι στεφανωθῆναι ἤθελον τὸν δεῖνα, σὺ ἕτερον· ἐκεῖνοι σοὶ ἐνεπόδιζον καὶ σὺ ἐκείνοις. σὺ εὑρίσκου ἰσχυρότερος· ἐκεῖνοι ὃ ἐδύναντο ἐποίουν, ἐλοιδόρουν τὸ ἐμποδίζον.
3.4.7 Peki ne istiyorsun? Sen istediğini yapacaksın, onlar istediklerini söylemeyecek mi? Bunda şaşılacak ne var? Çiftçiler Zeus onları engelleyince ona sövmüyor mu? Denizciler sövmüyor mu? Caesar'a sövmekten vazgeçiyorlar mı?
τί οὖν θέλεις; ἵνα σὺ μὲν ποιῇς ὃ θέλεις, ἐκεῖνοι δὲ μηδʼ εἴπωσιν ἃ θέλουσιν; καὶ τί θαυμαστόν; οἱ γεωργοὶ τὸν Δία οὐ λοιδοροῦσιν, ὅταν ἐμποδίζωνται ὑπʼ αὐτοῦ; οἱ ναῦται οὐ λοιδοροῦσι; τὸν Καίσαρα παύονται λοιδοροῦντες;
3.4.8 Peki Zeus bilmiyor mu? Söylenenler Caesar'a bildirilmiyor mu? O ne yapıyor? Biliyor ki kendisine söven herkesi cezalandırsa yönetecek kimse kalmayacak.
τί οὖν; οὐ γιγνώσκει ὁ Ζεύς; τῷ Καίσαρι οὐκ ἀπαγγέλλονται τὰ λεγόμενα; τί οὖν ποιεῖ; οἶδεν ὅτι, ἂν πάντας τοὺς λοιδοροῦντας κολάζῃ, οὐχ ἕξει τίνων ἄρξει.
3.4.9 Peki tiyatroya girerken 'Haydi, Sophron taçlandırılsın' mı demek gerekirdi? Hayır, 'Haydi, bu konuda prohairesisimi tabiata uygun tutayım' demek gerekirdi.
τί οὖν; ἔδει εἰσερχόμενον εἰς τὸ θέατρον τοῦτο εἰπεῖν ἄγε ἵνα Σώφρων στεφανωθῇ; ἀλλʼ ἐκεῖνο ἄγε ἵνα τηρήσω τὴν ἐμαυτοῦ προαίρεσιν ἐπὶ ταύτης τῆς ὕλης κατὰ φύσιν ἔχουσαν.
3.4.10 Bana benden sevgili kimse yok; bir başkası komedide kazansın diye zarar görmem gülünç olur.
ἐμοὶ παρʼ ἐμὲ φίλτερος οὐδείς· γελοῖον οὖν, ἵνʼ ἄλλος νικήσῃ κωμῳδῶν, ἐμὲ βλάπτεσθαι.
3.4.11 'Peki kimin kazanmasını isteyeyim?' Kazananın; böylece her zaman istediğin kazanır. 'Ama Sophron'un taçlandırılmasını istiyorum.' Evinde dilediğin kadar yarışma düzenle, onu Nemea'da, Pythia'da, İsthmia'da, Olimpia'da galip ilan et. Ama açıkta fazlasını isteme, ortak olanı kapma. Yoksa sövülmeye katlan.
— τίνα οὖν θέλω νικῆσαι; — τὸν νικῶντα· καὶ οὕτως ἀεὶ νικήσει, ὃν θέλω. — ἀλλὰ θέλω στεφανωθῆναι Σώφρονα. — ἐν οἴκῳ ὅσους θέλεις ἀγῶνας ἄγων ἀνακήρυξον αὐτὸν Νέμεα, Πύθια, Ἴσθμια, Ὀλύμπια· ἐν φανερῷ δὲ μὴ πλεονέκτει μηδʼ ὑφάρπαζε τὸ κοινόν. εἰ δὲ μή, ἀνέχου λοιδορούμενος·
3.4.12 Çünkü halkla aynı şeyleri yaptığında kendini onlarla aynı düzeye koymuş olursun."
ὡς, ὅταν ταὐτὰ ποιῇς τοῖς πολλοῖς, εἰς ἴσον ἐκείνοις καθιστᾷς σαυτόν.
3.5.15. Bölüm: Hastalık Yüzünden Ayrılanlara
Biri "Burada hastayım, eve dönmek istiyorum" diyor.
νοσῶ, φησίν, ἐνθάδε καὶ βούλομαι ἀπιέναι εἰς οἶκον.
3.5.2 Evde hasta olmaz mıydın sanki? Burada prohairesisini düzeltmeye yarayacak bir şey yapıp yapmadığına bakmıyor musun? Hiçbir şey elde etmiyorsan boşuna gelmişsin.
— ἐν οἴκῳ γὰρ ἄνοσος ἦς σύ; οὐ σκοπεῖς, εἴ τι ποιεῖς ἐνθάδε τῶν πρὸς τὴν προαίρεσιν τὴν σαυτοῦ φερόντων, ἵνʼ ἐπανορθωθῇ; εἰ μὲν γὰρ μηδὲν ἀνύεις, περισσῶς καὶ ἦλθες.
3.5.3 Git, evdekilerle ilgilen. Yönetici yetin tabiata uygun duruma gelemiyorsa tarlacığın gelebilir: paracığını artırırsın, babana yaşlılığında bakarsın, meydanda dolaşırsın, makam sahibi olursun; kötü biri olarak bundan sonra ne yaparsan kötü yaparsın.
ἄπιθι, ἐπιμελοῦ τῶν ἐν οἴκῳ. εἰ γὰρ μὴ δύναταί σου τὸ ἡγεμονικὸν σχεῖν κατὰ φύσιν, τό γʼ ἀγρίδιον δυνήσεται· τό γε κερμάτιον αὐξήσεις, τὸν πατέρα γηροκομήσεις, ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀναστραφήσῃ, ἄρξεις· κακὸς κακῶς τί ποτε ποιήσεις τῶν ἑξῆς.
3.5.4 Ama birtakım kötü yargıları atıp yerlerine başkalarını aldığının, kendi konumunu prohairesis dışındaki şeylerden prohairesis içindekilere taşıdığının, "Vah bana" dediğinde bunu babandan, kardeşinden ötürü değil kendinden ötürü söylediğinin farkındaysan hâlâ hastalığı hesaba katar mısın?
εἰ δὲ παρακολουθεῖς σαυτῷ, ὅτι ἀποβάλλεις τινὰ δόγματα φαῦλα καὶ ἄλλʼ ἀντʼ αὐτῶν ἀναλαμβάνεις καὶ τὴν σαυτοῦ στάσιν μετατέθεικας ἀπὸ τῶν ἀπροαιρέτων ἐπὶ τὰ προαιρετικά, κἄν ποτʼ εἴπῃς οἴμοι, οὐ λέγεις διὰ τὸν πατέρα, τὸν ἀδελφόν, ἀλλὰ διʼ ἐμέ, ἔτι ὑπολογίζῃ νόσον;
3.5.5 Hastalığın da ölümün de bizi bir şey yaparken yakalaması gerektiğini bilmiyor musun? Çiftçiyi çiftçilik yaparken, denizciyi denizdeyken yakalarlar.
οὐκ οἶδας, ὅτι καὶ νόσος καὶ θάνατος καταλαβεῖν ἡμᾶς ὀφείλουσίν τί ποτε ποιοῦντας; τὸν γεωργὸν γεωργοῦντα καταλαμβάνουσι, τὸν ναυτικὸν πλέοντα.
3.5.6 Sen ne yaparken yakalanmak istiyorsun? Bir şey yaparken yakalanman gerekiyor. Yakalanmak için bundan daha iyi bir işin varsa onu yap.
σὺ τί θέλεις ποιῶν καταληφθῆναι; τί ποτε μὲν γὰρ ποιοῦντά σε δεῖ καταληφθῆναι. εἴ τι ἔχεις τούτου κρεῖσσον ποιῶν καταληφθῆναι, ποίει ἐκεῖνο.
3.5.7 Bana gelince, prohairesisimden başka hiçbir şeyle ilgilenmezken yakalanmak nasip olsun: tutkusuz, engellenmez, zorlanamaz, özgür olması için.
ἐμοὶ μὲν γὰρ καταληφθῆναι γένοιτο μηδενὸς ἄλλου ἐπιμελουμένῳ ἢ τῆς προαιρέσεως τῆς ἐμῆς, ἵνʼ ἀπαθής, ἵνʼ ἀκώλυτος, ἵνʼ ἀνανάγκαστος, ἵνʼ ἐλεύθερος.
3.5.8Bununla uğraşırken bulunmak istiyorum ki tanrıya şöyle diyebileyim: "Buyruklarını çiğnedim mi? Verdiğin yetenekleri başka şeyler için kullandım mı? Hisleri, ön kavramları başka türlü kullandım mı? Seni hiç suçladım mı?
ταῦτα ἐπιτηδεύων θέλω εὑρεθῆναι, ἵνʼ εἰπεῖν δύνωμαι τῷ θεῷ μή τι παρέβην σου τὰς ἐντολάς; μή τι πρὸς ἄλλα ἐχρησάμην ταῖς ἀφορμαῖς ἃς ἔδωκας; μή τι ταῖς αἰσθήσεσιν ἄλλως, μή τι ταῖς προλήψεσιν; μή τί σοί ποτʼ ἐνεκάλεσα;
3.5.9 Yönetimini kınadım mı? Sen istediğinde hastalandım; başkaları da hastalanır, ama ben isteyerek hastalandım. Sen istediğinde yoksul oldum, ama sevinerek. Makam sahibi olmadım, çünkü sen istemedin; hiç makam arzulamadım. Bu yüzden beni daha asık suratlı gördün mü? Yanına hep güler yüzle, ne buyursan, ne işaret etsen yapmaya hazır gelmedim mi?
μή τι ἐμεμψάμην σου τὴν διοίκησιν; ἐνόσησα, ὅτε ἠθέλησας· καὶ οἱ ἄλλοι, ἀλλʼ ἐγὼ ἑκών. πένης ἐγενόμην σου θέλοντος, ἀλλὰ χαίρων. οὐκ ἦρξα, ὅτι σὺ οὐκ ἠθέλησας· οὐδέποτʼ ἐπεθύμησα ἀρχῆς. μή τί με τούτου ἕνεκα στυγνότερον εἶδες; μὴ οὐ προσῆλθόν σοί ποτε φαιδρῷ τῷ προσώπῳ, ἕτοιμος εἴ τι ἐπιτάσσεις, εἴ τι σημαίνεις;
3.5.10 Şimdi bayramdan ayrılmamı istiyorsun; gidiyorum, seninle bayram etmeye, işlerini görmeye, yönetimini izlemeye beni layık gördüğün için sana bütün şükranlarımı sunuyorum."
νῦν με θέλεις ἀπελθεῖν ἐκ τῆς πανηγύρεως· ἄπειμι, χάριν σοι ἔχω πᾶσαν, ὅτι ἠξίωσάς με συμπανηγυρίσαι σοι καὶ ἰδεῖν ἔργα τὰ σὰ καὶ τῇ διοικήσει σου συμπαρακολουθῆσαι [σοί].
3.5.11 Ölüm beni bunları düşünürken, bunları yazarken, bunları okurken yakalasın.
ταῦτά με ἐνθυμούμενον, ταῦτα γράφοντα, ταῦτα ἀναγιγνώσκοντα καταλάβοι ὁ θάνατος.
3.5.12"Ama hasta olduğumda annem başımı tutmayacak." Öyleyse annene git; başın tutularak hasta olmaya layıksın.
ἀλλʼ ἡ μήτηρ μου τὴν κεφαλὴν νοσοῦντος οὐ κρατήσει. — ἄπιθι τοίνυν πρὸς τὴν μητέρα· ἄξιος γὰρ εἶ τὴν κεφαλὴν κρατούμενος νοσεῖν.
3.5.13 "Ama evde güzel bir yatakta yatıyordum." Git yatağına; sağlıklıyken bile böyle bir yatakta yatmaya layıksın. Orada yapabileceklerini kaybetme.
— ἀλλʼ ἐπὶ κλιναρίου κομψοῦ ἐν οἴκῳ κατεκείμην. — ἄπιθί σου ἐπὶ τὸ κλινάριον· ἢ ὑγιαίνων ἄξιος εἶ ἐπὶ τοιούτου κατακεῖσθαι. μὴ τοίνυν ἀπόλλυε, ἃ δύνασαι ἐκεῖ ποιεῖν.
3.5.14 Peki Sokrates ne diyor? "Biri tarlasını, biri atını iyileştirmekten sevinç duyar; ben de her gün kendimin daha iyi olduğunu izlemekten sevinç duyarım."
ἀλλʼ ὁ Σωκράτης τί λέγει; ὥσπερ ἄλλος τις, φησίν, χαίρει[ν] τὸν ἀγρὸν τὸν αὑτοῦ ποιῶν κρείσσονα, ἄλλος τὸν ἵππον, οὕτως ἐγὼ καθʼ ἡμέραν χαίρω παρακολουθῶν ἐμαυτῷ βελτίονι γινομένῳ.
3.5.15 "Ne bakımdan daha iyi? Üslup bakımından mı?" Be adam, sözünü bil. "Teoremcikler bakımından mı?" Ne yapıyorsun?
— πρὸς τί; μή τι πρὸς λεξείδια; — ἄνθρωπε, εὐφήμει. — μή τι πρὸς θεωρημάτια; — τί ποιεῖς; —
3.5.16 "Oysa filozofların başka neyle uğraştığını görmüyorum." Hiç kimseyi, ne tanrıyı ne insanı suçlamamak, kimseyi kınamamak, her zaman aynı yüzle girip çıkmak sana hiçbir şey değil mi geliyor?
καὶ μὴν οὐ βλέπω, τί ἐστιν ἄλλο, περὶ ὃ ἀσχολοῦνται οἱ φιλόσοφοι. — οὐδέν σοι δοκεῖ εἶναι τὸ μηδέποτε ἐγκαλέσαι τινί, μὴ θεῷ, μὴ ἀνθρώπῳ· μὴ μέμψασθαι μηδένα· τὸ αὐτὸ πρόσωπον ἀεὶ καὶ ἐκφέρειν καὶ εἰσφέρειν;
3.5.17 Sokrates'in bildiği buydu, yine de bir şey bildiğini ya da öğrettiğini hiç söylemedi. Biri üslup ya da teoremcik isterse onu Protagoras'a, Hippias'a götürürdü; sebze aramaya gelseydi bostancıya götürürdü. Peki hanginizde bu hedef var?
ταῦτα ἦν, ἃ ᾔδει ὁ Σωκράτης, καὶ ὅμως οὐδέποτε εἶπεν, ὅτι οἶδέν τι ἢ διδάσκει. εἰ δέ τις λεξείδια ᾔτει ἢ θεωρημάτια, ἀπῆγεν πρὸς Πρωταγόραν, πρὸς Ἱππίαν. καὶ γὰρ εἰ λάχανά τις ζητῶν ἐλήλυθεν, πρὸς τὸν κηπουρὸν ἂν αὐτὸν ἀπήγαγεν· τίς οὖν ὑμῶν ἔχει ταύτην τὴν ἐπιβολήν;
3.5.18 Olsaydı hastalanmaya da aç kalmaya da ölmeye de sevinirdiniz.
ἐπεί τοι εἰ εἴχετε, καὶ ἐνοσεῖτε ἂν ἡδέως καὶ ἐπεινᾶτε καὶ ἀπεθνῄσκετε.
3.5.19 İçinizden güzel bir kadına âşık olan varsa doğru söylediğimi bilir.
εἴ τις ὑμῶν ἠράσθη κορασίου κομψοῦ, οἶδεν ὅτι ἀληθῆ λέγω.
3.6.16. Bölüm: Dağınık Sözler
Biri, logos şimdi daha çok işlendiği hâlde eskiden ilerlemenin neden daha büyük olduğunu sorunca,
πυθομένου δέ τινος, πῶς νῦν μᾶλλον ἐκπεπονημένου τοῦ λόγου πρότερον μείζονες προκοπαὶ ἦσαν,
3.6.2 "Ne bakımdan işlendi, ne bakımdan ilerleme eskiden daha büyüktü?" dedi. "Şimdi hangi bakımdan işlendiyse ilerleme de şimdi o bakımdan bulunur.
κατὰ τί, ἔφη, ἐκπεπόνηται καὶ κατὰ τί μείζους αἱ προκοπαὶ τότε ἦσαν; καθὸ γὰρ νῦν ἐκπεπόνηται, κατὰ τοῦτο καὶ προκοπαὶ νῦν εὑρεθήσονται.
3.6.3 Şimdi kıyasları çözümlemek için işleniyor ve bunda ilerleme var; eskiden yönetici yetiyi tabiata uygun tutmak için işleniyordu ve ilerleme de bundaydı.
καὶ νῦν μὲν ὥστε συλλογισμοὺς ἀναλύειν ἐκπεπόνηται καὶ προκοπαὶ γίνονται· τότε δʼ ὥστε τὸ ἡγεμονικὸν κατὰ φύσιν ἔχον τηρῆσαι καὶ ἐξεπονεῖτο καὶ προκοπαὶ ἦσαν.
3.6.4 Öyleyse bunları karıştırma, başka bir şeye çalışırken başka bir şeyde ilerleme arama. Ama bakalım aramızda kendini tabiata uygun tutup öyle yaşamaya yoğunlaşan biri ilerlemiyor mu? Hiç kimseyi bulamazsın."
μὴ οὖν ἐνάλλασσε μηδὲ ζήτει, ὅταν ἄλλο ἐκπονῇς, ἐν ἄλλῳ προκόπτειν. ἀλλʼ ἴδε, εἴ τις ἡμῶν πρὸς τούτῳ ὤν, ὥστε κατὰ φύσιν ἔχειν καὶ διεξάγειν, οὐ προκόπτει. οὐδένα γὰρ εὑρήσεις.
3.6.5Erdemli insan yenilmezdir; çünkü üstün olmadığı yerde yarışmaz.
ὁ σπουδαῖος ἀήττητος· ἢ γὰρ οὐκ ἀγωνίζεται, ὅπου μὴ κρείσσων, εἰ μὴ ὅπου κρείσσων ἐστίν.
3.6.6 Tarlayı istiyorsan al; köleleri al, makamı al, bedenciği al. Ama isteğini başarısız, kaçınmasını içine düşer kılamazsın.
εἰ κατὰ τὸν ἀγρὸν θέλεις, λάβε· λάβε τοὺς οἰκέτας, λάβε τὴν ἀρχήν, λάβε τὸ σωμάτιον. τὴν δʼ ὄρεξιν οὐ ποιήσεις ἀποτευκτικὴν οὐδὲ τὴν ἔκκλισιν περιπτωτικήν.
3.6.7 O yalnız prohairesis içindeki şeylerle ilgili yarışmaya girer; nasıl yenilmez olmasın?
εἰς τοῦτον μόνον τὸν ἀγῶνα καθίησιν τὸν περὶ τῶν προαιρετικῶν· πῶς οὖν οὐ μέλλει ἀήττητος εἶναι;
3.6.8Biri ortak nousun ne olduğunu sorunca şöyle dedi: "Yalnızca sesleri ayırt eden işitmeye ortak işitme denir, notaları ayırt eden işitme ise artık ortak değil, sanata ait olur. Bunun gibi, büsbütün bozulmamış insanların ortak yetenekleriyle gördüğü bazı şeyler vardır. Böyle bir duruma ortak nous denir."
πυθομένου δέ τινος, τί ἐστιν ὁ κοινὸς νοῦς, Ὥσπερ, φησίν, κοινή τις ἀκοὴ λέγοιτʼ ἂν ἡ μόνον φωνῶν διακριτική, ἡ δὲ τῶν φθόγγων οὐκέτι κοινή, ἀλλὰ τεχνική, οὕτως ἐστί τινα, ἃ οἱ μὴ παντάπασιν διεστραμμένοι τῶν ἀνθρώπων κατὰ τὰς κοινὰς ἀφορμὰς ὁρῶσιν. ἡ τοιαύτη κατάστασις κοινὸς νοῦς καλεῖται.
3.6.9Yumuşak gençleri teşvik etmek kolay değildir; peyniri de oltayla tutamazsın. Yetenekli olanlar ise vazgeçirmeye çalışsan bile logosa daha çok sarılır.
τῶν νέων τοὺς μαλακοὺς οὐκ ἔστι προτρέψαι ῥᾴδιον· οὐδὲ γὰρ τυρὸν ἀγκίστρῳ λαβεῖν· οἱ δʼ εὐφυεῖς, κἂν ἀποτρέπῃς, ἔτι μᾶλλον ἔχονται τοῦ λόγου.
3.6.10 Bu yüzden Rufus da çoğunu vazgeçirmeye çalışır, bunu yeteneklilerle yeteneksizleri ayırmak için bir sınav olarak kullanırdı. Şöyle derdi: "Taş yukarı atılsa da yapısı gereği aşağı, yere düşer; yetenekli insan da, biri onu ne kadar çok iterse doğduğu şeye o kadar çok yönelir."
διὸ καὶ ὁ Ῥοῦφος τὰ πολλὰ ἀπέτρεπεν τούτῳ δοκιμαστηρίῳ χρώμενος τῶν εὐφυῶν καὶ ἀφυῶν. ἔλεγε γὰρ ὅτι ὡς ὁ λίθος, κἂν ἀναβάλῃς, ἐνεχθήσεται κάτω ἐπὶ γῆν κατὰ τὴν αὑτοῦ κατασκευήν, οὕτως καὶ ὁ εὐφυής, ὅσῳ μᾶλλον ἀποκρούεταί τις αὐτόν, τοσούτῳ μᾶλλον νεύει ἐφʼ ὃ πέφυκεν.
3.7.17. Bölüm: Hür Şehirlerin Epikurosçu Denetçisine
Hür şehirlerin denetçisi (bu adam bir Epikurosçuydu) yanına geldiğinde şöyle dedi: "Bizim gibi sıradan insanların sizden, filozoflardan, dünyada en üstün olanın ne olduğunu sorması yerinde olur; tıpkı yabancı bir şehre gelenlerin vatandaşlara ve bilenlere sorması gibi. Böylece biz de onlar gibi öğrenip şehrin görülecek yerlerini gezip görelim.
τοῦ δὲ διορθωτοῦ εἰσελθόντος πρὸς αὐτὸν (ἦν δʼ οὗτος Ἐπικούρειος) ἄξιον, ἔφη, τοὺς ἰδιώτας ἡμᾶς παρʼ ὑμῶν τῶν φιλοσόφων πυνθάνεσθαι, καθάπερ τοὺς εἰς ξένην πόλιν ἐλθόντας παρὰ τῶν πολιτῶν καὶ εἰδότων, τί κράτιστόν ἐστιν ἐν κόσμῳ, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἱστορήσαντες μετίωμεν, ὡς ἐκεῖνοι τὰ ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ θεώμεθα.
3.7.2 İnsanda üç şey bulunduğuna, ruh, beden ve dış şeyler olduğuna neredeyse kimse itiraz etmez. Geri kalanı, en üstünün ne olduğunu söylemek size düşer. İnsanlara ne diyeceğiz?
ὅτι μὲν γὰρ τρία ἐστὶ περὶ τὸν ἄνθρωπον, ψυχὴ καὶ σῶμα καὶ τὰ ἐκτός, σχεδὸν οὐδεὶς ἀντιλέγει· λοιπὸν ὑμέτερόν ἐστιν ἀποκρίνασθαι, τί ἐστι τὸ κράτιστον. τί ἐροῦμεν τοῖς ἀνθρώποις;
3.7.3 Ten mi? Maximus kışın, oğluna eşlik ederek Kassiope'ye kadar tenden haz almak için mi denize açıldı?"
τὴν σάρκα; καὶ διὰ ταύτην Μάξιμος ἔπλευσεν μέχρι Κασσιόπης χειμῶνος μετὰ τοῦ υἱοῦ προπέμπων, ἵνʼ ἡσθῇ τῇ σαρκί;
3.7.4Adam bunu reddedip "Asla" deyince, "En üstün olana gayret göstermek yerinde değil midir?" dedi. "Her şeyden çok yerindedir." "Peki tenden daha üstün neyimiz var?" "Ruh" dedi. "En üstünün iyileri mi daha üstündür, daha aşağı olanın mı?"
ἀρνησαμένου δʼ ἐκείνου καὶ εἰπόντος Μὴ γένοιτο· οὐ προσήκει περὶ τὸ κράτιστον ἐσπουδακέναι; — πάντων μάλιστα προσήκει. — τί οὖν κρεῖσσον ἔχομεν τῆς σαρκός; — τὴν ψυχήν, ἔφη. — ἀγαθὰ δὲ τὰ τοῦ κρατίστου κρείττονά ἐστιν ἢ τὰ τοῦ φαυλοτέρου;
3.7.5 "En üstününkiler." "Ruhun iyileri prohairesis içinde midir, dışında mı?" "İçinde." "Öyleyse ruhsal haz prohairesis içinde midir?"
— τὰ τοῦ κρατίστου. — ψυχῆς δὲ ἀγαθὰ πότερον προαιρετικά ἐστιν ἢ ἀπροαίρετα; — προαιρετικά. — προαιρετικὸν οὖν ἐστιν ἡ ἡδονὴ ἡ ψυχική;
3.7.6 "Evet" dedi. "Bu haz ne üzerine doğar? Kendisi üzerine mi? Bu düşünülemez; çünkü önce gelen bir iyi ousiası bulunmalıdır ki ona ulaştığımızda ruhça haz alalım." Bunu da kabul etti. "Öyleyse bu ruhsal hazzı ne üzerine duyacağız?
— ἔφη. — αὕτη δʼ ἐπὶ τίσιν γίνεται; πότερον ἐφʼ αὑτῇ; ἀλλʼ ἀδιανόητόν ἐστιν· προηγουμένην γάρ τινα ὑφεστάναι δεῖ οὐσίαν τοῦ ἀγαθοῦ, ἧς τυγχάνοντες ἡσθησόμεθα κατὰ ψυχήν. — ὡμολόγει καὶ τοῦτο. — ἐπὶ τίνι οὖν ἡσθησόμεθα ταύτην τὴν ψυχικὴν ἡδονήν;
3.7.7 Ruhun iyileri üzerine ise, iyinin ousiası bulunmuş demektir. Çünkü iyi bir şey, makul olarak sevindiğimiz başka bir şey olamaz; önce gelen iyi değilse sonradan gelen de iyi olamaz. Sonradan gelenin makul olması için önce gelenin iyi olması gerekir.
εἰ γὰρ ἐπὶ τοῖς ψυχικοῖς ἀγαθοῖς, εὕρηται ἡ οὐσία τοῦ ἀγαθοῦ. οὐ γὰρ δύναται ἄλλο μὲν εἶναι ἀγαθόν, ἄλλο δʼ ἐφʼ ᾧ εὐλόγως ἐπαιρόμεθα, οὐδὲ τοῦ προηγουμένου μὴ ὄντος ἀγαθοῦ τὸ ἐπιγέννημα ἀγαθὸν εἶναι. ἵνα γὰρ εὔλογον ᾖ τὸ ἐπιγέννημα, τὸ προηγούμενον δεῖ ἀγαθὸν εἶναι.
3.7.8 Ama aklınız varsa bunu söylemezsiniz; çünkü hem Epikuros'la hem öteki öğretilerinizle tutarsız konuşmuş olursunuz.
ἀλλʼ οὐ μὴ εἴπητε φρένας ἔχοντες· ἀνακόλουθα γὰρ ἐρεῖτε καὶ Ἐπικούρῳ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑμῶν δόγμασιν.
3.7.9 Geriye ruhsal hazzı bedensel şeyler üzerine duymak kalıyor; o zaman yine onlar önce gelen olur, iyinin ousiası onlar olur.
ὑπολείπεται λοιπὸν ἐπὶ τοῖς σωματικοῖς ἥδεσθαι τὴν κατὰ ψυχὴν ἡδονήν· πάλιν ἐκεῖνα γίνεται προηγούμενα καὶ οὐσία τοῦ ἀγαθοῦ.
3.7.10 Bu yüzden Maximus tenden, yani en üstün olandan başka bir şey için denize açıldıysa akılsızca davrandı.
διὰ τοῦτο ἀφρόνως ἐποίησε Μάξιμος, εἰ διʼ ἄλλο τι ἔπλευσεν ἢ διὰ τὴν σάρκα, τοῦτʼ ἔστι διὰ τὸ κράτιστον.
3.7.11Yargıç olup alabilecekken başkasının malından uzak duruyorsa da akılsızca davranıyor. Ama istersen yalnızca şunu düşünelim: gizlice, güvenle, kimse bilmeden.
ἀφρόνως δὲ ποιεῖ καὶ εἰ ἀπέχεται τῶν ἀλλοτρίων δικαστὴς ὢν καὶ δυνάμενος λαμβάνειν. ἀλλʼ ἄν σοι δόξῃ, ἐκεῖνο μόνον σκεπτώμεθα, ἵνα κεκρυμμένως, ἵνʼ ἀσφαλῶς, ἵνα μή τις γνῷ.
3.7.12 Çünkü Epikuros bile hırsızlığın kötü olduğunu değil, yakalanmanın kötü olduğunu söyler; gizli kalacağına güvenilemeyeceği için 'Çalmayın' der.
τὸ γὰρ κλέψαι οὐδʼ αὐτὸς Ἐπίκουρος ἀποφαίνει κακόν, ἀλλὰ τὸ ἐμπεσεῖν· καὶ ὅτι πίστιν περὶ τοῦ λαθεῖν λαβεῖν ἀδύνατον, διὰ τοῦτο λέγει μὴ κλέπτετε.
3.7.13 Ben de sana diyorum ki ustaca ve gizlice yaparsak yakalanmayız. Üstelik Roma'da nüfuzlu dostlarımız var, kadın dostlarımız da; Yunanlılar da güçsüzdür, kimse bunun için Roma'ya gitmeye cesaret edemez.
ἀλλʼ ἐγώ σοι λέγω, ὅτι ἐὰν κομψῶς καὶ περιεσταλμένως γίνηται, λησόμεθα· εἶτα καὶ φίλους ἐν τῇ Ῥώμῃ ἔχομεν δυνατοὺς καὶ φίλ[ι]ας καὶ οἱ Ἕλληνες ἀδρανεῖς εἰσιν· οὐδεὶς τολμήσει ἀναβῆναι τούτου ἕνεκα.
3.7.14 Kendi iyinden neden uzak duruyorsun? Bu akılsızlıktır, aptallıktır. Ama uzak durduğunu söylesen de sana inanmam.
τί ἀπέχῃ τοῦ ἰδίου ἀγαθοῦ; ἄφρον ἐστὶ τοῦτο, ἠλίθιόν ἐστιν. ἀλλʼ οὐδʼ ἂν λέγῃς μοι, ὅτι ἀπέχῃ, πιστεύσω σοι.
3.7.15 Çünkü yanlış görünene onay vermek, doğrudan yüz çevirmek nasıl imkânsızsa, iyi görünenden uzak durmak da imkânsızdır. Zenginlik de iyidir, hazları en çok sağlayan şeydir.
ὡς γὰρ ἀδύνατόν ἐστι τῷ ψευδεῖ φαινομένῳ συγκαταθέσθαι καὶ ἀπὸ τοῦ ἀληθοῦς ἀπονεῦσαι, οὕτως ἀδύνατόν ἐστι τοῦ φαινομένου ἀγαθοῦ ἀποστῆναι. ὁ πλοῦτος δʼ ἀγαθὸν καὶ οἱονανεὶ τὸ ποιητικώτατόν γε τῶν ἡδονῶν.
3.7.16 Niçin ona sahip olmayasın? Yakalanmadan yapabilirsek komşunun karısını niçin baştan çıkarmayalım, kocası gevezelik ederse onun da boynunu niçin kırmayalım?
διὰ τί μὴ περιποιήσῃ αὐτόν; διὰ τί δὲ μὴ τὴν τοῦ γείτονος γυναῖκα διαφθείρωμεν, ἂν δυνώμεθα λαθεῖν, ἂν δὲ φλυαρῇ ὁ ἀνήρ, καὶ αὐτὸν προσεκτραχηλίσωμεν;
3.7.17 Gerektiği gibi bir filozof olmak istiyorsan bunu yap; olgun bir filozof, öğretilerine uyan bir filozof. Yoksa bizden, Stoacı denenlerden hiçbir farkın kalmaz; biz de bir şey söyleyip başka bir şey yapıyoruz.
εἰ θέλεις εἶναι φιλόσοφος οἷος δεῖ, εἴ γε τέλειος, εἰ ἀκολουθῶν σου τοῖς δόγμασιν· εἰ δὲ μή, οὐδὲν διοίσεις ἡμῶν τῶν λεγομένων Στωικῶν· καὶ αὐτοὶ γὰρ ἄλλα λέγομεν, ἄλλα δὲ ποιοῦμεν.
3.7.18 Biz güzel olanı söyleyip çirkin olanı yapıyoruz; sen ise tersine bir sapıklık içinde olacaksın: çirkin olanı öğretip güzel olanı yapacaksın.
ἡμεῖς λέγομεν τὰ καλά, ποιοῦμεν τὰ αἰσχρά· σὺ τὴν ἐναντίαν διαστροφὴν ἔσῃ διεστραμμένος δογματίζων τὰ αἰσχρά, ποιῶν τὰ καλά.
3.7.19Tanrı aşkına, bir Epikurosçular şehri düşünebiliyor musun? 'Ben evlenmiyorum.' 'Ben de; evlenmemek gerekir.' Çocuk yapmamak, devlet işlerine girmemek de gerekir. O zaman ne olacak? Vatandaşlar nereden gelecek? Onları kim eğitecek? Kim ephebos yöneticisi, kim gymnasion başkanı olacak? Onlara neyi öğretecek? Lakedaimonlulara ya da Atinalılara öğretilenleri mi?
τὸν θεόν σοι, ἐπινοεῖς Ἐπικουρείων πόλιν; ἐγὼ οὐ γαμῶ. οὐδʼ ἐγώ· οὐ γὰρ γαμητέον. ἀλλʼ οὐδὲ παιδοποιητέον, ἀλλʼ οὐδὲ πολιτευτέον. τί οὖν γένηται; πόθεν οἱ πολῖται; τίς αὐτοὺς παιδεύσει; τίς ἐφήβαρχος, τίς γυμνασίαρχος; τί δὲ καὶ παιδεύσει αὐτούς; ἃ Λακεδαιμόνιοι ἐπαιδεύοντο ἢ Ἀθηναῖοι;
3.7.20 Bir genç al, onu öğretilerine göre yetiştir. Kötü öğretilerdir bunlar, şehri yıkan, evleri mahveden, kadınlara bile yakışmayan öğretilerdir. Bırak bunları, be adam.
λάβε μοι νέον, ἄγαγε κατὰ τὰ δόγματά σου. πονηρά ἐστι τὰ δόγματα, ἀνατρεπτικὰ πόλεως, λυμαντικὰ οἴκων, οὐδὲ γυναιξὶ πρέποντα. ἄφες ταῦτʼ, ἄνθρωπε.
3.7.21 Sen yönetici bir şehirde yaşıyorsun. Yönetmen, adil yargılaman, başkasının malından uzak durman, sana karından başka hiçbir kadının, hiçbir hizmetkârın, hiçbir gümüş ya da altın kabın güzel görünmemesi gerekir.
ζῇς ἐν ἡγεμονούσῃ πόλει· ἄρχειν σε δεῖ, κρίνειν δικαίως, ἀπέχεσθαι τῶν ἀλλοτρίων, σοὶ καλὴν γυναῖκα φαίνεσθαι μηδεμίαν ἢ τὴν σήν, καλὸν παῖδα μηδένα, καλὸν ἀργύρωμα μηδέν, χρύσωμα μηδέν.
3.7.22 Bunlarla uyumlu yargılar ara ki onlardan yola çıkarak, insanı sürükleyip yenecek kadar çekici şeylerden sevinerek uzak durabilesin.
τούτοις σύμφωνα δόγματα ζήτησον, ἀφʼ ὧν ὁρμώμενος ἡδέως ἀφέξῃ πραγμάτων οὕτως πιθανῶν πρὸς τὸ ἀγαγεῖν καὶ νικῆσαι.
3.7.23 Onların çekiciliğine bir de bizi onlara iten, cesaretlendiren böyle bir felsefe bulursak ne olur?
ἂν δὲ πρὸς τῇ πιθανότητι τῇ ἐκείνων καὶ φιλοσοφίαν τινά ποτε ταύτην ἐξευρηκότες ὦμεν συνεπωθοῦσαν ἡμᾶς ἐπʼ αὐτὰ καὶ ἐπιρρωννύουσαν, τί γένηται;
3.7.24Kabartmalı bir kapta en üstün olan nedir, gümüş mü, sanat mı? Elin ousiası ettir, ama önce gelen elin işleridir.
ἐν τορεύματι τί κράτιστόν ἐστιν, ὁ ἄργυρος ἢ ἡ τέχνη; χειρὸς οὐσία μὲν ἡ σάρξ, προηγούμενα δὲ τὰ χειρὸς ἔργα.
3.7.25 Öyleyse görevler de üçlüdür: kimi var olmaya, kimi belli bir nitelikte olmaya yöneliktir, kimi de önce gelenin kendisidir. Bunun gibi insanda da saygı gösterilecek olan malzeme, et parçaları değil, önce gelen şeylerdir.
οὐκοῦν καὶ καθήκοντα τρισσά· τὰ μὲν πρὸς τὸ εἶναι, τὰ δὲ πρὸς τὸ ποιὰ εἶναι, τὰ δʼ αὐτὰ τὰ προηγούμενα. οὕτως καὶ ἀνθρώπου οὐ τὴν ὕλην δεῖ τιμᾶν, τὰ σαρκίδια, ἀλλὰ τὰ προηγούμενα.
3.7.26 Bunlar nedir? Devlet işlerine katılmak, evlenmek, çocuk yapmak, tanrıya saygı göstermek, ana babaya bakmak; genel olarak istemek, kaçınmak, dürtülenmek, çekinmek, her birini yapmamız gerektiği gibi, tabiatımıza uygun yapmak. Peki tabiatımız nasıl?
τίνα ἐστὶ ταῦτα; πολιτεύεσθαι, γαμεῖν, παιδοποιεῖσθαι, θεὸν σέβειν, γονέων ἐπιμελεῖσθαι, καθόλου ὀρέγεσθαι, ἐκκλίνειν, ὁρμᾶν, ἀφορμᾶν, ὡς ἕκαστον τούτων δεῖ ποιεῖν, ὡς πεφύκαμεν. πεφύκαμεν δὲ πῶς;
3.7.27 Özgür, soylu, utanma sahibi. Başka hangi canlı kızarır, başka hangi canlı çirkinliğin tasavvurunu edinir?
ὡς ἐλεύθεροι, ὡς γενναῖοι, ὡς αἰδήμονες. ποῖον γὰρ ἄλλο ζῷον ἐρυθριᾷ, ποῖον αἰσχροῦ φαντασίαν λαμβάνει;
3.7.28 Hazzı bunlara hizmetçi, hizmetkâr olarak bağla ki şevk uyandırsın, tabiata uygun işlerde sana eşlik etsin.
τὴν ἡδονὴν δʼ ὑπόταξαι τούτοις ὡς διάκονον, ὡς ὑπηρέτιν, ἵνα προθυμίας ἐκκαλέσηται, ἵνʼ ἐν τοῖς κατὰ φύσιν ἔργοις παρακρατῇ.
3.7.29'Ama ben zenginim, hiçbir şeye ihtiyacım yok.' O zaman niçin hâlâ felsefe yapıyormuş gibi davranıyorsun? Altın ve gümüş kapların yeter; yargılara ne ihtiyacın var?
ἀλλʼ ἐγὼ πλούσιός εἰμι καὶ οὐδενὸς χρεία μοί ἐστιν. — τί οὖν ἔτι προσποιῇ φιλοσοφεῖν; ἀρκεῖ τὰ χρυσώματα καὶ τὰ ἀργυρώματα· τί σοι χρεία δογμάτων;
3.7.30 'Ama Yunanlıların yargıcıyım da.' Yargılamayı biliyor musun? Bilmeni ne sağladı? 'Caesar bana atama mektubu yazdı.' Yazsın da müzik hakkında yargıla; ne yararı olacak?
— ἀλλὰ καὶ κριτής εἰμι τῶν Ἑλλήνων. — οἶδας κρίνειν; τί σε ἐποίησεν εἰδέναι; — Καῖσάρ μοι κωδίκελλον ἔγραψεν. — Γραψάτω σοι, ἵνα κρίνῃς περὶ τῶν μουσικῶν· καὶ τί σοι ὄφελος;
3.7.31 Hem nasıl yargıç oldun? Kimin elini öperek, Symphoros'unkini mi, Numenios'unkini mi? Kimin yatak odası önünde uyuyarak? Kime hediyeler göndererek? Sonra yargıç olmanın Numenios kadar değerli olduğunu anlamıyor musun? 'Ama istediğimi hapse atabilirim.'
ὅμως δὲ πῶς κριτὴς ἐγένου; τὴν τίνος χεῖρα καταφιλήσας, τὴν Συμφόρου ἢ τὴν Νουμηνίου; τίνος πρὸ τοῦ κοιτῶνος κοιμηθείς; τίνι πέμψας δῶρα; εἶτα οὐκ αἰσθάνῃ, ὅτι τοσούτου ἄξιόν ἐστι κριτὴν εἶναι ὅσου Νουμήνιος; — ἀλλὰ δύναμαι ὃν θέλω εἰς φυλακὴν βαλεῖν.
3.7.32 Taş gibi. 'Ama istediğimi sopalatabilirim.' Eşek gibi. Bu, insanları yönetmek değildir.
— ὡς λίθον. — ἀλλὰ δύναμαι ξυλοκοπῆσαι ὃν θέλω. — ὡς ὄνον. οὐκ ἔστι τοῦτο ἀνθρώπων ἀρχή.
3.7.33 Bizi akıl sahibi varlıklar olarak yönet: yararlı olanı göster, izleyelim; zararlı olanı göster, yüz çevirelim.
ὡς λογικῶν ἡμῶν ἄρξον δεικνὺς ἡμῖν τὰ συμφέροντα καὶ ἀκολουθήσομεν· δείκνυε τὰ ἀσύμφορα καὶ ἀποστραφησόμεθα.
3.7.34 Sokrates'in yaptığı gibi bizi kendine özendir. İnsanları insan olarak yöneten oydu; insanların isteklerini, kaçınmalarını, dürtülerini, çekinmelerini kendisine bağlamıştı.
ζηλωτὰς ἡμᾶς κατασκεύασον σεαυτοῦ ὡς Σωκράτης ἑαυτοῦ. ἐκεῖνος ἦν ὁ ὡς ἀνθρώπων ἄρχων, ὁ κατεσκευακὼς ὑποτεταχότας αὐτῷ τὴν ὄρεξιν τὴν αὑτῶν, τὴν ἔκκλισιν, τὴν ὁρμήν, τὴν ἀφορμήν.
3.7.35 'Bunu yap, bunu yapma, yoksa seni hapse atarım.' Bu artık akıl sahibi varlıkların yönetimi değildir.
τοῦτο ποίησον, τοῦτο μὴ ποιήσῃς· εἰ δὲ μή, εἰς φυλακήν σε βαλῶ. οὐκέτι ὡς λογικῶν ἡ ἀρχὴ γίνεται.
3.7.36 Şöyle de: 'Zeus nasıl buyurduysa onu yap; yapmazsan cezalanır, zarar görürsün.' Ne zararı? Yapılması gerekeni yapmamaktan başka bir zarar değil: güvenilir, utanma sahibi, düzenli insanı kaybedersin. Bunlardan daha büyük zararlar arama."
ἀλλʼ ὡς ὁ Ζεὺς διέταξεν, τοῦτο ποίησον· ἂν δὲ μὴ ποιήσῃς, ζημιωθήσῃ, βλαβήσῃ. ποίαν βλάβην; ἄλλην οὐδεμίαν, ἀλλὰ τὸ μὴ ποιῆσαι ἃ δεῖ· ἀπολέσεις τὸν πιστόν, τὸν αἰδήμονα, τὸν κόσμιον. τούτων ἄλλας βλάβας μείζονας μὴ ζήτει.
3.8.18. Bölüm: Tasavvurlara Karşı Nasıl Egzersiz Yapmalı
Sofistik sorulara karşı egzersiz yaptığımız gibi her gün tasavvurlara karşı da egzersiz yapmamız gerekirdi; çünkü onlar da bize sorular yöneltir.
ὡς πρὸς τὰ ἐρωτήματα τὰ σοφιστικὰ γυμναζόμεθα, οὕτως καὶ πρὸς τὰς φαντασίας καθʼ ἡμέραν ἔδει γυμνάζεσθαι· προτείνουσι γὰρ ἡμῖν καὶ αὗται ἐρωτήματα.
3.8.2 "Falancanın oğlu öldü." Cevap ver: "Prohairesis dışında, kötü değil." "Babası falancayı mirastan çıkardı. Ne dersin?" "Prohairesis dışında, kötü değil." "Caesar onu mahkûm etti."
ὁ υἱὸς ἀπέθανε τοῦ δεῖνος. ἀπόκριναι ἀπροαίρετον, οὐ κακόν. ὁ πατὴρ τὸν δεῖνα ἀποκληρονόμον ἀπέλ[ε]ιπεν. τί σοι δοκεῖ; ἀπροαίρετον, οὐ κακόν. Καῖσαρ αὐτὸν κατέκρινεν.
3.8.3 "Prohairesis dışında, kötü değil." "Buna üzüldü." "Prohairesis içinde, kötü." "Soylu bir biçimde katlandı." "Prohairesis içinde, iyi."
ἀπροαίρετον, οὐ κακόν. ἐλυπήθη ἐπὶ τούτοις. προαιρετικόν, κακόν. γενναίως ὑπέμεινεν. προαιρετικόν, ἀγαθόν.
3.8.4 Böyle alışırsak ilerleriz; çünkü kavrayıcı tasavvuru olmayan hiçbir şeye onay vermeyiz.
κἂν οὕτως ἐθιζώμεθα, προκόψομεν· οὐδέποτε γὰρ ἄλλῳ συγκαταθησόμεθα ἢ οὗ φαντασία καταληπτικὴ γίνεται.
3.8.5 "Oğlu öldü." Ne oldu? Oğlu öldü. Başka bir şey yok mu? Yok. "Gemi battı." Ne oldu? Gemi battı. "Hapse götürüldü." Ne oldu? Hapse götürüldü. Ama "Durumu kötü" sözünü
ὁ υἱὸς ἀπέθανε. τί ἐγένετο; ὁ υἱὸς ἀπέθανεν. ἄλλο οὐδέν; οὐδ[ε]έν. τὸ πλοῖον ἀπώλετο. τί ἐγένετο; τὸ πλοῖον ἀπώλετο. εἰς φυλακὴν ἀπήχθη. τί γέγονεν; εἰς φυλακὴν ἀπήχθη. τὸ δʼ ὅτι κακῶς πέπραχεν
3.8.6 herkes kendisi ekler. "Ama Zeus bunları doğru yapmıyor." Niçin? Sana dayanma gücü verdiği için mi, yüce gönüllülük verdiği için mi, onların kötü olmasını ortadan kaldırdığı için mi, bunları çekerken mesut olabildiğin için mi, işine gelmediğinde sana kapıyı açtığı için mi? Be adam, çık git ve suçlama.
ἐξ αὑτοῦ ἕκαστος προστίθησιν. ἀλλʼ οὐκ ὀρθῶς ταῦτα ὁ Ζεὺς ποιεῖ. διὰ τί; ὅτι σε ὑπομενητικὸν ἐποίησεν, ὅτι μεγαλόψυχον, ὅτι ἀφεῖλεν αὐτῶν τὸ εἶναι κακά, ὅτι ἔξεστίν σοι πάσχοντι ταῦτα εὐδαιμονεῖν, ὅτι σοι τὴν θύραν ἤνοιξεν, ὅταν σοι μὴ ποιῇ; ἄνθρωπε, ἔξελθε καὶ μὴ ἐγκάλει.
3.8.7Romalıların filozoflara nasıl davrandığını öğrenmek istersen dinle. Aralarında en çok filozof sayılan Italicus bir keresinde, ben de oradayken, adamlarına kızmış, sanki onulmaz acılar çekiyormuş gibi şöyle demişti: "Dayanamıyorum, beni mahvediyorsunuz, beni şuna benzeteceksiniz!" diyerek beni gösterdi.
πῶς ἔχουσι Ῥωμαῖοι πρὸς φιλοσόφους ἂν θέλῃς γνῶναι, ἄκουσον. Ἰταλικὸς ὁ μάλιστα δοκῶν αὐτῶν φιλόσοφος εἶναι παρόντος ποτέ μου χαλεπήνας τοῖς ἰδίοις, ὡς ἀνήκεστα πάσχων, οὐ δύναμαι, ἔφη, φέρειν· ἀπόλλυτέ με, ποιήσετέ με τοιοῦτον γενέσθαι, δείξας ἐμέ.
3.9.19. Bölüm: Bir Dava İçin Roma'ya Giden Bir Hatibe
Kendi şerefiyle ilgili bir dava için Roma'ya gitmekte olan biri yanına geldi. Epiktetos gitme sebebini sorup öğrendi; adam da konu hakkında ne düşündüğünü sorunca
εἰσελθόντος δέ τινος πρὸς αὐτόν, ὃς εἰς Ῥώμην ἀνῄει δίκην ἔχων περὶ τιμῆς τῆς αὑτοῦ, πυθόμενος τὴν αἰτίαν, διʼ ἣν ἄνεισιν, ἐπερωτήσαντος ἐκείνου, τίνα γνώμην ἔχει περὶ τοῦ πράγματος,
3.9.2 şöyle dedi: "Roma'da ne yapacağını, başarılı mı olacağını yoksa başarısız mı olacağını soruyorsan bu konuda bir teoremim yok. Ama nasıl davranacağını soruyorsan şunu söylerim: doğru yargıların varsa iyi, kötü yargıların varsa kötü davranırsın. Çünkü herkes için bir şey yapmanın sebebi yargıdır.
εἴ μου πυνθάνῃ, τί πράξεις ἐν Ῥώμῃ, φησίν, πότερον κατορθώσεις ἢ ἀποτεύξῃ, θεώρημα πρὸς τοῦτο οὐκ ἔχω· εἰ δὲ πυνθάνῃ, πῶς πράξεις, τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι, εἰ μὲν ὀρθὰ δόγματα ἔχεις, καλῶς, εἰ δὲ φαῦλα, κακῶς. παντὶ γὰρ αἴτιον τοῦ πράσσειν τι δόγμα.
3.9.3 Knossoslulara hami seçilmeyi sana arzulatan neydi? Yargı. Şimdi Roma'ya gitmenin sebebi nedir? Yargı. Hem de kışta, tehlikede, masrafla?" "Çünkü gerekli." "Bunu sana kim söylüyor?
τί γάρ ἐστιν, ὃ ἐπεθύμησας προστάτης χειροτονηθῆναι Κνωσίων; τὸ δόγμα. τί ἐστιν, διʼ ὃ νῦν εἰς Ῥώμην ἀνέρχῃ; τὸ δόγμα. καὶ μετὰ χειμῶνος καὶ κινδύνου καὶ ἀναλωμάτων; — ἀνάγκη γάρ ἐστιν. — τίς σοι λέγει τοῦτο;
3.9.4 Yargı. Öyleyse her şeyin sebebi yargılarsa ve biri kötü yargılara sahipse, sebep nasılsa sonuç da öyle olur.
τὸ δόγμα. οὐκοῦν εἰ πάντων αἴτια τὰ δόγματα, φαῦλα δέ τις ἔχει δόγματα, οἷον ἂν ᾖ τὸ αἴτιον, τοιοῦτον καὶ τὸ ἀποτελούμενον.
3.9.5 Hepimizin, senin de hasmının da yargıları sağlam mı? O zaman niçin ayrı düşüyorsunuz? Yoksa onunkinden çok seninkiler mi sağlam? Niçin? Sana öyle geliyor. Ona da öyle geliyor, delilere de. Bu kötü bir ölçüttür.
ἆρʼ οὖν πάντες ἔχομεν ὑγιῆ δόγματα καὶ σὺ καὶ ὁ ἀντίδικός σου; καὶ πῶς διαφέρεσθε; ἀλλὰ σὺ μᾶλλον ἢ ἐκεῖνος; διὰ τί; δοκεῖ σοι. κἀκείνῳ καὶ τοῖς μαινομένοις. τοῦτο πονηρὸν κριτήριον.
3.9.6 Ama bana yargılarını inceleyip onlarla ilgilendiğini göster. Şimdi Knossosluların hamisi olmak için denize açıldığın, evde mevcut şereflerinle kalmak sana yetmediği, daha büyük, daha göz alıcı bir şey arzuladığın gibi, kendi yargılarını incelemek ve kötüsü varsa atmak için hiç böyle denize açıldın mı?
ἀλλὰ δεῖξόν μοι, ὅτι ἐπίσκεψίν τινα καὶ ἐπιμέλειαν πεποίησαι τῶν σαυτοῦ δογμάτων. καὶ ὡς νῦν εἰς Ῥώμην πλεῖς ἐπὶ τῷ προστάτης εἶναι Κνωσίων καὶ οὐκ ἐξαρκεῖ σοι μένειν ἐν οἴκῳ τὰς τιμὰς ἔχοντι ἃς εἶχες, ἀλλὰ μείζονός τινος ἐπιθυμεῖς καὶ ἐπιφανεστέρου, πότε οὕτως ἔπλευσας ὑπὲρ τοῦ τὰ δόγματα ἐπισκέψασθαι τὰ σαυτοῦ καὶ εἴ τι φαῦλον ἔχεις, ἐκβαλεῖν;
3.9.7 Bunun için kimin yanına gittin? Kendine hangi zamanı, hangi yaşı ayırdın? Benden utanıyorsan, kendi kendine geçmişini gözden geçir.
τίνι προσελήλυθας τούτου ἕνεκα; ποῖον χρόνον ἐπέταξας σαυτῷ, ποίαν ἡλικίαν; ἔπελθέ σου τοὺς χρόνους, εἰ ἐμὲ αἰσχύνῃ, αὐτὸς πρὸς σαυτόν.
3.9.8 Çocukken kendi yargılarını inceliyor muydun? Her şeyi şimdi yaptığın gibi yapmıyor muydun? Delikanlıyken hatipleri dinleyip kendin de çalışırken neyin eksik olduğunu düşünüyordun?
ὅτε παῖς ἦς, ἐξήταζες τὰ σαυτοῦ δόγματα; οὐχὶ δʼ ὡς πάντα ποιεῖς, ἐποίεις ἃ ἐποίεις; ὅτε δὲ μειράκιον ἤδη καὶ τῶν ῥητόρων ἤκουες καὶ αὐτὸς ἐμελέτας, τί σοι λείπειν ἐφαντάζου;
3.9.9 Genç bir adamken devlet işlerine girip kendin dava savunurken, itibar kazanırken kim sana eşit görünüyordu? Biri kötü yargıların olduğunu araştırsa buna nerede katlanırdın?
ὅτε δὲ νεανίσκος καὶ ἤδη ἐπολιτεύου καὶ δίκας αὐτὸς ἔλεγες καὶ εὐδοκίμεις, τίς σοι ἔτι ἴσος ἐφαίνετο; ποῦ δʼ ἂν ἠνέσχου ὑπό τινος ἐξεταζόμενος, ὅτι πονηρὰ ἔχεις δόγματα;
3.9.10Peki sana ne dememi istiyorsun?" "Bu işte bana yardım et." "Bunun için teoremlerim yok. Sen de bunun için geldiysen bir filozofa değil, bir sebzeciye, bir ayakkabıcıya gelmiş gibi gelmişsin."
τί οὖν σοι θέλεις εἴπω; — βοήθησόν μοι εἰς τὸ πρᾶγμα. — οὐκ ἔχω πρὸς τοῦτο θεωρήματα· οὐδὲ σύ, εἰ τούτου ἕνεκα ἐλήλυθας πρὸς ἐμέ, ὡς πρὸς φιλόσοφον ἐλήλυθας, ἀλλʼ ὡς πρὸς λαχανοπώλην, ἀλλʼ ὡς πρὸς σκυτέα.
3.9.11 "Peki filozofların teoremleri ne içindir?" "Ne olursa olsun yönetici yetimizi tabiata uygun tutmak ve öyle yaşamak için. Bu sana küçük bir şey mi görünüyor?" "Hayır, en büyüğü." "Öyleyse? Kısa bir zaman yeter mi, geçerken alınabilir mi? Alabilirsen al.
— πρὸς τί οὖν ἔχουσιν οἱ φιλόσοφοι θεωρήματα; — πρὸς τοῦτο, ὅ τι ἂν ἀποβῇ, τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν κατὰ φύσιν ἔχειν καὶ διεξάγειν. μικρόν σοι δοκεῖ τοῦτο; — οὔ· ἀλλὰ τὸ μέγιστον. — τί οὖν; ὀλίγου χρόνου χρείαν ἔχει καὶ ἔστι παρερχόμενον αὐτὸ λαβεῖν; εἰ δύνασαι, λάμβανε.
3.9.12 Sonra diyeceksin ki 'Epiktetos'la karşılaştım, bir taş ya da heykelle karşılaşır gibi.' Çünkü beni gördün, fazlası değil. Bir insanla insan olarak karşılaşan, onun yargılarını öğrenen ve sırası gelince kendininkileri gösteren kişidir.
εἶτʼ ἐρεῖς συνέβαλ[λ]ον Ἐπικτήτῳ ὡς λίθῳ, ὡς ἀνδριάντι. εἶδες γάρ με καὶ πλέον οὐδέν. ἀνθρώπῳ δʼ ὡς ἀνθρώπῳ συμβάλλει ὁ τὰ δόγματα αὐτοῦ καταμανθάνων καὶ ἐν τῷ μέρει τὰ ἴδια δεικνύων.
3.9.13 Yargılarımı öğren, seninkileri göster, sonra benimle karşılaştığını söyle. Birbirimizi çürütelim; bende kötü bir yargı varsa onu kaldır, sende varsa ortaya koy. Filozofla karşılaşmak budur.
κατάμαθέ μου τὰ δόγματα, δεῖξόν μοι τὰ σὰ καὶ οὕτως λέγε συμβεβληκέναι μοι. ἐλέγξωμεν ἀλλήλους· εἴ τι ἔχω κακὸν δόγμα, ἄφελε αὐτό· εἴ τι ἔχεις, θὲς εἰς τὸ μέσον. τοῦτό ἐστι φιλοσόφῳ συμβάλλειν.
3.9.14 Ama hayır: 'Yoldayız, gemi kiralarken Epiktetos'u da görebiliriz; bakalım ne diyor.' Sonra çıkınca 'Epiktetos bir hiçmiş, dil yanlışları yapıyor, barbar gibi konuşuyor' diyorsun. Başka neyin yargıcı olarak gelmiştiniz ki?
οὔ· ἀλλὰ πάροδός ἐστι καὶ ἕως τὸ πλοῖον μισθούμεθα, δυνάμεθα καὶ Ἐπίκτητον ἰδεῖν· ἴδωμεν, τί ποτε λέγει. εἶτʼ ἐξελθὼν οὐδὲν ἦν ὁ Ἐπίκτητος, ἐσολοίκιζεν, ἐβαρβάριζεν. τίνος γὰρ ἄλλου κριταὶ εἰσέρχεσθε;
3.9.15'Ama bunlarla uğraşırsam' diyor, 'senin gibi tarlam, senin gibi gümüş kaselerim, senin gibi güzel sürülerim olmaz.'
ἀλλʼ ἂν πρὸς τούτοις, φησίν, ὦ, ἀγρὸν οὐχ ἕξω ὡς οὐδὲ σύ, ποτήρια ἀργυρᾶ οὐχ ἕξω ὡς οὐδὲ σύ, κτήνη καλὰ ὡς οὐδὲ σύ.
3.9.16 Buna karşı belki şunu söylemek yeter: 'Ama onlara ihtiyacım yok. Sen çok şeye sahip olsan da başka şeylere ihtiyacın var; istesen de istemesen de benden daha yoksulsun.'
πρὸς ταῦτα ἴσως ἀρκεῖ ἐκεῖνο εἰπεῖν ὅτι ἀλλὰ χρείαν αὐτῶν οὐκ ἔχω· σὺ δʼ ἂν πολλὰ κτήσῃ, ἄλλων χρείαν ἔχεις, θέλεις οὐ θέλεις, πτωχότερός μου.
3.9.17 'Peki neye ihtiyacım var?' Sende olmayana: dinginliğe, düşüncenin tabiata uygun olmasına, kargaşaya düşmemeye.
— τίνος οὖν ἔχω χρείαν; — τοῦ σοὶ μὴ παρόντος· τοῦ εὐσταθεῖν, τοῦ κατὰ φύσιν ἔχειν τὴν διάνοιαν, τοῦ μὴ ταράττεσθαι.
3.9.18 'Hamisi olayım olmayayım, bana ne?' Sana ne ama. Ben senden daha zenginim. Caesar'ın benim hakkımda ne düşüneceğinden kaygılanmıyorum; bunun için kimseye yaltaklanmıyorum. Gümüş ve altın kaplar yerine bunlara sahibim. Senin kapların altından, ama logosun, yargıların, onayların, dürtülerin, isteklerin topraktan.
πάτρων, οὐ πάτρων, τί μοι μέλει; σοὶ μέλει. πλουσιώτερός σου εἰμί· οὐκ ἀγωνιῶ, τί φρονήσει περὶ ἐμοῦ ὁ Καῖσαρ· οὐδένα κολακεύω τούτου ἕνεκα. ταῦτα ἔχω ἀντὶ τῶν ἀργυρωμάτων, ἀντὶ τῶν χρυσωμάτων. σὺ χρυσᾶ σκεύη, ὀστράκινον τὸν λόγον, τὰ δόγματα, τὰς συγκαταθέσεις, τὰς ὁρμάς, τὰς ὀρέξεις.
3.9.19 Bunlar bende tabiata uygun olduğunda niçin üslubuma da özen göstermeyeyim? Boş vaktim var, düşüncem dağılmıyor. Dağılmadığımda ne yapayım? Bundan daha insana yakışır ne yapabilirim?
ὅταν δὲ ταῦτα ἔχω κατὰ φύσιν, διὰ τί μὴ φιλοτεχνήσω καὶ περὶ τὸν λόγον; εὐσχολῶ γάρ· οὐ περισπᾶταί μου ἡ διάνοια. τί ποιήσω μὴ περισπώμενος; τούτου τί ἀνθρωπικώτερον ἔχω;
3.9.20 Sizin yapacak bir işiniz olmayınca kafanız karışıyor, tiyatroya gidiyor ya da kıyas çözümlüyorsunuz; filozof niçin kendi logosunu işlemesin?
ὑμεῖς ὅταν μηδὲν ἔχητε, ταράσσεσθε, εἰς θέατρον εἰσέρχεσθε ἢ ἀναλύετε· διὰ τί ὁ φιλόσοφος μὴ ἐξεργάσηται τὸν αὑτοῦ λόγον;
3.9.21 Sen kristal kaplarla, ben Yalancı'yla; sen murra kaplarla, ben İnkâr Eden'le. Sana bütün sahip oldukların küçük görünüyor, bana benimkilerin hepsi büyük. Senin arzun doymaz, benimki doymuştur.
σὺ κρυστάλλινα, ἐγὼ τὰ τοῦ Ψευδομένου· σὺ μούρρινα, ἐγὼ τὰ τοῦ Ἀποφάσκοντος. σοὶ πάντα μικρὰ φαίνεται ἃ ἔχεις, ἐμοὶ τὰ ἐμὰ πάντα μεγάλα. ἀπλήρωτός σου ἐστὶν ἡ ἐπιθυμία, ἡ ἐμὴ πεπλήρωται.
3.9.22 Dar ağızlı bir küpe elini sokup incir ve ceviz çıkarmaya çalışan çocukların başına gelen şudur: elini doldurursa çıkaramaz, sonra ağlar. 'Birkaçını bırak, çıkarırsın.' Sen de isteğini bırak; çok şey arzulama, elde edersin."
τοῖς παιδίοις εἰς στενόβρογχον κεράμιον καθιεῖσιν τὴν χεῖρα καὶ ἐκφέρουσιν ἰσχαδοκάρυα τοῦτο συμβαίνει· ἂν πληρώσῃ τὴν χεῖρα, ἐξενεγκεῖν οὐ δύναται, εἶτα κλάει. ἄφες ὀλίγα ἐξ αὐτῶν καὶ ἐξοίσεις. καὶ σὺ ἄφες τὴν ὄρεξιν· μὴ πολλῶν ἐπιθύμει καὶ οἴσεις.
3.10.110. Bölüm: Hastalıklara Nasıl Katlanmalı
Her yargıya ihtiyaç duyulduğunda onu el altında bulundurmak gerekir: öğle yemeğinde yemekle ilgilileri, hamamda hamamla ilgilileri, yatakta yatakla ilgilileri.
ἑκάστου δόγματος ὅταν ἡ χρεία παρῇ, πρόχειρον αὐτὸ ἔχειν δεῖ· ἐπʼ ἀρίστῳ τὰ περὶ ἀρίστου, ἐν βαλανείῳ τὰ περὶ βαλανείου, ἐν κοίτῃ τὰ περὶ κοίτης.
3.10.2"Yorgun gözlerine uykuyu kabul etme, gün içindeki işlerini tek tek gözden geçirmeden:
μηδʼ ὕπνον μαλακοῖσιν ἐπʼ ὄμμασι προσδέξασθαι, πρὶν τῶν ἡμερινῶν ἔργων λογίσασθαι ἕκαστα·
3.10.3 Nerede yanıldım? Ne yaptım? Gerekeni ne yapmadım? Buradan başlayıp ilerle; sonra kötü yaptıysan kendini azarla, iyi yaptıysan sevin."
πῇ παρέβην; τί δʼ ἔρεξα; τί μοι δέον οὐ τετέλεσται; ἀρξάμενος δʼ ἀπὸ τοῦδε ἐπέξιθι· καὶ μετέπειτα δειλὰ μὲν ῥέξας ἐπιπλήσσεο, χρηστὰ δὲ τέρπου.
3.10.4Bu dizeleri kullanmak için aklımızda tutmalıyız, "Ey Paian Apollon" gibi seslenip söylemek için değil. Yine ateşlendiğimizde buna uygun yargılar gerekir:
καὶ τούτους τοὺς στίχους κατέχειν χρηστικῶς, οὐχ ἵνα διʼ αὐτῶν ἀναφωνῶμεν, ὡς διὰ τοῦ Παιὰν Ἄπολλον. πάλιν ἐν πυρετῷ τὰ πρὸς τοῦτο·
3.10.5 ateşimiz çıkarsa her şeyi bırakıp unutmamak gerekir. "Bir daha felsefe yaparsam başıma ne gelirse gelsin." Bir yere git, bedenciğine bak,
μή, ἂν πυρέξωμεν, ἀφιέναι πάντα καὶ ἐπιλανθάνεσθαι· ἂν ἐγὼ ἔτι φιλοσοφήσω, ὃ θέλει γινέσθω. πού ποτʼ ἀπελθόντα τοῦ σωματίου ἐπιμελεῖσθαι
3.10.6 ateş gelmese bile. Felsefe yapmak nedir? Başa gelen şeylere hazırlanmak değil mi? Öyleyse şunu demek istediğinin farkında değil misin: "Başa gelenlere yumuşaklıkla katlanmaya bir daha hazırlanırsam başıma ne gelirse gelsin." Bu, yumruk yedikten sonra pankrasyondan vazgeçmek gibidir.
εἴ τε καὶ πυρετὸς οὐκ ἔρχεται. τὸ δὲ φιλοσοφῆσαι τί ἐστιν; οὐχὶ παρασκευάσασθαι πρὸς τὰ συμβαίνοντα; οὐ παρακολουθεῖς οὖν, ὅτι τοιοῦτόν τι λέγεις ἂν ἔτι ἐγὼ παρασκευάσωμαι πρὸς τὸ πρᾴως φέρειν τὰ συμβαίνοντα, ὃ θέλει γινέσθω; οἷον εἴ τις πληγὰς λαβὼν ἀποσταίη τοῦ παγκρατιάζειν.
3.10.7 Ama orada bırakıp dayak yemeyebilirsin; burada felsefe yapmayı bırakırsak ne yararı olur? Her zor durumda insanın ne demesi gerekir? "İşte bunun için çalıştım, bunun için kendimi eğittim."
ἀλλʼ ἐκεῖ μὲν ἔξεστι καταλῦσαι καὶ μὴ δέρεσθαι, ἐνθάδε δʼ ἂν καταλύσωμεν φιλοσοφοῦντες, τί ὄφελος; τί οὖν δεῖ λέγειν αὐτὸν ἐφʼ ἑκάστου τῶν τραχέων; ὅτι ἕνεκα τούτου ἐγυμναζόμην, ἐπὶ τοῦτο ἤσκουν.
3.10.8Tanrı sana der ki: "Bana kurallara uygun yarıştığına, gereken yiyecekleri yediğine, egzersiz yaptığına, antrenörünü dinlediğine dair kanıt ver." Sonra asıl iş gelince gevşiyor musun? Şimdi ateşlenme zamanı: bunu güzelce yap. Susama zamanı: güzelce sus. Açlık zamanı: güzelce aç kal.
ὁ θεός σοι λέγει δός μοι ἀπόδειξιν, εἰ νομίμως ἤθλησας, εἰ ἔφαγες ὅσα δεῖ, εἰ ἐγυμνάσθης, εἰ τοῦ ἀλείπτου ἤκουσας· εἶτʼ ἐπʼ αὐτοῦ τοῦ ἔργου καταμαλακίζῃ; νῦν τοῦ πυρέττειν καιρός ἐστιν, τοῦτο καλῶς γινέσθω· τοῦ διψᾶν, δίψα καλῶς· τοῦ πεινᾶν, πείνα καλῶς.
3.10.9 Bu senin elinde değil mi? Seni kim engelleyecek? Hekim içmeni engelleyebilir, ama güzelce susamanı engelleyemez; yemeni engelleyebilir, ama güzelce aç kalmanı engelleyemez.
οὐκ [ἐξ]ἔστιν ἐπὶ σοί; τίς σε κωλύσει; ἀλλὰ πιεῖν μὲν κωλύσει ὁ ἰατρός, καλῶς δὲ διψᾶν οὐ δύναται· καὶ φαγεῖν μὲν κωλύσει, πεινᾶν δὲ καλῶς οὐ δύναται.
3.10.10 "Ama çalışamıyorum." Niçin çalışıyorsun? Köle, huzurlu olmak için değil mi? Dingin olmak için değil mi? Tabiata uygun olup öyle yaşamak için değil mi?
ἀλλʼ οὐ φιλολογῶ;— τίνος δʼ ἕνεκα φιλολογεῖς; ἀνδράποδον, οὐχ ἵνα εὐροῇς; οὐχ ἵνα εὐσταθῇς; οὐχ ἵνα κατὰ φύσιν ἔχῃς καὶ διεξάγῃς;
3.10.11 Ateşliyken yönetici yetini tabiata uygun tutmana ne engel? İşin sınanması burada, filozofun denenmesi buradadır. Çünkü bu da hayatın bir parçasıdır; gezinti, deniz yolculuğu, kara yolculuğu nasılsa ateş de öyledir.
τί κωλύει πυρέσσοντα κατὰ φύσιν ἔχειν τὸ ἡγεμονικόν; ἐνθάδʼ ὁ ἔλεγχος τοῦ πράγματος, ἡ δοκιμασία τοῦ φιλοσοφοῦντος. μέρος γάρ ἐστι καὶ τοῦτο τοῦ βίου, ὡς περίπατος, ὡς πλοῦς, ὡς ὁδοιπορία, οὕτως καὶ πυρετός.
3.10.12 Gezerken okur musun? "Hayır." Ateşliyken de okumazsın. Ama güzel gezersen gezinin gereğini yapmış olursun; güzelce ateşlenirsen ateşlinin gereğini yapmış olursun.
μή τι περιπατῶν ἀναγιγνώσκεις; — οὔ. — οὕτως οὐδὲ πυρέσσων. ἀλλʼ ἂν καλῶς περιπατῇς, ἔχεις τὸ τοῦ περιπατοῦντος· ἂν καλῶς πυρέξῃς, ἔχεις τὰ τοῦ πυρέσσοντος.
3.10.13 Güzelce ateşlenmek nedir? Tanrıyı, insanı kınamamak, olanlardan ezilmemek, ölümü iyi ve güzel karşılamak, söyleneni yapmak; hekim girdiğinde ne diyecek diye korkmamak, "İyisin" derse aşırı sevinmemek. Sana iyi diye ne söyledi ki? Sağlıklıyken senin için iyi olan neydi?
τί ἐστι καλῶς πυρέσσειν; μὴ θεὸν μέμψασθαι, μὴ ἄνθρωπον, μὴ θλιβῆναι ὑπὸ τῶν γινομένων, εὖ καὶ καλῶς προσδέχεσθαι τὸν θάνατον, ποιεῖν τὰ προστασσόμενα· ὅταν ὁ ἰατρὸς εἰσέρχηται, μὴ φοβεῖσθαι, τί εἴπῃ, μηδʼ ἂν εἴπῃ κομψῶς ἔχεις, ὑπερχαίρειν· τί γάρ σοι ἀγαθὸν εἶπεν; ὅτε γὰρ ὑγίαινες, τί σοι ἦν ἀγαθόν;
3.10.14"Kötüsün" derse de umutsuzluğa düşmemek gerekir. Kötü olmak nedir? Ruhun bedenden ayrılmasına yaklaşmaktır. Bunda korkunç olan ne? Şimdi yaklaşmazsan sonra yaklaşmayacak mısın? Sen ölünce evren altüst mü olacak?
μηδʼ ἂν εἴπῃ κακῶς ἔχεις, ἀθυμεῖν· τί γάρ ἐστι τὸ κακῶς ἔχειν; ἐγγίζειν τῷ διαλυθῆναι τὴν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ σώματος. τί οὖν δεινόν ἐστιν; ἐὰν νῦν μὴ ἐγγίσῃς, ὕστερον οὐκ ἐγγιεῖς; ἀλλὰ ὁ κόσμος μέλλει ἀνατρέπεσθαι σοῦ ἀποθανόντος;
3.10.15 Öyleyse hekime niçin yaltaklanıyorsun? Niçin "Sen istersen efendim, iyileşeceğim" diyorsun? Niçin ona kaş kaldırma fırsatı veriyorsun? Ayakkabıcıya ayak konusunda, marangoza ev konusunda değerini verdiğin gibi, hekime de benim olmayan, tabiatça ölü bedencik konusunda hak ettiği değeri niçin vermiyorsun? Ateşlinin yapacağı işler bunlardır; bunları yerine getirirse kendi işini yapmış olur.
τί οὖν κολακεύεις τὸν ἰατρόν; τί λέγεις ἐὰν σὺ θέλῃς, κύριε, καλῶς ἕξω; τί παρέχεις αὐτῷ ἀφορμὴν τοῦ ἐπᾶραι ὀφρῦν; οὐχὶ δὲ τὴν αὑτοῦ ἀξίαν αὐτῷ ἀποδίδως, ὡς σκυτεῖ περὶ τὸν πόδα, ὡς τέκτονι περὶ τὴν οἰκίαν, οὕτως καὶ τῷ ἰατρῷ περὶ τὸ σωμάτιον, τὸ οὐκ ἐμόν, τὸ φύσει νεκρόν; τούτων ὁ καιρός ἐστι τῷ πυρέσσοντι· ἂν ταῦτα ἐκπληρώσῃ, ἔχει τὰ αὑτοῦ.
3.10.16 Çünkü filozofun işi bu dış şeyleri, ne şarapçığı ne yağcığı ne bedenciği korumaktır. Neyi koruması gerekir? Kendi yönetici yetisini. Dış şeyler ne olacak? Onlara karşı düşüncesizce davranmayacak kadar özen gösterilir.
οὐ γάρ ἐστιν ἔργον τοῦ φιλοσόφου ταῦτα ⟨τὰ⟩ ἐκτὸς τηρεῖν, οὔτε ⟨τὸ⟩ οἰνάριον οὔτε τὸ ἐλάδιον οὔτε τὸ σωμάτιον, ἀλλὰ τί; τὸ ἴδιον ἡγεμονικόν. τὰ δʼ ἔξω πῶς; μέχρι τοῦ μὴ ἀλογίστως κατὰ ταῦτα ἀναστρέφεσθαι.
3.10.17 Öyleyse korkacak zaman nerede kaldı, öfkelenecek zaman nerede kaldı? Başkasına ait, hiçbir değeri olmayan şeyler için korkmak nerede?
ποῦ οὖν ἔτι καιρὸς τοῦ φοβεῖσθαι; ποῦ οὖν ἔτι καιρὸς ὀργῆς; ποῦ φόβου περὶ τῶν ἀλλοτρίων, περὶ τῶν μηδενὸς ἀξίων;
3.10.18 Şu iki şeyi el altında bulundurmak gerekir: prohairesisin dışında ne iyi vardır ne kötü; olayların önüne geçmek değil, onların ardından gitmek gerekir.
δύο γὰρ ταῦτα πρόχειρα ἔχειν δεῖ· ὅτι ἔξω τῆς προαιρέσεως οὐδέν ἐστιν οὔτε ἀγαθὸν οὔτε κακὸν καὶ ὅτι οὐ δεῖ προηγεῖσθαι τῶν πραγμάτων, ἀλλʼ ἐπακολουθεῖν.
3.10.19 "Kardeşim bana böyle davranmamalıydı." Doğru, ama bunu o düşünsün. Ben, nasıl davranırsa davransın, ona karşı gerektiği gibi davranacağım.
οὐκ ἔδει οὕτως μοι προσενεχθῆναι τὸν ἀδελφόν. οὔ· ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐκεῖνος ὄψεται. ἐγὼ δʼ, ὡς ἂν προσενεχθῇ, αὐτὸς ὡς δεῖ χρήσομαι τοῖς πρὸς ἐκεῖνον.
3.10.20 Çünkü bu benimdir, o başkasınındır; bunu kimse engelleyemez, o engellenir.
τοῦτο γὰρ ἐμόν ἐστιν, ἐκεῖνο δʼ ἀλλότριον· τοῦτο οὐδεὶς κωλῦσαι δύναται, ἐκεῖνο κωλύεται.
3.11.111. Bölüm: Dağınık Sözler
Tanrısal yönetime itaat etmeyenler için sanki bir kanunla belirlenmiş cezalar vardır:
εἰσί τινες ὡς ἐκ νόμου διατεταγμέναι κολάσεις τοῖς ἀπειθοῦσι τῇ θείᾳ διοικήσει·
3.11.2 kim prohairesis içindekilerin dışında başka bir şeye iyi derse kıskansın, arzulasın, yaltaklansın, sarsılsın; kim başka bir şeye kötü derse üzülsün, yas tutsun, ağlasın, talihsiz olsun.
ὃς ἂν ἄλλο τι ἡγήσηται ἀγαθὸν παρὰ τὰ προαιρετικά, φθονείτω, ἐπιθυμείτω, κολακευέτω, ταρασσέσθω· ὃς ἂν ἄλλο κακόν, λυπείσθω, πενθείτω, θρηνείτω, δυστυχείτω.
3.11.3 Yine de bu kadar acı cezalar çektiğimiz hâlde vazgeçemiyoruz.
καὶ ὅμως οὕτως πικρῶς κολαζόμενοι ἀποστῆναι οὐ δυνάμεθα.
3.11.4Şairin konuk hakkında ne dediğini hatırla:
"Konuk, senden daha kötü biri gelse bile konuğu küçümsemek bana yakışmaz; çünkü bütün konuklar ve dilenciler Zeus'tandır."
μέμνησο, τί λέγει ὁ ποιητὴς περὶ τοῦ ξένου· ξεῖνʼ, οὔ μοι θέμις ἔστʼ[ι καὶ], οὐδʼ εἰ κακίων σέθεν ⟨ἔλθοι,⟩ ⟨ξεῖνον ἀτιμῆσαι· πρὸς γὰρ Διός εἰσιν ἅπα⟩ντες ξεῖνοί τε πτωχοί τε.
3.11.5Bunu baba için de el altında bulundurmak gerekir: "Senden daha kötü biri gelse bile babayı küçümsemek bana yakışmaz; çünkü bütün babalar Babalar Koruyucusu Zeus'tandır."
τοῦτο οὖν καὶ ἐπὶ πατρὸς πρόχειρον ἔχειν· οὔ μοι θέμις ἔστʼ οὐδʼ εἰ κακίων σέθεν ἔλθοι, πατέρʼ ἀτιμῆσαι· πρὸς γὰρ Διός εἰσιν ἅπαντες τοῦ Πατρῴου·
3.11.6 Kardeş için de: "Çünkü bütün kardeşler Akrabalar Koruyucusu Zeus'tandır." Öteki ilişkilerde de böylece Zeus'u gözetmen olarak buluruz.
καὶ ἐπʼ ἀδελφῷ· πρὸς γὰρ Διός εἰσιν ἅπαντες τοῦ Ὁμογνίου. καὶ οὕτως κατὰ τὰς ἄλλας σχέσεις εὑρήσομεν ἐπόπτην τὸν Δία.
3.12.112. Bölüm: Egzersiz Üzerine
Egzersizleri tabiata aykırı ve şaşırtıcı şeylerle yapmamak gerekir; yoksa biz felsefe yaptığını söyleyenlerin hokkabazlardan hiçbir farkı kalmaz.
τὰς ἀσκήσεις οὐ δεῖ διὰ τῶν παρὰ φύσιν καὶ παραδόξων ποιεῖσθαι, ἐπεί τοι τῶν θαυματοποιῶν οὐδὲν διοίσομεν οἱ λέγοντες φιλοσοφεῖν.
3.12.2 İpte yürümek de zordur, hem de yalnız zor değil, tehlikelidir de. Bu yüzden biz de ipte yürümeye, hurma gövdesi dikmeye ya da heykelleri kucaklamaya mı çalışmalıyız?
δύσκολον γάρ ἐστι καὶ τὸ ἐπὶ σχοινίου περιπατεῖν καὶ οὐ μόνον δύσκολον, ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνον. τούτου ἕνεκα δεῖ καὶ ἡμᾶς μελετᾶν ἐπὶ σχοινίου περιπατεῖν ἢ φοίνικα ἱστάνειν ἢ ἀνδριάντας περιλαμβάνειν;
3.12.3 Asla. Zor ve tehlikeli olan her şey egzersize elverişli değildir; elverişli olan, üzerimize düşen işi başarmaya yarayandır.
οὐδαμῶς. οὐκ ἔστι τὸ δύσκολον πᾶν καὶ ἐπικίνδυνον ἐπιτήδειον πρὸς ἄσκησιν, ἀλλὰ τὸ πρόσφορον τῷ προκειμένῳ ἐκπονηθῆναι.
3.12.4Üzerimize düşen iş nedir? İstekte ve kaçınmada engelsizce davranmak. Peki bu nedir? İstediğini elde edememek yok, kaçındığına düşmek yok. Egzersiz de bu yöne yatmalıdır.
τί δʼ ἐστὶ τὸ προκείμενον ἐκπονηθῆναι; ὀρέξει καὶ ἐκκλίσει ἀκωλύτως ἀναστρέφεσθαι. τοῦτο δὲ τί ἐστιν, μήτε ὀρεγόμενον ἀποτυγχάνειν μήτʼ ἐκκλίνοντα περιπίπτειν. πρὸς τοῦτο οὖν καὶ τὴν ἄσκησιν ῥέπειν δεῖ.
3.12.5 Çünkü büyük ve kesintisiz bir egzersiz olmadan isteği boşa çıkmaz, kaçınmayı da yanılmaz kılmak mümkün olmadığına göre, şunu bil: egzersizin dışa, prohairesise bağlı olmayan şeylere dönmesine izin verirsen, ne isteğin hedefini bulur ne de kaçınman kaçtığına düşmekten kurtulur.
ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἔστιν ἀναπότευκτον σχεῖν τὴν ὄρεξιν καὶ τὴν ἔκκλισιν ἀπερίπτωτον ἄνευ μεγάλης καὶ συνεχοῦς ἀσκήσεως, ἴσθι ὅτι, ἐὰν ἔξω ἐάσῃς ἀποστρέφεσθαι αὐτὴν ἐπὶ τὰ ἀπροαίρετα, οὔτε τὴν ὄρεξιν ἐπιτευκτικὴν ἕξεις οὔτε τὴν ἔκκλισιν ἀπερίπτωτον.
3.12.6 Alışkanlık da güçlü bir önderdir, çünkü istek ve kaçınmayı yalnız bu dış şeylerde kullanmaya alışmışızdır; bu yüzden bu alışkanlığın karşısına zıt bir alışkanlık koymak, tasavvurların bizi en çok kaydırdığı yere de egzersizi dikmek gerekir.
καὶ ἐπεὶ τὸ ἔθος ἰσχυρὸν προηγῆται πρὸς μόνα ταῦτα εἰθισμένων ἡμῶν χρῆσθαι ὀρέξει καὶ ἐκκλίσει, δεῖ τῷ ἔθει τούτῳ ἐναντίον ἔθος ἀντιθεῖναι καὶ ὅπου ὁ πολὺς ὄλισθος τῶν φαντασιῶν, ἐκεῖ ἀντιτιθέναι τὸ ἀσκητικόν.
3.12.7Hazza yatkınım: egzersiz uğruna, ölçüyü aşarak ters yana yatacağım. Zahmetten kaçmaya yatkınım: kaçınmam bu türden her şeyden vazgeçsin diye tasavvurlarımı bu yönde ovup çalıştıracağım.
Ἑτεροκλινῶς ἔχω πρὸς ἡδονήν· ἀνατοιχήσω ἐπὶ τὸ ἐναντίον ὑπὲρ τὸ μέτρον τῆς ἀσκήσεως ἕνεκα. ἐκκλιτικῶς ἔχω πόνου· τρίψω μου καὶ γυμνάσω πρὸς τοῦτο τὰς φαντασίας ὑπὲρ τοῦ ἀποστῆναι τὴν ἔκκλισιν ἀπὸ παντὸς τοῦ τοιούτου.
3.12.8 Çünkü egzersiz yapan kimdir? İsteği hiç kullanmamaya, kaçınmayı yalnız prohairesise bağlı şeylerde kullanmaya çalışan ve bunu en çok, alt etmesi zor olan şeylerde çalışan kişi. Bu yüzden herkesin ayrı şeylerde daha çok çalışması gerekir.
τίς γάρ ἐστιν ἀσκητής; ὁ μελετῶν ὀρέξει μὲν μὴ χρῆσθαι, ἐκκλίσει δὲ πρὸς μόνα τὰ προαιρετικὰ χρῆσθαι καὶ μελετῶν μᾶλλον ἐν τοῖς δυσκαταπονήτοις. καθʼ ὃ καὶ ἄλλῳ πρὸς ἄλλα μᾶλλον ἀσκητέον.
3.12.9Öyleyse burada hurma gövdesi dikmenin ya da deri çadır, havan ve tokmak taşımanın ne işi var?
τί οὖν ὧδε ποιεῖ τὸ φοίνικα στῆσαι ἢ τὸ στέγην δερματίνην καὶ ὅλμον καὶ ὕπερον περιφέρειν;
3.12.10 İnsan, öfkeliysen sövülmeye katlanmayı, hakarete uğrayınca kızmamayı çalış. Sonra o kadar ilerlersin ki biri sana vursa bile kendi kendine "Bir heykel kucakladığını farz et" dersin.
ἄνθρωπε, ἄσκησον, εἰ γοργὸς εἶ, λοιδορούμενος ἀνέχεσθαι, ἀτιμασθεὶς μὴ ἀχθεσθῆναι. εἶθʼ οὕτως προ[σ]βήσῃ, ἵνα, κἂν πλήξῃ σέ τις, εἴπῃς αὐτὸς πρὸς αὑτὸν ὅτι δόξον ἀνδριάντα περιειληφέναι.
3.12.11Sonra şarabı da ustaca kullanmayı çalış: çok içmek için değil (bu işte de yolu şaşırmış egzersizciler var), önce ondan uzak durmak için; hoş kızlardan da tatlıdan da uzak durmayı çalış. Sonra bir gün sınanmak için, gerçekten gerekirse, uygun bir zamanda kendini meydana indirirsin; tasavvurlar seni eskisi gibi yeniyor mu, anlamak için.
εἶτα καὶ οἰναρίῳ κομψῶς χρῆσθαι, μὴ εἰς τὸ πολὺ πίνειν (καὶ γὰρ περὶ τοῦτο ἐπαρίστεροι ἀσκηταί εἰσιν), ἀλλὰ πρῶτον εἰς τὸ ἀποσχέσθαι, καὶ κορασιδίου ἀπέχεσθαι καὶ πλακουνταρίου. εἶτά ποτε ὑπὲρ δοκιμασίας, εἰ ἄρα, καθήσεις εὐκαίρως αὐτὸς σαυτὸν ὑπὲρ τοῦ γνῶναι, εἰ ὁμοίως ἡττῶσίν σε αἱ φαντασίαι.
3.12.12 Ama başlangıçta senden güçlü olanlardan uzaklara kaç. Hoş bir kızla felsefeye yeni başlayan bir genç arasındaki savaş eşit değildir. Derler ya, çömlekle taş bir arada duramaz.
τὰ πρῶτα δὲ φεῦγε μακρὰν ἀπὸ τῶν ἰσχυροτέρων. ἄνισος ἡ μάχη κορασιδίῳ κομψῷ πρὸς νέον ἀρχόμενον φιλοσοφεῖν· χύτρα, φασί, καὶ πέτρα οὐ συμφωνεῖ.
3.12.13İstek ve kaçınmadan sonra ikinci alan, dürtü ve geri çekilme alanıdır: logos'a uysal olmak; zamansız, yersiz ya da buna benzer bir ölçüsüzlükle davranmamak.
μετὰ τὴν ὄρεξιν καὶ τὴν ἔκκλισιν δεύτερος τ[ρ]όπος ὁ περὶ τὴν ὁρμὴν καὶ ἀφορμήν· ⟨ἵνʼ⟩ εὐπειθὴς τῷ λόγῳ, ἵνα μὴ παρὰ καιρόν, μὴ παρὰ τόπον, μὴ παρὰ ἄλλην τινὰ τοιαύτην [ἀ]συμμετρίαν.
3.12.14 Üçüncüsü onaylarla ilgilidir, inandırıcı ve çekici olanlara karşı yapılır.
τρίτος ὁ περὶ τὰς συγκαταθέσεις, ὁ πρὸς τὰ πιθανὰ καὶ ἑλκυστικά.
3.12.15 Sokrates nasıl sınanmamış bir hayat yaşanmamalı derdiyse, sınanmamış bir tasavvur da kabul edilmemelidir. Ona "Dur, bir bakayım: kimsin, nereden geliyorsun?" demeli, gece bekçilerinin "Parolanı göster" demesi gibi. "Kabul edilecek tasavvurda bulunması gereken, tabiattan gelen işaret sende var mı?"
ὡς γὰρ ὁ Σωκράτης ἔλεγεν ἀνεξέταστον βίον μὴ ζῆν, οὕτως ἀνεξέταστον φαντασίαν μὴ παραδέχεσθαι, ἀλλὰ λέγειν ἔκδεξαι, ἄφες ἴδω, τίς εἶ καὶ πόθεν ἔρχῃ, ὡς οἱ νυκτοφύλακες δεῖξόν μοι τὰ συνθήματα. ἔχεις τὸ παρὰ τῆς φύσεως σύμβολον, ὃ δεῖ τὴν παραδεχθησομένην ἔχειν φαντασίαν;
3.12.16Son olarak, bedeni çalıştıranların ona uyguladıkları şeyler de bir biçimde isteğe ve kaçınmaya yönelikse egzersiz sayılabilir. Gösteriş içinse, dışa dönmüş, başka bir şeyin peşinde olan, "Ne büyük adam!" diyecek seyirciler arayan birinin işidir.
καὶ λοιπὸν ὅσα τῷ σώματι προσάγεται ὑπὸ τῶν γυμναζόντων αὐτό, ἂν μὲν ὧδέ που ῥέπῃ πρὸς ὄρεξιν καὶ ἔκκλισιν, εἴη ἂν καὶ αὐτὰ ἀσκητικά· ἂν δὲ πρὸς ἐπίδειξιν, ἔξω νενευκότος ἐστὶ καὶ ἄλλο τι θηρωμένου καὶ θεατὰς ζητοῦντος τοὺς ἐροῦντας ὦ[ς] μεγάλου ἀνθρώπου.
3.12.17 Bu yüzden Apollonios güzel söylerdi: "Kendin için egzersiz yapmak istediğinde, sıcakta susadığın bir an ağzına bir yudum soğuk su al, tükür ve kimseye söyleme."
διὰ τοῦτο καλῶς ὁ Ἀπολλώνιος ἔλεγεν ὅτι ὅταν θέλῃς σαυτῷ ἀσκῆσαι, διψῶν ποτε καύματος ἐφέλκυσαι βρόγχον ψυχροῦ καὶ ἔκπτυσον καὶ μηδενὶ εἴπῃς.
3.13.113. Bölüm: Kimsesizlik Nedir, Kimsesiz Kimdir
Kimsesizlik, yardımsız kalmış birinin durumudur. Tek başına olan hemen kimsesiz sayılmaz, tıpkı kalabalık içinde olanın kimsesizlikten kurtulmuş sayılmaması gibi.
ἐρημία ἐστὶ κατάστασίς τις ἀβοηθήτου. οὐ γὰρ ὁ μόνος ὢν εὐθὺς καὶ ἔρημος, ὥσπερ οὐδʼ ὁ ἐν πολλοῖς ὢν οὐκ ἔρημος.
3.13.2 Nitekim kendisine yaslandığımız bir kardeşi, oğlu ya da dostu yitirdiğimizde, Roma'da olsak, karşımıza bunca kalabalık çıksa, bunca insanla bir arada otursak, hatta bazen yığınla kölemiz olsa bile kimsesiz kaldık deriz.
ὅταν γοῦν ἀπολέσωμεν ἢ ἀδελφὸν ἢ υἱὸν ἢ φίλον, ᾧ προσαναπαυόμεθα, λέγομεν ἀπολελεῖφθαι ἔρημοι, πολλάκις ἐν Ῥώμῃ ὄντες, τοσούτου ὄχλου ἡμῖν ἀπαντῶντος καὶ τοσούτων συνοικούντων, ἔσθʼ ὅτε πλῆθος δούλων ἔχοντες.
3.13.3 Çünkü kavram olarak kimsesiz, yardımsız olan ve zarar vermek isteyenlere açık kalan kişidir. Bu yüzden yolculukta en çok haydutların eline düştüğümüzde kimsesiz olduğumuzu söyleriz. Kimsesizliği gideren, bir insanı görmek değil, güvenilir, utanma bilen ve yararlı bir insanı görmektir.
θέλει γὰρ ὁ ἔρημος κατὰ τὴν ἔννοιαν ἀβοήθητός τις εἶναι καὶ ἐκκείμενος τοῖς βλάπτειν βουλομένοις. διὰ τοῦτο, ὅταν ὁδεύωμεν, τότε μάλιστα ἐρήμους λέγομεν ἑαυτούς, ὅταν εἰς λῃστὰς ἐμπέσωμεν. οὐ γὰρ ἀνθρώπου ὄψις ἐξαιρεῖται ἐρημίας, ἀλλὰ πιστοῦ καὶ αἰδήμονος καὶ ὠφελίμου.
3.13.4Tek başına olmak kimsesizliğe yetiyorsa, Zeus da büyük yangında kimsesizdir ve kendi haline ağlar de: "Vah bana, ne Hera'm var, ne Athena'm, ne Apollon'um; ne kardeşim, ne oğlum, ne torunum, ne de bir akrabam!"
ἐπεὶ εἰ τὸ μόνον εἶναι ἀρκεῖ πρὸς τὸ ἔρημον εἶναι, λέγε ὅτι καὶ ὁ Ζεὺς ἐν τῇ ἐκπυρώσει ἔρημός ἐστι καὶ κατακλαίει αὐτὸς ἑαυτοῦ· τάλας ἐγώ, οὔτε τὴν Ἥραν ἔχω οὔτε τὴν Ἀθηνᾶν οὔτε τὸν Ἀπόλλωνα οὔτε ὅλως ἢ ἀδελφὸν ἢ υἱὸν ἢ ἔγγονον ἢ συγγενῆ.
3.13.5 Gerçekten de kimileri, onun büyük yangında tek başına bunu yaptığını söyler. Çünkü tek başına geçen bir hayatı akıllarına sığdıramazlar; bunu da tabii bir şeyden yola çıkarak yaparlar: insanın tabiatça toplumsal olmasından, başkalarını sevmesinden, insanlarla bir arada olmaktan hoşlanmasından.
ταῦτα καὶ λέγουσί τινες ὅτι ποιεῖ μόνος ἐν τῇ ἐκπυρώσει. οὐ γὰρ ἐπινοοῦσι διεξαγωγὴν μόνου καὶ ἀπό τινος φυσικοῦ ὁρμώμενοι, ἀπὸ τοῦ φύσει κοινωνικοῦ εἶναι καὶ φιλαλλήλου καὶ ἡδέως συναναστρέφεσθαι ἀνθρώποις.
3.13.6Ama yine de insanın buna da hazırlıklı olması, kendi kendine yetebilmesi, kendisiyle baş başa kalabilmesi gerekir.
ἀλλʼ οὐδὲν ἧττον δεῖ τινα καὶ πρὸς τοῦτο παρασκευὴν ἔχειν τὸ δύνασθαι αὐτὸν ἑαυτῷ ἀρκεῖν, δύνασθαι αὐτὸν ἑαυτῷ συνεῖναι·
3.13.7 Zeus nasıl kendi kendisiyle birlikteyse, kendi içinde dinginse, kendi yönetiminin nasıl olduğunu düşünüyor ve kendine yakışan düşüncelerle meşgul oluyorsa, biz de öyle kendimizle konuşabilmeli, başkalarına ihtiyaç duymamalı, vaktimizi nasıl geçireceğimizi bilmeliyiz;
ὡς ὁ Ζεὺς αὐτὸς ἑαυτῷ σύνεστιν καὶ ἡσυχάζει ἐφʼ ἑαυτοῦ καὶ ἐννοεῖ τὴν διοίκησιν τὴν ἑαυτοῦ οἵα ἐστὶ καὶ ἐν ἐπινοίαις γίνεται πρεπούσαις ἑαυτῷ, οὕτως καὶ ἡμᾶς δύνασθαι αὐτοὺς ἑαυτοῖς λαλεῖν, μὴ προσδεῖσθαι ἄλλων, διαγωγῆς μὴ ἀπορεῖν·
3.13.8 tanrısal yönetim üzerinde ve kendimizin öteki şeylerle ilişkisi üzerinde düşünmeli, olup bitenlere önce nasıl davrandığımıza, şimdi nasıl davrandığımıza bakmalıyız: bizi hâlâ sıkıştıran şeyler nelerdir, bunlar da nasıl iyileştirilir, nasıl söküp atılır? Bunlardan işlenmesi gerekenler varsa kendi logos'larına göre işlemeliyiz.
ἐφιστάνειν τῇ θείᾳ διοικήσει, τῇ αὑτῶν πρὸς τἆλλα σχέσει· ἐπιβλέπειν, πῶς πρότερον εἴχομεν πρὸς τὰ συμβαίνοντα, πῶς νῦν· τίνα ἐστὶν ἔτι τὰ θλίβοντα· πῶς ἂν θεραπευθῇ καὶ ταῦτα, πῶς ἐξαιρεθῇ· εἴ τινα ἐξεργασίας δεῖται τούτων, κατὰ τὸν αὐτῶν λόγον ἐξεργάζεσθαι.
3.13.9Görüyorsunuz, Caesar bize büyük bir barış sağlıyor gibi görünüyor: artık savaş yok, muharebe yok, büyük haydutluk ve korsanlık yok; her mevsim yola çıkabilir, doğudan batıya gemiyle gidebilirsiniz.
ὁρᾶτε γάρ, ὅτι εἰρήνην μεγάλην ὁ Καῖσαρ ἡμῖν δοκεῖ παρέχειν, ὅτι οὐκ εἰσὶν οὐκέτι πόλεμοι οὐδὲ μάχαι οὐδὲ λῃστήρια μεγάλα οὐδὲ πειρατικά, ἀλλʼ ἔξεστιν πάσῃ ὥρᾳ ὁδεύειν, πλεῖν ἀπʼ ἀνατολῶν ἐπὶ δυσμάς.
3.13.10 Peki bizi sıtmadan da barışa kavuşturabilir mi, gemi batmasından, yangından, depremden ya da yıldırımdan? Hadi, aşktan? Kavuşturamaz. Yastan? Kavuşturamaz. Kıskançlıktan? Kavuşturamaz. Kısacası bunların hiçbirinden.
μή τι οὖν καὶ ἀπὸ πυρετοῦ δύναται ἡμῖν εἰρήνην παρασχεῖν, μή τι καὶ ἀπὸ ναυαγίου, μή τι καὶ ἀπὸ ἐμπρησμοῦ ἢ ἀπὸ σεισμοῦ ἢ ἀπὸ κεραυνοῦ; ἄγε ἀπʼ ἔρωτος; οὐ δύναται. ἀπὸ πένθους; οὐ δύναται. ἀπὸ φθόνου; οὐ δύναται. ἀπʼ οὐδενὸς ἁπλῶς τούτων·
3.13.11 Oysa filozofların logos'u bunlardan da barış sağlamayı vaat eder. Ne der? "Bana kulak verirseniz, ey insanlar, nerede olursanız olun, ne yaparsanız yapın, acı çekmeyecek, öfkelenmeyecek, zorlanmayacak, engellenmeyeceksiniz; hiçbir şeyin sarsamadığı hür insanlar olarak yaşayacaksınız."
ὁ δὲ λόγος ὁ τῶν φιλοσόφων ὑπισχνεῖται καὶ ἀπὸ τούτων εἰρήνην παρέχειν. καὶ τί λέγει; ἄν μοι προσέχητε, ὦ ἄνθρωποι, ὅπου ἂν ἦτε, ὅ τι ἂν ποιῆτε, οὐ λυπηθήσεσθε, οὐκ ὀργισθήσεσθε, οὐκ ἀναγκασθήσεσθε, οὐ κωλυθήσεσθε, ἀπαθεῖς δὲ καὶ ἐλεύθεροι διάξετε ἀπὸ πάντων.
3.13.12Caesar'ın değil (bunu ilan etmek ona nereden düşer?), tanrının logos aracılığıyla ilan ettiği bu barışa sahip olan kişi, tek başınayken bakıp şunu düşünmekle yetinmez mi:
ταύτην τὴν εἰρήνην τις ἔχων [οὐχὶ] κεκηρυγμένην οὐχ ὑπὸ τοῦ Καίσαρος (πόθεν γὰρ αὐτῷ ταύτην κηρύξαι;), ἀλλʼ ὑπὸ τοῦ θεοῦ κεκηρυγμένην διὰ τοῦ λόγου οὐκ ἀρκεῖται, ὅταν ᾖ μόνος, ἐπιβλέπων καὶ ἐνθυμούμενος
3.13.13 "Artık başıma hiçbir kötülük gelemez. Benim için haydut yok, deprem yok. Her şey barışla dolu, her şey dinginlikle; her yol, her şehir, her yoldaş, komşu, ortak zararsız. Yiyeceği, bununla ilgilenmesi gereken bir başkası sağlar, giysiyi bir başkası; hisleri bir başkası vermiştir, ön kavramları bir başkası.
νῦν ἐμοὶ κακὸν οὐδὲν δύναται συμβῆναι, ἐμοὶ λῃστὴς οὐκ ἔστιν, ἐμοὶ σεισμὸς οὐκ ἔστιν, πάντα εἰρήνης μεστά, πάντα ἀταραξίας· πᾶσα ὁδός, πᾶσα πόλις, πᾶς[α] σύνοδος, γείτων, κοινωνὸς ἀβλαβής. ἄλλος παρέχει τροφάς, ᾧ μέλει, ἄλλος ἐσθῆτα, ἄλλος αἰσθήσεις ἔδωκεν, ἄλλος προλήψεις.
3.13.14 Gerekli olanları sağlamadığında geri çekilme borusunu çalar, kapıyı açar ve sana 'Gel' der. Nereye? Korkunç hiçbir yere değil, geldiğin yere: dostlarına ve akrabalarına, unsurlara.
ὅταν δὲ μὴ παρέχῃ τἀναγκαῖα, τὸ ἀνακλητικὸν σημαίνει, τὴν θύραν ἤνοιξεν καὶ λέγει σοι ἔρχου. ποῦ; εἰς οὐδὲν δεινόν, ἀλλʼ ὅθεν ἐγένου, εἰς τὰ φίλα καὶ συγγενῆ, εἰς τὰ στοιχεῖα.
3.13.15 Sende ateşten ne varsa ateşe gidecek, topraktan ne varsa toprağa, havadan ne varsa havaya, sudan ne varsa suya. Ne Hades var, ne Akheron, ne Kokytos, ne Pyriphlegethon; her şey tanrılarla ve daimōnlarla dolu."
ὅσον ἦν ἐν σοὶ πυρός, εἰς πῦρ ἄπεισιν, ὅσον ἦν γῃδίου, εἰς γῄδιον, ὅσον πνευματίου, εἰς πνευμάτιον, ὅσον ὑδατίου, εἰς ὑδάτιον. οὐδεὶς Ἅιδης οὐδʼ Ἀχέρων οὐδὲ Κωκυτὸς οὐδὲ Πυριφλεγέθων, ἀλλὰ πάντα θεῶν μεστὰ καὶ δαιμόνων;
3.13.16 Bunları düşünebilen, güneşe, aya, yıldızlara bakan, karanın ve denizin tadını çıkaran kimse, yardımsız olmadığı gibi kimsesiz de değildir.
ταῦτά τις ἐνθυμεῖσθαι ἔχων καὶ βλέπων τὸν ἥλιον καὶ σελήνην καὶ ἄστρα καὶ γῆς ἀπολαύων καὶ θαλάσσης ἔρημός ἐστιν οὐ μᾶλλον ἢ καὶ ἀβοήθητος.
3.13.17"Peki, tek başımayken biri üstüme gelip boğazımı keserse?" Budala, seni değil, zavallı bedenini keser.
τί οὖν; ἄν τις ἐπελθών μοι μόνῳ ἀποσφάξῃ με; μωρέ, σὲ οὔ, ἀλλὰ τὸ σωμάτιον.
3.13.18Öyleyse daha ne kimsesizliği, ne çaresizliği? Neden kendimizi çocuklardan aşağı düşürelim? Onlar yalnız bırakıldıklarında ne yaparlar? Çanak kırıkları ve kül alıp bir şeyler kurarlar, sonra yıkarlar, yine başka bir şey kurarlar; böylece vakit geçirecek şey bulamama diye bir dertleri olmaz.
ποία οὖν ἔτι ἐρημία, ποία ἀπορία; τί χείρονας ἑαυτοὺς ποιῶμεν τῶν παιδαρίων; ἅ τινα ὅταν ἀπολειφθῇ μόνα, τί ποιεῖ; ἄραντα ὀστράκια καὶ σποδὸν οἰκοδομεῖ τί ποτε, εἶτα καταστρέφει καὶ πάλιν ἄλλο οἰκοδομεῖ· καὶ οὕτως οὐδέποτε ἀπορεῖ διαγωγῆς.
3.13.19 Siz gemiyle gidince ben de oturup tek başıma, böyle kimsesiz kaldım diye ağlayacak mıyım? Çanak kırıklarım, külüm olmayacak mı? Onlar bunu akılsızlıktan yapıyor; biz phronēsisimiz yüzünden mi bedbaht olacağız?
ἐγὼ οὖν, ἂν πλεύσητε ὑμεῖς, μέλλω καθήμενος κλαίειν ὅτι μόνος ἀπελείφθην καὶ ἔρημος οὕτως; οὐκ ὀστράκια ἕξω, οὐ σποδόν; ἀλλʼ ἐκεῖνα ὑπʼ ἀφροσύνης ταῦτα ποιεῖ, ἡμεῖς δʼ ὑπὸ φρονήσεως δυστυχοῦμεν;
3.13.20Her büyük güç yeni başlayan için tehlikelidir. Bu tür şeylere gücün yettiğince ama tabiata uygun olarak katlanmak gerekir.
πᾶσα μεγάλη δύναμις ἐπισφαλὴς τῷ ἀρχομένῳ. φέρειν οὖν δεῖ τὰ τοιαῦτα κατὰ δύναμιν, ἀλλὰ κατὰ φύσιν .
3.13.21 […] ama veremliye değil. Bir süre hasta gibi yaşamayı çalış ki bir gün sağlıklı gibi yaşayasın. Aç kal, su iç; bir süre istemekten bütünüyle uzak dur ki bir gün makul biçimde isteyesin. Makul biçimde istersen, içinde iyi bir şey olduğunda iyi istersin.
[…] ἀλλʼ οὐχὶ τῷ φθισικῷ. μελέτησόν ποτε διαγωγὴν ὡς ἄρρωστος, ἵνα ποθʼ ὡς ὑγιαίνων διαγάγῃς. ἀσίτησον, ὑδροπότησον· ἀπόσχου ποτὲ παντάπασιν ὀρέξεως, ἵνα ποτὲ καὶ εὐλόγως ὀρεχθῇς. εἰ δʼ εὐλόγως, ὅταν ἔχῃς τι ἐν σεαυτῷ ἀγαθόν, εὖ ὀρεχθήσῃ.
3.13.22Hayır, biz hemen bilgeler gibi yaşamak ve insanlara yararlı olmak istiyoruz. Ne yararı? Ne yapıyorsun? Kendine yarar sağladın mı ki? "Ama onları teşvik etmek istiyorum." Sen teşvik edildin mi ki? "Onlara yararlı olmak istiyorum."
οὔ· ἀλλʼ εὐθέως ὡς σοφοὶ διάγειν ἐθέλομεν καὶ ὠφελεῖν ἀνθρώπους. ποίαν ὠφέλειαν; τί ποιεῖς; σαυτὸν γὰρ ὠφέλησας; ἀλλὰ προτρέψαι αὐτοὺς θέλεις. σὺ γὰρ προτέτρεψαι; θέλεις αὐτοὺς ὠφελῆσαι.
3.13.23 Felsefenin nasıl insanlar yetiştirdiğini onlara kendinde göster, boş konuşma. Yerken birlikte yediklerine, içerken birlikte içtiklerine yararlı ol; herkese yol vererek, geri çekilerek, katlanarak onlara böyle yararlı ol, üstlerine kendi balgamını kusma.
δεῖξον αὐτοῖς ἐπὶ σεαυτοῦ, οἵους ποιεῖ φιλοσοφία, καὶ μὴ φλυάρει. ἐσθίων τοὺς συνεσθίοντας ὠφέλει, πίνων τοὺς πίνοντας, εἴκων πᾶσι, παραχωρῶν, ἀνεχόμενος, οὕτως αὐτοὺς ὠφέλει καὶ μὴ κατεξέρα αὐτῶν τὸ σαυτοῦ φλέγμα.
3.14.114. Bölüm: Dağınık Sözler
Kötü tragedya oyuncuları tek başlarına şarkı söyleyemez, ancak kalabalıkla söyleyebilirler; bunun gibi bazıları da tek başına yürüyemez.
ὡς οἱ κακοὶ τραγῳδοὶ μόνοι ᾆσαι οὐ δύνανται, ἀλλὰ μετὰ πολλῶν, οὕτως ἔνιοι μόνοι περιπατῆσαι οὐ δύνανται.
3.14.2 İnsan, bir şeysen tek başına da yürü, kendi kendine konuş, koronun içine saklanma.
ἄνθρωπε, εἴ τις εἶ, καὶ μόνος περιπάτησον καὶ σαυτῷ λάλησον καὶ μὴ ἐν τῷ χορῷ κρύπτου.
3.14.3 Bir kez alaya alın, etrafına bak, sarsıl ki kim olduğunu anlayasın.
σκώφθητί ποτε, περίβλεψαι, ἐνσείσθητι, ἵνα γνῷς, τίς εἶ.
3.14.4Biri su içse ya da bir egzersiz yapsa, her fırsatta bunu herkese söyler:
ὅταν τις ὕδωρ πίνῃ ἢ ποιῇ τι ἀσκητικόν, ἐκ πάσης ἀφορμῆς λέγει αὐτὸ πρὸς πάντας.
3.14.5 "Ben su içerim." Su içmek için mi su içiyorsun yani? İnsan, içmek sana yarıyorsa iç; yoksa gülünç bir şey yapıyorsun.
ἐγὼ ὕδωρ πίνω. διὰ γὰρ τοῦτο ὕδωρ πίνεις, διὰ γὰρ τὸ ὕδωρ πίνειν; ἄνθρωπε, εἴ σοι λυσιτελεῖ[ν] πίνειν, πῖνε· εἰ δὲ μή, γελοίως ποιεῖς.
3.14.6 Yararına olduğu için içiyorsan, buna kızan kimselerin yanında sus. Ne yani, tam da onları memnun etmek mi istiyorsun?
εἰ δὲ συμφέρει σοι καὶ πίνεις, σιώπα πρὸς τοὺς δυσαρεστοῦντας τοῖς ἀνθρώποις. τί οὖν; αὐτοῖς τούτοις ἀρέσκειν θέλεις;
3.14.7Yapılan işlerin kimi başlı başına amaç olarak yapılır, kimi şartlar gereği, kimi idare etmek için, kimi uyum göstermek için, kimi de direnmek için.
τῶν πραττομένων τὰ μὲν προηγουμένως πράττεται, τὰ δὲ κατὰ περίστασιν, τὰ δὲ κατʼ οἰκονομίαν, τὰ δὲ κατὰ συμπεριφοράν, τὰ δὲ κατʼ ἔνστασιν.
3.14.8İnsanlardan şu iki şeyi söküp atmak gerekir: kendini beğenmişlik ve güvensizlik. Kendini beğenmişlik, hiçbir şeye ihtiyacı olmadığını sanmaktır; güvensizlik, bunca şart çevremizi sarmışken hayatın iyi akmasının mümkün olmadığını düşünmektir.
δύο ταῦτα ἐξελεῖν τῶν ἀνθρώπων, οἴησιν καὶ ἀπιστίαν. οἴησις μὲν οὖν ἐστι τὸ δοκεῖν μηδενὸς προσδεῖσθαι, ἀπιστία δὲ τὸ ὑπολαμβάνειν μὴ δυνατὸν εἶναι εὐροεῖν τοσούτων περιεστηκότων.
3.14.9 Kendini beğenmişliği sorgulama söküp atar, Sokrates'in de ilk yaptığı budur. İşin imkânsız olmadığını görmek içinse incele ve araştır. Bu araştırma sana zarar vermez;
τὴν μὲν οὖν οἴησιν ἔλεγχος ἐξαιρεῖ, καὶ τοῦτο πρῶτον ποιεῖ Σωκράτης. ὅτι δʼ οὐκ ἀδύνατόν ἐστι τὸ πρᾶγμα, σκέψαι καὶ ζήτησον. οὐδέν σε βλάψει ἡ ζήτησις αὕτη·
3.14.10 hatta felsefe yapmak aşağı yukarı budur: isteği ve kaçınmayı engelsizce kullanmanın nasıl mümkün olduğunu araştırmak.
καὶ σχεδὸν τὸ φιλοσοφεῖν τοῦτʼ ἔστι, ζητεῖν, πῶς ἐνδέχεται ἀπαραποδίστως ὀρέξει χρῆσθαι καὶ ἐκκλίσει.
3.14.11"Senden üstünüm, çünkü babam konsüldür." Bir başkası: "Ben tribünlük yaptım, sen yapmadın."
κρείσσων εἰμὶ σοῦ· ὁ γὰρ πατήρ μου ὑπατικός ἐστιν. ἄλλος λέγει ἐγὼ δεδημάρχηκα, σὺ δʼ οὔ.
3.14.12 At olsaydık, "Babam daha hızlıydı", "Bende bol arpa ve ot var", "Güzel boyun takılarım var" mı derdin? Sen bunları söyleyince ben "Olsun, o halde koşalım mı?" deseydim ne olacaktı?
εἰ δʼ ἵπποι ἦμεν, ἔλεγες ἂν ὅτι ὁ πατήρ μου ὠκύτερος ἦν ἢ ὅτι ἐγὼ ἔχω πολλὰς κριθὰς καὶ χόρτον ἢ ὅτι κομψὰ περιτραχήλια; εἰ οὖν ταῦτά σου λέγοντος εἶπον ὅτι ἔστω ταῦτα, τρέχωμεν οὖν;
3.14.13 Haydi söyle: insanda, attaki koşu gibi, kötüsünü ve iyisini belli edecek bir şey yok mu? Belki utanma, güvenilirlik, adalettir?
ἄγε, ἐπʼ ἀνθρώπου οὖν οὐδέν ἐστι τοιοῦτον οἷον ἐφʼ ἵππου δρόμος, ἐξ οὗ γνωσθήσεται ὁ χείρων καὶ ὁ κρείττων; μήποτʼ ἐστὶν αἰδώς, πίστις, δικαιοσύνη;
3.14.14 Bunlarla kendini üstün göster ki insan olarak üstün olasın. "Müthiş çifte atarım" dersen, ben de sana "Bir eşeğin işiyle övünüyorsun" derim.
τούτοις δείκνυε κρείττονα σεαυτόν, ἵνʼ ὡς ἄνθρωπος ᾖ κρείττων. ἄν μοι λέγῃς ὅτι μεγάλα λακτίζω, ἐρῶ σοι κἀγὼ ὅτι ἐπὶ ὄνου ἔργῳ μέγα φρονεῖς.
3.15.115. Bölüm: Her İşe İyice Düşünüp Taşınarak Girmek Gerekir
Her işin öncesini ve sonrasını incele, ondan sonra işe giriş. Yoksa başta, ardından geleceklerin hiçbirini düşünmediğin için hevesle gelirsin, sonra bazı güçlükler ortaya çıkınca utanç içinde vazgeçersin.
ἑκάστου ἔργου σκόπει τὰ καθηγούμενα καὶ τὰ ἀκόλουθα καὶ οὕτως ἔρχου ἐπʼ αὐτό. εἰ δὲ μή, τὴν μὲν πρώτην ἥξεις προθύμως ἅτε μηδὲν τῶν ἑξῆς ἐντεθυμημένος, ὕστερον δʼ ἀναφανέντων τινῶν αἰσχρῶς ἀποστήσῃ.
3.15.2 "Olimpia'da kazanmak istiyorum." Öyleyse bunun öncesini ve sonrasını incele; işine geliyorsa ancak o zaman işe koyul.
θέλω Ὀλύμπια νικῆσαι. ἀλλὰ σκόπει τὰ καθηγούμενα αὐτοῦ καὶ τὰ ἀκόλουθα· καὶ οὕτως ἄν σοι λυσιτελῇ, ἅπτου τοῦ ἔργου.
3.15.3 Disipline uyman, zorla yemek yemen, tatlıdan uzak durman, belirlenmiş saatte, sıcakta soğukta, ister istemez idman yapman gerekir; soğuk içmeyeceksin, canın isteyince şarap içmeyeceksin; kısacası kendini hekime teslim eder gibi antrenörüne teslim edeceksin.
δεῖ σε εὐτακτεῖν, ἀναγκοφαγεῖν, ἀπέχεσθαι πεμμάτων, γυμνάζεσθαι πρὸς ἀνάγκην, ὥρᾳ τεταγμένῃ, ἐν καύματι, ἐν ψύχει· μὴ ψυχρὸν πίνειν, μὴ οἶνον ὅτʼ ἔτυχεν· ἁπλῶς ὡς ἰατρῷ [γὰρ] παραδεδωκέναι σεαυτὸν τῷ ἐπιστάτῃ·
3.15.4 Sonra müsabakada çukura yuvarlanacaksın; bazen elin çıkacak, bileğin burkulacak, bolca toz yutacak, kırbaç yiyeceksin; bütün bunlardan sonra bazen yenileceksin de.
εἶτα ἐν τῷ ἀγῶνι παρορύσσεσθαι, ἔστιν ὅτε χεῖρα ἐκβαλεῖν, σφυρὸν στρέψαι, πολλὴν ἁφὴν καταπιεῖν, μαστιγωθῆναι· καὶ μετὰ τούτων πάντων ἔσθʼ ὅτε νικηθῆναι.
3.15.5Bunları hesapladıktan sonra hâlâ istiyorsan güreşe git. Yoksa bil ki çocuklar gibi davranırsın: onlar bir atletçilik, bir gladyatörcülük oynar, bir boru çalar, sonra gördükleri ve hayran kaldıkları neyse onun tragedyasını oynarlar.
ταῦτα λογισάμενος, ἂν ἔτι θέλῃς, ἔρχου ἐπὶ τὸ ἀθλεῖν· εἰ δὲ μή, ὅρα ὅτι ὡς τὰ παιδία ἀναστραφήσῃ, ἃ νῦν μὲν ἀθλητὰς παίζει, νῦν δὲ μονομάχους, νῦν δὲ σαλπίζει, εἶτα τραγῳδεῖ ὅ τι ἂν ἴδῃ καὶ θαυμάσῃ.
3.15.6 Sen de öyle: bir atlet, bir gladyatör, sonra filozof, sonra hatip; bütün psykhēnle ise hiçbir şey. Maymun gibi gördüğün her şeyi taklit edersin, hep bir şeyden sonra başka bir şey hoşuna gider, alıştığın ise hoşuna gitmez.
οὕτως καὶ σὺ νῦν μὲν ἀθλητής, νῦν δὲ μονομάχος, εἶτα φιλόσοφος, εἶτα ῥήτωρ, ὅλῃ δὲ τῇ ψυχῇ οὐδέν, ἀλλʼ ὡς ὁ πίθηκος πᾶν ὃ ἂν ἴδῃς μιμῇ καὶ ἀεί σοι ἄλλο ἐξ ἄλλου ἀρέσκει, τὸ σύνηθες δʼ ἀπαρέσκει.
3.15.7 Çünkü bir işe inceleyerek girmedin, işin çevresini dolaşıp sınamadın; rastgele, soğuk bir arzuyla girdin.
οὐ γὰρ μετὰ σκέψεως ἦλθες ἐπί τι οὐδὲ περιοδεύσας ὅλον τὸ πρᾶγμα οὐδὲ βασανίσας, ἀλλʼ εἰκῇ καὶ κατὰ ψυχρὰν ἐπιθυμίαν.
3.15.8Böylece kimileri bir filozof görünce ve Euphrates gibi konuşan birini duyunca (gerçi onun gibi kim konuşabilir ki?) kendileri de felsefe yapmak ister.
οὕτως τινὲς ἰδόντες φιλόσοφον καὶ ἀκούσαντές τινος οὕτως λέγοντος, ὡς Εὐφράτης λέγει (καίτοι τίς οὕτως δύναται εἰπεῖν ὡς ἐκεῖνος;), θέλουσιν καὶ αὐτοὶ φιλοσοφεῖν.
3.15.9 İnsan, önce işin ne olduğunu incele, sonra kendi tabiatını, neyi kaldırabileceğini. Güreşçi olacaksan omuzlarına, uyluklarına, beline bak.
ἄνθρωπε, σκέψαι πρῶτον τί ἐστι τὸ πρᾶγμα, εἶτα καὶ τὴν σαυτοῦ φύσιν, τί δύνασαι βαστάσαι. εἰ παλαιστής, ἰδού σου τοὺς ὤμους, τοὺς μηρούς, τὴν ὀσφῦν.
3.15.10 Çünkü herkes ayrı bir şey için doğmuştur. Bunları yaparak felsefe yapabileceğini mi sanıyorsun? Aynı şekilde yiyip içebileceğini, aynı şekilde öfkelenip hoşnutsuz olabileceğini mi?
ἄλλος γὰρ πρὸς ἄλλο τι πέφυκεν. δοκεῖς ὅτι ταῦτα ποιῶν δύνασαι φιλοσοφεῖν; δοκεῖς ὅτι δύνασαι ὡσαύτως ἐσθίειν, ὡσαύτως πίνειν, ὁμοίως ὀργίζεσθαι, ὁμοίως δυσαρεστεῖν;
3.15.11 Uykusuz kalmak, zahmet çekmek, bazı arzuları yenmek, yakınlarından ayrılmak, bir köle çocuk tarafından küçümsenmek, karşına çıkanların alayına uğramak; her şeyde, makamda, itibarda, mahkemede geride kalmak gerekir.
ἀγρυπνῆσαι δεῖ, πονῆσαι, νικῆσαί τινας ἐπιθυμίας, ἀπελθεῖν ἀπὸ τῶν οἰκείων, ὑπὸ παιδαρίου καταφρονηθῆναι, ὑπὸ τῶν ἀπαντώντων καταγελασθῆναι, ἐν παντὶ ἔλασσον ἔχειν, ἐν ἀρχῇ, ἐν τιμῇ, ἐν δίκῃ.
3.15.12Bunları iyice düşündükten sonra, uygun görüyorsan yaklaş: yeter ki bunların karşılığında sarsılmazlık, hürlük, dinginlik almak iste. Yoksa yaklaşma; çocuklar gibi bir filozof, sonra vergi tahsildarı, sonra hatip, sonra Caesar'ın vekili olma.
ταῦτα περισκεψάμενος, εἴ σοι δοκεῖ, προσέρχου, εἰ θέλεις ἀντικαταλλάξασθαι τούτων ἀπάθειαν, ἐλευθερίαν, ἀταραξίαν. εἰ δὲ μή, μὴ πρόσαγε, μὴ ὡς τὰ παιδία νῦν μὲν φιλόσοφος, ὕστερον δὲ τελώνης, εἶτα ῥήτωρ, εἶτα ἐπίτροπος Καίσαρος.
3.15.13 Bunlar bağdaşmaz. Tek bir insan olmalısın, iyi ya da kötü; ya kendi yönetici yetini ya dış şeyleri işlemelisin; ya içeridekiler üzerinde emek vermelisin ya dışarıdakiler üzerinde; yani ya filozofun yerini tutmalısın ya sıradan insanın.
ταῦτα οὐ συμφωνεῖ· ἕνα σε δεῖ ἄνθρωπον εἶναι ἢ ἀγαθὸν ἢ κακόν· ἢ τὸ ἡγεμονικόν σε δεῖ ἐξεργάζεσθαι τὸ σαυτοῦ ἢ τὰ ἐκτός· ἢ περὶ τὰ ἔσω φιλοπονεῖν ἢ περὶ τὰ ἔξω· τοῦτʼ ἔστι φιλοσόφου στάσιν ἔχειν ἢ ἰδιώτου.
3.15.14Galba öldürüldüğünde biri Rufus'a "Dünya şimdi de mi inayetle yönetiliyor?" dedi. O da "Ben dünyanın inayetle yönetildiğini hiç, üstünkörü de olsa, Galba'dan yola çıkarak temellendirdim mi ki?" dedi.
Ῥούφῳ τις ἔλεγεν Γάλβα σφαγέντος ὅτι νῦν προνοίᾳ ὁ κόσμος διοικεῖται;· ὁ δὲ μὴ παρέργως ποτʼ, ἔφη, ἀπὸ Γάλβα κατεσκεύασα, ὅτι προνοίᾳ ὁ κόσμος διοικεῖται;
3.16.116. Bölüm: Başkalarıyla Yakınlık Kurarken Temkinli Olmak Gerekir
Birileriyle sohbete, şölene ya da kısaca birlikte yaşamaya fazlaca giren kişi ya onlara benzemek ya da onları kendi yanına çekmek zorundadır.
ἀνάγκη τὸν συγκαθιέντα τισὶν ἐπιπλέον ἢ εἰς λαλιὰν ἢ εἰς συμπόσια ἢ ἁπλῶς εἰς συμβίωσιν ἢ αὐτὸν ἐκείνοις ἐξομοιωθῆναι ἢ ἐκείνους μεταθεῖναι ἐπὶ τὰ αὑτοῦ.
3.16.2 Sönmüş bir kömürü yanan kömürün yanına koyarsan, ya o bunu söndürür ya bu onu tutuşturur.
καὶ γὰρ ἄνθρακα ἀπεσβεσμένον ἂν θῇ παρὰ τὸν καιόμενον, ἢ αὐτὸς ἐκεῖνον ἀποσβέσει ἢ ἐκεῖνος τοῦτον ἐκκαύσει.
3.16.3 Tehlike bu kadar büyük olduğuna göre, sıradan insanlarla böyle yakınlıklara temkinle girmek, is içindekine sürtünenin kendisinin de isten payını almamasının imkânsız olduğunu hatırlamak gerekir.
τηλικούτου οὖν τοῦ κινδύνου ὄντος εὐλαβῶς δεῖ τοῖς ἰδιώταις συγκαθίεσθαι εἰς τὰς τοιαύτας συμπεριφορὰς μεμνημένους, ὅτι ἀμήχανον τὸν συνανατριβόμενον τῷ ἠσβολωμένῳ μὴ καὶ αὐτὸν ἀπολαῦσαι τῆς ἀσβόλης·
3.16.4Çünkü biri gladyatörlerden, atlardan, atletlerden, hatta daha kötüsü insanlardan söz ederse ne yapacaksın: "Falanca kötü, falanca iyi; şu iyi oldu, şu kötü oldu"? Bir de alay ederse, soytarılık yaparsa, kötü niyetle konuşursa?
τί γὰρ ποιήσεις, ἂν περὶ μονομάχων λαλῇ[ς], ἂν περὶ ἵππων, ἂν περὶ ἀθλητῶν, ἂν τὸ ἔτι τούτων χεῖρον περὶ ἀνθρώπων· ὁ δεῖνα κακός, ὁ δεῖνα ἀγαθός· τοῦτο καλῶς ἐγένετο, τοῦτο κακῶς· ἔτι ἂν σκώπτῃ, ἂν γελοιάζῃ, ἂν κακοηθίζηται;
3.16.5 Aranızda, lirini eline aldığında tellere dokunur dokunmaz akordu bozuk olanları anlayıp çalgıyı düzelten kithara ustasınınki gibi bir hazırlığı olan var mı? Sokrates'in sahip olduğu gibi, her sohbette beraberindekileri kendi tarafına çekecek bir güç var mı?
ἔχει τις ὑμῶν παρασκευὴν οἵαν ὁ κιθαριστικὸς τὴν λύραν λαβών, ὥστʼ εὐθὺς ἁψάμενος τῶν χορδῶν γνῶναι τὰς ἀσυμφώνους καὶ ἁρμόσασθαι τὸ ὄργανον; οἵαν εἶχεν δύναμιν Σωκράτης, ὥστʼ ἐν πάσῃ συμπεριφορᾷ ἄγειν ἐπὶ τὸ αὑτοῦ τοὺς συνόντας;
3.16.6 Sizde nereden olacak! Tersine, sıradan insanların sizi sürüklemesi kaçınılmazdır.
πόθεν ὑμῖν; ἀλλʼ ἀνάγκη ὑπὸ τῶν ἰδιωτῶν ὑμᾶς περιάγεσθαι.
3.16.7Peki onlar neden sizden güçlüdür? Çünkü onlar o çürük şeyleri yargılarından gelerek konuşur, siz ise zarif şeyleri dudaklarınızdan. Bu yüzden sözleriniz gevşek ve cansızdır; teşvik konuşmalarınızı ve aşağı yukarı herkesin diline düşmüş zavallı aretēnizi dinleyenin midesi bulanır. Sıradan insanlar sizi böyle yener.
διὰ τί οὖν ἐκεῖνοι ὑμῶν ἰσχυρότεροι; ὅτι ἐκεῖνοι μὲν τὰ σαπρὰ ταῦτα ἀπὸ δογμάτων λαλοῦσιν, ὑμεῖς δὲ τὰ κομψὰ ἀπὸ τῶν χειλῶν· διὰ τοῦτο ἄτονά ἐστι καὶ νεκρά, καὶ σικχᾶναι ἔστιν ἀκούοντα ὑμῶν τοὺς προτρεπτικοὺς καὶ τὴν ἀρετὴν τὴν ταλαίπωρον, ἣ ἄνω κάτω θρυλεῖται. οὕτως ὑμᾶς οἱ ἰδιῶται νικῶσιν.
3.16.8 Çünkü yargı her yerde güçlüdür, yargı yenilmezdir.
πανταχοῦ γὰρ ἰσχυρὸν τὸ δόγμα, ἀνίκητον τὸ δόγμα.
3.16.9Öyleyse güzel kanılarınız içinizde donup sağlamlaşıncaya ve kendinizi güvenceye alacak bir güç kazanıncaya kadar, sıradan insanların yanına temkinle inmenizi öğütlerim. Yoksa okulda yazdığınız ne varsa güneşteki balmumu gibi gün gün eriyip gidecektir.
μέχρις ἂν οὖν παγῶσιν ἐν ὑμῖν αἱ κομψαὶ ὑπολήψεις καὶ δυναμίν τινα περιποιήσησθε πρὸς ἀσφάλειαν, συμβουλεύω ὑμῖν εὐλαβῶς τοῖς ἰδιώταις συγκαταβαίνειν· εἰ δὲ μή, καθʼ ἡμέραν ὡς κηρὸς ἐν ἡλίῳ διατακήσεται, ὑμῶν εἴ τινα ἐν τῇ σχολῇ ἐγγράφετε.
3.16.10 Kanılarınız balmumundan olduğu sürece güneşten uzak bir yere çekilin.
μακρὰν οὖν ἀπὸ τοῦ ἡλίου πού ποτε ὑπάγετε, μέχρις ἂν κηρίνας τὰς ὑπολήψεις ἔχητε.
3.16.11Filozofların vatandan ayrılmayı öğütlemesinin sebebi de budur: eski alışkanlıklar insanı oyalar, başka bir alışkanlığın başlamasına izin vermez; karşımıza çıkıp "Bak, falanca felsefe yapıyormuş, hani şu bildiğimiz adam!" diyenlere de dayanamayız.
διὰ τοῦτο καὶ τῶν πατρίδων συμβουλεύουσιν ἀποχωρεῖν οἱ φιλόσοφοι, ὅτι τὰ παλαιὰ ἔθη περισπᾷ καὶ οὐκ ἐᾷ ἀρχὴν γενέσθαι τινὰ ἄλλου ἐθισμοῦ, οὐδὲ φέρομεν τοὺς ἀπαντῶντας καὶ λέγοντας [ε]ἴδʼ ὁ δεῖνα φιλοσοφεῖ, ὁ τοῖος καὶ ὁ τοῖος.
3.16.12 Hekimler de uzun süre hasta olanları başka bir yere, başka bir havaya gönderir, iyi de ederler.
οὕτως καὶ οἱ ἰατροὶ τοὺς μακρονοσοῦντας ἐκπέμπουσιν εἰς ἄλλην χώραν καὶ ἄλλον ἀέρα καλῶς ποιοῦντες.
3.16.13 Siz de onların yerine başka alışkanlıklar getirin; kanılarınızı sağlamlaştırın, onlarla çalışın.
καὶ ὑμεῖς ἀντεισαγάγετε ἄλλα ἔθη· πήξατε ὑμῶν τὰς ὑπολήψεις, ἐναθλεῖτε αὐταῖς.
3.16.14 Hayır, buradan seyre, gladyatör dövüşüne, idman yerine, sirke; sonra oradan buraya, sonra yine buradan oraya, hep aynı insanlar!
οὔ· ἀλλʼ ἔνθεν ἐπὶ θεωρίαν, εἰς μονομαχίαν, εἰς ξυστόν, εἰς κίρκον· εἶτʼ ἐκεῖθεν ὧδε καὶ πάλιν ἔνθεν ἐκεῖ οἱ αὐτοί.
3.16.15 Güzel bir alışkanlık yok; ne dikkat ne kendine dönüş ne de şu gözlem var: "Karşıma çıkan tasavvurları nasıl kullanıyorum? Tabiata uygun mu, aykırı mı? Onlara nasıl cevap veriyorum? Gerektiği gibi mi, gerekmediği gibi mi? Prohairesise bağlı olmayanlara 'Bunun benimle ilgisi yok' diyor muyum?"
καὶ ἔθος κομψὸν οὐδέν, οὔτε προσοχὴ οὔτʼ ἐπιστροφὴ ἐφʼ αὑτὸν καὶ παρατήρησις πῶς χρῶμαι ταῖς προσπιπτούσαις φαντασίαις; κατὰ φύσιν ἢ παρὰ φύσιν; πῶς ἀποκρίνωμαι πρὸς αὐτάς; ὡς δεῖ ἢ ὡς οὐ δεῖ; ἐπιλέγω τοῖς ἀπροαιρέτοις, ὅτι οὐδὲν πρὸς ἐμέ;
3.16.16 Henüz böyle değilseniz, bir gün birileri olmaya başlamak istiyorsanız önceki alışkanlıklarınızdan kaçın, sıradan insanlardan kaçın.
εἰ γὰρ μήπω οὕτως ἔχητε, φεύγετε ἔθη τὰ πρότερον, φεύγετε τοὺς ἰδιώτας, εἰ θέλετε ἄρξασθαί ποτέ τινες εἶναι.
3.17.117. Bölüm: İnayet Üzerine
İnayeti suçladığında kendine dön, olanın logos'a uygun olduğunu anlarsın.
ὅταν τῇ προνοίᾳ ἐγκαλῇς, ἐπιστράφηθι καὶ γνώσῃ, ὅτι κατὰ λόγον γέγονεν.
3.17.2 "Evet, ama adaletsiz olan daha fazlasına sahip." Neyde? Parada. Çünkü bunda senden üstündür: yaltaklanır, utanmazlık eder, uykusuz kalır. Bunda şaşılacak ne var?
ναί, ἀλλʼ ὁ ἄδικος πλέον ἔχει. ἐν τίνι; ἐν ἀργυρίῳ· πρὸς γὰρ τοῦτό σου κρείττων ἐστίν, ὅτι κολακεύει, ἀναισχυντεῖ, ἀγρυπνεῖ. τί θαυμαστόν;
3.17.3 Sen şuna bak: güvenilir olmada senden fazlası var mı, utanma bilmede var mı? Bulamazsın; üstün olduğun yerde fazlaya sahip olanın sen olduğunu görürsün.
ἀλλʼ ἐκεῖνο βλέπε, εἰ ἐν τῷ πιστὸς εἶναι πλέον σου ἔχει, εἰ ἐν τῷ αἰδήμων. οὐ γὰρ εὑρήσεις· ἀλλʼ ὅπου κρείττων, ἐκεῖ σαυτὸν εὑρήσεις πλέον ἔχοντα.
3.17.4Ben de bir keresinde Philostorgos'un işleri iyi gidiyor diye kızan birine "Sen Sura ile yatmak ister miydin?" dedim. "O gün hiç gelmesin!" dedi.
κἀγώ ποτʼ εἶπόν τινι ἀγανακτοῦντι, ὅτι Φιλόστοργος εὐτυχεῖ, Ἤθελες ἂν σὺ μετὰ Σούρα κοιμᾶσθαι; — μὴ γένοιτο, φησίν, ἐκείνη ἡ ἡμέρα. —
3.17.5 "Öyleyse sattığının karşılığını alıyor diye neden kızıyorsun? Senin 'Uzak olsun' dediğin şeylerle onları elde edene nasıl imrenirsin? İnayet üstün olanlara üstün olanı veriyorsa ne kötülük yapmış olur? Utanma bilen olmak zengin olmaktan üstün değil mi?" Kabul etti. "Öyleyse, insan, üstün olana sahipken neden kızıyorsun?"
τί οὖν ἀγανακτεῖς, εἰ λαμβάνει τι ἀνθʼ οὗ πωλεῖ; ἢ πῶς μακαρίζεις τὸν διὰ τούτων, ἃ σὺ ἀπεύχῃ, κτώμενον ἐκεῖνα; ἢ τί κακὸν ποιεῖ ἡ πρόνοια, εἰ τοῖς κρείττοσι τὰ κρείττω δίδωσιν; ἢ οὐκ ἔστι κρεῖττον αἰδήμονα εἶναι ἢ πλούσιον; ὡμολόγει. τί οὖν ἀγανακτεῖς, ἄνθρωπε, ἔχων τὸ κρεῖττον;
3.17.6Şunu her zaman hatırlayın ve el altında bulundurun: üstünün, üstün olduğu şeyde aşağıdakinden fazlasına sahip olması tabiat kanunudur. O zaman bir daha hiç kızmazsınız.
μέμνησθε οὖν ἀεὶ καὶ πρόχειρον ἔχετε, ὅτι νόμος οὗτος φυσικὸς τὸν κρείττονα τοῦ χείρονος πλέον ἔχειν, ἐν ᾧ κρείττων ἐστίν, καὶ οὐδέποτʼ ἀγανακτήσετε.
3.17.7"Ama karım bana kötü davranıyor." Güzel. Biri sana bunun ne olduğunu sorarsa "Karım bana kötü davranıyor" de. "Başka bir şey yok mu?"
ἀλλʼ ἡ γυνή μοι κακῶς χρῆται. καλῶς. ἄν τίς σου πυνθάνηται, τί ἐστι τοῦτο, λέγε ἡ γυνή μοι κακῶς χρῆται. ἄλλο οὖν οὐδέν;
3.17.8 Yok. "Babam bana hiçbir şey vermiyor." […] Bunun kötü olduğunu ise içeriden eklemek, üstüne bir de yalan katmak mı gerekir?
οὐδέν. ὁ πατήρ μοι οὐδὲν δίδωσιν. […] ὅτι δὲ κακόν ἐστιν, τοῦτο ἔσωθεν αὐτῷ δεῖ προσθεῖναι καὶ προσκαταψεύσασθαι;
3.17.9 Bu yüzden yoksulluğu değil, onun hakkındaki yargıyı atmak gerekir; hayatımız da böylece iyi akar.
διὰ τοῦτο οὐ δεῖ τὴν πενίαν ἐκβάλλειν, ἀλλὰ τὸ δόγμα τὸ περὶ αὐτῆς, καὶ οὕτως εὐροήσομεν.
3.18.118. Bölüm: Haberler Karşısında Sarsılmamak Gerekir
Sana sarsıcı bir şey haber verildiğinde şunu el altında bulundur: haber prohairesise bağlı hiçbir şey hakkında olmaz.
ὅταν σοί τι προσαγγελθῇ ταρακτικόν, ἐκεῖνο ἔχε πρόχειρον, ὅτι ἀγγελία περὶ οὐδενὸς προαιρετικοῦ γίνεται.
3.18.2 Kimse sana "Yanlış kanıya vardın" ya da "Yanlış istedin" diye haber getirebilir mi? "Asla." Ama "Biri öldü" der: bundan sana ne? "Biri seni kötülüyor": bundan sana ne?
μή τι γὰρ δύναταί σοί τις ἀγγεῖλαι, ὅτι κακῶς ὑπέλαβες ἢ κακῶς ὠρέχθης; — οὐδαμῶς. — ἀλλʼ ὅτι ἀπέθανέν τις· τί οὖν πρὸς σέ; ὅτι σε κακῶς τις λέγει· τί οὖν πρὸς σέ;
3.18.3 "Baban şöyle şöyle hazırlıklar yapıyor": kime karşı? Prohairesise karşı mı? Nereden yapabilir! Zavallı bedenine, küçük malına karşı. Kurtuldun; sana karşı değil.
ὅτι ὁ πατὴρ τάδε τινὰ ἑτοιμάζεται· ἐπὶ τίνα; μή τι ἐπὶ τὴν προαίρεσιν; πόθεν δύναται; ἀλλʼ ἐπὶ τὸ σωμάτιον, ἐπὶ τὸ κτησείδιον· ἐσώθης, οὐκ ἐπὶ σέ.
3.18.4 "Ama yargıç dinsizlik ettiğini ilan ediyor." Sokrates hakkında da yargıçlar ilan etmediler mi? Onun hüküm vermesi senin işin mi? "Hayır." Öyleyse bununla daha ne ilgin var?
[οὐκοῦν] ἀλλʼ ὁ κριτὴς ἀποφαίνεται ὅτι ἠσέβησας. περὶ Σωκράτους δʼ οὐκ ἀπεφήναντο οἱ δικασταί; μή τι σὸν ἔργον ἐστὶ τὸ ἐκεῖνον ἀποφήνασθαι; — οὔ. — τί οὖν ἔτι σοι μέλει;
3.18.5Babanın bir işi vardır; onu yerine getirmezse babayı, seven ve yumuşak babayı yitirir. Bundan dolayı başka bir şey daha yitirmesini arama; çünkü kimse bir şeyde hata edip başka bir şeyde zarar görmez.
ἔστι τι τοῦ πατρός σου ἔργον, ὃ ἂν μὴ ἐκπληρώσῃ, ἀπώλεσεν τὸν πατέρα, τὸν φιλόστοργον, τὸν ἥμερον. ἄλλο δὲ μηδὲν ζήτει τούτου ἕνεκα αὐτὸν ἀπολές[θ]αι. οὐδέποτε γὰρ ἐν ἄλλῳ μέν τις ἁμαρτάνει, εἰς ἄλλο δὲ βλάπτεται.
3.18.6 Senin işin de kararlılıkla, utanma bilerek, öfkesizce savunma yapmaktır. Yoksa sen de oğulu, utanma bilen ve soylu oğulu yitirirsin.
πάλιν σὸν ἔργον τὸ ἀπολογηθῆναι εὐσταθῶς, αἰδημόνως, ἀοργήτως. εἰ δὲ μή, ἀπώλεσας καὶ σὺ τὸν υἱόν, τὸν αἰδήμονα, τὸν γενναῖον.
3.18.7 Ne o, yargıç tehlikeden uzak mı? Hayır, o da aynı tehlikeyi göze alıyor. Öyleyse onun ne hüküm vereceğinden neden hâlâ korkuyorsun? Başkasının kötülüğünden sana ne?
τί οὖν; ὁ κριτὴς ἀκίνδυνός ἐστιν; οὔ· ἀλλὰ κἀκείνῳ τὰ ἴσα κινδυνεύεται. τί οὖν ἔτι φοβῇ, τί ἐκεῖνος κρινεῖ; τί σοὶ καὶ τῷ ἀλλοτρίῳ κακῷ;
3.18.8 Senin kötülüğün kötü savunma yapmaktır; yalnız bundan sakın. Hüküm giyip giymemek nasıl başkasının işiyse, kötülüğü de başkasınındır.
σὸν κακόν ἐστι τὸ κακῶς ἀπολογηθῆναι· τοῦτο φυλάσσου μόνον· κριθῆναι δʼ ἢ μὴ κριθῆναι ὥσπερ ἄλλου ἐστὶν ἔργον, οὕτως κακὸν ἄλλου ἐστίν.
3.18.9"Falanca seni tehdit ediyor." Beni mi? Hayır. "Seni yeriyor." Kendi işini nasıl yaptığını kendisi görecek. "Seni haksız yere mahkûm edecek." Zavallı.
ἀπειλεῖ σοι ὁ δεῖνα. ἐμοί; οὔ. ψέγει σε. αὐτὸς ὄψεται, πῶς ποιεῖ τὸ ἴδιον ἔργον. μέλλει σε κατακρινεῖν ἀδίκως. ἄθλιος.
3.19.119. Bölüm: Filozofun ve Sıradan İnsanın Durduğu Yer
Sıradan insanla filozof arasındaki ilk fark şudur: biri "Vay başıma, çocuğum yüzünden, kardeşim yüzünden, vay başıma, babam yüzünden" der; öteki, ne zaman "Vay başıma" demek zorunda kalsa
ἡ πρώτη διαφορὰ ἰδιώτου καὶ φιλοσόφου· ὁ μὲν λέγει οὐαί μοι διὰ τὸ παιδάριον, διὰ τὸν ἀδελφόν, οὐαὶ διὰ τὸν πατέρα, ὁ δʼ, ἄν ποτʼ εἰπεῖν ἀναγκασθῇ, οὐαί μοι
3.19.2 durur ve "Kendim yüzünden" der. Çünkü prohairesisi, kendi kendini engellemedikçe ya da kendine zarar vermedikçe, prohairesis dışı hiçbir şey engelleyemez, ona zarar veremez.
ἐπιστήσας λέγει διʼ ἐμέ. προαίρεσιν γὰρ οὐδὲν δύναται κωλῦσαι ἢ βλάψαι ἀπροαίρετον εἰ μὴ αὐτὴ ἑαυτήν.
3.19.3 Biz de bu yöne yatsak, işler kötü gittiğinde kendimizi suçlasak ve sarsıntının ya da huzursuzluğun sebebinin yargıdan başka bir şey olmadığını hatırlasak, bütün tanrılar üzerine yemin ederim ki ilerlemişiz demektir.
ἂν οὖν ἐπὶ τοῦτο ῥέψωμεν καὶ αὐτοί, ὥσθʼ ὅταν δυσοδῶμεν, αὑτοὺς αἰτιᾶσθαι καὶ μεμνῆσθαι, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ταραχῆς ἢ ἀκαταστασίας αἴτιόν ἐστιν ἢ δόγμα, ὀμνύω ὑμῖν πάντας θεούς, ὅτι προεκόψαμεν.
3.19.4Oysa biz baştan başka bir yoldan geldik. Daha çocukken, ağzımız açık yürürken bir yere çarptığımızda dadımız bizi azarlamaz, taşa vururdu. Taş ne yaptı ki? Çocuğunun aptallığı yüzünden yerinden mi kalkmalıydı?
νῦν δʼ ἄλλην ὁδὸν ἐξ ἀρχῆς ἐληλύθαμεν. εὐθὺς ἔτι παίδων ἡμῶν ὄντων ἡ τιτθή, εἴ ποτε προσεπταίσαμεν χάσκοντες, οὐχὶ ἡμῖν ἐπέπλησσεν, ἀλλὰ τὸν λίθον ἔτυπτεν. τί γὰρ ἐποίησεν ὁ λίθος; διὰ τὴν τοῦ παιδίου σου μωρίαν ἔδει μεταβῆναι αὐτόν;
3.19.5 Yine hamamdan çıkınca yiyecek bir şey bulamazsak, lalamız hiçbir zaman arzumuzu bastırmaz, aşçıyı döver. İnsan, seni onun lalası mı yaptık? Çocuğumuzun lalası yaptık; onu düzelt, ona yararlı ol.
πάλιν ἂν μὴ εὕρωμεν φαγεῖν ἐκ βαλανείου, οὐδέποθʼ ἡμῶν καταστέλλει τὴν ἐπιθυμίαν ὁ παιδαγωγός, ἀλλὰ δέρει τὸν μάγειρον. ἄνθρωπε, μὴ γὰρ ἐκείνου σε παιδαγωγὸν κατεστήσαμεν; ἀλλὰ τοῦ παιδίου ἡμῶν· τοῦτο ἐπανόρθου, τοῦτο ὠφέλει.
3.19.6 Böylece büyüdüğümüzde de çocuk gibi görünürüz. Çünkü musiki bilmeyen musikide çocuktur, okuma yazma bilmeyen harflerde, terbiye görmemiş olan da hayatta.
οὕτως καὶ αὐξηθέντες φαινόμεθα παιδία. παῖς γὰρ ἐν μουσικοῖς ὁ ἄμουσος, ἐν γραμματικοῖς ὁ ἀγράμματ[ικ]ος, ἐν βίῳ ὁ ἀπαίδευτος.
3.20.120. Bölüm: Bütün Dış Şeylerden Yararlanmak Mümkündür
Teorik tasavvurlarda hemen herkes iyiyi ve kötüyü dış şeylerde değil, bizde bırakmıştır.
ἐπὶ τῶν θεωρητικῶν φαντασιῶν πάντες σχεδὸν τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακὸν ἐν ἡμῖν ἀπέλιπον, οὐχὶ δʼ ἐν τοῖς ἐκτός.
3.20.2 Kimse gün olmasına iyi, gece olmasına kötü, üçün dört olmasına en büyük kötülük demez. Ya ne der?
οὐδεὶς λέγει ἀγαθὸν τὸ ἡμέραν εἶναι, κακὸν τὸ νύκτα εἶναι, μέγιστον δὲ κακῶν τὸ τρία τέσσαρα εἶναι. ἀλλὰ τί;
3.20.3 Bilmek iyidir, aldanmak kötüdür der; öyle ki yanlışın kendisi hakkında da bir iyi ortaya çıkar: yanlışın yanlış olduğunu bilmek.
τὴν μὲν ἐπιστήμην ἀγαθόν, τὴν δʼ ἀπάτην κακόν, ὥστε καὶ περὶ αὐτὸ τὸ ψεῦδος ἀγαθὸν συνίστασθαι, τὴν ἐπιστήμην τοῦ ψεῦδος εἶναι αὐτό.
3.20.4 Hayatta da böyle olmalıydı. Sağlık iyi, hastalık kötü mü? Hayır, insan. Ya ne? Sağlığını iyi yaşamak iyi, kötü yaşamak kötüdür. "Yani hastalıktan da yararlanmak mümkün mü?" Tanrı aşkına, ölümden mümkün değil mi? Sakatlıktan mümkün değil mi?
ἔδει οὖν οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ βίου. ὑγεία ἀγαθόν, νόσος δὲ κακόν; οὔ, ἄνθρωπε. ἀλλὰ τί; τὸ καλῶς ὑγιαίνειν ἀγαθόν, τὸ κακῶς κακόν. — ὥστε καὶ ἀπὸ νόσου ἔστιν ὠφεληθῆναι; — τὸν θεόν σοι, ἀπὸ θανάτου γὰρ οὐκ ἔστιν; ἀπὸ π[λ]ηρώσεως γὰρ οὐκ ἔστιν,
3.20.5Sence Menoikeus öldüğünde az mı yararlandı? "Böyle konuşan da onun yararlandığı kadar yararlansın!" Bırak bunu, insan: vatanını seveni, yüce gönüllüyü, güvenilir olanı, soylu olanı korumadı mı? Yaşamaya devam etseydi bunların hepsini yitirmez miydi?
μικρά σοι δοκεῖ ὁ Μενοικεὺς ὠφεληθῆναι, ὅτʼ ἀπέθνῃσκεν; — τοιαῦτά τις εἰπὼν ὠφεληθείη [ἢ] οἷα ἐκεῖνος ὠφελήθη. — ἔα, ἄνθρωπε, οὐκ ἐτήρησεν τὸν φιλόπατριν, τὸν μεγαλόφρονα, τὸν πιστόν, τὸν γενναῖον; ἐπιζήσας δὲ οὐκ ἀπώλλυεν ταῦτα πάντα;
3.20.6 Zıtlarını edinmez miydi? Korkağı, soysuzu, vatanını sevmeyeni, canını seveni üstlenmez miydi? Haydi söyle, ölerek az mı yararlandı sence?
οὐ περιεποιεῖτο τὰ ἐναντία; τὸν δειλὸν οὐκ ἀνελάμβανεν, τὸν ἀγεννῆ, τὸν μισόπατριν, τὸν φιλόψυχον; ἄγε δοκεῖ σοι μικρὰ ὠφεληθῆναι ἀποθανών;
3.20.7 Hayır, ama Admetos'un babası böyle soysuz ve sefil yaşayarak çok yararlandı, değil mi?
οὔ· ἀλλʼ ὁ τοῦ Ἀδμήτου πατὴρ μεγάλα ὠφελήθη ζήσας οὕτως ἀγεννῶς καὶ ἀθλίως;
3.20.8 Sonunda o da ölmedi mi? Tanrılar aşkına, bırakın maddi şeylere hayran olmayı; kendinizi önce şeylerin, sonra da onlar yüzünden, bunları size sağlayabilecek ya da elinizden alabilecek insanların kölesi yapmayı bırakın.
ὕστερον γὰρ οὐκ ἀπέθανεν; παύσασθε, τοὺς θεοὺς ὑμῖν, τὰς ὕλας θαυμάζοντες, παύσασθʼ ἑαυτοὺς δούλους ποιοῦντες πρῶτον τῶν πραγμάτων, εἶτα διʼ αὐτὰ καὶ τῶν ἀνθρώπων τῶν ταῦτα περιποιεῖν ἢ ἀφαιρεῖσθαι δυναμένων.
3.20.9"Öyleyse bunlardan yararlanmak mümkün mü?" Hepsinden. "Sövenden de mi?" Birlikte idman yapan atlete ne yarar sağlar? En büyüğünü. Bu da benim idman hocam olur: katlanma gücümü, öfkesizliğimi, yumuşaklığımı çalıştırır.
ἔστιν οὖν ἀπὸ τούτων ὠφεληθῆναι;— ἀπὸ πάντων. — καὶ ἀπὸ τοῦ λοιδοροῦντος; — τί δʼ ὠφελεῖ τὸν ἀθλητὴν ὁ προσγυμναζόμενος; τὰ μέγιστα. καὶ οὗτος ἐμοῦ προγυμναστὴς γίνεται· τὸ ἀνεκτικόν μου γυμνάζει, τὸ ἀόργητον, τὸ πρᾷον.
3.20.10 Hayır, boynumdan yakalayıp belimi ve omuzlarımı hazırlayan bana yararlı oluyor, masörüm de "Tokmağı iki elinle kaldır" demekle iyi ediyor, o adam ne kadar ağırsa ben de o kadar yararlanıyorum; ama biri beni öfkesizlik için çalıştırırsa yararlı olmuyor, öyle mi?
οὔ· ἀλλʼ ὁ μὲν τοῦ τραχήλου καθάπτων καὶ τὴν ὀσφῦν μου καὶ τοὺς ὤμους καταρτίζων ὠφελεῖ με καὶ ὁ ἀλείπτης καλῶς ποιῶν λέγει ἆρον ὕπερον ἀμφοτέραις καὶ ὅσῳ βαρύτερός ἐστιν ἐκεῖνος, τοσούτῳ μᾶλλον ὠφελοῦμαι ἐγώ· εἰ δέ τις πρὸς ἀοργησίαν με γυμνάζει, οὐκ ὠφελεῖ με;
3.20.11 İnsanlardan yararlanmayı bilmemek budur. Kötü komşu mu? Kendisine; bana ise iyidir: anlayışlılığımı, hoşgörümü çalıştırır.
τοῦτʼ ἔστι τὸ μὴ εἰδέναι ἀπʼ ἀνθρώπων ὠφελεῖσθαι. κακὸς γείτων; αὑτῷ· ἀλλʼ ἐμοὶ ἀγαθός· γυμνάζει μου τὸ εὔγνωμον, τὸ ἐπιεικές.
3.20.12 Kötü baba mı? Kendisine; bana ise iyidir. Hermes'in değneği budur: "Neye istersen dokun, altın olur" der. Hayır, sen ne istersen getir, ben onu iyi yaparım. Hastalık getir, ölüm getir, yoksulluk getir, sövgü getir, can davası getir; Hermes'in değneğiyle hepsi yararlı olur.
κακὸς πατήρ; αὑτῷ· ἀλλʼ ἐμοὶ ἀγαθός. τοῦτʼ ἔστι τὸ τοῦ Ἑρμοῦ ῥαβδίον· οὗ θέλεις, φησίν, ἅψαι καὶ χρυσοῦν ἔσται. οὔ· ἀλλʼ ὃ θέλεις φέρε κἀγὼ αὐτὸ ἀγαθὸν ποιήσω. φέρε νόσον, φέρε θάνατον, φέρε ἀπορίαν, φέρε λοιδορίαν, δίκην τὴν περὶ τῶν ἐσχάτων· πάντα ταῦτα τῷ ῥαβδίῳ τοῦ Ἑρμοῦ ὠφέλιμα ἔσται.
3.20.13"Ölümü ne yapacaksın?" Seni süslemekten, ya da tabiatın dileğine uyan insanın ne olduğunu onunla fiilen göstermekten başka ne yapacağım?
τὸν θάνατον τί ποιήσεις; τί γὰρ ἄλλο ἢ ἵνα σε κοσμήσῃ ἢ ἵνα δείξῃς[ε] ἔργῳ διʼ αὐτοῦ, τί ἐστιν ἄνθρωπος τῷ βουλήματι τῆς φύσεως παρακολουθῶν;
3.20.14 "Hastalığı ne yapacaksın?" Tabiatını göstereceğim, onda parlayacağım, sağlam duracağım, hayatım iyi akacak, hekime yaltaklanmayacağım, ölmek için dua etmeyeceğim.
τὴν νόσον τί ποιήσεις; δείξω αὐτῆς τὴν φύσιν, διαπρέψω ἐν αὐτῇ, εὐσταθήσω, εὐροήσω, τὸν ἰατρὸν οὐ κολακεύσω, οὐκ εὔξομαι ἀποθανεῖν.
3.20.15 Daha ne arıyorsun? Ne verirsen ver, ben onu kutlu, mesut edici, saygın, imrenilecek bir şey yaparım.
τί ἔτι ἄλλο ζητεῖς; πᾶν ὃ ἂν δῷς, ἐγὼ αὐτὸ ποιήσω μακάριον, εὐδαιμονικόν, σεμνόν, ζηλωτόν.
3.20.16Hayır: "Sakın hastalanma, kötüdür." Bu, birinin "Sakın üçün dört olduğu tasavvuruna kapılma, kötüdür" demesi gibidir. İnsan, nasıl kötü? Onun hakkında gerekeni düşünürsem bana nasıl zarar verecek? Hatta yarar sağlamayacak mı?
οὔ· ἀλλὰ βλέπε μὴ νοσήσῃς· κακόν ἐστιν. οἷον εἴ τις ἔλεγεν βλέπε μὴ λάβῃς ποτὲ φαντασίαν τοῦ τὰ τρία τέσσαρα εἶναι· κακόν ἐστιν. ἄνθρωπε, πῶς κακόν; ἂν ὃ δεῖ περὶ αὐτοῦ ὑπολάβω, πῶς ἔτι με βλάψει; οὐχὶ δὲ μᾶλλον καὶ ὠφελήσει;
3.20.17 Yoksulluk, hastalık, makamsızlık hakkında gerekeni düşünürsem bu bana yetmez mi? Bunlar yararlı olmaz mı? O halde kötüleri ve iyileri neden hâlâ dış şeylerde arayayım?
ἂν οὖν περὶ πενίας ὃ δεῖ ὑπολάβω, ἂν περὶ νόσου, ἂν περὶ ἀναρχίας, οὐκ ἀρκεῖ μοι; οὐκ ὠφέλιμα ἔσται; πῶς οὖν ἔτι ἐν τοῖς ἐκτὸς τὰ κακὰ καὶ τἀγαθὰ δεῖ με ζητεῖν;
3.20.18Peki ne oluyor? Bunlar buraya kadar; kimse eve götürmüyor. Hemen köle çocukla, komşularla, alay edenlerle, gülenlerle savaş başlıyor.
ἀλλὰ τί; ταῦτα μέχρι ὧδε, εἰς οἶκον δʼ οὐδεὶς ἀποφέρει· ἀλλʼ εὐθὺς πρὸς τὸ παιδάριον πόλεμος, πρὸς τοὺς γείτονας, πρὸς τοὺς σκώψαντας, πρὸς τοὺς καταγελάσαντας.
3.20.19 Lesbios'un hayrı olsun, her gün hiçbir şey bilmediğimi yüzüme vuruyor.
καλῶς γένοιτο Λεσβίῳ, ὅτι με καθʼ ἡμέραν ἐξελέγχει μηδὲν εἰδότα.
3.21.121. Bölüm: Kolayca Sofistliğe Soyunanlara
Teorileri öğrenir öğrenmez, midesi bozukların yediklerini çıkarması gibi, ham halleriyle hemen kusmak isterler.
ὅτι τὰ θεωρήματα ἀναλαβόντες ψιλὰ εὐθὺς αὐτὰ ἐξεμέσαι θέλουσιν ὡς οἱ στομαχικοὶ τὴν τροφήν.
3.21.2 Önce sindir, ondan sonra böyle kusmazsın. Yoksa gerçekten kusmuk olur, pis ve yenmez bir şey.
πρῶτον αὐτὸ πέψον, εἶθʼ οὕτω μὴ ἐξεμέσῃς· εἰ δὲ μή, ἔμετος τῷ ὄντι γίνεται, πρᾶγμʼ ἀκάθαρτον καὶ ἄβρωτον.
3.21.3 Sindirildikten sonra bize onlardan gelen bir değişim göster, kendi yönetici yetinde: atletlerin, idmandan ve yemekten gelen omuzlarını, tekhnē sahiplerinin de öğrendiklerini gösterdiği gibi.
ἀλλʼ ἀπʼ αὐτῶν ἀναδοθέντων δεῖξόν τινα ἡμῖν μεταβολὴν τοῦ ἡγεμονικοῦ τοῦ σεαυτοῦ, ὡς οἱ ἀθληταὶ τοὺς ὤμους, ἀφʼ ὧν ἐγυμνάσθησαν καὶ ἔφαγον, ὡς οἱ τὰς τέχνας ἀναλαβόντες, ἀφʼ ὧν ἔμαθον.
3.21.4 Marangoz gelip "Beni marangozluk üzerine konuşurken dinleyin" demez; bir ev işini üstlenir, yapar ve tekhnēsi olduğunu gösterir.
οὐκ ἔρχεται ὁ τέκτων καὶ λέγει ἀκούσατέ μου διαλεγομένου περὶ τῶν τεκτονικῶν, ἀλλʼ ἐκμισθωσάμενος οἰκίαν ταύτην κατασκευάσας δείκνυσιν, ὅτι ἔχει τὴν τέχνην.
3.21.5 Sen de böyle yap: insan gibi ye, insan gibi iç, süslen, evlen, çocuk yap, vatandaş ol; sövgüye katlan, anlayışsız kardeşe katlan, babaya, oğula, komşuya, yol arkadaşına katlan.
τοιοῦτόν τι καὶ σὺ ποίησον· φάγε ὡς ἄνθρωπος, πίε ὡς ἄνθρωπος, κοσμήθητι, γάμησον, παιδοποίησον, πολίτευσαι· ἀνάσχου λοιδορίας, ἔνεγκε ἀδελφὸν ἀγνώμονα, ἔνεγκε πατέρα, ἔνεγκε υἱόν, γείτονα, σύνοδον.
3.21.6 Bunları bize göster ki filozoflardan gerçekten bir şey öğrendiğini görelim. Hayır: "Gelin, ders notlarımı dinleyin." Yürü git, üstüne kusacak birilerini ara.
ταῦτα ἡμῖν δεῖξον, ἵνʼ ἴδωμεν, ὅτι μεμάθηκας ταῖς ἀληθείαις τι τῶν φιλοσόφων. οὔ· ἀλλʼ ἐλθόντες ἀκούσατέ μου σχόλια λέγοντος. ὕπαγε, ζήτει τίνων κατεξεράσεις.
3.21.7"Ama ben size Khrysippos'u kimsenin yapamadığı gibi yorumlayacağım, metnini tertemiz çözeceğim, belki Antipatros'la Arkhedemos'tan da bir parça katarım."
καὶ μὴν ἐγὼ ὑμῖν ἐξηγήσομαι τὰ Χρυσίππεια ὡς οὐδείς, τὴν λέξιν διαλύσω καθαρώτατα, προσθήσω ἄν που καὶ Ἀντιπάτρου καὶ Ἀρχεδήμου φοράν.
3.21.8 Gençler bunun için mi vatanlarını ve ana babalarını bırakıp gelsinler, senin sözcük yorumlarını dinlemek için?
εἶτα τούτου ἕνεκα ἀπολίπωσιν οἱ νέοι τὰς πατρίδας καὶ τοὺς γονεῖς τοὺς αὑτῶν, ἵνʼ ἐλθόντες λεξείδιά σου ἐξηγουμένου ἀκούσωσιν;
3.21.9 Katlanabilen, yardıma hazır, hiçbir şeyin sarsamadığı dingin insanlar olarak, hayat için öyle bir azıkla dönmeleri gerekmez mi ki onunla başlarına gelenleri güzelce taşıyabilsinler ve onlarla şereflensinler?
οὐ δεῖ αὐτοὺς ὑποστρέψαι ἀνεκτικούς, συνεργητικούς, ἀπαθεῖς, ἀταράχους, ἔχοντάς τι ἐφόδιον τοιοῦτον εἰς τὸν βίον, ἀφʼ οὗ ὁρμώμενοι φέρειν δυνήσονται τὰ συμπίπτοντα καλῶς καὶ κοσμεῖσθαι ὑπʼ αὐτῶν;
3.21.10 Sahip olmadığın şeyi vermek sana nereden düşer? Sen de baştan beri kıyasların nasıl çözüleceği, değişken kıyasların nasıl çözüleceği, soru yoluyla sonuç verenlerin nasıl çözüleceğiyle uğraşmaktan başka ne yaptın?
καὶ πόθεν σοι μεταδιδόναι τούτων ὧν οὐκ ἔχεις; αὐτὸς γὰρ ἄλλο τι ἐποίησας ἐξ ἀρχῆς ἢ περὶ ταῦτα κατετρίβης, πῶς οἱ συλλογισμοὶ ἀναλυθήσονται, πῶς οἱ μεταπίπτοντες, πῶς οἱ τῷ ἠρωτῆσθαι περαίνοντες;
3.21.11"Ama falancanın okulu var; neden benim de olmasın?" Bu işler rastgele olmaz, köle, gelişigüzel olmaz; yaş da gerekir, hayat tarzı da, önder olarak tanrı da.
ἀλλʼ ὁ δεῖνα σχολὴν ἔχει· διὰ τί μὴ κἀγὼ σχῶ; οὐκ εἰκῇ ταῦτα γίνεται, ἀνδράποδον, οὐδʼ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ καὶ ἡλικίαν εἶναι δεῖ καὶ βίον καὶ θεὸν ἡγεμόνα.
3.21.12 Hayır: kimse tanrılara kurban kesip onları yardıma çağırmadan limandan açılmaz, insanlar Demeter'e yakarmadan tohum ekmez; ama böylesine büyük bir işe tanrılar olmadan el atan güvenle girişecek, ona gelenler de bahtiyar olacak, öyle mi?
οὔ· ἀλλʼ ἀπὸ λι[πο]μένος μὲν οὐδεὶς ἀνάγεται μὴ θύσας τοῖς θεοῖς καὶ παρακαλέσας αὐτοὺς βοηθοὺς οὐδὲ σπείρουσιν ἄλλως οἱ ἄνθρωποι εἰ μὴ τὴν Δήμητρα ἐπικαλεσάμενοι· τηλικούτου δʼ ἔργου ἁψάμενός τις ἄνευ θεῶν ἀσφαλῶς ἅψεται καὶ οἱ τούτῳ προσιόντες εὐτυχῶς προσελεύσονται;
3.21.13İnsan, Gizemleri ortalıkta oynayıp açığa vurmaktan başka ne yapıyorsun? "Eleusis'te de bir yapı var, bak burada da var. Orada hierophantes var, ben de bir hierophantes yaparım. Orada münadi var, ben de münadi atarım. Orada meşaleci var, ben de. Orada meşaleler var, burada da. Sözler aynı. Burada olanların orada olanlardan ne farkı var?"
τί ἄλλο ποιεῖς, ἄνθρωπε, ἢ τὰ μυστήρια ἐξορχῇ καὶ λέγεις οἴκημά ἐστι καὶ ἐν Ἐλευσῖνι, ἰδοὺ καὶ ἐνθάδε. ἐκεῖ ἱεροφάντης· καὶ ἐγὼ ποιήσω ἱεροφάντην. ἐκεῖ κήρυξ· κἀγὼ κήρυκα καταστήσω. ἐκεῖ δᾳδοῦχος· κἀγὼ δᾳδοῦχον. ἐκεῖ δᾷδες· καὶ ἐνθάδε. αἱ φωναὶ αἱ αὐταί· τὰ γινόμενα τί διαφέρει ταῦτα ἐκείνων;
3.21.14 Ey en dinsiz insan, hiçbir farkı yok mu? Bunlar yerinde ve zamanında yarar sağlar; kurbanlarla, dualarla, önceden arınmış olarak, kutsal şeylere, eski kutsal şeylere yaklaşacağının bilinciyle gelene yarar sağlar. Gizemler ancak böyle yararlı olur,
ἀσεβέστατε ἄνθρωπε, οὐδὲν διαφέρει; καὶ παρὰ τόπον ταῦτα ὠφελεῖ καὶ παρὰ καιρόν· καὶ μετὰ θυσίας δὲ καὶ μετʼ εὐχῶν καὶ προηγνευκότα καὶ προδιακείμενον τῇ γνώμῃ, ὅτι ἱεροῖς προσελεύσεται καὶ ἱεροῖς παλαιοῖς. οὕτως ὠφέλιμα γίνεται τὰ μυστήρια,
3.21.15 ancak böyle, bütün bunların eskilerce hayatın terbiyesi ve düzeltilmesi için kurulduğunu kavrarız.
οὕτως εἰς φαντασίαν ἐρχόμεθα, ὅτι ἐπὶ παιδείᾳ καὶ ἐπανορθώσει τοῦ βίου κατεστάθη πάντα ταῦτα ὑπὸ τῶν παλαιῶν.
3.21.16 Sen ise onları açığa vuruyor, zamansız, yersiz, kurbansız, arınmadan ortalıkta oynuyorsun. Hierophantes'te olması gereken giysi sende yok, saçı yok, başlığı yok, sesi yok, yaşı yok; onun gibi arınmadın, yalnız sözleri kapıp söylüyorsun. Sözler kendi başlarına mı kutsaldır?
σὺ δʼ ἐξαγγέλλεις αὐτὰ καὶ ἐξορχῇ παρὰ καιρόν, παρὰ τόπον, ἄνευ θυμάτων, ἄνευ ἁγνείας· οὐκ ἐσθῆτα ἔχεις ἣν δεῖ τὸν ἱεροφάντην, οὐ κόμην, οὐ στρόφιον οἷον δεῖ, οὐ φωνήν, οὐχ ἡλικίαν, οὐχ ἥγνευκας ὡς ἐκεῖνος, ἀλλʼ αὐτὰς μόνας τὰς φωνὰς ἀνειληφὼς λέγεις. ἱεραί εἰσιν αἱ φωναὶ αὐταὶ καθʼ αὑτάς;
3.21.17Bu işlere başka türlü gelmek gerekir. İş büyüktür, gizlidir, rastgele olmaz, rastgele birine verilmez.
ἄλλον τρόπον δεῖ ἐπὶ ταῦτα ἐλθεῖν· μέγα ἐστὶ τὸ πρᾶγμα, μυστικόν ἐστιν, οὐχ ὡς ἔτυχεν οὐδὲ τῷ τυχόντι δεδομένον.
3.21.18 Hatta gençlerle ilgilenmek için bilge olmak bile yetmeyebilir; buna bir hazırlık ve yatkınlık da, Zeus hakkı için, belli bir beden de gerekir; her şeyden önce tanrının bu yeri tutmayı öğütlemesi gerekir:
ἀλλʼ οὐδὲ σοφὸν εἶναι τυχὸν ἐξαρκεῖ πρὸς τὸ ἐπιμεληθῆναι νέων· δεῖ δὲ καὶ προχειρότητά τινα εἶναι καὶ ἐπιτηδειότητα πρὸς τοῦτο, νὴ τὸν Δία, καὶ σῶμα ποιὸν καὶ πρὸ πάντων τὸν θεὸν συμβουλεύειν ταύτην τὴν χώραν κατασχεῖν,
3.21.19 Sokrates'e sorgulama yerini, Diogenes'e krallık ve azarlama yerini, Zenon'a öğretme ve ilke koyma yerini öğütlediği gibi.
ὡς Σωκράτει συνεβούλευεν τὴν ἐλεγκτικὴν χώραν ἔχειν, ὡς Διογένει τὴν βασιλικὴν καὶ ἐπιπληκτικήν, ὡς Ζήνωνι τὴν διδασκαλικὴν καὶ δογματικήν.
3.21.20Sen ise ilaçtan başka hiçbir şeyin yokken muayenehane açıyorsun; bunların nereye, nasıl uygulandığını ne biliyorsun ne de merak edip öğrenmişsin.
σὺ δʼ ἰατρεῖον ἀνοίγεις ἄλλο οὐδὲν ἔχων ἢ φάρμακα, ποῦ δὲ ἢ πῶς ἐπιτίθεται ταῦτα, μήτε εἰδὼς μήτε πολυπραγμονήσας.
3.21.21 "Bak, onda şunlar var, göz merhemleri; bende de var." Onları kullanma yetisi de var mı? Ne zaman, nasıl, kime yarayacağını biliyor musun?
ἰδοὺ ἐκεῖνος ταῦτα, κολλύρια· κἀγὼ ἔχω. μή τι οὖν καὶ τὴν δύναμιν τὴν χρηστικὴν αὐτοῖς; μή τι οἶδας καὶ πότε καὶ πῶς ὠφελήσει καὶ τίνα;
3.21.22 Öyleyse en büyük işlerde neden kumar oynuyorsun, neden hafifçe davranıyorsun, sana hiç uygun olmayan bir işe neden girişiyorsun? Onu yapabilenlere, ona şeref verenlere bırak. Kendi yüzünden felsefeye bir de sen leke sürme, işi kötüleyenlerden biri olma.
τί οὖν κυβεύεις ἐν τοῖς μεγίστοις, τί ῥᾳδιουργεῖς, τί ἐπιχειρεῖς πράγματι μηδέν σοι προσήκοντι; ἄφες αὐτὸ τοῖς δυναμένοις, τοῖς κοσμοῦσι. μὴ προστρίβου καὶ αὐτὸς αἶσχος φιλοσοφίᾳ διὰ σαυτοῦ, μηδὲ γίνου μέρος τῶν διαβαλλόντων τὸ ἔργον.
3.21.23Ama teoriler seni cezbediyorsa otur, kendi başına onları evir çevir; kendine asla filozof deme, başkasının demesine de katlanma. "Yanılıyor" de; "çünkü ne eskisinden başka türlü istiyorum, ne başka şeylere yöneliyorum, ne başka şeyleri onaylıyorum, ne de tasavvurları kullanmada önceki durumumdan bir adım ayrıldım."
ἀλλὰ εἴ σε ψυχαγωγεῖ τὰ θεωρήματα, καθήμενος αὐτὰ στρέφε αὐτὸς ἐπὶ σεαυτοῦ· φιλόσοφον δὲ μηδέποτʼ εἴπῃς σεαυτὸν μηδʼ ἄλλου ἀνάσχῃ λέγοντος, ἀλλὰ λέγε πεπλάνηται· ἐγὼ γὰρ οὔτʼ ὀρέγομαι ἄλλως ἢ πρότερον οὐδʼ ὁρμῶ ἐπʼ ἄλλα οὐδὲ συγκατατίθεμαι ἄλλοις οὐδʼ ὅλως ἐν χρήσει φαντασιῶν παρήλλαχά τι ἀπὸ τῆς πρότερον καταστάσεως.
3.21.24 Kendin hakkında layıkıyla düşünmek istiyorsan bunu düşün ve söyle. Yoksa kumarına devam et, yaptığını yap. Sana yakışan budur.
ταῦτα φρόνει καὶ λέγε περὶ σεαυτοῦ, εἰ θέλεις τὰ κατʼ ἀξίαν φρονεῖν· εἰ δὲ μή, κύβευε καὶ ποίει ἃ ποιεῖς. ταῦτα γάρ σοι πρέπει.
3.22.122. Bölüm: Kinizm Üzerine
Öğrencilerinden kinikliğe yatkın görünen biri, Kinik nasıl olmalıdır ve bu işin ön kavramı nedir diye sorunca, "Bunu vakit bulunca inceleriz" dedi.
πυθομένου δὲ τῶν γνωρίμων τινὸς αὐτοῦ, ὃς ἐφαίνετο ἐπιρρεπῶς ἔχων πρὸς τὸ κυνίσαι, Ποῖόν τινα εἶναι δεῖ τὸν κυνίζοντα καὶ τίς ἡ πρόληψις ἡ τοῦ πράγματος, Σκεψόμεθα κατὰ σχολήν.
3.22.2 "Ama sana şu kadarını söyleyebilirim: tanrısız bu kadar büyük bir işe soyunan, tanrıların gazabına uğramıştır ve alenen rezil olmaktan başka bir şey istemiyordur.
τοσοῦτον δʼ ἔχω σοι εἰπεῖν, ὅτι ὁ δίχα θεοῦ τηλικούτῳ πράγματι ἐπιβαλλόμενος θεοχόλωτός ἐστι καὶ οὐδὲν ἄλλο ἢ δημοσίᾳ θέλει ἀσχημονεῖν.
3.22.3 İyi yönetilen bir eve de kimse girip kendi kendine 'Kâhya ben olmalıyım' demez. Derse ev sahibi dönüp onun kibirle emirler yağdırdığını görür, sürükletip dövdürür.
οὐδὲ γὰρ ἐν οἰκίᾳ καλῶς οἰκουμένῃ παρελθών τις αὐτὸς ἑαυτῷ λέγει ἐμὲ δεῖ οἰκονόμον εἶναι· εἰ δὲ μή, ἐπιστραφεὶς ὁ κύριος καὶ ἰδὼν αὐτὸν σοβαρῶς διατασσόμενον, ἑλκύσας ἔτεμεν.
3.22.4 Bu büyük şehirde de böyledir. Çünkü burada da her şeyi düzenleyen bir ev sahibi vardır.
οὕτως γίνεται καὶ ἐν τῇ μεγάλῃ ταύτῃ πόλει. ἔστι γάρ τις καὶ ἐνθάδʼ οἰκοδεσπότης ἕκαστα ὁ διατάσσων.
3.22.5'Sen güneşsin: dönerek yılı ve mevsimleri yapabilir, ürünleri büyütüp besleyebilir, rüzgârları estirip dindirebilir, insanların bedenlerini ölçüyle ısıtabilirsin. Git, dön ve en büyüğünden en küçüğüne her şeyi böyle harekete geçir.
σὺ ἥλιος εἶ· δύνασαι περιερχόμενος ἐνιαυτὸν ποιεῖν καὶ ὥρας καὶ τοὺς καρποὺς αὔξειν καὶ τρέφειν καὶ ἀνέμους κινεῖν καὶ ἀνιέναι καὶ τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων θερμαίνειν συμμέτρως· ὕπαγε, περιέρχου καὶ οὕτως διακίνει ἀπὸ τῶν μεγίστων ἐπὶ τὰ μικρότατα.
3.22.6 Sen buzağısın: aslan göründüğünde kendi yoluna bak, yoksa feryat edersin. Sen boğasın: çık karşısına, dövüş; çünkü bu sana düşer, sana yakışır ve bunu yapabilirsin.
σὺ μοσχάριον εἶ· ὅταν ἐπιφανῇ λέων, τὰ σαυτοῦ πρᾶσσε· εἰ δὲ μή, οἰμώξεις. σὺ ταῦρος εἶ, προσελθὼν μάχου· σοὶ γὰρ τοῦτο ἐπιβάλλει καὶ πρέπει καὶ δύνασαι αὐτὸ ποιεῖν.
3.22.7 Sen orduyu İlion'a götürebilirsin: Agamemnon ol. Sen Hektor'la teke tek dövüşebilirsin: Akhilleus ol.'
σὺ δύνασαι ἡγεῖσθαι τοῦ στρατεύματος ἐπὶ Ἴλιον· ἴσθι Ἀγαμέμνων. σὺ δύνασαι τῷ Ἕκτορι μονομαχῆσαι· ἴσθι Ἀχιλλεύς.
3.22.8 Ama Thersites çıkıp komutanlık isteseydi, ya elde edemezdi ya da edince daha çok tanık önünde rezil olurdu.
εἰ δὲ Θερσίτης παρελθὼν ἀντεποιεῖτο τῆς ἀρχῆς, ἢ οὐκ ἂν ἔτυχεν ἢ τυχὼν ἂν ἠσχημόνησεν ἐν πλείοσι μάρτυσι.
3.22.9Sen de bu işi dikkatle düşün; sandığın gibi değildir.
καὶ σὺ[μ]βούλευσαι περὶ πράγματος ἐπιμελῶς· οὐκ ἔστιν οἷον δοκεῖ σοι.
3.22.10 'Kaba giysiyi şimdi de giyiyorum, o zaman da giyerim; şimdi de sert yatıyorum, o zaman da yatarım; bir de küçük bir torba ve değnek alırım, dolaşıp karşılaştıklarımdan dilenmeye, onlara sövmeye başlarım; birinin ziftle kıllarını aldırdığını, perçemini düzelttiğini ya da al giysilerle dolaştığını görürsem azarlarım.'
τριβώνιον καὶ νῦν φορῶ καὶ τόθʼ ἕξω, κοιμῶμαι καὶ νῦν σκληρῶς καὶ τότε κοιμήσομαι, πηρίδιον προσλήψομαι καὶ ξύλον καὶ περιερχόμενος αἰτεῖν ἄρξομαι τοὺς ἀπαντῶντας, λοιδορεῖν· κἂν ἴδω τινὰ δρωπακιζόμενον, ἐπιτιμήσω αὐτῷ, κἂν τὸ κόμιον πεπλακότα ἢ ἐν κοκκίνοις περιπατοῦντα.
3.22.11 Bu işi böyle bir şey olarak tasavvur ediyorsan uzak dur; yaklaşma, sana göre değil.
εἰ τοιοῦτόν τι φαντάζῃ τὸ πρᾶγμα, μακρὰν ἀπʼ αὐτοῦ· μὴ προσέλθῃς, οὐδέν ἐστι πρὸς σέ.
3.22.12 Olduğu gibi tasavvur edip de kendini ona layık görüyorsan, ne kadar büyük bir işe giriştiğine bak.
εἰ δʼ οἷόν ἐστι φανταζόμενος οὐκ ἀπαξιοῖς σεαυτόν, σκέψαι ἡλίκῳ πράγματι ἐπιχειρεῖς.
3.22.13Önce kendi hâlinde, şimdi yaptığın şeylerin hiçbirinde artık aynı görünmemelisin; ne tanrıyı suçlamalı ne insanı; isteği bütünüyle kaldırmalı, kaçınmayı yalnız prohairesise bağlı şeylere çevirmelisin. Sende öfke olmamalı, kin olmamalı, kıskançlık olmamalı, acıma olmamalı; sana ne kız güzel görünmeli, ne şöhretçik, ne oğlan, ne tatlı.
πρῶτον ἐν τοῖς κατὰ σαυτὸν οὐκέτι δεῖ σε ὅμοιον ἐν οὐδενὶ φαίνεσθαι οἷς νῦν ποιεῖς, οὐ θεῷ ἐγκαλοῦντα, οὐκ ἀνθρώπῳ· ὄρεξιν ἆραί σε δεῖ παντελῶς, ἔκκλισιν ἐπὶ μόνα μεταθεῖναι τὰ προαιρετικά· σοὶ μὴ ὀργὴν εἶναι, μὴ μῆνιν, μὴ φθόνον, μὴ ἔλεον· μὴ κοράσιόν σοι φαίνεσθαι καλόν, μὴ δοξάριον, μὴ παιδάριον, μὴ πλακουντάριον.
3.22.14 Çünkü şunu bilmelisin: başka insanlar böyle bir şey yaparken duvarları, evleri, karanlığı siper eder, gizleyecek çok şeyleri vardır. Kapıyı kapamış, yatak odasının önüne birini dikmiştir: 'Biri gelirse dışarıda de, işi var de.'
ἐκεῖνο γὰρ εἰδέναι σε δεῖ, ὅτι οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι τοὺς τοίχους προβέβληνται καὶ τὰς οἰκίας καὶ τὸ σκότος, ὅταν τι τῶν τοιούτων ποιῶσιν, καὶ τὰ κρύψοντα πολλὰ ἔχουσιν. κέκλεικε τὴν θύραν, ἕστακέν τινα πρὸ τοῦ κοιτῶνος· ἄν τις ἔλθῃ, λέγε ὅτι ἔξω ἐστίν, οὐ σχολάζει.
3.22.15 Kinik ise bütün bunların yerine utanmayı siper etmelidir; yoksa çıplak ve açıkta rezil olur. Onun evi budur, kapısı budur, yatak odası bekçileri budur, karanlığı budur.
ὁ Κυνικὸς δʼ ἀντὶ πάντων τούτων ὀφείλει τὴν αἰδῶ προβεβλῆσθαι· εἰ δὲ μή, γυμνὸς καὶ ἐν ὑπαίθρῳ ἀσχημονήσει. τοῦτο οἰκία ἐστὶν αὐτῷ, τοῦτο θύρα, τοῦτο οἱ ἐπὶ τοῦ κοιτῶνος, τοῦτο σκότος.
3.22.16 Kendisine ait hiçbir şeyi gizlemek istememelidir (yoksa gitti, Kinik'i, açıkta yaşayanı, hür olanı yitirdi; içindeki bir şeyden korkmaya başlamış, gizleyecek bir şeye ihtiyaç duymaya başlamıştır), istese de gizleyemez. Kendini nereye, nasıl saklayacak?
οὔτε γὰρ θέλειν τι δεῖ ἀποκρύπτειν αὐτὸν τῶν ἑαυτοῦ (εἰ δὲ μή, ἀπῆλθεν, ἀπώλεσε τὸν Κυνικόν, τὸν ὕπαιθρον, τὸν ἐλεύθερον, ἦρκταί τι τῶν ἐντὸς φοβεῖσθαι, ἦρκται χρείαν ἔχειν τοῦ ἀποκρύψοντος) οὔτε ὅταν θέλῃ δύναται. ποῦ γὰρ αὑτὸν ἀποκρύψῃ ἢ πῶς;
3.22.17 Herkesin eğitmeni, herkesin lalası rastgele bir suçüstü yakalanırsa neler çekmez!
ἂν δʼ ἀπὸ τύχης ἐμπέσῃ ὁ παιδευτὴς ὁ κοινός, ὁ παιδαγωγός, οἷα πάσχειν ἀνάγκη;
3.22.18 Bunlardan korkan biri hâlâ bütün psykhēsiyle başka insanların başında durmaya cesaret edebilir mi?
ταῦτʼ οὖν δεδοικότα ἐπιθαρρεῖν οἷόν τʼ ἔτι ἐξ ὅλης ψυχῆς ἐπιστατεῖν τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις;
3.22.19 Olmaz, imkânsız.
Öyleyse önce yönetici yetini arındırmalı ve şu tutumu edinmelisin:
ἀμήχανον, ἀδύνατον. πρῶτον οὖν τὸ ἡγεμονικόν σε δεῖ τὸ σαυτοῦ καθαρὸν ποιῆσαι καὶ τὴν ἔνστασιν ταύτην·
3.22.20 'Artık benim malzemem, marangozun tahtası, ayakkabıcının derisi gibi kendi zihnimdir; işim tasavvurları doğru kullanmaktır.
νῦν ἐμοὶ ὕλη ἐστὶν ἡ ἐμὴ διάνοια, ὡς τῷ τέκτονι τὰ ξύλα, ὡς τῷ σκυτεῖ τὰ δέρματα· ἔργον δʼ ὀρθὴ χρῆσις τῶν φαντασιῶν.
3.22.21 Zavallı bedenimin benimle ilgisi yok, parçalarının da. Ölüm mü? Ne zaman isterse gelsin, ister bütünün ister bir parçanın.
τὸ σωμάτιον δὲ οὐδὲν πρὸς ἐμέ· τὰ τούτου μέρη οὐδὲν πρὸς ἐμέ. θάνατος; ἐρχέσθω, ὅταν θέλῃ, εἴτε ὅλου εἴτε μέρους τινός.
3.22.22 Sürgün mü? Beni nereye sürebilirler? Dünyanın dışına süremezler. Nereye gidersem orada güneş, ay, yıldızlar, rüyalar, kuş kehanetleri, tanrılarla sohbet var.'
φυγή; καὶ ποῦ δύναταί τις ἐκβαλεῖν; ἔξω τοῦ κόσμου οὐ δύναται. ὅπου δʼ ἂν ἀπέλθω, ἐκεῖ ἥλιος, ἐκεῖ σελήνη, ἐκεῖ ἄστρα, ἐνύπνια, οἰωνοί, ἡ πρὸς θεοὺς ὁμιλία.
3.22.23Gerçek Kinik böyle hazırlandıktan sonra da bunlarla yetinemez. Zeus'tan insanlara haberci olarak gönderildiğini bilmelidir: iyiler ve kötüler konusunda yanıldıklarını, iyinin ve kötünün ousia'sını olmadığı yerde aradıklarını, olduğu yeri ise akıllarına getirmediklerini onlara göstermek için;
εἶθʼ οὕτως παρασκευασάμενον οὐκ ἔστι τούτοις ἀρκεῖσθαι τὸν ταῖς ἀληθείαις Κυνικόν, ἀλλʼ εἰδέναι δεῖ, ὅτι ἄγγελος ἀπὸ τοῦ Διὸς ἀπέσταλται καὶ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν ὑποδείξων αὐτοῖς, ὅτι πεπλάνηνται καὶ ἀλλαχοῦ ζητοῦσι τὴν οὐσίαν τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ κακοῦ, ὅπου οὐκ ἔστιν, ὅπου δʼ ἔστιν, οὐκ ἐνθυμοῦνται,
3.22.24 ve Khaironeia savaşından sonra Philippos'un huzuruna götürülen Diogenes'in dediği gibi casus olarak. Çünkü Kinik gerçekten de insanlara neyin dost, neyin düşman olduğunu araştıran bir casustur.
καὶ ὡς ὁ Διογένης ἀπαχθεὶς πρὸς Φίλιππον μετὰ τὴν ἐν Χαιρωνείᾳ μάχην κατάσκοπος εἶναι. τῷ γὰρ ὄντι κατάσκοπός ἐστιν ὁ Κυνικὸς τοῦ τίνα ἐστὶ τοῖς ἀνθρώποις φίλα καὶ τίνα πολέμια.
3.22.25 İyice araştırdıktan sonra gelip gerçeği bildirmelidir; ne korkudan dehşete kapılıp düşman olmayanları düşman göstermeli ne de başka bir biçimde tasavvurlar yüzünden sarsılıp şaşırmalıdır.
καὶ δεῖ αὐτὸν ἀκριβῶς κατασκεψάμενον ἐλθόντʼ ἀπαγγεῖλαι τἀληθῆ μήθʼ ὑπὸ φόβου ἐκπλαγέντα, ὥστε τοὺς μὴ ὄντας πολεμίους δεῖξαι, μήτε τινὰ ἄλλον τρόπον ὑπὸ τῶν φαντασιῶν παραταραχθέντα ἢ συγχυθέντα.
3.22.26Gerekirse sesini yükseltip tragedya sahnesine çıkarak Sokrates'in sözünü söyleyebilmelidir: 'Ey insanlar, nereye sürükleniyorsunuz? Ne yapıyorsunuz, zavallılar? Körler gibi aşağı yukarı yuvarlanıyorsunuz. Gerçek yolu bırakmış, başka yoldan gidiyorsunuz; hayatın iyi akışını ve saadeti olmadığı yerde arıyorsunuz, başkası gösterince de inanmıyorsunuz.
δεῖ οὖν αὐτὸν δύνασθαι ἀνατεινάμενον, ἂν οὕτως τύχῃ, καὶ ἐπὶ σκηνὴν τραγικὴν ἀνερχόμενον λέγειν τὸ τοῦ Σωκράτους· ἰὼ ἄνθρωποι, ποῖ φέρεσθε; τί ποιεῖτε, ὦ ταλαίπωροι; ὡς τυφλοὶ ἄνω καὶ κάτω κυλίεσθε· ἄλλην ὁδὸν ἀπέρχεσθε τὴν οὖσαν ἀπολελοιπότες, ἀλλαχοῦ ζητεῖτε τὸ εὔρουν καὶ τὸ εὐδαιμονικόν, ὅπου οὐκ ἔστιν, οὐδʼ ἄλλου δεικνύοντος πιστεύετε.
3.22.27 Neden dışarıda arıyorsunuz? Bedende değil. İnanmıyorsanız Myron'a bakın, Ophellios'a bakın. Malda değil. İnanmıyorsanız Kroisos'a bakın, bugünün zenginlerine bakın, hayatları ne kadar feryat dolu. Makamda değil. Öyle olsaydı iki üç kez konsül olanların mesut olması gerekirdi; oysa değiller.
τί αὐτὸ ἔξω ζητεῖτε; ἐν σώματι οὐκ ἔστιν. εἰ ἀπιστεῖτε, ἴδετε Μύρωνα, ἴδετε Ὀφέλλιον. ἐν κτήσει οὐκ ἔστιν. εἰ δʼ ἀπιστεῖτε, ἴδετε Κροῖσον, ἴδετε τοὺς νῦν πλουσίους, ὅσης οἰμωγῆς ὁ βίος αὐτῶν μεστός ἐστιν. ἐν ἀρχῇ οὐκ ἔστιν. εἰ δὲ μή γε, ἔδει τοὺς δὶς καὶ τρὶς ὑπάτους εὐδαίμονας εἶναι· οὐκ εἰσὶ δέ.
3.22.28 Bu konuda kime inanacağız? Onların durumuna dışarıdan bakıp tasavvurun parıltısıyla gözü kamaşan size mi, onların kendilerine mi?
τίσιν περὶ τούτου πιστεύσομεν; ὑμῖν τοῖς ἔξωθεν τὰ ἐκείνων βλέπουσιν καὶ ὑπὸ τῆς φαντασίας περιλαμπομένοις ἢ αὐτοῖς ἐκείνοις;
3.22.29 Ne diyorlar? Feryat ettiklerinde, inlediklerinde, tam da o konsüllükler, o ün, o şöhret yüzünden daha sefil ve daha tehlikeli bir durumda olduklarını düşündüklerinde dinleyin onları.
τί λέγουσιν; ἀκούσατε αὐτῶν, ὅταν οἰμώζωσιν, ὅταν στένωσιν, ὅταν διʼ αὐτὰς τὰς ὑπατείας καὶ τὴν δόξαν καὶ τὴν ἐπιφάνειαν ἀθλιώτερον οἴωνται καὶ ἐπικινδυνότερον ἔχειν.
3.22.30Krallıkta değil. Öyle olsaydı Nero ve Sardanapallos mesut olurdu. Ama Agamemnon bile, Sardanapallos'tan ve Nero'dan daha zarif biri olduğu halde mesut değildi. Öbürleri horlarken o ne yapıyor? "Başından tutam tutam saçlarını yoluyordu." Kendisi ne diyor? "Böyle dolanıp duruyorum, kıvranıyorum sıkıntıdan; yüreğim göğsümden fırlıyor." Zavallı, senin neyin kötü durumda?
ἐν βασιλείᾳ οὐκ ἔστιν. εἰ δὲ μή, Νέρων ἂν εὐδαίμων ἐγένετο καὶ Σαρδανάπαλλος. ἀλλʼ οὐδʼ Ἀγαμέμνων εὐδαίμων ἦν καίτοι κομψότερος ὢν Σαρδαναπάλλου καὶ Νέρωνος, ἀλλὰ τῶν ἄλλων ῥεγκόντων ἐκεῖνος τί ποιεῖ; πολλὰς ἐκ κεφαλῆς προθελύμνους ἕλκετο χαίτας. καὶ αὐτὸς τί λέγει; πλάζομαι ὧδε, φησίν, καὶ ἀλαλύκτημαι· κραδίη δέ μοι ἔξω στηθέων ἐκθρῴσκει. τάλας, τί τῶν σῶν ἔχει κακῶς;
3.22.31 Malın mı? Hayır. Bedenin mi? Hayır. Ama altının çok, tuncun çok. Öyleyse kötülüğün ne? Şu: istemeyi, kaçınmayı, harekete geçmeyi ve geri durmayı sağlayan o şey, her neyse, ihmal edilmiş ve bozulmuştur.
ἡ κτῆσις; οὐκ ἔχει. τὸ σῶμα; οὐκ ἔχει. ἀλλὰ πολύχρυσος εἶ καὶ πολύχαλκος· τί οὖν σοι κακόν ἐστιν; ἐκεῖνο, ὅ τι ποτὲ ἠμέληταί σου καὶ κατέφθαρται, ᾧ ὀρεγόμεθα, ᾧ ἐκκλίνομεν, ᾧ ὁρμῶμεν καὶ ἀφορμῶμεν.
3.22.32 Nasıl ihmal edilmiş? Tabiatça yöneldiği iyinin ousia'sını da, kötününkini de, neyin kendinin neyin yabancı olduğunu da bilmiyor. Yabancı şeylerden biri kötü gidince "Vay başıma, Yunanlar tehlikede!" diyor.
πῶς ἠμέληται; ἀγνοεῖ τὴν οὐσίαν τοῦ ἀγαθοῦ πρὸς ἣν πέφυκε καὶ τὴν τοῦ κακοῦ καὶ τί ἴδιον ἔχει καὶ τί ἀλλότριον. καὶ ὅταν τι τῶν ἀλλοτρίων κακῶς ἔχῃ, λέγει οὐαί μοι, οἱ γὰρ Ἕλληνες κινδυνεύουσι.
3.22.33Zavallı yönetici yeti, tek ihmal edilen, tek bakılmayan şey! "Troyalılar tarafından öldürülecekler." Troyalılar öldürmese ölmeyecekler mi? "Ölecekler, ama hepsi birden değil." Ne fark eder? Ölmek kötüyse, birlikte de olsa tek tek de olsa aynı şekilde kötüdür. Zavallı bedenin ve psykhēnin ayrılmasından başka bir şey mi olacak?
ταλαίπωρον ἡγεμονικὸν καὶ μόνον ἀτημέλητον καὶ ἀθεράπευτον. μέλλουσιν ἀποθνῄσκειν ὑπὸ τῶν Τρώων ἀναιρεθέντες. ἂν δʼ αὐτοὺς οἱ Τρῶες μὴ ἀποκτείνωσιν, οὐ μὴ ἀποθάνωσιν; ναί, ἀλλʼ οὐχʼ ὑφʼ ἓν πάντες. τί οὖν διαφέρει; εἰ γὰρ κακόν ἐστι τὸ ἀποθανεῖν, ἄν τε ὁμοῦ ἄν τε καθʼ ἕνα ὁμοίως κακόν ἐστιν. μή τι ἄλλο τι μέλλει γίνεσθαι ἢ τὸ σωμάτιον χωρίζεσθαι καὶ ἡ ψυχή;
3.22.34 Hiçbir şey. Yunanlar yok olunca senin kapın kapanıyor mu? Ölemez misin? Ölebilirsin. Öyleyse neden yas tutuyorsun? "Vah, kral olup Zeus'un asasını taşıyan ben!" Kral bahtsız olmaz, tanrı bahtsız olmadığı gibi.
οὐδέν. σοὶ δὲ ἀπολλυμένων τῶν Ἑλλήνων ἡ θύρα κέκλεισται; οὐκ ἔξεστιν ἀποθανεῖν; ἔξεστιν. τί οὖν πενθεῖς; οὐᾶ, βασιλεὺς καὶ τὸ τοῦ Διὸς σκῆπτρον ἔχων. ἀτυχὴς βασιλεὺς οὐ γίνεται· οὐ μᾶλλον ἢ ἀτυχὴς θεός.
3.22.35 Öyleyse nesin? Gerçekten bir çoban: çünkü kurt koyunlarından birini kaptığında çobanlar nasıl ağlarsa sen de öyle ağlıyorsun; senin yönettiklerin de koyun.
τί οὖν εἶ; ποιμὴν ταῖς ἀληθείαις· οὕτως γὰρ κλάεις ὡς οἱ ποιμένες, ὅταν λύκος ἁρπάσῃ τι τῶν προβάτων αὐτῶν· καὶ οὗτοι δὲ πρόβατά εἰσιν οἱ ὑπὸ σοῦ ἀρχόμενοι.
3.22.36Neden geldin? İsteğiniz mi tehlikedeydi, kaçınmanız mı, dürtünüz mü, geri çekilmeniz mi? "Hayır" diyor, "kardeşimin karıcığı kaçırıldı."
τί δὲ καὶ ἤρχου; μή τι ὄρεξις ὑμῖν ἐκινδυνεύετο, μή τι ἔκκλισις, μή τι ὁρμή, μή τι ἀφορμή; οὔ, φησίν, ἀλλὰ τοῦ ἀδελφοῦ μου τὸ γυναικάριον ἡρπάγη.
3.22.37 Zinakâr bir karıcıktan kurtulmak büyük kazanç değil mi? "Troyalılara kendimizi küçümsetelim mi?" Kim onlar? Akıllı mı akılsız mı? Akıllıysa neden onlarla savaşıyorsunuz? Akılsızsa size ne?
οὐκ οὖν κέρδος μέγα στερηθῆναι μοιχικοῦ γυναικαρίου; καταφρονηθῶμεν οὖν ὑπὸ τῶν Τρώων; τίνων ὄντων; φρονίμων ἢ ἀφρόνων; εἰ φρονίμων, τί αὐτοῖς πολεμεῖτε; εἰ ἀφρόνων, τί ὑμῖν μέλει;
3.22.38Peki iyi neyin içinde, madem bunlarda değil? Söyle bize, efendim haberci ve casus. Sizin sanmadığınız ve aramak istemediğiniz yerde. İsteseydiniz onu kendinizde bulurdunuz, dışarıda dolanmaz, yabancı şeyleri kendinizinmiş gibi aramazdınız.
ἐν τίνι οὖν ἔστι τὸ ἀγαθόν, ἐπειδὴ ἐν τούτοις οὐκ ἔστιν; εἰπὲ ἡμῖν, κύριε ἄγγελε καὶ κατάσκοπε. ὅπου οὐ δοκεῖτε οὐδὲ θέλετε ζητῆσαι αὐτό. εἰ γὰρ ἠθέλετε, εὕρετε ἂν αὐτὸ ἐν ὑμῖν ὂν οὐδʼ ἂν ἔξω ἐπλάζεσθε οὐδʼ ἂν ἐζητεῖτε τὰ ἀλλότρια ὡς ἴδια.
3.22.39 Kendinize dönün, sahip olduğunuz ön kavramları iyice öğrenin. İyiyi nasıl bir şey olarak tasavvur ediyorsunuz? İyi akan, mesut eden, engellenmeyen bir şey olarak. Haydi söyleyin, onu tabiatça büyük, değerli, zarar görmez bir şey olarak tasavvur etmiyor musunuz?
ἐπιστρέψατε αὐτοὶ ἐφʼ ἑαυτούς, καταμάθετε τὰς προλήψεις ἃς ἔχετε. ποῖόν τι φαντάζεσθε τὸ ἀγαθόν; τὸ εὔρουν, τὸ εὐδαιμονικόν, τὸ ἀπαραπόδιστον. ἄγε, μέγα δʼ αὐτὸ φυσικῶς οὐ φαντάζεσθε; ἀξιόλογον οὐ φαντάζεσθε; ἀβλαβὲς οὐ φαντάζεσθε;
3.22.40 Öyleyse iyi akanı ve engellenmeyeni hangi malzemede aramak gerekir? Köle olanda mı, hür olanda mı? Hür olanda. Zavallı bedeniniz hür mü köle mi? Bilmiyoruz. Sıtmanın, gutun, göz iltihabının, ishalin, tiranın, ateşin, demirin, kendinden güçlü her şeyin kölesi olduğunu bilmiyor musunuz?
ἐν ποίᾳ οὖν ὕλῃ δεῖ ζητεῖν τὸ εὔρουν καὶ ἀπαραπόδιστον; ἐν τῇ δούλῃ ἢ ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ; ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ. τὸ σωμάτιον οὖν ἐλεύθερον ἔχετε ἢ δοῦλον; οὐκ ἴσμεν. οὐκ ἴστε ὅτι πυρετοῦ δοῦλόν ἐστιν, ποδάγρας, ὀφθαλμίας, δυσεντερίας, τυράννου, πυρός, σιδήρου, παντὸς τοῦ ἰσχυροτέρου;
3.22.41 Evet, köledir. Öyleyse bedene ait bir şey nasıl engelsiz olabilir? Tabiatça ölü olan, toprak, çamur nasıl büyük ya da değerli olabilir? Peki, hür hiçbir şeyiniz yok mu? Belki de yok.
ναὶ δοῦλον. πῶς οὖν ἔτι ἀνεμπόδιστον εἶναί τι δύναται τῶν τοῦ σώματος; πῶς δὲ μέγα ἢ ἀξιόλογον τὸ φύσει νεκρόν, ἡ γῆ, ὁ πηλός; τί οὖν; οὐδὲν ἔχετε ἐλεύθερον; μήποτε οὐδέν.
3.22.42Sizi yanlış görünen bir şeyi onaylamaya kim zorlayabilir? Kimse. Doğru görüneni onaylamamaya kim zorlayabilir? Kimse.
καὶ τίς ὑμᾶς ἀναγκάσαι δύναται συγκαταθέσθαι τῷ ψευδεῖ φαινομένῳ; οὐδείς. τίς δὲ μὴ συγκαταθέσθαι τῷ φαινομένῳ ἀληθεῖ; οὐδείς.
3.22.43 Demek ki burada, sizde tabiatça hür bir şey olduğunu görüyorsunuz. Yararlı ya da uygun olmayan bir şeyin tasavvurunu edinmeden hanginiz isteyebilir, kaçınabilir, harekete geçebilir, geri durabilir, hazırlanabilir, tasarlayabilir? Kimse.
ἐνθάδʼ οὖν ὁρᾶτε, ὅτι ἔστι τι ἐν ὑμῖν ἐλεύθερον φύσει. ὀρέγεσθαι δʼ ἢ ἐκκλίνειν ἢ ὁρμᾶν ἢ ἀφορμᾶν ἢ παρασκευάζεσθαι ἢ προτίθεσθαι τίς ὑμῶν δύναται μὴ λαβὼν φαντασίαν λυσιτελοῦς ἢ μὴ καθήκοντος; οὐδείς.
3.22.44 Demek ki bunlarda da engellenmez ve hür bir şeye sahipsiniz. Zavallılar, bunu işleyin, bununla ilgilenin, iyiyi burada arayın.
ἔχετε οὖν καὶ ἐν τούτοις ἀκώλυτον καὶ ἐλεύθερον. ταλαίπωροι, τοῦτο ἐξεργάζεσθε, τούτου ἐπιμέλεσθε, ἐνταῦθα ζητεῖτε τὸ ἀγαθόν.
3.22.45Peki hiçbir şeyi olmayan, çıplak, evsiz ocaksız, pis, kölesiz, şehirsiz biri nasıl iyi akan bir hayat sürebilir?
καὶ πῶς ἐνδέχεται μηδὲν ἔχοντα, γυμνόν, ἄοικον, ἀνέστιον, αὐχμῶντα, ἄδουλον, ἄπολιν διεξάγειν εὐρόως;
3.22.46 İşte tanrı size bunun mümkün olduğunu fiilen gösterecek birini gönderdi.
ἰδοὺ ἀπέσταλκεν ὑμῖν ὁ θεὸς τὸν δείξοντα ἔργῳ, ὅτι ἐνδέχεται.
3.22.47 'Bana bakın: evsizim, şehirsizim, malsızım, kölesizim; yerde yatıyorum; ne karım var ne çocuğum ne küçük bir konağım; yalnız toprak, gökyüzü ve bir kaba giysi.
ἴδετέ με, ἄοικός εἰμι, ἄπολις, ἀκτήμων, ἄδουλος· χαμαὶ κοιμῶμαι· οὐ γυνή, οὐ παιδία, οὐ πραιτωρίδιον, ἀλλὰ γῆ μόνον καὶ οὐρανὸς καὶ ἓν τριβωνάριον.
3.22.48 Neyim eksik? Acısız değil miyim, korkusuz değil miyim, hür değil miyim? Hanginiz beni istediğini elde edemezken, kaçındığına düşerken gördü? Ne zaman tanrıya ya da insana sitem ettim, ne zaman birini suçladım? Hanginiz beni asık suratlı gördü?
καὶ τί μοι λείπει[ν]; οὐκ εἰμὶ ἄλυπος, οὐκ εἰμὶ ἄφοβος, οὐκ εἰμὶ ἐλεύθερος; πότε ὑμῶν εἶδέν μέ τις ἐν ὀρέξει [με] ἀποτυγχάνοντα, πότʼ ἐν ἐκκλίσει περιπίπτοντα; πότʼ ἐμεμψάμην ἢ θεὸν ἢ ἄνθρωπον, πότʼ ἐνεκάλεσά τινι; μή τις ὑμῶν ἐσκυθρωπακότα με εἶδεν;
3.22.49 Sizin korktuğunuz ve hayran olduğunuz bu kişilerle nasıl karşılaşıyorum? Köleyle karşılaşır gibi değil mi? Beni gören kim kendi kralını, efendisini görüyorum sanmaz?'
πῶς δʼ ἐντυγχάνω τούτοις, οὓς ὑμεῖς φοβεῖσθε καὶ θαυμάζετε; οὐχ ὡς ἀνδραπόδοις; τίς με ἰδὼν οὐχὶ τὸν βασιλέα τὸν ἑαυτοῦ ὁρᾶν οἴεται καὶ δεσπότην;
3.22.50İşte Kinik sözler, işte Kinik'in karakteri, işte tasarısı. Hayır, senin için torba, değnek ve koca çeneler demek: verileni silip süpürmek ya da saklamak, karşılaştıklarına zamansız sövmek ya da güzel omzunu göstermek.
ἴδε κυνικαὶ φωναί, ἴδε χαρακτήρ, ἴδʼ ἐπιβολή. οὔ· ἀλλὰ πηρίδιον καὶ ξύλον καὶ γνάθοι μεγάλαι· καταφαγεῖν πᾶν ὃ [ε]ἂν δῷς ἢ ἀποθησαυρίσαι ἢ τοῖς ἀπαντῶσι λοιδορεῖσθαι ἀκαίρως ἢ καλὸν τὸν ὦμον δεικνύειν.
3.22.51 Böylesine büyük bir işe nasıl girişeceğini görüyor musun? Önce bir ayna al, omuzlarına bak, beline, uyluklarına iyice bak. Olimpia'ya yazılmak üzeresin, insan, soğuk, zavallı bir yarışmaya değil.
τηλικούτῳ πράγματι ὁρᾷς πῶς μέλλεις ἐγχειρεῖν; ἔσοπτρον πρῶτον λάβε, ἴδε σου τοὺς ὤμους, κατάμαθε τὴν ὀσφύν, τοὺς μηρούς. Ὀλύμπια μέλλεις ἀπογράφεσθαι, ἄνθρωπε, οὐχί τινά ποτε ἀγῶνα ψυχρὸν καὶ ταλαίπωρον.
3.22.52 Olimpia'da yalnızca yenilip çıkmak yoktur: önce yalnız Atinalıların, Lakedaimonluların ya da Nikopolislilerin değil, bütün dünyanın gözü önünde rezil olmak vardır; sonra rastgele çıkan dayak da yer, dayaktan önce de susar, sıcakta kavrulur, bolca toz yutar.
οὐκ ἔστιν ἐν Ὀλυμπίοις νικηθῆναι μόνον καὶ ἐξελθεῖν, ἀλλὰ πρῶτον μὲν ὅλης τῆς οἰκουμένης βλεπούσης δεῖ ἀσχημονῆσαι, οὐχὶ Ἀθηναίων μόνον ἢ Λακεδαιμονίων ἢ Νικοπολιτῶν, εἶτα καὶ δέρεσθαι δεῖ τὸν εἰκῇ ἐξελθόντα, πρὸ δὲ τοῦ δαρῆναι διψῆσαι, καυματισθῆναι, πολλὴν ἁφὴν καταπιεῖν.
3.22.53Daha dikkatle düşün, kendini bil, daimonion'a danış, tanrısız girişme. Eğer öğütlerse, bil ki ya büyük olmanı ya da çok dayak yemeni istiyor.
βούλευσαι ἐπιμελέστερον, γνῶθι σαυτόν, ἀνάκρινον τὸ δαιμόνιον, δίχα θεοῦ μὴ ἐπιχειρήσῃς. ἂν γὰρ συμβουλεύσῃ, ἴσθι ὅτι μέγαν σε θέλει γενέσθαι ἢ πολλὰς πληγὰς λαβεῖν.
3.22.54 Çünkü Kinik'in payına şu güzel iş de düşmüştür: eşek gibi dövülmeli ve dövülürken dövenleri herkesin babası, kardeşi olarak sevmelidir.
καὶ γὰρ τοῦτο λίαν κομψὸν τῷ Κυνικῷ παραπέπλεκται· δέρεσθαι αὐτὸν δεῖ ὡς ὄνον καὶ δερόμενον φιλεῖν αὐτοὺς τοὺς δέροντας ὡς πατέρα πάντων, ὡς ἀδελφόν.
3.22.55 Hayır, sana göre biri seni döverse ortada durup "Ey Caesar, senin barışında neler çekiyorum! Prokonsüle gidelim" diye bağırmalı.
οὔ· ἀλλʼ ἄν τίς σε δέρῃ, κραύγαζε στὰς ἐν τῷ μέσῳ ὦ Καῖσαρ, ἐν τῇ σῇ εἰρήνῃ οἷα πάσχω; ἄγωμεν ἐπὶ τὸν ἀνθύπατον.
3.22.56 Oysa Kinik için onu göndermiş olan ve hizmet ettiği Zeus'tan başka Caesar da, prokonsül de, başka biri de nedir ki? Ondan başkasına mı yakarır? Başına bunlardan ne gelirse gelsin, onu Zeus'un çalıştırdığına inanmaz mı?
Κυνικῷ δὲ Καῖσαρ τί ἐστιν ἢ ἀνθύπατος ἢ ἄλλος ἢ ὁ καταπεπομφὼς αὐτὸν καὶ ᾧ λατρεύει, ὁ Ζεύς; ἄλλον τινὰ ἐπικαλεῖται ἢ ἐκεῖνον; οὐ πέπεισται δʼ, ὅ τι ἂν πάσχῃ τούτων, ὅτι ἐκεῖνος αὐτὸν γυμνάζει;
3.22.57Herakles, Eurystheus tarafından çalıştırılırken kendini sefil saymadı, emredilen her şeyi çekinmeden yerine getirdi. Bu adam ise Zeus tarafından yarışa sokulup çalıştırılırken bağırıp kızacak, sonra da Diogenes'in asasını taşımaya layık olacak, öyle mi? Dinle, o sıtmalıyken yoldan geçenlere ne diyor:
ἀλλʼ ὁ μὲν Ἡρακλῆς ὑπὸ Εὐρυσθέως γυμναζόμενος οὐκ ἐνόμιζεν ἄθλιος εἶναι, ἀλλʼ ἀόκνως ἐπετέλει πάντα τὰ προσταττόμενα· οὗτος δʼ ὑπὸ τοῦ Διὸς ἀθλούμενος καὶ γυμναζόμενος μέλλει κεκραγέναι καὶ ἀγανακτεῖν, ἄξιος φορεῖν τὸ σκῆπτρον τὸ Διογένους; ἄκουε, τί λέγει ἐκεῖνος πυρέσσων πρὸς τοὺς παριόντας·
3.22.58 "Aşağılık kafalar, durmayacak mısınız? Atletlerin ölümünü ya da dövüşünü görmek için Olimpia'ya onca yol gidiyorsunuz da sıtmayla insanın dövüşünü görmek istemiyor musunuz?"
κακαί, ἔφη, κεφαλαί, οὐ μενεῖτε; ἀλλʼ ἀθλητῶν μὲν ὄλεθρον ἢ μάχην ὀψόμενοι ἄπιτε ὁδὸν τοσαύτην εἰς Ὀλυμπίαν· πυρετοῦ δὲ καὶ ἀνθρώπου μάχην ἰδεῖν οὐ βούλεσθε;
3.22.59 Şartlarıyla övünen ve yoldan geçenlere seyirlik olmayı layık gören böyle biri, kendisine layık olmayan şekilde davrandı diye onu gönderen tanrıyı hemen suçlar mıydı? Neyle suçlayacak? Güzel davrandığıyla mı? Neyi suçlayacak? Kendi aretēsini daha parlak gösterdiğini mi?
ταχύ γʼ ἂν ὁ τοιοῦτος ἐνεκάλεσεν τῷ θεῷ καταπεπομφότι αὐτὸν ὡς παρʼ ἀξίαν αὐτῷ χρωμένῳ, ὅς γε ἐνεκαλλωπίζετο ταῖς περιστάσεσι καὶ θέαμα εἶναι ἠξίου τῶν παριόντων. ἐπὶ τίνι γὰρ ἐγκαλέσει; ὅτι εὐσχημονεῖ; [ὅ]τί κατηγορεῖ; ὅτι λαμπροτέραν ἐπιδείκνυται τὴν ἀρετὴν τὴν ἑαυτοῦ;
3.22.60 Haydi söyle, yoksulluk, ölüm, zahmet hakkında ne diyor? Kendi saadetini Büyük Kral'ınkiyle nasıl karşılaştırıyordu?
ἄγε, περὶ πενίας δὲ τί λέγει, περὶ θανάτου, περὶ πόνου; πῶς συνέκρινεν τὴν εὐδαιμονίαν τὴν αὑτοῦ τῇ μεγάλου βασιλέως;
3.22.61 Daha doğrusu karşılaştırılabilir bile görmüyordu. Çünkü sarsıntılar, acılar, korkular, gerçekleşmeyen istekler, kaçındığına düşen kaçınmalar, kıskançlıklar ve çekememezlikler olan yere saadet nereden girsin? Çürük yargılar olan yerde de bütün bunların olması zorunludur.
μᾶλλον δʼ οὐδὲ συγκριτὸν ᾤετο εἶναι. ὅπου γὰρ ταραχαὶ καὶ λῦπαι καὶ φόβοι καὶ ὀρέξεις ἀτελεῖς καὶ ἐκκλίσεις περιπίπτουσαι καὶ φθόνοι καὶ ζηλοτυπίαι, ποῦ ἐκεῖ πάροδος εὐδαιμονίας; ὅπου δʼ ἂν ᾖ σαπρὰ δόγματα, ἐκεῖ πάντα ταῦτα εἶναι ἀνάγκη.
3.22.62Genç adam, Kinik hastalanırsa bir dostunun bakılmak üzere yanına gelmesini istemesi durumunda kabul edip etmeyeceğini sorunca, "Bana bir Kinik'in dostunu nereden bulacaksın?" dedi.
πυθομένου δὲ τοῦ νεανίσκου, εἰ νοσήσας ἀξιοῦντος φίλου πρὸς αὐτὸν ἐλθεῖν ὥστε νοσοκομηθῆναι ὑπακούσει, Ποῦ δὲ φίλον μοι δώσεις Κυνικοῦ;
3.22.63 "Çünkü dostu da onun gibi biri olmalı ki onun dostu sayılmaya layık olsun. Asaya ve krallığa ortak, layık bir hizmetkâr olmalı, dostluğa layık görülecekse; Diogenes'in Antisthenes'e, Krates'in Diogenes'e olduğu gibi.
ἔφη. δεῖ γὰρ αὐτὸν ἄλλον εἶναι τοιοῦτον, ἵνʼ ἄξιος ᾖ φίλος αὐτοῦ ἀριθμεῖσθαι. κοινωνὸν αὐτὸν εἶναι δεῖ τοῦ σκήπτρου καὶ τῆς βασιλείας καὶ διάκονον ἄξιον, εἰ μέλλει φιλίας ἀξιωθήσεσθαι, ὡς Διογένης Ἀντισθένους ἐγένετο, ὡς Κράτης Διογένους.
3.22.64 Yoksa gelip ona 'Selam' diyen onun dostudur, o da onu yanına girmeye layık görür mü sanıyorsun?
ἢ δοκεῖ σοι, ὅτι, ἂν χαίρειν αὐτῷ λέγῃ προσερχόμενος, φίλος ἐστὶν αὐτοῦ κἀκεῖνος αὐτὸν ἄξιον ἡγήσεται τοῦ πρὸς αὐτὸν εἰσελθεῖν;
3.22.65 Öyleyse böyle bir şey düşünüyorsan, içinde sıtma geçireceğin, kuzey rüzgârını kesen güzel bir gübre yığını ara ki üşümeyesin.
ὥστε ἄν σοι δοκῇ καὶ ἐνθυμηθῇς τι τοιοῦτον, κοπρίαν μᾶλλον περιβλέπου κομψήν, ἐν ᾗ πυρέξεις, ἀποσκέπουσαν τὸν βορέαν, ἵνα μὴ περιψυγῇς.
3.22.66 Sen bana, birinin evine gidip uzun zaman sonra karnını doyurmak istiyor gibi görünüyorsun. Böyle bir işe girişmek sana ne?"
σὺ δέ μοι δοκεῖς θέλειν εἰς οἶκόν τινος ἀπελθὼν διὰ χρόνου χορτασθῆναι. τί οὖν σοι καὶ ἐπιχειρεῖν πράγματι τηλικούτῳ;
3.22.67"Peki evlilik ve çocuklar Kinik için asıl işlerden biri olarak üstlenilir mi?" diye sordu. "Bana bilgelerden oluşan bir şehir verirsen" dedi, "belki kimse kolay kolay kinikliğe yönelmez. Çünkü kim için bu hayatı üstlensin?
γάμος δʼ, ἔφη, καὶ παῖδες προηγουμένως παραληφθήσονται ὑπὸ τοῦ Κυνικοῦ; — ἄν μοι σοφῶν, ἔφη, δῷς πόλιν, τάχα μὲν οὐδʼ ἥξει τις ῥᾳδίως ἐπὶ τὸ κυνίζειν. τίνων γὰρ ἕνεκα ἀναδέξηται ταύτην τὴν διεξαγωγήν;
3.22.68 Yine de böyle varsayarsak, evlenmesine ve çocuk yapmasına hiçbir engel olmaz; çünkü karısı da onun gibi biri olur, kayınpederi de, çocuklar da öyle yetişir.
ὅμως δʼ ἂν ὑποθώμεθα, οὐδὲν κωλύσει καὶ γῆμαι αὐτὸν καὶ παιδοποιήσασθαι. καὶ γὰρ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἔσται ἄλλη τοιαύτη καὶ ὁ πενθερὸς ἄλλος τοιοῦτος καὶ τὰ παιδία οὕτως ἀνατραφήσεται.
3.22.69 Ama cephedeymişiz gibi olan şimdiki durumda Kinik'in dikkati dağılmamış, bütünüyle tanrının hizmetinde, insanların arasına gidip gelebilen biri olması gerekmez mi? Özel görevlere bağlanmamalı, ilişkilere dolanmamalıdır; çünkü onları çiğnerse artık güzel ve iyi insanın şahsiyetini koruyamaz, gözetirse de tanrıların habercisini, casusunu ve münadisini yitirir.
τοιαύτης δʼ οὔσης καταστάσεως, οἵα νῦν ἐστιν, ὡς ἐν παρατάξει, μή ποτʼ ἀπερίσπαστον εἶναι δεῖ τὸν Κυνικόν, ὅλον πρὸς τῇ διακονίᾳ τοῦ θεοῦ, ἐπιφοιτᾶν ἀνθρώποις δυνάμενον, οὐ προσδεδεμένον καθήκουσιν ἰδιωτικοῖς οὐδʼ ἐμπεπλεγμένον σχέσεσιν, ἃς παραβαίνων οὐκέτι σώσει τὸ τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ πρόσωπον, τηρῶν δʼ ἀπολεῖ τὸν ἄγγελον καὶ κατάσκοπον καὶ κήρυκα τῶν θεῶν;
3.22.70Bak, kayınpederine bir şeyler göstermesi, karısının öteki akrabalarına ve karısının kendisine borcunu ödemesi gerekir; sonunda hasta bakmaya, geçim sağlamaya sıkışıp kalır.
ὅρα γάρ, ὅτι αὐτὸν ἀποδεικνύναι δεῖ τινα τῷ πενθερῷ, ἀποδιδόναι τοῖς ἄλλοις συγγενέσι τῆς γυναικός, αὐτῇ τῇ γυναικί· εἰς νοσοκομίας λοιπὸν ἐκκλείεται, εἰς πορισμόν.
3.22.71 Gerisini bırakalım: çocuğu leğende yıkamak için su ısıtacağı bir kaba ihtiyacı var; doğum yapmış karısına yün, zeytinyağı, küçük bir yatak, bardak (eşyalar çoğalıyor)
ἵνα τἆλλα ἀφῶ, δεῖ αὐτὸν κουκκούμιον, ὅπου θερμὸν ποιήσει τῷ παιδίῳ, ἵνʼ αὐτὸ λούσῃ εἰς σκάφην· ἐρίδια τεκούσῃ τῇ γυναικί, ἔλαιον, κραβάττιον, ποτήριον (γίνεται ἤδη πλείω σκευάρια)
3.22.72 ve başka meşgaleler, başka dağınıklıklar. Nerede kaldı o ortak işlere vakit ayıran kral, "halkların kendisine emanet edildiği, bunca işin kaygısını taşıyan" adam? Hani başkalarını, evlileri, çocuk sahiplerini gözetmesi gerekiyordu: kim karısına iyi davranıyor, kim kötü, kim kavgalı, hangi ev düzenli, hangisi değil; hekim gibi dolaşıp nabız yoklaması gerekiyordu:
· τὴν ἄλλην ἀσχολίαν, τὸν περισπασμόν. ποῦ μοι λοιπὸν ἐκεῖνος ὁ βασιλεὺς ὁ τοῖς κοινοῖς προσευκαιρῶν, ᾧ λαοί τʼ ἐπιτετράφαται καὶ τόσσα μέμηλεν· ὃν δεῖ τοὺς ἄλλους ἐπισκοπεῖν, τοὺς γεγαμηκότας, τοὺς πεπαιδοποιημένους, τίς καλῶς χρῆται τῇ αὑτοῦ γυναικί, τίς κακῶς, τίς διαφέρεται, ποία οἰκία εὐσταθεῖ, ποία οὔ, ὡς ἰατρὸν περιερχόμενον καὶ τῶν σφυγμῶν ἁπτόμενον;
3.22.73 "Senin ateşin var, senin başın ağrıyor, sen gutlusun; sen perhiz yap, sen ye, sen yıkanma; seni kesmek gerekir, seni dağlamak gerekir."
σὺ πυρέττεις, σὺ κεφαλαλγεῖς, σὺ ποδαγρᾷς· σὺ ἀνάτεινον, σὺ φάγε, σὺ ἀλούτησον· σὲ δεῖ τμηθῆναι, σὲ δεῖ καυθῆναι.
3.22.74Özel görevlere bağlanmış kişinin vakti nerede? Çocuklarına giysi sağlaması gerekmez mi? Haydi, onları küçük yazı tabletleri, kalemler ve defterlerle okul hocasına göndermesi, bunlar için yatak hazırlaması gerekmez mi? Çünkü anne karnından Kinik olarak çıkamazlar. Yoksa onları doğar doğmaz atmak böyle öldürmekten iyi olurdu.
ποῦ σχολὴ τῷ εἰς τὰ ἰδιωτικὰ καθήκοντα ἐνδεδεμένῳ; οὐ δεῖ αὐτὸν πορίσαι ἱματίδια τοῖς παιδίοις; ἄγε, πρὸς γραμματιστὴν ἀποστεῖλαι πινακίδια ἔχοντα, γραφεῖα, τιτλάρια, καὶ τούτοις κραβάττιον ἑτοιμάσαι; οὐ γὰρ ἐκ τῆς κοιλίας ἐξελθόντα δύναται Κυνικὰ εἶναι· εἰ δὲ μή, κρεῖσσον ἦν αὐτὰ γενόμενα ῥῖψαι ἢ οὕτως ἀποκτεῖναι.
3.22.75 Bak, Kinik'i nereye indiriyoruz, krallığını nasıl elinden alıyoruz.
σκόπει, ποῦ κατάγομεν τὸν Κυνικόν, πῶς αὐτοῦ τὴν βασιλείαν ἀφαιρούμεθα.
3.22.76"Evet, ama Krates evlendi." Sen aşktan doğan özel bir durumdan söz ediyorsun ve kadın olarak bir başka Krates koyuyorsun. Biz ise sıradan, özel şartlara bağlı olmayan evlilikleri araştırıyoruz ve böyle araştırınca, bu şartlarda bunun Kinik için asıl iş olmadığını görüyoruz.
— ναί· ἀλλὰ Κράτης ἔγημεν. — περίστασίν μοι λέγεις ἐξ ἔρωτος γενομένην καὶ γυναῖκα τιθεῖς ἄλλον Κράτητα. ἡμεῖς δὲ περὶ τῶν κοινῶν γάμων καὶ ἀπεριστάτων ζητοῦμεν καὶ οὕτως ζητοῦντες οὐχ εὑρίσκομεν ἐν ταύτῃ τῇ καταστάσει προηγούμενον τῷ Κυνικῷ τὸ πρᾶγμα.
3.22.77"Peki o zaman toplumu nasıl sürdürecek?" Tanrı aşkına, kimler insanlara daha büyük iyilik eder: kendi yerlerine iki üç çirkin suratlı çocuk bırakanlar mı, yoksa gücü yettiğince bütün insanları gözetenler mi: ne yapıyorlar, nasıl yaşıyorlar, neyle ilgileniyor, neyi gerekenin tersine ihmal ediyorlar?
πῶς οὖν ἔτι, φησίν, διασώσει τὴν κοινωνίαν;— τὸν θεόν σοι· μείζονα δʼ εὐεργετοῦσιν ἀνθρώπους οἱ ἢ δύο ἢ τρία κακόρυγχα παιδία ἀνθʼ αὑτῶν εἰσάγοντες ἢ οἱ ἐπισκοποῦντες πάντας κατὰ δύναμιν ἀνθρώπους, τί ποιοῦσιν, πῶς διάγουσιν, τίνος ἐπιμελοῦνται, τίνος ἀμελοῦσι παρὰ τὸ προσῆκον;
3.22.78 Thebaililere, çocuksuz ölen Epameinondas'tan daha mı çok yararlı oldu onlara çocuk bırakanlar? Elli pislik doğuran Priamos ya da Danaos ya da Aiolos topluma Homeros'tan daha mı çok katkıda bulundu?
καὶ Θηβαίους μείζονα ὠφέλησαν ὅσοι τεκνία αὐτοῖς κατέλιπον Ἐπαμινώνδου τοῦ ἀτέκνου ἀποθανόντος; καὶ Ὁμήρου πλείονα τῇ κοινωνίᾳ συνεβάλετο Πρίαμος ὁ πεντήκοντα γεννήσας περικαθάρματα ἢ Δαναὸς ἢ Αἴολος;
3.22.79 Bir komutanlık ya da bir kitap yazma işi birini evlilikten veya çocuktan alıkoyar da onun çocuksuzluğu boş yere seçtiği düşünülmez; Kinik'in krallığı ise buna değmeyecek, öyle mi?
εἶτα στρατηγία μὲν ἢ σύνταγμά τινα ἀπείρξει γάμου ἢ παιδοποιίας καὶ οὐ δόξει οὗτος ἀντʼ οὐδενὸς ἠλλάχθαι τὴν ἀτεκνίαν, ἡ δὲ τοῦ Κυνικοῦ βασιλεία οὐκ ἔσται ἀνταξία;
3.22.80 Belki de onun büyüklüğünü anlamıyoruz, Diogenes'in karakterini layıkıyla tasavvur etmiyoruz da bugünkülere, sofra dibi köpeklerine, kapı bekçilerine bakıyoruz; onlar o adamlardan, belki osuruklarından başka hiçbir şey taklit etmiyor.
μήποτε οὐκ αἰσθανόμεθα τοῦ μεγέθους αὐτοῦ οὐδὲ φανταζόμεθα κατʼ ἀξίαν τὸν χαρακτῆρα τὸν Διογένους, ἀλλʼ εἰς τοὺς νῦν ἀποβλέπομεν, τοὺς τραπεζῆας πυλαωρούς, οἳ οὐδὲν μιμοῦνται ἐκείνους ἢ εἴ [ὅ]τι ἄρα πόρδωνες γίνονται, ἄλλο δʼ οὐδέν;
3.22.81 Yoksa bu bizi etkilemez, evlenmeyecek ya da çocuk yapmayacak diye şaşırmazdık. İnsan, o bütün insanları evlat edinmiştir; erkekler oğulları, kadınlar kızlarıdır; herkese öyle yaklaşır, herkesin kaygısını öyle taşır.
ἐπεὶ οὐκ ἂν ἡμᾶς ἐκίνει ταῦτα οὐδʼ ἂν ἐπεθαυμάζομεν, εἰ μὴ γαμήσει ἢ παιδοποιήσεται. ἄνθρωπε, πάντας ἀνθρώπους πεπαιδοποίηται, τοὺς ἄνδρας υἱοὺς ἔχει, τὰς γυναῖκας θυγατέρας· πᾶσιν οὕτως προσέρχεται, οὕτως πάντων κήδεται.
3.22.82 Yoksa karşılaştıklarına işgüzarlıktan mı sövdüğünü sanıyorsun? Bunu baba olarak, kardeş olarak ve ortak baba Zeus'un hizmetkârı olarak yapar.
ἢ σὺ δοκεῖς ὑπὸ περιεργίας λοιδορεῖσθαι τοῖς ἀπαντῶσιν; ὡς πατὴρ αὐτὸ ποιεῖ, ὡς ἀδελφὸς καὶ τοῦ κοινοῦ πατρὸς ὑπηρέτης τοῦ Διός.
3.22.83İstersen bana devlet işlerine girip girmeyeceğini de sor. Budala, onun yürüteceği devlet işinden daha büyüğünü mü arıyorsun?
ἄν σοι δόξῃ, πυθοῦ μου καὶ εἰ πολιτεύσεται. σαννίων, μείζονα πολιτείαν ζητεῖς, ἧς πολιτεύ[σ]εται;
3.22.84 Bütün insanlarla, Atinalılarla da Korintlilerle de Romalılarla da, gelirler ya da kaynaklar hakkında, barış ya da savaş hakkında değil, saadet ve mutsuzluk, iyi talih ve kötü talih, kölelik ve hürlük hakkında konuşması gereken adam, Atinalılar arasında kürsüye çıkıp gelirler ya da kaynaklar hakkında mı konuşacak?
ἢ ἐν Ἀθηναίοις παρελθὼν ἐρεῖ τις περὶ προσόδων ἢ πόρων, ὃν δεῖ πᾶσιν ἀνθρώποις διαλέγεσθαι, ἐπίσης μὲν Ἀθηναίοις, ἐπίσης δὲ Κορινθίοις, ἐπίσης δὲ Ῥωμαίοις οὐ περὶ πόρων οὐδὲ περὶ προσόδων οὐδὲ περὶ εἰρήνης ἢ πολέμου, ἀλλὰ περὶ εὐδαιμονίας [ἢ] καὶ κακοδαιμονίας, περὶ εὐτυχίας καὶ δυστυχίας, περὶ δουλείας καὶ ἐλευθερίας;
3.22.85 Böylesine büyük bir devlet işi yürüten insan için bana "Devlet işlerine girecek mi?" diye mi soruyorsun? "Makam sahibi olacak mı?" diye de sor, yine söylerim: Budala, sahip olduğu makamdan daha büyüğü hangisi?
τηλικαύτην πολιτείαν πολιτευομένου ἀνθρώπου σύ μου πυνθάνῃ εἰ πολιτεύσεται; πυθοῦ μου καί, εἰ ἄρξει· πάλιν ἐρῶ σοι· μωρέ, ποίαν ἀρχὴν μείζονα, ἧς ἄρχει;
3.22.86Böyle birinin belli bir bedene de ihtiyacı vardır. Çünkü veremli, zayıf ve solgun biri olarak ortaya çıkarsa tanıklığı aynı etkiyi yapmaz.
χρεία μέντοι καὶ σώματος ποιοῦ τῷ τοιούτῳ. ἐπεί τοι ἂν φθισικὸς προέρχηται, λεπτὸς καὶ ὠχρός, οὐκέτι ὁμοίαν ἔμφασιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ ἔχει.
3.22.87 Sıradan insanlara, hayran oldukları şeyler olmadan da güzel ve iyi olmanın mümkün olduğunu yalnızca psykhēsinin niteliklerini sergileyerek kanıtlamamalı, sade, yalın ve açık havada geçen bir hayatın bedeni de bozmadığını bedeniyle de göstermelidir:
δεῖ γὰρ αὐτὸν οὐ μόνον τὰ τῆς ψυχῆς ἐπιδεικνύοντα παριστάνειν τοῖς ἰδιώταις ὅτι ἐνδέχεται δίχα τῶν θαυμαζομένων εἶναι ὑπʼ αὐτῶν καλὸν καὶ ἀγαθόν, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ σώματος ἐνδείκνυσθαι, ὅτι ἡ ἀφελὴς καὶ λιτὴ καὶ ὕπαιθρος δίαιτα οὐδὲ τὸ σῶμα λυμαίνεται·
3.22.88 "Bakın, bunun tanığı da benim ve bedenim." Diogenes de böyle yapardı: parıl parıl dolaşır, bedeniyle de kalabalığı kendine çevirirdi.
ἰδοὺ καὶ τούτου μάρτυς εἰμὶ ἐγὼ καὶ τὸ σῶμα τὸ ἐμόν. ὡς Διογένης ἐποίει· στίλβων γὰρ περιήρχετο καὶ κατʼ αὐτὸ τὸ σῶμα ἐπέστρεφε τοὺς πολλούς.
3.22.89 Acınan bir Kinik dilenci gibi görünür; herkes yüz çevirir, herkes tiksinir. Kirli de görünmemelidir ki bununla da insanları kaçırmasın; pasaklılığı bile temiz ve çekici olmalıdır.
ἐλεούμενος δὲ Κυνικὸς ἐπαίτης δοκεῖ· πάντες ἀποστρέφονται, πάντες προσκόπτουσιν. οὐδὲ γὰρ ῥυπαρὸν αὐτὸν δεῖ φαίνεσθαι, ὡς μηδὲ κατὰ τοῦτο τοὺς ἀνθρώπους ἀποσοβεῖν, ἀλλʼ αὐτὸν τὸν αὐχμὸν αὐτοῦ δεῖ καθαρὸν εἶναι καὶ ἀγωγόν.
3.22.90Kinik'te ayrıca bol miktarda tabii zarafet ve keskin zekâ da bulunmalıdır (yoksa salyadan başka bir şey olmaz) ki karşısına çıkanlara hazır ve yerinde cevap verebilsin.
δεῖ δὲ καὶ χάριν πολλὴν προσεῖναι φυσικὴν τῷ Κυνικῷ καὶ ὀξύτητα (εἰ δὲ μή, μύξα γίνεται, ἄλλο δʼ οὐδέν), ἵνα ἑτοίμως δύνηται καὶ παρακειμένως πρὸς τὰ ἐμπίπτοντα ἀπαντᾶν.
3.22.91 Diogenes'in "Sen tanrıların olmadığını düşünen Diogenes misin?" diyene "Seni tanrıların düşmanı saydığıma göre nasıl?" demesi gibi.
ὡς Διογένης πρὸς τὸν εἰπόντα σὺ εἶ ὁ Διογένης ὁ μὴ οἰόμενος εἶναι θεούς; καὶ πῶς, ἔφη, σὲ θεοῖς ἐχθρὸν νομίζων;
3.22.92 Yine uyurken başına dikilip "Öğüt veren adamın bütün gece uyuması yakışmaz" diyen İskender'e daha uyku içindeyken "halkların kendisine emanet edildiği, bunca işin kaygısını taşıyan" diye karşılık vermişti.
πάλιν Ἀλεξάνδρῳ ἐπιστάντι αὐτῷ κοιμωμένῳ καὶ εἰπόντι οὐ χρὴ παννύχιον εὕδειν βουληφόρον ἄνδρα ἔνυπνος ἔτι ὢν ἀπήντησεν ᾧ λαοί τʼ ἐπιτετράφαται καὶ τόσσα μέμηλεν.
3.22.93Her şeyden önce yönetici yetisi güneşten daha temiz olmalıdır. Yoksa kendisi bir kötülüğün içindeyken başkalarını azarlayan biri ister istemez kumarbaz ve düzenbazdır.
πρὸ πάντων δὲ τὸ ἡγεμονικὸν αὐτοῦ δεῖ καθαρώτερον εἶναι τοῦ ἡλίου· εἰ δὲ μή, κυβευτὴν ἀνάγκη καὶ ῥᾳδιουργόν, ὅστις ἐνεχόμενός τινι αὐτὸς κακῷ ἐπιτιμήσει τοῖς ἄλλοις.
3.22.94 Bak ne demek bu: şu krallara ve tiranlara, kendileri kötü oldukları halde, muhafızları ve silahları birilerini azarlama ve hata edenleri cezalandırma gücü verir; Kinik'e ise silahların ve muhafızların yerine bu yetkiyi vicdanı verir.
ὅρα γάρ, οἷόν ἐστιν. τοῖς βασιλεῦσι τούτοις καὶ τυράννοις οἱ δορυφόροι καὶ τὰ ὅπλα παρεῖχε τὸ ἐπιτιμᾶν τισιν καὶ δύνασθαι καὶ κολάζειν τοὺς ἁμαρτάνοντας καὶ αὐτοῖς οὖσι κακοῖς, τῷ Κυνικῷ ἀντὶ τῶν ὅπλων καὶ τῶν δορυφόρων τὸ συνειδὸς τὴν ἐξουσίαν ταύτην παραδίδωσιν.
3.22.95 İnsanlar için uykusuz kaldığını, zahmet çektiğini, temiz uyuduğunu ve uykunun onu daha da temiz bıraktığını, ne düşündüyse tanrıların dostu olarak, hizmetkârı olarak, Zeus'un yönetimine ortak olarak düşündüğünü, her yerde elinin altında "Götür beni, ey Zeus, sen de ey Kader" ile "Tanrılar böyle uygun görüyorsa böyle olsun" sözlerini bulundurduğunu görünce,
ὅταν ἴδῃ[ς], ὅτι ὑπερηγρύπνηκεν ὑπὲρ ἀνθρώπων καὶ πεπόνηκεν καὶ καθαρὸς μὲν κεκοίμηται, καθαρώτερον δʼ αὐτὸν ἔτι ὁ ὕπνος ἀφῆκεν, ἐντεθύμηται δʼ, ὅσα ἐντεθύμηται ὡς φίλος τοῖς θεοῖς, ὡς ὑπηρέτης, ὡς μετέχων τῆς ἀρχῆς τοῦ Διός, πανταχοῦ δʼ αὐτῷ πρόχειρον τὸ ἄγου δέ μʼ ὦ Ζεῦ καὶ σύ γʼ ἡ Πεπρωμένη, καὶ ὅτι εἰ ταύτῃ τοῖς θεοῖς φίλον, ταύτῃ γινέσθω·
3.22.96 neden kendi kardeşlerine, çocuklarına, kısacası akrabalarına açıkça konuşmaya cesaret etmesin?
διὰ τί μὴ θαρρήσῃ παρρησιάζεσθαι πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς τοὺς ἑαυτοῦ, πρὸς τὰ τέκνα, ἁπλῶς πρὸς τοὺς συγγενεῖς;
3.22.97Bu yüzden böyle olan kişi ne işgüzardır ne de başkasının işine karışan biridir; çünkü insan işlerini gözetirken başkasının değil kendi işine bakar. Öyle değilse, askerleri gözetip denetleyen, gözleyen ve disiplinsizleri cezalandıran komutana da işgüzar de.
διὰ τοῦτο οὔτε περίεργος οὔτε πολυπράγμων ἐστὶν ὁ οὕτω διακείμενος· οὐ γὰρ τὰ ἀλλότρια πολυπραγμονεῖ, ὅταν τὰ ἀνθρώπινα ἐπισκοπῇ, ἀλλὰ τὰ ἴδια. εἰ δὲ μή, λέγε καὶ τὸν στρατηγὸν πολυπράγμονα, ὅταν τοὺς στρατιώτας ἐπισκοπῇ καὶ ἐξετάζῃ καὶ παραφυλάσσῃ καὶ τοὺς ἀκοσμοῦντας κολάζῃ.
3.22.98 Ama koltuğunun altında pasta tutarken başkalarını azarlıyorsan sana şöyle derim: Bir köşeye gidip çaldığını yemek istemez misin? Başkalarının işinden sana ne?
ἐὰν δʼ ὑπὸ μάλης ἔχων πλακουντάριον ἐπιτιμᾷς ἄλλοις, ἐρῶ σοι· οὐ θέλεις μᾶλλον ἀπελθὼν εἰς γωνίαν καταφαγεῖν ἐκεῖνο ὃ κέκλοφας; τί δὲ σοὶ καὶ τοῖς ἀλλοτρίοις;
3.22.99 Çünkü sen kimsin? Boğa mısın, arıların kraliçesi mi? Onun tabiattan sahip olduğu gibi önderlik işaretlerini göster bana. Arıların krallığına talip bir erkek arıysan, arıların erkek arıları devirmesi gibi hemşehrilerinin de seni devireceğini düşünmüyor musun?
τίς γὰρ εἶ; ὁ ταῦρος εἶ ἢ ἡ βασίλισσα τῶν μελισσῶν; δεῖξόν μοι τὰ σύμβολα τῆς ἡγεμονίας, οἷα ἐκείνη ἐκ φύσεως ἔχει. εἰ δὲ κηφὴν εἶ ἐπιδικαζόμενος τῆς βασιλείας τῶν μελισσῶν, οὐ δοκεῖς ὅτι καὶ σὲ καταβαλ[λ]οῦσιν οἱ συμπολιτευόμενοι, ὡς αἱ μέλισσαι τοὺς κηφῆνας;
3.22.100Kinik'in katlanma gücü o kadar olmalıdır ki halka duygusuz ve taş gibi görünsün: ona kimse sövmez, kimse vurmaz, kimse hakaret etmez; zavallı bedenini, isteyen dilediği gibi kullansın diye kendisi vermiştir.
τὸ μὲν γὰρ ἀνεκτικὸν τοσοῦτον ἔχειν δεῖ τὸν Κυνικόν, ὥστʼ αὐτὸν ἀναίσθητον δοκεῖν τοῖς πολλοῖς καὶ λίθον· οὐδεὶς αὐτὸν λοιδορεῖ, οὐδεὶς τύπτει, οὐδεὶς ὑβρίζει· τὸ σωμάτιον δʼ αὐτοῦ δέδωκεν αὐτὸς χρῆσθαι τῷ θέλοντι ὡς βούλεται.
3.22.101 Çünkü aşağı olanın, aşağı olduğu yerde üstün olana yenilmesinin zorunlu olduğunu, zavallı bedenin çoğunluktan, zayıfın güçlülerden aşağı olduğunu hatırlar.
μέμνηται γάρ, ὅτι τὸ χεῖρον ἀνάγκη νικᾶσθαι ὑπὸ τοῦ κρείττονος, ὅπου χεῖρόν ἐστιν, τὸ δὲ σωμάτιον τῶν πολλῶν χεῖρον, τὸ ἀσθενέστερον τῶν ἰσχυροτέρων.
3.22.102 Bu yüzden yenilebileceği bu dövüşe asla inmez; yabancı şeylerden hemen çekilir, köle olanlar üzerinde hak iddia etmez.
οὐδέποτʼ οὖν εἰς τοῦτον καταβαίνει τὸν ἀγῶνα, ὅπου δύναται νικηθῆναι, ἀλλὰ τῶν ἀλλοτρίων εὐθὺς ἐξίσταται, τῶν δούλων οὐκ ἀντιποιεῖται.
3.22.103 Ama prohairesisin ve tasavvurların kullanımının söz konusu olduğu yerde kaç gözü olduğunu görürsün; "Argos onun yanında kördü" dersin.
ὅπου δὲ προαίρεσις καὶ χρῆσις τῶν φαντασιῶν, ἐκεῖ ὄψει, ὅσα ὄμματα ἔχει, ἵνʼ εἴπῃς, ὅτι Ἄργος τυφλὸς ἦν πρὸς αὐτόν.
3.22.104 Aceleci bir onay var mı, rastgele bir dürtü var mı, boşa çıkan bir istek var mı, kaçtığına düşen bir kaçınma var mı, tamamlanmamış bir tasarı var mı, sitem var mı, alçalma ya da kıskançlık var mı?
μή που συγκατάθεσις προπετής, μή που ὁρμὴ εἰκαία, μή που ὄρεξις ἀποτευκτική, μή που ἔκκλισις περιπτωτική, μή που ἐπιβολὴ ἀτελής, μή που μέμψις, μή που ταπείνωσις ἢ φθόνος;
3.22.105 Asıl dikkati ve gerilimi buradadır; öteki şeylere gelince sırtüstü yatıp horlar: tam bir barış. Prohairesisin haydutu olmaz, tiranı olmaz.
ὧδε ἡ πολλὴ προσοχὴ καὶ σύντασις, τῶν δʼ ἄλλων ἕνεκα ὕπτιος ῥέγκει· εἰρήνη πᾶσα. λῃστὴς προαιρέσεως οὐ γίνεται, τύραννος οὐ γίνεται.
3.22.106 Ya zavallı bedenin? Evet. Küçük malın? Evet; makamların ve itibarın da. Bunlardan ona ne? Biri onu bunlarla korkutmaya kalkarsa "Git, çocukları ara" der; "maskeler onlar için korkunçtur, ben onların kilden olduğunu, içlerinin boş olduğunu bilirim."
σωματίου δέ; ναί. καὶ κτησειδίου; ναί· καὶ ἀρχῶν καὶ τιμῶν. τί οὖν αὐτῷ τούτων μέλει; ὅταν οὖν τις διὰ τούτων αὐτὸν ἐκφοβῇ, λέγει αὐτῷ ὕπαγε, ζήτει τὰ παιδία· ἐκείνοις τὰ προσωπεῖα φοβερά ἐστιν, ἐγὼ δʼ οἶδα, ὅτι ὀστράκινά ἐστιν, ἔσωθεν δὲ οὐδὲν ἔχει.
3.22.107İşte böyle bir iş hakkında karar veriyorsun. Öyleyse tanrı aşkına, istersen ertele ve önce hazırlığına bak.
περὶ τοιούτου πράγματος βουλεύῃ. ὥστε ἐάν σοι δόξῃ, τὸν θεόν σοι, ὑπέρθου καὶ ἰδού σοι πρῶτον τὴν παρασκευήν.
3.22.108 Bak, Hektor Andromakhe'ye ne diyor: "Eve git ve dokumana bak; savaş erkeklerin işidir, hepsinin ve en çok benim."
ἰδοὺ γάρ, τί καὶ ὁ Ἕκτωρ λέγει τῇ Ἀνδρομάχῃ· ὕπαγε, φησίν, μᾶλλον εἰς οἶκον καὶ ὕφαινε· πόλεμος δʼ ἄνδρεσσι μελήσει πᾶσι, μάλιστα δʼ ἐμοί.
3.22.109 Böylece hem kendi hazırlığının hem de onun güçsüzlüğünün farkındaydı."
οὕτως καὶ τῆς ἰδίας παρασκευῆς συνῄσθετο καὶ τῆς ἐκείνης ἀδυναμίας.
3.23.123. Bölüm: Gösteriş İçin Okuyan ve Konuşanlara
Önce kendine ne olmak istediğini söyle, sonra yapacağını yap. Neredeyse bütün öteki işlerde de böyle yapıldığını görürüz.
τίς εἶναι θέλεις, σαυτῷ πρῶτον εἰπέ· εἶθʼ οὕτως ποίει ἃ ποιεῖς. καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων σχεδὸν ἁπάντων οὕτως ὁρῶμεν γινόμενα.
3.23.2 Atletler önce ne olmak istediklerine karar verir, gerisini ona göre yapar. Uzun mesafe koşucusuysa şöyle beslenme, şöyle yürüyüş, şöyle masaj, şöyle idman; kısa mesafe koşucusuysa bunların hepsi başka; pentatloncuysa daha da başka. Tekhnēlerde de böyle olduğunu görürsün:
οἱ ἀθλοῦντες πρῶτον κρίνουσιν, τίνες εἶναι θέλουσιν, εἶθʼ οὕτως τὰ ἑξῆς ποιοῦσιν. εἰ δολιχοδρόμος, τοιαύτη τροφή, τοιοῦτος περίπατος, τοιαύτη τρῖψις, τοιαύτη γυμνασία· εἰ σταδιοδρόμος, πάντα ταῦτα ἀλλοῖα· εἰ πένταθλος, ἔτι ἀλλοιότερα. οὕτως εὑρήσεις καὶ ἐπὶ τῶν τεχνῶν.
3.23.3 marangozsan şunlar gerekir, demirciysen bunlar. Çünkü yaptığımız her şeyi hiçbir hedefe bağlamazsak rastgele, yanlış hedefe bağlarsak hatalı yapmış oluruz.
εἰ τέκτων, τοιαῦτα ἕξεις· εἰ χαλκεύς, τοιαῦτα. ἕκαστον γὰρ τῶν γινομένων ὑφʼ ἡμῶν ἂν μὲν ἐπὶ μηδὲν ἀναφέρωμεν, εἰκῇ ποιήσομεν· ἐὰν δʼ ἐφʼ ὃ μὴ δεῖ, διεσφαλμένως.
3.23.4Bir de ortak bir hedef vardır, bir de özel. İlki insan olarak davranmaktır. Bunun içinde ne vardır? Uysal olsan da koyun gibi, zarar verici olsan da yabani hayvan gibi olmamak.
λοιπὸν ἡ μέν τίς ἐστι κοινὴ ἀναφορά, ἡ δʼ ἰδία. πρῶτον ἵνʼ ὡς ἄνθρωπος. ἐν τούτῳ τί περιέχεται; μὴ ὡς πρόβατον, εἰ βλαπτικῶς καὶ ἐπιεικῶς, ὡς θηρίον.
3.23.5 Özel hedef ise herkesin uğraşına ve prohairesisine göredir: kitharacı kitharacı olarak, marangoz marangoz olarak, filozof filozof olarak, hatip hatip olarak.
ἡ δʼ ἰδία πρὸς τὸ ἐπιτήδευμα ἑκάστου καὶ τὴν προαίρεσιν. ὁ κιθαρῳδὸς ὡς κιθαρῳδός, ὁ τέκτων ὡς τέκτων, ὁ φιλόσοφος ὡς φιλόσοφος, ὁ ῥήτωρ ὡς ῥήτωρ.
3.23.6Öyleyse "Gelin, size okuyacağım, dinleyin" dediğinde önce bunu rastgele yapmamaya bak. Sonra bir hedefe bağladığını görürsen doğru hedef mi, ona bak. Yarar sağlamak mı istiyorsun, övülmek mi?
ὅταν οὖν λέγῃς δεῦτε καὶ ἀκούσατέ μου ἀναγιγνώσκοντος ὑμῖν, σκέψαι πρῶτον μὴ εἰκῇ αὐτὸ ποιεῖν. εἶτʼ ἂν εὕρῃς, ὅτι ἀναφέρεις, σκέψαι, εἰ ἐφʼ ὃ δεῖ. ὠφελῆσαι θέλεις ἢ ἐπαινεθῆναι;
3.23.7 Hemen şunu duyarsın: "Kalabalığın övgüsü benim için ne ifade eder?" Güzel söyler. Çünkü musikici olarak musikiciye de geometrici olarak geometriciye de bir şey ifade etmez.
εὐθὺς ἀκούεις λέγοντος ἐμοὶ δὲ τοῦ παρὰ τῶν πολλῶν ἐπαίνου τίς λόγος; καὶ καλῶς λέγει. οὐδὲ[ν] γὰρ τῷ μουσικῷ, καθὸ μουσικός ἐστιν, οὐδὲ τῷ γεωμετρικῷ.
3.23.8 Yani yarar sağlamak istiyorsun. Ne konuda? Bize de söyle ki biz de dinleyicilerinin arasına koşalım. Şimdi, kendisi yararlanmamış biri başkalarına yarar sağlayabilir mi? Hayır. Marangoz olmayan marangozlukta, ayakkabıcı olmayan ayakkabıcılıkta yarar sağlayamaz.
οὐκοῦν ὠφελῆσαι θέλεις; πρὸς τί; εἰπὲ καὶ ἡμῖν, ἵνα καὶ αὐτοὶ τρέχωμεν εἰς τὸ ἀκροατήριόν σου. νῦν δύναταί τις ὠφελῆσαι ἄλλους μὴ αὐτὸς ὠφελημένος; οὔ. οὐδὲ γὰρ εἰς τεκτονικὴν ὁ μὴ τέκτων οὐδʼ εἰς σκυτικὴν ὁ μὴ σκυτεύς.
3.23.9Yararlanıp yararlanmadığını bilmek ister misin? Yargılarını göster, filozof. İstek neyi vaat eder? Elde edememeyi değil. Kaçınma neyi vaat eder?
θέλεις οὖν γνῶναι, εἰ ὠφέλησαι; φέρε σου τὰ δόγματα, φιλόσοφε. τίς ἐπαγγελία ὀρέξεως; μὴ ἀποτυγχάνειν. τίς ἐκκλίσεως;
3.23.10 Kaçtığına düşmemeyi. Haydi söyle, bu vaatleri yerine getiriyor muyuz? Bana doğruyu söyle; yalan söylersen ben söylerim: geçen gün dinleyicilerin soğuk bir ilgiyle gelip seni alkışlamayınca alçalmış olarak çıktın.
μὴ περιπίπτειν. ἄγε, πληροῦμεν αὐτῶν τὴν ἐπαγγελίαν; εἰπέ μοι τἀληθῆ· ἂν δὲ ψεύσῃ, ἐρῶ σοι· πρῴην ψυχρότερόν σου τῶν ἀκροατῶν συνελθόντων καὶ μὴ ἐπιβοησάντων σοι τεταπεινωμένος ἐξῆλθες·
3.23.11 Geçen gün övülünce de dolaşıp herkese soruyordun: "Nasıl buldun beni?" "Harikaydın efendim, başım üzerine." "Şu yeri nasıl söyledim?" "Hangi yeri?" "Pan'ı ve Nymphaları betimlediğim yeri."
πρῴην ἐπαινεθεὶς περιήρχου καὶ πᾶσιν ἔλεγες τί σοι ἔδοξα; θαυμαστῶς, κύριε, τὴν ἐμήν σοι σωτηρίαν. πῶς δʼ εἶπον ἐκεῖνο; τὸ ποῖον; ὅπου διέγραψα τὸν Πᾶνα καὶ τὰς Νύμφας.
3.23.12 "Olağanüstüydü." Sonra bana istek ve kaçınmada tabiata uygun davrandığını mı söylüyorsun? Git, başkasını inandır.
ὑπερφυῶς. εἶτά μοι λέγεις, ἐν ὀρέξει καὶ ἐκκλίσει κατὰ φύσιν ἀναστρέφῃ; ὕπαγε, ἄλλον πεῖθε.
3.23.13Geçen gün falancayı düşündüğünün tersine övmedin mi? Senatör falancaya yaltaklanmadın mı? Çocuklarının onun gibi olmasını ister miydin? "Uzak olsun!"
τὸν δεῖνα δὲ πρῴην οὐκ ἐπῄνεις παρὰ τὸ σοὶ φαινόμενον; τὸν δεῖνα δʼ οὐκ ἐκολάκευες τὸν συγκλητικόν; ἤθελές σου τὰ παιδία εἶναι τοιαῦτα; — μὴ γένοιτο.
3.23.14 Öyleyse neden övüp pohpohladın? "Yetenekli, sözlere kulak veren bir delikanlı." Nereden biliyorsun? "Bana hayran." İspatı söyledin! Peki ne dersin, tam da onlar seni gizlice küçümsemiyor mu?
— τίνος οὖν ἕνεκα ἐπῄνεις καὶ περιεῖπες αὐτόν; — εὐφυὴς νεανίσκος καὶ λόγων ἀκουστικός. — πόθεν τοῦτο; — ἐμὲ θαυμάζει. — εἴρηκας τὴν ἀπόδειξιν. εἶτα τί δοκεῖ σοι; αὐτοί σου οὗτοι οὐ καταφρονοῦσιν λεληθότως;
3.23.15 Ne iyi bir şey yaptığını ne de düşündüğünü bilen bir adam, ona "Yetenekli, içten, katıksız" diyen bir filozof bulursa, "Bu adamın benden bir işi var" demekten başka ne der sanıyorsun?
ὅταν οὖν ἄνθρωπος συνειδὼς ἑαυτῷ μηθὲν ἀγαθὸν μήτε πεποιηκότι μήτʼ ἐνθυμουμένῳ εὕρῃ φιλόσοφον τὸν λέγοντα μεγαλοφυὴς καὶ ἁπλοῦς καὶ ἀκέραιος, τί δοκεῖς ἄλλο αὐτὸν λέγειν ἢ οὗτός τινά ποτέ μου χρείαν ἔχει;
3.23.16Söyle bana, onun yeteneğini gösteren hangi iş? Bunca zamandır seninle; konuşmanı dinledi, okumanı dinledi. Hiç dizginlendi mi, kendine döndü mü? İçinde bulunduğu kötülüklerin farkına vardı mı? Kendini beğenmişliği attı mı? Ona öğretecek birini arıyor mu?
ἢ εἰπέ μοι, τί μεγαλοφυοῦς ἔργον ἐπιδέδεικται; ἰδοὺ σύνεστί σοι τοσούτῳ χρόνῳ, διαλεγομένου σου ἀκήκοεν, ἀναγιγνώσκοντος ἀκήκοεν. κατέσταλται, ἐπέστραπται ἐφʼ αὑτόν; ᾔσθηται, ἐν οἵοις κακοῖς ἐστιν; ἀποβέβληκεν οἴησιν; ζητεῖ τὸν διδάξοντα;
3.23.17 "Arıyor" diyorsun. Nasıl yaşanacağını öğretecek birini mi? Hayır, budala, nasıl konuşulacağını; sana hayran olmasının sebebi de budur. Dinle ne diyor: "Bu adam son derece ustalıklı yazıyor, Dion'dan çok daha güzel." Bu bambaşka bir şeydir.
— ζητεῖ, φησί. — τὸν διδάξοντα, πῶς δεῖ βιοῦν; οὔ, μωρέ· ἀλλὰ πῶς δεῖ φράζειν· τούτου γὰρ ἕνεκα καὶ σὲ θαυμάζει. ἄκουσον αὐτοῦ, τίνα λέγει. οὗτος ὁ ἄνθρωπος πάνυ τεχνικώτατα γράφει, Δίωνος πολὺ κάλλιον. ὅλον ἄλλο ἐστίν.
3.23.18 "Bu adam utanma bilen, güvenilir, dingin biri" diyor mu? Deseydi ona "Bu adam güvenilirse, güvenilir olan nedir?" derdim. Söyleyemezse "Önce ne dediğini öğren, sonra söyle" diye eklerdim.
μή τι λέγει ὁ ἄνθρωπος αἰδήμων ἐστίν, οὗτος πιστός ἐστιν, οὗτος ἀτάραχός ἐστιν; εἰ δὲ καὶ ἔλεγεν, εἶπον ἂν αὐτῷ ἐπειδὴ οὗτος πιστός ἐστιν, οὗτος ὁ πιστὸς τί ἐστιν; καὶ εἰ μὴ εἶχεν εἰπεῖν, προσέθηκα ἂν ὅτι πρῶτον μάθε, τί λέγεις, εἶθʼ οὕτως λέγε.
3.23.19Bu kadar kötü durumdayken, seni övecek olanlara ağzın açık bakıp dinleyicilerini sayarken başkalarına mı yarar sağlamak istiyorsun? "Bugün beni çok daha fazla kişi dinledi." "Evet, çoktu." "Beş yüz kişi sanırım." "Ne diyorsun, bin de." "Dion'u hiç bu kadar kişi dinlememiştir." "Onda nerede!" "Sözleri de ince ince anlıyorlar."
οὕτως οὖν κακῶς διακείμενος καὶ χάσκων περὶ τοὺς ἐπαινέσοντας καὶ ἀριθμῶν τοὺς ἀκούοντάς σου θέλεις ἄλλους ὠφελεῖν; σήμερόν μου πολλῷ πλείονες ἤκουσαν. ναί, πολλοί. δοκοῦμεν ὅτι πεντακόσιοι. οὐδὲν λέγεις· θὲς αὐτοὺς χιλίους. Δίωνος οὐδέποτʼ ἤκουσαν τοσοῦτοι. πόθεν αὐτῷ; καὶ κομψῶς αἰσθάνονται λόγων.
3.23.20 "Güzellik, efendim, taşı bile yerinden oynatır." İşte bir filozofun sözleri, işte insanlara yarar sağlayacak birinin hâli! İşte logos'u dinlemiş, Sokratik yazıları Lysias'ınkiler ve Isokrates'inkiler gibi değil, Sokratik olarak okumuş insan! "Sık sık hayret ettim, acaba hangi sözlerle." Hayır, "acaba hangi sözle": bu ötekinden daha akıcı.
τὸ καλόν, κύριε, καὶ λίθον κινῆσαι δύναται. ἰδοὺ φωναὶ φιλοσόφου, ἰδοὺ διάθεσις ὠφελήσοντος ἀνθρώπους· ἰδοὺ ἀκηκοὼς ἄνθρωπος λόγου, ἀνεγνωκὼς τὰ Σωκρατικὰ ὡς Σωκρατικά, οὐχὶ δʼ ὡς Λυσίου καὶ Ἰσοκράτους. πολλάκις ἐθαύμασα, τίσιν ποτὲ λόγοις. οὔ· ἀλλὰ τίνι ποτὲ λόγῳ· τοῦτʼ ἐκείνου λειότερον.
3.23.21Siz bunları küçük şarkılar gibi okumaktan başka bir şey yapmadınız mı? Gereği gibi okusaydınız bunlarla uğraşmaz, şuna bakardınız: "Beni Anytos ve Meletos öldürebilir ama zarar veremez" ve "Ben her zaman, üzerinde düşündüğümde en iyi görünen logos'tan başka hiçbir şeyime kulak vermeyen biriyim."
μὴ γὰρ ἄλλως αὐτὰ ἀνεγνώκατε ἢ ὡς ᾠδάρια; ὡς εἴ γε ἀνεγιγνώσκετε ὡς δεῖ, οὐκ ἂν πρὸς τούτοις ἐγίνεσθε, ἀλλʼ ἐκεῖνο μᾶλλον ἐβλέπετε ἐμὲ δʼ Ἄνυτος καὶ Μέλητος ἀποκτεῖναι μὲν δύνανται, βλάψαι δʼ οὔ καὶ ὅτι ὡς ἐγὼ ἀ[ι]εὶ τοιοῦτος οἷος μηδενὶ προσέχειν τῶν ἐμῶν ἢ τῷ λόγῳ, ὃς ἄν μοι σκοπουμένῳ βέλτιστος φαίνηται.
3.23.22 Bu yüzden kim Sokrates'in "Bir şey biliyorum ve öğretiyorum" dediğini duydu? Birini şuraya, birini buraya gönderirdi. Nitekim filozoflara tanıştırılmak isteyenler ona gelirdi, o da götürüp tanıştırırdı.
διὰ τοῦτο τίς ἤκουσέ ποτε Σωκράτους λέγοντος ὅτι οἶδά τι καὶ διδάσκω; ἀλλὰ ἄλλον ἀλλαχοῦ ἔπεμπεν. τοιγαροῦν ἤρχοντο πρὸς αὐτὸν ἀξιοῦντες φιλοσόφοις ὑπʼ αὐτοῦ συσταθῆναι κἀκεῖνος ἀπῆγεν καὶ συνίστανεν.
3.23.23 Hayır, sana göre onları gönderirken "Bugün Quadratus'un evinde konuşacağım, dinle" demeliydi. Senden neyi dinleyeyim? Kelimeleri zarifçe dizdiğini mi göstermek istiyorsun? Diziyorsun, insan; bunun sana ne iyiliği var?
οὔ· ἀλλὰ προσπέμπων ἔλεγεν ἄκουσόν μου σήμερον διαλεγομένου ἐν τῇ οἰκίᾳ τῇ Κοδράτου. τί σου ἀκούσω; ἐπιδεῖξαί μοι θέλεις, ὅτι κομψῶς συντιθεῖς τὰ ὀνόματα; συντιθεῖς, ἄνθρωπε· καὶ τί σοι ἀγαθόν ἐστιν;
3.23.24"Ama beni öv." Öv ne demek? "Bana 'Vay!' ve 'Harika!' de." İşte diyorum. Ama övgü, filozofların iyi sınıfına koyduğu şeylerden biriyse seni neyle öveyim? Doğru konuşmak iyiyse öğret bana, öveyim.
ἀλλʼ ἐπαίνεσόν με. τί λέγεις τὸ ἐπαίνεσον; εἰπέ μοι οὐᾶ καὶ θαυμαστῶς. ἰδοὺ λέγω. εἰ δʼ ἐστὶν ἔπαινος ἐκεῖνο, ὅ τι ποτὲ λέγουσιν οἱ φιλόσοφοι τῶν ἐν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ κατηγορίᾳ, τί σε ἔχω ἐπαινέσαι; εἰ ἀγαθόν ἐστι τὸ φράζειν ὀρθῶς, δίδαξόν με καὶ ἐπαινέσω.
3.23.25Ne yani, böyle şeyleri zevksiz mi dinlemek gerekir? Uzak olsun. Ben kitharacıyı da zevkle dinlerim; bu yüzden kalkıp kithara mı çalmalıyım? Dinle Sokrates ne diyor: "Ey erkekler, bu yaşta karşınıza söz uyduran bir delikanlı gibi çıkmak da yakışmaz." "Bir delikanlı gibi" diyor.
τί οὖν; ἀηδῶς δεῖ τῶν τοιούτων ἀκούειν; μὴ γένοιτο. ἐγὼ μὲν οὐδὲ κιθαρῳδοῦ ἀηδῶς ἀκούω· μή τι οὖν τούτου ἕνεκα κιθαρῳδεῖν με δεῖ στάντα; ἄκουσον, τί λέγει Σωκράτης· οὐδὲ γὰρ ἂν πρέποι, ὦ ἄνδρες, τῇδε τῇ ἡλικίᾳ ὥσπερ μειρακίῳ πλάττοντι λόγους εἰς ὑμᾶς εἰσιέναι. ὥσπερ μειρακίῳ φησίν.
3.23.26 Gerçekten de küçük kelimeler seçip dizmek, çıkıp güzelce okumak ya da söylemek, okurken araya "Bunları çok kişi izleyemez, başınız için!" diye sözler katmak zarif bir zanaatçıktır.
ἔστι γὰρ τῷ ὄντι κομψὸν τὸ τεχνίον ἐκλέξαι ὀνομάτια καὶ ταῦτα συνθεῖναι καὶ παρελθόντα εὐφυῶς ἀναγνῶναι ἢ εἰπεῖν καὶ μεταξὺ ἀναγιγνώσκοντα ἐπιφθέγξασθαι ὅτι τούτοις οὐ πολλοὶ δύνανται παρακολουθεῖν, μὰ τὴν ὑμετέραν σωτηρίαν.
3.23.27Filozof dinlemeye mi davet eder? Güneş besinini nasıl kendine çekiyorsa, o da yararlanacak olanları öyle çekmez mi? Hangi hekim, kendisine tedavi olunsun diye davet eder? Gerçi şimdi Roma'da hekimlerin de davet ettiğini duyuyorum; ama benim zamanımda onlar davet edilirdi.
φιλόσοφος δʼ ἐπʼ ἀκρόασιν παρακαλεῖ;— οὐχὶ δʼ ὡς ὁ ἥλιος ἄγει αὐτὸς ἐφʼ ἑαυτὸν τὴν τροφήν, οὕτως δὲ καὶ οὗτος ἄγει τοὺς ὠφεληθησομένους; ποῖος ἰατρὸς παρακαλεῖ, ἵνα τις ὑπʼ αὐτοῦ θεραπευθῇ; καίτοι νῦν ἀκούω ὅτι καὶ οἱ ἰατροὶ παρακαλοῦσιν ἐν Ῥώμῃ· πλὴν ἐπʼ ἐμοῦ παρεκαλοῦντο.
3.23.28 "Seni gelip dinlemeye davet ediyorum, çünkü durumun kötü, ilgilenmen gerekenden başka her şeyle ilgileniyorsun, iyiyi ve kötüyü bilmiyorsun, mutsuz ve bahtsızsın." Güzel davet! Yine de filozofun logos'u bunları uyandırmazsa hem kendisi ölüdür hem söyleyen.
παρακαλῶ σε ἐλθόντα ἀκοῦσαι, ὅτι σοι κακῶς ἐστι καὶ πάντων μᾶλλον ἐπιμελῇ ἢ οὗ δεῖ σε ἐπιμελεῖσθαι καὶ ὅτι ἀγνοεῖς τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ κακὰ καὶ κακοδαίμων εἶ καὶ δυστυχής. κομψὴ παράκλησις. καὶ μὴν ἂν μὴ ταῦτα ἐμποιῇ ὁ τοῦ φιλοσόφου λόγος, νεκρός ἐστι καὶ αὐτὸς καὶ ὁ λέγων.
3.23.29Rufus "Beni övecek vaktiniz varsa hiçbir şey söylemiyorum demektir" derdi. Gerçekten de öyle konuşurdu ki her birimiz oturduğu yerde birinin onu ihbar ettiğini sanırdı; olup biteni öyle yakalar, herkesin kötülüğünü göz önüne öyle sererdi.
εἴωθε λέγειν ὁ Ῥοῦφος εἰ εὐσχολεῖτε ἐπαινέσαι με, ἐγὼ δʼ οὐδὲν λέγω. τοιγαροῦν οὕτως ἔλεγεν, ὥσθʼ ἕκαστον ἡμῶν καθήμενον οἴεσθαι, ὅτι τίς ποτε αὐτὸν διαβέβληκεν· οὕτως ἥπτετο τῶν γιγνομένων, οὕτως πρὸ ὀφθαλμῶν ἐτίθει τὰ ἑκάστου κακά.
3.23.30 Filozofun okulu bir muayenehanedir, ey erkekler; oradan zevk alarak değil, acı çekerek çıkmak gerekir. Çünkü sağlıklı gelmiyorsunuz: kiminizin omzu çıkmış, kiminizde apse, kiminizde fistül var, kiminizin başı ağrıyor.
ἰατρεῖόν ἐστιν, ἄνδρες, τὸ τοῦ φιλοσόφου σχολεῖον· οὐ δεῖ ἡσθέντας ἐξελθεῖν, ἀλλʼ ἀλγήσαντας. ἔρχεσθε γὰρ οὐχ ὑγιεῖς, ἀλλʼ ὁ μὲν ὦμον ἐκβεβληκώς, ὁ δʼ ἀπόστημα ἔχων, ὁ δὲ σύριγγα, ὁ δὲ κεφαλαλγῶν.
3.23.31 Sonra ben oturup size küçük düşünceler ve küçük nidalar söyleyeyim ki siz beni övüp, omzunuzu geldiği gibi, başınızı aynı halde, fistülünüzü, apsenizi götürerek çıkın, öyle mi?
εἶτʼ ἐγὼ καθίσας ὑμῖν λέγω νοημάτια καὶ ἐπιφωνημάτια, ἵνʼ ὑμεῖς ἐπαινέσαντές με ἐξέλθητε, ὁ μὲν τὸν ὦμον ἐκφέρων οἷον εἰσήνεγκεν, ὁ δὲ τὴν κεφαλὴν ὡσαύτως ἔχουσαν, ὁ δὲ τὴν σύριγγα, ὁ δὲ τὸ ἀπόστημα;
3.23.32 Gençler bunun için mi yurtlarından ayrılıp ana babalarını, dostlarını, akrabalarını, küçük mallarını bıraksın, sen küçük nidalar söylerken sana "Vay!" desinler diye? Sokrates bunu mu yapıyordu, Zenon mu, Kleanthes mi?
εἶτα τούτου ἕνεκα ἀποδημήσωσιν ἄνθρωποι νεώτεροι καὶ τοὺς γονεῖς τοὺς αὑτῶν ἀπολίπωσιν καὶ τοὺς φίλους καὶ τοὺς συγγενεῖς καὶ τὸ κτησίδιον, ἵνα σοι οὐᾶ φῶσιν ἐπιφωνημάτια λέγοντι; τοῦτο Σωκράτης ἐποίει, τοῦτο Ζήνων, τοῦτο Κλεάνθης;
3.23.33Ne yani, teşvik üslubu yok mu? Kim yok diyor? Sorgulama üslubu, öğretme üslubu olduğu gibi o da vardır. Ama kim bunların yanına dördüncü olarak gösteriş üslubunu koydu?
τί οὖν; οὐκ ἔστιν ὁ προτρεπτικὸς χαρακτήρ; — τίς γὰρ οὐ λέγει; ὡς ὁ ἐλεγκτικός, ὡς ὁ διδασκαλικός. τίς οὖν πώποτε τέταρτον εἶπεν μετὰ τούτων τὸν ἐπιδεικτικόν;
3.23.34 Teşvik üslubu nedir? Bir kişiye de çok kişiye de içinde kıvrandıkları savaşı, istediklerinden başka her şeyle ilgilendiklerini gösterebilmektir. Çünkü saadete götüren şeyleri isterler ama onları başka yerde ararlar.
τίς γάρ ἐστιν ὁ προτρεπτικός; δύνασθαι καὶ ἑνὶ καὶ πολλοῖς δεῖξαι τὴν μάχην ἐν ᾗ κυλίονται· καὶ ὅτι μᾶλλον πάντων φροντίζουσιν ἢ ὧν θέλουσιν. θέλουσι μὲν γὰρ τὰ πρὸς εὐδαιμονίαν φέροντα, ἀλλαχοῦ δʼ αὐτὰ ζητοῦσι.
3.23.35 Bu olsun diye bin sıra kurulması, dinleyicilerin davet edilmesi, senin şık bir giysiyle ya da kaba bir pelerinle kürsüye çıkıp Akhilleus'un nasıl öldüğünü betimlemen mi gerekiyor? Tanrılar aşkına, güzel sözleri ve işleri elinizden geldiğince lekelemeyi bırakın.
τοῦτο ἵνα γένηται, δεῖ τεθῆναι χίλια βάθρα καὶ παρακληθῆναι τοὺς ἀκουσομένους καὶ σὲ ἐν κομψῷ στολίῳ ἢ τριβωναρίῳ ἀναβάντα ἐπὶ πούλβινον διαγράφειν, πῶς Ἀχιλλεὺς ἀπέθανεν; παύσασθε, τοὺς θεοὺς ὑμῖν, καλὰ ὀνόματα καὶ πράγματα καταισχύνοντες, ὅσον ἐφʼ ἑαυτοῖς.
3.23.36Konuşanın dinleyicilere onlara ihtiyacı olduğunu hissettirmesinden daha teşvik edici bir şey yoktur.
οὐδὲν προτρεπτικώτερον ἢ ὅταν ὁ λέγων ἐμφαίνῃ τοῖς ἀκούουσιν ὅτι χρείαν αὐτῶν ἔχει.
3.23.37 Söyle bana, kim seni okurken ya da konuşurken dinleyip kendisi için kaygılandı ya da kendine döndü ya da çıkınca "Filozof beni iyi yakaladı; artık bunları yapmamalıyım" dedi?
ἢ εἰπέ μοι, τίς ἀκούων ἀναγιγνώσκοντός σου ἢ διαλεγομένου περὶ αὑτοῦ ἠγωνίασεν ἢ ἐπεστράφη· εἰς αὑτὸν ἢ ἐξελθὼν εἶπεν ὅτι καλῶς μου ἥψατο ὁ φιλόσοφος· οὐκέτι δεῖ ταῦτα ποιεῖν;
3.23.38 Çok beğenilsen bile biri ötekine "Kserkses'le ilgili yeri zarif söyledi" demez mi, öteki de "Hayır, Thermopylai savaşını" demez mi? Filozof dinlemek bu mudur?
οὐχὶ δʼ, ἂν λίαν εὐδοκιμῇς, λέγει πρός τινα κομψῶς ἔφρασεν τὰ περὶ τὸν Ξέρξην, ἄλλος οὔ· ἀλλὰ τὴν ἐπὶ Πύλαις μάχην; τοῦτό ἐστιν ἀκρόασις φιλοσόφου;
3.24.124. Bölüm: Bize Bağlı Olmayan Şeylere Kapılmamak Gerekir
Başkasının tabiata aykırı durumu senin için kötülük olmasın. Çünkü sen başkasıyla birlikte alçalmak ya da bahtsız olmak için değil, onunla birlikte bahtlı olmak için doğdun.
τὸ ἄλλου παρὰ φύσιν σοὶ κακὸν μὴ γινέσθω· οὐ γὰρ συνταπεινοῦσθαι πέφυκας οὐδὲ συνατυχεῖν, ἀλλὰ συνευτυχεῖν.
3.24.2 Biri bahtsızsa, kendi yüzünden bahtsız olduğunu hatırla. Çünkü tanrı bütün insanları mesut olmak, sarsılmadan durmak için yaratmıştır.
ἂν δέ τις ἀτυχῇ, μέμνησο, ὅτι παρʼ αὑτὸν ἀτυχεῖ. ὁ γὰρ θεὸς πάντας ἀνθρώπους ἐπὶ τὸ εὐδαιμονεῖν, ἐπὶ τὸ εὐσταθεῖν ἐποίησεν.
3.24.3 Bunun için imkânlar da vermiştir: her birine kimi şeyleri kendine ait, kimilerini yabancı olarak vermiştir. Engellenebilen, alınabilen, zorlanabilen şeyler kendine ait değildir, engellenemeyenler kendine aittir. İyinin ve kötünün ousia'sını ise, bizi gözeten ve baba gibi koruyan birine yaraşır şekilde, kendimize ait olanların içine koymuştur.
πρὸς τοῦτο ἀφορμὰς ἔδωκεν, τὰ μὲν ἴδια δοὺς ἑκάστῳ, τὰ δʼ ἀλλότρια· τὰ μὲν κωλυτὰ καὶ ἀφαιρετὰ καὶ ἀναγκαστὰ οὐκ ἴδια, τὰ δʼ ἀκώλυτα ἴδια· τὴν δʼ οὐσίαν τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ κακοῦ, ὥσπερ ἦν ἄξιον τὸν κηδόμενον ἡμῶν καὶ πατρικῶς προιστάμενον, ἐν τοῖς ἰδίοις.
3.24.4"Ama falancadan ayrıldım, üzülüyor." Neden yabancı olanı kendine ait saydı? Seni görüp sevinirken neden ölümlü olduğunu, gidebileceğini hesaba katmadı? Aptallığının cezasını çekiyor.
ἀλλʼ ἀποκεχώρηκα τοῦ δεῖνος καὶ ὀδυνᾶται. διὰ τί γὰρ τὰ ἀλλότρια ἴδια ἡγήσατο; διὰ τί, ὅτε σε βλέπων ἔχαιρεν, οὐκ ἐπελογίζετο, ὅτι θνητὸς εἶ, ἀποδημητικὸς εἶ; τοιγαροῦν τίνει δίκας τῆς αὑτοῦ μωρίας.
3.24.5 Ya sen neden? Neden kendine ağlıyorsun? Yoksa sen de bunları çalışmadın da değersiz kadıncıklar gibi hoşlandığın her şeyle, yerlerle, insanlarla, uğraşlarla sanki hep birlikte olacakmışsın gibi mi birlikte oldun? Şimdi oturmuş ağlıyorsun, çünkü aynı insanları görmüyor, aynı yerlerde vakit geçirmiyorsun.
σὺ δʼ ἀντὶ τίνος; ἐπὶ τί κλάεις σεαυτόν; ἢ οὐδὲ σὺ ταῦτα ἐμελέτησας, ἀλλʼ ὡς τὰ γύναια τὰ οὐδενὸς ἄξια πᾶσιν οἷς ἔχαιρες ὡς ἀ[ι]εὶ συνεσόμενος συνῆς, τοῖς τόποις, τοῖς ἀνθρώποις, ταῖς διατριβαῖς; καὶ νῦν κλαίων ἐκάθισας, ὅτι μὴ τοὺς αὐτοὺς βλέπεις καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς τόποις διατρίβεις.
3.24.6 Kuzgunlardan ve kargalardan daha sefil olmayı hak ediyorsun: onlar istedikleri yere uçabilir, yuvalarını başka yere kurabilir, denizleri geçebilir; inlemez, eskisini özlemezler.
τούτου γὰρ ἄξιος εἶ, ἵνα καὶ τῶν κοράκων καὶ κορωνῶν ἀθλιώτερος ᾖς, οἷς ἔξεστιν ἵπτασθαι, ὅπου θέλουσιν, καὶ μετοικοδομεῖν τὰς νεοσσιὰς καὶ τὰ πελάγη διαπερᾶν μὴ στένουσιν μηδὲ ποθοῦσι τὰ πρῶτα.
3.24.7 "Evet, ama akılsız oldukları için böyle." Yani tanrılar logos'u bize bahtsızlık ve mutsuzluk için mi verdi, sefil olalım, yas tutarak yaşayalım diye mi?
— ναί· ἀλλʼ ὑπὸ τοῦ ἄλογα εἶναι πάσχει αὐτά. — ἡμῖν οὖν λόγος ἐπὶ ἀτυχίᾳ καὶ κακοδαιμονίᾳ δέδοται ὑπὸ τῶν θεῶν, ἵνʼ ἄθλιοι, ἵνα πενθοῦντες διατελῶμεν;
3.24.8 Ya da herkes ölümsüz olsun, kimse gitmesin, biz de hiçbir yere gitmeyelim, bitkiler gibi köklenip kalalım; tanıdıklardan biri giderse oturup ağlayalım, gelirse çocuklar gibi oynayıp el çırpalım, öyle mi?
ἢ πάντες ἔστωσαν ἀθάνατοι καὶ μηδεὶς ἀποδημείτω, μηδʼ ἡμεῖς ποῦ ἀποδημῶμεν, ἀλλὰ μένωμεν ὡς τὰ φυτὰ προσερριζωμένοι· ἂν δέ τις ἀποδημήσῃ τῶν συνήθων, καθήμενοι κλαίωμεν καὶ πάλιν, ἂν ἔλθῃ, ὀρχώμεθα καὶ κροτῶμεν ὡς τὰ παιδία;
3.24.9Artık kendimizi sütten kesip filozoflardan duyduklarımızı hatırlamayacak mıyız?
οὐκ ἀπογαλακτίσομεν ἤδη ποθʼ ἑαυτοὺς καὶ μεμνησόμεθα ὧν ἠκούσαμεν παρὰ τῶν φιλοσόφων;
3.24.10 Tabii onları büyücü dinler gibi dinlemediysek: bu dünya tek bir şehirdir, yapıldığı ousia tektir; zorunlu olarak belli bir dönüş, şeylerin birbirine yer vermesi vardır; kimi çözülür, kimi doğar, kimi aynı yerde kalır, kimi hareket eder.
εἴ γε μὴ ὡς ἐπαοιδῶν αὐτῶν ἠκούομεν, ὅτι ὁ κόσμος οὗτος μία πόλις ἐστὶ καὶ ἡ οὐσία, ἐξ ἧς δεδημιούργηται, μία καὶ ἀνάγκη περίοδόν τινα εἶναι καὶ παραχώρησιν ἄλλων ἄλλοις καὶ τὰ μὲν διαλύεσθαι, τὰ δʼ ἐπιγίνεσθαι, τὰ μὲν μένειν ἐν τῷ αὐτῷ, τὰ δὲ κινεῖσθαι.
3.24.11 Her şey dostlarla doludur: önce tanrılarla, sonra tabiatça birbirine yakın kılınmış insanlarla. Kimi birbirinin yanında olmalı, kimi ayrılmalıdır; birlikte olanlarla sevinmeli, ayrılanlara kızmamalıdır.
πάντα δὲ φίλων μεστά, πρῶτα μὲν θεῶν, εἶτα καὶ ἀνθρώπων φύσει πρὸς ἀλλήλους ᾠκειωμένων· καὶ δεῖ τοὺς μὲν παρεῖναι ἀλλήλοις, τοὺς δʼ ἀπαλλάττεσθαι, τοῖς μὲν συνοῦσι χαίροντας, τοῖς δʼ ἀπαλλαττομένοις μὴ ἀχθομένους.
3.24.12İnsan, tabiatça yüce gönüllü olmanın ve prohairesise bağlı olmayan her şeyi küçümsemenin yanında şuna da sahiptir: köklenmemiş, toprağa yapışmamış olmak; kâh ihtiyaçlar sıkıştırdığı için, kâh salt görmek için bir yerden bir yere gitmek.
ὁ δʼ ἄνθρωπος πρὸς τῷ φύσει μεγαλόφρων εἶναι καὶ πάντων τῶν ἀπροαιρέτων καταφρονητικὸς ἔτι κἀκεῖνο ἔσχηκε τὸ μὴ ἐρριζῶσθαι μηδὲ προσπεφυκέναι τῇ γῇ, ἀλλὰ ἄλλοτʼ ἐπʼ ἄλλους ἵεσθαι τόπους ποτὲ μὲν χρειῶν τινων ἐπειγουσῶν, ποτὲ δὲ καὶ αὐτῆς τῆς θέας ἕνεκα.
3.24.13 Odysseus'un başına gelen de böyle bir şeydi: "Çok insanın şehirlerini gördü, düşüncesini öğrendi." Ondan önce de Herakles bütün dünyayı dolaşmış, "insanların taşkınlığını ve iyi düzenini" gözetmiş, birini kovup temizlemiş, ötekini yerine getirmiştir.
καὶ τῷ Ὀδυσσεῖ τὸ συμβὰν τοιοῦτόν τι ἦν· πολλῶν δʼ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω· καὶ ἔτι πρόσθεν τῷ Ἡρακλεῖ περιελθεῖν τὴν οἰκουμένην ὅλην ἀνθρώπων ὕβριν τε καὶ εὐνομίην ἐφορῶντα καὶ τὴν μὲν ἐκβάλλοντα καὶ καθαίροντα, τὴν δʼ ἀντεισάγοντα.
3.24.14 Thebai'de, Argos'ta, Atina'da kaç dostu vardı sanıyorsun, dolaşırken kaç dost edindi? Fırsat çıktığı yerde evlendi, çocuk yaptı ve çocuklarını inlemeden, özlemeden, yetim bırakır gibi olmadan geride bıraktı.
καίτοι πόσους οἴει φίλους ἔσχεν ἐν Θήβαις, πόσους ἐν Ἄργει, πόσους ἐν Ἀθήναις, πόσους δὲ περιερχόμενος ἐκτήσατο, ὅς γε καὶ ἐγάμει, ὅπου καιρὸς ἐφάνη αὐτῷ, καὶ ἐπαιδοποιεῖτο καὶ τοὺς παῖδας ἀπέλειπεν οὐ στένων οὐδὲ ποθῶν οὐδʼ ὡς ὀρφανοὺς ἀφιείς;
3.24.15 Çünkü kimsenin yetim olmadığını, herkesin her zaman ve kesintisiz ilgilenen bir babası olduğunu biliyordu.
ᾔδει γάρ, ὅτι οὐδείς ἐστιν ἄνθρωπος ὀρφανός, ἀλλὰ πάντων ἀ[ι]εὶ καὶ διηνεκῶς ὁ πατήρ ἐστιν ὁ κηδόμενος.
3.24.16 Zeus'un insanların babası olduğunu sözde duymamıştı; onu kendi babası sayar, öyle çağırır, yaptığını ona bakarak yapardı. Bu yüzden her yerde mesut yaşayabiliyordu.
οὐ γὰρ μέχρι λόγου ἠκηκόει, ὅτι πατήρ ἐστιν ὁ Ζεὺς τῶν ἀνθρώπων, ὅς γε καὶ αὑτοῦ πατέρα ᾤετο αὐτὸν καὶ ἐκάλει καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἀφορῶν ἔπραττεν ἃ ἔπραττεν. τοιγάρτοι πανταχοῦ ἐξῆν αὐτῷ διάγειν εὐδαιμόνως.
3.24.17Saadetle, yanında olmayanın özlemi asla bir araya gelemez. Mesut olanın istediği her şeye sahip olması, doymuş birine benzemesi gerekir; onda susuzluk da açlık da olmamalıdır.
οὐδέποτε δʼ ἐστὶν οἷόν τʼ εἰς τὸ αὐτὸ ἐλθεῖν εὐδαιμονίαν καὶ πόθον τῶν οὐ παρόντων τὸ γὰρ εὐδαιμονοῦν ἀπέχειν δεῖ πάντα ἃ θέλει, πεπληρωμένῳ τινὶ ἐοικέναι· οὐ δίψος δεῖ προσεῖναι αὐτῷ, οὐ λιμόν.
3.24.18"Ama Odysseus karısını özlüyordu, kayalara oturup ağlıyordu." Sen Homeros'a ve masallarına her konuda mı kulak veriyorsun? Gerçekten ağlıyorduysa bahtsız olmaktan başka ne yapıyordu? Hangi güzel ve iyi insan bahtsız olur?
— ἀλλʼ ὁ Ὀδυσσεὺς ἐπεπόνθει πρὸς τὴν γυναῖκα καὶ ἔκλαιεν ἐπὶ πέτρα[ι]ς καθεζόμενος. — σὺ δʼ Ὁμήρῳ πάντα προσέχεις καὶ τοῖς μύθοις αὐτοῦ; ἢ εἰ ταῖς ἀληθείαις ἔκλαεν, τί ἄλλο ἢ ἐδυστύχει; τίς δὲ καλός τε καὶ ἀγαθὸς δυστυχεῖ;
3.24.19 Zeus kendi vatandaşlarının kendisine benzer ve mesut olmasını gözetmiyorsa, her şey gerçekten kötü yönetiliyor demektir. Ama bunu düşünmek dine de saygıya da aykırıdır.
τῷ ὄντι κακῶς διοικεῖται τὰ ὅλα, εἰ μὴ ἐπιμελεῖται ὁ Ζεὺς τῶν ἑαυτοῦ πολιτῶν, ἵνʼ ὦσιν ὅμοιοι αὐτῷ, εὐδαίμονες. ἀλλὰ ταῦτα οὐ θεμιτὰ οὐδʼ ὅσια ἐνθυμηθῆναι,
3.24.20 Demek ki Odysseus ağlayıp sızladıysa iyi değildi. Çünkü kim olduğunu bilmeyen nasıl iyi olabilir? Olanın yok olacağını ve insanın insanla her zaman birlikte olamayacağını unutan nasıl bilir?
ἀλλʼ ὁ Ὀδυσσεύς, εἰ μὲν ἔκλαεν καὶ ὠδύρετο, οὐκ ἦν ἀγαθός. τίς γὰρ ἀγαθός ἐστιν ὁ οὐκ εἰδώς, ὅς ἐστιν; τίς δʼ οἶδεν ταῦτα ἐπιλελησμένος, ὅτι φθαρτὰ τὰ γενόμενα καὶ ἄνθρωπον ἀνθρώπῳ συνεῖναι οὐ δυνατὸν ἀεί;
3.24.21 Peki ne yapmalı? İmkânsızı istemek köle işidir, aptallıktır, bir yabancının, tanrılarla ancak kendi yargılarıyla savaşan birinin işidir.
τί οὖν; τῶν μὴ δυνατῶν ἐφίεσθαι ἀνδραποδῶδες, ἠλίθιον, ξένου θεομαχοῦντος, ὡς μόνον οἷόν τε, τοῖς δόγμασι τοῖς ἑαυτοῦ.
3.24.22"Ama annem beni göremediği için inliyor." Neden bu logos'ları öğrenmedi? Feryat etmemesi için çabalamamak gerekir demiyorum; ama yabancı olanı her ne pahasına olursa olsun istememek gerekir.
ἀλλʼ ἡ μήτηρ μου στένει μὴ ὁρῶσά με.— διὰ τί γὰρ οὐκ ἔμαθεν τούτους τοὺς λόγους; καὶ οὐ τοῦτό φημι, ὅτι οὐκ ἐπιμελητέον τοῦ μὴ οἰμώζειν αὐτήν, ἀλλʼ ὅτι οὐ δεῖ θέλειν τὰ ἀλλότρια ἐξ ἅπαντος.
3.24.23 Başkasının acısı yabancıdır, benimki benimdir. Benimkini her şekilde durduracağım, çünkü bana bağlıdır; yabancı olanı gücüm yettiğince deneyeceğim, her ne pahasına olursa olsun denemeyeceğim.
λύπη δʼ ἡ ἄλλου ἀλλότριόν ἐστιν, ἡ δʼ ἐμὴ ἐμόν. ἐγὼ οὖν τὸ μὲν ἐμὸν παύσω ἐξ ἅπαντος, ἐπʼ ἐμοὶ γάρ ἐστιν· τὸ δʼ ἀλλότριον πειράσομαι κατὰ δύναμιν, ἐξ ἅπαντος δʼ οὐ πειράσομαι.
3.24.24 Yoksa tanrıyla savaşırım, Zeus'a karşı çıkarım, bütün düzen konusunda ona cephe alırım. Bu tanrıyla savaşın ve itaatsizliğin bedelini çocuklarımın çocukları değil, gündüz ve gece rüyalarda yerimden fırlayan, sarsılan, her haberde titreyen, sarsılmazlığını başkalarının mektuplarına bağlamış olan ben ödeyeceğim.
εἰ δὲ μή, θεομαχήσω, ἀντιθήσω πρὸς τὸν Δία, ἀντιδιατάξομαι αὐτῷ πρὸς τὰ ὅλα. καὶ τἀπίχειρα τῆς θεομαχίας ταύτης καὶ ἀπειθείας οὐ παῖδες παίδων ἐκτίσουσιν, ἀλλʼ αὐτὸς ἐγὼ μεθʼ ἡμέραν, νυκτὸς διὰ τῶν ἐνυπνίων ἐκπηδῶν, ταρασσόμενος, πρὸς πᾶσαν ἀπαγγελίαν τρέμων, ἐξ ἐπιστολῶν ἀλλοτρίων ἠρτημένην ἔχων τὴν ἐμαυτοῦ ἀπάθειαν.
3.24.25"Roma'dan biri geldi." "Umarım kötü bir şey yoktur." Olmadığın yerde sana ne kötülük gelebilir? "Yunanistan'dan." "Umarım kötü bir şey yoktur." Böylece her yer senin bahtsızlığının sebebi olabilir.
ἀπὸ Ῥώμης τις ἥκει. μόνον μή τι κακόν. τί δὲ κακὸν ἐκεῖ σοι συμβῆναι δύναται, ὅπου μὴ εἶ; ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος. μόνον μή τι κακόν. οὕτως σοι πᾶς τόπος δύναται δυστυχίας εἶναι αἴτιος.
3.24.26 Bulunduğun yerde bahtsız olman yetmiyor, deniz aşırı ve mektupla da mı olmalısın? İşlerin bu kadar sağlam mı?
οὐχ ἱκανὸν ἐκεῖ σε ἀτυχεῖν, ὅπου αὐτὸς εἶ, ἀλλὰ καὶ πέραν θαλάσσης καὶ διὰ γραμμάτων; οὕτως ἀσφαλῶς σοι τὰ πράγματα ἔχει;
3.24.27"Peki oradaki dostlar ölürse?" Ölümlüler ölmüş olur, başka ne? Hem yaşlanmak istiyorsun hem de sevdiklerinden hiçbirinin ölümünü görmemek, nasıl olur?
— τί οὖν, ἂν ἀποθάνωσιν οἱ ἐκεῖ φίλοι; — τί γὰρ ἂν ἄλλο ἢ οἱ θνητοὶ ἀπέθανον; ἢ πῶς ἅμα μὲν γηρᾶσαι θέλεις, ἅμα δὲ μηδενὸς τῶν στεργομένων μὴ [ε]ἰδεῖν θάνατον;
3.24.28 Uzun zamanda çok ve çeşitli şeylerin olmasının zorunlu olduğunu bilmiyor musun: birini sıtma yener, birini haydut, birini tiran.
οὐκ οἶσθʼ, ὅτι ἐν τῷ μακρῷ χρόνῳ πολλὰ καὶ ποικίλα ἀποβαίνειν ἀνάγκη, τοῦ μὲν πυρετὸν γενέσθαι κρείττονα, τοῦ δὲ λῃστήν, τοῦ δὲ τύραννον;
3.24.29 Çevremiz böyledir, beraberimizdekiler böyledir: soğuklar, sıcaklar, ölçüsüz yemekler, yolculuklar, deniz, rüzgârlar, çeşitli şartlar. Kimini öldürür, kimini sürer, kimini elçiliğe, kimini sefere atar.
τοιοῦτο γὰρ τὸ περιέχον, τοιοῦτον οἱ συνόντες, ψύχη καὶ καύματα καὶ τροφαὶ ἀσύμμετροι καὶ ὁδοιπορίαι καὶ πλοῦς καὶ ἄνεμοι καὶ περιστάσεις ποικίλαι· τὸν μὲν ἀπώλεσαν, τὸν δʼ ἐξώρισαν, τὸν δʼ εἰς πρεσβείαν, ἄλλον δʼ εἰς στρατείαν ἐνέβαλον.
3.24.30 Öyleyse otur, bütün bunlar karşısında telaş içinde, yas tutarak, bahtsız, başkasına bağlı; üstelik bir iki kişiye değil, binlerce binlerce kişiye.
κάθησο τοίνυν πρὸς πάντα ταῦτα ἐπτοημένος, πενθῶν, ἀτυχῶν, δυστυχῶν, ἐξ ἄλλου ἠρτημένος καὶ τούτου οὐχ ἑνός, οὐ δυεῖν, ἀλλὰ μυρίων ἐπὶ μυρίοις.
3.24.31Filozofların yanında bunu mu duydun, bunu mu öğrendin? Bu işin askerlik olduğunu bilmiyor musun? Kimi nöbet tutmalı, kimi keşfe çıkmalı, kimi savaşmalı; hepsinin aynı yerde olması ne mümkündür ne de daha iyidir.
ταῦτα ἤκουες παρὰ τοῖς φιλοσόφοις, ταῦτʼ ἐμάνθανες; οὐκ οἶσθʼ, ὅτι στρατεία τὸ χρῆμά ἐστιν; τὸν μὲν δεῖ φυλάττειν, τὸν δὲ κατασκοπήσοντα ἐξιέναι, τὸν δὲ καὶ πολεμήσοντα· οὐχ οἷόν τʼ εἶναι πάντας ἐν τῷ αὐτῷ οὐδʼ ἄμεινον.
3.24.32 Sen ise komutanın emirlerini yerine getirmeyi bırakıp sana sert bir şey emredilince şikâyet ediyorsun; orduyu, elinden geldiğince nasıl bir hale soktuğunu anlamıyorsun: herkes seni taklit etse kimse hendek kazmaz, kazıkla çevirmez, uykusuz kalmaz, tehlikeye girmez; işe yaramaz bir asker görünür.
σὺ δʼ ἀφεὶς ἐκτελεῖν τὰ προστάγματα τοῦ στρατηγοῦ ἐγκαλεῖς, ὅταν τί σοι προσταχθῇ τραχύτερον, καὶ οὐ παρακολουθεῖς, οἷον ἀποφαίνεις, ὅσον ἐπὶ σοί, τὸ στράτευμα, ὅτι ἄν σε πάντες μιμήσωνται, οὐ τάφρον σκάψει τις, οὐ χάρακα περιβαλεῖ, οὐκ ἀγρυπνήσει, οὐ κινδυνεύσει, ἀλλὰ ἄχρηστος δόξει στρατεύεσθαι.
3.24.33 Yine gemide denizci olarak gidersen, tek bir yer tut ve ona yapış; direğe çıkmak gerekirse isteme, pruvaya koşmak gerekirse isteme. Hangi kaptan sana katlanır? Öteki denizcilere engel ve kötü örnekten başka bir şey olmadığın için işe yaramaz bir eşya gibi atmaz mı?
πάλιν ἐν πλοίῳ ναύτης ἂν πλέῃς, μίαν χώραν κάτεχε καὶ ταύτην προσλιπάρει· ἂν δʼ ἐπὶ τὸν ἱστὸν ἀναβῆναι δέῃ, μὴ θέλε, ἂν εἰς τὴν πρῴραν διαδραμεῖν, μὴ θέλε· καὶ τίς ἀνέξεταί σου κυβερνήτης; οὐχὶ δʼ ὡς σκεῦος ἄχρηστον ἐκβαλεῖ, οὐδὲν ἄλλο ἢ ἐμπόδιον καὶ κακὸν παράδειγμα τῶν ἄλλων ναυτῶν;
3.24.34Burada da böyledir: herkesin hayatı bir askerliktir, hem de uzun ve çeşitli bir askerlik. Askerin görevini gözetmeli, her şeyi komutanın bir işaretiyle yapmalısın,
οὕτως δὲ καὶ ἐνθάδε· στρατεία τίς ἐστιν ὁ βίος ἑκάστου καὶ αὕτη μακρὰ καὶ ποικίλη. τηρεῖν σε δεῖ τὸ τοῦ στρατιώτου καὶ τοῦ στρατηγοῦ πρὸς νεῦμα πράσσειν ἕκαστα·
3.24.35 mümkünse ne istediğini sezerek. Çünkü bu komutan ile öteki komutan ne güçte ne de karakterin üstünlüğünde birbirine benzer.
εἰ οἷόν τε, μαντευόμενον ἃ θέλει. οὐδὲ γὰρ ὅμοιος ἐκεῖνος ὁ στρατηγὸς καὶ οὗτος οὔτε κατὰ τὴν ἰσχὺν οὔτε κατὰ τὴν τοῦ ἤθους ὑπεροχήν.
3.24.36Önder bir şehirde görev aldın, alçak bir yerde değil, ömür boyu senatörsün. Böyle birinin az ev işi görmesi, çoğunlukla dışarıda olması gerektiğini bilmiyor musun: yöneterek ya da yönetilerek, bir makama hizmet ederek, askerlik yaparak ya da yargıçlık ederek? Sonra bana bitki gibi aynı yerlere yapışıp köklenmek mi istiyorsun?
τέταξαι ἐν πόλει ἡγεμονίᾳ καὶ οὐκ ἐν ταπεινῇ τινι χώρᾳ, ἀλλʼ ἀεὶ βουλευτής. οὐκ οἶσθʼ, ὅτι τὸν τοιοῦτον ὀλίγα μὲν δεῖ οἰκονομεῖν, τὰ πολλὰ δʼ ἀποδημεῖν ἄρχοντα ἢ ἀρχόμενον ἢ ὑπηρετοῦντά τινι ἀρχῇ ἢ στρατευόμενον ἢ δικάζοντα; εἶτά μοι θέλεις ὡς φυτὸν προσηρτῆσθαι τοῖς αὐτοῖς τόποις καὶ προσερριζῶσθαι;
3.24.37 "Çünkü hoş." Kim yok diyor? Ama çorba da hoştur, güzel kadın da hoştur. Hazzı gaye yapanlar başka ne der?
— ἡδὺ γάρ ἐστιν. — τίς οὔ φησιν; ἀλλὰ καὶ ζωμὸς ἡδύς ἐστι καὶ γυνὴ καλὴ ἡδύ ἐστιν. τί ἄλλο λέγουσιν οἱ τέλος ποιούμενοι τὴν ἡδονήν;
3.24.38 Kimlerin sözünü ettiğinin farkında değil misin? Epikurosçuların ve köçeklerin! Sonra onların işlerini yapıp yargılarına sahip olarak bize Zenon'un ve Sokrates'in sözlerini mi söylüyorsun? Hiç sana uymayan, süslendiğin yabancı şeyleri mümkün olduğunca uzağa atmayacak mısın?
οὐκ αἰσθάνῃ, τίνων ἀνθρώπων φωνὴν ἀφῆκας; ὅτι Ἐπικουρείων καὶ κιναίδων; εἶτα τὰ ἐκείνων ἔργα πράσσων καὶ τὰ δόγματα ἔχων τοὺς λόγους ἡμῖν λέγεις τοὺς Ζήνωνος καὶ Σωκράτους; οὐκ ἀπορρίψεις ὡς μακροτάτω τἀλλότρια, οἷς κοσμῇ μηδέν σοι προσήκουσιν;
3.24.39 Onlar başka ne ister? Engelsizce ve zorlanmadan uyumak, kalkınca rahatça esneyip yüzlerini yıkamak, sonra canlarının istediğini yazıp okumak, sonra ne söylerlerse dostlarından övgü alarak bir şeyler gevezelik etmek, sonra gezintiye çıkıp biraz dolaşıp yıkanmak, sonra yemek, sonra yatmak; böylelerinin nasıl bir yatakta uyuması beklenirse öyle bir yatakta. Daha ne denebilir? Tahmin edilebilir.
ἢ τί ἄλλο θέλουσιν ἐκεῖνοι ἢ καθεύδειν ἀπαραποδίστως καὶ ἀναναγκάστως καὶ ἀναστάντες ἐφʼ ἡσυχίας χασμήσασθαι καὶ τὸ πρόσωπον ἀποπλῦναι, εἶτα γράψαι καὶ ἀναγνῶναι ἃ θέλουσιν, εἶτα φλυαρῆσαί τί ποτʼ ἐπαινούμενοι ὑπὸ τῶν φίλων, ὅ τι ἂν λέγωσιν, εἶτα εἰς περίπατον προελθόντες καὶ ὀλίγα περιπατήσαντες λούσασθαι, εἶτα φαγεῖν, εἶτα κοιμηθῆναι, οἵαν δὴ κοίτην καθεύδειν τοὺς τοιούτους εἰκός — τί ἄν τις λέγοι; ἔξεστιν γὰρ τεκμαίρεσθαι.
3.24.40Haydi, sen de özlediğin hayat tarzını göster, ey gerçeğin, Sokrates'in ve Diogenes'in hayranı. Atina'da ne yapmak istiyorsun? Aynı şeyleri mi?
ἄγε, φέρε μοι καὶ σὺ τὴν σαυτοῦ διατριβήν, ἣν ποθεῖς, ζηλωτὰ τῆς ἀληθείας καὶ Σωκράτους καὶ Διογένους. τί θέλεις ἐν Ἀθήναις ποιεῖν; ταῦτα αὐτά;
3.24.41 Başka bir şey mi? Öyleyse neden kendine Stoacı diyorsun? Roma vatandaşlığı konusunda yalan söyleyenler ağır cezalandırılırken, bu kadar büyük ve saygın bir iş ve ad hakkında yalan söyleyenler cezasız mı kurtulmalı?
μή τι ἕτερα; τί οὖν Στωικὸν σαυτὸν εἶναι λέγεις; εἶτα οἱ μὲν τῆς Ῥωμαίων πολιτείας καταψευδόμενοι κολάζονται πικρῶς, τοὺς δʼ οὕτως μεγάλου καὶ σεμνοῦ καταψευδομένους πράγματος καὶ ὀνόματος ἀθῴους ἀπαλλάττεσθαι δεῖ;
3.24.42 Bu mümkün değildir; en büyük hataları yapanlardan en büyük cezayı alan tanrısal, güçlü ve kaçınılmaz kanun budur.
ἢ τοῦτό γε οὐ δυνατόν, ἀλλʼ ὁ νόμος θεῖος καὶ ἰσχυρὸς καὶ ἀναπόδραστος οὗτός ἐστιν ὁ τὰς μεγίστας εἰσπρασσόμενος κολάσεις παρὰ τῶν τὰ μέγιστα ἁμαρτανόντων;
3.24.43 Ne der? "Kendisine ait olmayanı sahiplenen övüngen olsun, boş şöhret düşkünü olsun; tanrısal yönetime itaat etmeyen alçak olsun, köle olsun, acı çeksin, kıskansın, acısın, sözün özü, bahtsız olsun, ağlasın."
τί γὰρ λέγει; ὁ προσποιούμενος τὰ μηδὲν πρὸς αὐτὸν ἔστω ἀλαζών, ἔστω κενόδοξος· ὁ ἀπειθῶν τῇ θείᾳ διοικήσει ἔστω ταπεινός, ἔστω δοῦλος, λυπείσθω, φθονείτω, ἐλεείτω, τὸ κεφάλαιον πάντων, δυστυχείτω, θρηνείτω.
3.24.44"Ne yani, falancaya hizmet etmemi, kapısına gitmemi mi istiyorsun?" Logos bunu vatan için, akrabalar için, insanlar için gerektiriyorsa neden gitmeyesin? Ayakkabıya ihtiyacın olunca ayakkabıcının, marul gerekince bahçıvanın kapısına gitmekten utanmıyorsun da benzer bir ihtiyaç olunca zenginlerin kapısına gitmekten mi utanıyorsun?
τί οὖν; θέλεις με τὸν δεῖνα θεραπεύειν; ἐπὶ θύρα[ι]ς αὐτοῦ πορεύεσθαι; — εἰ[ς] τοῦτο αἱρεῖ λόγος, ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ὑπὲρ τῶν συγγενῶν, ὑπὲρ ἀνθρώπων, διὰ τί μὴ ἀπέλθῃς; ἀλλʼ ἐπὶ μὲν τὰς τοῦ σκυτέως οὐκ αἰσχύνῃ πορευόμενος, ὅταν δέῃ ὑποδημάτων, οὐδʼ ἐπὶ τὰς τοῦ κηπουροῦ, ὅταν θιδράκων, ἐπὶ δὲ τὰς τῶν πλουσίων, ὅταν τινὸς ὁμοίου δέῃ;
3.24.45 "Evet, çünkü ayakkabıcıya hayran değilim." Zengine de olma. "Bahçıvana yaltaklanmayacağım." Zengine de yaltaklanma. "O zaman ihtiyacım olanı nasıl elde edeyim?"
— ναί· τὸν σκυτέα γὰρ οὐ θαυμάζω. — μηδὲ τὸν πλούσιον. — οὐδὲ τὸν κηπουρὸν κολακεύσω. — μηδὲ τὸν πλούσιον. πῶς οὖν τύχω οὗ δέομαι;
3.24.46 Ben sana "Elde edeceksin diye git" mi diyorum? Yalnızca sana yakışanı yapman için demiyor muyum?
— ἐγὼ δέ σοι λέγω ὅτι ὡς τευξόμενος ἀπέρχου; οὐχὶ δὲ μόνον, ἵνα πράξῃς τὸ σαυτῷ πρέπον;
3.24.47 "Öyleyse neden gideyim?" Gitmiş olmak için, vatandaşın, kardeşin, dostun görevini yerine getirmiş olmak için.
— τί οὖν ἔτι πορεύομαι; — ἵνʼ ἀπέλθῃς, ἵνα ἀποδεδωκὼς ᾖς τὰ τοῦ πολίτου ἔργα, τὰ ἀδελφοῦ, τὰ φίλου.
3.24.48Bir de hatırla ki ayakkabıcıya, manava geldin; malını pahalıya satsa da büyük ve saygın hiçbir şeyin yetkisi onda değildir. Marula gider gibi git: bir obol eder, bir talent değil.
καὶ λοιπὸν μέμνησο, ὅτι πρὸς σκυτέα ἀφῖξαι, πρὸς λαχανοπώλην, οὐδενὸς μεγάλου ἢ σεμνοῦ ἔχοντα τὴν ἐξουσίαν, κἂν αὐτὸ πολλοῦ πωλῇ. ὡς ἐπὶ τὰς θίδρακας ἀπέρχῃ· ὀβολοῦ γάρ εἰσιν, ταλάντου δʼ οὐκ εἰσίν.
3.24.49 Burada da böyle. İş kapıya gitmeye değer: olsun, giderim. Şöyle konuşmaya değer: olsun, konuşurum. "Ama elini de öpmek, övgülerle de okşamak gerekir." Git oradan, bu bir talent eder! Bana da şehre de dostlara da iyi bir vatandaşı ve dostu kaybetmek yaramaz.
οὕτως κἀνταῦθα. τοῦ ἐπὶ θύρας ἐλθεῖν ἄξιον τὸ πρᾶγμα· ἔστω, ἀφίξομαι. τοῦ διαλεχθῆναι οὕτως· ἔστω, διαλεχθήσομαι. ἀλλὰ καὶ τὴν χεῖρα δεῖ καταφιλῆσαι καὶ θωπεῦσαι διʼ ἐπαίνου. ἄπαγε, ταλάντου ἐστίν· οὐ λυσιτελεῖ μοι οὐδὲ τῇ πόλει οὐδὲ τοῖς φίλοις ἀπολέσαι καὶ πολίτην ἀγαθὸν καὶ φίλον.
3.24.50"Ama başaramazsan istekli olmamış görüneceksin." Yine mi unuttun neden geldiğini? Güzel ve iyi insanın hiçbir şeyi görünmek için değil, güzelce yapmış olmak için yaptığını bilmiyor musun?
ἀλλὰ δόξεις μὴ προτεθυμῆσθαι μὴ ἀνύσας. πάλιν ἐπελάθου, τίνος ἕνεκα ἐλήλυθας; οὐκ οἶσθʼ, ὅτι ἀνὴρ καλὸς καὶ ἀγαθὸς οὐδὲν ποιεῖ τοῦ δόξαι ἕνεκα, ἀλλὰ τοῦ πεπρᾶχθαι καλῶς;
3.24.51 "Güzelce yapmanın ona ne yararı var?" Dion adını olması gerektiği gibi yazana ne yararı var? Yazmanın kendisi. "Hiç ödül yok mu?" Sen iyi insana, güzel ve adil şeyler yapmaktan daha büyük bir ödül mü arıyorsun?
— τί οὖν ὄφελος αὐτῷ τοῦ πρᾶξαι καλῶς; — τί δʼ ὄφελος τῷ γράφοντι τὸ Δίωνος ὄνομα, ὡς χρὴ γράφειν; αὐτὸ τὸ γράψαι. — ἔπαθλον οὖν οὐδέν; — σὺ δὲ ζητεῖς ἔπαθλον ἀνδρὶ ἀγαθῷ μεῖζον τοῦ τὰ καλὰ καὶ δίκαια πράττειν;
3.24.52 Olimpia'da kimse başka bir şey aramaz, Olimpia tacını giymek sana yeter görünür. Güzel, iyi ve mesut olmak sana bu kadar küçük ve değersiz mi geliyor?
ἐν Ὀλυμπίᾳ δʼ οὐδεὶς ἄλλο οὐδέν, ἀλλʼ ἀρκεῖν σοι δοκεῖ τὸ ἐστεφανῶσθαι Ὀλύμπια. οὕτως σοι μικρὸν καὶ οὐδενὸς ἄξιον εἶναι φαίνεται τὸ εἶναι καλὸν καὶ ἀγαθὸν καὶ εὐδαίμονα;
3.24.53Buna rağmen tanrılar seni bu şehre getirmişken, artık erkek işlerine el atman gerekirken sütnineleri ve anneni mi özlüyorsun, ağlayan aptal kadıncıklar seni büküp kadınlaştırıyor mu? Hiç bebeklikten çıkmayacak mısın? Çocuk işi yapanın yaşı ilerledikçe daha gülünç olduğunu bilmiyor musun?
πρὸς ταῦτα ὑπὸ θεῶν εἰς τὴν πόλιν ταύτην εἰσηγμένος καὶ ἤδη τῶν ἀνδρὸς ἔργων ὀφείλων ἅπτεσθαι τιτθὰς ἐπιποθεῖς καὶ μάμμην καὶ κάμπτει σε καὶ ἀποθηλύνει κλαίοντα γύναια μωρά; οὕτως οὐδέποτε παύσει παιδίον· ὢν νήπιον; οὐκ οἶσθʼ, ὅτι ὁ τὰ παιδίου ποιῶν ὅσῳ πρεσβύτερος τοσούτῳ γελοιότερος;
3.24.54Atina'da hiç kimseyi evine gidip görmedin mi? "İstediğimi gördüm." Burada da onu görmeyi iste, istediğini görürsün; yalnız alçalarak değil, istek ya da kaçınmayla değil; o zaman işlerin iyi olur.
ἐν Ἀθήναις δʼ οὐδένα ἑώρας εἰς οἶκον αὐτοῦ φοιτῶν; — ὃν ἐβουλόμην. — καὶ ἐνθάδε τοῦτον θέλε ὁρᾶν καὶ ὃν βούλει ὄψει· μόνον μὴ ταπεινῶς, μὴ μετʼ ὀρέξεως ἢ ἐκκλίσεως καὶ ἔσται τὰ σὰ καλῶς.
3.24.55 Bu da gitmekte ya da kapıda durmakta değil, içeride, yargılardadır.
τοῦτο δʼ οὐκ ἐν τῷ ἐλθεῖν ἐστιν οὐδʼ ἐν τῷ ἐπὶ θύραις στῆναι, ἀλλʼ ἔνδον ἐν τοῖς δόγμασιν.
3.24.56 Dış ve prohairesise bağlı olmayan şeyleri değersiz görüp hiçbirini kendinin saymadığında, yalnızca şunları kendinin bildiğinde: güzelce yargılamak, kanı edinmek, harekete geçmek, istemek, kaçınmak; o zaman yaltaklanmaya, alçalmaya nerede yer kalır? Oradaki sükûneti, alışık olduğun yerleri neden hâlâ özlüyorsun?
ὅταν τὰ ἐκτὸς καὶ ἀπροαίρετα ἠτιμακὼς ᾖς καὶ μηδὲν αὐτῶν σὸν ἡγημένος, μόνα δʼ ἐκεῖνα σά, τὸ κρῖναι καλῶς, τὸ ὑπολαβεῖν, τὸ ὁρμῆσαι, τὸ ὀρεχθῆναι, τὸ ἐκκλῖναι, ποῦ ἔτι κολακείας τόπος, ποῦ ταπεινοφροσύνης; τί ἔτι ποθεῖς τὴν ἡσυχίαν τὴν ἐκεῖ, τί τοὺς συνήθεις τόπους;
3.24.57 Biraz bekle, buraları da alışık olduğun yerler olur. Sonra yine böyle soysuzsan, buralardan ayrılırken de ağla, inle.
ἔκδεξαι βραχὺ καὶ τούτους πάλιν ἕξεις συνήθεις. εἶτα ἂν οὕτως ἀγεννῶς ἔχῃς, πάλιν καὶ τούτων ἀπαλλαττόμενος κλαῖε καὶ στένε.
3.24.58"Peki nasıl sevgi dolu olayım?" Soylu biri gibi, bahtlı biri gibi. Çünkü logos asla alçalmayı, kırılıp dökülmeyi, başkasına bağlanıp kalmayı, tanrıya ya da insana sitem etmeyi gerektirmez.
πῶς οὖν γένωμαι φιλόστοργος;— ὡς γενναῖος, ὡς εὐτυχής· οὐδέποτε γὰρ αἱρεῖ ὁ λόγος ταπεινὸν εἶναι οὐδὲ κατακλᾶσθαι οὐδʼ ἐξ ἄλλου κρέμασθαι οὐδὲ μέμψασθαί ποτε θεὸν ἢ ἄνθρωπον.
3.24.59 Böyle sevgi dolu ol ki bunları koruyasın. Bu sevgi yüzünden, buna sevgi diyorsan, köle ve sefil olacaksan, sevgi dolu olmak işine gelmez.
οὕτως μοι γίνου φιλόστοργος ὡς ταῦτα τηρήσων· εἰ δὲ διὰ τὴν φιλοστοργίαν ταύτην, [τ]ἥντινά ποτε καὶ καλεῖς φιλοστοργίαν, δοῦλος μέλλεις εἶναι καὶ ἄθλιος, οὐ λυσιτελεῖ φιλόστοργον εἶναι.
3.24.60 Birini ölümlü olarak, gidebilecek biri olarak sevmeyi ne engeller? Sokrates çocuklarını sevmiyor muydu? Ama hür biri olarak, önce tanrılara dost olmak gerektiğini hatırlayarak.
καὶ τί κωλύει φιλεῖν τινα ὡς θνητόν, ὡς ἀποδημητικόν; ἢ Σωκράτης οὐκ ἐφίλει τοὺς παῖδας τοὺς ἑαυτοῦ; ἀλλʼ ὡς ἐλεύθερος, ὡς μεμνημένος, ὅτι πρῶτον δεῖ θεοῖς εἶναι φίλον.
3.24.61 Bu yüzden ne savunmasında ne ceza önerisinde ne de daha önce meclis üyeliğinde ya da askerliğinde iyi bir insana yakışan hiçbir şeyi çiğnedi.
διὰ τοῦτο οὐδὲν παρέβη τῶν πρεπόντων ἀνδρὶ ἀγαθῷ οὔτʼ ἀπολογούμενος οὐθʼ ὑποτιμώμενος οὔτʼ ἔτι πρόσθεν βουλεύων ἢ στρατευόμενος.
3.24.62 Biz ise soysuz olmak için her bahaneyi buluruz, kimimiz çocuk, kimimiz anne, kimimiz kardeşler yüzünden.
ἡμεῖς δὲ πάσης προφάσεως πρὸς τὸ ἀ[γ]γεννεῖς εἶναι εὐποροῦμεν, οἱ μὲν διὰ παῖδα, οἱ δὲ διὰ μητέρα, ἄλλοι δὲ διʼ ἀδελφούς.
3.24.63 Oysa kimse yüzünden bahtsız olmamak, herkes sayesinde bahtlı olmak gerekir, en çok da bizi bunun için yaratan tanrı sayesinde.
διʼ οὐδένα δὲ προσήκει δυστυχεῖν, ἀλλὰ εὐτυχεῖν διὰ πάντας, μάλιστα δὲ διὰ τὸν θεὸν τὸν ἐπὶ τοῦτο ἡμᾶς κατασκευάσαντα.
3.24.64Haydi söyle, Diogenes kimseyi sevmiyor muydu? O ki o kadar yumuşak ve insansever idi ki insanların ortak yararı için bunca zahmeti, bedensel çileyi seve seve üstleniyordu.
ἄγε, Διογένης δʼ οὐκ ἐφίλει οὐδένα, ὃς οὕτως ἥμερος ἦν καὶ φιλάνθρωπος, ὥστε ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ τῶν ἀνθρώπων τοσούτους πόνους καὶ ταλαιπωρίας τοῦ σώματος ἄσμενος ἀναδέχεσθαι;
3.24.65 Ama nasıl seviyordu? Zeus'un hizmetkârının sevmesi gerektiği gibi: hem ilgilenerek hem de tanrıya tabi olarak.
ἀλλʼ ἐφίλει πῶς; ὡς τοῦ Διὸς διάκονον ἔδει, ἅμα μὲν κηδόμενος, ἅμα δʼ ὡς τῷ θεῷ ὑποτεταγμένος.
3.24.66 Bu yüzden bir tek onun için bütün yeryüzü vatandı, ayrıcalıklı hiçbir yer yoktu. Korsanlara yakalanınca Atina'yı ve oradaki tanıdıklarını, dostlarını özlemedi, korsanların kendileriyle tanışıp onları düzeltmeye çalıştı. Sonra satılınca Korint'te de önceden Atina'da yaşadığı gibi yaşadı; Perrhaiboilerin yanına gitseydi de aynı olurdu.
διὰ τοῦτο πᾶσα γῆ πατρὶς ἦν ἐκείνῳ μόνῳ, ἐξαίρετος δʼ οὐδεμία· καὶ ἁλοὺς οὐκ ἐπόθει τὰς Ἀθήνας οὐδὲ τοὺς ἐκεῖ συνήθεις καὶ φίλους, ἀλλʼ αὐτοῖς τοῖς πειραταῖς συνήθης ἐγίνετο καὶ ἐπανορθοῦν ἐπειρᾶτο. καὶ πραθεὶς ὕστερον ἐν Κορίνθῳ διῆγεν οὕτως ὡς πρόσθεν ἐν Ἀθήναις καὶ εἰς Περραιβοὺς δʼ ἂν ἀπελθὼν ὡσαύτως εἶχεν.
3.24.67Hürlük böyle olur. Bu yüzden "Antisthenes beni özgürleştireli beri köle olmadım" derdi.
οὕτως ἐλευθερία γίνεται. διὰ τοῦτο ἔλεγεν ὅτι ἐξ οὗ μʼ Ἀντισθένης ἠλευθέρωσεν, οὐκέτι ἐδούλευσα.
3.24.68 Nasıl özgürleştirdi? Dinle ne diyor: "Bana neyin benim, neyin benim olmadığını öğretti. Mal benim değil; akrabalar, yakınlar, dostlar, ün, alışık olduğum yerler, hayat tarzı, bütün bunlar yabancıdır.
πῶς ἠλευθέρωσεν; ἄκουε, τί λέγει· ἐδίδαξέν με τὰ ἐμὰ καὶ τὰ οὐκ ἐμά. κτῆσις οὐκ ἐμή· συγγενεῖς, οἰκεῖοι, φίλοι, φήμη, συνήθεις τόποι, διατριβή, πάντα ταῦτα ὅτι ἀλλότρια.
3.24.69 'Öyleyse senin olan ne?' Tasavvurların kullanımı. Bunu engellenmez ve zorlanmaz olarak elimde bulundurduğumu gösterdi; kimse engelleyemez, kimse istediğimden başka türlü kullanmaya zorlayamaz.
σὸν οὖν τί; χρῆσις φαντασιῶν. ταύτην ἔδειξέν μοι ὅτι ἀκώλυτον ἔχω, ἀνανάγκαστον· οὐδεὶς ἐμποδίσαι δύναται, οὐδεὶς βιάσασθαι ἄλλως χρήσασθαι ἢ ὡς θέλω.
3.24.70 Öyleyse üzerimde kimin yetkisi kaldı? Philippos mu, İskender mi, Perdikkas mı, Büyük Kral mı? Nereden olacak? Çünkü bir insana yenilecek olanın ondan çok önce şeylere yenilmiş olması gerekir."
τίς οὖν ἔτι ἔχει μου ἐξουσίαν; Φίλιππος ἢ Ἀλέξανδρος ἢ Περδίκκας ἢ ὁ μέγας βασιλεύς; πόθεν αὐτοῖς; τὸν γὰρ ὑπʼ ἀνθρώπου μέλλοντα ἡττᾶσθαι πολὺ πρότερον ὑπὸ τῶν πραγμάτων δεῖ ἡττᾶσθαι.
3.24.71Hazzın, zahmetin, ünün, servetin yenemediği, istediğinde bütün zavallı bedenini birinin yüzüne tükürüp gidebilen kimse, artık kimin kölesidir, kime tabidir?
οὗτινος οὖν οὐχ ἡδονὴ κρείττων ἐστίν, οὐ πόνος, οὐ δόξα, οὐ πλοῦτος, δύναται δʼ, ὅταν αὐτῷ δόξῃ, τὸ σωμάτιον ὅλον προσπτύσας τινὶ ἀπελθεῖν, τίνος ἔτι οὗτος δοῦλός ἐστιν, τίνι ὑποτέτακται;
3.24.72 Atina'da hoşça yaşasaydı ve bu hayata yenilseydi, işleri herkesin elinde olurdu; kendisinden güçlü olan onu üzme yetkisine sahip olurdu.
εἰ δʼ ἡδέως ἐν Ἀθήναις διῆγεν καὶ ἥττητο ταύτης τῆς διατριβῆς, ἐπὶ παντὶ ἂν ἦν τὰ ἐκείνου πράγματα, ὁ ἰσχυρότερος κύριος ἂν ἦν λυπῆσαι αὐτόν.
3.24.73 Sence korsanlara nasıl yaltaklanırdı, kendisini bir Atinalıya satsınlar da bir gün güzel Pire'yi, Uzun Duvarlar'ı ve Akropolis'i görsün diye?
πῶς ἂν δοκεῖς τοὺς πειρατὰς ἐκολάκευεν, ἵνʼ αὐτὸν Ἀθηναίων τινὶ πωλήσωσιν, ἵνʼ ἴδῃ ποτὲ τὸν Πειραιᾶ τὸν καλὸν καὶ τὰ μακρὰ τείχη καὶ τὴν ἀκρόπολιν;
3.24.74 Kim olarak göreceksin, köle?
τίς ὢν [ε]ἴδῃς, ἀνδράποδον;
3.24.75 Köle ve alçak olarak; bunun sana ne yararı var? "Hayır, hür olarak." Göster nasıl hür. İşte seni alışık hayatından çekip alan biri, kimse o, seni yakaladı ve diyor ki: "Kölemsin; çünkü istediğin gibi yaşamanı engellemek bana bağlı, seni salıvermek, alçaltmak da bana bağlı; istediğimde yine sevinirsin, göğsün kabararak Atina'ya gidersin."
δοῦλος καὶ ταπεινός· καὶ τί σοι ὄφελος; — οὔ· ἀλλʼ ἐλεύθερος. — δεῖξον, πῶς ἐλεύθερος. ἰδοὺ ἐπείληπταί σου τίς ποτε οὗτος ὁ ἐξάγων σε ἀπὸ τῆς συνήθους σοι διατριβῆς καὶ λέγει δοῦλος ἐμὸς εἶ· ἐπʼ ἐμοὶ γάρ ἐστι κωλῦσαί σε διάγειν ὡς θέλεις, ἐπʼ ἐμοὶ τὸ ἀνεῖναί σε, τὸ ταπεινοῦν· ὅταν θέλω, πάλιν εὐφραίνῃ καὶ μετέωρος πορεύῃ εἰς Ἀθήνας.
3.24.76 Seni köleleştiren bu adama ne dersin? Karşısına hangi hürriyet kurtarıcısını çıkarırsın? Yoksa yüzüne bile bakmadan, onca sözü bırakıp salıverilmek için yalvarır mısın?
τί λέγεις πρὸς τοῦτον τὸν δουλαγωγοῦντά σε; ποῖον αὐτῷ καρπιστὴν δίδως; ἢ οὐδʼ ὅλως ἀντιβλέπεις, ἀλλʼ ἀφεὶς τοὺς πολλοὺς λόγους ἱκετεύεις, ἵνα ἀφεθῇς;
3.24.77İnsan, zindana sevinerek, koşarak, götürenlerden önce gitmelisin. Sonra sen Roma'da yaşamaya üşeniyor, Yunanistan'ı özlüyorsun; ölmek gerektiğinde de Atina'yı göremeyeceksin, Lykeion'da dolaşamayacaksın diye başımızda mı ağlayacaksın?
ἄνθρωπε, εἰς φυλακήν σε δεῖ χαίροντα ἀπιέναι, σπεύδοντα, φθάνοντα τοὺς ἀπάγοντας. εἶτά μοι σὺ μὲν ἐν Ῥώμῃ διάγειν ὀκνεῖς, τὴν Ἑλλάδα ποθεῖς; ὅταν δʼ ἀποθνῄσκειν δέῃ, καὶ τότε μέλλεις ἡμῶν κατακλαίειν, ὅτι τὰς Ἀθήνας οὐ μέλλεις βλέπειν καὶ ἐν Λυκείῳ οὐ περιπατήσεις;
3.24.78 Bunun için mi yola çıktın? Yararlanmak için birini aramanın sebebi bu muydu? Ne yararı? Kıyasları daha ustaca çözmek ya da hipotetik olanları takip etmek için mi? Bu sebeple mi kardeşini, vatanını, dostlarını, yakınlarını bıraktın, bunları öğrenip dönesin diye?
ἐπὶ τοῦτο ἀπεδήμησας; τούτου ἕνεκα ἐζήτησάς τινι συμβαλεῖν, ἵνʼ ὠφεληθῇς ὑπʼ αὐτοῦ; ποίαν ὠφέλειαν; συλλογισμοὺς ἵνʼ ἀναλύσῃς ἑκτικώτερον ἢ ἐφοδεύσης ὑποθετικούς; καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν ἀδελφὸν ἀπέλιπες, πατρίδα, φίλους, οἰκείους, ἵνα ταῦτα μαθὼν ἐπανέλθῃς;
3.24.79 Yani sağlamlık için, dinginlik için, zarar görmez olup artık kimseye sitem etmemek, kimseyi suçlamamak, kimse sana haksızlık etmesin ve ilişkilerini engelsizce koruyasın diye yola çıkmadın, öyle mi?
ὥστʼ οὐχ ὑπὲρ εὐσταθείας ἀπεδήμεις, οὐχ ὑπὲρ ἀταραξίας, οὐχ ἵνʼ ἀβλαβὴς γενόμενος μηκέτι μηδένα μέμφῃ, μηδενὶ ἐγκαλῇς, μηδείς σε ἀδικῇ καὶ οὕτως τὰς σχέσεις ἀποσῴζῃς ἀπαραποδίστως;
3.24.80 Güzel bir ticarete çıkmışsın: kıyaslar, değişkenler, hipotetikler! İstersen çarşıda oturup ilaç satıcıları gibi tabela as.
καλὴν ἐστείλω ταύτην τὴν ἐμπορίαν, συλλογισμοὺς καὶ μεταπίπτοντας καὶ ὑποθετικούς· κἄν σοι φανῇ, ἐν τῇ ἀγορᾷ καθίσας πρόγραψον ὡς οἱ φαρμακοπῶλαι.
3.24.81Teoriler işe yaramaz diye kötülenmesin, bari öğrendiklerini bildiğini de inkâr etsen olmaz mı? Felsefe sana ne kötülük yaptı? Khrysippos sana ne haksızlık etti ki onun emeklerinin işe yaramaz olduğunu fiilen kanıtlıyorsun? Yola çıkmasan da oradaki kötülükler, acı ve yas için elindeki sebepler sana yetmiyor muydu, üstüne daha fazlasını mı aldın?
οὐκ ἀρνήσῃ καὶ ὅσα ἔμαθες εἰδέναι, ἵνα μὴ διαβάλῃς τὰ θεωρήματα ὡς ἄχρηστα; τί σοι κακὸν ἐποίησεν φιλοσοφία; τί σε ἠδίκησε Χρύσιππος, ἵνʼ αὐτοῦ τοὺς πόνους ἔργῳ αὐτὸς ἀχρήστους ἐξελέγχῃς; οὐκ ἤρκει σοι τὰ ἐκεῖ κακά, ὅσα εἶχες αἴτια τοῦ λυπεῖσθαι καὶ πενθεῖν, εἰ καὶ μὴ ἀπεδήμησας, ἀλλὰ πλείω προσέλαβες;
3.24.82 Yeni tanıdıklar ve dostlar edinirsen feryat etmek için daha çok sebebin olur, başka bir yere bağlanırsan da. Öyleyse neden yaşıyorsun? Seni bahtsız eden acıları üst üste yığmak için mi?
κἂν ἄλλους πάλιν ἔχῃς συνήθεις καὶ φίλους, ἕξεις πλείονα τοῦ οἰμώζειν αἴτια, κἂν πρὸς ἄλλην χώραν προσπαθῇς. τί οὖν ζῇς; ἵνα λύπας ἄλλας ἐπʼ ἄλλαις περιβάλῃ, διʼ ἃς ἀτυχεῖς;
3.24.83 Sonra buna sevgi mi diyorsun? Ne sevgisi, insan? İyiyse hiçbir kötülüğün sebebi olmaz; kötüyse benim onunla işim yok. Ben kendi iyilerim için doğdum, kötüler için değil.
εἶτά μοι καλεῖς τοῦτο φιλοστοργίαν; ποίαν, ἄνθρωπε, φιλοστοργίαν; εἰ ἀγαθόν ἐστιν, οὐδενὸς κακοῦ αἴτιον γίνεται· εἰ κακόν ἐστιν, οὐδέν μοι καὶ αὐτῇ ἐγὼ πρὸς τὰ ἀγαθὰ τὰ ἐμαυτοῦ πέφυκα, πρὸς κακὰ οὐ πέφυκα.
3.24.84Buna karşı egzersiz nedir? Önce en yüksek ve en asli olanı, daha kapıdayken yapılanı: bir şeye bağlandığında, onu elinden alınamaz şeylerden biri olarak değil, çömlek, cam bardak gibi bir tür olarak düşün ki kırıldığında bunu hatırlayıp sarsılmayasın.
τίς οὖν ἡ πρὸς τοῦτο ἄσκησις; πρῶτον μὲν ἡ ἀνωτάτω καὶ κυριωτάτη καὶ εὐθὺς ὥσπερ ἐν πύλαις, ὅταν τινὶ προσπάσχῃς, οὐδενὶ τῶν ἀναφαιρέτων, ἀλλά τινι τοιούτῳ γένει, οἷόν ἐστι χύτρα, οἷον ὑάλινον ποτήριον, ἵνʼ ὅταν καταγῇ, μεμνημένος [μὴν] μὴ ταραχθῇς.
3.24.85 Burada da öyledir: çocuğunu, kardeşini, dostunu öperken tasavvurunu bütünüyle serbest bırakma, coşkunun istediği kadar ilerlemesine izin verme; geri çek, engelle, tıpkı zafer alayındakilerin arkasında durup insan olduklarını hatırlatanlar gibi.
οὕτως καὶ ἐνθάδʼ, ἐὰν παιδίον σαυτοῦ καταφιλῇς, ἐὰν ἀδελφόν, ἐὰν φίλον, μηδέποτε ἐπιδῷς τὴν φαντασίαν εἰς ἅπαν μηδὲ τὴν διάχυσιν ἐάσῃς προελθεῖν ἐφʼ ὅσον αὐτὴ θέλει, ἀλλʼ ἀντίσπασον, κώλυσον, οἷον οἱ τοῖς θριαμβεύουσιν ἐφεστῶτες ὄπισθεν καὶ ὑπομιμνῄσκοντες, ὅτι ἄνθρωποί εἰσιν.
3.24.86 Sen de kendine şunu hatırlat: sevdiğin ölümlüdür, kendine ait olmayan bir şeyi seviyorsun; sana şimdilik verilmiştir, alınamaz ve sonsuza dek değil; incir gibi, üzüm gibi, yılın belli mevsiminde. Kışın özlersen budalasın.
τοιοῦτόν τι καὶ σὺ ὑπομίμνῃσκε σεαυτόν, ὅτι θνητὸν φιλεῖς, οὐδὲν τῶν σεαυτοῦ φιλεῖς· ἐπὶ τοῦ παρόντος σοι δέδοται, οὐκ ἀναφαίρετον οὐδʼ εἰς ἅπαν, ἀλλʼ ὡς σῦκον, ὡς σταφυλή, τῇ τεταγμένῃ ὥρᾳ τοῦ ἔτους· ἂν δὲ χειμῶνος ἐπιποθῇς, μωρὸς εἶ.
3.24.87 Oğlunu ya da dostunu verilmediği zamanda özlersen, bil ki kışın incir özlüyorsun. Çünkü kış incire göre neyse, bütünden gelen her şart da ortadan kaldırdığı şeylere göre odur.
οὕτως κἂν τὸν υἱὸν ἢ τὸν φίλον τότε ποθῇς, ὅτε οὐ δέδοταί σοι, ἴσθι, ὅτι χειμῶνος σῦκον ἐπιποθεῖς. οἷον γάρ ἐστι χειμὼν πρὸς σῦκον, τοιοῦτόν ἐστι πᾶσα ἡ ἀπὸ τῶν ὅλων περίστασις πρὸς τὰ κατʼ αὐτὴν ἀναιρούμενα.
3.24.88Bir de bir şeye sevindiğin anda kendine zıt tasavvurları getir. Çocuğunu öperken mırıldanarak "Yarın öleceksin" demekte, dostuna "Yarın sen ya da ben gideceğiz, bir daha görüşmeyeceğiz" demekte ne kötülük var?
καὶ λοιπὸν ἐν αὐτοῖς οἷς χαίρεις τινί, τὰς ἐναντίας φαντασίας σαυτῷ πρό[σ]βαλε. τί κακόν ἐστι μεταξὺ καταφιλοῦντα τὸ παιδίον ἐπιψελλίζοντα λέγειν αὔριον ἀποθανῇ, τῷ φίλῳ ὡσαύτως αὔριον ἀποδημήσεις ἢ σὺ ἢ ἐγὼ καὶ οὐκέτι ὀψόμεθα ἀλλήλους;
3.24.89 "Ama bunlar uğursuz sözler." Bazı büyüler de öyledir; ama yararlı olunca aldırmam, yeter ki yararlı olsun. Sen bir kötülüğü belirtenlerden başkasına da uğursuz mu diyorsun?
— ἀλλὰ δύσφημά ἐστι ταῦτα. — καὶ γὰρ τῶν ἐπαοιδῶν ἔνιαι, ἀλλʼ ὅτι ὠφελοῦσιν, οὐκ ἐπιστρέφομαι, μόνον ὠφελείτω. σὺ δὲ δύσφημα καλεῖς ἄλλα ἢ τὰ κακοῦ τινος σημαντικά;
3.24.90 Uğursuz olan korkaklıktır, soysuzluktur, yastır, acıdır, utanmazlıktır; bu adlar uğursuzdur. Gerçi işleri korumak için bunları söylemekten de çekinmemek gerekir.
δύσφημόν ἐστι δειλία, δύσφημον ἀγέννεια, πένθος, λύπη, ἀναισχυντία· ταῦτα τὰ ὀνόματα δύσφημά ἐστιν. καίτοι γε οὐδὲ ταῦτα ὀκνεῖν δεῖ φθέγγεσθαι ὑπὲρ φυλακῆς τῶν πραγμάτων.
3.24.91 Tabii bir şeyi belirten bir ada uğursuz mu diyorsun? Başakların biçilmesine de uğursuz de, çünkü başakların yok oluşunu belirtir; ama dünyanın değil. Yaprak dökmeye, incirin kuru incir, üzümün kuru üzüm olmasına da uğursuz de.
δύσφημον δέ μοι λέγεις ὄνομα φυσικοῦ τινὸς πράγματος σημαντικόν; λέγε δύσφημον εἶναι καὶ τὸ θερισθῆναι τοὺς στάχυας· ἀπώλειαν γὰρ σημαίνει τῶν σταχύων· ἀλλʼ οὐχὶ τοῦ κόσμου. λέγε δύσφημον καὶ τὸ φυλλορροεῖν καὶ τὸ ἰσχάδα γίνεσθαι ἀντὶ σύκου καὶ ἀσταφίδας ἐκ σταφυλῆς.
3.24.92 Bunların hepsi öncekilerin başka şeylere dönüşümüdür; yok oluş değil, belli bir düzen ve yönetimdir. Yola çıkmak budur, küçük bir değişim;
πάντα γὰρ ταῦτα τῶν προτέρων εἰσὶν εἰς ἕτερα μεταβολαί· οὐκ ἀπώλεια, ἀλλὰ τεταγμένη τις οἰκονομία καὶ διοίκησις. τοῦτʼ ἔστιν ἀποδημία, [καὶ] μεταβολὴ μικρά·
3.24.93 ölüm de budur, daha büyük bir değişim: şimdi olandan olmayana değil, şimdi olmayana.
τοῦτο θάνατος, μεταβολὴ μείζων ἐκ τοῦ νῦν ὄντος οὐκ εἰς τὸ μὴ ὄν, ἀλλʼ εἰς τὸ νῦν μὴ ὄν.
3.24.94"Öyleyse artık olmayacak mıyım?" Olmayacaksın; ama dünyanın şimdi ihtiyacı olan başka bir şey olacak. Çünkü sen de istediğinde değil, dünyanın ihtiyacı olduğunda doğdun.
— οὐκέτι οὖν ἔσομαι; — οὐκ ἔσει· ἀλλʼ ἄλλο τι, οὗ νῦν ὁ κόσμος χρείαν ἔχει. καὶ γὰρ σὺ ἐγένου οὐχ ὅτε σὺ ἠθέλησας, ἀλλʼ ὅτε ὁ κόσμος χρείαν ἔσχεν.
3.24.95 Bu yüzden güzel ve iyi insan kim olduğunu, nereden geldiğini, onu kimin yarattığını hatırlayarak yalnız şununla ilgilenir: yerini düzenle ve tanrıya itaatle nasıl dolduracağıyla.
διὰ τοῦτο ὁ καλὸς καὶ ἀγαθὸς μεμνημένος, τίς τʼ ἐστὶ καὶ πόθεν ἐλήλυθεν καὶ ὑπὸ τίνος γέγονεν, πρὸς μόνῳ τούτῳ ἐστίν, πῶς τὴν αὑτοῦ χώραν ἐκπληρώσῃ εὐτάκτως καὶ εὐπειθῶς τῷ θεῷ.
3.24.96 "Hâlâ olmamı istiyor musun? Hür olarak, soylu olarak, senin istediğin gibi olurum; çünkü beni kendi şeylerimde engellenmez yaptın.
ἔτι μʼ εἶναι θέλεις; ὡς ἐλεύθερος, ὡς γενναῖος, ὡς σὺ ἠθέλησας· σὺ γάρ με ἀκώλυτον ἐποίησας ἐν τοῖς ἐμοῖς.
3.24.97 Artık bana ihtiyacın yok mu? Sağ ol. Şimdiye kadar senin için kaldım, başkası için değil; şimdi de sana itaat ederek gidiyorum."
ἀλλʼ οὐκέτι μου χρείαν ἔχεις; καλῶς σοι γένοιτο· καὶ μέχρι νῦν διὰ σὲ ἔμενον, διʼ ἄλλον οὐδένα, καὶ νῦν σοι πειθόμενος ἀπέρχομαι.
3.24.98 "Nasıl gidiyorsun?" "Yine senin istediğin gibi, hür olarak, hizmetkârın olarak, emirlerini ve yasaklarını anlamış olarak.
πῶς ἀπέρχῃ; πάλιν ὡς σὺ ἠθέλησας, ὡς ἐλεύθερος, ὡς ὑπηρέτης σός, ὡς ᾐσθημένος σου τῶν προσταγμάτων καὶ ἀπαγορευμάτων.
3.24.99 Senin şeylerinde kaldığım sürece ne olmamı istiyorsun? Makam sahibi mi sıradan insan mı, senatör mü halktan biri mi, asker mi komutan mı, eğitmen mi ev sahibi mi? Hangi yeri ve görevi verirsen, Sokrates'in dediği gibi, onu bırakmaktansa bin kez ölürüm.
μέχρι δʼ ἂν οὗ διατρίβω ἐν τοῖς σοῖς, τίνα με θέλεις εἶναι; ἄρχοντα ἢ ἰδιώτην, βουλευτὴν ἢ δημότην, στρατιώτην ἢ στρατηγόν, παιδευτὴν ἢ οἰκοδεσπότην; ἣν ἂν χώραν καὶ τάξιν ἐγχειρίσῃς, ὡς λέγει ὁ Σωκράτης, μυριάκις ἀποθανοῦμαι πρότερον ἢ ταύτην ἐγκαταλείψω.
3.24.100 Nerede olmamı istiyorsun? Roma'da mı, Atina'da mı, Thebai'de mi, Gyara'da mı? Yalnız orada beni hatırla.
ποῦ δέ μʼ εἶναι θέλεις; ἐν Ῥώμῃ ἢ ἐν Ἀθήναις ἢ ἐν Θήβαις ἢ ἐν Γυάροις; μόνον ἐκεῖ μου μέμνησο.
3.24.101Beni insanların tabiata uygun yaşayamadığı bir yere gönderirsen, sana itaatsizlik ederek değil, sen bana geri çekilme işaretini vermişsin gibi çıkarım. Seni bırakmıyorum, uzak olsun; ama bana ihtiyacın olmadığını anlıyorum.
ἄν μʼ ἐκεῖ πέμπῃς, ὅπου κατὰ φύσιν διεξαγωγὴ οὐκ ἔστιν ἀνθρώπων, οὐ σοὶ ἀπειθῶν ἔξειμι, ἀλλʼ ὡς σοῦ μοι σημαίνοντος τὸ ἀνακλητικόν· οὐκ ἀπολείπω σε· μὴ γένοιτο· ἀλλʼ αἰσθάνομαι, ὅτι μου χρείαν οὐκ ἔχεις.
3.24.102 Tabiata uygun yaşam verilirse, bulunduğum yerden başka yer, beraber olduklarımdan başka insan aramam."
ἂν δὲ διδῶται κατὰ φύσιν διεξαγωγή, οὐ ζητήσω ἄλλον τόπον ἢ ἐν ᾧ εἰμὶ ἢ ἄλλους ἀνθρώπους ἢ μεθʼ ὧν εἰμί.
3.24.103Bunlar gece gündüz el altında olsun; bunları yaz, bunları oku; bunlar hakkında konuş, kendi kendine ve başkasıyla: "Bana bu konuda yardım edebilir misin?" Sonra bir başkasına git, yine bir başkasına.
ταῦτα νυκτός, ταῦτα ἡμέρας πρόχειρα ἔστω· ταῦτα γράφειν, ταῦτα ἀναγιγνώσκειν· περὶ τούτων τοὺς λόγους ποιεῖσθαι, αὐτὸν πρὸς αὑτόν, πρὸς ἕτερον μή τι ἔχεις μοι πρὸς τοῦτο βοηθῆσαι; καὶ πάλιν ἄλλῳ προσελθεῖν καὶ ἄλλῳ.
3.24.104 Sonra istenmeyen denen şeylerden biri olursa, seni ilk şu rahatlatır: beklenmedik değildi.
εἶτα ἄν τι γένηται τῶν λεγομένων ἀβουλήτων, εὐθὺς ἐκεῖνο πρῶτον ἐπικουφίσει σε, ὅτι οὐκ ἀπροσδόκητον.
3.24.105 Çünkü her konuda "Ölümlü doğurduğumu biliyordum" diyebilmek büyük şeydir. Şöyle de dersin: "Ölümlü olduğumu biliyordum, yola çıkabileceğimi biliyordum, sürülebileceğimi biliyordum,
μέγα γὰρ ἐπὶ πάντων τὸ ᾔδειν θνητὸν γεγεννηκώς. οὕτως γὰρ ἐρεῖς καὶ ὅτι ᾔδειν θνητὸς ὤν, ᾔδειν ἀποδημητικὸς ὤν, ᾔδειν ἔκβλητος ὤν,
3.24.106 zindana atılabileceğimi biliyordum." Sonra kendine dönüp olanın hangi alandan geldiğini ararsan hemen hatırlarsın: prohairesise bağlı olmayanların, benim olmayanların alanından. "Öyleyse bunun benimle ne ilgisi var?" Sonra en önemlisi: "Bunu kim gönderdi?"
ᾔδειν εἰς φυλακὴν ἀπότακτος ὤν. εἶτʼ ἂν ἐπιστρέφῃς κατὰ σαυτὸν καὶ ζητήσῃς τὴν χώραν, ἐξ ἧς ἐστι τὸ συμβεβηκός, εὐθὺς ἀναμνησθήσῃ, ὅτι ἐκ τῆς τῶν ἀπροαιρέτων, τῶν οὐκ ἐμῶν· τί οὖν πρὸς [σ]ἐμέ; εἶτα τὸ κυριώτατον τίς δʼ αὐτὸ καὶ ἐπιπέπομφεν;
3.24.107 Önder, komutan, şehir, şehrin kanunu. "Öyleyse ver; çünkü her şeyde hep kanuna itaat etmeliyim."
ὁ ἡγεμὼν ἢ ὁ στρατηγός, ἡ πόλις, ὁ τῆς πόλεως νόμος. δὸς οὖν αὐτό· δεῖ γάρ με ἀ[ι]εὶ τῷ νόμῳ πείθεσθαι ἐν παντί.
3.24.108Sonra tasavvur seni ısırdığında (çünkü bu sana bağlı değil), logos'la karşı koy, onu alt et, güçlenmesine, istediğini istediği gibi kurarak ileri gitmesine izin verme.
εἶθʼ ὅταν σε ἡ φαντασία δάκνῃ (τοῦτο γὰρ οὐκ ἐπὶ σοί), ἀναμάχου τῷ λόγῳ, καταγωνίζου αὐτήν, μὴ ἐάσῃς ἐνισχύειν μηδὲ προάγειν ἐπὶ τὰ ἑξῆς ἀναπλάσσουσαν ὅσα θέλει καὶ ὡς θέλει.
3.24.109 Gyara'daysan Roma'daki hayatı, orada yaşarken ne keyifler olduğunu, dönersen ne keyifler olacağını kurma; Gyara'da yaşayan nasıl yaşamalıysa, Gyara'da güçlü yaşamaya yönel. Roma'daysan Atina'daki hayatı kurma, yalnızca bulunduğun yerdekini çalış.
ἂν ἐν Γυάροις ᾖς, μὴ ἀνάπλασσε τὴν ἐν Ῥώμῃ διατριβὴν καὶ ὅσαι διαχύσεις ἦσαν ἐκεῖ διάγοντι, ὅσαι γένοιντʼ ἂν ἐπανελθόντι· ἀλλʼ ἐκεῖ τέτασο, ὅπως δεῖ τὸν ἐν Γυάροις διάγοντα, ἐν Γυάροις ἐρρωμένως διάγειν. κἂν ἐν Ῥώμῃ ᾖς, μὴ ἀνάπλασσε τὴν ἐν Ἀθήναις διατριβήν, ἀλλὰ περὶ μόνης τῆς ἐκεῖ μελέτα.
3.24.110 Sonra bütün öteki keyiflerin yerine şunu koy: tanrıya itaat ettiğinin, güzel ve iyi insanın işlerini sözle değil fiille yerine getirdiğinin bilincinden gelen keyfi.
εἶτʼ ἀντὶ τῶν ἄλλων ἁπασῶν διαχύσεων ἐκείνην ἀντείσαγε, τὴν ἀπὸ τοῦ παρακολουθεῖν, ὅτι πείθῃ τῷ θεῷ, ὅτι οὐ λόγῳ, ἀλλʼ ἔργῳ τὰ τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ ἐκτελεῖς.
3.24.111Çünkü insanın kendine şunu diyebilmesi ne güzeldir: "Başkalarının okullarda büyük büyük söylediği, kulağa aykırı gelen şeyleri ben şimdi yerine getiriyorum; onlar oturup benim aretēlerimi yorumluyor, beni araştırıyor, beni övüyor.
οἷον γάρ ἐστιν αὐτὸν αὑτῷ δύνασθαι εἰπεῖν νῦν ἃ οἱ ἄλλοι ἐν ταῖς σχολαῖς σεμνολογοῦσιν καὶ παραδοξολογεῖν δοκοῦσι, ταῦτα ἐγὼ ἐπιτελῶ· κἀκεῖνοι καθήμενοι τὰς ἐμὰς ἀρετὰς ἐξηγοῦνται καὶ περὶ ἐμοῦ ζητοῦσιν καὶ ἐμὲ ὑμνοῦσιν·
3.24.112 Zeus da bunun ispatını kendimden almamı istedi; kendisi de istediği gibi bir askeri, istediği gibi bir vatandaşı olup olmadığını bilmek, beni öteki insanlara prohairesis dışı şeylerin tanığı olarak çıkarmak istedi: 'Bakın, boşuna korkuyorsunuz, arzuladıklarınızı nafile arzuluyorsunuz. İyileri dışarıda aramayın, kendinizde arayın; yoksa bulamazsınız.'
καὶ τούτου με ὁ Ζεὺς αὐτὸν παρʼ ἐμαυτοῦ λαβεῖν ἀπόδειξιν ἠθέλησεν καὶ αὐτὸς δὲ γνῶναι, εἰ ἔχει στρατιώτην οἷον δεῖ, πολίτην οἷον δεῖ, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις προάγειν με μάρτυρα τῶν ἀπροαιρέτων. ἴδετε, ὅτι εἰκῇ φοβεῖσθε, μάτην ἐπιθυμεῖτε ὧν ἐπιθυμεῖτε. τὰ ἀγαθὰ ἔξω μὴ ζητεῖτε, ἐν ἑαυτοῖς ζητεῖτε· εἰ δὲ μή, οὐχ εὑρήσετε.
3.24.113 Bunun için beni kâh buraya getirir, kâh oraya gönderir; insanlara yoksul, makamsız, hasta gösterir; Gyara'ya yollar, zindana sokar. Nefret ettiği için değil, uzak olsun; kim en iyi hizmetkârından nefret eder? İhmal ettiği için de değil, en küçük şeyi bile ihmal etmeyen o; beni çalıştırmak ve başkalarına karşı tanık olarak kullanmak için.
ἐπὶ τούτοις με νῦν μὲν ἐνταῦθα ἄγει, νῦν δʼ ἐκεῖ πέμπει, πένητα δείκνυσι τοῖς ἀνθρώποις, δίχα ἀρχῆς, νοσοῦντα· εἰς Γύαρα ἀποστέλλει, εἰς δεσμωτήριον εἰσάγει. οὐ μισῶν· μὴ γένοιτο· τίς δὲ μισεῖ τὸν ἄριστον τῶν ὑπηρετῶν τῶν ἑαυτοῦ; οὐδʼ ἀμελῶν, ὅς γε οὐδὲ τῶν μικροτάτων τινὸς ἀμελεῖ, ἀλλὰ γυμνάζων καὶ μάρτυρι πρὸς τοὺς ἄλλους χρώμενος.
3.24.114 Böyle bir hizmete atanmışken hâlâ nerede olduğumu, kimlerle olduğumu, hakkımda ne dediklerini mi düşüneceğim? Bütünüyle tanrıya, onun buyruklarına ve emirlerine yönelmiş değil miyim?"
εἰς τοιαύτην ὑπηρεσίαν κατατεταγμένος ἔτι φροντίζω, ποῦ εἰμι ἢ μετὰ τίνων ἢ τί περὶ ἐμοῦ λέγουσιν; οὐχὶ δʼ ὅλος πρὸς τὸν θεὸν τέταμαι καὶ τὰς ἐκείνου ἐντολὰς καὶ τὰ προστάγματα;
3.24.115Bunları hep elinde tutar, kendi kendine ovup el altında bulundurursan hiç teselli edene, güç verene ihtiyaç duymazsın.
ταῦτα ἔχων ἀεὶ ἐν χερσὶ καὶ τρίβων αὐτὸς παρὰ σαυτῷ καὶ πρόχειρα ποιῶν οὐδέποτε δεήσῃ τοῦ παραμυθουμένου, τοῦ ἐπιρρωννύντος.
3.24.116 Çünkü utanç verici olan yiyecek bir şeyi olmamak değil, korkusuzluğa ve acısızlığa yetecek logos'a sahip olmamaktır.
καὶ γὰρ αἰσχρὸν οὐ τὸ φαγεῖν μὴ ἔχειν, ἀλλὰ τὸ λόγον μὴ ἔχειν ἀρκοῦντα πρὸς ἀφοβίαν, πρὸς ἀλυπίαν.
3.24.117 Bir kere acısızlığı ve korkusuzluğu edindin mi, senin için hâlâ tiran, muhafız ya da Caesar'ın adamları kalır mı? Zeus'tan böylesine büyük bir makam almış olan seni bir subaylık ataması ya da Capitolium'da augur göreviyle kurban kesenler ısırır mı?
ἂν δʼ ἅπαξ περιποιήσῃ τὸ ἄλυπον καὶ ἄφοβον, ἔτι σοι τύραννος ἔσται τις ἢ δορυφόρος ἢ Καισαριανοὶ ἢ ὀρδινατίων δήξεταί σε ἢ οἱ ἐπιθύοντες ἐν τῷ Καπιτωλίῳ ἐπὶ τοῖς ὀπτικίοις τὸν τηλικαύτην ἀρχὴν παρὰ τοῦ Διὸς εἰληφότα;
3.24.118 Yalnız onunla gösteriş yapma, övünme, fiille göster; kimse farkına varmasa bile sağlıklı ve mesut olmakla yetin.
μόνον μὴ πόμπευε αὐτὴν μηδʼ ἀλαζονεύου ἐπʼ αὐτῇ, ἀλλʼ ἔργῳ δείκνυε· κἂν μηδεὶς αἰσθάνηται, ἀρκοῦ αὐτὸς ὑγιαίνων καὶ εὐδαιμονῶν.
3.25.125. Bölüm: Önlerine Koyduklarından Vazgeçenlere
Başlarken önüne koyduklarından nelere hâkim olduğuna, nelere olmadığına bak; bazılarını hatırlayınca nasıl sevindiğine, bazılarına nasıl kızdığına bak; mümkünse kayıp gittiklerini de yeniden kazan.
σκέψαι, ὧν προέθου ἀρχόμενος, τίνων μὲν ἐκράτησας, τίνων δʼ οὔ, καὶ πῶς ἐφʼ οἷς μὲν εὐφραίνῃ ἀναμιμνῃσκόμενος, ἐφʼ οἷς δʼ ἄχθῃ, καὶ εἰ δυνατόν, ἀνάλαβε κἀκεῖνα ὧν ἀπώλισθες.
3.25.2 Çünkü en büyük yarışmada yarışanlar çekinmemeli, darbe de almalıdır.
οὐ γὰρ ἀποκνητέον τὸν ἀγῶνα τὸν μέγιστον ἀγωνιζομένοις, ἀλλὰ καὶ πληγὰς ληπτέον·
3.25.3 Yarışma güreş ve pankration için değildir; onda kazansa da kazanmasa da insan çok değerli de az değerli de olabilir, Zeus hakkı için çok bahtlı da pek mutsuz da olabilir; yarışma doğrudan iyi talih ve saadet içindir.
οὐ γὰρ ὑπὲρ πάλης καὶ παγκρατίου ὁ ἀγὼν πρόκειται, οὗ καὶ τυχόντι καὶ μὴ τυχόντι ἔξεστιν μὲν πλείστου ἀξίῳ, ἔξεστι δὲ ὀλίγου εἶναι καὶ νὴ Δία ἔξεστιν μὲν εὐτυχεστάτῳ, ἔξεστι δὲ κακοδαιμονεστάτῳ εἶναι, ἀλλʼ ὑπὲρ αὐτῆς εὐτυχίας καὶ εὐδαιμονίας.
3.25.4Peki ne olur? Burada pes etsek bile yeniden yarışmayı kimse engellemez, başka bir Olimpia gelsin diye dört yıl beklemek de gerekmez; kendini toplayıp aynı hevesi getiren hemen yarışabilir. Yine pes edersen yine yarışabilirsin; bir kez kazanırsan hiç pes etmemiş gibi olursun.
τί οὖν; οὐδʼ ἂν ἀπαυδήσωμεν ἐνταῦθα, κωλύει τις πάλιν ἀγωνίζεσθαι οὐδὲ δεῖ περιμεῖναι τετραετίαν ἄλλην, ἵνʼ ἔλθῃ ἄλλα Ὀλύμπια, ἀλλʼ εὐθὺς ἀναλαβόντι καὶ ἀνακτησαμένῳ ἑαυτὸν καὶ τὴν αὐτὴν εἰσφέροντι προθυμίαν ἔξεστιν ἀγωνίζεσθαι· κἂν πάλιν ἀπείπῃς, πάλιν ἔξεστιν, κἂν ἅπαξ νικήσῃς, ὅμοιος εἶ τῷ μηδέποτε ἀπειπόντι.
3.25.5 Yalnız aynı alışkanlıkla bunu zevkle yapmaya başlama; yoksa kötü bir atlet gibi yenile yenile bütün yarışma çevresini dolaşırsın, kaçan bıldırcınlar gibi.
μόνον μὴ ὑπὸ ἔθους τοῦ αὐτοῦ ἡδέως αὐτὸ ἄρξῃ ποιεῖν· καὶ λοιπὸν ὡς κακὸς ἀθλητὴς περιέρχῃ νικώμενος τὴν περίοδον ὅμοιος τοῖς ἀποφυγοῦσιν ὄρτυξιν.
3.25.6"Güzel bir kızcağızın tasavvuru beni yeniyor. Ne olmuş? Geçen gün de yenilmedim mi?" "Birini yermek geçiyor içimden. Geçen gün de yermedim mi?"
ἡττᾷ με φαντασία παιδισκαρίου καλοῦ. τί γάρ; πρῴην οὐχ ἡττήθην; προθυμία μοι γίνεται ψέξαι τινά. πρῴην γὰρ οὐκ ἔψεξα;
3.25.7 Bize zarar görmeden çıkmış gibi konuşuyorsun; sanki yıkanmasını yasaklayan hekime biri "Geçen gün de yıkanmadım mı?" diyor. Hekim ona "Peki yıkanınca ne oldu? Ateşin çıkmadı mı, başın ağrımadı mı?" diyebilir.
οὕτως ἡμῖν λαλεῖς ὡς ἀζήμιος ἐξεληλυθώς, οἱονεί τις τῷ ἰατρῷ κωλύοντι λούσασθαι λέγοι πρῴην γὰρ οὐκ ἐλουσάμην; ἂν οὖν ὁ ἰατρὸς αὐτῷ ἔχῃ λέγειν ἄγε, λουσάμενος οὖν τί ἔπαθες; οὐκ ἐπύρεξας; οὐκ ἐκεφαλάλγησας;
3.25.8 Sen de geçen gün birini yererken kötü niyetlinin işini, gevezenin işini yapmadın mı? Bu melekeyi kendisine uygun işlerle besleyip büyütmedin mi? Kızcağıza yenilip zararsız mı çıktın? Öyleyse neden geçen günden söz ediyorsun?
καὶ σὺ ψέξας πρῴην τινὰ οὐ κακοήθους ἔργον ἔπραξας; οὐ φλυάρου; οὐκ ἔθρεψάς σου τὴν ἕξιν ταύτην παραβάλλων αὐτῇ τὰ οἰκεῖα ἔργα; ἡττηθεὶς δὲ τοῦ παιδισκαρίου ἀπῆλθες ἀζήμιος; τί οὖν τὰ πρῴην λέγεις;
3.25.9Bence köleler dayağı nasıl hatırlarsa insan da bunları öyle hatırlayıp aynı hatalardan uzak durmalıydı.
ἔδει δʼ οἶμαι μεμνημένον, ὡς οἱ δοῦλοι τῶν πληγῶν, ἀπέχεσθαι τῶν αὐτῶν ἁμαρτημάτων.
3.25.10 Ama aynı değil: orada acı hatırlatır; hatalarda ne acı var, ne ceza? Kötü fiilden kaçmaya ne zaman alıştın ki?
ἀλλʼ οὐχ ὅμοιον· ἐνταῦθα μὲν γὰρ ὁ πόνος τὴν μνήμην ποιεῖ, ἐπὶ δὲ τῶν ἁμαρτημάτων ποῖος πόνος, ποία ζημία; πότε γὰρ εἰθίσθης φεύγειν τὸ κακῶς ἐνεργῆσαι;
3.26.126. Bölüm: Darlıktan Korkanlara
Kaçak kölelerden daha korkak ve soysuz olmaktan utanmıyor musun? Onlar efendilerini bırakıp kaçarken hangi tarlalara, hangi hizmetçilere güvenirler? İlk günler için biraz bir şey aşırırlar, sonra karada ya da denizde, beslenmek için bir yoldan ötekine kurnazlıkla geçerek sürüklenip giderler.
οὐκ αἰσχύνῃ δειλότερος ὢν καὶ ἀγεννέστερος τῶν δραπετῶν; πῶς ἐκεῖνοι φεύγοντες ἀπολείπουσι τοὺς δεσπότας, ποίοις ἀγροῖς πεποιθότες, ποίοις οἰκέταις; οὐχὶ δʼ ὀλίγον ὅσον πρὸς τὰς πρώτας ἡμέρας ὑφελόμενοι εἶθʼ ὕστερον διὰ γῆς ἢ καὶ θαλάττης φέρονται ἄλλην ἐξ ἄλλης ἀφορμὴν πρὸς τὸ διατρέφεσθαι φιλοτεχνοῦντες;
3.26.2 Hangi kaçak köle açlıktan öldü? Sen ise gereklilerin eksik kalacak diye titriyor, geceleri uyuyamıyorsun.
καὶ τίς πώποτε δραπέτης λιμῷ ἀπέθανεν; σὺ δὲ τρέμεις, μή σοι λείπῃ τὰ ἀναγκαῖα, καὶ τὰς νύκτας ἀγρυπνεῖς.
3.26.3 Zavallı, bu kadar kör müsün, gereklilerin yokluğunun yolunun nereye gittiğini görmüyor musun? Nereye gider? Sıtmanın, üstüne düşen taşın götürdüğü yere: ölüme. Bunu sen kendin arkadaşlarına sık sık söylemedin mi, böyle çok şey okumadın mı, yazmadın mı? Ölüm konusunda ölçülü olduğunla kaç kez övündün?
ταλαίπωρε, οὕτως τυφλὸς εἶ καὶ τὴν ὁδὸν οὐχ ὁρᾷς, ὅποι φέρει ἡ τῶν ἀναγκαίων ἔνδεια; ποῦ γὰρ φέρει; ὅπου καὶ ὁ πυρετός, ὅπου καὶ λίθος ἐπιπεσών, εἰς θάνατον. τοῦτο[ν] οὖν οὐ πολλάκις σὺ αὐτὸς εἶπες πρὸς τοὺς ἑταίρους, πολλὰ δʼ ἀνέγνως τοιαῦτα, πολλὰ δʼ ἔγραφες; ποσάκις δʼ ἠλαζονεύσω, ὅτι πρός γε τὸ ἀποθανεῖν μετρίως ἔχεις;
3.26.4"Evet, ama benimkiler de aç kalacak." Ne olmuş? Onların açlığı başka bir yere mi götürür? İniş aynı değil mi?
— ναί· ἀλλὰ καὶ οἱ ἐμοὶ πεινήσουσιν. — τί οὖν; μή τι καὶ ὁ ἐκείνων λιμὸς ἀλλαχοῦ που φέρει; οὐχὶ καὶ ἡ αὐτή που κάθοδος;
3.26.5 Aşağıdakiler aynı değil mi? Öyleyse bütün darlık ve yoksulluk karşısında cesaretle oraya bakmak istemez misin: en zenginlerin, en büyük makamlarda bulunanların, kralların ve tiranların da ineceği yere; sen belki aç, onlar hazımsızlıktan ve sarhoşluktan patlamış olarak.
τὰ κάτω τὰ αὐτά; οὐ θέλεις οὖν ἐκεῖ βλέπειν θαρρῶν πρὸς πᾶσαν ἀπορίαν καὶ ἔνδειαν, ὅπου καὶ τοὺς πλουσιωτάτους καὶ τὰς ἀρχὰς τὰς μεγίστας ἄρξαντας καὶ αὐτοὺς τοὺς βασιλεῖς καὶ τυράννους δεῖ κατελθεῖν, καὶ σὲ πεινῶντα, ἂν οὕτως τύχῃ, ἐκείνους δὲ διαρραγέντας ὑπὸ ἀπεψιῶν καὶ μέθης;
3.26.6 Yaşlı olmayan bir dilenciyi kolay kolay gördün mü? Hangisi çok yaşlı değil ki? Geceleri gündüzleri üşüyerek, yere serilerek, ancak gerekeni yiyerek neredeyse ölemez hale gelirler.
τίνα πώποτʼ ἐπαίτην ῥᾳδίως εἶδες μὴ γέροντα; τίνα δʼ οὐκ ἐσχατόγηρων; ἀλλὰ ῥιγῶντες τὰς νύκτας καὶ τὰς ἡμέρας καὶ χαμαὶ ἐρριμμένοι καὶ ὅσον αὐτὸ τὸ ἀναγκαῖον σιτούμενοι ἐγγὺς ἥκουσιν τῷ μηδʼ ἀποθανεῖν δύνασθαι,
3.26.7 Sen ise eli ayağı tam bir insan açlıktan bu kadar mı korkuyorsun? Su çekemez misin, yazamaz mısın, lalalık yapamaz mısın, başkasının kapısını bekleyemez misin? "Ama bu zorunluluğa düşmek utanç verici." Öyleyse önce utanç verici şeylerin ne olduğunu öğren, sonra bize kendine filozof de. Şimdilik başkası dese de katlanma.
σὺ δʼ ὁλόκληρος ἄνθρωπος χεῖρας ἔχων καὶ πόδας περὶ λιμοῦ δέδοικας οὕτως; οὐκ ἀντλεῖν δύνασθαι, οὐ γράφειν, οὐ παιδαγωγεῖν, οὐ θύραν ἀλλοτρίαν φυλάττειν; — ἀλλʼ αἰσχρὸν εἰς ταύτην ἐλθεῖν τὴν ἀνάγκην. — μάθε οὖν πρῶτον, τίνα τὰ αἰσχρά ἐστιν, καὶ οὕτως ἡμῖν λέγε σαυτὸν φιλόσοφον. τὸ νῦν δὲ μηδʼ ἂν ἄλλος τις εἴπῃ σε, ἀνέχου.
3.26.8Senin işin olmayan, sebebi olmadığın, başına başka yoldan gelmiş bir şey, baş ağrısı gibi, sıtma gibi, senin için utanç verici mi? Ana baban yoksul idiyse, ya da zengin olup başkalarını mirasçı bıraktıysa, sağken hiç yardım etmiyorlarsa, bu senin için utanç mı?
αἰσχρόν ἐστί σοι τὸ μὴ σὸν ἔργον, οὗ σὺ αἴτιος οὐκ εἶ, ὃ ἄλλως ἀπήντησέν σοι, ὡς κεφαλαλγία, ὡς πυρετός; εἴ σου οἱ γονεῖς πένητες ἦσαν ἢ πλούσιοι μὲν ἦσαν, ἄλλους δὲ κληρονόμους ἀπέλιπον καὶ ζῶντες οὐκ ἐπαρκοῦσιν οὐδέν, σοὶ ταῦτα αἰσχρά ἐστιν;
3.26.9 Filozofların yanında bunu mu öğrendin? Utanç verici olanın yerilebilir, yerilebilir olanın yerilmeyi hak eden şey olduğunu hiç duymadın mı? Kendi işi olmayan, kendisinin yapmadığı bir şey için kim yerilir?
ταῦτα ἐμάνθανες παρὰ τοῖς φιλοσόφοις; οὐδέποτε ἤκουσας, ὅτι τὸ αἰσχρὸν ψεκτόν ἐστιν, τὸ δὲ ψεκτὸν ἄξιόν ἐστι τοῦ ψέγεσθαι; τίνα ἐπὶ τῷ μὴ αὑτοῦ ἔργῳ, ὃ αὐτὸς οὐκ ἐποίησεν;
3.26.10 Babanı böyle sen mi yaptın? Onu düzeltmek senin elinde mi? Bu sana verilmiş mi? Ne yani, verilmeyeni mi istemelisin, elde edemeyince de utanmalı mısın?
σὺ οὖν ἐποίησας τοῦτο, τὸν πατέρα τοιοῦτον; ἢ ἔξεστίν σοι ἐπανορθῶσαι αὐτόν; δίδοταί σοι τοῦτο; τί οὖν; δεῖ σε θέλειν τὰ μὴ διδόμενα ἢ μὴ τυγχάνοντα αὐτῶν αἰσχύνεσθαι;
3.26.11 Felsefe yaparken de başkalarına bakmaya, kendinden hiçbir şey ummamaya mı alıştın?
οὕτως δὲ καὶ εἰθίζου φιλοσοφῶν ἀφορᾶν εἰς ἄλλους καὶ μηδὲν αὐτὸς ἐλπίζειν ἐκ σεαυτοῦ;
3.26.12Öyleyse feryat et, inle, yarın yiyeceğin olmayacak diye korkarak ye; kölecikler için titre: bir şey çalmasın, kaçmasın, ölmesin.
τοιγαροῦν οἴμωζε καὶ στένε καὶ ἔσθιε δεδοικώς, μὴ οὐ σχῇς τροφὰς αὔριον· περὶ τῶν δουλαρίων τρέμε, μὴ κλέψῃ τι, μὴ φύγῃ, μὴ ἀποθάνῃ.
3.26.13 Sen böyle yaşa, hiç bırakma; felsefeye yalnızca adıyla geldin, teorilerini de elinden geldiğince utandırdın, onları alanlara işe yaramaz ve yararsız gösterdin. Sağlamlığı, dinginliği, sarsılmazlığı hiç istemedin; bunun için kimseye hizmet etmedin, kıyaslar için çoklarına ettin. Bu tasavvurlardan hiçbirini kendi başına sınamadın: "Katlanabilir miyim, katlanamaz mıyım? Bana kalan ne?"
οὕτως σὺ ζῆθι καὶ μὴ παύσῃ μηδέποτε, ὅστις ὀνόματι μόνον πρὸς φιλοσοφίαν προσῆλθες καὶ τὰ θεωρήματα αὐτῆς ὅσον ἐπὶ σοὶ κατῄσχυνας ἄχρηστα ἐπιδείξας καὶ ἀνωφελῆ τοῖς ἀναλαμβάνουσιν· οὐδέποτε δʼ εὐσταθείας ὠρέχθης, ἀταραξίας, ἀπαθείας· οὐδένα τούτου ἕνεκα ἐθεράπευσας, συλλογισμῶν δʼ ἕνεκα πολλούς· οὐδέποτε τούτων τινὰ τῶν φαντασιῶν διεβασάνισας αὐτὸς ἐπὶ σεαυτοῦ δύναμαι φέρειν ἢ οὐ δύναμαι; τί μοι τὸ λοιπόν ἐστιν;,
3.26.14 Tersine, her şeyin yolunda ve güvendeymiş gibi en son alanla, değişmezlik alanıyla uğraştın. Neyi değişmez yapmak için? Korkaklığı, soysuzluğu, zenginlere hayranlığı, gerçekleşmeyen isteği, boşa çıkan kaçınmayı. Bunların güvenliği için kaygılandın.
ἀλλʼ ὡς πάντων ἐχόντων σοι καλῶς καὶ ἀσφαλῶς περὶ τὸν τελευταῖον κατεγίνου τόπον, τὸν τῆς ἀμεταπτωσίας, ἵνʼ ἀμετάπτωτα σχῇς τίνα; τὴν δειλίαν, τὴν ἀγέννειαν, τὸν θαυμασμὸν τῶν πλουσίων, τὴν ἀτελῆ ὄρεξιν, τὴν ἀποτευκτικὴν ἔκκλισιν· περὶ τῆς τούτων ἀσφαλείας ἐφρόντιζες.
3.26.15Önce logos'tan bir şey edinip sonra onun güvenliğini sağlaman gerekmez miydi? Hiçbir duvarı olmadan çevresine parmaklık ören kimseyi gördün mü? Hangi kapıcı hiçbir kapının başına konur?
οὐκ ἔδει προσκτήσασθαι πρῶτον ἐκ τοῦ λόγου, εἶτα τούτῳ περιποιεῖν τὴν ἀσφάλειαν; καὶ τίνα πώποτʼ εἶδες τριγχὸν περιοικοδομοῦντα μηδενὶ τειχίον περιβαλλόμενον αὐτὸ αὐτοῦ; ποῖος δὲ θυρωρὸς καθίσταται ἐπὶ οὐδεμιᾷ θύρᾳ;
3.26.16 Sen ispat yapabilmeyi çalışıyorsun: neyin ispatını? Sofizmlerle sarsılmamayı çalışıyorsun: neyden sarsılmamayı?
ἀλλὰ σὺ μελετᾷς ἀποδεικνύειν δύνασθαι· τίνα; μελετᾷς μὴ ἀποσαλεύεσθαι διὰ σοφισμάτων· ἀπὸ τίνων;
3.26.17 Önce neyi koruduğunu, neyi ölçtüğünü, neyi tarttığını göster; sonra teraziyi ya da kileyi göster.
δεῖξόν μοι πρῶτον, τί τηρεῖς, τί μετρεῖς ἢ τί ἱστάνεις· εἶθʼ οὕτως ἐπιδείκνυε τὸν ζυγὸν ἢ τὸν μέδιμνον.
3.26.18 Külü daha ne kadar ölçeceksin? İnsanları mesut kılan, işlerini istedikleri gibi yürüten, kimseye sitem etmemeyi, kimseyi suçlamamayı, bütünün yönetimine itaat etmeyi sağlayan şeyleri ispat etmen gerekmez mi? Bunları göster bana.
ἢ μέχρι τίνος μετρήσεις τὴν σποδόν; οὐ ταῦτά σε ἀποδεικνύειν δεῖ, ἃ ποιεῖ τοὺς ἀνθρώπους εὐδαίμονας, ἃ ποιεῖ προχωρεῖν αὐτοῖς τὰ πράγματα ὡς θέλουσιν, διʼ ἃ οὐ δεῖ μέμφεσθαι οὐδενί, ἐγκαλεῖν οὐδενί, πείθεσθαι τῇ διοικήσει τῶν ὅλων; ταῦτά μοι δείκνυε.
3.26.19 "İşte gösteriyorum" diyor, "sana kıyasları çözeyim." Bu ölçü aletidir, köle; ölçülen değil.
ἰδοὺ δεικνύω, φησίν, ἀναλύσω σοι συλλογισμούς. τοῦτο τὸ μετροῦν ἐστιν, ἀνδράποδον· τὸ μετρούμενον δʼ οὐκ ἔστιν.
3.26.20Bu yüzden şimdi ihmal ettiklerinin cezasını çekiyorsun: titriyorsun, uyuyamıyorsun, herkese danışıyorsun; kararların herkese hoş gelmeyecekse kötü karar verdiğini sanıyorsun.
διὰ ταῦτα νῦν τίνεις δίκας ὧν ἠμέλησας [φιλοσοφίας]· τρέμεις, ἀγρυπνεῖς, μετὰ πάντων βουλεύῃ· κἂν μὴ πᾶσιν ἀρέσκειν μέλλῃ τὰ βουλεύματα, κακῶς οἴει βεβουλεῦσθαι.
3.26.21 Sonra açlıktan korktuğunu sanıyorsun. Hayır, açlıktan korkmuyorsun; aşçın olmayacak, ayrı bir alışverişçin, ayrı bir ayakkabı giydirenin, ayrı bir elbise giydirenin, ayrı ovucuların, ayrı peşinden gelenlerin olmayacak diye korkuyorsun;
εἶτα φοβῇ λιμόν, ὡς δοκεῖς. σὺ δʼ οὐ λιμὸν φοβῇ, ἀλλὰ δέδοικας μὴ οὐ σχῇς μάγειρον, μὴ οὐ σχῇς ἄλλον ὀψωνητήν, ἄλλον τὸν ὑποδήσοντα, ἄλλον τὸν ἐνδύσοντα, ἄλλους τοὺς τρίψοντας, ἄλλους τοὺς ἀκολουθήσοντας,
3.26.22 hamamda soyunup çarmıha gerilmişler gibi uzanasın, o yandan bu yandan ovulasın, sonra masör başına dikilip "Öbür yana dön, böğrünü ver, başını tut, omzunu yanaştır" desin; sonra hamamdan eve gelip "Kimse yemek getirmiyor mu?" diye bağırasın,
ἵνʼ ἐν τῷ βαλανείῳ ἐκδυσάμενος καὶ ἐκτείνας σεαυτὸν ὡς οἱ ἐσταυρωμένοι τρίβῃ ἔνθεν καὶ ἔνθεν, εἶθʼ ὁ ἀλείπτης ἐπιστὰς λέγῃ μετάβηθι, δὸς πλευρόν, κεφαλὴν αὐτοῦ λάβε, παράθες τὸν ὦμον, εἶτʼ ἐλθὼν ἐκ τοῦ βαλανείου εἰς οἶκον κραυγάσῃς οὐδεὶς φέρει φαγεῖν;
3.26.23 sonra "Sofraları kaldırın, silin." Korktuğun bu: hasta hayatı yaşayamamak. Yoksa sağlıklıların hayatını öğren: kölelerin nasıl yaşadığını, işçilerin nasıl yaşadığını, gerçekten felsefe yapanların nasıl yaşadığını; Sokrates'in, hem de karısı ve çocuklarıyla, nasıl yaşadığını; Diogenes'in nasıl, Kleanthes'in okula giderken su çekerek nasıl yaşadığını.
, εἶτʼ ἆρον τὰς τραπέζας, σπόγγισον. τοῦτο φοβῇ, μὴ οὐ δύνῃ ζῆν ἀρρώστου βίον, ἐπεί τοι τὸν τῶν ὑγιαινόντων μάθε, πῶς οἱ δοῦλοι ζῶσιν, πῶς οἱ ἐργάται, πῶς οἱ γνησίως φιλοσοφοῦντες, πῶς Σωκράτης ἔζησεν, ἐκεῖνος μὲν καὶ μετὰ γυναικὸς καὶ παίδων, πῶς Διογένης, πῶς Κλεάνθης ἅμα σχολάζων καὶ ἀντλῶν.
3.26.24 Bunlara sahip olmak istersen her yerde sahip olursun, güvenle yaşarsın. Neye güvenerek? Güvenilebilecek tek şeye: güvenilir olana, engellenemeyene, elinden alınamayana, yani kendi prohairesisine.
ταῦτα ἂν θέλῃς ἔχειν, ἕξεις πανταχοῦ καὶ ζήσεις θαρρῶν. τίνι; ᾧ μόνῳ θαρρεῖν ἐνδέχεται, τῷ πιστῷ, τῷ ἀκωλύτῳ, τῷ ἀναφαιρέτῳ, τοῦτʼ ἔστι τῇ προαιρέσει τῇ σεαυτοῦ.
3.26.25Neden kendini bu kadar işe yaramaz ve yararsız hale getirdin ki kimse seni evine almak, kimse seninle ilgilenmek istemiyor? Dışarı atılmış sağlam ve kullanışlı bir eşyayı bulan herkes alır, kazanç sayar; seni ise kimse almaz, herkes zarar sayar.
διὰ τί δʼ οὕτως ἄχρηστον καὶ ἀνωφελῆ σαυτὸν παρεσκεύακας, ἵνα μηδείς σε εἰς οἰκίαν θέλῃ δέξασθαι, μηδεὶς ἐπιμεληθῆναι; ἀλλὰ σκεῦος μὲν ὁλόκληρον καὶ χρήσιμον ἔξω ἐρριμμένον πᾶς τις εὑρὼν ἀναιρήσεται καὶ κέρδος ἡγήσεται, σὲ δʼ οὐδείς, ἀλλὰ πᾶς ζημίαν.
3.26.26 Demek ki köpeğin, horozun gördüğü işi bile göremiyorsun. Böyleyken neden hâlâ yaşamak istiyorsun?
οὕτως οὐδὲ κυνὸς δύνασαι χρείαν παρασχεῖν οὐδʼ ἀλεκτρυόνος. τί οὖν ἔτι ζῆν θέλεις τοιοῦτος ὤν;
3.26.27İyi bir insan yiyeceği eksik kalacak diye korkar mı? Körlere eksik kalmıyor, topallara eksik kalmıyor; iyi insana mı eksik kalacak? İyi askere ücret veren eksik olmaz, işçiye de ayakkabıcıya da; iyi insana mı eksik olacak?
φοβεῖταί τις ἀνὴρ ἀγαθός, μὴ λείπωσιν αὐτῷ τροφαί; τοῖς τυφλοῖς οὐ λείπουσι, τοῖς χωλοῖς οὐ λείπουσι· λείψουσιν ἀνδρὶ ἀγαθῷ; καὶ στρατιώτῃ μὲν ἀγαθῷ οὐ λείπει ὁ μισθοδοτῶν οὐδʼ ἐργάτῃ οὐδὲ σκυτεῖ· τῷ δʼ ἀγαθῷ λείψει;
3.26.28 Tanrı kendi eserlerini, hizmetkârlarını, tanıklarını bu kadar mı ihmal eder? Oysa terbiye görmemişlere var olduğunu, her şeyi güzelce yönettiğini, insan işlerini ihmal etmediğini, iyi insana ne sağken ne ölünce hiçbir kötülük olmadığını göstermek için örnek olarak yalnız onları kullanır.
οὕτως ὁ θεὸς ἀμελεῖ τῶν αὑτοῦ ἐπιτευγμάτων, τῶν διακόνων, τῶν μαρτύρων, οἷς μόνοις χρῆται παραδείγμασιν πρὸς τοὺς ἀπαιδεύτους, ὅτι καὶ ἔστι καὶ καλῶς διοικεῖ τὰ ὅλα καὶ οὐκ ἀμελεῖ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων καὶ ὅτι ἀνδρὶ ἀγαθῷ οὐδέν ἐστι κακὸν οὔτε ζῶντι οὔτʼ ἀποθανόντι;
3.26.29"Peki yiyecek sağlamadığında?" İyi bir komutan gibi bana geri çekilme işareti vermiş olmasından başka ne olabilir? İtaat ederim, takip ederim, önderi överek, işlerine ilahiler söyleyerek.
— τί οὖν, ὅταν μὴ παρέχῃ τροφάς; — τί γὰρ ἄλλο ἢ ὡς ἀγαθὸς στρατηγὸς τὸ ἀνακλητικόν μοι σεσήμαγκεν; πείθομαι, ἀκολουθῶ, ἐπευφημῶν τὸν ἡγεμόνα, ὑμνῶν αὐτοῦ τὰ ἔργα.
3.26.30 Çünkü onun uygun gördüğü zaman geldim, yine onun uygun gördüğü zaman giderim; yaşarken işim de buydu: tanrıya ilahiler söylemek, hem kendi başıma hem bir kişiye hem çok kişiye.
καὶ γὰρ ἦλθον, ὅτʼ ἐκείνῳ ἔδοξεν, καὶ ἄπειμι πάλιν ἐκείνῳ δοκοῦν καὶ ζῶντός μου τοῦτο τὸ ἔργον ἦν, ὑμνεῖν τὸν θεὸν καὶ αὐτὸν ἐπʼ ἐμαυτοῦ καὶ πρὸς ἕνα καὶ πρὸς πολλούς.
3.26.31 Bana çok vermiyor, bol vermiyor, lüks içinde yaşamamı istemiyor. Kendi oğlu Herakles'e de vermedi; Argos ve Mykene'de başkası kraldı, o emir alıyor, zahmet çekiyor, çalıştırılıyordu.
οὐ παρέχει μοι πολλά, οὐκ ἄφθονα, τρυφᾶν με οὐ θέλει οὐδὲ γὰρ τῷ Ἡρακλεῖ παρεῖχεν, τῷ υἱεῖ τῷ ἑαυτοῦ, ἀλλʼ ἄλλος ἐβασίλευεν Ἄργους καὶ Μυκηνῶν, ὁ δʼ ἐπετάσσετο καὶ ἐπόνει καὶ ἐγυμνάζετο.
3.26.32 Eurystheus ise ne idiyse oydu: ne Argos'un ne Mykene'nin kralıydı, kendi kendisinin bile değildi. Herakles ise bütün karanın ve denizin hâkimi ve önderiydi, haksızlığı ve kanunsuzluğu temizleyen, adaleti ve dindarlığı getirendi; bunları da çıplak ve tek başına yapıyordu.
καὶ ἦν Εὐρυσθεὺς μέν, ὃς ἦν, οὔτε Ἄργους οὔτε Μυκηνῶν βασιλεύς, ὅς γʼ οὐδʼ αὐτὸς ἑαυτοῦ, ὁ δʼ Ἡρακλῆς ἁπάσης γῆς καὶ θαλάττης ἄρχων καὶ ἡγεμὼν ἦν, καθαρτὴς ἀδικίας καὶ ἀνομίας, εἰσαγωγεὺς δὲ δικαιοσύνης καὶ ὁσιότητος· καὶ ταῦτα ἐποίει καὶ γυμνὸς καὶ μόνος.
3.26.33Odysseus gemisi batıp kıyıya atıldığında darlık onu alçalttı mı, büktü mü? Başkasından istemesi en utanç verici sayılan gerekli şeyleri istemek için kızların yanına nasıl gitti? "Dağda beslenmiş aslan gibi." Neye güvenerek?
ὁ δʼ Ὀδυσσεὺς ὅτε ναυαγὸς ἐξερρίφη, μή τι ἐταπείνωσεν αὐτὸν ἡ ἀπορία, μή τι ἐπέκλασεν; ἀλλὰ πῶς ἀπῄει πρὸς τὰς παρθένους αἰτήσων τὰ ἀναγκαῖα, ὧν αἴσχιστον εἶναι δοκεῖ δεῖσθαι παρʼ ἄλλου; ὥς τε λέων ὀρεσίτροφος. τίνι πεποιθώς;
3.26.34 Ne üne ne paraya ne makama; kendi gücüne, yani bize bağlı olanlar ve olmayanlar hakkındaki yargılarına.
οὐ δόξῃ οὐδὲ χρήμασιν οὐδʼ ἀρχαῖς, ἀλλʼ ἀλκῇ τῇ ἑαυτοῦ, τοῦτʼ ἔστι δόγμασι περὶ τῶν ἐφʼ ἡμῖν καὶ οὐκ ἐφʼ ἡμῖν.
3.26.35 Çünkü insanları hür ve engellenmez kılan, alçaltılmışların başını kaldıran, zenginlerin ve tiranların yüzüne dosdoğru bakmayı sağlayan yalnız bunlardır.
ταῦτα γάρ ἐστι μόνα τὰ τοὺς ἐλευθέρους ποιοῦντα, τὰ τοὺς ἀκωλύτους, τὰ τὸν τράχηλον ἐπαίροντα τῶν τεταπεινομένων, τὰ ἀντιβλέπειν ποιοῦντα ὀρθοῖς τοῖς ὀφθαλμοῖς πρὸς τοὺς πλουσίους, πρὸς τοὺς τυράννους.
3.26.36 Filozofun armağanı da buydu. Sen ise cesaretle değil, giysiciklerin ve gümüş takımların için titreyerek mi çıkacaksın? Zavallı, şimdiye kadarki zamanını böyle mi harcadın?
καὶ τὸ τοῦ φιλοσόφου δῶρον τοῦτο ἦν, σὺ δʼ οὐκ ἐξελεύσῃ θαρρῶν, ἀλλὰ περιτρέμων τοῖς ἱματιδίοις καὶ τοῖς ἀργυρωματίοις; δύστηνε, οὕτως ἀπώλεσας τὸν μέχρι νῦν χρόνον;
3.26.37"Peki hastalanırsam?" İyi hastalanırsın. "Bana kim bakacak?" Tanrı, dostlar. "Sert bir yerde yatacağım." Ama erkek gibi. "Uygun bir odam olmayacak." Uygun bir odada hastalanmaz mısın? "Bana kim yiyecek hazırlayacak?" Başkalarına hazırlayanlar; Manes gibi hastalanırsın. "Hastalığın sonu ne?"
τί οὖν, ἂν νοσήσω;— νοσήσεις καλῶς. — τίς με θεραπεύσει; — ὁ θεός, οἱ φίλοι. — σκληρῶς κατακείσομαι. — ἀλλʼ ὡς ἀνήρ. — οἴκημα ἐπιτήδειον οὐχ ἕξω. — ἐν ἐπιτηδείῳ οὐ νοσήσεις; — τίς μοι ποιήσει τὰ τροφεῖα; — οἱ καὶ τοῖς ἄλλοις ποιοῦντες· ὡς Μάνης νοσήσεις. — τί δὲ καὶ τὸ πέρας τῆς νόσου;
3.26.38 Ölümden başka ne? Peki insan için bütün kötülüklerin, soysuzluğun ve korkaklığın başının ölüm değil, ölüm korkusu olduğunu düşünüyor musun?
— ἄλλο τι ἢ θάνατος; ἆρʼ οὖν ἐνθυμῇ, ὅτι κεφάλαιον τοῦτο πάντων τῶν κακῶν τῷ ἀνθρώπῳ καὶ ἀγεννείας καὶ δειλίας οὐ θάνατός ἐστιν, μᾶλλον δʼ ὁ τοῦ θανάτου φόβος;
3.26.39 Bana buna karşı çalış; bütün sözler, bütün egzersizler, bütün okumalar buraya yönelsin; o zaman insanların ancak böyle hür olduğunu bilirsin.
ἐπὶ τοῦτον οὖν μοι γυμνάζου, ἐνταῦθα νευέτωσαν οἱ λόγοι πάντες, τὰ ἀσκήματα, τὰ ἀναγνώσματα, καὶ εἴσῃ, ὅτι οὕτως μόνως ἐλευθεροῦνται ἄνθρωποι. # Kitap 4