II. Kitap
2.1.11. Bölüm: Yüreklilik İhtiyatla Çatışmaz
Filozofların istediği şey kimilerine akıl almaz görünebilir; yine de her şeyi aynı anda hem ihtiyatla hem yüreklilikle yapmak gerektiği doğru mu, elimizden geldiğince inceleyelim.
παράδοξον μὲν τυχὸν φαίνεταί τισιν τὸ ἀξιούμενον ὑπὸ τῶν φιλοσόφων, ὅμως δὲ σκεψώμεθα κατὰ δύναμιν, εἰ ἀληθές ἐστι τὸ δεῖν ἅμα μὲν εὐλαβῶς ἅμα δὲ θαρρούντως πάντα ποιεῖν.
2.1.2 Çünkü ihtiyat bir bakıma yürekliliğin zıddı gibi görünür, zıtlar ise hiçbir şekilde bir arada bulunmaz.
ἐναντίον γάρ πως δοκεῖ τῷ θαρραλέῳ τὸ εὐλαβές, τὰ δʼ ἐναντία οὐδαμῶς συνυπάρχει.
2.1.3 Bu konuda birçoklarına akıl almaz görünen şeyin kaynağı bence şudur: ihtiyatı da yürekliliği de aynı şeylere karşı kullanmamızı isteseydik, bağdaşmazları bağdaştırıyoruz diye bizi suçlamakta haklı olurlardı.
τὸ δὲ φαινόμενον πολλοῖς ἐν τῷ τόπῳ παράδοξον δοκεῖ μοι τοιούτου τινὸς ἔχεσθαι· εἰ μὲν γὰρ πρὸς ταὐτὰ ἠξιοῦμεν χρῆσθαι τῇ τʼ εὐλαβείᾳ καὶ τῷ θάρσει, δικαίως ἂν ἡμᾶς ᾐτιῶντο ὡς τὰ ἀσύνακτα συνάγοντας.
2.1.4 Oysa söylenende garip olan ne? Sık sık söylenmiş, sık sık ispat edilmiş şu sözler sağlamsa: iyinin ousia'sı tasavvurların kullanılışındadır, kötününki de öyle; prohairesis dışındaki şeyler ise ne kötünün ne iyinin tabiatını taşır;
νῦν δὲ τί δεινὸν ἔχει τὸ λεγόμενον; εἰ γὰρ ὑγιῆ ταῦτʼ ἐστι τὰ πολλάκις μὲν εἰρημένα, πολλάκις δʼ ἀποδεδειγμένα, ὅτι ἡ οὐσία τοῦ ἀγαθοῦ ἔστιν ἐν χρήσει φαντασιῶν καὶ τοῦ κακοῦ ὡσαύτως, τὰ δʼ ἀπροαίρετα οὔτε τὴν τοῦ κακοῦ δέχεται φύσιν οὔτε τὴν τοῦ ἀγαθοῦ,
2.1.5 filozoflar "Prohairesis dışındaki şeylerde yürekli, prohairesise bağlı olanlarda ihtiyatlı ol" derken akıl almaz ne istemiş oluyor?
τί παράδοξον ἀξιοῦσιν οἱ φιλόσοφοι, εἰ λέγουσιν ὅπου μὲν τὰ ἀπροαίρετα, ἐκεῖ τὸ θάρσος ἔστω σοι, ὅπου δὲ τὰ προαιρετικά, ἐκεῖ ἡ εὐλάβεια;
2.1.6 Kötü, kötü bir prohairesisteyse ihtiyatı yalnız buna karşı kullanmak yerindedir; prohairesis dışında kalan ve bize bağlı olmayan şeyler bizi ilgilendirmiyorsa, onlara karşı yüreklilik kullanmak gerekir.
εἰ γὰρ ἐν κακῇ προαιρέσει τὸ κακόν, πρὸς μόνα ταῦτα χρῆσθαι ἄξιον εὐλαβείᾳ· εἰ δὲ τὰ ἀπροαίρετα καὶ μὴ ἐφʼ ἡμῖν οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς, πρὸς ταῦτα τῷ θάρσει χρηστέον.
2.1.7 Böylece aynı anda hem ihtiyatlı hem yürekli oluruz; Zeus hakkı için, ihtiyat sayesinde yürekli oluruz. Çünkü gerçekten kötü olandan sakınmak, öyle olmayan şeyler karşısında yürekli olmamızı sağlar.
καὶ οὕτως ἅμα μὲν εὐλαβεῖς ἅμα δὲ θαρραλέοι ἐσόμεθα καὶ νὴ Δία διὰ τὴν εὐλάβειαν θαρραλέοι. διὰ γὰρ τὸ εὐλαβεῖσθαι τὰ ὄντως κακὰ συμβήσεται θαρρεῖν ἡμῖν πρὸς τὰ μὴ οὕτως ἔχοντα.
2.1.8Oysa biz geyiklerin durumuna düşüyoruz. Geyikler avcıların gerdiği tüylü iplerden korkup kaçarken nereye yönelir, nereye güvenli diye sığınır? Ağlara. Böylece korkulacak olanla güvenilecek olanı karıştırıp ölürler.
λοιπὸν ἡμεῖς τὸ τῶν ἐλάφων πάσχομεν· ὅτε φοβοῦνται καὶ φεύγουσιν αἱ ἔλαφοι τὰ πτερά, ποῦ τρέπονται καὶ πρὸς τίνα ἀναχωροῦσιν ὡς ἀσφαλῆ; πρὸς τὰ δίκτυα· καὶ οὕτως ἀπόλλυνται ἐναλλάξασαι τὰ φοβερὰ καὶ τὰ θαρραλέα.
2.1.9 Biz de korkuyu nerede kullanıyoruz? Prohairesis dışındaki şeylerde. Neyde korkulacak bir şey yokmuş gibi yürekli davranıyoruz? Prohairesise bağlı olanlarda.
οὕτως καὶ ἡμεῖς ποῦ χρώμεθα τῷ φόβῳ; πρὸς τὰ ἀπροαίρετα. ἐν τίσιν πάλιν θαρροῦντες ἀναστρεφόμεθα ὡς οὐδενὸς ὄντος δεινοῦ; ἐν τοῖς προαιρετικοῖς.
2.1.10 Aldanmak, düşüncesizce atılmak, utanmazca bir şey yapmak, çirkin bir arzuyla bir şey istemek hiç umurumuzda değil, yeter ki prohairesis dışındaki şeylerde hedefi tutturalım. Ama ölüm, sürgün, zahmet, kötü ün söz konusu olunca, işte orada geri çekilme, orada telaş başlar.
ἐξαπατηθῆναι ἢ προπεσεῖν ἢ ἀναίσχυντόν τι ποιῆσαι ἢ μετʼ ἐπιθυμίας αἰσχρᾶς ὀρεχθῆναί τινος οὐδὲν διαφέρει ἡμῖν, ἂν μόνον ἐν τοῖς ἀπροαιρέτ[ικ]οις εὐστοχῶμεν. ὅπου δὲ θάνατος ἢ φυγὴ ἢ πόνος ἢ ἀδοξία, ἐκεῖ τὸ ἀναχωρητικόν, ἐκεῖ τὸ σεσοβημένον.
2.1.11Bu yüzden, en önemli konularda yanılan insanlardan beklendiği gibi, tabiatça yürekli olanı küstah, gözü dönmüş, pervasız, utanmaz bir şeye; tabiatça ihtiyatlı ve edepli olanı da korkak, alçak, korku ve sarsıntı dolu bir şeye çeviriyoruz.
τοιγαροῦν ὥσπερ εἰκὸς τοὺς περὶ τὰ μέγιστα διαμαρτάνοντας τὸ μὲν φύσει θαρραλέον θρασὺ κατασκευάζομεν, ἀπονενοημένον, ἰταμόν, ἀναίσχυντον, τὸ δʼ εὐλαβὲς φύσει καὶ αἰδῆμον δειλὸν καὶ ταπεινόν, φόβων καὶ ταραχῶν μεστόν.
2.1.12 Çünkü biri ihtiyatı prohairesisin ve prohairesisin işlerinin bulunduğu yere taşırsa, ihtiyatlı olmayı istediği anda kaçınma da kendi elinde olur. Ama bize bağlı olmayan, prohairesis dışındaki yere taşırsa, kaçınmasını başkalarına bağlı şeylere yöneltmiş olur ve ister istemez korkar, huzursuz olur, sarsılır.
ἂν γάρ τις ἐκεῖ μεταθῇ τὸ εὐλαβές, ὅπου προαίρεσις καὶ ἔργα προαιρέσεως, εὐθὺς ἅμα τῷ θέλειν εὐλαβεῖσθαι καὶ ἐπʼ αὐτῷ κειμένην ἕξει τὴν ἔκκλισιν· ἂν δʼ ὅπου τὰ μὴ ἐφʼ ἡμῖν ἐστι καὶ ἀπροαίρετα, πρὸς τὰ ἐπʼ ἄλλοις ὄντα τὴν ἔκκλισιν ἔχων ἀναγκαίως φοβήσεται, ἀκαταστατήσει, ταραχθήσεται.
2.1.13Çünkü korkunç olan ölüm ya da ağrı değil, ağrıdan ya da ölümden korkmaktır. Bu yüzden "Korkunç olan ölmek değil, çirkin ölmektir" diyeni överiz.
οὐ γὰρ θάνατος ἢ πόνος φοβερόν, ἀλλὰ τὸ φοβεῖσθαι πόνον ἢ θάνατον. διὰ τοῦτο ἐπαινοῦμεν τὸν εἰπόντα ὅτι οὐ κατθανεῖν γὰρ δεινόν, ἀλλʼ αἰσχρῶς θανεῖν.
2.1.14 Yürekliliğin ölüme, ihtiyatın ölüm korkusuna yönelmesi gerekirdi; oysa şimdi tam tersine, ölümden kaçıyoruz, ölüm hakkındaki yargımıza karşı ise umursamaz, pervasız ve kayıtsızız.
ἔδει οὖν πρὸς μὲν τὸν θάνατον τὸ θάρσος ἐστράφθαι, πρὸς δὲ τὸν φόβον τοῦ θανάτου τὴν εὐλάβειαν· νῦν δὲ τὸ ἐναντίον πρὸς μὲν τὸν θάνατον τὴν φυγήν, πρὸς δὲ τὸ περὶ αὐτοῦ δόγμα τὴν ἀνεπιστρεψίαν καὶ τὸ ἀφειδὲς καὶ τὸ ἀδιαφορητικόν.
2.1.15 Sokrates bunlara haklı olarak umacı derdi. Çünkü maskeler çocuklara tecrübesizlikten korkunç görünür; biz de işler karşısında aynen çocukların umacılar karşısındaki durumundayız, başka bir sebeple değil.
ταῦτα δʼ ὁ Σωκράτης καλῶς ποιῶν μορμολύκεια ἐκάλει. ὡς γὰρ τοῖς παιδίοις τὰ προσωπεῖα φαίνεται δεινὰ καὶ φοβερὰ διʼ ἀπειρίαν, τοιοῦτόν τι καὶ ἡμεῖς πάσχομεν πρὸς τὰ πράγματα διʼ οὐδὲν ἄλλο ἢ ὥσπερ καὶ τὰ παιδία πρὸς τὰς μορμολυκείας.
2.1.16 Çocuk nedir? Bilgisizlik. Çocuk nedir? Öğrenmemişlik. Bildikleri yerde bizden geri kalmazlar.
τί γάρ ἐστι παιδίον; ἄγνοια. τί ἐστι παιδίον; ἀμαθία. ἐπεὶ ὅπου οἶδεν, κἀκεῖνα οὐδὲν ἡμῶν ἔλαττον ἔχει.
2.1.17Ölüm nedir? Bir umacı. Çevir de iyice bak: işte, ısırmıyor. Bedeciğin nefesçikten ayrılması gerekir, tıpkı önceden ayrı olduğu gibi; ya şimdi ya sonra. Şimdi oluyor diye neden kızıyorsun? Şimdi değilse sonra.
θάνατος τί ἐστιν; μορμολύκειον. στρέψας αὐτὸ κατάμαθε· ἰδοῦ, πῶς οὐ δάκνει. τὸ σωμάτιον δεῖ χωρισθῆναι τοῦ πνευματίου, ὡς πρότερον ἐκεχώριστο, ἢ νῦν ἢ ὕστερον. τί οὖν ἀγανακτεῖς, εἰ νῦν; εἰ γὰρ μὴ νῦν, ὕστερον.
2.1.18 Neden? Kozmosun devri tamamlansın diye; çünkü ona şimdiki şeyler de gerekir, gelecek olanlar da, tamamlanmış olanlar da.
διὰ τί; ἵνα ἡ περίοδος ἀνύηται τοῦ κόσμου· χρείαν γὰρ ἔχει τῶν μὲν ἐνισταμένων, τῶν δὲ μελλόντων, τῶν δʼ ἠνυσμένων.
2.1.19 Ağrı nedir? Bir umacı. Çevir de iyice bak. Bu et parçası sert hareket ediyor, sonra yine yumuşuyor. İşine gelmiyorsa kapı açık; işine geliyorsa katlan.
πόνος τί ἐστιν; μορμολύκειον. στρέψον αὐτὸ καὶ κατάμαθε. τραχέως κινεῖται τὸ σαρκίδιον, εἶτα πάλιν λείως. ἄν σοι μὴ λυσιτελῇ, ἡ θύρα ἤνοικται· ἂν λυσιτελῇ, φέρε.
2.1.20 Çünkü her durum için kapının açık olması gerekir; o zaman derdimiz kalmaz.
πρὸς πάντα γὰρ ἠνοῖχθαι δεῖ τὴν θύραν· καὶ πρᾶγμα οὐκ ἔχομεν.
2.1.21Peki bu yargıların meyvesi nedir? Gerçekten terbiye görenlere en güzel ve en yakışan meyve: sarsılmazlık, korkusuzluk, özgürlük.
τίς οὖν τούτων τῶν δογμάτων καρπός; ὅνπερ δεῖ κάλλιστόν τʼ εἶναι καὶ πρεπωδέστατον τοῖς τῷ ὄντι παιδευομένοις, ἀταραξία ἀφοβία ἐλευθερία.
2.1.22 Bu konuda yalnız özgürlerin terbiye görebileceğini söyleyen kalabalığa değil, yalnız terbiye görmüşlerin özgür olduğunu söyleyen filozoflara inanmak gerekir.
οὐ γὰρ τοῖς πολλοῖς περὶ τούτων πιστευτέον, οἳ λέγουσιν μόνοις ἐξεῖναι παιδεύεσθαι τοῖς ἐλευθέροις, ἀλλὰ τοῖς φιλοσόφοις μᾶλλον, οἳ λέγουσι μόνους τοὺς παιδευθέντας ἐλευθέρους εἶναι.
2.1.23 "Nasıl yani?" Şöyle: özgürlük dilediğimiz gibi yaşayabilmekten başka bir şey midir? Değildir. Söyleyin bana, ey insanlar, hata ederek yaşamak ister misiniz? "İstemeyiz." Öyleyse hata eden hiç kimse özgür değildir.
— πῶς τοῦτο; — οὕτως· νῦν ἄλλο τί ἐστιν ἐλευθερία ἢ τὸ ἐξεῖναι ὡς βουλόμεθα διεξάγειν; οὐδέν. λέγετε δή μοι, ὦ ἄνθρωποι, βούλεσθε ζῆν ἁμαρτάνοντες; οὐ βουλόμεθα. οὐδεὶς τοίνυν ἁμαρτάνων ἐλεύθερός ἐστιν.
2.1.24 Korkarak yaşamak, acı çekerek yaşamak, sarsılarak yaşamak ister misiniz? "Asla." Öyleyse korkan, acı çeken, sarsılan hiç kimse özgür değildir; acılardan, korkulardan, sarsıntılardan kurtulan ise aynı yolla kölelikten de kurtulmuştur.
βούλεσθε ζῆν φοβούμενοι, βούλεσθε λυπούμενοι, βούλεσθε ταρασσόμενοι; οὐδαμῶς. οὐδεὶς ἄρα οὔτε φοβούμενος οὔτε λυπούμενος οὔτε ταρασσόμενος ἐλεύθερός ἐστιν, ὅστις δʼ ἀπήλλακται λυπῶν καὶ φόβων καὶ ταραχῶν, οὗτος τῇ αὐτῇ ὁδῷ καὶ τοῦ δουλεύειν ἀπήλλακται.
2.1.25 Peki size nasıl inanacağız, sevgili kanun koyucular? "Yalnız özgürlerin terbiye görmesine izin veririz" mi diyorsunuz? Filozoflar ise "Yalnız terbiye görmüşlerin özgür olmasına izin veririz" diyor, yani tanrı izin vermiyor.
πῶς οὖν ἔτι ὑμῖν πιστεύσομεν, ὦ φίλτατοι νομοθέται; οὐκ ἐπιτρέπομεν παιδεύεσθαι, εἰ μὴ τοῖς ἐλευθέροις; οἱ φιλόσοφοι γὰρ λέγουσιν ὅτι οὐκ ἐπιτρέπομεν ἐλευθέροις εἶναι εἰ μὴ τοῖς πεπαιδευμένοις, τοῦτό ἐστιν ὁ θεὸς οὐκ ἐπιτρέπει.
2.1.26"Biri pretorun önünde kölesini döndürüp azat ettiğinde hiçbir şey yapmış olmuyor mu?" Yapmış oluyor. "Ne?" Kölesini pretorun önünde döndürmüş oluyor. "Başka bir şey değil mi?" Evet, bir de değerinin yirmide biri kadar vergi borçlanıyor.
— ὅταν οὖν στρέψῃ τις ἐπὶ στρατηγοῦ τὸν αὑτοῦ δοῦλον, οὐδὲν ἐποίησεν; — ἐποίησεν. — τί; — ἔστρεψεν τὸν αὑτοῦ δοῦλον ἐπὶ στρατηγοῦ. — ἄλλο οὐδέν; — ναί· καὶ εἰκοστὴν αὐτοῦ δοῦναι ὀφείλει.
2.1.27 "Peki bunu yaşayan özgür olmuyor mu?" Sarsılmaz olduğu kadar.
— τί οὖν; ὁ ταῦτα παθὼν οὐ γέγονεν ἐλεύθερος; — οὐ μᾶλλον ἢ ἀτάραχος.
2.1.28 Başkalarını azat edebilen sen, senin hiç efendin yok mu? Para, bir kız, bir oğlan, tiran, tiranın bir dostu efendin değil mi? Yoksa böyle bir duruma giderken neden titriyorsun?
ἐπεὶ σὺ ὁ ἄλλους στρέφειν δυνάμενος οὐδένα ἔχεις κύριον; οὐκ ἀργύριον, οὐ κοράσιον, οὐ παιδάριον, οὐ τὸν τύραννον, οὐ φίλον τινὰ τοῦ τυράννου; τί οὖν τρέμεις ἐπί τινα τοιαύτην ἀπιὼν περίστασιν;
2.1.29 Bu yüzden sık sık söylüyorum: şunları çalışın ve elinizin altında bulundurun: neye karşı yürekli, neye karşı ihtiyatlı olmak gerekir. Prohairesis dışındakilere karşı yürekli, prohairesise bağlı olanlara karşı ihtiyatlı.
διὰ τοῦτο λέγω πολλάκις· ταῦτα μελετᾶτε καὶ ταῦτα πρόχειρα ἔχετε, πρὸς τίνα δεῖ τεθαρρηκέναι καὶ πρὸς τίνα εὐλαβῶς διακεῖσθαι, ὅτι πρὸς τὰ ἀπροαίρετα θαρρεῖν, εὐλαβεῖσθαι τὰ προαιρετικά.
2.1.30"Ama sana yazdıklarımı okumadım, ne yaptığımı bilmiyorsun."
— ἀλλʼ οὐκ ἀνέγνων σοι οὐδʼ ἔγνως τί ποιῶ.
2.1.31 Neyde ne yapıyorsun? Laf kırıntılarında. Laf kırıntıların kendine kalsın. Göster bana istek ve kaçınmada ne durumdasın, istediğini kaçırıyor musun, istemediğine düşüyor musun? O süslü cümlecikleri, aklın varsa, alıp silersin bir gün.
— ἐν τίνι; ἐν λεξειδίοις. ἔχε σου τὰ λεξείδια· δεῖξον, πῶς ἔχεις πρὸς ὄρεξιν καὶ ἔκκλισιν, εἰ μὴ ἀποτυγχάνεις ὧν θέλεις, εἰ μὴ περιπίπτεις οἷς οὐ θέλεις. ἐκεῖνα δὲ τὰ περιόδια, ἂν νοῦν ἔχῃς, ἄρας πού ποτε ἀπαλείψεις.
2.1.32 "Peki Sokrates yazmaz mıydı?" Kim o kadar yazdı ki? Ama nasıl? Yargılarını sınayacak ya da sırası gelince kendisi sınanacak birini her zaman bulamadığından kendi kendini sınar, inceler, her seferinde en az bir ön kavramı kullanışlı biçimde çalıştırırdı.
— τί οὖν; Σωκράτης οὐκ ἔγραφεν; — καὶ τίς τοσαῦτα; ἀλλὰ πῶς; ἐπεὶ μὴ ἐδύνατο ἔχειν ἀεὶ τὸν ἐλέγχοντα αὐτοῦ τὰ δόγματα ἢ ἐλεγχθησόμενον ἐν τῷ μέρει, αὐτὸς ἑαυτὸν ἤλεγχεν καὶ ἐξήταζεν καὶ ἀεὶ μίαν γέ τινα πρόληψιν ἐγύμναζεν χρηστικῶς.
2.1.33 Filozofun yazdığı budur. Laf kırıntılarını ve sözünü ettiğim o yolu başkalarına bırakır: hissizlere ya da bahtiyarlara, sarsılmazlıktan boş vakti olanlara ya da ahmaklıktan sonrasını hesaba katmayanlara.
ταῦτα γράφει φιλόσοφος· λεξείδια δὲ καὶ ἡ ὁδός, ἣν λέγω, ἄλλοις ἀφίησι, τοῖς ἀναισθήτοις ἢ τοῖς μακαρίοις, τοῖς σχολὴν ἄγουσιν ὑπὸ ἀταραξίας ἢ τοῖς μηδὲν τῶν ἑξῆς ὑπολογιζομένοις διὰ μωρίαν.
2.1.34 Şimdi vakit seni çağırırken gidip o yazdıklarını mı göstereceksin, onları okuyup "Bakın nasıl diyaloglar yazıyorum" diye caka mı satacaksın?
καὶ νῦν καιροῦ καλοῦντος ἐκεῖνα δείξεις ἀπελθὼν καὶ ἀναγνώσῃ καὶ ἐμπερπερεύσῃ; ἰδοῦ, πῶς διαλόγους συντίθημι.
2.1.35 Yapma, insan; şunu söylesene: "Bakın, istediğim hâlde nasıl kaçırmıyorum. Bakın, kaçındığım hâlde nasıl düşmüyorum. Getir ölümü, anlarsın; getir zahmetleri, getir zindanı, getir kötü ünü, getir mahkûmiyeti."
μή, ἄνθρωπε, ἀλλʼ ἐκεῖνα μᾶλλον ἰδοῦ, πῶς ὀρεγόμενος οὐκ ἀποτυγχάνω. ἰδοῦ, πῶς ἐκκλίνων οὐ περιπίπτω. φέρε θάνατον καὶ γνώσῃ· φέρε πόνους, φέρε δεσμωτήριον, φέρε ἀδοξίαν, φέρε καταδίκην.
2.1.36 Okuldan çıkmış gencin gösterisi budur. Gerisini başkalarına bırak; kimse bu konuda sesini duymasın, biri seni bunlar için överse katlanma; kimse olmadığını ve hiçbir şey bilmediğini düşün.
αὕτη ἐπίδειξις νέου ἐκ σχολῆς ἐληλυθότος. τἆλλα δʼ ἄλλοις ἄφες, μηδὲ φωνήν τις ἀκούσῃ σου περὶ αὐτῶν ποτε μηδʼ, ἂν ἐπαινέσῃ τις ἐπʼ αὐτοῖς, ἀνέχου, δόξον δὲ μηδεὶς εἶναι καὶ εἰδέναι μηδέν.
2.1.37 Yalnız şunu bilir görün: nasıl hiç kaçırmayacağını, nasıl hiç düşmeyeceğini.
μόνον τοῦτο εἰδὼς φαίνου, πῶς μήτʼ ἀποτύχῃς ποτὲ μήτε περιπέσῃς.
2.1.38Başkaları davalar çalışsın, başkaları problemler, başkaları kıyaslar; sen ölmeyi çalış, zincire vurulmayı, işkence görmeyi, sürgüne gitmeyi çalış.
ἄλλοι μελετάτωσαν δίκας, ἄλλοι προβλήματα, ἄλλοι συλλογισμούς· σὺ ἀποθνῄσκειν, σὺ δεδέσθαι, σὺ στρεβλοῦσθαι, σὺ ἐξορίζεσθαι.
2.1.39 Bütün bunları yüreklilikle, seni bunlara çağırana, seni bu yere layık görene güvenerek yap; orada görev alıp logos sahibi bir yönetici yetinin prohairesis dışındaki güçlere karşı saf tuttuğunda neler yapabileceğini göstereceksin.
πάντα ταῦτα θαρρούντως, πεποιθότως τῷ κεκληκότι σε ἐπʼ αὐτά, τῷ ἄξιον τῆς χώρας ταύτης κεκρικότι, ἐν ᾗ καταταχθεὶς ἐπιδείξεις, τίνα δύναται λογικὸν ἡγεμονικὸν πρὸς τὰς ἀπροαιρέτους δυνάμεις ἀντιταξάμενον.
2.1.40 Böylece o akıl almaz söz artık ne imkânsız ne de akıl almaz görünür: aynı anda hem ihtiyatlı hem yürekli olmak gerekir; prohairesis dışındakilere karşı yürekli, prohairesise bağlı olanlarda ihtiyatlı.
καὶ οὕτως τὸ παράδοξον ἐκεῖνο οὐκέτι οὔτʼ ἀδύνατον φανεῖται οὔτε παράδοξον, ὅτι ἅμα μὲν εὐλαβεῖσθαι δεῖ ἅμα δὲ θαρρεῖν, πρὸς μὲν τὰ ἀπροαίρετα θαρρεῖν, ἐν δὲ τοῖς προαιρετικοῖς εὐλαβεῖσθαι. ### Bölüm 2 ### περὶ ἀταραξίας.
2.2.12. Bölüm: Sarsılmamak Üzerine
Mahkemeye giden sen, neyi korumak istediğine ve nereye varmak istediğine bir bak.
ὅρα σὺ ὁ ἀπιὼν ἐπὶ τὴν δίκην, τί θέλεις τηρῆσαι καὶ ποῦ θέλεις ἀνύσαι.
2.2.2 Çünkü prohairesisini tabiata uygun hâlde korumak istiyorsan tam bir güvendesin, her şey sana kolay, hiç derdin yok.
εἰ γὰρ προαίρεσιν θέλεις τηρῆσαι κατὰ φύσιν ἔχουσαν, πᾶσά σοι ἀσφάλεια, πᾶσά σοι εὐμάρεια, πρᾶγμα οὐκ ἔχεις.
2.2.3 Sana bağlı olan, kendi yetkinde bulunan ve tabiatça özgür olan şeyleri korumak ister, bunlarla yetinirsen, başka neyi umursarsın ki? Çünkü bunların efendisi kim, bunları kim alabilir senden?
τὰ γὰρ ἐπὶ σοὶ αὐτεξούσια καὶ φύσει ἐλεύθερα θέλων τηρῆσαι καὶ τούτοις ἀρκούμενος τίνος ἔτι ἐπιστρέφῃ; τίς γὰρ αὐτῶν κύριος, τίς αὐτὰ δύναται ἀφελέσθαι;
2.2.4 Edepli ve güvenilir olmak istersen kim engel olur? Engellenmemek, zorlanmamak istersen, seni kim doğru bulmadığın şeyleri istemeye, doğru görünmeyenlerden kaçınmaya zorlayabilir?
εἰ θέλεις αἰδήμων εἶναι καὶ πιστός, τίς οὐκ ἐάσει σε; εἰ θέλεις μὴ κωλύεσθαι μηδʼ ἀναγκάζεσθαι, τίς σε ἀναγκάσει ὀρέγεσθαι ὧν οὐ δοκεῖ σοι, τίς ἐκκλίνειν ἃ μὴ φαίνεταί σοι;
2.2.5 Peki ne olacak? Yargıç sana korkunç görünen bazı şeyler yapacak; ama onlardan kaçınmaya çalışarak acı çekmeni nasıl sağlayabilir?
ἀλλὰ τί; πράξει μέν σοί τινα ἃ δοκεῖ φοβερὰ εἶναι· ἵνα δὲ καὶ ἐκκλίνων αὐτὰ πάθῃς, πῶς δύναται ποιῆσαι;
2.2.6 Öyleyse isteme ve kaçınma sana bağlıysa başka neyi umursarsın?
ὅταν οὖν ἐπὶ σοὶ ᾖ τὸ ὀρέγεσθαι καὶ ἐκκλίνειν, τίνος ἔτι ἐπιστρέφῃ;
2.2.7 Senin girişin bu, anlatımın bu, kanıtın bu, zaferin bu, kapanış sözün bu, alkışın bu.
τοῦτό σοι προοίμιον, τοῦτο διήγησις, τοῦτο πίστις, τοῦτο νίκη, τοῦτο ἐπίλογος, τοῦτο εὐδοκίμησις.
2.2.8Bu yüzden Sokrates, mahkemeye hazırlanmasını hatırlatan adama "Bütün hayatım boyunca buna hazırlanıyormuşum gibi görünmüyor mu sana?" demişti.
διὰ τοῦτο ὁ Σωκράτης πρὸς τὸν ὑπομιμνῄσκοντα, ἵνα παρασκευάζηται πρὸς τὴν δίκην, ἔφη οὐ δοκῶ οὖν σοι ἅπαντι τῷ βίῳ πρὸς τοῦτο παρασκευάζεσθαι;
2.2.9 "Ne hazırlığı?" "Bana bağlı olanı korudum." "Nasıl?" "Ne özel hayatımda ne kamu önünde adaletsiz hiçbir şey yapmadım."
— ποίαν παρασκευήν; — τετήρηκα, φησίν, τὸ ἐπʼ ἐμοί. — πῶς οὖν; — οὐδὲν οὐδέποτʼ ἄδικον οὔτʼ ἰδίᾳ οὔτε δημοσίᾳ ἔπραξα.
2.2.10Ama dış şeyleri de, bedenciğini, malcağızını, rütbeciğini de korumak istiyorsan, sana şunu söylerim: daha şimdiden yapılabilecek bütün hazırlığı yap, sonra yargıcın tabiatını ve hasmını da gözden geçir.
εἰ δὲ θέλεις καὶ τὰ ἐκτὸς τηρῆσαι, τὸ σωμάτιον καὶ τὸ οὐσίδιον καὶ τὸ ἀξιωμάτιον, λέγω σοι· ἤδη αὐτόθεν παρασκευάζου τὴν δυνατὴν παρασκευὴν πᾶσαν καὶ λοιπὸν σκέπτου καὶ τὴν φύσιν τοῦ δικαστοῦ καὶ τὸν ἀντίδικον.
2.2.11 Dizlere sarılmak gerekiyorsa sarıl, ağlamak gerekiyorsa ağla, inlemek gerekiyorsa inle.
εἰ γονάτων ἅψασθαι δεῖ, γονάτων ἅψαι· εἰ κλαῦσαι, κλαῦσον· εἰ οἰμῶξαι, οἴμωξον.
2.2.12 Kendine ait olanları dış şeylere bağımlı kıldıysan, artık kölelik et, karşı koyma; bir kölelik etmek isteyip bir istememe yapma.
ὅταν γὰρ ὑποθῇς τὰ σὰ τοῖς ἐκτός, δούλευε τὸ λοιπὸν καὶ μὴ ἀντισπῶ καὶ ποτὲ μὲν θέλε δουλεύειν, ποτὲ δὲ μὴ θέλε,
2.2.13 Sade ve bütün zihninle ya şunu ya bunu seç: ya özgür ol ya köle, ya terbiyeli ya terbiyesiz, ya soylu bir dövüş horozu ya soysuz; ya ölene kadar dayağa dayan ya hemen pes et. Çok dayak yiyip sonra pes etmek başına gelmesin.
ἀλλʼ ἁπλῶς καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας ἢ ταῦτα ἢ ἐκεῖνα· ἢ ἐλεύθερος ἢ δοῦλος, ἢ πεπαιδευμένος ἢ ἀπαίδευτος, ἢ γενναῖος ἀλεκτρυὼν ἢ ἀγεννής, ἢ ὑπόμενε τυπτόμενος, μέχρις ἂν ἀποθάνῃς, ἢ ἀπαγόρευσον εὐθύς. μή σοι γένοιτο πληγὰς πολλὰς λαβεῖν καὶ ὕστερον ἀπαγορεῦσαι.
2.2.14Bunlar çirkinse, hemen şimdi şu ayrımı yap: kötülerin ve iyilerin tabiatı nerededir? Hakikatin bulunduğu yerde. Hakikat ve tabiat neredeyse, ihtiyat oradadır; hakikat neredeyse, tabiat neredeyse, yüreklilik de oradadır.
εἰ δʼ αἰσχρὰ ταῦτα, αὐτόθεν ἤδη δίελε ποῦ φύσις κακῶν καὶ ἀγαθῶν; οὗ καὶ ἀλήθεια. ὅπου ἀλήθεια καὶ οὗ φύσις, ἐκεῖ τὸ εὐλαβές· ὅπου ἡ ἀλήθεια, ἐκεῖ τὸ θαρραλέον, ὅπου ἡ φύσις.
2.2.15 Ne sanıyorsun, Sokrates dış şeyleri korumak isteseydi kürsüye çıkıp "Anytos ve Meletos beni öldürebilir ama bana zarar veremez" der miydi?
ἐπεί τ οι δοκεῖς, ὅτι τὰ ἐκτὸς τηρῆσαι θέλων Σωκράτης παρελθὼν ἂν ἔλεγε ἐμὲ δʼ Ἄνυτος καὶ Μέλητος ἀποκτεῖναι μὲν δύνανται, βλάψαι δʼ οὔ;
2.2.16 Bu yolun oraya değil başka bir yere çıktığını görmeyecek kadar ahmak mıydı? Peki neden hiç hesaba katmıyor, üstelik yargıçları kışkırtıyor?
οὕτω μωρὸς ἦν, ἵνα μὴ ἴδῃ ὅτι αὕτη ἡ ὁδὸς ἐνταῦθα οὐ φέρει, ἀλλʼ ἄλλῃ; τί οὖν ἐστιν, ὅτι οὐκ ἔχει λόγον καὶ προσερεθίζει;
2.2.17Dostum Herakleitos da Rodos'ta küçücük bir tarla davası görüyordu. Yargıçlara haklı olduğunu kanıtladıktan sonra kapanış sözüne gelince şöyle dedi: "Ama size yalvarmayacağım, nasıl karar vereceğinizi de umursamıyorum; yargılanan ben değil, asıl sizsiniz."
ὡς ὁ ἐμὸς Ἡράκλειτος περὶ ἀγριδίου πραγμάτιον ἔχων ἐν Ῥόδῳ καὶ ἀποδείξας τοῖς δικασταῖς ὅτι δίκαια λέγει ἐλθὼν ἐπὶ τὸν ἐπίλογον ἔφη ὅτι ἀλλʼ οὔτε δεήσομαι ὑμῶν οὔτʼ ἐπιστρέφομαι, τί μέλλετε κρίνειν· ὑμεῖς τε μᾶλλον οἱ κρινόμενοί ἐστε ἢ ἐγώ.
2.2.18 Böylece davayı mahvetti. Ne gerek vardı? Yalnız yalvarma; "Yalvarmıyorum" diye de ekleme; meğerki yargıçları, Sokrates'in yaptığı gibi, bile bile kışkırtmanın vakti gelmiş olsun.
καὶ οὕτως κατέστρεψε τὸ πραγμάτιον. τίς χρεία; μόνον μὴ δέου, μὴ προστίθει δʼ ὅτι καὶ οὐ δέομαι. εἰ μή τι καιρός ἐστιν ἐπίτηδες ἐρεθίσαι τοὺς δικαστὰς ὡς Σωκράτει.
2.2.19 Sen de böyle bir kapanış hazırlıyorsan niye kürsüye çıkıyorsun, niye çağrıya uyuyorsun?
καὶ σὺ εἰ τοιοῦτον ἐπίλογον παρασκευάζῃ, τί ἀναβαίνεις, τί ὑπακούεις;
2.2.20 Çarmıha gerilmek istiyorsan bekle, çarmıh gelir; ama logos çağrıya uymayı ve elinden geldiğince ikna etmeyi gerektiriyorsa, kendine ait olanları koruyarak bunun gerektirdiğini yapman gerekir.
εἰ γὰρ σταυρωθῆναι θέλεις, ἔκδεξαι καὶ ἥξει ὁ σταυρός· εἰ δʼ ὑπακοῦσαι λόγος αἱρεῖ καὶ πεῖσαι τό γε παρʼ αὐτόν, τὰ ἑξῆς τούτῳ ποιητέον τηροῦντι μέντοι τὰ ἴδια.
2.2.21Bu bakımdan "Bana bir öğüt ver" demek de gülünçtür. Ne öğüt vereyim sana? Asıl "Zihnimi olacak her şeye uyacak hâle getir" demek gerekir.
ταύτῃ καὶ γελοῖόν ἐστι τὸ λέγειν ὑπόθου μοι. τί σοι ὑποθῶμαι; ἀλλὰ ποίησόν μου τὴν διάνοιαν ὅ τι ἂν ἀποβαίνῃ πρὸς τοῦτο ἁρμόσασθαι.
2.2.22 Öbürü, okuma yazma bilmeyen birinin "Bana bir ad söylendiğinde ne yazacağımı söyle" demesine benzer.
ἐπεὶ ἐκεῖνό γε ὅμοιόν ἐστιν οἷον εἰ ἀγράμματος λέγοι εἰπέ μοι τί γράψω, ὅταν μοι προβληθῇ τι ὄνομα.
2.2.23 Çünkü "Dion" dersem, sonra öğretmen gelip ona Dion değil de Theon adını sorarsa ne olacak?
ἂν γὰρ εἴπω ὅτι Δίων, εἶτα παρελθὼν ἐκεῖνος αὐτῷ προβάλῃ μὴ τὸ Δίωνος ὄνομα, ἀλλὰ τὸ Θέωνος, τί γένηται;
2.2.24 Ne yazacak? Yazmayı çalıştıysan, dikte edilen her şeye hazırsındır; çalışmadıysan şimdi sana ne öğüt vereyim? İşler başka bir şey dikte ederse ne diyecek, ne yapacaksın?
τί γράψῃ; ἀλλʼ εἰ μὲν μεμελέτηκας γράφειν, ἔχεις καὶ παρασκευάσασθαι πρὸς πάντα τὰ ὑπαγορευόμενα· εἰ δὲ μή, τί σοι ἐγὼ νῦν ὑποθῶμαι; ἂν γὰρ ἄλλο τι ὑπαγορεύῃ τὰ πράγματα, τί ἐρεῖς ἢ τί πράξεις;
2.2.25 Öyleyse bu genel ilkeyi hatırla, öğütsüz kalmazsın. Ağzın açık dışarıya bakarsan, ister istemez efendinin dileğine göre aşağı yukarı yuvarlanırsın.
τούτου οὖν τοῦ καθολικοῦ μέμνησο καὶ ὑποθήκης οὐκ ἀπορήσεις. ἐὰν δὲ πρὸς τὰ ἔξω χάσκῃς, ἀνάγκη σε ἄνω καὶ κάτω κυλίεσθαι πρὸς τὸ βούλημα τοῦ κυρίου.
2.2.26 Efendi kimdir? Önem verdiğin ya da kaçındığın şeyler üzerinde yetkisi olan kişi.
τίς δʼ ἐστὶ κύριος; ὁ τῶν ὑπὸ σοῦ τινος σπουδαζομένων ἢ ἐκκλινομένων ἔχων ἐξουσίαν. ### Bölüm 3 ### πρὸς τοὺς συνιστάντας τινὰς τοῖς φιλοσόφοις.
2.3.13. Bölüm: Birini Filozoflara Tavsiye Edenlere
Diogenes, kendisinden tavsiye mektubu isteyen adama güzel bir cevap vermiş: "İnsan olduğunu görür görmez anlar. İyi mi kötü mü olduğunu ise iyiyi kötüden ayırt etmeyi biliyorsa anlar; bilmiyorsa ben ona on bin kere yazsam da anlamaz."
καλῶς ὁ Διογένης πρὸς τὸν ἀξιοῦντα γράμματα παρʼ αὐτοῦ λαβεῖν συστατικὰ ὅτι μὲν ἄνθρωπος, φησίν, εἶ, καὶ ἰδὼν γνώσεται· εἰ δʼ ἀγαθὸς ἢ κακός, εἰ μὲν ἔμπειρός ἐστι διαγνῶναι τοὺς ἀγαθοὺς καὶ κακούς, γνώσεται, εἰ δʼ ἄπειρος, οὐδʼ ἂν μυριάκις γράψω αὐτῷ.
2.3.2 Bu, bir drahminin sınansın diye birine tavsiye edilmeyi istemesine benzer. Adam paradan anlıyorsa, sen kendini kendin tavsiye edersin.
ὅμοιον γὰρ ὥσπερ εἰ δραχμὴ συσταθῆναί τινι ἠξίου, ἵνα δοκιμασθῇ. εἰ ἀργυρογνωμονικός ἐστιν, σὺ σαυτὴν συστήσεις.
2.3.3 Paradaki gibi bir şeye hayatta da sahip olmamız gerekirdi ki sarrafın dediği gibi diyebileyim: "İstediğin drahmiyi getir, ayırt ederim."
ἔδει οὖν τοιοῦτόν τι ἔχειν ἡμᾶς καὶ ἐν τῷ βίῳ οἷον ἐπʼ ἀργυρίου, ἵνʼ εἰπεῖν δύνωμαι καθάπερ ὁ ἀργυρογνώμων λέγει φέρε ἣν θέλεις δραχμὴν καὶ διαγνώσομαι.
2.3.4 Kıyaslarda diyebiliyorum: "İstediğini getir, çözümlenebilir olanı olmayandan ayırırım." Neden? Kıyas çözümlemesini biliyorum; kıyaslarda doğru yapanları tanıyabilecek kişide olması gereken yetiye sahibim.
ἀλλʼ ἐπὶ συλλογισμῶν φέρε ὃν θέλεις καὶ διακρινῶ σοι τὸν ἀναλυτικόν τε καὶ μή. διὰ τί; οἶδα γὰρ ἀναλύειν συλλογισμούς· ἔχω τὴν δύναμιν, ἣν ἔχειν δεῖ τὸν ἐπιγνωστικὸν τῶν περὶ συλλογισμοὺς κατορθούντων.
2.3.5 Ama hayatta ne yapıyorum? Bir şeye bazen iyi diyorum, bazen kötü. Sebebi nedir? Kıyaslardakinin zıddı: cehalet ve tecrübesizlik.
ἐπὶ δὲ τοῦ βίου τί ποιῶ; νῦν μὲν λέγω ἀγαθόν, νῦν δὲ κακόν. τί τὸ αἴτιον; τὸ ἐναντίον ἢ ἐπὶ τῶν συλλογισμῶν, ἀμαθία καὶ ἀπειρία. ### Bölüm 4 ### πρὸς τὸν ἐπὶ μοιχείᾳ ποτὲ κατειλημμένον.
2.4.14. Bölüm: Bir Zamanlar Zina Ederken Yakalanan Adama
Epiktetos "İnsan güvenilirlik için yaratılmıştır, bunu yıkan insana özgü olanı yıkar" derken içeri edebiyat meraklısı sayılan biri girdi; bir zamanlar şehirde zina ederken yakalanmıştı.
λέγοντος αὐτοῦ ὅτι Ὁ ἄνθρωπος πρὸς πίστιν γέγονεν καὶ τοῦτο ὁ ἀνατρέπων ἀνατρέπει τὸ ἴδιον τοῦ ἀνθρώπου ἐπεισῆλθέν τις τῶν δοκούντων φιλολόγων, ὃς κατείληπτό ποτε μοιχὸς ἐν τῇ πόλει.
2.4.2 Bunun üzerine şöyle dedi: "Peki yaratılışımızın gereği olan bu güvenilirliği bırakıp komşunun karısına tuzak kurarsak ne yapmış oluruz? Yok etmekten, ortadan kaldırmaktan başka ne? Kimi? Güvenilir, edepli, dindar insanı.
ὁ δʼ Ἀλλʼ ἄν, φησίν, ἀφέντες τοῦτο τὸ πιστόν, πρὸς ὃ πεφύκαμεν, ἐπιβουλεύωμεν τῇ γυναικὶ τοῦ γείτονος, τί ποιοῦμεν; τί γὰρ ἄλλο ἢ ἀπόλλυμεν καὶ ἀναιροῦμεν; τίνα; τὸν πιστόν, τὸν αἰδήμονα, τὸν ὅσιον.
2.4.3 Yalnız bunu mu? Komşuluğu, dostluğu, şehri ortadan kaldırmıyor muyuz? Kendimizi hangi yere yerleştiriyoruz? Sana nasıl davranayım, insan? Komşu gibi mi, dost gibi mi? Ne tür bir dost gibi? Vatandaş gibi mi? Neyi emanet edeyim sana?
ταῦτα μόνα; γειτνίασιν δʼ οὐκ ἀναιροῦμεν, φιλίαν δʼ οὔ, πόλιν δʼ οὔ; εἰς τίνα δὲ χώραν αὑτοὺς κατατάσσομεν; ὡς τίνι σοι χρῶμαι, ἄνθρωπε; ὡς γείτονι, ὡς φίλῳ; ποίῳ τινί; ὡς πολίτῃ; τί σοι πιστεύσω;
2.4.4 Hiçbir işe yaramayacak kadar çürük bir kap olsaydın dışarı, çöplüğe atılırdın, oradan da kimse seni almazdı.
εἶτα σκευάριον μὲν εἰ ἦς οὕτως σαπρόν, ὥστε σοι πρὸς μηδὲν δύνασθαι χρῆσθαι, ἔξω ἂν ἐπὶ τὰς κοπρίας ἐρρίπτου καὶ οὐδʼ ἐκεῖθεν ἄν τίς σε ἀνῃρεῖτο·
2.4.5 İnsan olduğun hâlde hiçbir insani yeri dolduramıyorsan seni ne yapalım? Diyelim dost yerini tutamıyorsun; köle yerini tutabilir misin? Sana kim güvenir? Sen de bir yerde çöpe, işe yaramaz bir kap gibi, bir pislik gibi atılmak istemez misin?
εἰ δʼ ἄνθρωπος ὢν οὐδεμίαν χώραν δύνασαι ἀποπληρῶσαι ἀνθρωπικήν, τί σε ποιήσομεν; ἔστω γάρ, φίλου οὐ δύνασαι τόπον ἔχειν· δούλου δύνασαι; καὶ τίς σοι πιστεύσει; οὐ θέλεις οὖν ῥιφῆναί που καὶ αὐτὸς ἐπὶ κοπρίαν ὡς σκεῦος ἄχρηστον, ὡς κόπριον;
2.4.6 Sonra 'Kimse beni, bu edebiyat meraklısı adamı umursamıyor' diyeceksin. Kötü ve işe yaramaz olduğun için umursamıyor. Bu, eşekarılarının kimse onları umursamıyor, herkes kaçıyor, gücü yeten vurup yere düşürüyor diye kızmasına benzer.
εἶτα ἐρεῖς οὐδείς μου ἐπιστρέφεται, ἀνθρώπου φιλολόγου; κακὸς γὰρ εἶ καὶ ἄχρηστος. οἷον εἰ οἱ σφῆκες ἠγανάκτουν, ὅτι οὐδεὶς αὐτῶν ἐπιστρέφεται, ἀλλὰ φεύγουσι πάντες κἄν τις δύνηται, πλήξας κατέβαλεν.
2.4.7 Öyle bir iğnen var ki kimi soksan derde ve acıya düşürüyorsun. Seni ne yapalım istiyorsun? Konacak yerin yok.
σὺ κέντρον ἔχεις τοιοῦτον, ὥστε ὃν ἂν πλήξῃς εἰς πράγματα καὶ ὀδύνας ἐμβάλλειν. τί σε θέλεις ποιήσωμεν; οὐκ ἔχεις ποῦ τεθῇς.
2.4.8"Peki kadınlar tabiatça ortak değil mi?" Ben de öyle diyorum. Domuz yavrusu da davetlilerin ortak yemeğidir; ama paylar dağıtıldığında, istersen kalk, yanında uzananın payını kap, gizlice çal ya da elini uzatıp aşır, etten parça koparamazsan parmaklarını yağa bula, yala. Ne güzel sofra arkadaşı, ne güzel Sokratesçi şölen dostu!
τί οὖν; οὐκ εἰσὶν αἱ γυναῖκες κοιναὶ φύσει; κἀγὼ λέγω. καὶ γὰρ τὸ χοιρίδιον κοινὸν τῶν κεκλημένων· ἀλλʼ ὅταν μέρη γένηται, ἄν σοι φανῇ, ἀνάρπασον ἀπελθὼν τὸ τοῦ παρακατακειμένου μέρος, λάθρᾳ κλέψον ἢ παρακαθεὶς τὴν χεῖρα λίχνευε, κἂν μὴ δύνῃ τοῦ κρέως ἀποσπάσαι, λίπαινε τοὺς δακτύλους καὶ περίλειχε. καλὸς συμπότης καὶ σύνδειπνος Σωκρατικός.
2.4.9 Hadi, tiyatro da vatandaşların ortak malı değil mi? Oturdukları zaman gel, istersen birini yerinden at.
ἄγε, τὸ δὲ θέατρον οὐκ ἔστι κοινὸν τῶν πολιτῶν; ὅταν οὖν καθίσωσιν, ἐλθών, ἄν σοι φανῇ, ἔκβαλέ τινα αὐτῶν.
2.4.10 Kadınlar da işte böyle tabiatça ortaktır. Ama kanun koyucu bir ziyafet sahibi gibi onları paylaştırdığında, sen kendi payını aramayıp başkasınınkini kapmaya, aşırmaya mı kalkıyorsun?
οὕτως καὶ αἱ γυναῖκες φύσει κοιναί. ὅταν δʼ ὁ νομοθέτης ὡς ἑστιάτωρ διέλῃ αὐτάς, οὐ θέλεις καὶ αὐτὸς ἴδιον μέρος ζητεῖν, ἀλλὰ τὸ ἀλλότριον ὑφαρπάζεις καὶ λιχνεύεις;
2.4.11 "Ama ben edebiyat meraklısıyım, Arkhedemos'u anlıyorum." Arkhedemos'u anlayan bir zina edici, bir güvenilmez ol öyleyse, insan yerine kurt ya da maymun ol. Ne engel var?
ἀλλὰ φιλόλογός εἰμι καὶ Ἀρχέδημον νοῶ. Ἀρχέδημον τοίνυν νοῶν μοιχὸς ἴσθι καὶ ἄπιστος καὶ ἀντὶ ἀνθρώπου λύκος ἢ πίθηκος. τί γὰρ κωλύει; ### Bölüm 5 ### πῶς συνυπάρχει μεγαλοφροσύνη καὶ ἐπιμέλεια.
2.5.15. Bölüm: Yüce Gönüllülük ile Özen Nasıl Bir Arada Bulunur?
Malzemeler önemsizdir, onların kullanılışı önemsiz değildir.
αἱ ὗλαι ἀδιάφοροι, ἡ δὲ χρῆσις αὐτῶν οὐκ ἀδιάφορος.
2.5.2 Öyleyse insan aynı anda hem sükûnetini ve sarsılmazlığını hem de gelişigüzellikten, dağınıklıktan uzak özenini nasıl koruyabilir?
πῶς οὖν τηρήσῃ τις ἅμα μὲν τὸ εὐσταθὲς καὶ ἀτάραχον, ἅμα δὲ τὸ ἐπιμελὲς καὶ μὴ εἰκαῖον μηδʼ ἐπισεσυρμένον;
2.5.3 Zar oynayanları taklit ederek. Taşlar önemsiz, zarlar önemsiz; ne geleceğini nereden bileyim? Ama geleni özenle ve ustalıkla kullanmak benim işimdir.
ἂν μιμῆται τοὺς κυβεύοντας. αἱ ψῆφοι ἀδιάφοροι, οἱ κύβοι ἀδιάφοροι· πόθεν οἶδα, τί μέλλει πίπτειν; τῷ πεσόντι δʼ ἐπιμελῶς καὶ τεχνικῶς χρῆσθαι, τοῦτο ἤδη ἐμὸν ἔργον ἐστίν.
2.5.4 Hayatta da asıl iş budur: şeyleri ayır, birbirinden uzaklaştır ve de ki: "Dış şeyler bana bağlı değil; prohairesis bana bağlı.
οὕτως τοίνυν τὸ μὲν προηγούμενον καὶ ἐπὶ τοῦ βίου ἔργον ἐκεῖνο· δίελε τὰ πράγματα καὶ διάστησον καὶ εἰπὲ τὰ ἔξω οὐκ ἐπʼ ἐμοί· προαίρεσις ἐπʼ ἐμοί.
2.5.5 İyiyi ve kötüyü nerede arayacağım? İçeride, bana ait olanlarda." Sana ait olmayanlarda asla iyi, kötü, yarar, zarar ya da böyle bir şey deme.
ποῦ ζητήσω τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακόν; ἔσω ἐν τοῖς ἐμοῖς. ἐν δὲ τοῖς ἀλλοτρίοις μηδέποτε μήτʼ ἀγαθὸν ὀνομάσῃς μήτε κακὸν μήτʼ ὠφέλειαν μήτε βλάβην μήτʼ ἄλλο τι τῶν τοιούτων.
2.5.6 Peki onları özensizce mi kullanmak gerekir? Asla. Çünkü bu da prohairesis için kötüdür, bu yüzden de tabiata aykırıdır.
τί οὖν; ἀμελῶς τούτοις χρηστέον; οὐδαμῶς. τοῦτο γὰρ πάλιν τῇ προαιρέσει κακόν ἐστι καὶ ταύτῃ [τὴν] παρὰ φύσιν.
2.5.7 Aynı anda özenle, çünkü kullanış önemsiz değildir; aynı anda sükûnetle ve sarsılmadan, çünkü malzeme önemsizdir.
ἀλλʼ ἅμα μὲν ἐπιμελῶς, ὅτι ἡ χρῆσις οὐκ ἀδιάφορον, ἅμα δʼ εὐσταθῶς καὶ ἀταράχως, ὅτι ἡ ὕλη οὐ διαφέρουσα.
2.5.8 Önemli olanın bulunduğu yerde kimse beni ne engelleyebilir ne zorlayabilir. Engellenebildiğim, zorlanabildiğim şeyleri elde etmek bana bağlı değildir ve bu iyi ya da kötü de değildir; ama onların kullanılışı ya iyi ya kötüdür, bu da bana bağlıdır.
ὅπου γὰρ τὸ διαφέρον, ἐκεῖ οὔτε κωλῦσαί μέ τις δύναται οὔτʼ ἀναγκάσαι. ὅπου κωλυτὸς καὶ ἀναγκαστός εἰμι, ἐκείνων ἡ μὲν τεῦξις οὐκ ἐπʼ ἐμοὶ οὐδʼ ἀγαθὸν ἢ κακόν, ἡ χρῆσις δʼ ἢ κακὸν ἢ ἀγαθόν, ἀλλʼ ἐπʼ ἐμοί.
2.5.9 Bunları, malzemelere bağlanmış kişinin özeni ile umursamayan kişinin sükûnetini, birbirine karıştırıp birleştirmek zordur, ama imkânsız değildir. Yoksa mesut olmak imkânsız olurdu.
δύσκολον δὲ μῖξαι καὶ συναγαγεῖν ταῦτα, ἐπιμέλειαν τοῦ προσπεπονθότος ταῖς ὕλαις καὶ εὐστάθειαν τοῦ ἀνεπιστρεπτοῦντος, πλὴν οὐκ ἀδύνατον. εἰ δὲ μή, ἀδύνατον τὸ εὐδαιμονῆσαι.
2.5.10Bu, deniz yolculuğunda yaptığımız şeye benzer. Elimden ne gelir? Dümenciyi, tayfayı, günü, zamanı seçmek.
ἀλλʼ οἷόν τι ἐπὶ τοῦ πλοῦ ποιοῦμεν. τί μοι δύναται; τὸ ἐκλέξασθαι τὸν κυβερνήτην, τοὺς ναύτας, τὴν ἡμέραν, τὸν καιρόν.
2.5.11 Sonra fırtına çıktı. Bana ne artık? Bana düşen yapıldı. Konu başkasının, dümencinindir. Ama gemi batıyor.
εἶτα χειμὼν ἐμπέπτωκεν. τί οὖν ἔτι μοι μέλει; τὰ γὰρ ἐμὰ ἐκπεπλήρωται. ἄλλου ἐστὶν ἡ ὑπόθεσις, τοῦ κυβερνήτου. ἀλλὰ καὶ ἡ ναῦς καταδύεται.
2.5.12 Ne yapabilirim? Elimden geleni, yalnızca onu yaparım: korkmadan, bağırıp çağırmadan, tanrıyı suçlamadan boğulurum, doğanın yok olması gerektiğini bilerek.
τί οὖν ἔχω ποιῆσαι; ὃ δύναμαι, τοῦτο μόνον ποιῶ· μὴ φοβούμενος ἀποπνίγομαι οὐδὲ κεκραγὼς οὐδʼ ἐγκαλῶν τῷ θεῷ, ἀλλʼ εἰδώς, ὅτι τὸ γενόμενον καὶ φθαρῆναι δεῖ.
2.5.13 Çünkü ben sonsuz zaman değil, insanım, bütünün bir parçasıyım, günün bir saati gibi. Saat gibi gelmem, saat gibi geçmem gerekir.
οὐ γάρ εἰμι αἰών, ἀλλʼ ἄνθρωπος, μέρος τῶν πάντων ὡς ὥρα ἡμέρας. ἐνστῆναί με δεῖ ὡς τὴν ὥραν καὶ παρελθεῖν ὡς ὥραν.
2.5.14 Nasıl geçeceğimin, boğularak mı ateşlenerek mi geçeceğimin benim için ne önemi var? Bunun gibi bir şeyle geçmem gerekiyor.
τί οὖν μοι διαφέρει πῶς παρέλθω, πότερον πνιγεὶς ἢ πυρέξας; διὰ γὰρ τοιούτου τινὸς δεῖ παρελθεῖν με.
2.5.15Top oyununu bilenlerin de bunu yaptığını görürsün. Hiçbiri topun kendisini iyi ya da kötü bir şey saymaz; atmayı ve tutmayı önemser.
τοῦτο ὄψει ποιοῦντας καὶ τοὺς σφαιρίζοντας ἐμπείρως. οὐδεὶς αὐτῶν διαφέρεται περὶ τοῦ ἁρπαστοῦ ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἢ κακοῦ, περὶ δὲ τοῦ βάλλειν καὶ δέχεσθαι.
2.5.16 Ritim, tekhnē, çabukluk, incelik bundadır: ben eteğimi açsam tutamıyorum, öteki ise ben attığımda tutuyor.
λοιπὸν ἐν τούτῳ ἡ εὐρυθμία, ἐν τούτῳ ἡ τέχνη, τὸ τάχος, ἡ εὐγνωμοσύνη, ἵνʼ ἐγώ, μηδʼ ἂν τὸν κόλπον ἐκτείνω, δύναμαι λαβεῖν αὐτό, ὁ δέ, ἂν βάλω, λαμβάνει.
2.5.17 Ama topu sarsıntı ve korku içinde tutar, atarsak oyun ne olur, sükûnet nerede kalır, oyunun akışını kim görür? Biri "At" der, öbürü "Atma", öbürü "Havaya atma". Bu kavga olur, oyun değil.
ἂν δὲ μετὰ ταραχῆς καὶ φόβου δεχώμεθα ἢ βάλλωμεν αὐτό, ποία ἔτι παιδιά, ποῦ δέ τις εὐσταθήσει, ποῦ δέ τις τὸ ἑξῆς ὄψεται ἐν αὐτῇ; ἀλλʼ ὁ μὲν ἐρεῖ βάλε, ὁ δὲ μὴ βάλῃς, ὁ δὲ μὴ ἀνέβαλες. τοῦτο δὴ μάχη ἐστὶ καὶ οὐ παιδιά.
2.5.18İşte Sokrates top oynamayı bilirdi. Nasıl? Mahkemede oyun oynamayı. "Söyle bana, Anytos" diyor, "tanrılara inanmadığımı nasıl söylersin? Daimōnlar sence nedir? Tanrıların çocukları ya da insanla tanrı karışımı varlıklar değil mi?"
τοιγαροῦν Σωκράτης ᾔδει σφαιρίζειν. πῶς; παίζειν ἐν τῷ δικαστηρίῳ. λέγε μοι, φησίν, Ἄνυτε, πῶς με φῂς θεὸν οὐ νομίζειν; οἱ δαίμονές σοι τίνες εἶναι δοκοῦσιν; οὐχὶ ἤτοι θεῶν παῖδές εἰσιν ἢ ἐξ ἀνθρώπων καὶ θεῶν μεμιγμένοι τινές;
2.5.19 Adam kabul edince "Sence biri katırların var olduğuna inanıp eşeklerin var olduğuna inanmayabilir mi?" diyor; top oynar gibi. Peki orada ortadaki top neydi? Zincirlenmek, sürgüne gönderilmek, zehir içmek, karısından ayrılmak, çocuklarını yetim bırakmak.
ὁμολογήσαντος δὲ τίς οὖν σοι δοκεῖ δύνασθαι ἡμιόνους μὲν ἡγεῖσθαι εἶναι, ὄνους δὲ μή; ὡς ἁρπαστίῳ παίζων. καὶ τί ἐκεῖ ἐν μέσῳ ἁρπάστιον τότʼ ἦν; τὸ δεδέσθαι, τὸ φυγαδευθῆναι, τὸ πιεῖν φάρμακον, τὸ γυναικὸς ἀφαιρεθῆναι, τὸ τέκνα ὀρφανὰ καταλιπεῖν.
2.5.20 Ortada oynadığı şeyler bunlardı; yine de oynuyor, ritimle top atıyordu. Biz de böyle yapalım: özeni en usta top oyuncusundan, kayıtsızlığı bir top için duyulandan alalım.
ταῦτα ἦν ἐν μέσῳ οἷς ἔπαιζεν, ἀλλʼ οὐδὲν ἧττον ἔπαιζεν καὶ ἐσφαίριζεν εὐρύθμως. οὕτως καὶ ἡμεῖς τὴν μὲν ἐπιμέλειαν σφαιριστικωτάτην, τὴν δʼ ἀδιαφορίαν ὡς ὑπὲρ ἁρπαστίου.
2.5.21Çünkü her zaman dış malzemelerden biri üzerinde ustalık göstermek gerekir; onu benimseyerek değil, ne olursa olsun onun üzerindeki ustalığı sergileyerek. Dokumacı da yün yapmaz, eline ne geçerse onun üzerinde ustalık gösterir.
δεῖ γὰρ πάντως περί τινα τῶν ἐκτὸς ὑλῶν φιλοτεχνεῖν, ἀλλʼ οὐκ ἐκείνην ἀποδεχόμενον, ἀλλʼ οἵα ἂν ᾖ ἐκείνη, τὴν περὶ αὐτὴν φιλοτεχνίαν ἐπιδεικνύοντα. οὕτως καὶ ὁ ὑφάντης οὐκ ἔρια ποιεῖ, ἀλλʼ οἷα ἂν παραλάβῃ περὶ αὐτὰ φιλοτεχνεῖ.
2.5.22Başka biri sana yiyecek ve mülk verir; bunları da bedenini de geri alabilir. Sen ise malzemeyi alıp işle. Sonra başına bir şey gelmeden çıkarsan,
ἄλλος σοι δίδωσι τροφὰς καὶ κτῆσιν καὶ αὐτὰ ταῦτα δύναται ἀφελέσθαι καὶ τὸ σωμάτιον αὐτό. σὺ λοιπὸν παραλαβὼν τὴν ὕλην ἐργάζου. εἶτα ἂν ἐξέλθῃς μηδὲν παθών,
2.5.23 ötekiler seni karşılayıp kurtulduğun için kutlar; ama böyle şeylere bakmayı bilen kişi, bu işte yakışık alır biçimde davrandığını görürse över ve sevincine ortak olur, utanılacak bir yolla kurtulduğunu görürse tersini yapar. Çünkü sevinmenin yerinde olduğu yerde, sevince ortak olmak da yerindedir.
οἱ μὲν ἄλλοι ἀπαντῶντές σοι συγχαρήσονται ὅτι ἐσώθης, ὁ δʼ εἰδὼς βλέπειν τὰ τοιαῦτα, ἂν μὲν ἴδῃ ὅτι εὐσχημόνως ἀνεστράφης ἐν τούτῳ, ἐπαινέσει καὶ συνησθήσεται· ἂν δὲ διʼ ἀσχημοσύνην τινὰ διασεσωσμένον, τὰ ἐναντία. ὅπου γὰρ τὸ χαίρειν εὐλόγως, ἐκεῖ καὶ τὸ συγχαίρειν.
2.5.24Öyleyse dış şeylerden bazılarına neden tabiata uygun, bazılarına tabiata aykırı denir? Kendi başımıza var olsaydık nasıl denirdi, öyle. Ayak için temiz kalmanın tabiata uygun olduğunu söylerim; ama onu ayak olarak, yani kendi başına değil diye alırsan, çamura girmesi, diken üstüne basması, bazen de bütünün iyiliği için kesilmesi gerekir; yoksa ayak olmaktan çıkar. Kendimiz için de böyle düşünmeliyiz.
πῶς οὖν λέγεται τῶν ἐκτός τινα κατὰ φύσιν καὶ παρὰ φύσιν; ὥσπερ ἂν εἰ ἀπόλυτοι ἦμεν. τῷ γὰρ ποδὶ κατὰ φύσιν εἶναι ἐρῶ τὸ καθαρῷ εἶναι, ἀλλʼ, ἂν αὐτὸν ὡς πόδα λάβῃς καὶ ὡς μὴ ἀπόλυτον, καθήξει αὐτὸν καὶ εἰς πηλὸν ἐμβαίνειν καὶ ἀκάνθας πατῆσαι καὶ ἔστιν ὅτε ἀποκοπῆναι ὑπὲρ τοῦ ὅλου· εἰ δὲ μή, οὐκέτι ἔσται πούς. τοιοῦτόν τι καὶ ἐφʼ ἡμῶν ὑπολαβεῖν δεῖ.
2.5.25 Nesin sen? İnsan. Kendini kendi başına düşünürsen yaşlanana kadar yaşamak, zengin olmak, sağlıklı olmak tabiata uygundur. Ama insan olarak, bir bütünün parçası olarak düşünürsen, o bütün için kimi zaman hastalanman, kimi zaman denize açılıp tehlikeye girmen, kimi zaman yoksulluk çekmen, bazen de vakitsiz ölmen gerekir.
τί εἶ; ἄνθρωπος. εἰ μὲν ὡς ἀπόλυτον σκοπεῖς, κατὰ φύσιν ἐστὶ ζῆσαι μέχρι γήρως, πλουτεῖν, ὑγιαίνειν. εἰ δʼ ὡς ἄνθρωπον σκοπεῖς καὶ μέρος ὅλου τινός, διʼ ἐκεῖνο τὸ ὅλον νῦν μέν σοι νοσῆσαι καθήκει, νῦν δὲ πλεῦσαι καὶ κινδυνεῦσαι, νῦν δʼ ἀπορηθῆναι, πρὸ ὥρας δʼ ἔστιν ὅτʼ ἀποθανεῖν.
2.5.26 Neden kızıyorsun? O ayak nasıl artık ayak olmayacaksa, sen de insan olmayacaksın, bilmiyor musun? İnsan nedir? Bir şehrin parçası: önce tanrılardan ve insanlardan oluşan şehrin, sonra da ona en yakın anlamda şehir denen, onun küçük bir taklidi olan şehrin.
τί οὖν ἀγανακτεῖς; οὐκ οἶδας ὅτι ὡς ἐκεῖνος οὐκέτι ἔσται πούς, οὕτως οὐδὲ σὺ ἄνθρωπος; τί γάρ ἐστιν ἄνθρωπος; μέρος πόλεως, πρώτης μὲν τῆς ἐκ θεῶν καὶ ἀνθρώπων, μετὰ ταῦτα δὲ τῆς ὡς ἔγγιστα λεγομένης, ἥ τί ἐστι μικρὸν τῆς ὅλης μίμημα.
2.5.27"Şimdi ben mi yargılanacağım?" Şimdi biri ateşlenecek, biri denize açılacak, biri ölecek, biri hüküm giyecek mi? Evet; çünkü böyle bir bedende, bu çevrede, bu insanlar arasında kimi kişilerin başına kimi böyle şeylerin gelmemesi imkânsızdır.
νῦν οὖν ἐμὲ κρίνεσθαι; νῦν οὖν ἄλλον πυρέσσειν, ἄλλον πλεῖν, ἄλλον ἀποθνῄσκειν, ἄλλον κατακεκρίσθαι; ἀδύνατον γὰρ ἐν τοιούτῳ σώματι, ἐν τούτῳ τῷ περιέχοντι, τούτοις τοῖς συζῶσιν μὴ συμπίπτειν ἄλλοις ἄλλα τοιαῦτα.
2.5.28 Senin işin, gelip söylenmesi gerekeni söylemek, bunu gerektiği gibi düzenlemektir.
σὸν οὖν ἔργον ἐλθόντα εἰπεῖν ἃ δεῖ, διαθέσθαι ταῦτα ὡς ἐπιβάλλει.
2.5.29 Sonra o der ki: "Seni suçlu buluyorum." Afiyet olsun. Ben benimkini yaptım; sen de seninkini yaptın mı, onu kendin görürsün. Çünkü onun da bir tehlikesi var, gözünden kaçmasın.
εἶτα ἐκεῖνος λέγει κρίνω σε ἀδικεῖν. εὖ σοι γένοιτο. ἐποίησα ἐγὼ τὸ ἐμόν, εἰ δὲ καὶ σὺ τὸ σὸν ἐποίησας, ὄψει αὐτός. ἔστι γάρ τις κἀκείνου κίνδυνος, μή σε λανθανέτω. ### Bölüm 6 ### περὶ ἀδιαφορίας.
2.6.16. Bölüm: Kayıtsızlık Üzerine
Koşullu önerme önemsizdir; ama onun hakkındaki hüküm önemsiz değildir, ya epistēmē ya kanaat ya da aldanmadır. Hayat da böyle önemsizdir, ama kullanılışı önemsiz değildir.
τὸ συνημμένον ἀδιάφορον· ἡ κρίσις ἡ περὶ αὐτοῦ οὐκ ἀδιάφορος, ἀλλʼ ἢ ἐπιστήμη ἢ δόξα ἢ ἀπάτη. οὕτως τὸ ζῆν ἀδιάφορον, ἡ χρῆσις οὐκ ἀδιάφορος.
2.6.2 Öyleyse size bunların da önemsiz olduğu söylenince sakın özensizleşmeyin; özen göstermeye çağrılınca da alçalıp malzemeye hayran kalmayın.
μή ποτʼ οὖν, ὅταν εἴπῃ τις ὑμῖν ἀδιαφορεῖν καὶ ταῦτα, ἀμελεῖς γίνεσθε, μήθʼ ὅταν εἰς ἐπιμέλειάν τις ὑμᾶς παρακαλῇ, ταπεινοὶ καὶ τᾶς ὕλας τεθαυμακότες.
2.6.3Kendi hazırlığını ve gücünü bilmek de güzeldir; böylece hazırlanmadığın işlerde sessiz durur, başkalarının bunlarda senden ileride olmasına kızmazsın.
καλὸν δὲ καὶ τὸ εἰδέναι τὴν αὑτοῦ παρασκευὴν καὶ δύναμιν, ἵνʼ ἐν οἷς μὴ παρεσκεύασαι, ἡσυχίαν ἄγῃς μηδʼ ἀγανακτῇς, εἴ τινες ἄλλοι πλεῖόν σου ἔχουσιν ἐν ἐκείνοις.
2.6.4 Sen de kıyaslarda onlardan ileride olmayı hakkın sayarsın; buna kızarlarsa "Ben öğrendim, siz öğrenmediniz" diye teselli edersin.
καὶ γὰρ σὺ ἐν συλλογισμοῖς πλεῖον ἀξιώσεις σεαυτὸν ἔχειν κἂν ἀγανακτῶσιν ἐπὶ τούτῳ, παραμυθήσῃ αὐτούς· ἐγὼ ἔμαθον, ὑμεῖς δʼ οὔ.
2.6.5 Bunun gibi, bir yerde pratik gerekiyorsa, pratikten gelen üstünlüğü arama, onu pratiği olanlara bırak, sana sükûnetin yetsin.
οὕτως καί, ὅπου τινὸς χρεία τριβῆς, μὴ ζήτει τὸ ἀπὸ τῆς χρείας περιγινόμενον, ἀλλʼ ἐκείνου μὲν παραχώρει τοῖς περιτετριμμένοις, σοὶ δʼ ἀρκείτω τὸ εὐσταθεῖν.
2.6.6"Git, filancayı selamla." Selamlarım. Nasıl? Alçalmadan. "Ama kapıdan çevrildin." Çünkü pencereden girmeyi öğrenmedim. Kapıyı kapalı bulursam, ya çekilirim ya da pencereden girerim.
ἄπελθε καὶ ἄσπασαι τὸν δεῖνα. ἀσπάζομαι. πῶς; οὐ ταπεινῶς. ἀλλʼ ἐξεκλείσθης. διὰ θυρίδος γὰρ οὐκ ἔμαθον εἰσέρχεσθαι. ὅταν δὲ κεκλειμένην εὕρω τὴν θύραν, ἀνάγκη μʼ ἢ ἀποχωρῆσαι ἢ διὰ τῆς θυρίδος εἰσελθεῖν.
2.6.7 "Peki onunla konuş da." Konuşurum.
ἀλλὰ καὶ λάλησον αὐτῷ. λαλῶ.
2.6.8 Nasıl? Alçalmadan. "Ama başaramadın." Bu senin işin miydi ki? Onun işiydi. Başkasının olana neden sahip çıkıyorsun? Neyin senin, neyin başkasının olduğunu hep hatırlarsan sarsılmazsın.
τίνα τρόπον; οὐ ταπεινῶς. ἀλλʼ οὐκ ἐπέτυχες. μὴ γὰρ σὸν τοῦτο τὸ ἔργον ἦν; ἀλλʼ ἐκείνου. τί οὖν ἀντιποιῇ τοῦ ἀλλοτρίου; ἀεὶ μεμνημένος ὅ τι σὸν καὶ τί ἀλλότριον [καὶ] οὐ ταραχθήσῃ.
2.6.9Bu yüzden Khrysippos güzel söyler: "Sonrası bana belirsiz olduğu sürece, tabiata uygun olanları elde etmeye daha elverişli olanlara hep sarılırım; çünkü tanrı beni bunları seçecek biçimde yaratmıştır.
διὰ τοῦτο καλῶς ὁ Χρύσιππος λέγει ὅτι μέχρις ἂν ἄδηλά μοι ᾖ τὰ ἑξῆς, ἀεὶ τῶν εὐφυεστέρων ἔχομαι πρὸς τὸ τυγχάνειν τῶν κατὰ φύσιν· αὐτὸς γάρ μʼ ὁ θεὸς ἐποίησεν τούτων ἐκλεκτικόν.
2.6.10 Ama şimdi hastalanmamın kaderimde olduğunu bilseydim, ona da yönelirdim; ayağın da aklı olsaydı çamura girmeye yönelirdi."
εἰ δέ γε ᾔδειν ὅτι νοσεῖν μοι καθείμαρται νῦν, καὶ ὥρμων ἂν ἐπʼ αὐτό· καὶ γὰρ ὁ πούς, εἰ φρένας εἶχεν, ὥρμα ἂν ἐπὶ τὸ πηλοῦσθαι.
2.6.11 Başaklar ne için büyür? Kurusunlar diye değil mi? Kuruyorlar, ama biçilsinler diye değil mi?
ἐπεί τοι τίνος ἕνεκα γίνονται στάχυες; οὐχ ἵνα καὶ ξηρανθῶσιν; ἀλλὰ ξηραίνονται μέν, οὐχ ἵνα δὲ καὶ θερισθῶσιν;
2.6.12 Çünkü kendi başlarına var olmuyorlar. His sahibi olsalardı hiç biçilmemek için dua etmeleri mi gerekirdi? Hiç biçilmemek başaklar için lanettir.
οὐ γὰρ ἀπόλυτοι γίνονται. εἰ οὖν αἴσθησιν εἶχον, εὔχεσθαι αὐτοὺς ἔδει, ἵνα μὴ θερισθῶσιν μηδέποτε; τοῦτο δὲ κατάρα ἐστὶν ἐπὶ σταχύων τὸ μηδέποτε θερισθῆναι.
2.6.13 Bilin ki insanlar için de ölmemek lanettir; olgunlaşmamak, biçilmemek gibi.
οὕτως ἴστε ὅτι καὶ ἐπʼ ἀνθρώπων κατάρα ἐστὶ τὸ μὴ ἀποθανεῖν· ὅμοιον τῷ μὴ πεπανθῆναι, μὴ θερισθῆναι.
2.6.14 Biz ise hem biçilmesi gereken hem de biçildiğinin farkında olan varlıklar olduğumuz için kızıyoruz. Çünkü ne kim olduğumuzu biliyoruz ne de binicilerin at işini çalıştığı gibi insana ait işleri çalıştık.
ἡμεῖς δʼ ἐπειδὴ οἱ αὐτοί ἐσμεν, ἅμα μὲν οὓς δεῖ θερισθῆναι, ἅμα δὲ καὶ αὐτῷ τούτῳ παρακολουθοῦντες ὅτι θεριζόμεθα, διὰ τοῦτο ἀγανακτοῦμεν. οὔτε γὰρ ἴσμεν τίνες ἐσμὲν οὔτε μεμελετήκαμεν τὰ ἀνθρωπικὰ ὡς ἱππικοὶ τὰ ἱππικά.
2.6.15Khrysantas düşmana vurmak üzereyken geri çağıran borazanı duyunca elini indirmişti; komutanın emri ona kendi işinden daha önemli gelmişti.
ἀλλὰ Χρυσάντας μὲν παίειν μέλλων τὸν πολέμιον, ἐπειδὴ τῆς σάλπιγγος ἤκουσεν ἀνακαλούσης, ἀνέσχεν· οὕτως προυργιαίτερον ἔδοξεν αὐτῷ τὸ τοῦ στρατηγοῦ πρόσταγμα ἢ τὸ ἴδιον ποιεῖν·
2.6.16 Bizden ise kimse zorunluluk çağırınca bile ona kolayca uymak istemiyor; başımıza geleni ağlaya sızlaya çekiyoruz, bir de "zor durum" diyoruz adına.
ἡμῶν δʼ οὐδεὶς θέλει οὐδὲ τῆς ἀνάγκης καλούσης εὐλύτως ὑπακοῦσαι αὐτῇ, ἀλλὰ κλάοντες καὶ στένοντες πάσχομεν ἃ πάσχομεν καὶ περιστάσεις αὐτὰ καλοῦντες.
2.6.17 Ne zor durumu, insan? Durum derken etrafında duranı kastediyorsan, her şey durumdur; zor derken ise doğmuş olanın yok olmasında ne zorluk var?
ποίας περιστάσεις, ἄνθρωπε; εἰ περιστάσεις λέγεις τὰ περιεστηκότα, πάντα περιστάσεις εἰσίν· εἰ δʼ ὡς δύσκολα καλεῖς, ποίαν δυσκολίαν ἔχει τὸ γενόμενον φθαρῆναι;
2.6.18 Yok eden ya kılıçtır ya tekerlek ya deniz ya kiremit ya da tiran. Hades'e hangi yoldan ineceğinden sana ne?
τὸ δὲ φθεῖρον ἢ μάχαιρά ἐστιν ἢ τροχὸς ἢ θάλασσα ἢ κεραμὶς ἢ τύραννος. τί σοι μέλει, ποίᾳ ὁδῷ καταβῇς εἰς Ἅιδου;
2.6.19 Hepsi birdir. Gerçeği duymak istersen, tiranın gönderdiği yol daha kısadır. Hiçbir tiran kimseyi altı ayda boğazlamamıştır, ateşli hastalık ise çoğu kez bir yıl sürer. Bunların hepsi gürültüdür, boş adların şamatasıdır.
ἴσαι πᾶσαί εἰσιν. εἰ δὲ θέλεις ἀκοῦσαι τἀληθῆ, συντομωτέρα ἣν πέμπει ὁ τύραννος. οὐδέποτʼ οὐδεὶς τύραννος ἓξ μησίν τινα ἔσφαξεν, πυρετὸς δὲ καὶ ἐνιαυτῷ πολλάκις. ψόφος ἐστὶ πάντα ταῦτα καὶ κόμπος κενῶν ὀνομάτων.
2.6.20"Kayser'in önünde başım tehlikede." Peki bunca depremin olduğu Nikopolis'te oturan ben tehlikede değil miyim? Sen de Adriyatik'i geçerken neyini tehlikeye atıyorsun? Başını değil mi?
τῇ κεφαλῇ κινδυνεύω ἐπὶ Καίσαρος. ἐγὼ δʼ οὐ κινδυνεύω, ὃς οἰκῶ ἐν Νικοπόλει, ὅπου σεισμοὶ τοσοῦτοι; σὺ δʼ αὐτὸς ὅταν διαπλέῃς τὸν Ἀδρίαν, τί κινδυνεύεις; οὐ τῇ κεφαλῇ;
2.6.21 "Ama kanaatimi de tehlikeye atıyorum." Kendi kanaatini mi? Nasıl? Seni istemediğin bir şeyi düşünmeye kim zorlayabilir? Başkasının kanaatini mi? Başkalarının yanlış düşünmesi senin için nasıl bir tehlike?
ἀλλὰ καὶ τῇ ὑπολήψει κινδυνεύω. τῇ σῇ; πῶς; τίς γάρ σε ἀναγκάσαι δύναται ὑπολαβεῖν τι ὧν οὐ θέλεις; ἀλλὰ τῇ ἀλλοτρίᾳ; καὶ ποῖός ἐστι κίνδυνος σὸς ἄλλους τὰ ψεύδη ὑπολαβεῖν;
2.6.22 "Ama sürgün tehlikesi var." Sürgün nedir? Roma dışında bir yerde olmak mı? "Evet." "Peki Gyaros'a gönderilirsem?" İşine gelirse gidersin; gelmezse, Gyaros yerine gidebileceğin bir yer var, seni Gyaros'a gönderen de ister istemez oraya gidecek.
ἀλλʼ ἐξορισθῆναι κινδυνεύω. τί ἐστιν ἐξορισθῆναι; ἀλλαχοῦ εἶναι ἢ ἐν Ῥώμῃ; ναί. τί οὖν; ἂν εἰς Γύαρα πεμφθῶ; ἄν σοι ποιῇ, ἀπελεύσῃ· εἰ δὲ μή, ἔχεις ποῦ ἀντὶ Γυάρων ἀπέλθῃς, ὅπου κἀκεῖνος ἐλεύσεται, ἄν τε θέλῃ ἄν τε μή, ὁ πέμπων σε εἰς Γύαρα.
2.6.23Öyleyse neden büyük bir iş için çıkıyormuş gibi gidiyorsun? Hazırlığından küçüktür bu; yetenekli bir genç şöyle diyebilir: "Bunun için o kadar dinlemeye, o kadar yazmaya, o kadar zaman değersiz bir ihtiyarın yanında oturmaya değmezdi."
τί λοιπὸν ὡς ἐπὶ μεγάλα ἀνέρχῃ; μικρότερά ἐστι τῆς παρασκευῆς, ἵνʼ εἴπῃ νέος εὐφυὴς ὅτι οὐκ ἦν τοσούτου τοσούτων μὲν ἀκηκοέναι, τοσαῦτα δὲ γεγραφέναι, τοσούτῳ δὲ χρόνῳ παρακεκαθικέναι γεροντίῳ οὐ πολλοῦ ἀξίῳ.
2.6.24 Yalnız senin olanla olmayanı ayıran o ayrımı hatırla. Başkasının olan hiçbir şeye sahip çıkma.
μόνον ἐκείνης τῆς διαιρέσεως μέμνησο, καθʼ ἣν διορίζεται τὰ σὰ καὶ οὐ τὰ σά. μή ποτʼ ἀντιποιήσῃ τινὸς τῶν ἀλλοτρίων.
2.6.25 Kürsü de zindan da birer yerdir, biri yüksek, biri alçak; prohairesis ise, ikisinde de aynı tutmak istersen, aynı tutulabilir.
βῆμα καὶ φυλακὴ τόπος ἐστὶν ἑκάτερον, ὁ μὲν ὑψηλός, ὁ δὲ ταπεινός· ἡ προαίρεσις δʼ ἴση, ἂν ἴσην αὐτὴν ἐν ἑκατέρῳ φυλάξαι θέλῃς, δύναται φυλαχθῆναι.
2.6.26 Zindanda övgü şiirleri yazabildiğimizde Sokrates'in takipçileri olacağız.
καὶ τότʼ ἐσόμεθα ζηλωταὶ Σωκράτους, ὅταν ἐν φυλακῇ δυνώμεθα παιᾶνας γράφειν.
2.6.27 Ama şimdiki hâlimizle, bir bak, zindanda biri bize "Sana övgü şiirleri okuyayım mı?" dese katlanır mıydık: "Neden başımı ağrıtıyorsun? Başımdaki belaları bilmiyor musun? Şu durumda—" Hangi durumda? "Öleceğim." Peki öteki insanlar ölümsüz mü olacak?
μέχρι δὲ νῦν ὡς ἔχομεν, ὅρα εἰ ἠνεσχόμεθʼ ἂν ἐν τῇ φυλακῇ ἄλλου τινὸς ἡμῖν λέγοντος θέλεις ἀναγνῶ σοι παιᾶνας; τί μοι πράγματα παρέχεις; οὐκ οἶδας τὰ ἔχοντά με κακά; ἐν τούτοις γάρ μοι ἔστιν — ἐν τίσιν οὖν; ἀποθνῄσκειν μέλλω. ἄνθρωποι δʼ ἄλλοι ἀθάνατοι ἔσονται; ### Bölüm 7 ### πῶς μαντευτέον.
2.7.17. Bölüm: Kehanete Nasıl Başvurmalı?
Yersiz yere kehanete başvurduğumuz için çoğumuz birçok ödevi ihmal ediyoruz.
διὰ τὸ ἀκαίρως μαντεύεσθαι πολλοὶ καθήκοντα πολλὰ παραλείπομεν.
2.7.2 Kâhin ölümden, tehlikeden, hastalıktan ya da genel olarak bu gibi şeylerden fazla ne görebilir ki?
τί γὰρ ὁ μάντις δύναται πλέον ἰδεῖν θανάτου ἢ κινδύνου ἢ νόσου ἢ ὅλως τῶν τοιούτων;
2.7.3 Dostum için tehlikeye girmem, hatta onun için ölmem gerekiyorsa, kehanete başvurmanın ne zamanı? İçimde bana iyinin ve kötünün ousia'sını söylemiş, ikisinin işaretlerini açıklamış bir kâhin yok mu?
ἂν οὖν δέῃ κινδυνεῦσαι ὑπὲρ τοῦ φίλου, ἂν δὲ καὶ ἀποθανεῖν ὑπὲρ αὐτοῦ καθήκῃ, ποῦ μοι καιρὸς ἔτι μαντεύεσθαι; οὐκ ἔχω τὸν μάντιν ἔσω τὸν εἰρηκότα μοι τὴν οὐσίαν τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ κακοῦ, τὸν ἐξηγημένον τὰ σημεῖα ἀμφοτέρων;
2.7.4 Öyleyse bağırsaklara ya da kuşlara ne ihtiyacım var? Kâhinin "İşine gelir" demesine katlanır mıyım? İşe gelenin ne olduğunu biliyor mu?
τί οὖν ἔτι χρείαν ἔχω τῶν σπλάγχνων ἢ τῶν οἰωνῶν; ἀλλʼ ἀνέχομαι λέγοντος ἐκείνου συμφέρει σοι; τί γάρ ἐστι συμφέρον οἶδεν;
2.7.5 İyinin ne olduğunu biliyor mu? Bağırsakların işaretlerini öğrendiği gibi iyinin ve kötünün işaretlerini de öğrenmiş mi? Bunların işaretlerini biliyorsa güzelin ve çirkinin, adil ve adaletsizin işaretlerini de bilir.
τί ἐστιν ἀγαθὸν οἶδεν; μεμάθηκεν ὥσπερ τὰ σημεῖα τῶν σπλάγχνων οὕτως σημεῖα τίνα ἀγαθῶν καὶ κακῶν; εἰ γὰρ τούτων οἶδεν σημεῖα, καὶ καλῶν καὶ αἰσχρῶν οἶδεν καὶ δικαίων καὶ ἀδίκων.
2.7.6 İnsan, sen bana işaretin ne gösterdiğini söyle: hayat mı ölüm mü, yoksulluk mu zenginlik mi. Bunların yararlı mı zararlı mı olduğunu sana mı soracağım?
ἄνθρωπε, σύ μοι λέγε τί σημαίνεται, ζωὴ ἢ θάνατος, πενία ἢ πλοῦτος· πότερον δὲ συμφέρει ταῦτα ἢ ἀσύμφορά ἐστιν, σοῦ μέλλω πυνθάνεσθαι;
2.7.7 Gramer konusunda neden konuşmuyorsun? Bütün insanların yanıldığı, birbiriyle çatıştığı bu konuda mı konuşacaksın?
διὰ τί ἐν γραμματικοῖς οὐ λέγεις; ἐνθάδʼ οὖν, ὅπου πάντες ἄνθρωποι πλανώμεθα καὶ πρὸς ἀλλήλους μαχόμεθα;
2.7.8Bu yüzden sürgündeki Gratilla'ya aylık erzak gemisini göndermek isteyen kadın, "Domitianus el koyar" diyene güzel cevap vermişti: "Ben göndermemiş olmaktansa o el koymuş olsun, daha iyi."
διὰ τοῦτο ἡ γυνὴ καλῶς εἶπεν ἡ πέμψαι θέλουσα τῇ Γρατίλλῃ ἐξωρισμένῃ τὸ πλοῖον τῶν ἐπιμηνίων κατὰ τὸν εἰπόντα ὅτι ἀφαιρήσεται αὐτὰ Δομιτιανὸς μᾶλλον θέλω, φησίν, ἵνʼ ἐκεῖνος αὐτὰ ἀφέληται ἢ ἵνʼ ἐγὼ μὴ πέμψω.
2.7.9Peki bizi bu kadar sık kehanete götüren nedir? Korkaklık, sonuçlardan korkmak. Bu yüzden kâhinlere yaltaklanırız: "Efendim, babama mirasçı olacak mıyım?" "Bakalım, bir kurban daha keselim." "Evet efendim, talih nasıl isterse." Sonra "Mirasçı olacaksın" derse, mirası ondan almış gibi teşekkür ederiz. Bu yüzden onlar da bizimle alay eder.
τί οὖν ἡμᾶς ἐπὶ τὸ οὕτω συνεχῶς μαντεύεσθαι ἄγει; ἡ δειλία, τὸ φοβεῖσθαι τὰς ἐκβάσεις. διὰ τοῦτο κολακεύομεν τοὺς μάντεις· κληρονομήσω, κύριε, τὸν πατέρα; ἴδωμεν· ἐπεκθυσώμεθα. ναί, κύριε, ὡς ἡ τύχη θέλει. εἶτʼ ἂν εἴπῃ κληρονομήσεις, ὡς παρʼ αὐτοῦ τὴν κληρονομίαν εἰληφότες εὐχαριστοῦμεν αὐτῷ. διὰ τοῦτο κἀκεῖνοι λοιπὸν ἐμπαίζουσιν ἡμῖν.
2.7.10Öyleyse nasıl olmalı? İstek ve kaçınma olmadan gitmeli. Yolcu karşılaştığı kişiye iki yoldan hangisinin çıktığını sorarken sağın değil de solun çıkmasını istemez; çünkü bunlardan birini değil, varmak istediği yere çıkanı tutmak ister.
τί οὖν; δεῖ δίχα ὀρέξεως ἔρχεσθαι καὶ ἐκκλίσεως, ὡς ὁ ὁδοιπόρος πυνθάνεται παρὰ τοῦ ἀπαντήσαντος, ποτέρα[ν] τῶν ὁδῶν φέρει, οὐκ ἔχων ὄρεξιν πρὸς τὸ τὴν δεξιὰν μᾶλλον φέρειν ἢ τὴν ἀριστεράν· οὐ γὰρ τούτων τινὰ ἀπελθεῖν θέλει, ἀλλὰ τὴν φέρουσαν.
2.7.11 Tanrıya da kılavuza gider gibi gitmeli, gözlerimizi kullandığımız gibi: onlara "Bana şunları göster" diye yalvarmayız, gösterdikleri şeylerin tasavvurlarını alırız.
οὕτως ἔδει καὶ ἐπὶ τὸν θεὸν ἔρχεσθαι ὡς ὁδηγόν, ὡς τοῖς ὀφθαλμοῖς χρώμεθα, οὐ παρακαλοῦντες αὐτοὺς ἵνα τὰ τοιαῦτα μᾶλλον ἡμῖν δεικνύωσιν, ἀλλʼ οἷα ἐνδείκνυνται τούτων τὰς φαντασίας δεχόμενοι.
2.7.12 Oysa şimdi titreyerek kuşcağızı tutuyor, tanrıya yakarıp yalvarıyoruz:
νῦν δὲ τρέμοντες τὸ ὀρνιθάριον κρατοῦμεν καὶ τὸν θεὸν ἐπικαλούμενοι δεόμεθα αὐτοῦ·
2.7.13 "Efendim, acı bana; çıkmama izin ver." Köle, daha iyi olandan başka bir şey mi istiyorsun? Tanrının uygun gördüğünden daha iyi ne olabilir?
κύριε, ἐλέησον· ἐπίτρεψόν μοι ἐξελθεῖν. ἀνδράποδον, ἄλλο γάρ τι θέλεις ἢ τὸ ἄμεινον; ἄλλο οὖν τι ἄμεινον ἢ τὸ τῷ θεῷ δοκοῦν;
2.7.14 Elinden geldiğince yargıcı neden bozuyor, öğütçüyü neden yoldan çıkarıyorsun?
τί τὸ ὅσον ἐπὶ σοὶ διαφθείρεις τὸν κριτήν, παράγεις τὸν σύμβουλον; ### Bölüm 8 ### τίς οὐσία τοῦ ἀγαθοῦ.
2.8.18. Bölüm: İyinin Ousia'sı Nedir?
Tanrı yararlıdır; iyi de yararlıdır. Öyleyse tanrının ousia'sı neredeyse iyinin ousia'sının da orada olması akla yatkındır.
ὁ θεὸς ὠφέλιμος· ἀλλὰ καὶ τἀγαθὸν ὠφέλιμον. εἰκὸς οὖν, ὅπου ἡ οὐσία τοῦ θεοῦ, ἐκεῖ εἶναι καὶ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ.
2.8.2 Peki tanrının ousia'sı nedir? Et mi? Asla. Tarla mı? Asla. Şöhret mi? Asla. Nous, epistēmē, doğru logos.
τίς οὖν οὐσία θεοῦ; σάρξ; μὴ γένοιτο. ἀγρός; μὴ γένοιτο. φήμη; μὴ γένοιτο. νοῦς, ἐπιστήμη, λόγος ὀρθός.
2.8.3 İyinin ousia'sını da işte kısaca orada ara. Yoksa onu bir bitkide mi arıyorsun? Hayır. Logossuz bir canlıda mı? Hayır. Öyleyse logos sahibi bir varlıkta aradığına göre, logossuz varlıklardan farkından başka nerede arıyorsun?
ἐνταῦθα τοίνυν ἁπλῶς ζήτει τὴν οὐσίαν τοῦ ἀγαθοῦ. ἐπεί τοι μή τι αὐτὴν ἐν φυτῷ ζητεῖς; οὔ. μή τι ἐν ἀλόγῳ; οὔ. ἐν λογικῷ οὖν ζητῶν τί ἔτι ἀλλαχοῦ ζητεῖς ἢ ἐν τῇ παραλλαγῇ τῇ πρὸς τὰ ἄλογα;
2.8.4 Bitkiler tasavvur bile kullanamaz; bu yüzden onlar için "iyi" demezsin. Demek ki iyi, tasavvurların kullanılmasını gerektirir.
τὰ φυτὰ οὐδὲ φαντασίαις χρηστικά ἐστιν· διὰ τοῦτο οὐ λέγεις ἐπʼ αὐτῶν τὸ ἀγαθόν. δεῖται οὖν τὸ ἀγαθὸν χρήσεως φαντασιῶν.
2.8.5 Yalnız bunu mu gerektirir? Yalnız bunu gerektiriyorsa, öteki canlılarda da iyiler, saadet ve bedbahtlık olduğunu söyle.
ἆρά γε μόνης; εἰ γὰρ μόνης, λέγε καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις τὰ ἀγαθὰ εἶναι καὶ εὐδαιμονίαν καὶ κακοδαιμονίαν.
2.8.6 Oysa söylemiyorsun, iyi de ediyorsun; çünkü onlar tasavvur kullansalar bile bu kullanımın farkında değildirler. Bu da yerindedir; çünkü başkalarına hizmet için yaratılmışlardır, asıl olan kendileri değildir.
νῦν δʼ οὐ λέγεις καὶ καλῶς ποιεῖς· εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα χρῆσιν φαντασιῶν ἔχει, ἀλλὰ παρακολούθησίν γε τῇ χρήσει τῶν φαντασιῶν οὐκ ἔχει. καὶ εἰκότως. ὑπηρετικὰ γὰρ γέγονεν ἄλλοις, οὐκ αὐτὰ προηγούμενα.
2.8.7Eşek asıl varlık olarak mı yaratıldı? Hayır; yük taşıyabilecek bir sırta ihtiyacımız vardı diye. Zeus hakkı için, yürümesine de ihtiyacımız vardı; bu yüzden tasavvur kullanma yetisini de almıştır, yoksa yürüyemezdi.
ὁ ὄνος ἐπεὶ γέγονεν μή τι προηγουμένως; οὔ· ἀλλʼ ὅτι νώτου χρείαν. εἴχομεν βαστάζειν τι δυναμένου. ἀλλὰ νὴ Δία καὶ περιπατοῦντος αὐτοῦ χρείαν εἴχομεν· διὰ τοῦτο προσείληφε καὶ τὸ χρῆσθαι φαντασίαις· ἄλλως γὰρ περιπατεῖν οὐκ ἐδύνατο.
2.8.8 Ama orada durmuştur. Tasavvur kullanımının farkında olma yetisini de almış olsaydı, açıktır ki logos gereği artık bize tabi olmaz, bu hizmetleri görmez, bizimle eşit ve benzer olurdu.
καὶ λοιπὸν αὐτοῦ που πέπαυται. εἰ δὲ καὶ αὐτός που προσειλήφει παρακολούθησιν τῇ χρήσει τῶν φαντασιῶν, καὶ δῆλον ὅτι κατὰ λόγον οὐκέτʼ ἂν ἡμῖν ὑπετέτακτο οὐδὲ τὰς χρείας ταύτας παρεῖχεν, ἀλλʼ ἦν ἂν ἴσος ἡμῖν καὶ ὅμοιος.
2.8.9 Öyleyse iyinin ousia'sını, o olmadan başka hiçbir varlık için "iyi" demek istemediğin şeyde aramak istemez misin?
οὐ θέλεις οὖν ἐκεῖ ζητεῖν τὴν οὐσίαν τοῦ ἀγαθοῦ, οὗ μὴ παρόντος ἐπʼ οὐδενὸς τῶν ἄλλων θέλεις λέγειν τὸ ἀγαθόν;
2.8.10Peki o varlıklar da tanrıların eseri değil mi? Eseridir, ama asıl varlık değildir, tanrıların parçası da değildir.
τί οὖν; οὐκ ἔστι θεῶν ἔργα κἀκεῖνα; ἔστιν, ἀλλʼ οὐ προηγούμενα οὐδὲ μέρη θεῶν.
2.8.11 Sen ise asıl varlıksın, tanrıdan kopmuş bir parçasın; içinde ondan bir pay var. Öyleyse akrabalığını neden bilmiyorsun? Nereden geldiğini neden bilmiyorsun?
σὺ δὲ προηγούμενον εἶ, σὺ ἀπόσπασμα εἶ τοῦ θεοῦ· ἔχεις τι ἐν σεαυτῷ μέρος ἐκείνου. τί οὖν ἀγνοεῖς σου τὴν συγγένειαν; τί οὐκ οἶδας, πόθεν ἐλήλυθας;
2.8.12 Yerken kim olarak yediğini, kimi beslediğini hatırlamak istemez misin? Sevişirken kim olarak seviştiğini? Sohbet ederken? Spor yaparken, tartışırken tanrıyı beslediğini, tanrıyı çalıştırdığını bilmiyor musun? Tanrıyı taşıyorsun, zavallı, haberin yok.
οὐ θέλεις μεμνῆσθαι, ὅταν ἐσθίῃς, τίς ὢν ἐσθίεις καὶ τίνα τρέφεις; ὅταν συνουσίᾳ χρῇ, τίς ὢν χρῇ; ὅταν ὁμιλίᾳ; ὅταν γυμνάζῃ, ὅταν διαλέγῃ, οὐκ οἶδας ὅτι θεὸν τρέφεις, θεὸν γυμνάζεις; θεὸν περιφέρεις, τάλας, καὶ ἀγνοεῖς.
2.8.13 Dışarıda gümüş ya da altın bir tanrıdan söz ettiğimi mi sanıyorsun? Onu içinde taşıyorsun; kirli düşüncelerle, pis eylemlerle onu lekelediğini hissetmiyorsun.
δοκεῖς με λέγειν ἀργυροῦν τινα ἢ χρυσοῦν ἔξωθεν; ἐν σαυτῷ φέρεις αὐτὸν καὶ μολύνων οὐκ αἰσθάνῃ ἀκαθάρτοις μὲν διανοήμασι, ῥυπαραῖς δὲ πράξεσι.
2.8.14 Tanrının heykeli önündeyken yaptıklarının hiçbirini yapmaya cesaret edemezdin. Ama tanrının kendisi içinde hazır bulunup her şeyi görür ve duyarken bunları düşünmekten ve yapmaktan utanmıyorsun, ey kendi tabiatından habersiz, tanrının gazabına uğramış adam!
καὶ ἀγάλματος μὲν τοῦ θεοῦ παρόντος οὐκ ἂν τολμήσαις τι τούτων ποιεῖν ὧν ποιεῖς. αὐτοῦ δὲ τοῦ θεοῦ παρόντος ἔσωθεν καὶ ἐφορῶντος πάντα καὶ ἐπακούοντος οὐκ αἰσχύνῃ ταῦτα ἐνθυμούμενος καὶ ποιῶν, ἀναίσθητε τῆς αὑτοῦ φύσεως καὶ θεοχόλωτε;
2.8.15Peki bir genci okuldan bir işe gönderirken neden korkuyoruz? Bir şeyi yanlış yapmasından, yanlış yemesinden, yanlış sevişmesinden, paçavralar giydirilince alçalmasından, şık giysilerle kabarmasından.
λοιπὸν ἡμεῖς τί φοβούμεθα ἐκπέμποντες νέον ἐπί τινας πράξεις ἐκ τῆς σχολῆς, μὴ ἄλλως ποιήσῃ τι, μὴ ἄλλως φάγῃ, μὴ ἄλλως συνουσιάσῃ, μὴ ταπεινώσῃ αὐτὸν ῥάκη περιτεθέντα, μὴ ἐπάρῃ κομψὰ ἱμάτια;
2.8.16 Bu genç kendi tanrısını bilmiyor, kiminle gittiğini bilmiyor. "Seni yanımda görmek isterdim" demesine katlanabilir miyiz?
οὗτος οὐκ οἶδεν αὑτοῦ θεόν, οὗτος οὐκ οἶδεν, μετὰ τίνος ἀπέρχεται. ἀλλʼ ἀνεχόμεθα λέγοντος αὐτοῦ σὲ ἤθελον ἔχειν;
2.8.17 Orada tanrı yanında değil mi? Onu yanında taşırken başkasını mı arıyorsun?
ἐκεῖ τὸν θεὸν οὐκ ἔχεις; εἶτʼ ἄλλον τινὰ ζητεῖς ἐκεῖνον ἔχων;
2.8.18 O sana bunlardan başka bir şey mi söyleyecek? Phidias'ın yaptığı heykel olsaydın, Athena ya da Zeus, hem kendini hem sanatçını hatırlardın ve zerre kadar hissin olsaydı, seni yapana ve kendine layık olmayan hiçbir şey yapmamaya, görenlere yakışıksız bir duruşla görünmemeye çalışırdın.
ἢ ἄλλα σοι ἐρεῖ ἐκεῖνος ἢ ταῦτα; ἀλλʼ εἰ μὲν τὸ ἄγαλμα ἦς τὸ Φειδίου, ἡ Ἀθηνᾶ ἢ ὁ Ζεύς, ἐμέμνησο ἂν καὶ σαυτοῦ καὶ τοῦ τεχνίτου καὶ εἴ τινα αἴσθησιν εἶχες, ἐπειρῶ ἂν μηδὲν [ἂν] ἀνάξιον ποιεῖν τοῦ κατασκευάσαντος μηδὲ σεαυτοῦ μηδʼ ἐν ἀπρεπεῖ σχήματι φαίνεσθαι τοῖς ὁρῶσι·
2.8.19 Şimdi seni Zeus yaptı diye mi nasıl göründüğünü umursamıyorsun? Sanatçı sanatçıya, eser esere nerede benzer ki?
νῦν δέ σε ὅτι ὁ Ζεὺς πεποίηκεν, διὰ τοῦτο ἀμελεῖς οἷόν τινα δείξεις σεαυτόν; καὶ τί ὁ τεχνίτης τῷ τεχνίτῃ ὅμοιος ἢ τὸ κατασκεύασμα τῷ κατασκευάσματι;
2.8.20 Hangi sanatçının eseri, yapısıyla gösterdiği yetileri kendinde taşır? Taş, tunç, altın ya da fildişi değil midir? Phidias'ın Athena'sı elini bir kez uzatıp Nike'yi üstüne almış, bütün çağlar boyunca öyle durur; tanrının eserleri ise hareket eder, nefes alır, tasavvur kullanır, sınar.
καὶ ποῖον ἔργον τεχνίτου εὐθὺς ἔχει τὰς δυνάμεις ἐν ἑαυτῷ, ἃς ἐμφαίνει διὰ τῆς κατασκευῆς; οὐχὶ λίθος ἐστὶν ἢ χαλκὸς ἢ χρυσὸς ἢ ἐλέφας; καὶ ἡ Ἀθηνᾶ ἡ Φειδίου ἅπαξ ἐκτείνασα τὴν χεῖρα καὶ τὴν Νίκην ἐπʼ αὐτῆς δεξαμένη ἕστηκεν οὕτως ὅλῳ τῷ αἰῶνι, τὰ δὲ τοῦ θεοῦ κινούμενα, ἔμπνοα, χρηστικὰ φαντασιῶν, δοκιμαστικά.
2.8.21Böyle bir ustanın eseri olarak onu utandırıyor musun? Seni yaratmakla kalmayıp yalnız sana güvendiğini, seni sana emanet ettiğini
τούτου τοῦ δημιουργοῦ κατασκεύασμα ὢν καταισχύνεις αὐτό; τί δʼ; ὅτι οὐ μόνον σε κατεσκεύασεν, ἀλλὰ καὶ σοὶ μόνῳ ἐπίστευσεν καὶ παρακατέθετο,
2.8.22 hatırlamayacak, üstelik bu emaneti de mi utandıracaksın? Tanrı sana bir yetim emanet etseydi onu böyle mi ihmal ederdin?
οὐδὲ τούτου μεμνήσῃ, ἀλλὰ καὶ καταισχυνεῖς τὴν ἐπιτροπήν; εἰ δέ σοι ὀρφανόν τινα ὁ θεὸς παρέθετο, οὕτως ἂν αὐτοῦ ἠμέλεις;
2.8.23 Seni sana teslim etti ve dedi ki: "Senden daha güvenilir kimsem yoktu. Bunu yaratıldığı gibi koru: edepli, güvenilir, yüksek, yılmaz, tutkusuz, sarsılmaz." Sen ise korumuyor musun?
παραδέδωκέ σοι σεαυτὸν καὶ λέγει οὐκ εἶχον ἄλλον πιστότερόν σου· τοῦτόν μοι φύλασσε τοιοῦτον οἷος πέφυκεν, αἰδήμονα, πιστόν, ὑψηλόν, ἀκατάπληκτον, ἀπαθῆ, ἀτάραχον. εἶτα σὺ οὐ φυλάσσεις;
2.8.24Şöyle diyecekler: "Bu adam nereden çıkardı bu kaş çatışı, bu ciddi suratı?" Henüz hakkıyla değil. Çünkü öğrendiklerime ve onayladıklarıma hâlâ güvenmiyorum; kendi zayıflığımdan hâlâ korkuyorum.
ἀλλʼ ἐροῦσιν· πόθεν ἡμῖν οὗτος ὀφρῦν ἐνήνοχεν καὶ σεμνοπροσωπεῖ; οὔπω κατʼ ἀξίαν. ἔτι γὰρ οὐ θαρρῶ οἷς ἔμαθον καὶ συγκατεθέμην· ἔτι τὴν ἀσθένειαν τὴν ἐμαυτοῦ φοβοῦμαι.
2.8.25 Bırakın güven kazanayım, o zaman gereken bakışı, gereken duruşu görürsünüz; heykel tamamlanıp parlatılınca size göstereceğim.
ἐπεί τοι ἄφετέ με θαρρῆσαι καὶ τότε ὄψεσθε βλέμμα οἷον δεῖ καὶ σχῆμα οἷον δεῖ, τότε ὑμῖν δείξω τὸ ἄγαλμα, ὅταν τελειωθῇ, ὅταν στιλπνωθῇ.
2.8.26 Ne sanıyorsunuz? Kaş çatış mı? Asla. Olympia'daki Zeus kaşlarını mı çatmış? Bakışı sabittir, "Çünkü benim sözüm geri alınmaz, aldatmaz" diyecek olanın bakışı nasılsa öyledir.
τί δοκεῖτε; ὀφρῦν; μὴ γένοιτο. μὴ γὰρ ὁ Ζεὺς ὁ ἐν Ὀλυμπίᾳ ὀφρῦν ἀνέσπακεν; ἀλλὰ πέπηγεν αὐτοῦ τὸ βλέμμα, οἷον δεῖ εἶναι τοῦ ἐροῦντος οὐ γὰρ ἐμὸν παλινάγρετον οὐδʼ ἀπατηλόν.
2.8.27 Size kendimi böyle göstereceğim: güvenilir, edepli, soylu, sarsılmaz.
τοιοῦτον ὑμῖν δείξω ἐμαυτόν, πιστόν, αἰδήμονα, γενναῖον, ἀτάραχον.
2.8.28 Ölümsüz, yaşlanmaz, hastalanmaz mı? Hayır; tanrısal biçimde ölen, tanrısal biçimde hastalanan biri olarak. Sahip olduğum bunlardır, gücümün yettiği bunlardır; gerisine ne sahibim ne de gücüm yeter.
μή τι οὖν ἀθάνατον ἀγήρων, μή τι ἄνοσον; ἀλλʼ ἀποθνῄσκοντα θείως, νοσοῦντα θείως. ταῦτα ἔχω, ταῦτα δύναμαι· τὰ δʼ ἄλλα οὔτʼ ἔχω οὔτε δύναμαι.
2.8.29 Size bir filozofun sinirlerini göstereceğim. Ne sinirleri? Kaçırmayan istek, düşmeyen kaçınma, gereğine uygun harekete geçme, özenli niyet, acele etmeyen onay. Bunları göreceksiniz.
δείξω ὑμῖν νεῦρα φιλοσόφου. ποῖα νεῦρα; ὄρεξιν ἀναπότευκτον, ἔκκλισιν ἀπερίπτωτον, ὁρμὴν καθήκουσαν, πρόθεσιν ἐπιμελῆ, συγκατάθεσιν ἀπρόπτωτον. ταῦτα ὄψεσθε. ### Bölüm 9 ### ὅτι οὐ δυνάμενοι τὴν ἀνθρώπου ἐπαγγελίαν πληρῶσαι τὴν φιλοσόφου προσλαμβάνομεν.
2.9.19. Bölüm: İnsanın Vaadini Yerine Getiremezken Filozofunkini Üstleniyoruz
Yalnızca insanın vaadini yerine getirmek bile sıradan bir iş değildir.
οὐκ ἔστι τὸ τυχὸν αὐτὸ μόνον ἀνθρώπου ἐπαγγελίαν πληρῶσαι.
2.9.2 İnsan nedir? "Logos sahibi ölümlü canlı." Logos sahibi olmakla hemen kimlerden ayrılıyoruz? "Yabani hayvanlardan." Başka kimlerden?
τί γάρ ἐστιν ἄνθρωπος; — ζῷον, φησί, λογικὸν θνητόν. — εὐθὺς ἐν τῷ λογικῷ τίνων χωριζόμεθα; — τῶν θηρίων. — καὶ τίνων ἄλλων;
2.9.3 "Koyunlardan ve benzerlerinden." Öyleyse yabani hayvan gibi bir şey yapmamaya bak; yoksa insanı yitirir, vaadini yerine getirmemiş olursun. Koyun gibi de bir şey yapma; yoksa yine insan yitip gider.
— τῶν προβάτων καὶ τῶν ὁμοίων. — ὅρα οὖν μή τί πως ὡς θηρίον ποιήσῃς· εἰ δὲ μή, ἀπώλεσας τὸν ἄνθρωπον, οὐκ ἐπλήρωσας τὴν ἐπαγγελίαν. ὅρα μή τι ὡς πρόβατον· εἰ δὲ μή, καὶ οὕτως ἀπώλετο ὁ ἄνθρωπος.
2.9.4 Neleri koyun gibi yapıyoruz? Karnımız için, cinsel organlarımız için, gelişigüzel, pisçe, düşünmeden davrandığımızda nereye saptık? Koyunlara.
τίνα οὖν ποιοῦμεν ὡς πρόβατα; ὅταν τῆς γαστρὸς ἕνεκα, ὅταν τῶν αἰδοίων, ὅταν εἰκῇ, ὅταν ῥυπαρῶς, ὅταν ἀνεπιστρέπτως, ποῦ ἀπεκλίναμεν; ἐπὶ τὰ πρόβατα.
2.9.5 Neyi yitirdik? Logos sahibi olmayı. Kavgacı, zararlı, öfkeli, saldırgan davrandığımızda nereye saptık?
τί ἀπωλέσαμεν; τὸ λογικόν. ὅταν μαχίμως καὶ βλαβερῶς καὶ θυμικῶς καὶ ὠστικῶς, ποῦ ἀπεκλίναμεν;
2.9.6 Yabani hayvanlara. Kimimiz büyük yırtıcılardır, kimimiz de "Beni aslan yesin daha iyi" dedirten küçük, huysuz yaratıklar.
ἐπὶ τὰ θηρία. λοιπὸν οἱ μὲν ἡμῶν μεγάλα θηρία εἰσίν, οἱ δὲ θηρίδια κακοήθη καὶ μικρά, ἀφʼ ὧν ἔστιν εἰπεῖν λέων με καὶ φαγέτω.
2.9.7 Bütün bunlarla insanın vaadi yok olur.
διὰ πάντων δὲ τούτων ἀπόλλυται ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἐπαγγελία.
2.9.8Bileşik önerme ne zaman korunur? Vaadini yerine getirdiğinde; yani bileşik önermenin korunması, doğrulardan oluşmasıdır. Ayrık önerme ne zaman korunur? Vaadini yerine getirdiğinde. Aulos ne zaman, lir ne zaman, at ne zaman, köpek ne zaman?
πότε γὰρ σῴζεται συμπεπλεγμένον; ὅταν τὴν ἐπαγγελίαν πληρώσῃ, ὥστε σωτηρία συμπεπλεγμένου ἐστὶ τὸ ἐξ ἀληθῶν συμπεπλέχθαι. πότε διεζευγμένον; ὅταν τὴν ἐπαγγελίαν πληρώσῃ. πότε αὐλοί, πότε λύρα, πότε ἵππος, πότε κύων;
2.9.9 Öyleyse insanın da aynı şekilde korunup aynı şekilde yok olmasında şaşılacak ne var?
τί οὖν θαυμαστόν, εἰ καὶ ἄνθρωπος ὡσαύτως μὲν σῴζεται, ὡσαύτως δʼ ἀπόλλυται;
2.9.10 Her şeyi kendine uygun işler büyütür ve korur: marangozu marangozluk işleri, gramerciyi gramer işleri. Yanlış yazmayı alışkanlık ederse tekhnēsi ister istemez bozulur, yok olur.
αὔξει δʼ ἕκαστον καὶ σῴζει τὰ κατάλληλα ἔργα· τὸν τέκτονα τὰ τεκτονικά, τὸν γραμματικὸν τὰ γραμματικά. ἂν δʼ ἐθίσῃ γράφειν ἀγραμμάτως, ἀνάγκη καταφθείρεσθαι καὶ ἀπόλλυσθαι τὴν τέχνην.
2.9.11 Bunun gibi, edeplilik edepli işlerle korunur, edepsiz işlerle yok olur; güvenilirlik güvenilir işlerle korunur, zıtlarıyla yok olur.
οὕτως τὸν μὲν αἰδήμονα σῴζει τὰ αἰδήμονα ἔργα, ἀπολλύει δὲ τὰ ἀναιδῆ· τὸν δὲ πιστὸν τὰ πιστὰ καὶ τὰ ἐναντία ἀπολλύει.
2.9.12 Zıt işler de zıt insanları büyütür: utanmazı utanmazlık, güvenilmezi güvenilmezlik, küfürbazı küfür, öfkeliyi öfke, açgözlüyü de yersiz alıp vermeler büyütür.
καὶ τοὺς ἐναντίους πάλιν ἐπαύξει τὰ ἐναντία· τὸν ἀναίσχυντον ἀναισχυντία, τὸν ἄπιστον ἀπιστία, τὸν λοίδορον λοιδορία, τὸν ὀργίλον ὀργή, τὸν φιλάργυρον αἱ ἀκατάλληλοι λήψεις καὶ δόσεις.
2.9.13Bu yüzden filozoflar yalnızca öğrenmekle yetinmememizi, buna çalışmayı, sonra da alıştırmayı eklememizi öğütler.
διὰ τοῦτο παραγγέλλουσιν οἱ φιλόσοφοι μὴ ἀρκεῖσθαι μόνῳ τῷ μαθεῖν, ἀλλὰ καὶ μελέτην προσλαμβάνειν, εἶτα ἄσκησιν.
2.9.14 Çünkü uzun süredir zıttını yapmaya alışmışız, doğru kanıların zıddı olan kanılar elimizin altında. Doğru kanıları da elimizin altına almazsak, başkalarının yargılarını açıklayan kişilerden başka bir şey olmayız.
πολλῷ γὰρ χρόνῳ τὰ ἐναντία ποιεῖν εἰθίσμεθα καὶ τὰς ὑπολήψεις τὰς ἐναντίας ταῖς ὀρθαῖς χρηστικὰς ἔχομεν. ἂν οὖν μὴ καὶ τὰς ὀρθὰς χρηστικὰς ποιήσωμεν, οὐδὲν ἄλλο ἢ ἐξηγηταὶ ἐσόμεθα ἀλλοτρίων δογμάτων.
2.9.15 Bugün hangimiz iyi ve kötü hakkında bilgiççe konuşamaz? "Var olanların kimi iyidir, kimi kötü, kimi önemsiz; iyiler aretēler ve aretēye katılan şeylerdir; kötüler bunların zıtlarıdır; önemsiz olanlar zenginlik, sağlık, şöhrettir."
ἄρτι γὰρ τίς ἡμῶν οὐ δύναται τεχνολογῆσαι περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν; ὅτι τῶν ὄντων τὰ μὲν ἀγαθά, τὰ δὲ κακά, τὰ δʼ ἀδιάφορα· ἀγαθὰ μὲν οὖν ἀρεταὶ καὶ τὰ μετέχοντα τῶν ἀρετῶν· κακὰ τὰ δʼ ἐναντία· ἀδιάφορα δὲ πλοῦτος, ὑγεία, δόξα.
2.9.16 Sonra biz konuşurken büyük bir gürültü çıksa ya da oradakilerden biri bize gülse hemen sarsılıveririz.
εἶτʼ ἂν μεταξὺ λεγόντων ἡμῶν ψόφος μείζων γένηται ἢ τῶν παρόντων τις καταγελάσῃ ἡμῶν, ἐξεπλάγημεν.
2.9.17 Filozof, söylediklerin nerede kaldı? Onları nereden çıkarıp söylüyordun? Sadece dudaklarından. Öyleyse başkalarının yardımlarını neden kirletiyorsun? En önemli konularda neden zar atıyorsun?
ποῦ ἐστιν, φιλόσοφε, ἐκεῖνα ἃ ἔλεγες; πόθεν αὐτὰ προφερόμενος ἔλεγες; ἀπὸ τῶν χειλῶν αὐτόθεν. τί οὖν ἀλλότρια βοηθήματα μολύνεις; τί κυβεύεις περὶ τὰ μέγιστα;
2.9.18Ekmeği ve şarabı kilere koymak başka, yemek başkadır. Yenen şey sindirilir, dağılır, sinir olur, et olur, kemik olur, kan olur, güzel bir renk, rahat bir nefes olur. Kilerdekileri istediğinde çıkarıp gösterebilirsin, ama sahip olduğunu sanmaktan öte onlardan hiçbir faydan olmaz. Bunları açıklamakla başka görüştekilerin sözlerini açıklamak arasında ne fark var ki?
ἄλλο γάρ ἐστιν ὡς εἰς ταμιεῖον ἀποθέσθαι ἄρτους καὶ οἶνον, ἄλλο ἐστὶ φαγεῖν. τὸ βρωθὲν ἐπέφθη, ἀνεδόθη, νεῦρα ἐγένετο, σάρκες, ὀστέα, αἷμα, εὔχροια, εὔπνοια. τὰ ἀποκείμενα ὅταν μὲν θελήσῃς ἐκ προχείρου λαβὼν δεῖξαι δύνασαι, ἀπʼ αὐτῶν δέ σοι ὄφελος οὐδὲν εἰ μὴ μέχρι τοῦ δοκεῖν ὅτι ἔχεις. τί γὰρ διαφέρει ταῦτα ἐξηγεῖσθαι ἢ τὰ τῶν ἑτεροδόξων;
2.9.19 Şimdi oturup Epikuros'un öğretisini bilgiççe anlat; belki ondan daha işe yarar anlatırsın. Peki neden kendine Stoacı diyorsun, neden kalabalığı aldatıyorsun, neden Yunan olduğun hâlde Yahudi rolü yapıyorsun?
τεχνολόγει νῦν καθίσας τὰ Ἐπικούρου καὶ τάχα ἐκείνου χρηστικώτερον τεχνολογήσεις. τί οὖν Στωικὸν λέγεις σεαυτόν, τί ἐξαπατᾷς τοὺς πολλούς, τί ὑποκρίνῃ Ἰουδαῖον ὢν Ἕλλην;
2.9.20 Görmüyor musun, insana hangi anlamda Yahudi, Suriyeli, Mısırlı denir? İki arada kalmış birini görünce "Yahudi değil, rol yapıyor" deriz. Ama vaftiz olmuş ve seçimini yapmış kişinin hâlini benimsediğinde, işte o zaman gerçekten Yahudi olur ve öyle anılır.
οὐχ ὁρᾷς, πῶς ἕκαστος λέγεται Ἰουδαῖος, πῶς Σύρος, πῶς Αἰγύπτιος; καὶ ὅταν τινὰ ἐπαμφοτερίζοντα ἴδωμεν, εἰώθαμεν λέγειν οὐκ ἔστιν Ἰουδαῖος, ἀλλʼ ὑποκρίνεται. ὅταν δʼ ἀναλάβῃ τὸ πάθος τὸ τοῦ βεβαμμένου καὶ ᾑρημένου, τότε καὶ ἔστι τῷ ὄντι καὶ καλεῖται Ἰουδαῖος.
2.9.21 Biz de böyle sahte vaftizliyiz; sözde Yahudi, özde başka bir şeyiz, logosla uyuşmayan, söylediklerimizi kullanmaktan uzak, yine de onları biliyormuş gibi böbürlenen insanlarız.
οὕτως καὶ ἡμεῖς παραβαπτισταί, λόγῳ μὲν Ἰουδαῖοι, ἔργῳ δʼ ἄλλο τι, ἀσυμπαθεῖς πρὸς τὸν λόγον, μακρὰν ἀπὸ τοῦ χρῆσθαι τούτοις ἃ λέγομεν, ἐφʼ οἷς ὡς εἰδότες αὐτὰ ἐπαιρόμεθα.
2.9.22 Böylece insanın vaadini bile yerine getiremezken filozofunkini üstleniyoruz, o kadar büyük bir yükü; on libreyi kaldıramayan birinin Aias'ın taşını taşımak istemesi gibi.
οὕτως οὐδὲ τὴν τοῦ ἀνθρώπου ἐπαγγελίαν πληρῶσαι δυνάμενοι προσλαμβάνομεν τὴν τοῦ φιλοσόφου, τηλικοῦτο φορτίον οἷον εἴ τις δέκα λίτρας ἆραι μὴ δυνάμενος τὸν τοῦ Αἴαντος λίθον βαστάζειν ἤθελεν. ### Bölüm 10 ### πῶς ἀπὸ τῶν ὀνομάτων τὰ καθήκοντα ἔστιν εὑρίσκειν.
2.10.110. Bölüm: Ödevler Adlardan Nasıl Bulunur?
Kim olduğunu düşün. Önce insansın; yani prohairesisten üstün hiçbir şeyin yok, geri kalan her şey ona tabidir, o ise köle olmaz, kimseye boyun eğmez.
σκέψαι τίς εἶ. τὸ πρῶτον ἄνθρωπος, τοῦτο δʼ ἔστιν οὐδὲν ἔχων κυριώτερον προαιρέσεως, ἀλλὰ ταύτῃ τὰ ἄλλα ὑποτεταγμένα, αὐτὴν δʼ ἀδούλευτον καὶ ἀνυπότακτον.
2.10.2 Öyleyse logos bakımından kimlerden ayrıldığına bak: yabani hayvanlardan ayrılırsın, koyunlardan ayrılırsın.
σκόπει οὖν, τίνων κεχώρισαι κατὰ λόγον. κεχώρισαι θηρίων, κεχώρισαι προβάτων.
2.10.3 Bundan başka kozmosun vatandaşı ve parçasısın; hizmet eden parçalarından değil, asıl olanlarından biri; çünkü tanrısal yönetimi kavrayabilir, ardından geleni hesaplayabilirsin.
ἐπὶ τούτοις πολίτης εἶ τοῦ κόσμου καὶ μέρος αὐτοῦ, οὐχ ἓν τῶν ὑπηρετικῶν, ἀλλὰ τῶν προηγουμένων· παρακολουθητικὸς γὰρ εἶ τῇ θείᾳ διοικήσει καὶ τοῦ ἑξῆς ἐπιλογιστικός.
2.10.4 Vatandaşın vaadi nedir? Kendine özel bir yarar gütmemek, hiçbir konuda kendi başınaymış gibi karar vermemek. El ya da ayak akıl yürütebilseydi ve tabiî yapısını kavrasaydı, bütüne göndermeden asla harekete geçmez, bir şey istemezdi; işte öyle.
τίς οὖν ἐπαγγελία πολίτου; μηδὲν ἔχειν ἰδίᾳ συμφέρον, περὶ μηδενὸς βουλεύεσθαι ὡς ἀπόλυτον, ἀλλʼ ὥσπερ ἄν, εἰ ἡ χεὶρ ἢ ὁ ποὺς λογισμὸν εἶχον καὶ παρηκολούθουν τῇ φυσικῇ κατασκευῇ, οὐδέποτʼ ἂν ἄλλως ὥρμησαν ἢ ὠρέχθησαν ἢ ἐπανενεγκόντες ἐπὶ τὸ ὅλον.
2.10.5 Bu yüzden filozoflar güzel söyler: iyi insan olacakları önceden bilseydi hastalanmaya, ölmeye, sakat kalmaya kendisi de yardım ederdi; çünkü bunların bütünün düzeninden ona düşen pay olduğunu, bütünün parçadan, şehrin vatandaştan üstün olduğunu hissederdi.
διὰ τοῦτο καλῶς λέγουσιν οἱ φιλόσοφοι ὅτι εἰ προῄδει ὁ καλὸς καὶ ἀγαθὸς τὰ ἐσόμενα, συνήργει ἂν καὶ τῷ νοσεῖν καὶ τῷ ἀποθνῄσκειν καὶ τῷ πηροῦσθαι, αἰσθανόμενός γε, ὅτι ἀπὸ τῆς τῶν ὅλων διατάξεως τοῦτο ἀπονέμεται, κυριώτερον δὲ τὸ ὅλον τοῦ μέρους καὶ ἡ πόλις τοῦ πολίτου.
2.10.6 Şimdi önceden bilmediğimiz için, seçilmeye daha elverişli olanlara sarılmak gerekir; bunun için de yaratılmışız.
νῦν δʼ ὅτι οὐ προγιγνώσκομεν, καθήκει τῶν πρὸς ἐκλογὴν εὐφυεστέρων ἔχεσθαι, ὅτι καὶ πρὸς τοῦτο γεγόναμεν.
2.10.7Sonra oğul olduğunu hatırla. Bu rolün vaadi nedir? Her şeyini babanın saymak, her konuda ona itaat etmek, onu hiç kimsenin yanında yermemek, ona zarar verecek bir şey söylememek, yapmamak, her konuda çekilip yol vermek, elinden geldiğince yardım etmek. Sonra kardeş olduğunu da bil.
μετὰ τοῦτο μέμνησο, ὅτι υ ἱὸς εἶ. τίς τούτου τοῦ προσώπου ἐπαγγελία; πάντα τὰ αὑτοῦ ἡγεῖσθαι τοῦ πατρός, πάντα ὑπακούειν, μηδέποτε ψέξαι πρός τινα μηδὲ βλαβερόν τι αὐτῷ εἰπεῖν ἢ πρᾶξαι, ἐξίστασθαι ἐν πᾶσιν καὶ παραχωρεῖν συνεργοῦντα κατὰ δύναμιν. μετὰ τοῦτο ἴσθι ὅτι καὶ ἀδελφὸς εἶ.
2.10.8 Bu rol de yol vermeyi, uysallığı, iyi sözü gerektirir; prohairesis dışındaki hiçbir şey için onunla çekişmemeyi, bunları seve seve bırakmayı gerektirir ki prohairesise bağlı olanlarda kazançlı çıkasın.
καὶ πρὸς τοῦτο δὲ τὸ πρόσωπον ὀφείλεται παραχώρησις, εὐπείθεια, εὐφημία, μηδέποτʼ ἀντιποιήσασθαί τινος πρὸς [ἑ]αὐτὸν τῶν ἀπροαιρέτων, ἀλλʼ ἡδέως ἐκεῖνα προίεσθαι, ἵνʼ ἐν τοῖς προαιρετικοῖς πλέον ἔχῃς.
2.10.9 Düşün: bir marul, belki bir sandalye karşılığında iyi gönül kazanmak ne büyük kazanç!
ὅρα γὰρ οἷόν ἐστιν ἀντὶ θίδρακος, ἂν οὕτως τύχῃ, καὶ καθέδρας αὐτὸν εὐγνωμοσύνην κτήσασθαι, ὅση ἡ πλεονεξία.
2.10.10Bunlardan sonra bir şehrin meclis üyesiysen meclis üyesi olduğunu, gençsen genç olduğunu, yaşlıysan yaşlı olduğunu, babaysan baba olduğunu hatırla.
μετὰ ταῦτα εἰ βουλευτὴς πόλεώς τινος, ὅτι βουλευτής· εἰ νέος, ὅτι νέος· εἰ πρεσβύτης, ὅτι πρεσβύτης· εἰ πατήρ, ὅτι πατήρ.
2.10.11 Çünkü bu gibi adların her biri, üzerinde düşünüldüğünde, kendine özgü işleri çizer.
ἀεὶ γὰρ ἕκαστον τῶν τοιούτων ὀνομάτων εἰς ἐπιλογισμὸν ἐρχόμενον ὑπογράφει τὰ οἰκεῖα ἔργα.
2.10.12 Gidip kardeşini kötülersen sana derim ki: kim olduğunu ve adının ne olduğunu unuttun.
ἐὰν δʼ ἀπελθὼν ψέγῃς σου τὸν ἀδελφόν, λέγω σοι ἐπελάθου, τίς εἶ καὶ τί σοι ὄνομα.
2.10.13 Demirci olup çekici yanlış kullansaydın demirciliğini unutmuş olurdun; kardeşliğini unutup kardeş yerine düşman olursan, hiçbir şeyi hiçbir şeyle değişmemiş mi sayacaksın kendini?
εἶτα εἰ μὲν χαλκεὺς ὢν ἐχρῶ τῇ σφύρᾳ ἄλλως, ἐπιλελησμένος ἂν ἦς τοῦ χαλκέως· εἰ δὲ τοῦ ἀδελφοῦ ἐπελάθου καὶ ἀντὶ ἀδελφοῦ ἐχθρὸς ἐγένου, οὐδὲν ἀντʼ οὐδενὸς ἠλλάχθαι φανεῖ σεαυτῷ;
2.10.14 Uysal ve toplumsal bir canlı olan insan yerine zararlı, sinsi, ısırgan bir yırtıcı olduysan, hiçbir şey kaybetmedin mi? Zarara uğraman için üç kuruş mu kaybetmen gerek, başka hiçbir kayıp insana zarar vermez mi?
εἰ δʼ ἀντὶ ἀνθρώπου, ἡμέρου ζῴου καὶ κοινωνικοῦ, θηρίον γέγονας βλαβερόν, ἐπίβουλον, δηκτικόν, οὐδὲν ἀπολώλεκας; ἀλλὰ δεῖ σε κέρμα ἀπολέσαι, ἵνα ζημιωθῆς, ἄλλου δʼ οὐδενὸς ἀπώλεια ζημιοῖ τὸν ἄνθρωπον;
2.10.15 Gramer bilgini ya da musiki bilgini kaybetsen bunu zarar sayardın; edebi, ağırbaşlılığı, uysallığı kaybederken bunu hiç önemsemiyor musun?
εἶτα γραμματικὴν μὲν ἀποβαλὼν ἢ μουσικὴν ζημίαν ἂν ἡγοῦ τὴν ἀπώλειαν αὐτῆς· εἰ δʼ αἰδῶ καὶ καταστολὴν καὶ ἡμερότητα ἀποβαλεῖς, οὐδὲν ἡγῇ τὸ πρᾶγμα;
2.10.16 Oysa onlar dışarıdan, prohairesisin dışında kalan bir sebeple kaybedilir, bunlar ise bizim yüzümüzden. Onlara sahip olmak güzel, kaybetmek çirkin değildir; bunlara sahip olmamak ve bunları kaybetmek ise hem çirkin hem ayıp hem talihsizliktir. Kendini başkasının zevkine edilgen olarak veren ne kaybeder?
καίτοι ἐκεῖνα μὲν παρʼ ἔξωθέν τινα καὶ ἀπροαίρετον αἰτίαν ἀπόλλυται, ταῦτα δὲ παρʼ ἡμᾶς· καὶ ἐκεῖνα μὲν οὔτʼ ἔχειν καλόν ἐστιν οὔτʼ ἀπολλύειν αἰσχρόν ἐστιν, ταῦτα δὲ καὶ μὴ ἔχειν καὶ ἀπολλύειν καὶ αἰσχρόν ἐστι καὶ ἐπονείδιστον καὶ ἀτύχημα. τί ἀπολλύει ὁ τὰ τοῦ κιναίδου πάσχων;
2.10.17 Erkekliğini. Onu kullanan ne kaybeder? Başka birçok şeyin yanında o da erkekliğini. Zina eden ne kaybeder?
τὸν ἄνδρα. ὁ δὲ διατιθείς; πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα καὶ αὐτὸς δʼ οὐδὲν ἧττον τὸν ἄνδρα. τί ἀπολλύει ὁ μοιχεύων;
2.10.18 Edepli, kendine hâkim, terbiyeli insanı, vatandaşı, komşuyu. Öfkelenen ne kaybeder? Başka bir şey. Korkan?
τὸν αἰδήμονα, τὸν ἐγκρατῆ, τὸν κόσμιον, τὸν πολίτην, τὸν γείτονα. τί ἀπολλύει ὁ ὀργιζόμενος; ἄλλο τι. ὁ φοβούμενος;
2.10.19 Başka bir şey. Hiç kimse kayıp ve zarar olmadan kötü olmaz. Zararı parada ararsan, bunların hepsi zarar görmemiş sayılır, hatta bu işlerden biri sayesinde para kazanınca fayda görmüş, kârlı çıkmış olur.
ἄλλο τι. οὐδεὶς δίχα ἀπωλείας καὶ ζημίας κακός ἐστιν. λοιπὸν εἰ τὴν ζημίαν ζητεῖς ἐν κέρματι, πάντες οὗτοι ἀβλαβεῖς, ἀζήμιοι, ἂν οὕτως τύχῃ, καὶ ὠφελούμενοι καὶ κερδαίνοντες, ὅταν διά τινος τούτων τῶν ἔργων κέρμα αὐτοῖς προσγένηται.
2.10.20 Her şeyi üç kuruşa bağlarsan, burnunu kaybeden bile zarar görmüş olmaz. "Olur" diyor, "çünkü bedeni kesilmiş."
ὅρα δʼ εἰ ἐπὶ κερμάτιον πάντα ἀνάγεις, ὅτι οὐδʼ ὁ τὴν ῥῖνά σοι ἀπολλύων ἔσται βεβλαμμένος. — ναί, φησίν, κεκολόβωται γὰρ τὸ σῶμα.
2.10.21 Peki koku alma yetisini kaybeden hiçbir şey kaybetmez mi? Öyleyse psykhēnin, edinene fayda, yitirene zarar veren hiçbir yetisi yok mu?
— ἄγε, ὁ δὲ τὴν ὀσφρασίαν αὐτὴν ἀπολωλεκὼς οὐδὲν ἀπολλύει; ψυχῆς οὖν δύναμις οὐκ ἔστιν οὐδεμία, ἣν ὁ μὲν κτησάμενος ὠφελεῖται, ὁ δʼ ἀποβαλὼν ζημιοῦται;
2.10.22 "Hangi yetiyi söylüyorsun?" Tabiatça edepli bir yanımız yok mu? "Var." Bunu kaybeden zarar görmez mi, bir şeyden mahrum kalmaz mı, kendine ait bir şeyi yitirmez mi?
— ποίαν καὶ λέγεις; — οὐδὲν ἔχομεν αἰδῆμον φύσει; — ἔχομεν. — ὁ τοῦτο ἀπολλύων οὐ ζημιοῦται, οὐδενὸς στερίσκεται, οὐδὲν ἀποβάλλει τῶν πρὸς αὑτόν;
2.10.23 Tabiatça güvenilir, tabiatça seven, tabiatça yardım eden, tabiatça birbirine katlanan bir yanımız yok mu? Bunlarda zarar görmeyi önemsemeyen kişi zarar görmemiş mi sayılacak?
οὐκ ἔχομεν φύσει τι πιστόν, φύσει στερκτικόν, φύσει ὠφελητικόν, ἀλλήλων φύσει ἀνεκτικόν; ὅστις οὖν εἰς ταῦτα περιορᾷ ζημιούμενον ἑαυτόν, οὗτος ᾖ ἀβλαβὴς καὶ ἀζήμιος;
2.10.24"Peki bana zarar verene zarar vermeyeyim mi?" Önce zararın ne olduğuna bak, filozoflardan duyduklarını hatırla.
τί οὖν; μὴ βλάψω τὸν βλάψαντα; — πρῶτον μὲν ἰδού, τί ἐστι βλάβη καὶ μνήσθητι ὧν ἤκουσας παρὰ τῶν φιλοσόφων.
2.10.25 Çünkü iyi prohairesisteyse, kötü de aynı şekilde prohairesisteyse, bak söylediğin şuna varmıyor mu:
εἰ γὰρ τὸ ἀγαθὸν ἐν προαιρέσει καὶ τὸ κακὸν ὡσαύτως ἐν προαιρέσει, βλέπε μὴ τοιοῦτʼ ἐστιν ὃ λέγεις τί οὖν;
2.10.26 "O bana adaletsizlik edip kendine zarar verdi diye, ben de ona adaletsizlik edip kendime zarar vermeyeyim mi?"
ἐπειδὴ ἐκεῖνος ἑαυτὸν ἔβλαψεν πρὸς ἐμέ τι ἄδικον ποιήσας, ἐγὼ ἐμαυτὸν μὴ βλάψω πρὸς ἐκεῖνον ἄδικόν τι ποιήσας;
2.10.27 Peki bunu neden böyle tasavvur etmiyoruz? Bedene ya da mala bir eksiklik geldiğinde zarar var, prohairesise geldiğinde hiç zarar yok mu?
τί οὖν οὐ τοιοῦτόν τι φανταζόμεθα, ἀλλʼ ὅπου τι σωματικὸν ἐλάττωμα ἢ εἰς κτῆσιν, ἐκεῖ ἡ βλάβη, ὅπου εἰς τὴν προαίρεσιν, οὐδεμία βλάβη;
2.10.28 Çünkü aldanan ya da adaletsizlik eden kişinin başı, gözü, kalçası ağrımaz, tarlası da gitmez.
οὔτε γὰρ τὴν κεφαλὴν ἀλγεῖ ὁ ἐξαπατηθεὶς ἢ ἀδικήσας οὔτε τὸν ὀφθαλμὸν οὔτε τὸ ἰσχίον οὔτε τὸν ἀγρὸν ἀπολλύει.
2.10.29 Biz ise bunlardan başka bir şey istemiyoruz; prohairesisimizin edepli ve güvenilir mi, utanmaz ve güvenilmez mi olacağını, okuldaki laf kırıntıları dışında, yakınından bile umursamıyoruz.
ἡμεῖς δʼ ἄλλο οὐδὲν ἐθέλομεν ἢ ταῦτα· τὴν προαίρεσιν δὲ π[ρ]ότερον αἰδήμονα καὶ πιστὴν ἕξομεν ἢ ἀναίσχυντον καὶ ἄπιστον, οὐδʼ ἐγγὺς διαφερόμεθα πλὴν μόνον ἐν τῇ σχολῇ μέχρι τῶν λογαρίων.
2.10.30 Bu yüzden laf kırıntılarına kadar ilerliyoruz, onların dışında en ufak bir ilerlememiz yok.
τοιγαροῦν μέχρι τῶν λογαρίων προκόπτομεν, ἔξω δʼ αὐτῶν οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον. ### Bölüm 11 ### τίς ἀρχὴ φιλοσοφίας.
2.11.111. Bölüm: Felsefenin Başlangıcı Nedir?
Felsefeye gerektiği gibi, kapısından girenler için başlangıç, zorunlu konularda kendi zayıflığının ve güçsüzlüğünün farkına varmaktır.
ἀρχὴ φιλοσοφίας παρά γε τοῖς ὡς δεῖ καὶ κατὰ θύραν ἁπτομένοις αὐτῆς συναίσθησις τῆς αὑτοῦ ἀσθενείας καὶ ἀδυναμίας περὶ τὰ ἀναγκαῖα.
2.11.2 Çünkü dik üçgen ya da çeyrek ton hakkında tabiatça hiçbir kavramla dünyaya gelmedik, bunların her birini teknik bir öğretimle öğreniriz; bu yüzden onları bilmeyenler bildiklerini de sanmaz.
ὀρθογωνίου μὲν γὰρ τριγώνου ἢ διέσεως ἡμιτονίου οὐδεμίαν φύσει ἔννοιαν ἥκομεν ἔχοντες, ἀλλʼ ἔκ τινος τεχνικῆς παραλήψεως διδασκόμεθα ἕκαστον αὐτῶν καὶ διὰ τοῦτο οἱ μὴ εἰδότες αὐτὰ οὐδʼ οἴονται εἰδέναι.
2.11.3 Ama iyi ve kötü, güzel ve çirkin, yakışan ve yakışmayan, saadet, uygun olan, üstüne düşen, ne yapılması ve ne yapılmaması gerektiği hakkında doğuştan bir kavrama sahip olmadan gelen var mı?
ἀγαθοῦ δὲ καὶ κακοῦ καὶ καλοῦ καὶ αἰσχροῦ καὶ πρέποντος καὶ ἀπρεποῦς καὶ εὐδαιμονίας καὶ προσήκοντος καὶ ἐπιβάλλοντος καὶ ὅ τι δεῖ ποιῆσαι καὶ ὅ τι οὐ δεῖ ποιῆσαι τίς οὐκ ἔχων ἔμφυτον ἔννοιαν ἐλήλυθεν;
2.11.4 Bu yüzden hepimiz bu adları kullanır, ön kavramları tek tek durumlara uygulamaya çalışırız.
διὰ τοῦτο πάντες χρώμεθα τοῖς ὀνόμασιν καὶ ἐφαρμόζειν πειρώμεθα τὰς προλήψεις ταῖς ἐπὶ μέρους οὐσίαις.
2.11.5 "İyi yaptı", "gerektiği gibi yaptı", "gerektiği gibi yapmadı"; "talihsizdi", "talihliydi"; "adaletsizdir", "adildir". Hangimiz bu adları esirger? Hangimiz, çizgiler ya da sesler hakkında bilgisi olmayanların yaptığı gibi, öğrenene kadar onları kullanmayı erteler?
καλῶς ἐποίησεν, δεόντως, οὐ δεόντως· ἠτύχησεν, εὐτύχησεν· ἄδικός ἐστιν, δίκαιός ἐστιν. τίς ἡμῶν φείδεται τούτων τῶν ὀνομάτων; τίς ἡμῶν ἀναβάλλεται τὴν χρῆσιν αὐτῶν μέχρι μάθῃ καθάπερ τῶν περὶ τὰς γραμμὰς ἢ τοὺς φθόγγους οἱ οὐκ εἰδότες;
2.11.6 Bunun sebebi, bu konuda tabiat tarafından bir şeyler öğretilmiş gibi gelmemizdir; buradan yola çıkıp bir de bildiğimizi sanmayı eklemişizdir.
τούτου δʼ αἴτιον τὸ ἥκειν ἤδη τινὰ ὑπὸ τῆς φύσεως κατὰ τὸν τόπον ὥσπερ δεδιδαγμένους, ἀφʼ ὧν ὁρμώμενοι καὶ τὴν οἴησιν προσειλήφαμεν.
2.11.7"Neden güzeli ve çirkini bilmiyormuşum? Bende onun kavramı yok mu?" Var. "Tek tek durumlara uygulamıyor muyum?" Uyguluyorsun. "Doğru uygulamıyor muyum yani?"
—διὰ γάρ, φησίν, οὐκ οἶδα ἐγὼ τὸ καλὸν καὶ τὸ αἰσχρόν; οὐκ ἔχω ἔννοιαν αὐτοῦ; — ἔχεις. — οὐκ ἐφαρμόζω τοῖς ἐπὶ μέρους; — ἐφαρμόζεις. — οὐ καλῶς οὖν ἐφαρμόζω;
2.11.8 Bütün mesele burada, bildiğini sanma da işte burada ekleniyor. Çünkü kabul edilmiş bu şeylerden yola çıkıp, yersiz bir uygulamayla tartışmalı olana geçiyorlar.
— ἐνταῦθά ἐστι τὸ ζήτημα πᾶν καὶ οἴησις ἐνταῦθα προσγίνεται. ἀφʼ ὁμολογουμένων γὰρ ὁρμώμενοι τούτων ἐπὶ τὸ ἀμφισβητούμενον προάγουσιν ὑπὸ τῆς ἀκαταλλήλου ἐφαρμογῆς.
2.11.9 Bunu da onlara ek olarak edinmiş olsalardı, kusursuz olmalarına ne engel kalırdı?
ὡς εἴ γε καὶ τοῦτο ἔτι πρὸς ἐκείνοις ἐκέκτηντο, τί ἐκώλυεν αὐτοὺς εἶναι τελείους;
2.11.10Madem ön kavramları tek tek durumlara yerinde uyguladığını düşünüyorsun, söyle bana, bunu nereden çıkarıyorsun? "Bana öyle geliyor." Ama başkasına öyle gelmiyor, o da doğru uyguladığını düşünüyor, değil mi?
νῦν δʼ ἐπεὶ δοκεῖς ὅτι καὶ καταλλήλως ἐφαρμόζεις τὰς προλήψεις τοῖς ἐπὶ μέρους, εἰπέ μοι, πόθεν τοῦτο λαμβάνεις; — ὅτι δοκεῖ μοι. — τουτὶ οὖν ᾧτινι οὐ δοκεῖ, καὶ οἴεται καὶ αὐτὸς ἐφαρμόζειν καλῶς· ἢ οὐκ οἴεται;
2.11.11 "Düşünüyor." Peki birbirine aykırı kanaatlere sahip olduğunuz konularda ikiniz de ön kavramları yerinde uygulayabilir misiniz?
— οἴεται. — δύνασθε οὖν περὶ ὧν τὰ μαχόμενα δοξάζετε ἀμφότεροι καταλλήλως ἐφαρμόζειν τὰς προλήψεις;
2.11.12 "Uygulayamayız." Öyleyse onları daha iyi uygulamak için bize "Bana öyle geliyor"dan daha üstün bir şey gösterebilir misin? Deli de kendisine iyi gelen şeylerden başkasını mı yapıyor? Ona da bu ölçüt yeter mi? "Yetmez." Öyleyse "öyle gelmek"ten daha üstün bir şeye geç. Bu nedir?
— οὐ δυνάμεθα. — ἔχεις οὖν δεῖξαί τι ἡμῖν πρὸς τὸ αὐτὰς ἐφαρμόζειν ἄμεινον ἀνωτέρω τοῦ δοκεῖν σοι; ὁ δὲ μαινόμενος ἄλλα τινὰ ποιεῖ ἢ τὰ δοκοῦντά οἱ καλά; κἀκείνῳ οὖν ἀρκεῖ τοῦτο τὸ κριτήριον; — οὐκ ἀρκεῖ. — ἐλθὼν οὖν ἐπί τι ἀνωτέρω τοῦ δοκεῖν τί τοῦτό ἐστιν
2.11.13İşte felsefenin başlangıcı: insanların birbiriyle çatıştığını fark etmek, çatışmanın neden çıktığını aramak, sırf öyle gelene güvenmemek ve onu kınamak, öyle gelenin doğru gelip gelmediğini araştırmak ve bir ölçüt bulmak; ağırlıklar için teraziyi, düz ve eğri için çekülü bulduğumuz gibi.
ἴδʼ ἀρχὴ φιλοσοφίας· αἴσθησις μάχης τῆς πρὸς ἀλλήλους τῶν ἀνθρώπων καὶ ζήτησις τοῦ παρʼ ὃ γίνεται ἡ μάχη καὶ κατάγνωσις καὶ ἀπιστία πρὸς τὸ ψιλῶς δοκοῦν, ἔρευνα δέ τις περὶ τὸ δοκοῦν εἰ ὀρθῶς δοκεῖ καὶ εὕρεσις κανόνος τινός, οἷον ἐπὶ βαρῶν τὸν ζυγὸν εὕρομεν, οἷον ἐπὶ εὐθέων καὶ στρεβλῶν τὴν στάθμην.
2.11.14 "Felsefenin başlangıcı bu mu? Herkese doğru gelen her şey doğru değil mi?" Birbirine aykırı şeyler nasıl doğru olabilir? "Öyleyse hepsi değil, bize doğru gelenler."
— τοῦτʼ ἔστιν ἀρχὴ φιλοσοφίας; πάντα καλῶς ἔχει τὰ δοκοῦντα ἅπασι; — καὶ πῶς δυνατὸν τὰ μαχόμενα καλῶς ἔχειν; οὐκοῦν οὐ πάντα, ἀλλὰ τὰ ἡμῖν δοκοῦντα.
2.11.15 Neden Suriyelilere gelenden, Mısırlılara gelenden, bana görünenden, filancaya görünenden daha çok bunlar? "Hiç daha çok değil." Öyleyse herkese öyle gelmesi, öyle olmasına yetmez. Ağırlıklarda ve ölçülerde de yalın görünüşle yetinmeyiz, her biri için bir ölçüt bulmuşuzdur.
τί μᾶλλον ἢ τὰ Σύροις, τί μᾶλλον ἢ τὰ Αἰγυπτίοις, τί μᾶλλον ἢ τὰ ἐμοὶ φαινόμενα ἢ τὰ τῷ δεῖνι; — οὐδὲν μᾶλλον. — οὐκ ἄρα ἀρκεῖ τὸ δοκοῦν ἑκάστῳ πρὸς τὸ εἶναι· οὐδὲ γὰρ ἐπὶ βαρῶν ἢ μέτρων ψιλῇ τῇ ἐμφάσει ἀρκούμεθα, ἀλλὰ κανόνα τινὰ ἐφʼ ἑκάστου εὕρομεν.
2.11.16 Burada "öyle gelmek"ten üstün bir ölçüt yok mu? İnsanlar için en zorunlu olanlar nasıl belirlenemez, bulunamaz olabilir? "Öyleyse var."
ἐνταῦθʼ οὖν οὐδεὶς κανὼν ἀνωτέρω τοῦ δοκεῖν; καὶ πῶς οἷόν τε ἀτέκμαρτα εἶναι καὶ ἀνεύρετα τὰ ἀναγκαιότατα ἐν ἀνθρώποις; — ἔστιν οὖν.
2.11.17 O zaman neden onu arayıp bulmuyoruz, bulunca da ondan hiç ayrılmadan kullanmıyoruz, onsuz parmağımızı bile oynatmıyoruz?
— καὶ διὰ τί οὐ ζητοῦμεν αὐτὸν καὶ ἀνευρίσκομεν καὶ ἀνευρόντες λοιπὸν ἀπαραβάτως χρώμεθα δίχα αὐτοῦ μηδὲ τὸν δάκτυλον ἐκτείνοντες;
2.11.18 Çünkü sanırım bu bulunursa, her şeyin ölçüsü olarak yalnız "öyle gelmek"i kullananları delilikten kurtarır; böylece bilinen ve ayrıştırılmış şeylerden yola çıkıp tek tek durumlarda belirginleşmiş ön kavramlar kullanırız.
τοῦτο γάρ, οἶμαι, ἐστὶν ὃ εὑρεθὲν ἀπαλλάσσει μανίας τοὺς μόνῳ τῷ δοκεῖν μέτρῳ πάντων χρωμένους, ἵνα λοιπὸν ἀπό τινων γνωρίμων καὶ διευκρινημένων ὁρμώμενοι χρώμεθα ἐπὶ τῶν ἐπὶ μέρους διηρθρωμέναις ταῖς προλήψεσι.
2.11.19İncelediğimiz konu nedir? "Haz."
τίς ὑποπέπτωκεν οὐσία περὶ ἧς ζητοῦμεν;— ἡδονή.
2.11.20 Onu ölçüte vur, teraziye koy. İyi, güvenmeye ve dayanmaya layık bir şey olmalı mı? "Olmalı." Sağlam olmayan bir şeye güvenmek yerinde mi?
— ὕπαγε αὐτὴν τῷ κανόνι, βάλε εἰς τὸν ζυγόν. τὸ ἀγαθὸν δεῖ εἶναι τοιοῦτον, ἐφʼ ᾧ θαρρεῖν ἄξιον καὶ ᾧ πεποιθέναι; — δεῖ. — ἀβεβαίῳ οὖν τινι θαρρεῖν ἄξιον;
2.11.21 "Hayır." Haz sağlam mı? "Hayır." Öyleyse kaldır, teraziden at, iyilerin ülkesinden uzağa sür.
— οὔ. — μή τι οὖν βέβαιον ἡ ἡδονή; — οὔ. — ἆρον οὖν καὶ βάλε ἔξω ἐκ τοῦ ζυγοῦ καὶ ἀπέλασον τῆς χώρας τῶν ἀγαθῶν μακράν.
2.11.22 Gözün keskin değilse, bir terazi yetmiyorsa, başkasını getir. İyiyle gurur duymak yerinde mi? "Evet." Bir haz yaşarken bununla gurur duymak yerinde mi? Bak, "yerinde" deme; yoksa seni terazi kullanmaya bile layık bulmam.
εἰ δʼ οὐκ ὀξυβλεπτεῖς καὶ ἕν σοι ζυγὸν οὐκ ἀρκεῖ, φέρε ἄλλο. ἐπὶ τῷ ἀγαθῷ ἄξιον ἐπαίρεσθαι; — ναί. — ἐφʼ ἡδονῇ οὖν παρούσῃ ἄξιον ἐπαίρεσθαι; βλέπε μὴ εἴπῃς ὅτι ἄξιον· εἰ δὲ μή, οὐκέτι σε οὐδὲ τοῦ ζυγοῦ ἄξιον ἡγήσομαι.
2.11.23 İşler böyle yargılanır, ölçütler hazır olunca böyle tartılır.
οὕτως κρίνεται τὰ πράγματα καὶ ἵσταται τῶν κανόνων ἡτοιμασμένων·
2.11.24 Felsefe yapmak da budur: ölçütleri gözden geçirip sağlamlaştırmak.
καὶ τὸ φιλοσοφεῖν τοῦτό ἐστιν, ἐπισκέπτεσθαι καὶ βεβαιοῦν τοὺς κανόνας,
2.11.25 Bilineni artık kullanmak ise iyi insanın işidir.
τὸ δʼ ἤδη χρῆσθαι τοῖς ἐγνωσμένοις τοῦτο τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ ἔργον ἐστίν. ### Bölüm 12 ### περὶ τοῦ διαλέγεσθαι.
2.12.112. Bölüm: Tartışma Sanatı Üzerine
Logosu kullanmayı bilmek için öğrenilmesi gerekenler bizimkiler tarafından titizlikle işlenmiştir. Ama bunların gerektiği gibi kullanılmasında hiç talimimiz yok.
ἃ μὲν δεῖ μαθόντα εἰδέναι χρῆσθαι λόγῳ, ἠκρίβωται ὑπὸ τῶν ἡμετέρων. περὶ δὲ τὴν χρῆσιν αὐτῶν τὴν προσήκουσαν τελέως ἀγύμναστοί ἐσμεν.
2.12.2 Hangimize istersen sıradan bir muhatap ver; onunla ne yapacağını bilemez. Adamı biraz yoklar, adam konunun dışından karşılık verirse artık başa çıkamaz; ya söver ya alay eder: "Cahil adam, bununla olmaz."
δὸς γοῦν ᾧ θέλεις ἡμῶν ἰδιώτην τινὰ τὸν προσδιαλεγόμενον· καὶ οὐχ εὑρίσκει χρήσασθαι αὐτῷ, ἀλλὰ μικρὰ κινήσας τὸν ἄνθρωπον, ἂν παρὰ σκέλος ἀπαντᾷ ἐκεῖνος, οὐκέτι δύναται μεταχειρίσασθαι, ἀλλʼ ἢ λοιδορεῖ λοιπὸν ἢ καταγελᾷ καὶ λέγει ἰδιώτης ἐστίν· οὐκ ἔστιν αὐτῷ χρήσασθαι.
2.12.3 Oysa kılavuz yolunu şaşırmış birini bulunca alay edip sövüp gitmez, doğru yola götürür.
ὁ δʼ ὁδηγός, ὅταν λάβῃ τινὰ πλανώμενον, ἤγαγεν ἐπὶ τὴν ὁδὸν τὴν δέουσαν, οὐχὶ καταγελάσας ἢ λοιδορησάμενος ἀπῆλθεν.
2.12.4 Sen de ona hakikati göster, izlediğini göreceksin. Göstermedikçe de onunla alay etme, kendi güçsüzlüğünü hisset.
καὶ σὺ δεῖξον αὐτῷ τὴν ἀλήθειαν καὶ ὄψει ὅτι ἀκολουθεῖ. μέχρι δʼ ἂν οὗ μὴ δεικνύῃς, μὴ ἐκείνου καταγέλα, ἀλλὰ μᾶλλον αἰσθάνου τῆς ἀδυναμίας τῆς αὑτοῦ.
2.12.5Sokrates ne yapardı? Muhatabını kendisine tanıklık etmeye zorlardı, başka tanığa ihtiyacı yoktu. Bu yüzden şöyle diyebilirdi: "Ötekileri bir yana bırakıyorum, her seferinde karşımdakinin tanıklığı bana yeter; ötekileri oylamaya çağırmıyorum, yalnız muhatabımı."
πῶς οὖν ἐποίει Σωκράτης; αὐτὸν ἠνάγκαζεν τὸν προσδιαλεγόμενον αὐτῷ μαρτυρεῖν, ἄλλου δʼ οὐδενὸς ἐδεῖτο μάρτυρος. τοιγαροῦν ἐξῆν αὐτῷ λέγειν ὅτι τοὺς μὲν ἄλλους ἐῶ χαίρειν, ἀεὶ δὲ τῷ ἀντιλέγοντι ἀρκοῦμαι μάρτυρι· καὶ τοὺς μὲν ἄλλους οὐκ ἐπιψηφίζω, τὸν δὲ προσδιαλεγόμενον μόνον.
2.12.6 Çünkü kavramlardan çıkanları öyle apaçık ortaya koyardı ki herkes çelişkiyi fark edip ondan vazgeçerdi.
οὕτω γὰρ ἐναργῆ ἐτίθει τὰ ἀπὸ τῶν ἐννοιῶν, ὥστε πάνθʼ ὁντιναοῦν συναισθανόμενον τῆς μάχης ἀναχωρεῖν ἀπʼ αὐτῆς.
2.12.7 "Kıskanan kişi sevinir mi?" "Hiç de değil, acı çeker." Zıddından yola çıkarak karşısındakini harekete geçirmiş oldu. "Peki kıskançlık sence kötü şeylere duyulan acı mıdır? Kötü şeylerin kıskanılacak neyi var?"
ἆρά γε ὁ φθονῶν χαίρει; — οὐδαμῶς, ἀλλὰ μᾶλλον λυπεῖται. ἀπὸ τοῦ ἐναντίου ἐκίνησε τὸν πλησίον. τί δʼ; ἐπὶ κακοῖς δοκεῖ σοι εἶναι λύπη ὁ φθόνος; καὶ τί ὁ φθόνος ἐστὶ κακῶν;
2.12.8 Böylece ona kıskançlığın iyi şeylere duyulan acı olduğunu söyletti. "Peki insan kendisiyle hiç ilgisi olmayanları kıskanır mı?"
οὐκοῦν ἐκεῖνον ἐποίησεν εἰπεῖν ὅτι λύπη ἐστὶν ἐπʼ ἀγαθοῖς ὁ φθόνος. τί δέ; φθονοίη ἄν τις τοῖς οὐδὲν πρὸς αὐτόν;
2.12.9 "Hayır." Böylece kavramı doldurup açıklığa kavuşturarak ayrılırdı; "Kıskançlığı tarif et" deyip, adam tarif edince "Yanlış tarif ettin; çünkü tarif ile özet birbirine denk düşmüyor" demezdi.
— οὐδαμῶς. καὶ οὕτως ἐκπεπληρωκὼς τὴν ἔννοιαν καὶ διηρθρωκὼς ἀπηλλάσσετο, οὐ λέγων ὅτι ὅρισαί μοι τὸν φθόνον, εἶτα ὁρισαμένου κακῶς ὡρίσω· οὐ γὰρ ἀντακολουθεῖ τῷ κεφαλαιώδει τὸ ὁρικόν·
2.12.10 Bunlar teknik sözlerdir, bu yüzden sıradan insana ağır gelir ve zor izlenir; biz ise onlardan vazgeçemiyoruz.
ῥήματα τεχνικὰ καὶ διὰ τοῦτο τοῖς ἰδιώταις φορτικὰ καὶ δυσπαρακολούθητα, ὧν ἡμεῖς ἀποστῆναι οὐ δυνάμεθα.
2.12.11 Sıradan insanın kendi tasavvurlarını izleyerek bir şeyi kabul ya da reddedebileceği yollarla ise onu asla harekete geçiremiyoruz.
ἐξ ὧν δʼ αὐτὸς ὁ ἰδιώτης ἐπακολουθῶν ταῖς αὑτοῦ φαντασίαις παραχωρῆσαι δύναιτʼ ἄν τι ἢ ἀθετῆσαι, οὐδαμῶς διὰ τούτων αὐτὸν κινῆσαι δυνάμεθα.
2.12.12 Bu güçsüzlüğümüzü fark ettiğimizden, biraz ihtiyatı olanlarımız bu işten elini çeker.
καὶ λοιπὸν εἰκότως συναισθανόμενοι ταύτης ἡμῶν τῆς ἀδυναμίας ἀπεχόμεθα τοῦ πράγματος, ὅσοις γʼ ἐστί τι εὐλαβείας.
2.12.13 Kalabalık ve gelişigüzel kişiler ise böyle bir işe girişince hem kendileri karışır hem karıştırır, sonunda sövüp sövülerek çekilip giderler.
οἱ δὲ πολλοὶ καὶ εἰκαῖοι συγκαθέντες εἴς τι τοιοῦτον φύρονται καὶ φύρουσι καὶ τὰ τελευταῖα λοιδορήσαντες καὶ λοιδορηθέντες ἀπέρχονται.
2.12.14Sokrates'in ilk ve en özgü yanı, tartışmada hiç öfkelenmemek, ağzından hiçbir küfür ya da hakaret çıkarmamak, küfredenlere katlanıp kavgayı durdurmaktı.
τὸ πρῶτον δὲ τοῦτο καὶ μάλιστα ἴδιον Σωκράτους μηδέποτε παροξυνθῆναι ἐν λόγῳ, μηδέποτε λοίδορον προενέγκασθαι μηδέν, μηδέποθʼ ὑβριστικόν, ἀλλὰ τῶν λοιδορούντων ἀνέχεσθαι καὶ παύειν μάχην.
2.12.15 Bunda ne kadar güçlü olduğunu bilmek isterseniz Ksenophon'un Şölen'ini okuyun, ne kadar kavgayı çözdüğünü göreceksiniz.
εἰ θέλετε γνῶναι, πόσην ἐν τούτῳ δύναμιν εἶχεν, ἀνάγνωτε τὸ Ξενοφῶντος Συμπόσιον καὶ ὄψεσθε πόσας μάχας διαλέλυκεν.
2.12.16 Bu yüzden şairlerde de haklı olarak büyük bir övgüyle şöyle denir: "Büyük bir kavgayı da hemencecik ustaca durdurdu."
διὰ τοῦτο εἰκότως καὶ παρὰ τοῖς ποιηταῖς ἐν μεγίστῳ ἐπαίνῳ λέλεκται τὸ αἶψά τε καὶ μέγα νεῖκος ἐπισταμένως κατέπαυσεν.
2.12.17Peki? Bugün bu iş pek güvenli değil, özellikle Roma'da. Çünkü yapan kişi bunu elbette köşede yapmayacak; diyelim konsüllük yapmış zengin birinin yanına gidip soracak:
τί οὖν; οὐ λίαν ἐστὶ νῦν ἀσφαλὲς τὸ πρᾶγμα καὶ μάλιστα ἐν Ῥώμῃ. τὸν γὰρ ποιοῦντα αὐτὸ οὐκ ἐν γωνίᾳ δηλονότι δεήσει ποιεῖν, ἀλλὰ προσελθόντα ὑπατικῷ τινι, ἂν οὕτως τύχῃ, πλουσίῳ πυθέσθαι αὐτοῦ
2.12.18 "Söyler misin, efendim, atlarını kime teslim ettin?" "Evet, söylerim." "Rastgele birine, binicilik bilmeyen birine mi?" "Asla." "Peki altınını, gümüşünü, giysilerini kime?" "Onları da rastgele birine vermem."
ἔχεις μοι εἰπεῖν, ὦ οὗτος, ᾧ τινι τοὺς ἵππους τοὺς σεαυτοῦ παρέδωκας; ἔγωγε. ἆρα τῷ τυχόντι καὶ ἀπείρῳ ἱππικῆς; οὐδαμῶς. τί δʼ; ᾧ τινι τὸ χρυσίον ἢ τὸ ἀργύριον ἢ τὴν ἐσθῆτα; οὐδὲ ταῦτα τῷ τυχόντι.
2.12.19 "Bedenini de bakması için birine emanet etmeyi düşündün mü?" "Elbette." "Yine beden eğitiminden ya da tıptan anlayan birine, değil mi?" "Elbette."
τὸ σῶμα δὲ τὸ σαυτοῦ ἤδη τινὶ ἔσκεψαι ἐπιτρέψαι εἰς ἐπιμέλειαν αὐτοῦ; πῶς γὰρ οὔ; ἐμπείρῳ δηλονότι καὶ τούτῳ ἀλειπτικῆς ἢ ἰατρικῆς; πάνυ μὲν οὖν.
2.12.20 "Peki bunlar senin en değerli varlıkların mı, yoksa hepsinden daha iyi bir şeyin de var mı?" "Neden söz ediyorsun?" "Zeus hakkı için, bunları kullanan, her birini sınayan, karar veren şeyden."
πότερον ταῦτά σοι τὰ κράτιστά ἐστιν ἢ καὶ ἄλλο τι ἐκτήσω πάντων ἄμεινον; ποῖον καὶ λέγεις; τὸ αὐτοῖς νὴ Δία τούτοις χρώμενον καὶ δοκιμάζον ἕκαστον καὶ βουλευόμενον.
2.12.21 "Psykhēden mi söz ediyorsun?" "Doğru anladın, ondan söz ediyorum." "Zeus hakkı için, bunun ötekilerden çok daha iyi olduğunu düşünüyorum."
ἆρά γε τὴν ψυχὴν λέγεις; ὀρθῶς ὑπέλαβες· ταύτην γάρ τοι καὶ λέγω. πολὺ νὴ Δία τῶν ἄλλων τοῦτο ἄμεινον δοκῶ μοι κεκτῆσθαι.
2.12.22 "Öyleyse psykhēne nasıl özen gösterdiğini söyleyebilir misin? Çünkü senin gibi bilge ve şehirde saygın birinin, en değerli varlığını öylesine, gelişigüzel, özensiz ve yok olup giderken bırakması akla yatkın değil."
ἔχεις οὖν εἰπεῖν, ὅτῳ τρόπῳ τῆς ψυχῆς ἐπιμεμέλησαι; οὐ γὰρ εἰκῇ χὠς ἔτυχεν εἰκός σε οὕτως σοφὸν ὄντα καὶ ἐν τῇ πόλει δόκιμον τὸ κράτιστον τῶν σεαυτοῦ περιορᾶν ἀμελούμενον καὶ ἀπολλύμενον.
2.12.23 "Asla bırakmam." "Peki ona kendin mi özen gösterdin? Birinden öğrenerek mi, kendin bularak mı?" İşte buradan sonra tehlike başlar: önce şöyle diyebilir:
οὐδαμῶς. ἀλλʼ αὐτὸς ἐπιμεμέλησαι αὐτοῦ; πότερον μαθὼν παρά του ἢ εὑρὼν αὐτός; ὧδε λοιπὸν ὁ κίνδυνος, μὴ πρῶτον μὲν εἴπῃ
2.12.24 "Sana ne, azizim? Efendim misin?" Sonra rahatsız etmeyi sürdürürsen yumruğunu kaldırıp indirebilir.
τί δέ σοι μέλει, βέλτιστε; κύριός μου εἶ; εἶτʼ ἂν ἐπιμείνῃς πράγματα παρέχων, διαράμενος κονδύλους σοι δῷ.
2.12.25 Ben de bir zamanlar bu işe heves etmiştim, bu hâllere düşmeden önce.
τούτου τοῦ πράγματος ἤμην ποτὲ ζηλωτὴς καὶ αὐτός, πρὶν εἰς ταῦτα ἐμπεσεῖν. ### Bölüm 13 ### περὶ τοῦ ἀγωνιᾶν.
2.13.113. Bölüm: Kaygı Üzerine
Kaygılı bir insan gördüğümde "Bu adam ne istiyor?" derim. Elinde olmayan bir şey istemeseydi nasıl kaygılanırdı ki?
ὅταν ἀγωνιῶντα ἴδω ἄνθρωπον, λέγω· οὗτος τί ποτε θέλει; εἰ μὴ τῶν οὐκ ἐφʼ αὑτῷ τι ἤθελεν, πῶς ἂν ἔτι ἠγωνία;
2.13.2 Bu yüzden kitharacı tek başına şarkı söylerken kaygılanmaz, ama tiyatroya girerken kaygılanır, sesi ne kadar güzel, çalışı ne kadar iyi olursa olsun. Çünkü yalnız güzel söylemek değil, beğenilmek de istiyor; bu ise artık onun elinde değil.
διὰ τοῦτο καὶ ὁ κιθαρῳδὸς μόνος μὲν ᾁδων οὐκ ἀγωνιᾷ, εἰς θέατρον δʼ εἰσερχόμενος, κἂν λίαν εὔφωνος ᾖ καὶ καλῶς κιθαρίζῃ· οὐ γὰρ ᾆσαι μόνον θέλει καλῶς, ἀλλὰ καὶ εὐδοκιμῆσαι, τοῦτο δʼ οὐκέτι ἐστὶν ἐπʼ αὐτῷ.
2.13.3 Epistēmēsinin olduğu yerde yüreklidir; istediğin sıradan insanı getir, umursamaz. Bilmediği, çalışmadığı yerde ise kaygılanır.
λοιπὸν οὗ μὲν ἡ ἐπιστήμη αὐτῷ πρόσεστιν, ἐκεῖ τὸ θάρσος· φέρε ὃν θέλεις ἰδιώτην καὶ οὐκ ἐπιστρέφεται· ὅπου δʼ οὐκ οἶδεν οὐδὲ μεμελέτηκεν, ἐκεῖ ἀγωνιᾷ.
2.13.4 Bu nedir? Kalabalığın ne olduğunu, kalabalığın övgüsünün ne olduğunu bilmiyor. En tiz teli ve en pes teli vurmayı öğrenmiş, ama kalabalıktan gelen övgünün ne olduğunu, hayatta nasıl bir gücü olduğunu ne biliyor ne de çalışmış.
τί δʼ ἔστι τοῦτο; οὐκ οἶδεν, τί ἐστιν ὄχλος οὐδὲ τί ὄχλου ἔπαινος· ἀλλὰ τὴν νήτην μὲν τύπτειν ἔμαθεν καὶ τὴν ὑπάτην, ἔπαινος δʼ ὁ παρὰ τῶν πολλῶν τί ἐστι καὶ τίνα δύναμιν ἔχει ἐν βίῳ οὔτε οἶδεν οὔτε μεμελέτηκεν αὐτό.
2.13.5 Bu yüzden titremesi ve sararması kaçınılmazdır. Birini korku içinde görünce kitharacı olmadığını söyleyemem; ama başka bir şey söyleyebilirim, hem de bir değil, çok şey.
ἀνάγκη λοιπὸν τρέμειν καὶ ὠχριᾶν. κιθαρῳδὸν μὲν οὖν οὐ δύναμαι εἰπεῖν μὴ εἶναι, ὅταν ἴδω τινὰ φοβούμενον, ἄλλο δέ τι δύναμαι εἰπεῖν καὶ οὐδὲ ἕν, ἀλλὰ πολλά.
2.13.6Her şeyden önce ona yabancı derim: "Bu adam yeryüzünde nerede olduğunu bilmiyor. Bu kadar zamandır burada yaşadığı hâlde şehrin kanunlarını, âdetlerini, neyin serbest, neyin yasak olduğunu bilmiyor. Ona hukuku söyleyip açıklayacak bir hukukçuyu da hiç yanına almamış."
καὶ πρῶτον πάντων ξένον αὐτὸν καλῶ καὶ λέγω· οὗτος ὁ ἄνθρωπος οὐκ οἶδεν ποῦ τῆς γῆς ἐστιν, ἀλλʼ ἐκ τοσούτου χρόνου ἐπιδημῶν ἀγνοεῖ τοὺς νόμους τῆς πόλεως καὶ τὰ ἔθη καὶ τί ἔξεστι καὶ τί οὐκ ἔξεστιν. ἀλλʼ οὐδὲ νομικόν τινα παρέλαβεν πώποτε τὸν ἐροῦντα αὐτῷ καὶ ἐξηγησόμενον τὰ νόμιμα·
2.13.7 Vasiyetnamesini nasıl yazılacağını bilmeden ya da bilen birini yanına almadan yazmaz, kefaleti öylesine mühürlemez, senedi öylesine yazmaz; ama isteği, kaçınmayı, harekete geçmeyi, girişimi ve niyeti hukukçusuz kullanır.
ἀλλὰ διαθήκην μὲν οὐ γράφει μὴ εἰδὼς πῶς δεῖ γράφειν ἢ παραλαβὼν τὸν εἰδότα οὐδʼ ἐγγύην ἄλλως σφραγίζεται ἢ ἀσφάλειαν γράφει, ὀρέξει δὲ χρῆται δίχα νομικοῦ καὶ ἐκκλίσει καὶ ὁρμῇ καὶ ἐπιβολῇ καὶ προθέσει.
2.13.8 Nasıl hukukçusuz? Verilmeyeni istediğini, zorunlu olanı istemediğini bilmiyor; neyin kendine ait, neyin başkasına ait olduğunu da bilmiyor. Bilseydi asla önüne set çekilmez, asla engellenmez, kaygılanmazdı.
πῶς δίχα νομικοῦ; οὐκ οἶδεν ὅτι θέλει τὰ μὴ διδόμενα καὶ οὐ θέλει τὰ ἀναγκαῖα καὶ οὐκ οἶδεν οὔτε τὰ ἴδια οὔτε τὰ ἀλλότρια. εἰ δέ γʼ ᾔδει, οὐδέποτʼ ἂν ἐνεποδίζετο, οὐδέποτʼ ἐκωλύετο, οὐκ ἂν ἠγωνία.
2.13.9Nasıl olmasın? İnsan kötü olmayan şeyler için korkar mı? "Hayır." Peki kötü olan, ama önlenmesi kendisine bağlı şeyler için?
πῶς γὰρ οὔ; φοβεῖταί τις οὖν ὑπὲρ τῶν μὴ κακῶν; — οὔ. — τί δʼ; ὑπὲρ τῶν κακῶν μέν, ἐπʼ αὐτῷ δʼ ὄντων ὥστε μὴ συμβῆναι;
2.13.10 "Asla." Öyleyse prohairesis dışındakiler ne iyi ne kötüyse, prohairesise bağlı olanların hepsi de bize bağlıysa ve kimse bunları bizden alamıyor ya da istemediğimizi bize dayatamıyorsa, kaygıya nerede yer kalır?
— οὐδαμῶς. — εἰ οὖν τὰ μὲν ἀπροαίρετα οὔτʼ ἀγαθὰ οὔτε κακά, τὰ προαιρετικὰ δὲ πάντα ἐφʼ ἡμῖν καὶ οὔτʼ ἀφελέσθαι τις ἡμῶν αὐτὰ δύναται οὔτε περιποιῆσαι ἃ οὐ θέλομεν αὐτῶν, ποῦ ἔτι τόπος ἀγωνίας;
2.13.11 Oysa bedenciğimiz için, malcağızımız için, Kayser'in ne düşüneceği için kaygılanıyoruz; içimizdeki hiçbir şey için kaygılanmıyoruz. Yanlış bir kanıya kapılmamak için kaygılanıyor musun? "Hayır, o bana bağlı." Tabiata aykırı harekete geçmemek için? "Onun için de değil."
ἀλλὰ περὶ τοῦ σωματίου ἀγωνιῶμεν, ὑπὲρ τοῦ κτησιδίου, περὶ τοῦ τί δόξει τῷ Καίσαρι, περὶ τῶν ἔσω δʼ οὐδενός. μή τι περὶ τοῦ μὴ ψεῦδος ὑπολαβεῖν; — οὔ· ἐπʼ ἐμοὶ γάρ ἐστιν. — μή τι τοῦ ὁρμῆσαι παρὰ φύσιν; — οὐδὲ περὶ τούτου. —
2.13.12 Öyleyse birini sararmış gördüğünde, hekimin renge bakıp "Bunun dalağı hasta, bunun karaciğeri" dediği gibi sen de de ki: "Bunun isteği ve kaçınması hasta, yolunda gitmiyor, iltihaplanmış."
ὅταν οὖν ἴδῃς τινὰ ὠχριῶντα, ὡς ὁ ἰατρὸς ἀπὸ τοῦ χρώματος λέγει τούτου ὁ σπλὴν πέπονθε, τούτου δὲ τὸ ἧπαρ, οὕτως καὶ σὺ λέγε τούτου ὄρεξις καὶ ἔκκλισις πέπονθεν, οὐκ εὐοδεῖ, φλεγμαίνει.
2.13.13 Çünkü rengi değiştiren, titreten, dişleri takırdatan, insanı bir o dizine bir bu dizine çöktüren başka hiçbir şey değildir.
χρῶμα γὰρ οὐ μεταβάλλει οὐδὲν ἄλλο οὐδὲ τρόμον ποιεῖ οὐδὲ ψόφον τῶν ὀδόντων οὐδὲ μετοκλάζει καὶ ἐπʼ ἀμφοτέρους πόδας ἵζει.
2.13.14Bu yüzden Zenon, Antigonos'la görüşecekken kaygılanmazdı. Çünkü hayran olduğu şeylerin hiçbiri üzerinde Antigonos'un yetkisi yoktu, Antigonos'un yetkili olduklarını da umursamazdı.
διὰ τοῦτο Ζήνων μὲν Ἀντιγόνῳ μέλλων ἐντυγχάνειν οὐκ ἠγωνία· ἃ γὰρ οὗτος ἐθαύμαζεν, τούτων οὐδενὸς εἶχεν ἐκεῖνος ἐξουσίαν, ὧν δʼ εἶχεν ἐκεῖνος οὐκ ἐπεστρέφετο οὗτος·
2.13.15 Antigonos ise Zenon'la görüşecekken kaygılanırdı, hem de haklı olarak. Çünkü ona hoş görünmek istiyordu ve bu onun elinin dışındaydı; Zenon ise ona hoş görünmek istemiyordu, hiçbir usta da ustalıktan anlamayana hoş görünmek istemez.
Ἀντίγονος δὲ Ζήνωνι μέλλων ἐντυγχάνειν ἠγωνία, καὶ εἰκότως· ἤθελε γὰρ ἀρέσκειν αὐτῷ, τοῦτο δʼ ἔξω ἔκειτο· οὗτος δʼ ἐκείνῳ οὐκ ἤθελεν, οὐδὲ γὰρ ἄλλος τις τεχνίτης τῷ ἀτέχνῳ.
2.13.16Ben sana hoş görünmek ister miyim? Ne karşılığında? İnsanın insan tarafından yargılandığı ölçüleri biliyor musun? İyi insanın ve kötü insanın ne olduğunu, her birinin nasıl olunduğunu bilmeye çalıştın mı? Öyleyse sen kendin neden iyi değilsin?
ἐγώ σοι ἀρέσαι θέλω; ἀντὶ τίνος; οἶδας γὰρ τὰ μέτρα, καθʼ ἃ κρίνεται ἄνθρωπος ὑπʼ ἀνθρώπου; μεμέλ[ετ]ηκέ σοι γνῶναι, τί ἐστιν ἀγαθὸς ἄνθρωπος καὶ τί κακὸς καὶ πῶς ἑκάτερον γίγνεται; διὰ τί οὖν σὺ αὐτὸς ἀγαθὸς οὐκ εἶ;
2.13.17 "Nasıl değilmişim?" Çünkü hiçbir iyi insan yas tutmaz, inlemez, sızlanmaz, hiçbiri sararıp titremez, "Beni nasıl karşılayacak, beni nasıl dinleyecek?" demez.
— πῶς, φησίν, οὐκ εἰμί; — ὅτι οὐδεὶς ἀγαθὸς πενθεῖ οὐδὲ στενάζει, οὐδεὶς οἰμώζει, οὐδεὶς ὠχριᾷ καὶ τρέμει οὐδὲ λέγει πῶς μʼ ἀποδέξεται, πῶς μου ἀκούσει;
2.13.18 Köle, nasıl uygun görürse öyle. Başkasının işinden sana ne? Senden gelenleri kötü karşılamak onun hatası değil mi? "Elbette." Hata birinin, kötülük başkasının olabilir mi? "Hayır." Öyleyse başkasının işi için neden kaygılanıyorsun?
ἀνδράποδον, ὡς ἂν αὐτῷ δοκῇ. τί οὖν σοὶ μέλει περὶ τῶν ἀλλοτρίων; νῦν οὐκ ἐκείνου ἁμάρτημά ἐστι τὸ κακῶς ἀποδέξασθαι τὰ παρὰ σοῦ; — πῶς γὰρ οὔ; — δύναται δʼ ἄλλου μὲν εἶναι ἁμάρτημα, ἄλλου δὲ κακόν; — οὔ. — τί οὖν ἀγωνιᾷς ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων;
2.13.19"Evet, ama ona nasıl konuşacağım diye kaygılanıyorum." İstediğin gibi konuşamaz mısın? "Ama şaşırıp kalmaktan korkuyorum."
— ναί· ἀλλʼ ἀγωνιῶ, πῶς ἐγὼ αὐτῷ λαλήσω. — εἶτʼ οὐκ ἔξεστι γὰρ ὡς θέλεις αὐτῷ λαλῆσαι; — ἀλλὰ δέδοικα μὴ ἐκκρουσθῶ.
2.13.20 Dion adını yazacakken şaşırıp kalmaktan korkar mısın? "Asla." Sebebi nedir? Yazmayı çalışmış olman değil mi? "Elbette." Okuyacak olsan da aynı durumda olmaz mıydın? "Aynı." Sebebi nedir? Her tekhnēnin kendi alanında güçlü ve güven veren bir yanı vardır.
— μή τι γράφειν μέλλων τὸ Δίωνος ὄνομα δέδοικας μὴ ἐκκρουσθῇς; — οὐδαμῶς. — τί τὸ αἴτιον; οὐχ ὅτι μεμελέτηκας γράφειν; — πῶς γὰρ οὔ; — τί δʼ; ἀναγιγνώσκειν μέλλων οὐχ ὡσαύτως ἂν εἶχες; — ὡσαύτως. — τί τὸ αἴτιον; ὅτι πᾶσα τέχνη ἰσχυρόν τι ἔχει καὶ θαρραλέον ἐν τοῖς ἑαυτῆς.
2.13.21 Konuşmayı çalışmadın mı? Okulda başka ne çalıştın? "Kıyasları ve değişken önermeleri." Ne için? Ustaca tartışmak için değil mi? Ustaca demek de yerinde, güvenli ve anlayışlı biçimde, ayrıca tökezlemeden, engellenmeden, üstüne üstlük yüreklice demek değil mi? "Evet."
λαλεῖν οὖν οὐ μεμελέτηκας; καὶ τί ἄλλο ἐμελέτας ἐν τῇ σχολῇ; — συλλογισμοὺς καὶ μεταπίπτοντας. — ἐπὶ τί; οὐχ ὥστε ἐμπείρως διαλέγεσθαι; τὸ δʼ ἐμπείρως ἐστὶν οὐχὶ εὐκαίρως καὶ ἀσφαλῶς καὶ συνετῶς, ἔτι δʼ ἀπταίστως καὶ ἀπαραποδίστως, ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις τεθαρρηκότως; — ναί.
2.13.22 Öyleyse çalışmış olduğun, onun ise çalışmadığı bir alanda, ovaya çıkmış bir süvari olarak yaya karşısında kaygılanıyor musun? "Evet, ama beni öldürme yetkisi var."
— ἱππεὺς οὖν ὢν εἰς πεδίον ἐληλυθὼς πρὸς πεζὸν ἀγωνιᾶς, ὅπου σὺ μεμελέτηκας, ἐκεῖνος δʼ ἀμελέτητός ἐστιν; — ναί· ἀλλὰ ἐξουσίαν ἔχει ἀποκτεῖναί με.
2.13.23 Öyleyse doğruyu söyle, zavallı, övünme, filozofluk taslama, efendilerini bilmezlikten gelme; bedenden tutulabilir olduğun sürece her güçlünün peşinden git.
— λέγε οὖν τὰ ἀληθῆ, δύστηνε, καὶ μὴ ἀλαζονεύου μηδὲ φιλόσοφος εἶναι ἀξίου μηδὲ ἀγνόει σου τοὺς κυρίους, ἀλλὰ μέχρις ἂν ἔχῃς ταύτην τὴν λαβὴν τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος, ἀκολούθει παντὶ τῷ ἰσχυροτέρῳ.
2.13.24Konuşmayı Sokrates çalışmıştı; tiranlara, yargıçlara, zindanda öyle konuşan Sokrates. Konuşmayı Diogenes çalışmıştı; İskender'e, Philippos'a, korsanlara, kendisini satın alan adama öyle konuşan Diogenes […]
λέγειν δὲ Σωκράτης ἐμελέτα ὁ πρὸς τοὺς τυράννους οὕτως διαλεγόμενος, ὁ πρὸς τοὺς δικαστάς, ὁ ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ. λέγειν Διογένης μεμελετήκει ὁ πρὸς Ἀλέξανδρον οὕτως λαλῶν, ὁ πρὸς Φίλιππον, ὁ πρὸς τοὺς πειρατάς, ὁ πρὸς τὸν ὠνησάμενον αὐτόν […]
2.13.25 Bunu çalışmış olanlara, yürekli olanlara bırak. Sen kendi işine dön, ondan da hiç ayrılma; köşene çekil, otur, kıyaslar ör ve başkasına öner:
(25, 26) ἐκείνοις, οἷς μεμέλ[ετ]ηκεν, τοῖς θαρροῦσι· σὺ δʼ ἐπὶ τὰ σαυτοῦ βάδιζε καὶ ἐκείνων ἀποστῇς μηδέποτε· εἰς τὴν γωνίαν ἀπελθὼν κάθησο καὶ πλέκε συλλογισμοὺς καὶ ἄλλῳ πρότεινε·
2.13.27 "Sende şehri yönetecek adam yok."
οὐκ ἔστι δʼ ἐν σοὶ πόλεος ἡγεμὼν ἀνήρ. ### Bölüm 14 ### πρὸς Νάσωνα.
2.14.114. Bölüm: Nason'a
Romalılardan biri oğluyla içeri girip bir okumayı dinlerken Epiktetos "Öğretimin yolu budur" dedi ve sustu.
εἰσελθόντος τινὸς τῶν Ῥωμαικῶν μετὰ υἱοῦ καὶ ἐπακούοντος ἑνὸς ἀναγνώσματος Οὗτος, ἔφη, ὁ τρόπος ἐστὶ τῆς διδασκαλίας καὶ ἀπεσιώπησεν.
2.14.2 Adam devamını getirmesini isteyince şöyle dedi: "Her tekhnē, aktarılırken sıradan ve tecrübesiz kişiye yorucu gelir.
ἀξιοῦντος δʼ ἐκείνου εὑρεῖν τὰ ἑξῆς Κόπον ἔχει, ἔφη, πᾶσα τέχνη τῷ ἰδιώτῃ καὶ ἀπείρῳ αὐτῆς, ὅταν παραδιδῶται.
2.14.3 Oysa tekhnēlerin ürünleri ne işe yaradıklarını hemen gösterir, çoğunun çekici ve hoş bir yanı da vardır.
καὶ τὰ μὲν ἀπὸ τῶν τεχνῶν γινόμενα τήν τε χρείαν εὐθὺς ἐνδείκνυται πρὸς ὃ γέγονεν καὶ τὰ πλεῖστα αὐτῶν ἔχει τι καὶ ἀγωγὸν καὶ ἐπίχαρι.
2.14.4 Kunduracının yanında durup işin nasıl öğrenildiğini izlemek zevksizdir, ama ayakkabı yararlıdır, görmesi de hoştur.
καὶ γὰρ σκυτεὺς πῶς μὲν μανθάνει τις παρεῖναι καὶ παρακολουθεῖν ἀτερπές, τὸ δʼ ὑπόδημα χρήσιμον καὶ ἰδεῖν ἄλλως οὐκ ἀηδές.
2.14.5 Marangozluğun öğrenilişi de yanında bulunan sıradan kişi için pek sıkıcıdır, ama ortaya çıkan iş o tekhnēnin yararını gösterir.
καὶ τέκτονος ἡ μὲν μάθησις ἀνιαρὰ μάλιστα τῷ ἰδιώτῃ παρατυγχάνοντι, τὸ δʼ ἔργον ἐπιδείκνυσι τὴν χρείαν τῆς τέχνης.
2.14.6 Bunu musikide çok daha iyi görürsün. Öğrenenin yanında bulunursan dersi dünyanın en zevksiz şeyi sanırsın; oysa musikinin ürünlerini dinlemek sıradan insanlara hoş ve tatlı gelir.
πολὺ δὲ μᾶλλον ἐπὶ μουσικῆς ὄψει αὐτό· ἂν γὰρ παρῇς τῷ διδασκομένῳ, φανεῖταί σοι πάντων ἀτερπέστατον τὸ μάθημα, τὰ μέντοι ἀπὸ τῆς μουσικῆς ἡδέα καὶ ἐπιτερπῆ τοῖς ἰδιώταις ἀκούειν.
2.14.7Burada da filozofun işini şöyle bir şey olarak tasavvur ediyoruz: kendi dileğini olup bitene uydurmak; öyle ki olanların hiçbiri biz istemediğimiz hâlde olmasın, olmayanların hiçbiri biz istediğimiz hâlde olmasın.
καὶ ἐνταῦθα τὸ μὲν ἔργον τοῦ φιλοσοφοῦντος τοιοῦτόν τι φανταζόμεθα, ὅτι δεῖ τὴν αὑτοῦ βούλησιν συναρμόσαι τοῖς γινομένοις, ὡς μήτε τι τῶν γινομένων ἀκόντων ἡμῶν γίνεσθαι μήτε τῶν μὴ γινομένων θελόντων ἡμῶν μὴ γίνεσθαι.
2.14.8 Bunu kuranlar istekte kaçırmaz, kaçınmada düşmez; acısız, korkusuz, sarsılmaz yaşar, birlikte yaşadıkları insanlarla tabiî ve sonradan edinilmiş ilişkilerini korur: oğul olarak, baba, kardeş, vatandaş, koca, kadın, komşu, yol arkadaşı, yönetici, yönetilen olarak.
ἐξ οὗ περίεστι τοῖς συστησαμένοις αὐτὸ ἐν ὀρέξει μὴ ἀποτυγχάνειν, ἐν ἐκκλίσει δὲ μὴ περιπίπτειν, ἀλύπως, ἀφόβως, ἀταράχως διεξάγειν καθʼ αὑτὸν μετὰ τῶν κοινωνῶν τηροῦντα τὰς σχέσεις τάς τε φυσικὰς καὶ ἐπιθέτους, τὸν υἱόν, τὸν πατέρα, τὸν ἀδελφόν, τὸν πολίτην, τὸν ἄνδρα, τὴν γυναῖκα, τὸν γείτονα, τὸν σύνοδον, τὸν ἄρχοντα, τὸν ἀρχόμενον.
2.14.9 Filozofun işini böyle bir şey olarak tasavvur ediyoruz. Bundan sonra bunun nasıl olacağını arıyoruz.
τὸ ἔργον τοῦ φιλοσοφοῦντος τοιοῦτόν τι φανταζόμεθα. λοιπὸν ἐφεξῆς τούτῳ ζητοῦμεν, πῶς ἔσται τοῦτο.
2.14.10Marangozun bir şeyler öğrenerek marangoz olduğunu, dümencinin bir şeyler öğrenerek dümenci olduğunu görüyoruz. Burada da iyi insan olmak istemek yetmiyor olabilir mi, bir şeyler öğrenmek de gerekmez mi? Öyleyse bunların ne olduğunu arıyoruz.
ὁρῶμεν οὖν ὅτι ὁ τέκτων μαθών τινα γίνεται τέκτων, ὁ κυβερνήτης μαθών τινα γίνεται κυβερνήτης. μή ποτʼ οὖν καὶ ἐνθάδε οὐκ ἀπαρκεῖ τὸ βούλεσθαι καλὸν καὶ ἀγαθὸν γενέσθαι, χρεία δὲ καὶ μαθεῖν τινα; ζητοῦμεν οὖν τίνα ταῦτα.
2.14.11 Filozoflar önce şunu öğrenmek gerektiğini söyler: tanrı vardır, bütünü gözetir, ona yalnız yaptıklarımız değil, düşündüklerimiz ve aklımızdan geçirdiklerimiz bile gizli kalmaz. Sonra tanrıların nasıl varlıklar olduğunu.
λέγουσιν οἱ φιλόσοφοι, ὅτι μαθεῖν δεῖ πρῶτον τοῦτο, ὅτι ἔστι θεὸς καὶ προνοεῖ τῶν ὅλων καὶ οὐκ ἔστι λαθεῖν αὐτὸν οὐ μόνον ποιοῦντα, ἀλλʼ οὐδὲ διανοούμενον ἢ ἐνθυμούμενον· εἶτα ποῖοί τινες εἰσίν.
2.14.12 Çünkü nasıl bulunurlarsa, onlara hoş görünecek ve itaat edecek kişi gücü yettiğince onlara benzemeye çalışmak zorundadır:
οἷοι γὰρ ἂν ἐκεῖνοι εὑρεθῶσιν, τὸν ἐκείνοις ἀρέσοντα καὶ πεισθησόμενον ἀνάγκη πειρᾶσθαι κατὰ δύναμιν ἐξομοιοῦσθαι ἐκείνοις·
2.14.13 tanrısal olan güvenilirse o da güvenilir, özgürse o da özgür, iyilikseverse o da iyiliksever, yüce gönüllüyse o da yüce gönüllü olmalı; böylece tanrıya öykünen biri olarak bundan sonra her şeyi yapmalı ve söylemelidir."
εἰ πιστόν ἐστι τὸ θεῖον, καὶ τοῦτον εἶναι πιστόν· εἰ ἐλεύθερον, καὶ τοῦτον ἐλεύθερον· εἰ εὐεργετικόν, καὶ τοῦτον εὐεργετικόν· εἰ μεγαλόφρον, καὶ τοῦτον μεγαλόφρονα· ὡς θεοῦ τοίνυν ζηλωτὴν τὰ ἑξῆς πάντα καὶ ποιεῖν καὶ λέγειν.
2.14.14"Nereden başlamak gerekir?" Sabredersen sana önce kelimeleri anlaman gerektiğini söyleyeceğim. "Yani ben şimdi kelimeleri anlamıyor muyum?"
πόθεν οὖν ἄρξασθαι δεῖ;— ἂν συγκαθῇς, ἐρῶ σοι ὅτι πρῶτον δεῖ σε τοῖς ὀνόμασι παρακολουθεῖν. — ὥστʼ ἐγὼ νῦν οὐ παρακολουθῶ τοῖς ὀνόμασιν;
2.14.15 Anlamıyorsun. "Nasıl kullanıyorum öyleyse?" Okuma yazma bilmeyenlerin yazılı sesleri, hayvanların tasavvurları kullandığı gibi; çünkü kullanmak başka, kavramak başkadır.
— οὐ παρακολουθεῖς. — πῶς οὖν χρῶμαι αὐτοῖς; — οὕτως ὡς οἱ ἀγράμματοι ταῖς ἐγγραμμάτοις φωναῖς, ὡς τὰ κτήνη ταῖς φαντασίαις· ἄλλο γάρ ἐστι χρῆσις, ἄλλο παρακολούθησις.
2.14.16 Anladığını düşünüyorsan, istediğin kelimeyi getir, anlıyor muyuz diye kendimizi sınayalım.
εἰ δʼ οἴει παρακολουθεῖν, φέρε ὃ θέλεις ὄνομα καὶ βασανίσωμεν αὑτούς, εἰ παρακολουθοῦμεν.
2.14.17 "Ama yaşını başını almış, belki üç sefer askerlik yapmış bir adam için çürütülmek can sıkıcıdır."
— ἀλλʼ ἀνιαρὸν τὸ ἐξελέγχεσθαι πρεσβύτερον ἄνθρωπον ἤδη κἂν οὕτως τύχῃ τὰς τρεῖς στρατείας ἐστρατευμένον.
2.14.18 Biliyorum. Çünkü bana hiçbir şeye ihtiyacı olmayan biri olarak geldin. Neyin eksik olabileceğini tasavvur edebilirsin ki? Zenginsin, belki çocukların, karın, birçok hizmetkârın var, Kayser seni tanıyor, Roma'da çok dostun var, ödevlerini yerine getiriyorsun, iyilik edene iyilik, kötülük edene kötülük etmeyi biliyorsun.
— οἶδα κἀγώ. νῦν γὰρ σὺ ἐλήλυθας πρὸς ἐμὲ ὡς μηδενὸς δεόμενος. τίνος δʼ ἂν καὶ φαντασθείης ὡς ἐνδέοντος; πλουτεῖς, τέκνα ἔχεις τυχὸν καὶ γυναῖκα καὶ οἰκέτας πολλούς, ὁ Καῖσάρ σε οἶδεν, ἐν Ῥώμῃ πολλοὺς φίλους κέκτησαι, τὰ καθήκοντα ἀποδίδως, οἶδας τὸν εὖ ποιοῦντα ἀντευποιῆσαι καὶ τὸν κακῶς ποιοῦντα κακῶς ποιῆσαι.
2.14.19 Neyin eksik? Ama eksiğinin saadet için en zorunlu ve en büyük şeyler olduğunu, bugüne kadar uygun olan dışında her şeyle uğraştığını gösterirsem, üstüne de şu son vuruşu yaparsam: tanrının ne olduğunu, insanın ne olduğunu, iyinin ne olduğunu, kötünün ne olduğunu bilmiyorsun...
τί σοι λείπει; ἂν οὖν σοι δείξω, ὅτι τὰ ἀναγκαιότατα καὶ μέγιστα πρὸς εὐδαιμονίαν καὶ ὅτι μέχρι δεῦρο πάντων μᾶλλον ἢ τῶν προσηκόντων ἐπιμεμέλησαι, καὶ τὸν κολοφῶνα ἐπιθῶ· οὔτε τί θεός ἐστιν οἶδας οὔτε τί ἄνθρωπος οὔτε τί ἀγαθὸν οὔτε τί κακόν,
2.14.20 Öbürleri belki katlanılır bir şey; ama kendini bilmediğini söylersem bana nasıl katlanabilirsin, bu sınamaya nasıl dayanıp kalabilirsin?
καὶ τὸ μὲν τῶν ἄλλων ἴσως ἀνεκτόν, ὅτι δʼ αὐτὸς αὑτὸν ἀγνοεῖς, πῶς δύνασαι ἀνασχέσθαι μου καὶ ὑποσχεῖν τὸν ἔλεγχον καὶ παραμεῖναι;
2.14.21 Asla; hemen kızıp gidersin. Oysa sana ne kötülük ettim? Ayna da çirkine nasıl olduğunu gösteriyor diye kötülük etmiş sayılırsa başka. Hekim de hastaya "İnsan, hiçbir şeyin yok sanıyorsun, ama ateşin var; bugün bir şey yeme, su iç" dediğinde hakaret ediyorsa başka; oysa kimse "Ne korkunç hakaret!" demez.
οὐδαμῶς, ἀλλʼ εὐθὺς ἀπαλλάσσῃ χαλεπῶς ἔχων. καίτοι τί σοι ἐγὼ κακὸν πεποίηκα; εἰ μὴ καὶ τὸ ἔσοπτρον τῷ αἰσχρῷ, ὅτι δεικνύει αὐτὸν αὐτῷ οἷός ἐστιν· εἰ μὴ καὶ ὁ ἰατρὸς τὸν νοσοῦντα [ὅταν αὐτὸν] ὑβρίζει, ὅταν εἴπῃ αὐτῷ ἄνθρωπε, δοκεῖς μηδὲν ἔχειν, πυρέσσεις δέ· ἀσίτησον σήμερον, ὕδωρ πίε· καὶ οὐδεὶς λέγει ὦ δεινῆς ὕβρεως.
2.14.22 Ama birine "İsteklerin iltihaplı, kaçınmaların alçakça, girişimlerin tutarsız, harekete geçişlerin tabiatla uyumsuz, kanıların gelişigüzel ve yanlış" dersen, hemen çıkıp "Bana hakaret etti" der.
ἐὰν δέ τινι εἴπῃς αἱ ὀρέξεις σου φλεγμαίνουσιν, αἱ ἐκκλίσεις ταπειναί εἰσιν, αἱ ἐπιβολαὶ ἀνομολογούμεναι, αἱ ὁρμαὶ ἀσύμφωνοι τῇ φύσει, αἱ ὑπολήψεις εἰκαῖαι καὶ ἐψευσμέναι, εὐθὺς ἐξελθὼν λέγει ὕβρισέν με.
2.14.23Bizim durumumuz panayıra benzer. Hayvanlar, sığırlar satılmak üzere getirilir; insanların çoğu kimi satın almak, kimi satmak için gelir; pek azı panayırı seyretmeye gelir: nasıl oluyor, neden, kim düzenlemiş, ne amaçla?
τοιαῦτά ἐστι τὰ ἡμέτερα ὡς ἐν πανηγύρει. τὰ μὲν κτήνη π[α]ραθησόμενα ἄγεται καὶ οἱ βόες, οἱ δὲ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ μὲν ὠνησόμενοι οἱ δὲ πωλήσοντες· ὀλίγοι δέ τινές εἰσιν οἱ κατὰ θέαν ἐρχόμενοι τῆς πανηγύρεως, πῶς τοῦτο γίνεται καὶ διὰ τί καὶ τίνες οἱ τιθέντες τὴν πανήγυριν καὶ ἐπὶ τίνι.
2.14.24 Burada, bu panayırda da böyledir. Kimi insanlar hayvanlar gibi ottan başka hiçbir şeye merak salmaz; çünkü mal mülkle, tarlayla, hizmetkârla, makamla uğraşan sizler için bunlar ottan başka bir şey değildir.
οὕτως καὶ ἐνθάδʼ ἐν τῇ πανηγύρει ταύτῃ· οἱ μέν τινες ὡς κτήνη οὐδὲν πλέον πολυπραγμονοῦσι τοῦ χόρτου· ὅσοι γὰρ περὶ κτῆσιν καὶ ἀγροὺς καὶ οἰκέτας καὶ ἀρχάς τινας ἀναστρέφεσθε, ταῦτα οὐδὲν ἄλλο ἢ χόρτος ἐστίν·
2.14.25 Panayırda seyir meraklısı olan insanlar ise azdır. Kozmos nedir, onu kim yönetiyor? Hiç kimse mi?
ὀλίγοι δʼ εἰσὶν οἱ πανηγυρίζοντες ἄνθρωποι φιλοθεάμονες. τί ποτʼ οὖν ἐστιν ὁ κόσμος, τίς αὐτὸν διοικεῖ. οὐδείς;
2.14.26 Bir şehir ya da ev, yöneten ve özen gösteren biri olmadan kısacık bir süre bile dayanamazken, bu kadar büyük ve güzel bir yapı nasıl gelişigüzel, rastgele, bu kadar düzenli yürüyebilir?
καὶ πῶς οἷόν τε πόλιν μὲν ἢ οἶκον μὴ δύνασθαι διαμένειν μηδʼ ὀλιγοστὸν χρόνον δίχα τοῦ διοικοῦντος καὶ ἐπιμελομένου, τὸ δʼ οὕτως μέγα καὶ καλὸν κατασκεύασμα εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν οὕτως εὐτάκτως οἰκονομεῖσθαι;
2.14.27 Öyleyse onu yöneten biri vardır. Nasıl biri, nasıl yönetiyor? Biz kimiz ve onun tarafından hangi iş için yaratıldık? Onunla bir bağımız, ilişkimiz var mı, yoksa hiç yok mu?
ἔστιν οὖν ὁ διοικῶν. ποῖός τις καὶ πῶς ὁ διοικῶν; ἡμεῖς δὲ τίνες ὄντες ὑπʼ αὐτοῦ γεγόναμεν καὶ πρὸς τί ἔργον; ἆρά γʼ ἔχομέν τινα ἐπιπλοκὴν πρὸς αὐτὸν καὶ σχέσιν ἢ οὐδεμίαν;
2.14.28 Bu az sayıdaki insanın hâli işte budur; yalnızca panayırı inceleyip gitmeye vakit ayırırlar.
ταῦτʼ ἔστιν ἃ πάσχουσιν οὗτοι οἱ ὀλίγοι· καὶ λοιπὸν τούτῳ μόνῳ σχολάζουσι τῷ τὴν πανήγυριν ἱστορήσαντας ἀπελθεῖν.
2.14.29 Ne olur? Kalabalık onlarla alay eder; orada da seyirciler tüccarların alayına uğrar. Hayvanların da biraz hissi olsaydı, ottan başka şeye hayran olanlarla alay ederlerdi.
τί οὖν; καταγελῶνται ὑπὸ τῶν πολλῶν· καὶ γὰρ ἐκεῖ οἱ θεαταὶ ὑπὸ τῶν ἐμπόρων· καὶ εἰ τὰ κτήνη συναίσθησίν τινα εἶχεν, κατεγέλα τῶν ἄλλο τι τεθαυμακότων ἢ τὸν χόρτον. ### Bölüm 15 ### πρὸς τοὺς σκληρῶς τισιν ὧν ἔκριναν ἐμμένοντας.
2.15.115. Bölüm: Verdikleri Kararlarda İnatla Direnenlere
Bazıları "Kararlı olmak gerekir; prohairesis tabiatça özgür ve zorlanamazdır, geri kalan her şey engellenebilir, zorlanabilir, köledir, başkasınındır" sözlerini duyunca, verdikleri her karara ne olursa olsun bağlı kalmaları gerektiğini sanır.
ὅταν ἀκούσωσί τινες τούτων τῶν λόγων, ὅτι βέβαιον εἶναι δεῖ καὶ ἡ μὲν προαίρεσις ἐλεύθερον φύσει καὶ ἀνανάγκαστον, τὰ δʼ ἄλλα κωλυτά, ἀναγκαστά, δοῦλα, ἀλλότρια, φαντάζονται ὅτι δεῖ παντὶ τῷ κριθέντι ὑπʼ αὐτῶν ἀπαραβάτως ἐμμένειν.
2.15.2 Oysa önce kararın sağlam olması gerekir. Bedende gerginlik isterim, ama sağlıklı bir insanın, bir sporcunun gerginliğini.
ἀλλὰ πρῶτον ὑγιὲς εἶναι δεῖ τὸ κεκριμένον. θέλω γὰρ εἶναι τόνους ἐν σώματι, ἀλλʼ ὡς ὑγιαίνοντι, ὡς ἀθλοῦντι·
2.15.3 Bana sayıklayan bir hastanın gerginliğiyle gösteriş yapıp bununla övünürsen, sana derim ki: "İnsan, seni tedavi edecek birini ara. Bu güç değil, güçsüzlüktür."
ἂν δέ μοι φρενιτικοῦ τόνους ἔχων ἐνδεικνύῃ[ς] καὶ ἀλαζονεύῃ ἐπʼ αὐτοῖς, ἐρῶ σοι ὅτι ἄνθρωπε, ζήτει τὸν θεραπεύσοντα. τοῦτο οὐκ εἰσὶ τόνοι, ἀλλʼ ἀτονία.
2.15.4 Bu sözleri yanlış anlayanların psykhēsinde de başka bir biçimde buna benzer bir şey olur. Örneğin bir arkadaşım hiçbir sebep yokken aç kalıp ölmeye karar vermişti.
ἕτερον τρόπον τοιοῦτόν τι καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς πάσχουσιν οἱ παρακούοντες τῶν λόγων τούτων. οἷον καὶ ἐμός τις ἑταῖρος ἐξ οὐδεμιᾶς αἰτίας ἔκρινεν ἀποκαρτερεῖν.
2.15.5 Öğrendiğimde açlığının üçüncü günündeydi; gidip ne olduğunu sordum.
ἔγνων ἐγὼ ἤδη τρίτην ἡμέραν ἔχοντος αὐτοῦ τῆς ἀποχῆς καὶ ἐλθὼν ἐπυνθανόμην τί ἐγένετο.
2.15.6 "Karar verdim" dedi. "Yine de seni buna ikna eden neydi? Doğru karar verdiysen, işte yanında oturuyoruz, çıkıp gitmene yardım ederiz; akılsızca karar verdiysen vazgeç."
— κέκρικα, φησίν. — ἀλλʼ ὅμως τί σε ἦν τὸ ἀναπεῖσαν; εἰ γὰρ ὀρθῶς ἔκρινας, ἰδοὺ παρακαθήμεθά σοι καὶ συνεργοῦμεν, ἵνʼ ἐξέλθῃς· εἰ δʼ ἀλόγως ἔκρινας, μετάθου.
2.15.7 "Verilen kararlara bağlı kalmak gerekir." "Ne yapıyorsun, insan? Hepsine değil, doğru olanlara. Yoksa şimdi gece olduğu hissine kapılırsan, öyle istiyorsan vazgeçme, bağlı kal ve 'Verilen kararlara bağlı kalmak gerekir' de.
— τοῖς κριθεῖσιν ἐμμένειν δεῖ. — τί ποιεῖς, ἄνθρωπε; οὐ πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς ὀρθῶς. ἐπεὶ παθὼν ἄρτι ὅτι νύξ ἐστιν, ἄν σοι δοκῇ, μὴ μετατίθεσο, ἀλλʼ ἔμμενε καὶ λέγε ὅτι τοῖς κριθεῖσιν ἐμμένειν δεῖ.
2.15.8 [Ne yapıyorsun, insan? Hepsine değil.] Önce başlangıcı ve temeli sağlamlaştırmak, kararın sağlam olup olmadığını incelemek, ancak ondan sonra üzerine dayanıklılığı ve güveni kurmak istemez misin?
[τί ποιεῖς, ἄνθρωπε; οὐ πᾶσιν.] οὐ θέλεις τὴν ἀρχὴν στῆσαι καὶ τὸν θεμέλιον, τὸ κρίμα σκέψασθαι πότερον ὑγιὲς ἢ οὐχ ὑγιές, καὶ οὕτως λοιπὸν ἐποικοδομεῖν αὐτῷ τὴν εὐτονίαν, τὴν ἀσφάλειαν;
2.15.9 Çürük ve yıkılacak bir temel atarsan bina bile olmaz; üstüne ne kadar çok ve sağlam şey koyarsan, o kadar çabuk yıkılır.
ἂν δὲ σαπρὸν ὑποστήσῃ καὶ καταπῖπτον, οὐκ οἰκοδόμημά τι ὄν, ὅσῳ δʼ ἂν πλείονα καὶ ἰσχυρότερα ἐπιθῇς, τοσούτῳ θᾶττον [θᾶττον] κατενεχθήσεται.
2.15.10 Hiçbir sebep yokken bir insanı, bir dostumuzu, yakınımızı, aynı şehrin vatandaşını, hem büyük hem küçük şehrin vatandaşını hayattan çıkarıyorsun;
ἄνευ πάσης αἰτίας ἐξάγεις ἡμῖν ἄνθρωπον ἐκ τοῦ ζῆν φίλον καὶ συνήθη, τῆς αὐτῆς πόλεως πολίτην καὶ τῆς μεγάλης καὶ τῆς μικρᾶς·
2.15.11 sonra cinayet işleyip hiçbir kötülük etmemiş bir insanı yok ederken 'Verilen kararlara bağlı kalmak gerekir' diyorsun.
εἶτα φόνον ἐργαζόμενος καὶ ἀπολλύων ἄνθρωπον μηδὲν ἠδικηκότα λέγεις ὅτι τοῖς κριθεῖσιν ἐμμένειν δεῖ.
2.15.12 Beni öldürmek aklına esseydi, verilen karara bağlı kalman mı gerekirdi?"
εἰ δʼ ἐπῆλθέν σοί πώς ποτʼ ἐμὲ ἀποκτεῖναι, ἔδει σε ἐμμένειν τοῖς κριθεῖσιν;
2.15.13O güçlükle ikna edildi. Şimdikilerin bir kısmı ise hiç döndürülemiyor. Öyle ki halkın dilindeki şu sözün ne demek olduğunu, önceden bilmediğim şeyi şimdi bildiğimi sanıyorum: "Ahmak ne ikna edilir ne kırılır."
ἐκεῖνος μὲν οὖν μόγις μετεπείσθη. τῶν δὲ νῦν τινας οὐκ ἔστι μεταθεῖναι. ὥστε μοι δοκῶ ὃ πρότερον ἠγνόουν νῦν εἰδέναι, τί ἐστι τὸ ἐν τῇ συνηθείᾳ λεγόμενον· μωρὸν οὔτε πεῖσαι οὔτε ῥῆξαι ἔστιν.
2.15.14 Bilge bir ahmak dostum olmasın. Bundan daha zor idare edilen yoktur. "Karar verdim." Deliler de karar veriyor; ama olmayan şeylere ne kadar sıkı karar verirlerse o kadar çok ilaca ihtiyaç duyarlar.
μή μοι γένοιτο φίλον ἔχειν σοφὸν μωρόν. δυσμεταχειριστότερον οὐδέν ἐστιν. κέκρικα. καὶ γὰρ οἱ μαινόμενοι· ἀλλʼ ὅσῳ βεβαιότερον κρίνουσι τὰ οὐκ ὄντα, τοσούτῳ πλείονος ἐλλεβόρου δέονται.
2.15.15 Hasta gibi davranıp hekimi çağırmak istemez misin? "Hastayım efendim, yardım et bana. Ne yapmam gerektiğine sen bak; sana uymak benim işim."
οὐ θέλεις τὰ τοῦ νοσοῦντος ποιεῖν καὶ τὸν ἰατρὸν παρακαλεῖν; νοσῶ, κύριε· βοήθησόν μοι. τί με δεῖ ποιεῖν σκέψαι· ἐμόν ἐστι πείθεσθαί σοι.
2.15.16 Burada da böyledir: "Ne yapmam gerektiğini bilmiyorum, öğrenmeye geldim." Ama hayır: "Başka şeylerden söz et; buna karar verdim."
οὕτως καὶ ἐνταῦθʼ. ἃ δεῖ με ποιεῖν οὐκ οἶδα, ἐλήλυθα δὲ μαθησόμενος. οὔ, ἀλλὰ περὶ τῶν ἄλλων μοι λέγε. τοῦτο δὲ κέκρικα.
2.15.17 Hangi başka şeylerden? Karar vermiş olmanın ve vazgeçmemenin yetmediğine ikna olmandan daha büyük, daha önemli ne var?
περὶ ποίων ἄλλων; τί γάρ ἐστι μεῖζον ἢ προὐργιαίτερον τοῦ πεισθῆναί σε, ὅτι οὐκ ἀρκεῖ τὸ κεκρικέναι καὶ τὸ μὴ μεταθέσθαι;
2.15.18 Bu gerginlik deliliktir, sağlıklı değildir. "Beni buna zorlarsan ölmek isterim." Neden, insan? Ne oldu? "Karar verdim." İyi ki beni öldürmeye karar vermedin.
οὗτοι οἱ μανικοὶ τόνοι, οὐχ ὑγιεινοί. ἀποθανεῖν θέλω, ἄν με τοῦτο ἀναγκάσῃς. διὰ τί, ἄνθρωπε; τί ἐγένετο; κέκρικα. ἐσώθην, ὅτι οὐ κέκρικας ἐμὲ ἀποκτεῖναι.
2.15.19 "Para almıyorum." Neden? "Karar verdim." Bil ki şimdi almamak için kullandığın bu gerginlik, bir gün akılsızca almaya kaymana da engel değildir; o zaman da "Karar verdim" dersin.
ἀργύριον οὐ λαμβάνω. διὰ τί; κέκρικα. ἴσθι ὅτι ᾧ τόνῳ νῦν χρῇ πρὸς τὸ μὴ λαμβάνειν, οὐδὲν κωλύει σε ἀλόγως ποτὲ ῥέψαι πρὸς τὸ λαμβάνειν καὶ πάλιν λέγειν ὅτι κέκρικα,
2.15.20 Hasta ve nezleli bir bedende akıntı nasıl bir oraya bir buraya kayarsa, zayıf psykhē de nereye eğileceği belli olmayan bir hâldedir. Bu eğilime ve akışa bir de gerginlik eklenince kötülük yardıma kapanır, tedavi edilemez olur.
ὥσπερ ἐν νοσοῦντι καὶ ῥευματιζομένῳ σώματι ποτὲ μὲν ἐπὶ ταῦτα ποτὲ δʼ ἐπʼ ἐκεῖνα ῥέπει τὸ ῥεῦμα. οὕτως καὶ ἀσθενὴς ψυχή, ὅπου μὲν κλίνει, ἄδηλον ἔχει· ὅταν δὲ καὶ τόνος προσῇ τῷ κλίματι τούτῳ καὶ τῇ φορᾷ, τότε γίνεται τὸ κακὸν ἀβοήθητον καὶ ἀθεράπευτον. ### Bölüm 16 ### ὅτι οὐ μελετῶμεν χρῆσθαι τοῖς περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν δόγμασιν.
2.16.116. Bölüm: İyi ve Kötü Hakkındaki Yargılarımızı Kullanmayı Çalışmıyoruz
İyi nerede? "Prohairesiste." Kötü nerede? "Prohairesiste." İkisi de olmayan nerede? "Prohairesis dışındaki şeylerde."
ποῦ τὸ ἀγαθόν; — ἐν προαιρέσει. — ποῦ τὸ κακόν; — ἐν προαιρέσει. — ποῦ τὸ οὐδέτερον; — ἐν τοῖς ἀπροαιρέτοις.
2.16.2 Peki bu sözlerin dışında hangimiz bunları hatırlıyor? Kim kendi kendine, sorularda olduğu gibi işlere de şöyle cevap vermeyi çalışıyor: "Gündüz mü?" "Evet." "Peki gece mi?" "Hayır." "Yıldızların sayısı çift mi?" "Söyleyemem."
— τί οὖν; μέμνηταί τις ἡμῶν ἔξω τούτων τῶν λόγων; μελετᾷ τις αὐτὸς ἐφʼ αὑτοῦ τοῦτον τὸν τρόπον ἀποκρίνεσθαι τοῖς πράγμασιν ὡς ἐπὶ τῶν ἐρωτημάτων· ἆρά γε ἡμέρα ἐστίν; ναί. τί δέ; νύξ ἐστιν; οὔ. τί δʼ; ἄρτιοί εἰσιν οἱ ἀστέρες; οὐκ ἔχω λέγειν.
2.16.3 Önüne para çıktığında gereken cevabı, "İyi değil" cevabını vermeyi çalıştın mı? Bu cevaplarda mı talim yaptın, yoksa yalnız sofizmlerde mi?
ὅταν σοι προφαίνηται ἀργύριον, μεμελέτηκας ἀποκρίνεσθαι τὴν δέουσαν ἀπόκρισιν, ὅτι οὐκ ἀγαθόν; ἤσκηκας ἐν ταύταις ταῖς ἀποκρίσεσιν ἢ πρὸς μόνα· τὰ σοφίσματα;
2.16.4 Öyleyse çalıştığın yerde kendini aşmana, çalışmadığın yerde aynı kalmana neden şaşıyorsun?
τί οὖν θαυμάζεις, εἰ, ὅπου μὲν μεμελέτηκας, ἐκεῖ κρείττων γένῃ σεαυτοῦ, ὅπου δʼ ἀμελετήτως ἔχεις, ἐκεῖ δʼ ὁ αὐτὸς διαμένεις;
2.16.5Hatip iyi yazdığını, yazdığını ezberlediğini, sesinin hoş olduğunu bildiği hâlde neden yine de kaygılanır? Çünkü çalışmakla yetinmiyor.
ἐπεὶ διὰ τί ὁ ῥήτωρ εἰδὼς ὅτι γέγραφε καλῶς, ὅτι ἀνείληφε τὰ γεγραμμένα, φωνὴν εἰσφέρων ἡδεῖαν ὅμως ἔτι ἀγωνιᾷ; ὅτι οὐκ ἀρκεῖται τῷ μελετῆσαι.
2.16.6 Ne istiyor? Oradakiler tarafından övülmek. Konuşma çalışmakta talim yapmış, ama övgü ve yergi konusunda yapmamış.
τί οὖν θέλει[ς]; ἐπαινεθῆναι ὑπὸ τῶν παρόντων. πρὸς μὲν οὖν τὸ δύνασθαι μελετᾶν ἤσκηται, πρὸς ἔπαινον δὲ καὶ ψόγον οὐκ ἤσκηται.
2.16.7 Övgünün ne olduğunu, yerginin ne olduğunu, ikisinin tabiatını kimden ne zaman duymuş? Hangi övgülerin peşine düşmek, hangi yergilerden kaçınmak gerektiğini? Bu sözlere uygun çalışmayı ne zaman yapmış?
πότε γὰρ ἤκουσεν παρά τινος, τί ἐστιν ἔπαινος, τί ἐστι ψόγος, τίς ἑκατέρου φύσις; τοὺς ποίους τῶν ἐπαίνων διωκτέον ἢ τοὺς ποίους τῶν ψόγων φευκτέον; πότε δʼ ἐμελέτησεν ταύτην τὴν μελέτην ἀκόλουθον τούτοις τοῖς λόγοις;
2.16.8 Öyleyse öğrendiği yerde ötekilerden üstün, çalışmadığı yerde kalabalıkla aynı olmasına neden hâlâ şaşıyorsun?
τί οὖν ἔτι θαυμάζεις, εἰ, ὅπου μὲν ἔμαθεν, ἐκεῖ διαφέρει τῶν ἄλλων, ὅπου δʼ οὐ μεμελέτηκεν, ἐκεῖ τοῖς πολλοῖς ὁ αὐτός ἐστιν;
2.16.9 Kitharacı da çalmayı bilir, güzel söyler, güzel bir giysisi vardır, yine de sahneye çıkarken titrer; çünkü bunları bilir ama kalabalığın ne olduğunu, kalabalığın bağırışını, alayını bilmez.
ὡς ὁ κιθαρῳδὸς οἶδεν κιθαρίζειν, ᾁδει καλῶς, στατὸν ἔχει καλὸν καὶ ὅμως εἰσερχόμενος τρέμει· ταῦτα γὰρ οἶδεν, ὄχλος δὲ τί ἐστιν οὐκ οἶδεν οὐδʼ ὄχλου βοὴ οὐδὲ κατάγελως.
2.16.10 Kaygının kendisinin ne olduğunu da bilmez: bizim işimiz mi, başkasının mı; durdurulabilir mi, durdurulamaz mı. Bu yüzden övülürse şişinerek çıkar; alay edilirse o şişkinlik delinir, söner.
ἀλλʼ οὐδʼ αὐτὸ τὸ ἀγωνιᾶν τί ἐστιν οἶδεν, πότερον ἡμέτερον ἔργον ἐστὶν ἢ ἀλλότριον, ἔστιν αὐτὸ παῦσαι ἢ οὐκ ἔστιν. διὰ τοῦτο ἐὰν μὲν ἐπαινεθῇ, φυσηθεὶς ἐξῆλθεν· ἐὰν δὲ καταγελασθῇ, τὸ φυσημάτιον ἐκεῖνο ἐκεντήθη καὶ προσεκάθισεν.
2.16.11Biz de aynı durumdayız. Neye hayranız? Dış şeylere. Neye önem veriyoruz? Dış şeylere. Sonra neden korktuğumuza, neden kaygılandığımıza mı şaşıyoruz?
τοιοῦτόν τι καὶ ἡμεῖς πάσχομεν. τίνα θαυμάζομεν; τὰ ἐκτός. περὶ τίνα σπουδάζομεν; περὶ τὰ ἐκτός. εἶτʼ ἀποροῦμεν, πῶς φοβούμεθα ἢ πῶς ἀγωνιῶμεν;
2.16.12 Başa gelenleri kötü saydıkça başka ne olabilir ki? Korkmamak, kaygılanmamak elimizde değil.
τί οὖν ἐνδέχεται, ὅταν τὰ ἐπιφερόμενα κακὰ ἡγώμεθα; οὐ δυνάμεθα μὴ φοβεῖσθαι, οὐ δυνάμεθα μὴ ἀγωνιᾶν.
2.16.13 Sonra "Tanrım, nasıl kaygılanmayayım?" diyoruz. Ahmak, ellerin yok mu? Tanrı onları senin için yapmadı mı? Şimdi otur da burnun akmasın diye dua et! Burnunu sil daha iyi, suçlamayı bırak.
εἶτα λέγομεν κύριε ὁ θεός, πῶς μὴ ἀγωνιῶ; μωρέ, χεῖρας οὐκ ἔχεις; οὐκ ἐποίησέν σοι αὐτὰς ὁ θεός; εὔχου νῦν καθήμενος, ὅπως αἱ μύξαι σου μὴ ῥέωσιν· ἀπόμυξαι μᾶλλον καὶ μὴ ἐγκάλει.
2.16.14 Peki burada sana hiçbir şey vermedi mi? Dayanıklılık vermedi mi, yüce gönül vermedi mi, cesaret vermedi mi? Bu kadar büyük ellerin varken hâlâ burnunu silecek birini mi arıyorsun?
τί οὖν; ἐνταῦθά σοι οὐδὲν δέδωκεν; οὐ δέδωκέ σοι καρτερίαν, οὐ δέδωκέ σοι μεγαλοψυχίαν, οὐ δέδωκεν ἀνδρείαν; τηλικαύτας ἔχων χεῖρας ἔτι ζητεῖς τὸν ἀπομύξοντα;
2.16.15Ama biz bunları çalışmıyor, umursamıyoruz. Bana bir kişi gösterin ki bir şeyi nasıl yaptığını önemsesin, bir şeyi elde etmeyi değil, kendi eylemini gözetsin. Kim yürürken kendi eylemini gözetir? Kim düşünüp taşınırken düşündüğü şeyi elde etmeyi değil, düşünmenin kendisini gözetir?
ἀλλʼ οὐδὲ μελετῶμεν ταῦτα οὐδʼ ἐπιστρεφόμεθα. ἐπεὶ δότε μοι ἕνα, ᾧ μέλει πῶς τι ποιήσῃ, ὃς ἐπιστρέφεται οὐ τοῦ τυχεῖν τινος, ἀλλὰ τῆς ἐνεργείας τῆς αὑτοῦ· τίς περιπατῶν τῆς ἐνεργείας τῆς αὑτοῦ ἐπιστρέφεται; τίς βουλευόμενος αὐτῆς τῆς βουλῆς, οὐχὶ δὲ τοῦ τυχεῖν ἐκείνου περὶ οὗ βουλεύεται;
2.16.16 İş iyi giderse kabarır: "Nasıl da güzel düşündük, değil mi? Sana söylemedim mi kardeşim, biz bir şey düşündüysek başka türlü olması imkânsızdır?" Başka türlü giderse zavallı yerin dibine girer, olanlar hakkında söyleyecek söz bile bulamaz. Hangimiz bu konuda bir kâhine başvurdu?
κἂν μὲν τύχῃ, ἐπῆρται καὶ λέγει πῶς γὰρ ἡμεῖς καλῶς ἐβουλευσάμεθα; οὐκ ἔλεγόν σοι, ἀδελφέ, ὅτι ἀδύνατόν ἐστιν ἡμῶν τι σκεψαμένων μὴ οὕτως ἐκβῆναι; ἂν δʼ ἑτέρως χωρήσῃ, τεταπείνωται τάλας, οὐχ εὑρίσκει οὐδὲ τί εἴπῃ περὶ τῶν γεγονότων. τίς ἡμῶν τούτου ἕνεκα μάντιν παρέλαβεν;
2.16.17 Hangimiz kendi eylemi için tapınakta uyudu? Kim? Bana bir kişi gösterin de uzun zamandır aradığım gerçekten soylu ve yetenekli insanı göreyim; genç olsun yaşlı olsun, gösterin.
τίς ἡμῶν οὐκ ἐνεκοιμήθη ὑπὲρ ἐνεργείας; τίς; ἕνα μοι δότε, ἵνα ἴδω τοῦτον, ὃν ἐκ πολλοῦ χρόνου ζητῶ, τὸν ταῖς ἀληθείαις εὐγενῆ καὶ εὐφυᾶ· εἴτε νέον εἴτε πρεσβύτερον, δότε.
2.16.18 Öyleyse malzemelerde pişkin, eylemlerde ise alçak, yakışıksız, değersiz, korkak, emekten kaçan, baştan aşağı bir talihsizlik olmamıza neden hâlâ şaşıyoruz? Önem vermedik, çalışmıyoruz.
τί οὖν ἔτι θαυμάζομεν εἰ περὶ μὲν τὰς ὕλας τετρίμμεθα, ἐν δὲ ταῖς ἐνεργείαις ταπεινοί, ἀσχήμονες, οὐδενὸς ἄξιοι, δειλοί, ἀταλαίπωροι, ὅλοι ἀτυχήματα; οὐ γὰρ μεμέληκεν ἡμῖν οὐδὲ μελετῶμεν.
2.16.19Ölümden ya da sürgünden değil de korkudan korksaydık, bize kötü görünen şeylere düşmemeyi çalışırdık.
εἰ δὲ μὴ τὸν θάνατον ἢ τὴν φυγὴν ἐφοβούμεθα, ἀλλὰ τὸν φόβον, ἐμελετῶμεν ἂν ἐκείνοις μὴ περιπίπτειν ἃ φαίνεται ἡμῖν κακά.
2.16.20 Şimdi okulda ateşli ve dili keskiniz, bunlardan biri hakkında küçük bir soru çıksa arkasını getirmeye yeterliyiz; ama işin içine çek, zavallı kazazedeler bulursun. Sarsıcı bir tasavvur çıksın karşımıza, neyi çalıştığımızı, neye talim ettiğimizi anlarsın.
νῦν δʼ ἐν μὲν τῇ σχολῇ γοργοὶ καὶ κατάγλωσσοι, κἂν ζητημάτιον ἐμπέσῃ περί τινος τούτων, ἱκανοὶ τὰ ἑξῆς ἐπελθεῖν· ἕλκυσον δʼ εἰς χρῆσιν καὶ εὑρήσεις τάλανας ναυαγούς. προσπεσέτω φαντασία ταρακτικὴ καὶ γνώσῃ, τί ἐμελετῶμεν καὶ πρὸς τί ἐγυμναζόμεθα.
2.16.21 Çalışmamışlığımızdan dolayı sürekli üst üste yığıyor, olduğundan büyük şeyler uyduruyoruz.
λοιπὸν ὑπὸ τῆς ἀμελετησίας προσεπισωρεύομεν ἀεί τινα καὶ προσπλάσσομεν μείζονα τῶν καθεστώτων.
2.16.22Ben daha denize açılır açılmaz derinliğe eğilip baktığımda ya da çevreme bakınıp kara göremediğimde aklım başımdan gider; batarsam bütün bu denizi içmem gerektiğini tasavvur ederim, üç bardağın yeteceği aklıma gelmez. Beni sarsan nedir? Deniz mi? Hayır, yargı.
εὐθὺς ἐγώ, ὅταν πλέω, κατακύψας εἰς τὸν βυθὸν ἢ τὸ πέλαγος περιβλεψάμενος καὶ μὴ ἰδὼν γῆν ἐξίσταμαι καὶ φανταζόμενος, ὅτι ὅλον με δεῖ τὸ πέλαγος τοῦτο ἐκπιεῖν, ἂν ναυαγήσω, οὐκ ἐπέρχεταί μοι, ὅτι μοι τρεῖς ξέσται ἀρκοῦσιν. τί οὖν με ταράσσει; τὸ πέλαγος; οὔ, ἀλλὰ τὸ δόγμα.
2.16.23 Yine deprem olduğunda şehrin üzerime yıkılacağını tasavvur ederim; beynimi dışarı atmaya küçük bir taş yetmez mi?
πάλιν ὅταν σεισμὸς γένηται, φαντάζομαι ὅτι ἡ πόλις ἐπιπίπτειν μοι μέλλει· οὐ γὰρ ἀρκεῖ μικρὸν λιθάριον, ἵνʼ ἔξω μου τὸν ἐγκέφαλον βάλῃ;
2.16.24 Bizi ezen ve aklımızı başımızdan alan nedir? Yargılardan başka ne olabilir? Gidip tanıdıklarından, arkadaşlarından, yerlerinden, birlikte yaşamaktan ayrılan kişiyi ezen, yargıdan başka nedir?
τίνα οὖν ἐστι τὰ βαροῦντα καὶ ἐξιστάντα ἡμᾶς; τίνα γὰρ ἄλλα ἢ τὰ δόγματα; τὸν γὰρ ἐξιόντα καὶ ἀπαλλαττόμενον τῶν συνήθων καὶ ἑταίρων καὶ τόπων καὶ συναναστροφῆς τί ἐστι τὸ βαροῦν ἄλλο ἢ δόγμα;
2.16.25 Çocuklar sütanneleri gidince biraz ağlar, kurabiyeyi alınca unutur.
τὰ γοῦν παιδία εὐθὺς ὅταν κλαύσῃ μικρὰ τῆς τιτθῆς ἀπελθούσης, πλακούντιον λαβόντα ἐπιλέλησται.
2.16.26 Biz de çocuklara benzeyelim mi istersin? Hayır, Zeus hakkı için. Bunu kurabiyeyle değil, doğru yargılarla sağlamak isterim.
θέλεις οὖν καὶ ἡμεῖς τοῖς παιδίοις ὁμοιῶμεν; οὔ, νὴ τὸν Δία. οὐ γὰρ ὑπὸ πλακουντίου τοῦτο πάσχειν ἀξιῶ, ἀλλʼ ὑπὸ δογμάτων ὀρθῶν.
2.16.27Bunlar nedir? İnsanın bütün gün çalışarak kendine ait olmayan hiçbir şeye, ne arkadaşa ne yere ne gymnasiona ne de kendi bedenine bağlanmamasını sağlayan yargılar; kanunu hatırlamak ve göz önünde tutmak. Tanrısal kanun nedir?
τίνα δʼ ἐστὶ ταῦτα; ἃ δεῖ τὸν ἄνθρωπον ὅλην τὴν ἡμέραν μελετῶντα μηδενὶ προσπάσχειν τῶν ἀλλοτρίων, μηθʼ ἑταίρῳ μήτε τόπῳ μήτε γυμνασίοις, ἀλλὰ μηδὲ τῷ σώματι τῷ αὑτοῦ, μεμνῆσθαι δὲ τοῦ νόμου καὶ τοῦτον πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχειν. τίς δʼ ὁ νόμος ὁ θεῖος;
2.16.28 Kendine ait olanı korumak, başkasına ait olana sahip çıkmamak; verileni kullanmak, verilmeyeni özlememek; bir şey alındığında kolayca ve hemen geri vermek, kullandığın süre için teşekkür ederek. Sütanneni ve ninenin ardından ağlamak istemiyorsan.
τὰ ἴδια τηρεῖν, τῶν ἀλλοτρίων μὴ ἀντιποιεῖσθαι, ἀλλὰ διδομένοις μὲν χρῆσθαι, μὴ διδόμενα δὲ μὴ ποθεῖν, ἀφαιρουμένου δέ τινος ἀποδιδόναι εὐλύτως καὶ αὐτόθεν, χάριν εἰδότα οὗ ἐχρήσατο χρόνου, εἰ θέλεις μὴ κλάειν τὴν τιτθὴν καὶ μάμμην.
2.16.29 Neye yenildiğin, neye bağlandığın ne fark eder? Bir kız için ağlayandan neyin üstünsün, üç kuruşluk bir gymnasion, revakçıklar, delikanlılar ve böyle bir yaşam için yas tutuyorsan?
τί γὰρ διαφέρει, τίνος ἥττων ἐστὶ καὶ ἐκ τίνος κρέμαται; τί κρείττων εἶ τοῦ διὰ κοράσιον κλάοντος, εἰ διὰ γυμνασίδιον καὶ στωίδια καὶ νεανισκάρια καὶ τοιαύτην διατριβὴν πενθεῖς;
2.16.30Başka biri gelir: artık Dirke suyunu içemeyecekmiş. Marcia suyu Dirke'ninkinden daha mı kötü? "Ama ona alışmıştım."
ἄλλος ἐλθὼν ὅτι οὐκέτι τὸ τῆς Δίρκης ὕδωρ πίνειν μέλλει. τὸ γὰρ Μάρκιον χεῖρόν ἐστι τοῦ τῆς Δίρκης; ἀλλʼ ἐκεῖνό μοι σύνηθες ἦν.
2.16.31 Buna da alışırsın. Sonra buna da bağlanırsan yine ağla ve Euripides'inkine benzer bir dize kurmaya çalış: "Neron'un hamamları ve Marcia'nın suyu." Bak, rastgele işler ahmak insanların başına gelince nasıl trajedi oluyor.
καὶ τοῦτο πάλιν ἔσται σοι σύνηθες. εἶτʼ ἂν μὲν τοιούτῳ προσπάθῃς, καὶ τοῦτο πάλιν κλαῖε καὶ ζήτει στίχον ὅμοιον τῷ Εὐριπίδου ποιῆσαι θερμάς τε τὰς Νέρωνος Μάρκιόν θʼ ὕδωρ. ἴδε πῶς τραγῳδία γίνεται, ὅταν εἰς μωροὺς ἀνθρώπους πράγματα τὰ τυγχάνοντʼ ἐμπέσῃ.
2.16.32"Atina'yı ve Akropolis'i ne zaman yeniden göreceğim?" Zavallı, her gün gördüklerin sana yetmiyor mu? Güneşten, aydan, yıldızlardan, bütün yeryüzünden, denizden daha iyi, daha büyük bir şey görebilir misin?
πότε οὖν Ἀθήνας πάλιν ὄψομαι καὶ τὴν ἀκρόπολιν; τάλας, οὐκ ἀρκεῖ σοι ἃ βλέπεις καθʼ ἡμέραν; κρεῖττόν τι ἔχεις ἢ μεῖζον ἰδεῖν τοῦ ἡλίου, τῆς σελήνης, τῶν ἄστρων, τῆς γῆς ὅλης, τῆς θαλάσσης;
2.16.33 Hele bütün evreni yöneteni anlıyorsan ve onu içinde taşıyorsan, hâlâ taş parçalarını, güzel bir kayayı mı özleyeceksin? Peki güneşi ve ayı bırakıp gitmen gerektiğinde ne yapacaksın?
εἰ δὲ δὴ παρακολουθεῖς τῷ διοικοῦντι τὰ ὅλα κἀκεῖνον ἐν σαυτῷ περιφέρεις, ἔτι ποθεῖς λιθάρια καὶ πέτραν κομψήν; ὅταν οὖν μέλλῃς ἀπολιπεῖν αὐτὸν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην, τί ποιήσεις;
2.16.34 Oturup çocuklar gibi ağlayacak mısın? Öyleyse okulda ne yapıyordun, neyi dinliyor, neyi öğreniyordun? Kendine doğrusunu yazabilecekken niçin filozof yazdın? Şöyle yazabilirdin: "Birkaç giriş kitabı çalıştım, Khrysippos'un yazılarını okudum, ama bir filozofun kapısından bile geçmedim."
κλαύσεις καθήμενος ὡς τὰ παιδία; τί οὖν ἐν τῇ σχολῇ ἐποίεις, τί ἤκουες, τί ἐμάνθανες; τί σαυτὸν φιλόσοφον ἐπέγραφες ἐξὸν τὰ ὄντα ἐπιγράφειν; ὅτι εἰσαγωγὰς ἔπραξά[ς] τινας καὶ Χρυσίππεια ἀνέγνων, φιλοσόφου δʼ οὐδὲ θύραν παρῆλθον.
2.16.35Sokrates'in, öyle ölmüş ve öyle yaşamış adamın, payına düşen şeyden bana ne pay düşer? Diogenes'in payına düşenden bana ne?
ποῦ γάρ μοι μέτεστι τούτου τοῦ πράγματος, οὗ Σωκράτει μετῆν τῷ οὕτως ἀποθανόντι, οὕτως ζήσαντι; οὗ Διογένει μετῆν;
2.16.36 Bunlardan birini, falancayı ya da filancayı göremeyecek diye, Atina'da ya da Korinthos'ta olmayacak, belki de Susa'da ya da Ekbatana'da bulunacak diye ağlarken ya da öfkelenirken düşünebiliyor musun?
ἐπινοεῖς τούτων τινὰ κλάοντα ἢ ἀγανακτοῦντα, ὅτι τὸν δεῖνα οὐ μέλλει βλέπειν οὐδὲ τὴν δεῖνα οὐδʼ ἐν Ἀθήναις ἔσεσθαι ἢ ἐν Κορίνθῳ, ἀλλʼ, ἂν οὕτως τύχῃ, ἐν Σούσοις ἢ ἐν Ἐκβατάνοις;
2.16.37 Canı istediğinde sofradan kalkabilen, oyunu bırakabilen biri, kaldığı için üzülür mü? Tıpkı bir oyunda olduğu gibi, hoşuna gittiği sürece kalmaz mı?
ᾧ γὰρ ἔξεστιν ἐξελθεῖν, ὅταν θέλῃ, τοῦ συμποσίου καὶ μηκέτι παίζειν, ἔτι οὗτος ἀνιᾶται μένων; οὐχὶ δʼ ὡς παιδιᾷ παραμένει, μέχρις ἂν ψυχαγωγῆται;
2.16.38 Böyle bir adam, ömür boyu sürgüne de ölüm cezasına da hemen katlanır.
ταχύ γʼ ἂν ὁ τοιοῦτος ὑπομείναι φυγήν τινα φυγεῖν εἰς ἅπαντα ἢ τὴν ἐπὶ θανάτῳ κατακριθείς.
2.16.39Artık çocuklar gibi sütten kesilip daha katı yiyeceklere başlamak, sütninelerin ve dadıların ardından, kocakarı ağıtlarıyla ağlamamak istemez misin?
οὐ θέλεις ἤδη ὡς τὰ παιδία ἀπογαλακτισθῆναι καὶ ἅπτεσθαι τροφῆς στερεωτέρας μηδὲ κλάειν μάμμας καὶ τιτθάς, γραῶν ἀποκλαύματα;
2.16.40 "Ama ayrılırsam onları üzerim." Sen mi üzeceksin? Asla; onları, seni üzen şey üzecek: yargı. Öyleyse ne yapabilirsin? Kendi yargını söküp at. Onlarınkini ise doğru davranırlarsa kendileri söküp atarlar; davranmazlarsa kendi yüzlerinden ah vah ederler.
ἀλλʼ ἐκείνας ἀπαλλασσόμενος ἀνιάσω. σὺ αὐτὰς ἀνιάσεις; οὐδαμῶς, ἀλλʼ ὅπερ καὶ σέ, τὸ δόγμα. τί οὖν ἔχεις ποιῆσαι; ἔξελε, τὸ δʼ ἐκείνων, ἂν εὖ ποιῶσιν, αὐταὶ ἐξελοῦσιν· εἰ δὲ μή, οἰμώξουσι διʼ αὑτάς.
2.16.41Be adam, deyim yerindeyse artık gözünü karart: huzur için, özgürlük için, yüce gönüllülük için. Köleliğinden kurtulmuş biri gibi bir kez olsun başını kaldır,
ἄνθρωπε, τὸ λεγόμενον τοῦτο ἀπονοήθητι ἤδη ὑπὲρ εὐροίας, ὑπὲρ ἐλευθερίας, ὑπὲρ μεγαλοψυχίας. ἀνάτεινόν ποτε τὸν τράχηλον ὡς ἀπηλλαγμένος δουλείας,
2.16.42 gözlerini tanrıya çevirip şunu söylemeye cesaret et: "Bundan sonra beni dilediğin işte kullan; seninle aynı fikirdeyim, seninim. Senin uygun gördüğün hiçbir şeyden kaçınmıyorum. Dilediğin yere götür, dilediğin giysiyi giydir. Makam sahibi mi olmamı istiyorsun, sıradan bir vatandaş mı; kalmamı mı, sürgüne gitmemi mi; yoksul mu olmamı, zengin mi? Bütün bunlar için insanların karşısında seni ben savunacağım; her birinin tabiatının ne olduğunu göstereceğim."
τόλμησον ἀναβλέψας πρὸς τὸν θεὸν εἰπεῖν ὅτι χρῶ μοι λοιπὸν εἰς ὃ ἂν θέλῃς· ὁμογνωμονῶ σοι, [ἰ]σός εἰμι· οὐδὲν παραιτοῦμαι τῶν σοὶ δοκούντων· ὅπου θέλεις, ἄγε· ἣν θέλεις ἐσθῆτα περίθες. ἄρχειν με θέλεις, ἰδιωτεύειν, μένειν, φεύγειν, πένεσθαι, πλουτεῖν; ἐγώ σοι ὑπὲρ ἁπάντων τούτων πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἀπολογήσομαι· δείξω τὴν ἑκάστου φύσιν οἵα ἐστίν.
2.16.43 Yok,
οὔ·
2.16.44 sen öküz karnında oturup seni doyuracak dadını bekle! Herakles evdekilerin yanında oturup kalsaydı ne olurdu? Herakles değil, Eurystheus olurdu. Hem dünyayı dolaşırken kaç tanıdığı, kaç dostu oldu! Ama hiç kimse ona tanrıdan daha sevgili değildi; bu yüzden Zeus'un oğlu olduğuna inanıldı ve gerçekten de öyleydi. İşte ona itaat ederek, adaletsizliği ve kanunsuzluğu temizleye temizleye dolaştı.
ἀλλʼ ἐν βοὸς κοιλίᾳ καθήμενος ἐκδέχου σου τὴν μάμμην, μέχρις σε χορτάσῃ. ὁ Ἡρακλῆς εἰ τοῖς ἐν οἴκῳ παρεκάθητο, τίς ἂν ἦν; Εὐρυσθεὺς καὶ οὐχὶ Ἡρακλῆς. ἄγε, πόσους δὲ περιερχόμενος τὴν οἰκουμένην συνήθεις ἔσχεν, φίλους; ἀλλʼ οὐδὲν φίλτερον τοῦ θεοῦ· διὰ τοῦτο ἐπιστεύθη Διὸς υἱὸς εἶναι καὶ ἦν. ἐκείνῳ τοίνυν πειθόμενος περιῄει καθαίρων ἀδικίαν καὶ ἀνομίαν.
2.16.45Ama sen Herakles değilsin, başkalarının kötülüklerini temizleyemezsin; Attika'nın kötülüklerini temizleyecek bir Theseus da değilsin. Kendininkileri temizle. Prokrustes ve Skiron yerine şunları zihninden söküp at: acı, korku, arzu, kıskançlık, başkasının kötülüğüne sevinme, para hırsı, gevşeklik, nefsine hâkim olamama.
ἀλλʼ οὐκ εἶ Ἡρακλῆς καὶ οὐ δύνασαι καθαίρειν τὰ ἀλλότρια κακά, ἀλλʼ οὐδὲ Θησεύς, ἵνα τὰ τῆς Ἀττικῆς καθάρῃς· τὰ σαυτοῦ κάθαρον. ἐντεῦθεν ἐκ τῆς διανοίας ἔκβαλε ἀντὶ Προκρούστου καὶ Σκίρωνος λύπην, φόβον, ἐπιθυμίαν, φθόνον, ἐπιχαιρεκακίαν, φιλαργυρίαν, μαλακίαν, ἀκρασίαν.
2.16.46 Bunları söküp atmanın da tek bir yolu var: yalnız tanrıya bakmak, yalnız ona bağlanmak, onun buyruklarına kendini adamak. Başka bir şey istersen,
ταῦτα δʼ οὐκ ἔστιν ἄλλως ἐκβαλεῖν, εἰ μὴ πρὸς μόνον τὸν θεὸν ἀποβλέποντα, ἐκείνῳ μόνῳ προσπεπονθότα, τοῖς ἐκείνου προστάγμασι καθωσιωμένον. ἂν δʼ ἄλλο τι θέλῃς,
2.16.47 ah vah ederek, inleyerek senden güçlü olanın peşinden gidersin; huzuru hep dışarıda arar, asla huzur bulamazsın. Çünkü onu olmadığı yerde arıyor, olduğu yerde aramayı bırakıyorsun.
οἰμώζων καὶ στένων ἀκολουθήσεις τῷ ἰσχυροτέρῳ ἔξω ζητῶν ἀεὶ τὴν εὔροιαν καὶ μηδέποτʼ εὐροεῖν δυνάμενος. ἐκεῖ γὰρ αὐτὴν ζητεῖς, οὗ μή ἐστιν, ἀφεὶς ἐκεῖ ζητεῖν, ὅπου ἐστίν.
2.17.117. Bölüm: Ön Kavramlar Tek Tek Durumlara Nasıl Uygulanmalıdır
Felsefe yapanın ilk işi nedir? Bildiğini sanmayı bir kenara atmak. Çünkü insanın bildiğini sandığı şeyi öğrenmeye başlaması imkânsızdır.
τί πρῶτόν ἐστιν ἔργον τοῦ φιλοσοφοῦντος; ἀποβαλεῖν οἴησιν· ἀμήχανον γάρ, ἅ τις εἰδέναι οἴεται, ταῦτα ἄρξασθαι μανθάνειν.
2.17.2 Yapılması gereken ve gerekmeyen şeyleri, iyiyi ve kötüyü, güzeli ve çirkini hepimiz dilimizden düşürmeden filozofların yanına geliriz; bunlara dayanarak över, yerer, suçlar, kınar, güzel ve çirkin davranışlar hakkında hüküm verir, ayrımlar yaparız.
τὰ μὲν οὖν ποιητέα καὶ οὐ ποιητέα καὶ ἀγαθὰ καὶ κακὰ καὶ καλὰ καὶ αἰσχρὰ πάντες ἄνω καὶ κάτω λαλοῦντες ἐρχόμεθα πρὸς τοὺς φιλοσόφους, ἐπὶ τούτοις ἐπαινοῦντες ψέγοντες, ἐγκαλοῦντες μεμφόμενοι, περὶ ἐπιτηδευμάτων καλῶν καὶ αἰσχρῶν ἐπικρίνοντες καὶ διαλαμβάνοντες.
2.17.3 Peki filozoflara niçin geliriz? Bilmediğimizi düşündüğümüz şeyler için. Bunlar nedir? Teoremler. Filozofların anlattıklarını kimimiz zarif ve keskin sözler diye öğrenmek ister, kimimiz de onlardan kazanç sağlamak için.
τίνος δʼ ἕνεκα προσερχόμεθα τοῖς φιλοσόφοις; ἃ οὐκ οἰόμεθα εἰδέναι. τίνα δʼ ἐστὶ ταῦτα; τὰ θεωρήματα. ἃ γὰρ λαλοῦσιν οἱ φιλόσοφοι, μαθεῖν θέλομεν ὡς κομψὰ καὶ δριμέα, οἱ δʼ, ἵνʼ ἀπʼ αὐτῶν περιποιήσωνται.
2.17.4 Öyleyse insanın bir şeyi öğrenmek isteyip başka bir şeyi öğreneceğini ya da öğrenmediği konularda ilerleyeceğini sanmak gülünçtür.
γελοῖον οὖν τὸ οἴεσθαι, ὅτι ἄλλα μέν τις μαθεῖν βούλεται, ἄλλα δὲ μαθήσεται, ἢ λοιπὸν ὅτι προκόψει τις ἐν οἷς οὐ μανθάνει.
2.17.5Çoğu kimseyi aldatan şey, hatip Theopompos'u da aldatmıştır; o ki Platon'u her şeyi tarif etmek istediği için suçlar.
τὸ δʼ ἐξαπατῶν τοὺς πολλοὺς τοῦτʼ ἔστιν, ὅπερ καὶ Θεόπομπον τὸν ῥήτορα, ὅπου καὶ Πλάτωνι ἐγκαλεῖ ἐπὶ τῷ βούλεσθαι ἕκαστα ὁρίζεσθαι.
2.17.6 Ne diyor? "Senden önce hiçbirimiz iyi ya da adil demiyor muyduk? Yoksa bunların her birinin ne olduğunu anlamadan, anlamsız ve boş sesler mi çıkarıyorduk?"
τί γὰρ λέγει; οὐδεὶς ἡμῶν πρὸ σοῦ ἔλεγεν ἀγαθὸν ἢ δίκαιον; ἢ μὴ παρακολουθοῦντες τί ἐστι τούτων ἕκαστον ἀσήμως καὶ κενῶς ἐφθεγγόμεθα τὰς φωνάς;
2.17.7 Sana kim söyledi, Theopompos, bunların her biri hakkında tabii kavramlarımızın ve ön kavramlarımızın olmadığını? Ne var ki ön kavramları karşılık geldikleri ousialara uygulamak, onları iyice seçip belirginleştirmeden ve tam da şunu incelemeden mümkün değildir: her birinin altına nasıl bir ousia yerleştirmek gerekir?
τίς γάρ σοι λέγει, Θεόπομπε, ὅτι ἐννοίας οὐκ εἴχομεν ἑκάστου τούτων φυσικὰς καὶ προλήψεις; ἀλλʼ οὐχ οἷόν τʼ ἐφαρμόζειν τὰς προλήψεις ταῖς καταλλήλοις οὐσίαις μὴ διαρθρώσαντα αὐτὰς καὶ αὐτὸ τοῦτο σκεψάμενον, ποίαν τινὰ ἑκάστῃ αὐτῶν οὐσίαν ὑποτακτέον.
2.17.8Aynı şeyi hekimlere de söyle: "Hippokrates doğmadan önce hangimiz şu sağlıklıdır, bu hastalıklıdır demiyorduk? Yoksa bu sesleri boşuna mı çıkarıyorduk?"
ἐπεὶ τοιαῦτα λέγε καὶ πρὸς τοὺς ἰατρούς· τίς γὰρ ἡμῶν οὐκ ἔλεγεν ὑγιεινόν τι καὶ νοσερόν, πρὶν Ἱπποκράτη γενέσθαι; ἢ κενῶς τὰς φωνὰς ταύτας ἀπηχοῦμεν;
2.17.9 Çünkü sağlıklı olana dair bir ön kavramımız var, ama onu uygulayamıyoruz. Bu yüzden biri "Perhiz yap" diyor, öteki "Yemek ver"; biri "Kan al" diyor, öteki "Kupa çek." Sebebi nedir? Sağlıklı olanın ön kavramını tek tek durumlara iyi uygulayamamaktan başka ne olabilir?
ἔχομεν γάρ τινα καὶ ὑγιεινοῦ πρόληψιν, ἀλλʼ ἐφαρμόσαι οὐ δυνάμεθα. διὰ τοῦτο ὁ μὲν λέγει ἀνάτεινον, ὁ δὲ λέγει δὸς τροφήν· καὶ ὁ μὲν λέγει φλεβοτόμησον, ὁ δὲ λέγει σικύασον. τί τὸ αἴτιον; ἄλλο γε ἢ ὅτι τὴν τοῦ ὑγιεινοῦ πρόληψιν οὐ δύναται καλῶς ἐφαρμόσαι τοῖς ἐπὶ μέρους;
2.17.10Burada, hayata ilişkin konularda da durum böyledir. İyiden, kötüden, yararlıdan, zararlıdan hangimiz söz etmiyor? Hangimizin bunların her birine dair bir ön kavramı yok ki? Peki bu ön kavram iyice belirginleşmiş ve tam mıdır?
οὕτως ἔχει καὶ ἐνθάδʼ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν βίον. ἀγαθὸν καὶ κακὸν καὶ συμφέρον καὶ ἀσύμφορον τίς ἡμῶν οὐ λαλεῖ; τίς γὰρ ἡμῶν οὐκ ἔχει τούτων ἑκάστου πρόληψιν; ἆρʼ οὖν διηρθρωμένην καὶ τελείαν;
2.17.11 Bunu göster. "Nasıl göstereyim?" Onu tek tek ousialara iyi uygula. Daha ilk adımda Platon tarifleri yararlının ön kavramının altına yerleştiriyor, sen yararsızın.
τοῦτο δεῖξον. πῶς δείξω; ἐφάρμοσον αὐτὴν καλῶς ταῖς ἐπὶ μέρους οὐσίαις. εὐθὺς τοὺς ὅρους Πλάτων μὲν ὑποτάσσει τῇ τοῦ χρησίμου προλήψει, σὺ δὲ τῇ τοῦ ἀχρήστου.
2.17.12 İkinizin de haklı olması mümkün mü? Nasıl mümkün olsun? Yine biri zenginliğin ousiasına iyinin ön kavramını uyguluyor, öteki uygulamıyor, değil mi? Hazzınkine, sağlığınkine de öyle.
δυνατὸν οὖν ἐστιν ἀμφοτέρους ὑμᾶς ἐπιτυγχάνειν; πῶς οἷόν τε; τῇ δὲ τοῦ πλούτου οὐσίᾳ οὐχ ὁ μέν τις ἐφαρμόζει τὴν τοῦ ἀγαθοῦ πρόληψιν, ὁ δʼ οὔ; τῇ δὲ τῆς ἡδονῆς, τῇ δὲ τῆς ὑγείας;
2.17.13 Genel olarak, bu adları ağzına alan hepimiz her birini gerçekten biliyorsak ve ön kavramları belirginleştirmek için hiçbir çabaya ihtiyacımız yoksa, niçin ayrı düşüyor, niçin savaşıyor, niçin birbirimizi yeriyoruz?
καθόλου γὰρ εἰ πάντες οἱ τὰ ὀνόματα λαλοῦντες μὴ κενῶς ἴσμεν ἕκαστα τούτων καὶ μηδεμιᾶς ἐπιμελείας περὶ τὴν διάρθρωσιν τῶν προλήψεων δεόμεθα, τί διαφερόμεθα, τί πολεμοῦμεν, τί ψέγομεν ἀλλήλους;
2.17.14Hem şimdi birbirimizle kavgamızı ortaya sürmemin, onu anmamın ne gereği var? Ön kavramları sen kendin iyi uyguluyorsan neden huzursuzsun, neden engelleniyorsun?
καὶ τί μοι νῦν τὴν πρὸς ἀλλήλους μάχην παραφέρειν καὶ ταύτης μεμνῆσθαι; σὺ αὐτὸς εἰ ἐφαρμόζεις καλῶς τὰς προλήψεις, διὰ τί δυσροεῖς, διὰ τί ἐμποδίζῃ;
2.17.15 İkinci alanı, dürtülerle ve bunlara göre görevin ne olduğunu ustaca belirlemekle ilgili olanı şimdilik bir yana bırakalım. Onaylarla ilgili üçüncü alanı da bırakalım.
ἀφῶμεν ἄρτι τὸν δεύτερον τόπον τὸν περὶ τὰς ὁρμὰς καὶ τὴν κατὰ ταύτας περὶ τὸ καθῆκον φιλοτεχνίαν. ἀφῶμεν καὶ τὸν τρίτον τὸν περὶ τὰς συγκαταθέσεις.
2.17.16 Bunların hepsini sana bağışlıyorum. Birincisi üzerinde duralım: ön kavramları iyi uygulamadığını neredeyse gözle görülür biçimde ispat eden alan üzerinde.
χαρίζομαί σοι ταῦτα πάντα. στῶμεν ἐπὶ τοῦ πρώτου καὶ σχεδὸν αἰσθητὴν παρέχοντος τὴν ἀπόδειξιν τοῦ μὴ ἐφαρμόζειν καλῶς τὰς προλήψεις.
2.17.17 Şu anda sen mümkün olanı, hem de senin için mümkün olanı mı istiyorsun? Öyleyse niçin engelleniyorsun? Niçin huzursuzsun? Şu anda kaçınılmaz olandan kaçmıyor musun? Öyleyse niçin bir şeylerin içine düşüyor, niçin talihsizlik çekiyorsun? Niçin istediğin şey olmuyor da istemediğin oluyor?
νῦν σὺ θέλεις τὰ δυνατὰ καὶ τὰ σοὶ δυνατά; τί οὖν ἐμποδίζῃ; διὰ τί δυσροεῖς; νῦν οὐ φεύγεις τὰ ἀναγκαῖα; διὰ τί οὖν περιπίπτεις τινί, διὰ τί δυστυχεῖς; διὰ τί θέλοντός σού τι οὐ γίνεται καὶ μὴ θέλοντος γίνεται;
2.17.18 Huzursuzluğun ve mutsuzluğun en büyük ispatı budur: "Bir şey istiyorum, olmuyor; benden bedbahtı var mı? Bir şey istemiyorum, oluyor; benden bedbahtı var mı?"
ἀπόδειξις γὰρ αὕτη μεγίστη δυσροίας καὶ κακοδαιμονίας. θέλω τι καὶ οὐ γίνεται· καὶ τί ἐστιν ἀθλιώτερον ἐμοῦ; οὐ θέλω τι καὶ γίνεται· καὶ τί ἐστιν ἀθλιώτερον ἐμοῦ;
2.17.19Medea da buna dayanamadığı için çocuklarını öldürmeye kalkıştı. Bu yönden büyük bir ruhu vardı, çünkü insanın istediğinin gerçekleşmemesinin ne demek olduğuna dair gereken tasavvura sahipti.
τοῦτο καὶ ἡ Μήδεια οὐχ ὑπομείνασα ἦλθεν ἐπὶ τὸ ἀποκτεῖναι τὰ τέκνα. μεγαλοφυῶς κατά γε τοῦτο. εἶχε γὰρ ἣν δεῖ φαντασίαν, οἷόν ἐστι τὸ ἃ θέλει τινὶ μὴ προχωρεῖν.
2.17.20 "Öyleyse bana haksızlık eden ve beni aşağılayan adamdan böyle öç alacağım. Ama böyle kötü bir hâlde olmasının bana ne yararı var? O hâlde nasıl yapmalı? Çocukları öldüreceğim. Ama kendimi de cezalandırmış olurum. Ne umurumda!"
εἶτα οὕτως τιμωρήσομαι τὸν ἀδικήσαντά με καὶ ὑβρίσαντα. καὶ τί ὄφελος τοῦ κακῶς οὕτως διακειμένου; πῶς οὖν γένηται; ἀποκτείνω μὲν τὰ τέκνα. ἀλλὰ καὶ ἐμα υτὴν τιμωρήσομαι. καὶ τί μοι μέλει;
2.17.21 Bu, güçlü sinirleri olan bir ruhun yoldan çıkışıdır. Çünkü istediğimizi yapabilmenin nerede bulunduğunu bilmiyordu: bunu dışarıdan almamak gerektiğini, işleri değiştirip yeniden düzenleyerek elde edilemeyeceğini bilmiyordu.
τοῦτʼ ἔστιν ἔκπτωσις ψυχῆς μεγάλα νεῦρα ἐχούσης. οὐ γὰρ ᾔδει, ποῦ κεῖται τὸ ποιεῖν ἃ θέλομεν, ὅτι τοῦτο οὐκ ἔξωθεν δεῖ λαμβάνειν οὐδὲ τὰ πράγματα μετατιθέντα καὶ μεθαρμοζόμενον.
2.17.22 Kocanı isteme, o zaman istediğin her şey olur. Onun ne pahasına olursa olsun seninle yaşamasını isteme, Korinthos'ta kalmayı isteme; kısacası tanrının istediğinden başka hiçbir şey isteme. O zaman seni kim engelleyebilir, kim zorlayabilir? Zeus'u engelleyip zorlayabildiğinden fazla değil.
μὴ θέλε τὸν ἄνδρα, καὶ οὐδὲν ὧν θέλεις οὐ γίνεται. μὴ θέλε αὐτὸν ἐξ ἅπαντός σοι συνοικεῖν, μὴ θέλε μένειν ἐν Κορίνθῳ καὶ ἁπλῶς μηδὲν ἄλλο θέλε ἢ ἃ ὁ θεὸς θέλει. καὶ τίς σε κωλύσει, τίς ἀναγκάσει; οὐ μᾶλλον ἢ τὸν Δία.
2.17.23Böyle bir önderin olduğunda, böyle biriyle aynı şeyi dileyip aynı şeyi istediğinde, hâlâ başarısız olmaktan neden korkasın?
ὅταν τοιοῦτον ἔχῃς ἡγεμόνα καὶ τοιούτῳ συνθέλῃς καὶ συνορέγῃ, τί φοβῇ ἔτι μὴ ἀποτύχῃς;
2.17.24 İsteğini ve kaçınmanı yoksulluğa ve zenginliğe bağışla: istediğini elde edemez, kaçındığına düşersin. Sağlığa bağışla: talihsizlik çekersin. Makamlara, şereflere, vatana, dostlara, çocuklara, kısacası prohairesis dışındaki herhangi bir şeye bağışlarsan yine öyle olur. Onları Zeus'a, öteki tanrılara bağışla;
χάρισαί σου τὴν ὄρεξιν καὶ τὴν ἔκκλισιν πενίᾳ καὶ πλούτῳ· ἀποτεύξῃ, περιπεσῇ. ἀλλʼ ὑγιείᾳ· δυστυχήσεις· ἀρχαῖς, τιμαῖς, πατρίδι, φίλοις, τέκνοις, ἁπλῶς ἄν τινι τῶν ἀπροαιρέτων. ἀλλὰ τῷ Διὶ χάρισαι αὐτάς, τοῖς ἄλλοις θεοῖς·
2.17.25 onlara teslim et, onlar yönetsin, onların safında yer alsınlar. O zaman nereden huzursuz olacaksın?
ἐκείνοις παράδος, ἐκεῖνοι κυβερνάτωσαν, μετʼ ἐκείνων τετάχθωσαν· καὶ ποῦ ἔτι δυσροήσεις;
2.17.26 Ama ey zavallı, kıskanıyor, acıyor, çekemiyor, titriyorsan ve kendin için de tanrılar için de ağlayıp sızlanmadığın tek bir gün geçmiyorsa, nasıl hâlâ terbiye gördüğünü söylersin?
εἰ δὲ φθονεῖς, ἀταλαίπωρε, καὶ ἐλεεῖς καὶ ζηλοτυπεῖς καὶ τρέμεις καὶ μίαν ἡμέραν οὐ διαλείπεις, ἐν ᾗ οὐ κατακλάεις καὶ σαυτοῦ καὶ τῶν θεῶν, καὶ τί ἔτι λέγεις πεπαιδεῦσθαι;
2.17.27Ne terbiyesi, be adam? Kıyaslar, değişken kıyaslar üzerine çalıştığın için mi? Mümkünse bütün bunları unutup baştan başlamak istemez misin? Şimdiye kadar işin ucuna bile dokunmadığının farkına varıp
ποίαν παιδείαν, ἄνθρωπε; ὅτι συλλογισμοὺς ἔπραξας, μεταπίπτοντας; οὐ θέλεις ἀπομαθεῖν, εἰ δυνατόν, πάντα ταῦτα καὶ ἄνωθεν ἄρξασθαι συναισθανόμενος ὅτι μέχρι νῦν οὐδʼ ἥψω τοῦ πράγματος,
2.17.28 bundan sonra buradan başlamak, sonrakileri de bunun üzerine inşa etmek: sen istemeden hiçbir şey olmasın, istediğin hiçbir şey de olmamazlık etmesin.
καὶ λοιπὸν ἔνθεν ἀρξάμενος προσοικοδομεῖν τὰ ἑξῆς, πῶς μηδὲν ἔσται σοῦ μὴ θέλοντος, θέλοντος μηδὲν οὐκ ἔσται;
2.17.29Bana bu amaçla okula gelmiş, bu işin atleti olmuş, "Bütün başka şeylerin canı cehenneme; hayatımı bir gün engellenmeden ve acı çekmeden sürdürebilir, özgür bir insan gibi olaylara karşı başımı dik tutabilir, tanrının dostu olarak, başa gelebilecek hiçbir şeyden korkmadan göğe bakabilirsem bana yeter" diyen tek bir genç verin. Biriniz bana kendini böyle göstersin de ona diyeyim ki:
δότε μοι ἕνα νέον κατὰ ταύτην τὴν ἐπιβολὴν ἐληλυθότα εἰς σχολήν, τούτου τοῦ πράγματος ἀθλητὴν γενόμενον καὶ λέγοντα ὅτι ἐμοὶ τὰ μὲν ἄλλα πάντα χαιρέτω, ἀρκεῖ δʼ εἰ ἐξέσται ποτὲ ἀπαραποδίστῳ καὶ ἀλύπῳ διαγαγεῖν καὶ ἀνατεῖναι τὸν τράχηλον πρὸς τὰ πράγματα ὡς ἐλεύθερον καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβλέπειν ὡς φίλον τοῦ θεοῦ μηδὲν φοβούμενον τῶν συμβῆναι δυναμένων. δειξάτω τις ὑμῶν αὐτὸν τοιοῦτον, ἵνα εἴπω·
2.17.30 "Delikanlı, gel, kendi malına kavuş. Felsefeyi süslemek senin kaderindir; bu servet senin, bu kitaplar senin, bu sözler senin."
ἔρχου, νεανίσκε, εἰς τὰ σά· σοὶ γὰρ εἵμαρται κοσμῆσαι φιλοσοφίαν, σά ἐστι ταῦτα τὰ κτήματα, σὰ τὰ βιβλία, σοὶ οἱ λόγοι.
2.17.31Sonra bu alanda emek verip ustalaşınca bir daha gelsin ve bana desin ki: "Ben tutkulardan kurtulmak ve sarsılmaz olmak istiyorum, ama dindar, filozof ve dikkatli bir insan olarak tanrılara, ana babama, kardeşlerime, vatanıma, yabancılara karşı görevimin ne olduğunu da bilmek istiyorum."
εἶθʼ, ὅταν τοιοῦτον ἐκπονήσῃ καὶ καταθλήσῃ τὸν τόπον, πάλιν ἐλθών μοι εἰπάτω ἐγὼ θέλω μὲν καὶ ἀπαθὴς εἶναι καὶ ἀτάραχος, θέλω δʼ ὡς εὐσεβὴς καὶ φιλόσοφος καὶ ἐπιμελὴς εἰδέναι τί μοι πρὸς θεούς ἐστι καθῆκον, τί πρὸς γονεῖς, τί πρὸς ἀδελφούς, τί πρὸς τὴν πατρίδα, τί πρὸς ξένους.
2.17.32 O zaman ona: "İkinci alana da geç," derim, "bu da senin."
ἔρχου καὶ ἐπὶ τὸν δεύτερον τόπον· σός ἐστι καὶ οὗτος.
2.17.33"Ama ikinci alanı da artık iyice çalıştım. Şimdi bunları güvenle ve sarsılmadan, yalnız uyanıkken değil, uyurken de, sarhoşken de, kara safra nöbetindeyken de yapabilmek istiyorum." Tanrısın sen, be adam, büyük hedeflerin var.
ἀλλʼ ἤδη καὶ τὸν δεύτερον τόπον ἐκμεμελέτηκα. ἤθελον δʼ ἀσφαλῶς καὶ ἀσείστως καὶ οὐ μόνον ἐγρηγορώς, ἀλλὰ καὶ καθεύδων καὶ οἰνωμένος καὶ ἐν μελαγχολίᾳ. σὺ θεὸς εἶ, ὦ ἄνθρωπε, σὺ μεγάλας ἔχεις ἐπιβολάς.
2.17.34 Ama hayır: "Ben Khrysippos'un Yalancı üzerine yazdıklarında ne dediğini bilmek istiyorum." Bu hedefinle birlikte gidip kendini assana, zavallı! Sana ne faydası olacak? Hepsini yas tutarak okuyacak, başkalarına titreyerek anlatacaksın.
οὔ· ἀλλʼ ἐγὼ θέλω γνῶναι, τί λέγει Χρύσιππος ἐν τοῖς περὶ τοῦ Ψευδομένου. οὐκ ἀπάγξῃ μετὰ τῆς ἐπιβολῆς ταύτης, τάλας; καὶ τί σοι ὄφελος ἔσται; πενθῶν ἅπαν ἀναγνώσῃ καὶ τρέμων πρὸς ἄλλους ἐρεῖς.
2.17.35Siz de işte böyle yapıyorsunuz. "Sana okuyayım mı, kardeşim?" "Sen de bana oku." "Harika yazıyorsun, dostum." "Sen de Ksenophon üslubunda ne büyük ustasın!" "Sen de Platon üslubunda,"
οὕτως καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε. θέλεις ἀναγνῶ σοι, ἀδελφέ; καὶ σὺ ἐμοί. θαυμαστῶς, ἄνθρωπε, γράφεις· καὶ σὺ μεγάλως εἰς τὸν Ξενοφῶντος χαρακτῆρα, σὺ εἰς τὸν Πλάτωνος,
2.17.36 "sen de Antisthenes üslubunda." Sonra birbirinize düşlerinizi anlattıktan sonra yine aynı şeylere dönüyorsunuz: aynı biçimde istiyor, aynı biçimde kaçınıyor, aynı biçimde dürtüleniyor, tasarlıyor, niyetleniyor; aynı şeyleri dileyip aynı şeylerin peşinden koşuyorsunuz. Üstelik size bunu hatırlatacak birini aramak şöyle dursun,
σὺ εἰς τὸν Ἀντισθένους. εἶτʼ ἀλλήλοις ὀνείρους διηγησάμενοι πάλιν ἐπὶ ταὐτὰ ἐπανέρχεσθε· ὡσαύτως ὀρέγεσθε, ὡσαύτως ἐκκλίνετε, ὁμοίως ὁρμᾶτε, ἐπιβάλλεσθε, προ[σ]τίθεσθε, ταὐτὰ εὔχεσθε, περὶ ταὐτὰ σπουδάζετε. εἶτα οὐδὲ ζητεῖτε τὸν ὑπομνήσοντα ὑμᾶς,
2.17.37 bunları duyunca kızıyorsunuz. Sonra da diyorsunuz ki: "Sevgisiz ihtiyar! Ben giderken ağlamadı, 'Yavrum, nasıl bir tehlikeye gidiyorsun; sağ salim dönersen kandil yakacağım' demedi." Sevgi dolu bir insanın sözü bu mudur?
ἀλλʼ ἄχθεσθε, ἐὰν ἀκούητε τούτων. εἶτα λέγετε ἀφιλόστοργος γέρων· ἐξερχομένου μου οὐκ ἔκλαυσεν οὐδʼ εἶπεν 1εἰς οἵαν περίστασιν ἀπέρχῃ μοι, τέκνον· ἂν σωθῇς, ἅψω λύχνους. ταῦτʼ ἔστι τὰ τοῦ φιλοστόργου;
2.17.38 Senin gibi birinin sağ salim dönmesi ne büyük bir iyilik olacak, kandile değer doğrusu! Ölümsüz ve hastalıksız olman gerekir çünkü!
μέγα σοι ἀγαθὸν ἔσται σωθέντι τοιούτῳ καὶ λύχνων ἄξιον. ἀθάνατον γὰρ εἶναί σε δεῖ καὶ ἄνοσον.
2.17.39Dediğim gibi, işe yarar bir şey bildiğini düşünmenin yarattığı bu sanıyı atarak logosa yaklaşmak gerekir; geometriye, müziğe yaklaştığımız gibi.
ταύτην οὖν, ὅπερ λέγω, τὴν οἴησιν τὴν τοῦ δοκεῖν εἰδέναι τι τῶν χρησίμων ἀποβάλλοντας ἔρχεσθαι δεῖ πρὸς τὸν λόγον, ὡς πρὸς τὰ γεωμετρικὰ προσάγομεν, ὡς πρὸς τὰ μουσικά·
2.17.40 Yoksa Khrysippos'un bütün giriş kitaplarını ve incelemelerini, Antipatros'unkiler ve Arkhedemos'unkilerle birlikte baştan sona geçsek bile ilerlemeye yaklaşamayız.
εἰ δὲ μή, οὐδʼ ἐγγὺς ἐσόμεθα τῷ προκόψαι, κἂν πάσας τὰς εἰσαγωγὰς καὶ τὰς συντάξεις τὰς Χρυσίππου μετὰ τῶν Ἀντιπάτρου καὶ Ἀρχεδήμου διέλθωμεν.
2.18.118. Bölüm: Tasavvurlara Karşı Nasıl Mücadele Etmeli
Her meleke ve yeti, kendine karşılık gelen işlerle korunur ve büyür: yürüme yürümekle, koşma koşmakla.
πᾶσα ἕξις καὶ δύναμις ὑπὸ τῶν καταλλήλων ἔργων συνέχεται καὶ αὔξεται, ἡ περιπατητικὴ ὑπὸ τοῦ περιπατεῖν, ἡ τροχαστικὴ ὑπὸ τοῦ τρέχειν.
2.18.2 İyi okumak istiyorsan oku, iyi yazmak istiyorsan yaz. Otuz gün art arda okumaz da başka bir şeyle uğraşırsan sonucu görürsün.
ἂν θέλῃς ἀναγνωστικὸς εἶναι, ἀναγίγνωσκε· ἂν γραφικός, γράφε. ὅταν δὲ τριάκοντα ἐφεξῆς ἡμέρας μὴ ἀναγνῷς, ἀλλʼ ἄλλο τι πράξῃς, γνώσῃ τὸ γινόμενον.
2.18.3 Bunun gibi, on gün yatarsan, kalkıp uzunca bir yol yürümeye çalış; bacaklarının nasıl tutmadığını görürsün.
οὕτως κἂν ἀναπέσῃς δέκα ἡμέρας, ἀναστὰς ἐπιχείρησον μακροτέραν ὁδὸν περιπατῆσαι καὶ ὄψει, πῶς σου τὰ σκέλη παραλύεται.
2.18.4 Genel olarak bir şey yapmak istiyorsan onu alışkanlık edin; bir şey yapmak istemiyorsan yapma, onun yerine başka bir şey yapmaya alış.
καθόλου οὖν εἴ τι ποιεῖν ἐθέλῃς, ἑκτικὸν ποίει αὐτό· εἴ τι μὴ ποιεῖν ἐθέλῃς, μὴ ποίει αὐτό, ἀλλʼ ἔθισον ἄλλο τι πράττειν μᾶλλον ἀντʼ αὐτοῦ.
2.18.5Ruhla ilgili şeylerde de durum aynıdır. Öfkelendiğinde bil ki yalnızca o anki kötülüğe uğramış değilsin, o melekeyi de büyüttün, ateşe çalı çırpı attın.
οὕτως ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν ψυχικῶν· ὅταν ὀργισθῇς, γίγνωσκε ὅτι οὐ μόνον σοι τοῦτο γέγονεν κακόν, ἀλλʼ ὅτι καὶ τὴν ἕξιν ηὔξησας καὶ ὡς πυρὶ φρύγανα παρέβαλες.
2.18.6 Cinsel birleşmede birine yenik düştüğünde bunu tek bir yenilgi sayma; nefsine hâkim olamama hâlini de besleyip büyüttün.
ὅταν ἡττηθῇς τινος ἐν συνουσίᾳ, μὴ τὴν μίαν ἧτταν ταύτην λογίζου, ἀλλʼ ὅτι καὶ τὴν ἀκρασίαν σου τέτροφας, ἐπηύξησας.
2.18.7 Çünkü melekelerin ve yetilerin, kendilerine karşılık gelen işlerle, önceden olmayanların yeşermemesi, olanların da gerilip güçlenmemesi imkânsızdır.
ἀδύνατον γὰρ ἀπὸ τῶν καταλλήλων ἔργων μὴ καὶ τὰς ἕξεις καὶ τὰς δυνάμεις τὰς μὲν ἐμφύεσθαι μὴ πρότερον οὔσας, τὰς δʼ ἐπιτείνεσθαι καὶ ἰσχυροποιεῖσθαι.
2.18.8Filozoflar, hastalıkların da elbette böyle yeşerdiğini söyler. Bir kez para arzusuna kapıldığında, kötülüğün farkına vardıracak bir logos devreye sokulursa arzu diner ve yönetici yetimiz eski hâline döner.
οὕτως ἀμέλει καὶ τὰ ἀρρωστήματα ὑποφύεσθαι λέγουσιν οἱ φιλόσοφοι. ὅταν γὰρ ἅπαξ ἐπιθυμήσῃς ἀργυρίου, ἂν μὲν προσαχθῇ λόγος εἰς αἴσθησιν ἄξ[ι]ων τοῦ κακοῦ, πέπαυταί τε ἡ ἐπιθυμία καὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν εἰς τὸ ἐξαρχῆς ἀποκατέστη·
2.18.9 Ama tedavi için hiçbir şey yapmazsan bir daha aynı hâle dönmez; kendine karşılık gelen tasavvur onu yeniden uyarınca öncekinden daha çabuk arzuya tutuşur. Bu sürekli tekrarlanırsa nasırlaşır ve hastalık para hırsını kalıcı kılar.
ἐὰν δὲ μηδὲν προσαγάγῃς εἰς θεραπείαν, οὐκέτι εἰς ταὐτὰ ἐπάνεισιν, ἀλλὰ πάλιν ἐρεθισθὲν ὑπὸ τῆς καταλλήλου φαντασίας θᾶττον ἢ πρότερον ἐξήφθη πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν. καὶ τούτου συνεχῶς γινομένου τυλοῦται λοιπὸν καὶ τὸ ἀρρώστημα βεβαιοῖ τὴν φιλαργυρίαν.
2.18.10 Ateşi çıkan biri ateşi düştükten sonra, tamamen iyileşmediği sürece, ateşlenmeden önceki hâline dönmüş olmaz.
ὁ γὰρ πυρέξας, εἶτα παυσάμενος οὐχ ὁμοίως ἔχει τῷ πρὸ τοῦ πυρέξαι, ἂν μή τι θεραπευθῇ εἰς ἅπαν.
2.18.11 Ruhun hâllerinde de buna benzer bir şey olur. Ruhta birtakım izler ve morluklar kalır; bunlar iyice silinmezse, aynı yerlerden tekrar kamçı yediğinde artık morluk değil, yara açılır.
τοιοῦτόν τι καὶ ἐπὶ τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν γίνεται. ἴχνη τινὰ καὶ μώλωπες ἀπολείπονται ἐν αὐτῇ, οὓς εἰ μή τις ἐξαλείψῃ καλῶς, πάλιν κατὰ τῶν αὐτῶν μαστιγωθεὶς οὐκέτι μώλωπας, ἀλλʼ ἕλκη ποιεῖ.
2.18.12Öyleyse öfkeli biri olmak istemiyorsan bu melekeni besleme, onu büyütecek hiçbir şey atma önüne. Önce sakin dur ve öfkelenmediğin günleri say.
εἰ οὖν θέλεις μὴ εἶναι ὀργίλος, μὴ τρέφε σου τὴν ἕξιν, μηδὲν αὐτῇ παράβαλλε αὐξητικόν. τὴν πρώτην ἡσύχασον καὶ τὰς ἡμέρας ἀρίθμει ἃς οὐκ ὠργίσθης.
2.18.13 "Her gün öfkelenirdim, şimdi gün aşırı, sonra iki günde bir, sonra üç günde bir." Otuz gün geçirebilirsen tanrıya kurban sun. Çünkü meleke önce gevşer, sonra büsbütün ortadan kalkar.
καθʼ ἡμέραν εἰώθειν ὀργίζεσθαι, νῦν παρʼ ἡμέραν, εἶτα παρὰ δύο, εἶτα παρὰ τρεῖς. ἂν δὲ καὶ τριάκοντα παραλίπῃς, ἐπίθυσον τῷ θεῷ. ἡ γὰρ ἕξις ἐκλύεται τὴν πρώτην, εἶτα καὶ παντελῶς ἀναιρεῖται.
2.18.14 "Bugün üzülmedim, yarın da, art arda iki ay, üç ay da üzülmedim; üstelik beni kışkırtacak şeyler olduğunda dikkat ettim." Bil ki işin iyi gidiyor.
σήμερον οὐκ ἐλυπήθην οὐδʼ αὔριον οὐδʼ ἐφεξῆς διμήνῳ καὶ τριμήνῳ· ἀλλὰ προσέσχον γενομένων τινῶν ἐρεθιστικῶν. γίγνωσκε ὅτι κομψῶς σοί ἐστιν.
2.18.15"Bugün güzel bir erkek ya da güzel bir kadın gördüğümde kendi kendime 'Keşke biri bununla yatsaydı' ya da 'Ne mutlu kocasına' demedim." Çünkü bunu diyen, zina edene de ne mutlu demiş olur.
σήμερον καλὸν ἰδὼν ἢ καλὴν οὐκ εἶπον αὐτὸς ἐμαυτῷ ὅτι ὤφελόν τις μετὰ ταύτης ἐκοιμήθη καὶ μακάριος ὁ ἀνὴρ αὐτῆς· ὁ γὰρ τοῦτʼ εἰπὼν μακάριος καὶ ὁ μοιχός·
2.18.16 "Sonrasını da gözümde canlandırmıyorum: kadının yanımda olduğunu, soyunduğunu, yanıma uzandığını."
οὐδὲ τὰ ἑξῆς ἀναζωγραφῶ, παροῦσαν αὐτὴν καὶ ἀποδυομένην καὶ παρακατακλινομένην.
2.18.17 O zaman başımı okşar ve şöyle derim: "Aferin Epiktetos, güzel bir safsata çözdün; Hâkim Argüman'dan çok daha güzel."
καταψῶ τὴν κορυφήν μου καὶ λέγω· εὖ, Ἐπίκτητε, κομψὸν σοφισμάτιον ἔλυσας, πολλῷ κομψότερον τοῦ Κυριεύοντος.
2.18.18 Hele kadıncağız istese, işaret etse, bana haber gönderse, hatta dokunup yaklaşsa da uzak durur ve kazanırsam, işte o safsata Yalancı'yı da Susan'ı da aşar. Asıl bununla övünmeye değer, Hâkim Argüman'ı sormakla değil.
ἂν δὲ καὶ βουλομένου τοῦ γυναικαρίου καὶ νεύοντος καὶ προσπέμποντος, ἂν δὲ καὶ ἁπτομένου καὶ συνεγγίζοντος ἀπόσχωμαι καὶ νικήσω, τοῦτο μὲν ἤδη τὸ σόφισμα ὑπὲρ τὸν Ψευδόμενον, ὑπὲρ τὸν Ἡσυχάζοντα. ἐπὶ τούτῳ καὶ μέγα φρονεῖν ἄξιον, οὐκ ἐπὶ τῷ τὸν Κυριεύοντα ἐρωτῆσαι.
2.18.19Peki bu nasıl olacak? Bir kez olsun kendi kendini hoşnut etmek iste, tanrının gözünde güzel görünmek iste; kendi temiz benliğinle ve tanrıyla birlikte temiz olmayı arzula.
πῶς οὖν γένηται τοῦτο; θέλησον ἀρέσαι αὐτός ποτε σεαυτῷ, θέλησον καλὸς φανῆναι τῷ θεῷ· ἐπιθύμησον καθαρὸς μετὰ καθαροῦ σαυτοῦ γενέσθαι καὶ μετὰ τοῦ θεοῦ.
2.18.20 Sonra sana böyle bir tasavvur geldiğinde, Platon "Kefaret ayinlerine git, kötülüğü savan tanrıların tapınaklarına yalvarmaya git" der.
εἶθʼ ὅταν προσπίπτῃ σοί τις φαντασία τοιαύτη, Πλάτων μὲν ὅτι ἴθι ἐπὶ τὰς ἀποδιοπομπήσεις, ἴθι ἐπὶ θεῶν ἀποτροπαίων ἱερὰ ἱκέτης·
2.18.21 Ama sağ olsun ölmüş olsun, iyi ve soylu insanların sohbetine çekilip onlarla kendini ölçmeye başlaman da yeter.
ἀρκεῖ κἂν ἐπὶ τὰς τῶν καλῶν καὶ ἀγαθῶν ἀνδρῶν συνουσίας ἀποχωρήσας πρὸς τούτῳ γίνῃ ἀντεξετάζων, ἄν τε τῶν ζώντων τινὰ ἔχῃς ἄν τε τῶν ἀποθανόντων.
2.18.22 Sokrates'e git ve onu Alkibiades'in yanına uzanmış, güzelliğiyle alay ederken gör. O kişinin kendini yendiğini anladığında bunun nasıl bir zafer olduğunu düşün: ne Olimpia zaferi, Herakles'ten sonra kaçıncı galip! Öyle ki, tanrılar adına, insan haklı olarak ona "Selam sana, eşsiz adam!" desin; şu çürümüş boksörlere, pankrasyon güreşçilerine ve onlara benzeyen gladyatörlere değil.
ἄπελθε πρὸς Σωκράτη καὶ ἴδε αὐτὸν συγκατακείμενον Ἀλκιβιάδῃ καὶ διαπαίζοντα αὐτοῦ τὴν ὥραν. ἐνθυμήθητι οἵαν νίκην ποτὲ ἔγνω ἐκεῖνος νενικηκότα ἑαυτόν, οἷα Ὀλύμπια, πόστος ἀφʼ Ἡρακλέους ἐγένετο· ἵνα τις, νὴ τοὺς θεούς, δικαίως ἀσπάζηται αὐτὸν χαῖρε, παράδοξε, οὐχὶ τοὺς σαπροὺς τούτους πύκτας καὶ παγκρατιαστὰς οὐδὲ τοὺς ὁμοίους αὐτοῖς, τοὺς μονομάχους.
2.18.23Bunları karşısına koyarak tasavvuru yenersin, onun peşinden sürüklenmezsin.
ταῦτα ἀντιθεὶς νικήσεις τὴν φαντασίαν, οὐχ ἑλκυσθήσῃ ὑπʼ αὐτῆς.
2.18.24 Önce keskinliğine kapılma; şöyle de: "Biraz bekle beni, tasavvur; bırak ne olduğuna, neyle ilgili olduğuna bakayım, bırak seni sınayayım."
τὸ πρῶτον δʼ ὑπὸ τῆς ὀξύτητος μὴ συναρπασθῇς, ἀλλʼ εἰπὲ ἔκδεξαί με μικρόν, φαντασία· ἄφες ἴδω τίς εἶ καὶ περὶ τίνος, ἄφες σε δοκιμάσω.
2.18.25 Sonra sonrasını gözünde canlandırarak ilerlemesine izin verme; yoksa seni alıp dilediği yere götürür. Onun yerine başka güzel ve soylu bir tasavvur getir, bu pis olanı kov.
καὶ τὸ λοιπὸν μὴ ἐφῇς αὐτῇ προάγειν ἀναζωγραφούσῃ τὰ ἑξῆς. εἰ δὲ μή, οἴχεταί σε ἔχουσα ὅπου ἂν θέλῃ. ἀλλὰ μᾶλλον ἄλλην τινὰ ἀντεισάγαγε καλὴν καὶ γενναίαν φαντασίαν καὶ ταύτην τὴν ῥυπαρὰν ἔκβαλε.
2.18.26 Böyle egzersiz yapmaya alışırsan omuzların nasıl olacak, kasların, gerginliğin nasıl olacak görürsün. Şimdi yalnızca lafçıklar var, fazlası yok.
κἂν ἐθισθῇς οὕτως γυμνάζεσθαι, ὄψει, οἷοι ὦμοι γίνονται, οἷα νεῦρα, οἷοι τόνοι· νῦν δὲ μόνον τὰ λογάρια καὶ πλέον οὐδὲ ἕν.
2.18.27 Gerçek anlamda çileci, kendini böyle tasavvurlara karşı çalıştıran kişidir.
οὗτός ἐστιν ὁ ταῖς ἀληθείαις ἀσκητὴς ὁ πρὸς τὰς τοιαύτας φαντασίας γυμνάζων ἑαυτόν.
2.18.28Dur zavallı, kapılma. Mücadele büyük, iş tanrısal: krallık için, özgürlük için, huzur için, sarsılmazlık için.
μεῖνον, τάλας, μὴ συναρπασθῇς. μέγας ὁ ἀγών ἐστιν, θεῖον τὸ ἔργον, ὑπὲρ βασιλείας, ὑπὲρ ἐλευθερίας, ὑπὲρ εὐροίας, ὑπὲρ ἀταραξίας.
2.18.29 Tanrıyı hatırla, denizciler fırtınada Dioskurlar'ı çağırır gibi onu yardımcı ve yoldaş olarak çağır. Güçlü ve logosu yerinden eden tasavvurların yarattığından daha büyük fırtına mı var? Fırtınanın kendisi de tasavvurdan başka nedir ki?
τοῦ θεοῦ μέμνησο, ἐκεῖνον ἐπικαλοῦ βοηθὸν καὶ παραστάτην ὡς τοὺς Διοσκόρους ἐν χειμῶνι οἱ πλέοντες. ποῖος γὰρ μείζων χειμὼν ἢ ὁ ἐκ φαντασιῶν ἰσχυρῶν καὶ ἐκκρουστικῶν τοῦ λόγου; αὐτὸς γὰρ ὁ χειμὼν τί ἄλλο ἐστὶν ἢ φαντασία;
2.18.30 Ölüm korkusunu kaldır, sonra dilediğin kadar gök gürültüsü, şimşek getir; yönetici yetinde ne büyük bir dinginlik, ne açık bir hava olduğunu görürsün.
ἐπεί τοι ἆρον τὸν φόβον τοῦ θανάτου καὶ φέρε ὅσας θέλεις βροντὰς καὶ ἀστραπὰς καὶ γνώσῃ, ὅση γαλήνη ἐστὶν ἐν τῷ ἡγεμονικῷ καὶ εὐδία.
2.18.31Bir kez yenilip sonra kazanacağını söylersen, ardından yine aynısını yaparsan, bil ki bir gün öyle kötü ve zayıf bir hâle düşeceksin ki yanıldığını bile fark etmeyecek, üstelik yaptığın için savunmalar da bulmaya başlayacaksın.
ἂν δʼ ἅπαξ ἡττηθεὶς εἴπῃς ὅτι ὕστερον νικήσεις, εἶτα πάλιν τὸ αὐτό, ἴσθι ὅτι οὕτως ποθʼ ἕξεις κακῶς καὶ ἀσθενῶς, ὥστε μηδʼ ἐφιστάνειν ὕστερον ὅτι ἁμαρτάνεις, ἀλλὰ καὶ ἀπολογίας ἄρξῃ πορίζειν ὑπὲρ τοῦ πράγματος·
2.18.32 İşte o zaman Hesiodos'un şu sözünün doğruluğunu kanıtlamış olursun:
"İşini erteleyen adam daima belalarla güreşir."
καὶ τότε βεβαιώσεις τὸ τοῦ Ἡσιόδου, ὅτι ἀληθές ἐστιν αἰεὶ δʼ ἀμβολιεργὸς ἀνὴρ ἄτῃσι παλαίει.
2.19.119. Bölüm: Filozofların Görüşlerini Yalnızca Laf Düzeyinde Benimseyenlere
Hâkim Argüman şöyle bir çıkış noktasından ortaya atılmış görünüyor: Şu üç önerme arasında ortak bir çatışma vardır: geçmişteki her doğru zorunludur; mümkünden imkânsız çıkmaz; ne şimdi doğru olan ne de ileride doğru olacak olan bir şey mümkündür. Diodoros bu çatışmayı görünce ilk ikisinin inandırıcılığından yararlanarak, ne şimdi doğru olan ne de ileride doğru olacak olan hiçbir şeyin mümkün olmadığını ortaya koydu.
ὁ κυριεύων λόγος ἀπὸ τοιούτων τινῶν ἀφορμῶν ἠρωτῆσθαι φαίνεται· κοινῆς γὰρ οὔσης μάχης τοῖς τρισὶ τούτοις πρὸς ἄλληλα, τῷ [τὸ] πᾶν παρεληλυθὸς ἀληθὲς ἀναγκαῖον εἶναι καὶ τῷ [ἀ]δυνατῷ ἀδύνατον μὴ ἀκολουθεῖν καὶ τῷ [**] δυνατὸν εἶναι ὃ οὔτʼ ἔστιν ἀληθὲς οὔτʼ ἔσται, συνιδὼν τὴν μάχην ταύτην ὁ Διόδωρος τῇ τῶν πρώτων δυεῖν πιθανότητι συνεχρήσατο πρὸς παράστασιν τοῦ μηδὲν εἶναι δυνατόν, ὃ οὔτʼ ἔστιν ἀληθὲς οὔτʼ ἔσται.
2.19.2 Bundan sonra kimi şu ikisini korur: ne şimdi doğru olan ne de ileride doğru olacak olan mümkün bir şey vardır ve mümkünden imkânsız çıkmaz; ama geçmişteki her doğru zorunlu değildir. Kleanthes ve çevresi bu görüşte görünür, Antipatros da onları uzun uzun savunmuştur.
λοιπὸν ὁ μέν τις ταῦτα τηρήσει τῶν δυεῖν, ὅτι ἔστι τέ τι δυνατόν, ὃ οὔτʼ ἔστιν ἀληθὲς οὔτʼ ἔσται, καὶ δυνατῷ ἀδύνατον οὐκ ἀκολουθεῖ· οὐ πᾶν δὲ παρεληλυθὸς ἀληθὲς ἀναγκαῖόν ἐστιν, καθάπερ οἱ περὶ Κλεάνθην φέρεσθαι δοκοῦσιν, οἷς ἐπὶ πολὺ συνηγόρησεν Ἀντίπατρος.
2.19.3 Başkaları öteki ikisini korur: ne şimdi doğru olan ne de ileride doğru olacak olan mümkün bir şey vardır ve geçmişteki her doğru zorunludur; ama mümkünden imkânsız çıkar.
οἱ δὲ τἆλλα δύο, ὅτι δυνατόν τʼ ἐστίν, ὃ οὔτʼ ἔστιν ἀληθὲς οὔτʼ ἔσται, καὶ πᾶν παρεληλυθὸς ἀληθὲς ἀναγκαῖόν ἐστιν, δυνατῷ δʼ ἀδύνατον ἀκολουθεῖ.
2.19.4 Üçünü birden korumak ise aralarındaki ortak çatışma yüzünden imkânsızdır.
τὰ τρία δʼ ἐκεῖνα τηρῆσαι ἀμήχανον διὰ τὸ κοινὴν εἶναι αὐτῶν μάχην.
2.19.5Biri bana "Peki sen bunlardan hangilerini koruyorsun?" diye sorarsa, ona "Bilmiyorum" derim. "Bana şöyle bir bilgi aktarıldı: Diodoros şunları koruyordu, sanırım Panthoides ve Kleanthes'in çevresi şunları, Khrysippos'un çevresi de şunları."
ἂν οὖν τίς μου πύθηται σὺ δὲ ποῖα αὐτῶν τηρεῖς; ἀποκρινοῦμαι πρὸς αὐτὸν ὅτι οὐκ οἶδα· παρείληφα δʼ ἱστορίαν τοιαύτην, ὅτι Διόδωρος μὲν ἐκεῖνα ἐτήρει, οἱ δὲ περὶ Πανθοίδην οἶμαι καὶ Κλεάνθην τὰ ἄλλα, οἱ δὲ περὶ Χρύσιππον τὰ ἄλλα.
2.19.6 "Ya sen?" "Kendi tasavvurumu sınamak, söylenenleri karşılaştırmak ve bu konuda kendime ait bir yargıya varmak için hiç uğraşmadım. Bu yüzden bir grameryacıdan farkım yok."
σὺ οὖν τί; οὐδὲ γέγονα πρὸς τούτῳ, τῷ βασανίσαι τὴν ἐμαυτοῦ φαντασίαν καὶ συγκρῖναι τὰ λεγόμενα καὶ δόγμα τι ἐμαυτοῦ ποιήσασθαι κατὰ τὸν τόπον. διὰ τοῦτο οὐδὲν διαφέρω τοῦ γραμματικοῦ.
2.19.7 "Hektor'un babası kimdi?" "Priamos." "Kardeşleri kimlerdi?" "Aleksandros ve Deiphobos." "Anneleri kimdi?" "Hekabe. Bu bilgi bana aktarıldı." "Kimden?" "Homeros'tan. Sanırım aynı konuları Hellanikos da yazıyor, bu türden başkaları da."
τίς ἦν ὁ τοῦ Ἕκτορος πατήρ; Πρίαμος. τίνες ἀδελφοί; Ἀλέξανδρος καὶ Δηίφοβος. μήτηρ δʼ αὐτῶν τίς; Ἑκάβη. παρείληφα ταύτην τὴν ἱστορίαν. παρὰ τίνος; παρʼ Ὁμήρου. γράφει δὲ περὶ τῶν αὐτῶν δοκῶ καὶ Ἑλλάνικος καὶ εἴ τις ἄλλος τοιοῦτος.
2.19.8 Benim de Hâkim Argüman hakkında bundan öte ne bilgim var? Ama boş biriysem, hele sofrada, yazarları sayıp dökerek oradakileri şaşkına çeviririm:
κἀγὼ περὶ τοῦ Κυριεύοντος τί ἄλλο ἔχω ἀνωτέρω; ἀλλʼ ἂν ὦ κενός, μάλιστα ἐπὶ συμποσίῳ καταπλήσσομαι τοὺς παρόντας ἐξαριθμούμενος τοὺς γεγραφότας.
2.19.9 "Khrysippos da Mümkünler Üzerine'nin birinci kitabında harika yazmıştır. Kleanthes bunun hakkında ayrı bir şey yazdı, Arkhedemos da. Antipatros da yazdı, yalnızca Mümkünler Üzerine'de değil, ayrıca Hâkim Argüman Üzerine'de de. O incelemeyi okumadın mı?"
γέγραφεν δὲ καὶ Χρύσιππος θαυμαστῶς ἐν τῷ πρώτῳ περὶ Δυνατῶν. καὶ Κλεάνθης δʼ ἰδίᾳ γέγραφεν περὶ τούτου καὶ Ἀρχέδημος. γέγραφεν δὲ καὶ Ἀντίπατρος, οὐ μόνον δʼ ἐν τοῖς περὶ Δυνατῶν, ἀλλὰ καὶ κατʼ ἰδίαν ἐν τοῖς περὶ τοῦ Κυριεύοντος. οὐκ ἀνέγνωκας τὴν σύνταξιν;
2.19.10 "Okumadım." "Oku." Peki ne kazanacak? Şimdi olduğundan daha geveze, daha zevksiz olacak. Sen okuduğunda sana ne eklendi? Bu konuda nasıl bir yargıya vardın? Ama bize Helene'yi, Priamos'u, Kalypso'nun hiç var olmamış ve hiç var olmayacak adasını anlatacaksın.
οὐκ ἀνέγνωκα. ἀνάγνωθι. καὶ τί ὠφεληθήσεται; φλυαρότερος ἔσται καὶ ἀκαιρότερος ἢ νῦν ἐστιν. σοὶ γὰρ τί ἄλλο προσγέγονεν ἀναγνόντι; ποῖον δόγμα πεποίησαι κατὰ τὸν τόπον; ἀλλʼ ἐρεῖς ἡμῖν Ἑλένην καὶ Πρίαμον καὶ τὴν τῆς Καλυψοῦς νῆσον τὴν οὔτε γενομένην οὔτʼ ἐσομένην.
2.19.11Burada bilgiye sahip olup kendine ait bir yargıya varmamak büyük bir kusur değildir. Ama aynı şeyi ahlak konularında bundan çok daha fazla yapıyoruz.
καὶ ἐνταῦθα μὲν οὐδὲν μέγα τῆς ἱστορίας κρατεῖν, ἴδιον δὲ δόγμα μηδὲν πεποιῆσθαι. ἐπὶ τῶν ἠθικῶν δὲ πάσχομεν αὐτὸ πολὺ μᾶλλον ἢ ἐπὶ τούτων.
2.19.12 "İyilerden ve kötülerden söz et bana." "Dinle:
'İlion'dan yola çıkan rüzgâr getirdi beni Kikonlara.'
Var olanların kimi iyidir,
εἰπέ μοι περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν. ἄκουε· Ἰλιόθεν με φέρων ἄνεμος Κικόνεσσι πέλασσεν. τῶν ὄντων τὰ μέν ἐστιν ἀγαθά,
2.19.13 kimi kötü, kimi de ilgisiz. İyiler aretēler ve onlardan pay alanlar, kötüler kötülükler ve kötülükten pay alanlardır; ilgisizler bunların arasındakilerdir: zenginlik, sağlık, yaşam, ölüm, haz, zahmet."
τὰ δὲ κακά, τὰ δʼ ἀδιάφορα. ἀγαθὰ μὲν οὖν αἱ ἀρεταὶ καὶ τὰ μετέχοντα αὐτῶν, κακὰ δὲ κακίαι καὶ τὰ μετέχοντα κακίας, ἀδιάφορα δὲ τὰ μεταξὺ τούτων, πλοῦτος, ὑγίεια, ζωή, θάνατος, ἡδονή, πόνος.
2.19.14 "Nereden biliyorsun?" "Hellanikos Mısır Tarihi'nde söylüyor." Bunu söylemekle, "Diogenes Ahlak'ında söylüyor", ya da "Khrysippos söylüyor", "Kleanthes söylüyor" demek arasında ne fark var? Peki bunların herhangi birini sınadın mı, kendine ait bir yargıya vardın mı?
πόθεν οἶδας; Ἑλλάνικος λέγει ἐν τοῖς Αἰγυπτιακοῖς. τί γὰρ διαφέρει τοῦτο εἰπεῖν ἢ ὅτι Διογένης ἐν τῇ Ἠθικῇ ἢ Χρύσιππος ἢ Κλεάνθης; βεβασάνικας οὖν τι αὐτῶν καὶ δόγμα σεαυτοῦ πεποίησαι;
2.19.15Gemide fırtınaya tutulunca neler yaptığını göster. Yelken gürleyip sen de bağırınca, bir yerlerden zamansız eğlenmeye gelen biri yanına dikilip "Evvelki gün söylediklerini tanrılar aşkına bana bir daha söylesene: batmak bir kötülük müdür, kötülükten pay alan bir şey midir?" dediğinde bu ayrımı hatırlıyor musun?
δείκνυε πῶς εἴωθας ἐν πλοίῳ χειμάζεσθαι. μέμνησαι ταύτης τῆς διαιρέσεως, ὅταν ψοφήσῃ τὸ ἱστίον καὶ ἀνακραυγάσαντί σοι κακόσχολός πως παραστὰς εἴπῃ λέγε μοι τοὺς θεούς σοι ἃ πρῴην ἔλεγες· μή τι κακία[ς] ἐστὶ τὸ ναυαγῆσαι, μή τι κακίας μετέχον;
2.19.16 Bir sopa kapıp indirmez misin? "Bizden ne istiyorsun, be adam? Ölüyoruz, sen gelmiş şaka yapıyorsun!"
οὐκ ἄρας ξύλον ἐνσείσεις αὐτῷ; τί ἡμῖν καὶ σοί, ἄνθρωπε; ἀπολλύμεθα καὶ σὺ ἐλθὼν παίζεις.
2.19.17 Caesar seni suçlanan olarak çağırtırsa, sen içeri girerken bembeyaz kesilip titrerken biri gelip "Ne titriyorsun, be adam? Mesele nedir? Caesar içeridekilere aretē ve kötülük dağıtmıyor ya?" dediğinde bu ayrımı hatırlıyor musun?
ἂν δέ σε ὁ Καῖσαρ μεταπέμψηται κατηγορούμενον, μέμνησαι τῆς διαιρέσεως, ἄν τίς σοι εἰσιόντι καὶ ὠχριῶντι ἅμα καὶ τρέμοντι προσελθὼν εἴπῃ τί τρέμεις, ἄνθρωπε; περὶ τίνων σοί ἐστιν ὁ λόγος; μή τι ἔσω ὁ Καῖσαρ ἀρετὴν καὶ κακίαν τοῖς εἰσερχομένοις δίδωσι;
2.19.18 "Sen de neden benimle dalga geçiyorsun, başımdaki bunca kötülük yetmiyormuş gibi?" Yine de söyle bana, filozof, ne titriyorsun? Tehlike ölüm değil mi, hapis, bedensel acı, sürgün, itibarsızlık değil mi? Başka ne olabilir? Kötülük ya da kötülükten pay alan bir şey mi? O hâlde sen bunlara ne diyordun?
τί μοι ἐμπαίζεις καὶ σὺ πρὸς τοῖς ἐμοῖς κακοῖς; ὅμως, φιλόσοφε, εἰπέ μοι, τί τρέμεις; οὐχὶ θάνατός ἐστι τὸ κινδυνευόμενον ἢ δεσμωτήριον ἢ πόνος τοῦ σώματος ἢ φυγὴ ἢ ἀδοξία; τί γὰρ ἄλλο; μή τι κακία, μή τι μέτοχον κακίας; σὺ οὖν τίνα ταῦτα ἔλεγες;
2.19.19 "Bana ne senden, be adam? Bana kendi kötülüklerim yeter." Doğru söylüyorsun. Sana kendi kötülüklerin yeter: soysuzluğun, korkaklığın, okulda oturup taslamakta olduğun gösterişin. Niçin başkalarının sözleriyle süslendin? Niçin kendine Stoacı dedin?
τί ἐμοὶ καὶ σοί, ἄνθρωπε; ἀρκεῖ ἐμοὶ τὰ ἐμὰ κακά. καὶ καλῶς λέγεις. ἀρκεῖ γάρ σοι τὰ σὰ κακά, ἡ ἀγέννεια, ἡ δειλία, ἡ ἀλαζονεία, ἣν ἠλαζονεύου ἐν τῇ σχολῇ καθήμενος. τί τοῖς ἀλλοτρίοις ἐκαλλωπίζου; τί Στωικὸν ἔλεγες σεαυτόν;
2.19.20Yaptığınız işlerde kendinizi böyle gözetin, hangi okuldan olduğunuzu görürsünüz. Çoğunuzu Epikurosçu bulursunuz, birkaçınızı Peripatetik, onu da gevşek birer Peripatetik.
Τηρεῖτε οὕτως ἑαυτοὺς ἐν οἷς ἐπράσσετε καὶ εὑρήσετε τίνος ἔσθʼ αἱρέσεως. τοὺς πλείστους ὑμῶν Ἐπικουρείους εὑρήσετε, ὀλίγους τινὰς Περιπατητικοὺς καὶ τούτους ἐκλελυμένους.
2.19.21 Çünkü siz nerede aretē'yi fiilen öteki her şeye eşit, hatta onlardan üstün sayıyorsunuz? Stoacıya gelince, varsa gösterin bana.
ποῦ γὰρ ἵνʼ ὑμεῖς τὴν ἀρετὴν πᾶσιν τοῖς ἄλλοις ἴσην ἢ καὶ κρείττονα ἔργῳ ὑπολάβητε; Στωικὸν δὲ δείξατέ μοι, εἴ τινα ἔχητε.
2.19.22 Nerede, nasıl? Stoacı lafçıkları söyleyenleri binlerle gösterirsiniz elbet. Bu adamlar Epikurosçu lafçıkları daha mı kötü söylüyor? Peripatetik olanları da aynı incelikle işlemiyorlar mı?
ποῦ ἢ πῶς; ἀλλὰ τὰ λογάρια τὰ Στωικὰ λέγοντας μυρίους. τὰ γὰρ Ἐπικούρεια αὐτοὶ οὗτοι χεῖρον λέγουσι; τὰ γὰρ Περιπατητικὰ οὐ καὶ αὐτὰ ὁμοίως ἀκριβοῦσιν;
2.19.23Peki Stoacı kimdir? Pheidias'ın sanatına göre biçimlenmiş bir heykele Pheidias heykeli dediğimiz gibi, siz de bana ağzından düşürmediği öğretilere göre biçimlenmiş birini gösterin.
τίς οὖν ἐστι Στωικός; ὡς λέγομεν ἀνδριάντα Φειδιακὸν τὸν τετυπωμένον κατὰ τὴν τέχνην τὴν Φειδίου, οὕτως τινά μοι δείξατε κατὰ τὰ δόγματα ἃ λαλεῖ τετυπωμένον.
2.19.24 Bana hasta ve mutlu, tehlikede ve mutlu, ölürken ve mutlu, sürgünde ve mutlu, itibarsız ve mutlu birini gösterin. Gösterin; tanrılar adına, bir Stoacı görmeyi arzuluyorum.
δείξατέ μοί τινα νοσοῦντα καὶ εὐτυχοῦντα, κινδυνεύοντα καὶ εὐτυχοῦντα, ἀποθνῄσκοντα καὶ εὐτυχοῦντα, πεφυγαδευμένον καὶ εὐτυχοῦντα, ἀδοξοῦντα καὶ εὐτυχοῦντα. δείξατʼ· ἐπιθυμῶ τινα νὴ τοὺς θεοὺς ἰδεῖν Στωικόν.
2.19.25 Ama biçimlenmiş birini gösteremezsiniz; bari biçimlenmekte olan birini, bu yola koyulmuş birini gösterin. Bana bu iyiliği yapın; yaşlı bir adamdan, şimdiye dek görmediği bir manzarayı esirgemeyin.
ἀλλʼ οὐκ ἔχετε τὸν τετυπωμένον δεῖξαι· τόν γε τυπούμενον δείξατε, τὸν ἐπὶ ταῦτα κεκλικότα. εὐεργετήσατέ με· μὴ φθονήσητε ἀνθρώπῳ γέροντι ἰδεῖν θέαμα, ὃ μέχρι νῦν οὐκ εἶδον.
2.19.26 Pheidias'ın Zeus'unu ya da Athena'sını, fildişi ve altından bir yapıtı göstereceğinizi mi sanıyorsunuz? Biriniz bana tanrıyla aynı görüşte olmak isteyen, artık ne tanrıyı ne insanı suçlamak, hiçbir şeyde başarısız olmamak, hiçbir şeye düşmemek, öfkelenmemek, kıskanmamak, çekememek isteyen bir insanın ruhunu göstersin (neden dolandırıp durayım?):
οἴεσθε ὅτι τὸν Δία τὸν Φειδίου δείξετε ἢ τὴν Ἀθηνᾶν, ἐλεφάντινον καὶ χρυσοῦν κατασκεύασμα. ψυχὴν δειξάτω τις ὑμῶν ἀνθρώπου θέλοντος ὁμογνωμονῆσαι τῷ θεῷ καὶ μηκέτι μήτε θεὸν μήτʼ ἄνθρωπον μέμφεσθαι, μὴ ἀποτυχεῖν τινος, μὴ περιπεσεῖν τινι, μὴ ὀργισθῆναι, μὴ φθονῆσαι, μὴ ζηλοτυπῆσαι (τί γὰρ δεῖ περιπλέκειν;
2.19.27 insanken tanrı olmayı arzulayan, bu ölü bedencikte Zeus'la ortaklık tasarlayan bir ruh. Gösterin. Ama gösteremezsiniz. O zaman neden kendinizle dalga geçiyor, başkalarını kandırıyorsunuz?
), θεὸν ἐξ ἀνθρώπου ἐπιθυμοῦντα γενέσθαι καὶ ἐν τῷ σωματίῳ τούτῳ τῷ νεκρῷ περὶ τῆς πρὸς τὸν Δία κοινωνίας βουλευόμενον. δείξατε. ἀλλὰ οὐκ ἔχετε. τί οὖν αὑτοῖς ἐμπαίζετε καὶ τοὺς ἄλλους κυβεύετε;
2.19.28 Neden başkasının kıyafetine bürünüp size hiç ait olmayan bu adların ve işlerin hırsızı, soyguncusu olarak dolaşıyorsunuz?
καὶ περιθέμενοι σχῆμα ἀλλότριον περιπατεῖτε κλέπται καὶ λωποδύται τούτων τῶν οὐδὲν προσηκόντων ὀνομάτων καὶ πραγμάτων;
2.19.29Şimdi ben sizin eğitmeninizim, siz de benim yanımda terbiye görüyorsunuz. Benim hedefim sizi engellenmez, zorlanamaz, ayağı dolanmaz, özgür, huzurlu, mesut, küçük büyük her şeyde gözü tanrıda insanlar yapmaktır; siz de bunları öğrenip çalışmak için buradasınız.
καὶ νῦν ἐγὼ μὲν παιδευτής εἰμι ὑμέτερος, ὑμεῖς δὲ παρʼ ἐμοὶ παιδεύεσθε. κἀγὼ μὲν ἔχω ταύτην τὴν ἐπιβολήν, ἀποτελέσαι ὑμᾶς ἀκωλύτους, ἀναναγκάστους, ἀπαραποδίστους, ἐλευθέρους, εὐροοῦντας, εὐδαιμονοῦντας, εἰς τὸν θεὸν ἀφορῶντας ἐν παντὶ καὶ μικρῷ καὶ μεγάλῳ· ὑμεῖς δὲ ταῦτα μαθησόμενοι καὶ μελετήσοντες πάρεστε.
2.19.30 Öyleyse siz de gereken hedefe sahipseniz, ben de hedefe ek olarak gereken hazırlığa sahipsem, işi niçin tamamlayamıyorsunuz?
διὰ τί οὖν οὐκ ἀνύετε τὸ ἔργον, εἰ καὶ ὑμεῖς ἔχετʼ ἐπιβολὴν οἵαν δεῖ κἀγὼ πρὸς τῇ ἐπιβολῇ καὶ παρασκευὴν οἵαν δεῖ;
2.19.31 Eksik olan nedir? Yanında malzemesi duran bir marangoz gördüğümde işi beklerim. İşte burada da marangoz var, malzeme var; bize ne eksik?
τί τὸ λεῖπόν ἐστιν; ὅταν ἴδω τέκτονα, ὅτῳ ὕλη πάρεστιν παρακειμένη, ἐκδέχομαι τὸ ἔργον. καὶ ἐνθάδε τοίνυν ὁ τέκτων ἐστίν, ἡ ὕλη ἐστίν· τί ἡμῖν λείπει;
2.19.32 İş öğretilebilir değil mi? Öğretilebilir. Bizim elimizde değil mi? Üstelik öteki her şeyin içinde yalnızca bu elimizdedir. Ne zenginlik elimizdedir ne sağlık ne şöhret, kısacası tasavvurları doğru kullanmak dışında hiçbir şey. Tabiatça engellenemez olan yalnızca budur, önüne set çekilemez olan yalnızca budur.
οὐκ ἔστι διδακτὸν τὸ πρᾶγμα; διδακτόν. οὐκ ἔστιν οὖν ἐφʼ ἡμῖν; μόνον μὲν οὖν τῶν ἄλλων πάντων. οὔτε πλοῦτός ἐστιν ἐφʼ ἡμῖν οὔθʼ ὑγίεια οὔτε δόξα οὔτε ἄλλο τι ἁπλῶς πλὴν ὀρθὴ χρῆσις φαντασιῶν. τοῦτο ἀκώλυτον φύσει μόνον, τοῦτο ἀνεμπόδιστον.
2.19.33 Öyleyse niçin tamamlayamıyorsunuz? Sebebini söyleyin bana. Sebep ya bendendir ya sizden ya da işin tabiatından. İşin kendisi mümkündür ve elimizde olan tek şeydir. Geriye benden ya da sizden olması kalıyor, ya da daha doğrusu ikimizden. Ne yapalım öyleyse?
διὰ τί οὖν οὐκ ἀνύετε; εἴπατέ μοι τὴν αἰτίαν. ἢ γὰρ παρʼ ἐμὲ γίνεται ἢ παρʼ ὑμᾶς ἢ παρὰ τὴν φύσιν τοῦ πράγματος. αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐνδεχόμενον καὶ μόνον ἐφʼ ἡμῖν. λοιπὸν οὖν ἢ παρʼ ἐμέ ἐστιν ἢ παρʼ ὑμᾶς ἤ, ὅπερ ἀληθέστερον, παρʼ ἀμφοτέρους. τί οὖν;
2.19.34 Artık buraya böyle bir hedef getirmeye başlayalım mı? Bugüne kadarkini bırakalım. Yalnızca başlayalım; bana inanın, göreceksiniz.
θέλετε ἀρξώμεθά ποτε τοιαύτην ἐπιβολὴν κομίζειν ἐνταῦθα; τὰ μέχρι νῦν ἀφῶμεν. ἀρξώμεθα μόνον, πιστεύσατέ μοι, καὶ ὄψεσθε.
2.20.120. Bölüm: Epikurosçulara ve Akademikçilere
Sağlam ve apaçık olan şeyleri, onlara karşı çıkanlar bile ister istemez kullanır. Bir şeyin apaçık olduğunun belki de en büyük kanıtı, ona karşı çıkanın bile onu kullanmak zorunda kalmasıdır.
τοῖς ὑγιέσι καὶ ἐναργέσιν ἐξ ἀνάγκης καὶ οἱ ἀντιλέγοντες προσχρῶνται. καὶ σχεδὸν τοῦτο μέγιστον ἄν τις ποιήσαιτο τεκμήριον τοῦ ἐναργές τι εἶναι, τὸ ἐπάναγκες εὑρίσκεσθαι καὶ τῷ ἀντιλέγοντι συγχρήσασθαι αὐτῷ·
2.20.2 Örneğin biri küllî bir doğrunun bulunduğuna karşı çıkarsa, açıktır ki zıt olumsuzlamayı ileri sürmesi gerekir: "Hiçbir küllî önerme doğru değildir." Köle, bu da doğru değil!
οἷον εἴ τις ἀντιλέγοι τῷ εἶναί τι καθολικὸν ἀληθές, δῆλον ὅτι τὴν ἐναντίαν ἀπόφασιν οὗτος ὀφείλει ποιήσασθαι· οὐδέν ἐστι καθολικὸν ἀληθές. ἀνδράποδον, οὐδὲ τοῦτο.
2.20.3 Çünkü bu, "Bir şey küllîyse yanlıştır" demekten başka nedir?
τί γὰρ ἄλλο ἐστὶ τοῦτο ἢ οἷον εἴ τι ἔστι καθολικόν, ψεῦδός ἐστιν;
2.20.4 Yine biri ortaya çıkıp "Bil ki hiçbir şey bilinemez, her şey belirsizdir" derse; bir başkası "Bana inan, yararını görürsün: hiçbir insana inanmamalı" derse; bir başkası "Be adam, benden öğren ki hiçbir şey öğrenilemez; bunu sana ben söylüyorum, istersen sana öğretirim" derse,
πάλιν ἄν τις παρελθὼν λέγῃ γίγνωσκε, ὅτι οὐδέν ἐστι γνωστόν, ἀλλὰ πάντα ἀτέκμαρτα ἢ ἄλλος ὅτι πίστευσόν μοι καὶ ὠφεληθήσῃ· οὐδὲν δεῖ ἀνθρώπῳ πιστεύειν ἢ πάλιν ἄλλος μάθε παρʼ ἐμοῦ, ἄνθρωπε, ὅτι οὐδὲν ἐνδέχεται μαθεῖν· ἐγώ σοι λέγω τοῦτο καὶ διδάξω σε, ἐὰν θέλῃς·
2.20.5 kendilerine Akademikçi diyenlerin (bunlar da kim olacaksa) bunlardan ne farkı vardır? "Ey insanlar, kimsenin hiçbir şeye onay vermediğine onay verin. Bize inanın ki kimse kimseye inanmaz."
τίνι οὖν τούτων διαφέρουσιν οὗτοι — τίνες ποτέ; — οἱ Ἀκαδημαικοὺς αὑτοὺς λέγοντες; ὦ ἄνθρωποι, συγκατάθεσθε ὅτι οὐδεὶς συγκατατίθεται· πιστεύσατε ἡμῖν ὅτι οὐδεὶς πιστεύει οὐδενί.
2.20.6Epikuros da insanların birbirleriyle tabii ortaklığını ortadan kaldırmak isterken, ortadan kaldırdığı şeyin kendisini kullanır.
οὕτως καὶ Ἐπίκουρος, ὅταν ἀναιρεῖν θέλῃ τὴν φυσικὴν κοινωνίαν ἀνθρώποις πρὸς ἀλλήλους, αὐτῷ τῷ ἀναιρουμένῳ συγχρῆται.
2.20.7 Ne diyor? "Aldanmayın, insanlar, kandırılmayın, yanılmayın; akıl sahibi varlıklar arasında tabii bir ortaklık yoktur. Bana inanın. Aksini söyleyenler sizi aldatıyor, yanlış akıl yürütmelerle saptırıyor."
τί γὰρ λέγει; μὴ ἐξαπατᾶσθε, ἄνθρωποι, μηδὲ παράγεσθε μηδὲ διαπίπτετε· οὐκ ἔστι φυσικὴ κοινωνία τοῖς λογικοῖς πρὸς ἀλλήλους· πιστεύσατέ μοι. οἱ δὲ τὰ ἕτερα λέγοντες ἐξαπατῶσιν ὑμᾶς καὶ παραλογίζονται.
2.20.8 Sana ne öyleyse? Bırak aldanalım. Geri kalan bizler, birbirimizle tabii bir ortaklığımız olduğuna ve bunu her yolla korumak gerektiğine inansak senin durumun daha mı kötü olur? Tersine çok daha iyi, çok daha güvenli olur.
τί οὖν σοι μέλει; ἄφες ἡμᾶς ἐξαπατηθῆναι. μή τι χεῖρον ἀπαλλάξεις, ἂν πάντες οἱ ἄλλοι πεισθῶμεν, ὅτι φυσική ἐστιν ἡμῖν κοινωνία πρὸς ἀλλήλους καὶ ταύτην δεῖ παντὶ τρόπῳ φυλάσσειν; καὶ πολὺ κρεῖσσον καὶ ἀσφαλέστερον.
2.20.9 Be adam, neden bizi düşünüyorsun, bizim için neden uykusuz kalıyorsun, neden kandil yakıyorsun, neden yataktan kalkıyorsun, neden bu kadar kocaman kitaplar yazıyorsun? Birimiz tanrıların insanları gözettiği yanılgısına düşmesin diye mi, ya da iyinin ousiasını hazdan başka bir şey sanmasın diye mi?
ἄνθρωπε, τί ὑπὲρ ἡμῶν φροντίζεις, τί διʼ ἡμᾶς ἀγρυπνεῖς, τί λύχνον ἅπτεις, τί ἐπανίστασαι, τί τηλικαῦτα βιβλία συγγράφεις; μή τις ἡμῶν ἐξαπατηθῇ περὶ θεῶν ὡς ἐπιμελουμένων ἀνθρώπων ἢ μή τις ἄλλην οὐσίαν ὑπολάβῃ τοῦ ἀγαθοῦ ἢ ἡδονήν;
2.20.10 Eğer durum buysa uzan uyu, kendini layık gördüğün kurtçuk işlerini yap: ye, iç, çiftleş, dışkıla, horla.
εἰ γὰρ οὕτως ταῦτα ἔχει, βαλὼν κάθευδε καὶ τὰ τοῦ σκώληκος ποίει, ὧν ἄξιον ἔκρινας σεαυτόν· ἔσθιε καὶ πῖνε καὶ συνουσίαζε καὶ ἀφόδευε καὶ ῥέγκε.
2.20.11 Başkalarının bu konularda doğru mu yanlış mı düşündüğü sana ne? Seninle bizim ne ortaklığımız var? Koyunlar senin umurunda çünkü bize kırkılmak, sağılmak ve sonunda kesilmek için kendilerini sunuyorlar.
τί δὲ σοὶ μέλει, πῶς οἱ ἄλλοι ὑπολήψονται περὶ τούτων, πότερον ὑγιῶς ἢ οὐχ ὑγιῶς; τί γὰρ σοὶ καὶ ἡμῖν; τῶν γὰρ προβάτων σοι μέλει, ὅτι παρέχει ἡμῖν αὑτὰ καρησόμενα καὶ ἀμελχθησόμενα καὶ τὸ τελευταῖον κατακοπησόμενα;
2.20.12 İnsanlar da Stoacılar tarafından büyülenip uyuşturularak sana ve senin gibilere kırkılmak ve sağılmak üzere kendilerini sunsalar, dilenecek bir şey olmaz mıydı?
οὐχὶ δʼ εὐκταῖον ἦν, εἰ ἐδύναντο οἱ ἄνθρωποι κατακηληθέντες καὶ ἐπᾳσθέντες ὑπὸ τῶν Στωικῶν ἀπονυστάζειν καὶ παρέχειν σοι καὶ τοῖς ὁμοίοις καρησομένους καὶ ἀμελχθησομένους ἑαυτούς;
2.20.13 Bunları Epikurosçu arkadaşlarına söylemen, onlardan gizlemen gerekirdi; onları, hem de herkesten önce onları, tabiatça toplumsal yaratıldığımıza, kendine hâkim olmanın iyi olduğuna ikna etmen gerekirdi ki her şey senin için korunsun.
πρὸς γὰρ τοὺς Συνεπικουρείους ἔδει σε ταῦτα λέγειν, οὐχὶ δὲ πρὸς ἐκείνους ἀποκρύπτεσθαι, πολὺ μάλιστʼ ἐκείνους πρὸ πάντων ἀναπείθειν, ὅτι φύσει κοινωνικοὶ γεγόναμεν, ὅτι ἀγαθὸν ἡ ἐγκράτεια, ἵνα σοι πάντα τηρῆται;
2.20.14 Yoksa bu ortaklık kimine karşı korunmalı, kimine karşı korunmamalı mı? Peki kime karşı korunmalı? Karşılığında onu koruyanlara mı, yoksa ihlal edenlere mi? Bunları öğreti edinmiş sizden daha çok kim ihlal ediyor?
ἢ πρός τινας μὲν δεῖ φυλάττειν ταύτην τὴν κοινωνίαν, πρός τινας δʼ οὔ; πρὸς τίνας οὖν δεῖ τηρεῖν; πρὸς τοὺς ἀντιτηροῦντας ἢ πρὸς τοὺς παραβατικῶς αὐτῆς ἔχοντας; καὶ τίνες παραβατικώτερον αὐτῆς ἔχουσιν ὑμῶν τῶν ταῦτα διειληφότων;
2.20.15Peki onu uykusundan kaldıran, yazdıklarını yazmaya zorlayan neydi? İnsandaki en güçlü şeyden, tabiattan başka ne olabilirdi? O tabiat ki onu istemese de inleye inleye kendi dilediği şeye sürüklüyordu.
τί οὖν ἦν τὸ ἐγεῖρον αὐτὸν ἐκ τῶν ὕπνων καὶ ἀναγκάζον γράφειν ἃ ἔγραφεν; τί γὰρ ἄλλο ἢ τὸ πάντων τῶν ἐν ἀνθρώποις ἰσχυρότατον, ἡ φύσις ἕλκουσα ἐπὶ τὸ αὑτῆς βούλημα ἄκοντα καὶ στένοντα;
2.20.16 "Çünkü bu toplum dışı görüşler sana doğru geldiğinden, onları yaz, başkalarına bırak, onlar için uykusuz kal ve eylemlerinle kendi öğretilerinin suçlayıcısı ol."
ὅτι γὰρ δοκεῖ σοι ταῦτα τὰ ἀκοινώνητα, γράψον αὐτὰ καὶ ἄλλοις ἀπόλιπε καὶ ἀγρύπνησον διʼ αὐτὰ καὶ αὐτὸς ἔργῳ κατήγορος γενοῦ τῶν σαυτοῦ δογμάτων.
2.20.17 Orestes'in Erinysler tarafından kovalanıp uykusundan kaldırıldığını söylüyoruz da, bunun Erinysleri ve İntikam Tanrıçaları daha mı az amansızdı? Uykusundan kaldırıyor, dinlenmesine izin vermiyor, Kybele rahiplerine delilikle şarabın yaptırdığı gibi ona kendi kötülüklerini ilan ettiriyorlardı.
εἶτα Ὀρέστην μὲν ὑπὸ Ἐρινύων ἐλαυνόμενον φῶμεν ἐκ τῶν ὕπνων ἐξεγείρεσθαι· τούτῳ δʼ οὐ χαλεπώτεραι αἱ Ἐρινύες καὶ Ποιναί; ἐξήγειρον καθεύδοντα καὶ οὐκ εἴων ἠρεμεῖν, ἀλλʼ ἠνάγκαζον ἐξαγγέλλειν τὰ αὑτοῦ κακὰ ὥσπερ τοὺς Γάλλους ἡ μανία καὶ ὁ οἶνος.
2.20.18 İnsan tabiatı böylesine güçlü ve yenilmez bir şeydir. Asma nasıl olur da asma gibi değil de zeytin gibi hareket eder, zeytin de zeytin gibi değil asma gibi? İmkânsız, düşünülemez bir şey.
οὕτως ἰσχυρόν τι καὶ ἀνίκητόν ἐστιν ἡ φύσις ἡ ἀνθρωπίνη. πῶς γὰρ δύναται ἄμπελος μὴ ἀμπελικῶς κινεῖσθαι, ἀλλʼ ἐλαικῶς, ἢ ἐλαία πάλιν μὴ ἐλαικῶς, ἀλλʼ ἀμπελικῶς; ἀμήχανον, ἀδιανόητον.
2.20.19 Bunun gibi insan da insana özgü hareketleri büsbütün yitiremez; hadım edilenler bile erkeğe özgü hevesleri kesip atamaz.
οὐ τοίνυν οὐδʼ ἄνθρωπον οἷόν τε παντελῶς ἀπολέσαι τὰς κινήσεις τὰς ἀνθρωπικὰς καὶ οἱ ἀποκοπτόμενοι τάς γε προθυμίας τὰς τῶν ἀνδρῶν ἀποκόψασθαι οὐ δύνανται.
2.20.20 Epikuros da böylece erkeğe, ev reisine, vatandaşa, dosta özgü olan her şeyi kesip attı, ama insana özgü hevesleri kesip atamadı. Bunu yapamazdı; tıpkı zavallı Akademikçilerin, bütün gayretlerini buna harcadıkları hâlde kendi hislerini atamadıkları ya da kör edemedikleri gibi.
οὕτως καὶ Ἐπίκουρος τὰ μὲν ἀνδρὸς πάντʼ ἀπεκόψατο καὶ τὰ οἰκοδεσπότου καὶ πολίτου καὶ φίλου, τὰς δὲ προθυμίας τὰς ἀνθρωπικὰς οὐκ ἀπεκόψατο· οὐ γὰρ ἠδύνατο, οὐ μᾶλλον ἢ οἱ ἀταλαίπωροι Ἀκαδημαικοὶ τὰς αἰσθήσεις τὰς αὑτῶν ἀποβαλεῖν ἢ ἀποτυφλῶσαι δύνανται καίτοι τοῦτο μάλιστα πάντων ἐσπουδακότες.
2.20.21Ne talihsizlik! İnsan hakikati tanımak için tabiattan ölçüler ve kurallar almış; bunlara eksik olanı katmak, onları geliştirmek için çabalamıyor; tam tersine, elinde hakikati ayırt edecek ne varsa söküp yok etmeye çalışıyor.
τίς ἢ ἀτυχίας; λαβών τις παρὰ τῆς φύσεως μέτρα καὶ κανόνας εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας οὐ προσφιλοτεχνεῖ τούτοις προσθεῖναι καὶ προσεξεργάσασθαι τὰ λείποντα, ἀλλὰ πᾶν τοὐναντίον, εἴ τι καὶ ἔχει γνωριστικὸν τῆς ἀληθείας, ἐξαιρεῖν πειρᾶται καὶ ἀπολλύειν.
2.20.22 Ne diyorsun, filozof? Sana göre dindarlık ve kutsallık nasıl bir şeydir? "İstersen iyi olduğunu kanıtlayayım." Evet, kanıtla da vatandaşlarımız kendilerine gelip tanrısal olana saygı göstersin, en önemli konulardaki gevşekliklerine bir son versinler. "Kanıtlarını aldın mı?" Aldım, sağ ol.
τί λέγεις, φιλόσοφε; τὸ εὐσεβὲς καὶ τὸ ὅσιον ποῖόν τί σοι φαίνεται; ἂν θέλῃς, κατασκευάσω ὅτι ἀγαθόν. ναὶ κατασκεύασον, ἵνʼ οἱ πολῖται ἡμῶν ἐπιστραφέντες τιμῶσι τὸ θεῖον καὶ παύσωνταί ποτε ῥᾳθυμοῦντες περὶ τὰ μέγιστα. ἔχεις οὖν τὰς κατασκευάς; ἔχω καὶ χάριν οἶδα.
2.20.23 "Madem bunlar seni çok hoşnut etti, şimdi tersini al: tanrılar yoktur; varsa bile insanları gözetmezler, onlarla hiçbir ortak yanımız yoktur; çoğu insanın dilindeki bu dindarlık ve kutsallık, sahtekâr insanların ve sofistlerin, hatta vallahi kanun koyucuların, haksızlık yapanları korkutup dizginlemek için uydurduğu bir yalandır."
ἐπεὶ οὖν ταῦτά σοι λίαν ἀρέσκει, λάβε τὰ ἐναντία· ὅτι θεοὶ οὔτʼ εἰσίν, εἴ τε καὶ εἰσίν, οὐκ ἐπιμελοῦνται ἀνθρώπων οὐδὲ κοινόν τι ἡμῖν ἐστι πρὸς αὐτοὺς τό τʼ εὐσεβὲς τοῦτο καὶ ὅσιον παρὰ τοῖς πολλοῖς ἀνθρώποις λαλούμενον κατάψευσμά ἐστιν ἀλαζόνων ἀνθρώπων καὶ σοφιστῶν ἢ νὴ Δία νομοθετῶν εἰς φόβον καὶ ἐπίσχεσιν τῶν ἀδικούντων.
2.20.24 Aferin, filozof; vatandaşlarımıza yararın dokundu, artık tanrısal olana küçümsemeye meyleden gençleri geri kazandın.
εὖ, φιλόσοφε· ὠφέλησας ἡμῶν τοὺς πολίτας, ἀνεκτήσω τοὺς νέους ῥέποντας ἤδη πρὸς καταφρόνησιν τῶν θείων.
2.20.25 "Ne o, bu hoşuna gitmedi mi? Şimdi de adaletin nasıl bir hiç olduğunu, utanmanın nasıl ahmaklık olduğunu, babanın nasıl bir hiç, oğulun nasıl bir hiç olduğunu al."
τί οὖν; οὐκ ἀρέσκει σοι ταῦτα; λάβε νῦν, πῶς ἡ δικαιοσύνη οὐδέν ἐστιν, πῶς ἡ αἰδὼς μωρία ἐστίν, πῶς πατὴρ οὐδέν ἐστιν, πῶς ὁ υἱὸς οὐδέν ἐστιν.
2.20.26Aferin, filozof; devam et, gençleri ikna et ki seninle aynı duyguları paylaşıp aynı şeyleri söyleyen daha çok insanımız olsun. İyi kanunlarla yönetilen şehirlerimiz bu sözlerle büyüdü! Lakedaimon bu sözlerle var oldu! Lykurgos kanunlarıyla ve terbiyesiyle onlara şu kanaatleri yerleştirdi: köle olmak güzel olmaktan çok çirkin değildir, özgür olmak da çirkin olmaktan çok güzel değildir! Thermopylai'de ölenler bu öğretiler için öldü! Atinalılar şehirlerini başka hangi sözler için terk ettiler?
εὖ, φιλόσοφε· ἐπίμενε, πεῖθε τοὺς νέους, ἵνα πλείονας ἔχωμεν ταὐτά σοι πεπονθότας καὶ λέγοντας. ἐκ τούτων τῶν λόγων ηὐξήθησαν ἡμῖν αἱ εὐνομούμεναι πόλεις, Λακεδαίμων διὰ τούτους τοὺς λόγους ἐγένετο, Λυκοῦργος ταῦτα τὰ πείσματα ἐνεποίησεν αὐτοῖς διὰ τῶν νόμων αὐτοῦ καὶ τῆς παιδείας, ὅτι οὔτε τὸ δουλεύειν αἰσχρόν ἐστι μᾶλλον ἢ καλὸν οὔτε τὸ ἐλευθέρους εἶναι καλὸν μᾶλλον ἢ αἰσχρόν, οἱ ἐν Θερμοπύλαις ἀποθανόντες διὰ ταῦτα τὰ δόγματα ἀπέθανον, Ἀθηναῖοι δὲ τὴν πόλιν διὰ ποίους ἄλλους λόγους ἀπέλιπον;
2.20.27 Sonra bunları söyleyenler evleniyor, çocuk yapıyor, devlet işlerine giriyor, kendilerini rahip ve kâhin yapıyorlar. Kimin rahibi? Var olmayanların! Yalan öğrenmek için Pythia'ya danışıyor, başkalarına kehanetleri yorumluyorlar. Ne büyük arsızlık, ne büyük şarlatanlık!
εἶτα οἱ λέγοντες ταῦτα γαμοῦσι καὶ παιδοποιοῦνται καὶ πολιτεύονται καὶ ἱερεῖς καθιστᾶσιν αὑτοὺς καὶ προφήτας. τίνων; τῶν οὐκ ὄντων· καὶ τὴν Πυθίαν ἀνακρίνουσιν αὐτοί, ἵνα τὰ ψευδῆ πύθωνται, καὶ ἄλλοις τοὺς χρησμοὺς ἐξηγοῦνται. ὦ μεγάλης ἀναισχυντίας καὶ γοητείας.
2.20.28Be adam, ne yapıyorsun? Her gün kendi kendini çürütüyorsun da bu soğuk akıl yürütmeleri bırakmak istemiyor musun? Yerken elini nereye götürüyorsun, ağzına mı gözüne mi? Yıkanırken nereye giriyorsun? Ne zaman tencereye tava, kepçeye şiş dedin?
ἄνθρωπε, τί ποιεῖς; αὐτὸς σεαυτὸν ἐξελέγχεις καθʼ ἡμέραν καὶ οὐ θέλεις ἀφεῖναι τὰ ψυχρὰ ταῦτα ἐπιχειρήματα; ἐσθίων ποῦ φέρεις τὴν χεῖρα; εἰς τὸ στόμα ἢ εἰς τὸν ὀφθαλμόν; λουόμενος ποῦ ἐμβαίνεις; πότε τὴν χύτραν εἶπες λο[υ]πάδα ἢ τὴν τορύνην ὀβελίσκον;
2.20.29 Bunlardan birinin kölesi olsaydım, her gün dayak yemem gerekse bile ona işkence ederdim. "Hamama zeytinyağı koy, oğlan." Balık sosu koyar, götürüp başından aşağı dökerdim. "Bu ne?" "Bende zeytinyağından ayırt edilemeyen bir tasavvur oluştu, tıpatıp aynı, başın için söylerim."
εἴ τινος αὐτῶν δοῦλος ἤμην, εἰ καὶ ἔδει με καθʼ ἡμέραν ὑπʼ αὐτοῦ ἐκδέρεσθαι, ἐγὼ ἂν αὐτὸν ἐστρέβλουν. βάλε ἐλάδιον, παιδάριον, εἰς τὸ βαλανεῖον. ἔβαλον ἂν γάριον καὶ ἀπελθὼν κατὰ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ κατέχεον. τί τοῦτο; φαντασία μοι ἐγένετο ἐλαίου ἀδιάκριτος, ὁμοιοτάτη, νὴ τὴν σὴν τύχην.
2.20.30 "Buraya arpa çorbası ver." Bir tabağı sirkeli balık sosuyla doldurup getirirdim. "Arpa çorbası istemedim mi?" "Evet efendim, bu arpa çorbasıdır." "Bu sirkeli balık sosu değil mi?" "Arpa çorbasından ne farkı var? Al kokla, al tat." "Peki hisler bizi aldatıyorsa nereden biliyorsun?"
δὸς ὧδε τὴν πτισάνην. ἤνεγκα ἂν αὐτῷ γεμίσας παροψίδα ὀξογάρου. οὐκ ᾔτησα τὴν πτισάνην; ναὶ κύριε· τοῦτο πτισάνη ἐστίν. τοῦτο οὐκ ἔστιν ὀξόγαρον; τί μᾶλλον ἢ πτισάνη; λάβε καὶ ὀσφράνθητι, λάβε καὶ γεῦσαι. πόθεν οὖν οἶδας, εἰ αἱ αἰσθήσεις ἡμᾶς ψεύδονται;
2.20.31 Üç dört arkadaş köle bulsaydım, onu öfkeden çatlatıp kendini astırır ya da fikrini değiştirtirdim. Şimdi ise bizimle eğleniyorlar: tabiatın verdiği her şeyi kullanıyor, sözle hepsini ortadan kaldırıyorlar.
τρεῖς, τέσσαρας τῶν συνδούλων εἰ ἔσχον ὁμονοοῦντας, ἀπάγξασθαι ἂν αὐτὸν ἐποίησα ῥηγνύμενον ἢ μεταθέσθαι. νῦν δʼ ἐντρυφῶσιν ἡμῖν τοῖς μὲν παρὰ τῆς φύσεως διδομένοις πᾶσι χρώμενοι, λόγῳ δʼ αὐτὰ ἀναιροῦντες.
2.20.32Ne minnettar, ne utanma sahibi insanlar! Başka bir şey olmasa, her gün ekmek yerken "Demeter, Kore ya da Pluton var mı bilmiyoruz" demeye cüret ediyorlar.
εὐχάριστοί γʼ ἄνθρωποι καὶ αἰδήμονες. εἰ μηδὲν ἄλλο καθʼ ἡμέραν ἄρτους ἐσθίοντες τολμῶσι λέγειν ὅτι οὐκ οἴδαμεν, εἰ ἔστι τις Δημήτηρ ἢ Κόρη ἢ Πλούτων·
2.20.33 Geceden ve gündüzden, mevsimlerin değişiminden, yıldızlardan, denizden, yeryüzünden, insanların yardımından yararlandıkları hâlde bunların hiçbirine en ufak ilgi göstermediklerini söylemiyorum bile. Tek dertleri küçük problemlerini kusup mideyi çalıştırdıktan sonra hamama gitmektir.
ἵνα μὴ λέγω, ὅτι νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἀπολαύοντες καὶ μεταβολῶν τοῦ ἔτους καὶ ἄστρων καὶ θαλάσσης καὶ γῆς καὶ τῆς παρʼ ἀνθρώπων συνεργ[ε]ίας ὑπʼ οὐδενὸς τούτων οὐδὲ κατὰ ποσὸν ἐπιστρέφονται, ἀλλὰ μόνον ἐξεμέσαι τὸ προβλημάτιον ζητοῦσι καὶ τὸν στόμαχον γυμνάσαντες ἀπελθεῖν εἰς βαλανεῖον.
2.20.34 Ne söyleyeceklerini, hangi konuda, kime karşı söyleyeceklerini, bu sözlerden onlara ne geleceğini zerre kadar düşünmüyorlar: soylu bir genç bu sözleri duyup bunlardan etkilenmesin, etkilenince soyluluğunun bütün tohumlarını yitirmesin;
τί δʼ ἐροῦσι καὶ περὶ τίνων ἢ πρὸς τίνας καὶ τί ἔσται αὐτοῖς ἐκ τῶν λόγων τούτων, οὐδὲ κατὰ βραχὺ πεφροντίκασι· μή τι νέος εὐγενὴς ἀκούσας τῶν λόγων τούτων πάθῃ τι ὑπʼ αὐτῶν ἢ καὶ παθὼν πάντʼ ἀπολέσῃ τὰ τῆς εὐγενείας σπέρματα·
2.20.35 zina eden birine yaptıklarından utanmamak için bahane vermeyelim; devlet malını zimmetine geçiren biri bu sözlerden bir safsata kapmasın; ana babasını ihmal eden biri bunlardan cesaret almasın.
μή τινι μοιχεύοντι ἀφορμὰς παράσχωμεν τοῦ ἀπαναισχυντῆσαι πρὸς τὰ γινόμενα· μή τις τῶν νοσφιζομένων τὰ δημόσια εὑρεσιλογίας τινὸς ἐπιλάβηται ἀπὸ τῶν λόγων τούτων· μή τις τῶν αὑτοῦ γονέων ἀμελῶν θράσος τι καὶ ἀπὸ τούτων προσλάβῃ.
2.20.36"Öyleyse sence iyi nedir, kötü nedir, çirkin nedir, güzel nedir? Bu mu, şu mu?" Ne demeli? Bunlara artık kimse karşı çıkar, tartışır ya da onları ikna etmeye çalışır mı?
τί οὖν κατὰ σὲ ἀγαθὸν ἢ κακόν, αἰσχρὸν ἢ καλόν; ταῦτα ἢ ταῦτα; τί οὖν; ἔτι τούτων τις ἀντιλέγει τινὶ ἢ λόγον δίδωσιν ἢ λαμβάνει ἢ μεταπείθειν πειρᾶται;
2.20.37 Vallahi insan en düşkün sefihleri ikna edebileceğini, kendi kötülüklerine bu kadar kör ve kulaklarını bu kadar tıkamış olanlardan daha çok umabilir.
πολὺ νὴ Δία μᾶλλον τοὺς κιναίδους ἐλπίσαι τις ἂν μεταπείσειν ἢ τοὺς ἐπὶ τοσοῦτον ἀποκεκωφωμένους καὶ ἀποτετυφλωμένους τῶν περὶ αὑτοὺς κακῶν.
2.21.121. Bölüm: Tutarsızlık Üzerine
İnsanlar kimi şeyleri kolayca kabul eder, kimilerini etmez. Kimse akılsız ya da anlayışsız olduğunu kabul etmez; tam tersine herkesin şöyle dediğini duyarsın: "Keşke aklım kadar talihim de olsaydı."
τὰ μὲν ῥᾳδίως ὁμολογοῦσιν ἄνθρωποι, τὰ δʼ οὐ ῥᾳδίως. οὐδεὶς οὖν ὁμολογήσει ὅτι ἄφρων ἐστὶν ἢ ἀνόητος, ἀλλὰ πᾶν τοὐναντίον πάντων ἀκούσεις λεγόντων ὤφελον ὡς φρένας ἔχω οὕτως καὶ τύχην εἶχον.
2.21.2 Korkak olduklarını ise kolayca kabul eder, "Biraz korkağım, kabul ediyorum, ama başka konularda beni ahmak bulmazsın" derler.
δειλοὺς δὲ ῥᾳδίως ἑαυτοὺς ὁμολογοῦσι καὶ λέγουσιν ἐγὼ δειλότερός εἰμι, ὁμολογῶ· τὰ δʼ ἄλλʼ οὐχ εὑρήσεις με μωρὸν ἄνθρωπον.
2.21.3 Nefsine hâkim olamadığını kolay kolay kimse kabul etmez, adaletsiz olduğunu asla, kıskanç ya da işgüzar olduğunu pek kabul etmez; merhametli olduğunu ise çoğu kabul eder.
ἀκρατῆ οὐ ῥᾳδίως ὁμολογήσει τις, ἄδικον οὐδʼ ὅλως, φθονερὸν οὐ πάνυ ἢ περίεργον, ἐλεήμονα οἱ πλεῖστοι.
2.21.4 Sebebi nedir? En önemlisi iyi ve kötü konusundaki tutarsızlık ve karışıklıktır; ama her kişide başka sebepler vardır ve kabaca, çirkin saydıkları şeyleri pek kabul etmezler.
τί οὖν τὸ αἴτιον; τὸ μὲν κυριώτατον ἀνομολογία καὶ ταραχὴ ἐν τοῖς περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν, ἄλλοις δʼ ἄλλα αἴτια καὶ σχεδὸν ὅσα ἂν αἰσχρὰ φαντάζωνται, ταῦτα οὐ πάνυ ὁμολογοῦσι·
2.21.5 Korkak olmayı iyi niyetli bir karakterin işareti sayarlar, merhametli olmayı da; aptal olmayı ise tam bir köle işi sayarlar. Toplum hayatındaki suçları da pek üstlenmezler.
τὸ δὲ δειλὸν εἶναι εὐγνώμονος ἤθους φαντάζονται καὶ τὸ ἐλεήμονα, τὸ δʼ ἠλίθιον εἶναι παντελῶς ἀνδραπόδου· καὶ τὰ περὶ κοινωνίαν δὲ πλημμελήματα οὐ πάνυ προσίενται.
2.21.6 Çoğu kusuru özellikle şu yüzden kabul etmeye yanaşırlar: bunlarda, korkaklıkta ve merhamette olduğu gibi, isteğe bağlı olmayan bir yan bulunduğunu sanırlar.
ἐπὶ δὲ τῶν πλείστων ἁμαρτημάτων κατὰ τοῦτο μάλιστα φέρονται ἐπὶ τὸ ὁμολογεῖν αὐτά, ὅτι φαντάζονταί τι ἐν αὐτοῖς εἶναι ἀκούσιον καθάπερ ἐν τῷ δειλῷ καὶ ἐλεήμονι.
2.21.7 Biri bir yerde nefsine hâkim olamadığını kabul ederse yanına aşkı da ekler ki istemeden yapmış gibi bağışlansın. Adaletsizliği ise hiçbir şekilde istem dışı saymazlar. Kıskançlıkta da, sandıklarına göre, isteğe bağlı olmayan bir yan vardır; bu yüzden onu da kabul ederler.
κἂν ἀκρατῆ που παρομολογῇ τις αὑτόν, ἔρωτα προσέθηκεν, ὥστε συγγνωσθῆναι ὡς ἐπʼ ἀκουσίῳ. τὸ δʼ ἄδικον οὐδαμῶς φαντάζονται ἀκούσιον. ἔνι τι καὶ τῷ ζηλοτύπῳ, ὡς οἴονται, τοῦ ἀκουσίου· διὰ τοῦτο καὶ περὶ τούτου παρομολογοῦσιν.
2.21.8Öyleyse böyle insanlar arasında, bu kadar karışık, ne dediğini, nasıl bir kötülüğe sahip olduğunu, ona sahip olup olmadığını, neden sahip olduğunu, ondan nasıl kurtulacağını bilmeyen insanlar arasında yaşayan birinin, sanırım, kendisini de sürekli şöyle yoklaması gerekir:
ἐν οὖν τοιούτοις ἀνθρώποις ἀναστρεφόμενον, οὕτως τεταραγμένοις, οὕτως οὐκ εἰδόσιν οὔθʼ ὅ τι λέγουσιν οὔθʼ ὅ τι ἔχουσιν κακὸν ἢ εἰ ἔχουσιν ἢ παρὰ τί ἔχουσιν ἢ πῶς παύσονται αὐτῶν, καὶ αὐτὸν οἶμαι ἐφιστάνειν ἄξιον συνεχὲς
2.21.9 "Ben de onlardan biri olmayayım? Kendimle ilgili tasavvurum nedir? Kendime nasıl davranıyorum? Kendime akıllı biri gibi mi davranıyorum, kendine hâkim biri gibi mi? Ben de bazen 'Her şeye karşı hazırlıklıyım' demiyor muyum?
μή που καὶ αὐτὸς εἷς εἰμι ἐκείνων; τίνα φαντασίαν ἔχω περὶ ἐμαυτοῦ; πῶς ἐμαυτῷ χρῶμαι; μή τι καὶ αὐτὸς ὡς φρονίμῳ, μή τι καὶ αὐτὸς ὡς ἐγκρατεῖ; μὴ καὶ αὐτὸς λέγω ποτὲ ταῦτα, ὅτι εἰς τὸ ἐπιὸν πεπαίδευμαι;
2.21.10 Hiçbir şey bilmeyen birinin taşıması gereken 'Hiçbir şey bilmiyorum' bilincine sahip miyim? Hocanın yanına, kehanet merkezine gider gibi itaate hazır mı gidiyorum? Yoksa ben de burnu sümüklü biri gibi yalnızca bilgi toplamak, önceden anlamadığım kitapları anlamak, fırsat olursa başkalarına yorumlamak için mi okula geliyorum?"
ἔχω ἣν δεῖ συναίσθησιν τὸν μηδὲν εἰδότα, ὅτι οὐδὲν οἶδα; ἔρχομαι πρὸς τὸν διδάσκαλον ὡς ἐπὶ τὰ χρηστήρια πείθεσθαι παρεσκευασμένος; ἢ καὶ αὐτὸς κορύζης μεστὸς εἰς τὴν σχολὴν εἰσέρχομαι μόνην τὴν ἱστορίαν μαθησόμενος καὶ τὰ βιβλία νοήσων, ἃ πρότερον οὐκ ἐνόουν, ἂν δʼ οὕτως τύχῃ, καὶ ἄλλοις ἐξηγησόμενος;
2.21.11Be adam, evde köleciğinle yumruk yumruğa kavga ettin, evi altüst ettin, komşuları rahatsız ettin; sonra bir bilge gibi çekidüzen verip gelmiş oturuyorsun ve ibareyi nasıl yorumladığımı, aklıma geleni nasıl gevezelik ettiğimi yargılıyorsun?
ἄνθρωπʼ, ἐν οἴκῳ διαπεπύκτευκας τῷ δουλαρίῳ, τὴν οἰκίαν ἀνάστατον πεποίηκας, τοὺς γείτονας συντετάραχας· καὶ ἔρχῃ μοι καταστολὰς ποιήσας ὡς σοφὸς καὶ καθήμενος κρίνεις, πῶς ἐξηγησάμην τὴν λέξιν, πῶς τί ποτʼ ἐφλυάρησα τὰ ἐπελθόντα μοι;
2.21.12 Evden sana hiçbir şey gelmediği için kıskanç ve bitkin gelmişsin; ders anlatılırken oturmuş başka hiçbir şey düşünmüyorsun: "Babam bana nasıl davranıyor, kardeşim nasıl davranıyor?
φθονῶν ἐλήλυθας, τεταπεινωμένος, ὅτι σοι ἐξ οἴκου φέρεται οὐδέν, καὶ κάθῃ μεταξὺ λεγομένων τῶν λόγων αὐτὸς οὐδὲν ἄλλο ἐνθυμούμενος ἢ πῶς ὁ πατὴρ τὰ πρός σε ἢ πῶς ὁ ἀδελφός;
2.21.13 Oradakiler benim için ne diyor? Şimdi ilerlediğimi sanıyor, 'O her şeyi öğrenip gelecek' diyorlar.
τί λέγουσιν οἱ ἐκεῖ ἄνθρωποι περὶ ἐμοῦ; νῦν οἴονταί με προκόπτειν καὶ λέγουσιν ὅτι ἥξει ἐκεῖνος πάντα εἰδώς.
2.21.14 Bir gün her şeyi öğrenip dönmek isterdim, ama çok zahmet gerek, kimse bir şey göndermiyor, Nikopolis'te hamamlar berbat, evde de kötü, burada da kötü."
ἤθελόν πώς ποτε πάντα μαθὼν ἐπανελθεῖν, ἀλλὰ πολλοῦ πόνου χρεία καὶ οὐδεὶς οὐδὲν πέμπει καὶ ἐν Νικοπόλει σαπρῶς λούει τὰ βαλανεῖα καὶ ἐν οἴκῳ κακῶς καὶ ὧδε κακῶς.
2.21.15Sonra "Okuldan kimse yarar görmüyor" diyorlar. Peki kim okula tedavi olmak için geliyor? Kim öğretilerini arındırılmak üzere sunmak için, kim neye ihtiyacı olduğunu fark etmek için geliyor?
εἶτα λέγουσιν οὐδεὶς ὠφελεῖται ἐκ τῆς σχολῆς. τίς γὰρ ἔρχεται εἰς σχολήν, τίς γάρ, ὡς θεραπευθησόμενος; τίς ὡς παρέξων αὑτοῦ τὰ δόγματα ἐκκαθαρθησόμενα, τίς συναισθησόμενος τίνων δεῖται;
2.21.16 Öyleyse okula neyi getirdiyseniz aynısını geri götürmenize neden şaşıyorsunuz? Çünkü onları atmak, düzeltmek ya da yerlerine başka şeyler almak için gelmiyorsunuz.
τί οὖν θαυμάζετʼ, εἰ ἃ φέρετʼ εἰς τὴν σχολήν, αὐτὰ ταῦτα ἀποφέρετε πάλιν; οὐ γὰρ ὡς ἀποθησόμενοι ἢ ἐπανορθώσοντες ἢ ἄλλʼ ἀντʼ αὐτῶν ληψόμενοι ἔρχεσθε.
2.21.17 Ne münasebet! Yanından bile geçmiyorsunuz. En azından şuna bakın: ne için geldiyseniz o oluyor mu? Teoremler hakkında konuşmak istiyorsunuz. Peki, daha geveze olmuyor musunuz? Okul size teoremciklerinizi sergilemek için malzeme sağlamıyor mu? Kıyasları, değişken kıyasları çözümlemiyor musunuz? Yalancı'nın öncüllerini, koşullu kıyasları incelemiyor musunuz? O zaman ne için buradaysanız onu alıyorsunuz diye neden hâlâ kızıyorsunuz?
πόθεν; οὐδʼ ἐγγύς. ἐκεῖνο γοῦν βλέπετε μᾶλλον, εἰ ἐφʼ ὃ ἔρχεσθε τοῦτο ὑμῖν γίνεται. θέλετε λαλεῖν περὶ τῶν θεωρημάτων. τί οὖν; οὐ φλυαρότεροι γίνεσθε; οὐχὶ δὲ παρέχει τινὰ ὕλην ὑμῖν πρὸς τὸ ἐπιδείκνυσθαι τὰ θεωρημάτια; οὐ συλλογισμοὺς ἀναλύετε, μεταπίπτοντας; οὐκ ἐφοδεύετε Ψευδομένου λήμματα, ὑποθετικούς; τί οὖν ἔτι ἀγανακτεῖτε εἰ ἐφʼ ἃ πάρεστε, ταῦτα λαμβάνετε;
2.21.18"Evet ama çocuğum ya da kardeşim ölürse, ya da benim ölmem ya da işkence görmem gerekirse bunların bana ne yararı olacak?"
ναί· ἀλλʼ ἂν ἀποθάνῃ μου τὸ παιδίον ἢ ὁ ἀδελφὸς ἢ ἐμὲ ἀποθνῄσκειν δέῃ ἢ στρεβλοῦσθαι, τί με τὰ τ⟨οι⟩αῦτα ὠφελήσει;
2.21.19 Sen bunun için mi geldin, bunun için mi yanımda oturuyorsun, bunun için mi bir kez olsun kandil yakıp uykusuz kaldın? Yoksa gezintiye çıktığında kıyas yerine kendine bir tasavvur sunup onu birlikte incelediniz mi?
μὴ γὰρ ἐπὶ τοῦτο ἦλθες, μὴ γὰρ τούτου ἕνεκά μοι παρακάθησαι, μὴ γὰρ διὰ τοῦτό ποτε λύχνον ἧψας ἢ ἠγρύπνησας; ἢ εἰς τὸν περίπατον ἐξελθὼν προέβαλές ποτε σαυτῷ φαντασίαν τινὰ ἀντὶ συλλογισμοῦ καὶ ταύτην κοινῇ ἐφωδεύσατε;
2.21.20 Ne zaman? Sonra da "Teoremler yararsız" diyorsunuz. Kime yararsız? Gerektiği gibi kullanmayanlara. Göz merhemleri, gerektiği zaman ve gerektiği gibi sürenlere yararsız değildir; yakılar da yararsız değildir, halterler de; ama kimine yararsız, kimine de yararlıdır.
ποῦ ποτε; εἶτα λέγετε ἄχρηστα τὰ θεωρήματα. τίσιν; τοῖς οὐχ ὡς δεῖ χρωμένοις. τὰ γὰρ κολλύρια οὐκ ἄχρηστα τοῖς ὅτε δεῖ καὶ ὡς δεῖ ἐγχριομένοις, τὰ μαλάγματα δʼ οὐκ ἄχρηστα, οἱ ἁλτῆρες οὐκ ἄχρηστοι, ἀλλὰ τισὶν ἄχρηστοι, τισὶν πάλιν χρήσιμοι.
2.21.21 Bana şimdi "Kıyaslar yararlı mı?" diye sorarsan yararlı olduklarını söylerim, istersen nasıl olduğunu ispat ederim. "Peki bana bir yararı oldu mu?" Be adam, sana yararlı olup olmadığını mı sordun, yoksa genel olarak mı?
ἄν μου πυνθάνῃ νῦν χρήσιμοί εἰσιν οἱ συλλογισμοί; ἐρῶ σοι ὅτι χρήσιμοι, κἂν θέλῃς, ἀποδείξω, πῶς. ἐμὲ οὖν τι ὠφελήκασιν; ἄνθρωπε, μὴ γὰρ ἐπύθου, εἰ σοὶ χρήσιμοι, ἀλλὰ καθόλου;
2.21.22 Kanlı ishale tutulan biri bana sirke yararlı mı diye sorsun; yararlı derim. "Peki bana yararlı mı?" Hayır derim. Önce akıntını durdurmaya, yaralarını kapatmaya çalış. Siz de, baylar, önce yaralarınızı tedavi edin, akıntılarınızı durdurun, zihninizi dinginleştirin, onu okula dağınık olmayan bir biçimde getirin; o zaman logosun ne büyük bir gücü olduğunu görürsünüz.
πυθέσθω μου καὶ ὁ δυσεντερικός, εἰ χρήσιμον ὄξος, ἐρῶ ὅτι χρήσιμον. ἐμοὶ οὖν χρήσιμον; ἐρῶ οὔ. ζήτησον πρῶτον σταλῆναί σου τὸ ῥεῦμα, τὰ ἑλκύδρια ἀπουλωθῆναι. καὶ ὑμεῖς, ἄνδρες, τὰ ἕλκη πρῶτον θεραπεύετε, τὰ ῥεύματα ἐπιστήσατε, ἠρεμήσατε τῇ διανοίᾳ, ἀπερίσπαστον αὐτὴν ἐνέγκατε εἰς τὴν σχολήν· καὶ γνώσεσθε οἵαν ἰσχὺν ὁ λόγος ἔχει.
2.22.122. Bölüm: Dostluk Üzerine
İnsan neye gayret gösteriyorsa onu sever, bu doğaldır. Peki insanlar kötü şeylere gayret gösterir mi? Asla. Kendilerini hiç ilgilendirmeyen şeylere gayret gösterirler mi? Bunlara da göstermezler.
περὶ ἅ τις ἐσπούδακεν, φιλεῖ ταῦτα εἰκότως. μή τι οὖν περὶ τὰ κακὰ ἐσπουδάκασιν οἱ ἄνθρωποι; οὐδαμῶς. ἀλλὰ μή τι περὶ τὰ μηδὲν πρὸς αὐτούς; οὐδὲ περὶ ταῦτα.
2.22.2 Öyleyse geriye yalnız iyi şeylere gayret gösterdikleri kalıyor; onlara gayret gösteriyorlarsa onları seviyorlar demektir.
ὑπολείπεται τοίνυν περὶ μόνα τὰ ἀγαθὰ ἐσπουδακέναι αὐτούς· εἰ δʼ ἐσπουδακέναι, καὶ φιλεῖν ταῦτα.
2.22.3 Demek ki iyi şeylerin epistēmēsine sahip olan sevmeyi de bilir. İyiyi kötüden, ikisinden de olmayanı bunlardan ayırt edemeyen biri ise nasıl sevebilir? Öyleyse sevmek yalnızca akıllı insana özgüdür.
ὅστις οὖν ἀγαθῶν ἐπιστήμων ἐστίν, οὗτος ἂν καὶ φιλεῖν εἰδείη· ὁ δὲ μὴ δυνάμενος διακρῖναι τὰ ἀγαθὰ ἀπὸ τῶν κακῶν καὶ τὰ οὐδέτερα ἀπʼ ἀμφοτέρων πῶς ἂν ἔτι οὗτος φιλεῖν δύναιτο; τοῦ φρονίμου τοίνυν ἐστὶ μόνου τὸ φιλεῖν.
2.22.4"Nasıl olur?" diyor biri. "Ben akılsızım, ama yine de çocuğumu seviyorum."
καὶ πῶς; φησίν· ἐγὼ γὰρ ἄφρων ὢν ὅμως φιλῶ μου τὸ παιδίον.
2.22.5 Tanrılar adına, en başta akılsız olduğunu nasıl kabul ettiğine şaşıyorum. Neyin eksik? Hislerini kullanmıyor musun, tasavvurları ayırt etmiyor musun, bedenine uygun yiyecekleri, giysiyi, barınağı sağlamıyor musun?
— θαυμάζω μὲν νὴ τοὺς θεούς, πῶς καὶ τὸ πρῶτον ὡμολόγηκας ἄφρονα εἶναι σεαυτόν. τί γάρ σοι λείπει; οὐ χρῇ αἰσθήσει, οὐ φαντασίας διακρίνεις, οὐ τροφὰς προσφέρῃ τὰς ἐπιτηδείους τῷ σώματι, οὐ σκέπην, οὐκ οἴκησιν;
2.22.6 Öyleyse niçin akılsız olduğunu kabul ediyorsun? Elbette tasavvurlar seni sık sık sarstığı, kafanı karıştırdığı, inandırıcılıkları seni yendiği için; bir bakıyorsun bunları iyi sayıyorsun, sonra aynı şeyleri kötü, daha sonra ikisi de değil sayıyorsun; kısacası acı çekiyor, korkuyor, kıskanıyor, sarsılıyor, değişiyorsun. Bunun için akılsız olduğunu kabul ediyorsun.
πόθεν οὖν ὁμολογεῖς ἄφρων εἶναι; ὅτι νὴ Δία πολλάκις ἐξίστασαι ὑπὸ τῶν φαντασιῶν καὶ ταράττῃ καὶ ἡττῶσίν σε αἱ πιθανότητες αὐτῶν· καὶ ποτὲ μὲν ταῦτα ἀγαθὰ ὑπολαμβάνεις, εἶτα ἐκεῖνα αὐτὰ κακά, ὕστερον δʼ οὐδέτερα· καὶ ὅλως λυπῇ, φοβῇ, φθονεῖς, ταράσσῃ, μεταβάλλῃ· διὰ ταῦτα ὁμολογεῖς ἄφρων εἶναι.
2.22.7 Peki sevmede değişmiyor musun? Zenginliği, hazzı, kısacası aynı şeyleri bir iyi, bir kötü sayıyorsun; aynı insanları da bir iyi, bir kötü saymıyor musun, onlara bir yakın, bir düşman davranmıyor musun, bir övüp bir yermiyor musun? "Evet, bunu da yapıyorum."
ἐν δὲ τῷ φιλεῖν οὐ μεταβάλλῃ; ἀλλὰ πλοῦτον μὲν καὶ ἡδονὴν καὶ ἁπλῶς αὐτὰ τὰ πράγματα ποτὲ μὲν ἀγαθὰ ὑπολαμβάνεις εἶναι, ποτὲ δὲ κακά· ἀνθρώπους δὲ τοὺς αὐτοὺς οὐχὶ ποτὲ μὲν ἀγαθούς, ποτὲ δὲ κακοὺς καὶ ποτὲ μὲν οἰκείως ἔχεις, ποτὲ δʼ ἐχθρῶς αὐτοῖς καὶ ποτὲ μὲν ἐπαινεῖς, ποτὲ δὲ ψέγεις; — ναὶ καὶ ταῦτα πάσχω.
2.22.8Öyleyse? Biri hakkında aldanan kişi sana onun dostu gibi görünür mü? "Hiç görünmez." Onu değişken bir tercihle seçen kişi de ona iyi niyetli olabilir mi? "O da olamaz." Peki şimdi birine söverken sonra ona hayran olan?
— τί οὖν; ὁ ἐξηπατημένος περί τινος δοκεῖ σοι φίλος εἶναι αὐτοῦ; — οὐ πάνυ. — οὐδʼ ὁ μεταπτώτως ἑλόμενος αὐτὸν εἶναι εὔνους αὐτῷ; — οὐδʼ οὗτος. — ὁ δὲ νῦν λοιδορῶν μέν τινα, ὕστερον δὲ θαυμάζων;
2.22.9 "O da." Peki ne dersin? Köpek yavrularının birbirine kuyruk sallayıp oynaştığını görmedin mi, "Bundan daha dostça ne olabilir?" diyesin? Ama dostluğun ne olduğunu görmek için aralarına bir parça et at, anlarsın.
— οὐδʼ οὗτος. — τί οὖν; κυνάρια οὐδέποτʼ εἶδες σαίνοντα καὶ προσπαίζοντα ἀλλήλοις, ἵνʼ εἴπῃς οὐδὲν φιλικώτερον; ἀλλʼ ὅπως ἴδῃς, τί ἐστι φιλία, βάλε κρέας εἰς μέσον καὶ γνώσῃ.
2.22.10 Seninle oğlunun arasına da bir parça tarla at, anlarsın: oğlun seni ne kadar çabuk gömmek istiyor, sen de oğlunun ölmesini nasıl diliyorsun. Sonra yine diyeceksin ki "Ne evlat yetiştirmişim! Çoktan cenazemi kaldırıyor."
βάλε καὶ σοῦ καὶ τοῦ παιδίου μέσον ἀγρίδιον καὶ γνώσῃ, πῶς σὲ τὸ παιδίον ταχέως κατορύξαι θέλει καὶ σὺ τὸ παιδίον εὔχῃ ἀποθανεῖν. εἶτα σὺ πάλιν οἷον ἐξέθρεψα τεκνίον· πάλαι ἐκφέρει.
2.22.11 Araya alımlı bir kadın koy: ihtiyar da onu sever, genç de. Ya da biraz şöhret koy. Tehlikeye girmek gerekirse Admetos'un babasının sözlerini söylersin:
"Sen ışığı görmek istiyorsun, baban istemiyor mu sanıyorsun?"
βάλε κορασίδιον κομψὸν καὶ αὐτὸ ὁ γέρων φίλει κἀκεῖνος ὁ νέος· ἂν δέ, δοξάριον. ἂν δὲ κινδυνεῦσαι δέῃ, ἐρεῖς τὰς φωνὰς τὰς τοῦ Ἀδμήτου πατρός· [χαίρεις ὁρῶν φῶς, πατέρα δʼ οὐ χαίρειν δοκεῖς;] θέλεις βλέπειν φῶς, πατέρα δʼ οὐ θέλειν δοκεῖς;
2.22.12O adamın çocuğu küçükken onu sevmediğini, ateşi çıkınca kaygılanmadığını, sık sık "Keşke onun yerine benim ateşim çıksaydı" demediğini mi sanıyorsun? Ama iş gelip çatınca bak ne sözler söylüyor.
οἴει ὅτι ἐκεῖνος οὐκ ἐφίλει τὸ ἴδιον παιδίον, ὅτε μικρὸν ἦν, οὐδὲ πυρέσσοντος αὐτοῦ ἠγωνία οὐδʼ ἔλεγεν πολλάκις ὅτι ὤφελον ἐγὼ μᾶλλον ἐπύρεσσον; εἶτα ἐλθόντος τοῦ πράγματος καὶ ἐγγίσαντος ὅρα οἵας φωνὰς ἀφιᾶσιν.
2.22.13 Eteokles ve Polyneikes aynı anadan, aynı babadan değil miydi? Birlikte büyümemişler, birlikte yaşamamışlar, birlikte içip birlikte uyumamışlar, birbirlerini defalarca öpmemişler miydi? Öyle ki, sanırım, onları gören biri filozofların dostluk üzerine söylediği aykırı sözlere gülerdi.
ὁ Ἐτεοκλῆς καὶ ὁ Πολυνείκης οὐκ ἦσαν ἐκ τῆς αὐτῆς μητρὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πατρός; οὐκ ἦσαν συντεθραμμένοι, συμβεβιωκότες, συμπεπωκότες, συγκεκοιμημένοι, πολλάκις ἀλλήλους καταπεφιληκότες; ὥστʼ εἴ τις οἶμαι εἶδεν αὐτούς, κατεγέλασεν ἂν τῶν φιλοσόφων ἐφʼ οἷς περὶ φιλίας παραδοξολογοῦσιν.
2.22.14 Ama aralarına bir parça et gibi tiranlık düşünce bak ne diyorlar:
"Kulelerin önünde nerede duracaksın?" "Niçin soruyorsun bunu bana?" "Seni öldürmek için karşına dikileceğim." "Bu tutku beni de sarıyor."
Dualar ettikleri dualar da bunlar.
ἀλλʼ ἐμπεσούσης εἰς τὸ μέσον ὥσπερ κρέως τῆς τυραννίδος ὅρα οἷα λέγουσι· ποῦ ποτε στήσῃ πρὸ πύργων; — ὡς τί μʼ ἐρωτᾷς τῷδʼ; — ἀντιτάξομαι κτενῶν σε. — κἀμὲ τοῦδʼ ἔρως ἔχει. καὶ εὔχονται εὐχὰς τοιάσδε.
2.22.15Genel olarak (aldanmayın!) her canlı hiçbir şeye kendi çıkarına bağlı olduğu kadar bağlı değildir. Bu yolda ona engel gibi görünen ne varsa, ister kardeşi olsun ister babası, ister çocuğu, ister sevdiği, ister seveni, ondan nefret eder, onu itekler, ona lanet eder.
καθόλου γὰρ — μὴ ἐξαπατᾶσθε — πᾶν ζῷον οὐδενὶ οὕτως ᾠκείωται ὡς τῷ ἰδίῳ συμφέροντι. ὅ τι ἂν οὖν πρὸς τοῦτο φαίνηται αὐτῷ ἐμποδίζειν, ἄν τʼ ἀδελφὸς ᾖ τοῦτο ἄν τε πατὴρ ἄν τε τέκνον ἄν τʼ ἐρώμενος ἄν τʼ ἐραστής, μισεῖ, προβάλλεται, καταρᾶται.
2.22.16 Çünkü tabiatı hiçbir şeyi kendi çıkarı kadar sevmeye yatkın değildir; baba da, kardeş de, akrabalar da, vatan da, tanrı da budur.
οὐδὲν γὰρ οὕτως φιλεῖν πέφυκεν ὡς τὸ αὑτοῦ συμφέρον· τοῦτο πατὴρ καὶ ἀδελφὸς καὶ συγγενεῖς καὶ πατρὶς καὶ θεός.
2.22.17 En azından tanrılar bu yolda bizi engelliyor gibi görününce onlara da söver, heykellerini devirir, tapınaklarını ateşe veririz; tıpkı sevdiği öldüğünde İskender'in Asklepios tapınaklarının yakılmasını emretmesi gibi.
ὅταν γοῦν εἰς τοῦτο ἐμποδίζειν ἡμῖν οἱ θεοὶ δοκῶσιν, κἀκείνους λοιδοροῦμεν καὶ τὰ ἱδρύματα αὐτῶν καταστρέφομεν καὶ τοὺς ναοὺς ἐμπιπρῶμεν, ὥσπερ Ἀλέξανδρος ἐκέλευσεν ἐμπρησθῆναι τὰ Ἀσκλήπεια ἀποθανόντος τοῦ ἐρωμένου.
2.22.18 Bu yüzden insan çıkarı, kutsal olanı, güzeli, vatanı, ana babayı, dostları aynı yere koyarsa bunların hepsi korunur. Ama çıkar bir yerde, dostlar, vatan, akrabalar ve adaletin kendisi başka bir yerde olursa, bunların hepsi çıkarın ağırlığı altında ezilip gider.
διὰ τοῦτο ἂν μὲν ἐν ταὐτῷ τις θῇ τὸ συμφέρον καὶ τὸ ὅσιον καὶ τὸ καλὸν καὶ πατρίδα καὶ γονεῖς καὶ φίλους, σῴζεται ταῦτα πάντα· ἂν δʼ ἀλλαχοῦ μὲν τὸ συμφέρον, ἀλλαχοῦ δὲ τοὺς φίλους καὶ τὴν πατρίδα καὶ τοὺς συγγενεῖς καὶ αὐτὸ τὸ δίκαιον, οἴχεται πάντα ταῦτα καταβαρούμενα ὑπὸ τοῦ συμφέροντος.
2.22.19 Çünkü "ben" ve "benim" nerede ise canlı ister istemez oraya meyleder: tende ise egemen olan orada olur, prohairesiste ise orada, dış şeylerde ise orada.
ὅπου γὰρ ἂν τὸ ἐγὼ καὶ τὸ ἐμόν, ἐκεῖ ἀνάγκη ῥέπειν τὸ ζῷον· εἰ ἐν σαρκί, ἐκεῖ τὸ κυριεῦον εἶναι· εἰ ἐν προαιρέσει, ἐκεῖ[νο] εἶναι· εἰ ἐν τοῖς ἐκτός, ἐκεῖ[νο].
2.22.20Öyleyse ben prohairesisin bulunduğu yerdeysem, ancak o zaman gerektiği gibi bir dost, oğul, baba olurum. Çünkü o zaman güvenilir, saygılı, sabırlı, ölçülü ve yardımsever olanı korumak, ilişkilerimi gözetmek benim çıkarıma olur.
εἰ τοίνυν ἐκεῖ εἰμι ἐγώ, ὅπου ἡ προαίρεσις, οὕτως μόνως καὶ φίλος ἔσομαι οἷος δεῖ καὶ υἱὸς καὶ πατήρ. τοῦτο γάρ μοι συνοίσει τηρεῖν τὸν πιστόν, τὸν αἰδήμονα, τὸν ἀνεκτικόν, τὸν ἀφεκτικὸν καὶ συνεργητικόν, φυλάσσειν τὰς σχέσεις.
2.22.21 Ama kendimi bir yere, güzeli başka bir yere koyarsam Epikuros'un sözü güç kazanır; o da güzelin ya bir hiç olduğunu ya da en fazla ün demek olduğunu öne sürer.
ἂν δʼ ἀλλαχοῦ μὲν ἐμαυτὸν θῶ, ἀλλαχοῦ δὲ τὸ καλόν, οὕτως ἰσχυρὸς γίνεται ὁ Ἐπικούρου λόγος, ἀποφαίνων ἢ μηδὲν εἶναι τὸ καλὸν ἢ εἰ ἄρα τὸ ἔνδοξον.
2.22.22Atinalılar ile Lakedaimonlular bu bilgisizlik yüzünden kavga ettiler, Thebalılar ikisiyle, Büyük Kral Yunanistan'la, Makedonlar ikisiyle, şimdi de Romalılar Getalarla; daha önce de İlion'da olanlar bu yüzden oldu.
διὰ ταύτην τὴν ἄγνοιαν καὶ Ἀθηναῖοι καὶ Λακεδαιμόνιοι διεφέροντο καὶ Θηβαῖοι πρὸς ἀμφοτέρους καὶ μέγας βασιλεὺς πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ Μακεδόνες πρὸς ἀμφοτέρους καὶ νῦν Ῥωμαῖοι πρὸς Γέτας καὶ ἔτι πρότερον τὰ ἐν Ἰλίῳ διὰ ταῦτα ἐγένετο.
2.22.23 Aleksandros, Menelaos'un misafiriydi; birbirlerine gösterdikleri nezaketi gören biri, dost olmadıklarını söyleyene inanmazdı. Ama araya bir lokma, güzel bir kadıncağız atıldı ve onun için savaş çıktı.
ὁ Ἀλέξανδρος τοῦ Μενελάου ξένος ἦν, καὶ εἴ τις αὐτοὺς εἶδεν φιλοφρονουμένους ἀλλήλους, ἠπίστησεν ἂν τῷ λέγοντι οὐκ εἶναι φίλους αὐτούς. ἀλλʼ ἐβλήθη εἰς τὸ μέσον μερίδιον, κομψὸν γυναικάριον, καὶ περὶ αὐτοῦ πόλεμος.
2.22.24 Şimdi de uyum içinde görünen dostlar, kardeşler gördüğünde, yemin etseler de, birbirlerinden ayrı yaşayamayacaklarını söyleseler de dostlukları hakkında hemen hüküm verme.
καὶ νῦν ὅταν ἴδῃς φίλους, ἀδελφοὺς ὁμονοεῖν δοκοῦντας, μὴ αὐτόθεν ἀποφήνῃ περὶ τῆς φιλίας τι αὐτῶν μηδʼ ἂν ὀμνύωσιν μηδʼ ἂν ἀδυνάτως ἔχειν λέγωσιν ἀπηλλάχθαι ἀλλήλων.
2.22.25 Kötü insanın yönetici yetisi güvenilir değildir: dayanıksızdır, kararsızdır, bir bakarsın şu tasavvura, bir bakarsın buna yenik düşer.
οὐκ ἔστι πιστὸν τὸ τοῦ φαύλου ἡγεμονικόν· ἀβέβαιόν ἐστιν, ἄκριτον, ἄλλοθʼ ὑπʼ ἄλλης φαντασίας νικώμενον.
2.22.26 Başkalarının sorduğunu sorma: aynı ana babadan mı, birlikte mi büyüdüler, aynı pedagogun elinden mi geçtiler diye bakma. Yalnızca şunu araştır: çıkarlarını nereye koyuyorlar, dışarıya mı yoksa prohairesise mi?
ἀλλʼ ἐξέτασον μὴ ταῦθʼ ἃ οἱ ἄλλοι, εἰ ἐκ τῶν αὐτῶν γονέων καὶ ὁμοῦ ἀνατεθραμμένοι καὶ ὑπὸ τῷ αὐτῷ παιδαγωγῷ, ἀλλʼ ἐκεῖνο μόνον, ποῦ τὸ συμφέρον αὐτοῖς τίθενται, πότερον ἐκτὸς ἢ ἐν προαιρέσει.
2.22.27 Dışarıya koyuyorlarsa onlara dost deme, tıpkı güvenilir, dayanıklı, cesur ya da özgür demeyeceğin gibi; aklın varsa onlara insan bile deme.
ἂν ἐκτός, μὴ εἴπῃς φίλους οὐ μᾶλλον ἢ πιστοὺς ἢ βεβαίους ἢ θαρραλέους ἢ ἐλευθέρους, ἀλλὰ μηδʼ ἀνθρώπους, εἰ νοῦν ἔχεις.
2.22.28 Çünkü insanları birbirini ısırmaya, birbirine sövmeye, ıssız yerleri ya da meydanları dağlar gibi tutmaya, mahkemelerde haydutluk sergilemeye iten öğreti insana yakışan bir öğreti değildir. Onları nefsine hâkim olamayan, zina eden, baştan çıkaran kimseler yapan da değildir, insanların birbirlerine karşı işledikleri öteki suçlar da bu tek öğretiden çıkar: kendilerini ve kendilerine ait olanı prohairesis dışındaki şeylere koymak.
οὐ γὰρ ἀνθρωπικὸν δόγμα ἐστὶ τὸ ποιοῦν δάκνειν ἀλλήλους καὶ λοιδορεῖσθαι καὶ τὰς ἐρημίας καταλαμβάνειν ἢ τὰς ἀγορὰς ὡς τὰ ὄρη καὶ ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἀποδείκνυσθαι τὰ λῃστῶν· οὐδὲ τὸ ἀκρατεῖς καὶ μοιχοὺς καὶ φθορεῖς ἀπεργαζόμενον οὐδʼ ὅσʼ ἄλλα πλημμελοῦσιν ἄνθρωποι κατʼ ἀλλήλων διʼ ἓν καὶ μόνον τοῦτο δόγμα, τὸ ἐν τοῖς ἀπροαιρέτοις τίθεσθαι αὑτοὺς καὶ τὰ ἑαυτῶν.
2.22.29Ama bu insanların gerçekten de iyiyi yalnız prohairesiste, tasavvurların doğru kullanımında bulunduğuna inandıklarını duyarsan, artık baba oğul olup olmadıklarını, kardeş olup olmadıklarını, uzun süredir arkadaş olup birlikte okula gidip gitmediklerini merak etme. Yalnızca bunu bilip gönül rahatlığıyla dost olduklarını söyle; güvenilir ve adil olduklarını da söyleyebileceğin gibi.
ἂν δʼ ἀκούσῃς, ὅτι ταῖς ἀληθείαις οὗτοι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖ μόνον οἴονται τὸ ἀγαθὸν ὅπου προαίρεσις, ὅπου χρῆσις ὀρθὴ φαντασιῶν, μηκέτι πολυπραγμονήσῃς μήτʼ εἰ υἱὸς καὶ πατήρ ἐστι μήτʼ εἰ ἀδελφοὶ μήτʼ εἰ πολὺν χρόνον συμπεφοιτηκότες καὶ ἑταῖροι, ἀλλὰ μόνον αὐτὸ τοῦτο γνοὺς θαρρῶν ἀποφαίνου, ὅτι φίλοι, ὥσπερ ὅτι πιστοί, ὅτι δίκαιοι.
2.22.30 Çünkü dostluk, güvenin, saygının, güzele verilip başka hiçbir şeye verilmeyen bağlılığın bulunduğu yerden başka nerede olabilir?
ποῦ γὰρ ἀλλαχοῦ φιλία ἢ ὅπου πίστις, ὅπου αἰδώς, ὅπου δόσις τοῦ καλοῦ, τῶν δʼ ἄλλων οὐδενός;
2.22.31"Ama beni bunca zaman gözetti; beni sevmiyor muydu?" Köle, nereden biliyorsun, belki de seni, ayakkabılarını sünger geçirdiği ya da hayvanını tımar ettiği gibi gözetti? Nereden biliyorsun, senden işi bittiğinde kırık bir tabak gibi fırlatıp atmayacağını?
ἀλλὰ τεθεράπευκέ με τοσούτῳ χρόνῳ· καὶ οὐκ ἐφίλει με; πόθεν οἶδας, ἀνδράποδον, εἰ οὕτως τεθεράπευκεν ὡς τὰ ὑποδήματα σπογγίζει τὰ ἑαυτοῦ, ὡς τὸ κτῆνος; πόθεν οἶδας, εἰ τὴν χρείαν σʼ ἀποβαλόντα τὴν τοῦ σκευαρίου ῥίψει ὡς κατεαγὸς πινάκιον;
2.22.32 "Ama o karım, bunca yıl birlikte yaşadık." Peki Eriphyle Amphiaraos'la kaç yıl yaşamıştı, onca çocuğun anası olmuştu?
ἀλλὰ γυνή μου ἐστὶ καὶ τοσούτῳ χρόνῳ συμβεβιώκαμεν. πόσῳ δʼ ἡ Ἐριφύλη μετὰ τοῦ Ἀμφιαράου καὶ τέκνων μήτηρ καὶ πολλῶν;
2.22.33 Ama araya bir gerdanlık girdi. Gerdanlık nedir? Bu tür şeyler hakkındaki yargıdır. Vahşi olan oydu; dostluğu parçalayan, karının karı, ananın ana olmasına izin vermeyen oydu.
ἀλλʼ ὅρμος ἦλθεν εἰς τὸ μέσον. τί δʼ ἐστὶν ὅρμος; τὸ δόγμα τὸ περὶ τῶν τοιούτων. ἐκεῖνο ἦν τὸ θηριῶδες, ἐκεῖνο τὸ διακόπτον τὴν φιλίαν, τὸ οὐκ ἐῶν εἶναι γυναῖκα γαμετήν, [τὴν] μητέρα μητέρα.
2.22.34 Aranızda kim birine dost olmaya ya da kendine dost edinmeye gayret ediyorsa bu yargıları söküp atsın, onlardan nefret etsin, onları kendi ruhundan sürsün.
καὶ ὑμῶν ὅστις ἐσπούδακεν ἢ αὐτός τινι εἶναι φίλος ἢ ἄλλον κτήσασθαι φίλον, ταῦτα τὰ δόγματα ἐκκοπτέτω, ταῦτα μισησάτω, ταῦτα ἐξελασάτω ἐκ τῆς ψυχῆς τῆς ἑαυτοῦ.
2.22.35 Böylece önce kendine sövmez, kendisiyle kavga etmez, pişman olmaz, kendine işkence etmez olacak;
καὶ οὕτως ἔσται πρῶτον μὲν αὐτὸς ἑαυτῷ μὴ λοιδορούμενος, μὴ μαχόμενος, μὴ μετανοῶν, μὴ βασανίζων ἑαυτόν·
2.22.36 sonra başkasına karşı da kendi gibi olana bütünüyle içten, olmayana sabırlı, yumuşak, nazik, bilmeyen ve en önemli konularda yanılan biri olarak bağışlayıcı davranacaktır. Platon'un her ruhun hakikatten istemeden yoksun kaldığı sözünü iyi bildiğinden kimseye sert davranmayacaktır.
ἔπειτα καὶ ἑτέρῳ, τῷ μὲν ὁμοίῳ παντὶ ἁπλῶς, τοῦ δʼ ἀνομοίου ἀνεκτικός, πρᾷος πρὸς αὐτόν, ἥμερος, συγγνωμονικὸς ὡς πρὸς ἀγνοοῦντα, ὡς πρὸς διαπίπτοντα περὶ τῶν μεγίστων· οὐδενὶ χαλεπός, ἅτʼ εἰδὼς ἀκριβῶς τὸ τοῦ Πλάτωνος, ὅτι πᾶσα ψυχὴ ἄκουσα στέρεται τῆς ἀληθείας.
2.22.37 Yoksa dostların yaptığı her şeyi yapar, birlikte içer, aynı çadırda kalır, aynı gemide yolculuk eder, aynı ana babadan doğmuş olursunuz; yılanlar da öyledir. Ama bu vahşi ve iğrenç yargılara sahip olduğunuz sürece ne onlar dosttur ne siz.
εἰ δὲ μή, τὰ μὲν ἄλλα πράξετε πάντα ὅσα οἱ φίλοι καὶ συμπιεῖσθε καὶ συσκηνήσετε καὶ συμπλεύσετε καὶ ἐκ τῶν αὐτῶν γεγενημένοι ἔσεσθε· καὶ γὰρ οἱ ὄφεις· φίλοι δʼ οὔτʼ ἐκεῖνοι οὔθʼ ὑμεῖς, μέχρις ἂν ἔχητε τὰ θηριώδη ταῦτα καὶ μιαρὰ δόγματα.
2.23.123. Bölüm: Konuşma Yeteneği Üzerine
Herkes bir kitabı daha okunaklı harflerle yazılmışsa daha zevkle ve daha kolay okur; aynı şekilde herkes sözleri de uygun ve yakışıklı kelimelerle ifade edilmişse daha kolay dinler.
βιβλίον πᾶς ἂν ἥδιον ἀναγνῴη καὶ ῥᾷον τὸ εὐσημοτέροις γράμμασι γεγραμμένον οὐκοῦν καὶ λόγους πᾶς ἄν τις ῥᾷον ἀκούσειε τοὺς εὐσχήμοσιν ἅμα καὶ εὐπρεπέσιν ὀνόμασι σεσημασμένους.
2.23.2 Öyleyse ifade yeteneği diye bir şey olmadığını söylememek gerekir; çünkü bunu söyleyen hem dinsiz hem korkak biridir. Dinsizdir, çünkü tanrının armağanlarını küçümser; tıpkı görme, işitme, hatta konuşma yetisinin yararını reddediyormuş gibi.
οὐκ ἄρα τοῦτο ῥητέον, ὡς οὐδεμία δύναμίς ἐστιν ἀπαγγελτική· τοῦτο γὰρ ἅμα μὲν ἀσεβοῦς ἐστιν ἀνθρώπου, ἅμα δὲ δειλοῦ. ἀσεβοῦς μέν, ὅτι τὰς παρὰ τοῦ θεοῦ χάριτας ἀτιμάζει, ὥσπερ εἰ ἀνῄρει τὴν εὐχρηστίαν τῆς ὁρατικῆς ἢ τῆς ἀκουστικῆς δυνάμεως ἢ αὐτῆς τῆς φωνητικῆς.
2.23.3 Tanrı sana gözleri boşuna mı verdi, onlara uzaklara erişip görülen şeylerin biçimlerini alacak kadar güçlü ve ustaca bir pneumayı boşuna mı kattı?
εἰκῇ οὖν σοι ὁ θεὸς ὀφθαλμοὺς ἔδωκεν, εἰκῇ πνεῦμα ἐνεκέρασεν αὐτοῖς οὕτως ἰσχυρὸν καὶ φιλότεχνον, ὥστε μακρὰν ἐξικνούμενον ἀναμάσσεσθαι τοὺς τύπους τῶν ὁρωμένων;
2.23.4 Hangi haberci bu kadar hızlı, bu kadar dikkatlidir? Aradaki havayı, gerilerek görmenin onun içinden geçmesini sağlayacak kadar etkin ve gergin boşuna mı yaptı? Işığı boşuna mı yarattı, o olmadan öteki şeylerin hiçbir yararı olmazdı?
καὶ ποῖος ἄγγελος οὕτως ὠκὺς καὶ ἐπιμελής; εἰκῇ δὲ καὶ τὸν μεταξὺ ἀέρα οὕτως ἐνεργὸν ἐποίησεν καὶ ἔντονον, ὥστε διʼ αὐτοῦ τεινομένου πως διικνεῖσθαι τὴν ὅρασιν; εἰκῇ δὲ φῶς ἐποίησεν, οὗ μὴ παρόντος οὐδενὸς τῶν ἄλλων ὄφελος ἦν;
2.23.5Be adam, ne nankör ol ne de daha üstün şeyleri unut. Görmek, işitmek, vallahi yaşamanın kendisi ve ona yardım eden şeyler için, kuru meyveler için, şarap için, zeytinyağı için tanrıya şükret;
ἄνθρωπε, μήτʼ ἀχάριστος ἴσθι μήτε πάλιν ἀμνήμων τῶν κρεισσόνων, ἀλλʼ ὑπὲρ μὲν τοῦ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν καὶ νὴ Δία ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ ζῆν καὶ τῶν συνεργῶν πρὸς αὐτό, ὑπὲρ καρπῶν ξηρῶν, ὑπὲρ οἴνου, ὑπὲρ ἐλαίου εὐχαρίστει τῷ θεῷ·
2.23.6 ama sana bunların hepsinden daha üstün başka bir şey verdiğini de hatırla: onları kullanacak, sınayacak, her birinin değerini hesaplayacak olanı.
μέμνησο δʼ ὅτι ἄλλο τί σοι δέδωκεν κρεῖττον ἁπάντων τούτων, τὸ χρησόμενον αὐτοῖς, τὸ δοκιμάσον, τὸ τὴν ἀξίαν ἑκάστου λογιούμενον.
2.23.7 Bu yetilerin her biri hakkında, her birinin ne değerde olduğu hakkında hükmü veren nedir? Her yetinin kendisi mi? Görme yetisinin kendisi hakkında bir şey söylediğini duydun mu hiç, işitme yetisinin? Tersine onlar hizmetçi ve köle olarak, tasavvurları kullanan yetiye hizmet etmek üzere yerleştirilmiştir.
τί γάρ ἐστι τὸ ἀποφαινόμενον ὑπὲρ ἑκάστης τούτων τῶν δυνάμεων, πόσου τις ἀξία ἐστὶν αὐτῶν; μή τι αὐτὴ ἑκάστη ἡ δύναμις; μή τι τῆς ὁρατικῆς ποτʼ ἤκουσας λεγούσης τι περὶ ἑαυτῆς, μή τι τῆς ἀκουστικῆς; [μή τι πυρῶν; μή τι κριθῶν; μή τι ἵππου; μή τι κυνός;] ἀλλʼ ὡς διάκονοι καὶ δοῦλαι τεταγμέναι εἰσὶν ὑπηρετεῖν τῇ χρηστικῇ τῶν φαντασιῶν.
2.23.8 Her şeyin ne değerde olduğunu sorarsan kime soruyorsun? Sana kim cevap veriyor? Peki öteki yetileri hizmetçi olarak kullanan, her birini sınayıp hüküm veren bu yetiden daha üstün bir yeti nasıl olabilir?
κἂν πύθῃ, πόσου ἕκαστον ἄξιόν ἐστιν, τίνος πυνθάνῃ; τίς σοι ἀποκρίνεται; πῶς οὖν δύναταί τις ἄλλη δύναμις κρείσσων εἶναι ταύτης, ἣ καὶ ταῖς λοιπαῖς διακόνοις χρῆται καὶ δοκιμάζει αὐτὴ ἕκαστα καὶ ἀποφαίνεται;
2.23.9 Onlardan hangisi kendisinin ne olduğunu, ne değerde olduğunu biliyor? Hangisi kendisini ne zaman kullanmak gerektiğini, ne zaman gerekmediğini biliyor? Gözleri açıp kapayan, onları bakmamak gereken şeylerden çeviren, bakılacak şeylere yönelten nedir? Görme yetisi mi? Hayır, prohairesis yetisi. Kulakları kapayıp açan nedir?
τίς γὰρ ἐκείνων οἶδεν, τίς ἐστιν αὐτὴ καὶ πόσου ἀξία; τίς ἐκείνων οἶδεν, ὁπότε δεῖ χρῆσθαι αὐτῇ καὶ πότε μή; τίς ἐστιν ἡ ἀνοίγουσα καὶ κλείουσα τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ ἀφʼ ὧν δεῖ ἀποστρέφουσα, τοῖς δὲ προσάγουσα; ἡ ὁρατική; οὔ, ἀλλʼ ἡ προαιρετική. τίς ἡ τὰ ὦτα ἐπικλείουσα καὶ ἀνοίγουσα;
2.23.10 Bizi işgüzar ve meraklı yapan ya da bir sözden etkilenmez kılan nedir? İşitme yetisi mi?
τίς, καθʼ ἣν περίεργοι καὶ πευθῆνες ἢ πάλιν ἀκίνητοι ὑπὸ λόγου; ἡ ἀκουστική;
2.23.11 Prohairesis yetisinden başkası değil. Bu yeti öteki bütün yetiler arasında yalnız olduğunu, onların kör ve kulaksız olduğunu, kendisine hizmet edip buyruğunda çalışmak için yerleştirildikleri işlerin dışında hiçbir şey göremediklerini, yalnız kendisinin keskin gördüğünü, hem her birinin hem de kendisinin değerini kavradığını görüyorsa, bize en üstün olanın kendisinden başka bir şey olduğunu mu söyleyecektir?
οὐκ ἄλλη ἢ ἡ προαιρετικὴ δύναμις. εἶτʼ αὐτὴ ἰδοῦσα, ὅτι ἐν τυφλαῖς καὶ κωφαῖς ταῖς ἄλλαις ἁπάσαις δυνάμεσίν ἐστι μηδέ τι ἄλλο συνορᾶν δυναμέναις πλὴν αὐτὰ ἐκεῖνα τὰ ἔργα, ἐφʼ οἷς τεταγμέναι εἰσὶ διακονεῖν ταύτῃ καὶ ὑπηρετεῖν, αὐτὴ δὲ μόνη ὀξὺ βλέπει καὶ τάς τʼ ἄλλας καθορᾷ, πόσου ἑκάστη ἀξία, καὶ αὑτήν, μέλλει ἡμῖν ἄλλο τι ἀποφαίνεσθαι τὸ κράτιστον εἶναι ἢ αὐτήν;
2.23.12Açılan göz görmekten başka ne yapar? Falancanın karısına bakmak gerekip gerekmediğini, nasıl bakılacağını kim söyler?
καὶ τί ποιεῖ ἄλλο ὀφθαλμὸς ἀνοιχθεὶς ἢ ὁρᾷ; εἰ δὲ δεῖ τὴν τοῦ τινος ἰδεῖν γυναῖκα καὶ πῶς, τίς λέγει;
2.23.13 Prohairesis yetisi. Söylenenlere inanmak mı inanmamak mı gerektiğini, inandıktan sonra heyecana kapılmak mı kapılmamak mı gerektiğini kim söyler?
ἡ προαιρετική. εἰ δὲ δεῖ πιστεῦσαι τοῖς λεχθεῖσιν ἢ ἀπιστῆσαι καὶ πιστεύσαντα ἐρεθισθῆναι ἢ μή, τίς λέγει;
2.23.14 Prohairesis yetisi değil mi? Şu ifade edip kelimeleri süsleyen yeti ise, ayrı bir yeti olduğunu varsayalım, herhangi bir konuda söz açıldığında, berberlerin saçı düzenlemesi gibi, kelimecikleri süsleyip dizmekten başka ne yapar?
οὐχ ἡ προαιρετική; ἡ δὲ φραστικὴ αὕτη καὶ καλλωπιστικὴ τῶν ὀνομάτων, εἴ τις ἄρα ἰδία δύναμις, τί ἄλλο ποιεῖ ἤ, ὅταν ἐμπέσῃ λόγος περί τινος, καλλωπίζει τὰ ὀνομάτια καὶ συντίθησιν ὥσπερ οἱ κομμωταὶ τὴν κόμην;
2.23.15Konuşmanın mı susmanın mı, şöyle mi böyle mi konuşmanın daha iyi olduğunu, bunun uygun olup olmadığını, her birinin zamanını ve yararını prohairesis yetisinden başka ne söyler? Onun öne çıkıp kendi aleyhine oy vermesini mi istiyorsun?
πότερον δʼ εἰπεῖν ἄμεινον ἢ σιωπῆσαι καὶ οὕτως ἄμεινον ἢ ἐκείνως καὶ τοῦτο πρέπον ἢ οὐ πρέπον, καὶ τὸν καιρὸν ἑκάστου καὶ τὴν χρείαν τίς ἄλλη λέγει ἢ ἡ προαιρετική; θέλεις οὖν αὐτὴν παρελθοῦσαν αὑτῆς καταψηφίσασθαι;
2.23.16 "Peki," diyor biri, "durum böyleyse, hizmet eden hizmet edilenden üstün olabilir mi: at biniciden, köpek avcıdan, çalgı kitharacıdan, hizmetkârlar kraldan?" Kullanan nedir?
τί οὖν;, φησίν, εἰ οὕτως τὸ πρᾶγμα ἔχει, καὶ δύναται τὸ διακονοῦν κρεῖσσον εἶναι ἐκείνου ᾧ διακονεῖ, ὁ ἵππος τοῦ ἱππέως ἢ ὁ κύων τοῦ κυνηγοῦ ἢ τὸ ὄργανον τοῦ κιθαριστοῦ ἢ οἱ ὑπηρέται τοῦ βασιλέως. — τί ἐστι τὸ χρώμενον;
2.23.17 Prohairesis. Her şeyle ilgilenen nedir? Prohairesis. Bütün insanı kâh açlıkla, kâh ipte, kâh uçurumdan aşağı atarak yok eden nedir? Prohairesis.
προαίρεσις. τί ἐπιμελεῖται πάντων; προαίρεσις. τί ὅλον ἀναιρεῖ τὸν ἄνθρωπον ποτὲ μὲν λιμῷ, ποτὲ δʼ ἀγχόνῃ, ποτὲ δὲ κατὰ κρημνοῦ; προαίρεσις.
2.23.18 Öyleyse insanlarda bundan daha güçlü ne vardır? Engellenebilen şeyler engellenemeyenden nasıl daha güçlü olabilir? Görme yetisini tabiatça ne engelleyebilir?
εἶτα τούτου τί ἰσχυρότερον ἐν ἀνθρώποις ἐστίν; καὶ πῶς οἷόν τε τοῦ ἀκωλύτου τὰ κωλυόμενα; τὴν ὁρατικὴν δύναμιν τίνα πέφυκεν ἐμποδίζειν;
2.23.19 Hem prohairesis hem prohairesis dışındaki şeyler. İşitme yetisini de aynı şeyler, konuşma yetisini de öyle. Peki prohairesisi tabiatça ne engelleyebilir? Prohairesis dışındaki hiçbir şey; yalnız kendisi, kendini bozarsa. Bu yüzden yalnız o kötülük olur, yalnız o aretē olur.
καὶ προαίρεσις καὶ ἀπροαίρετα. τὴν ἀκουστικὴν ταὐτά, τὴν φραστικὴν ὡσαύτως. προαίρεσιν δὲ τί ἐμποδίζειν πέφυκεν; ἀπροαίρετον οὐδέν, αὐτὴ δʼ ἑαυτὴν διαστραφεῖσα. διὰ τοῦτο κακία μόνη αὕτη γίνεται ἢ ἀρετὴ μόνη.
2.23.20 Peki bu kadar büyük bir yeti, öteki hepsinin başına konmuşken öne çıkıp bize var olan şeylerin en üstününün ten olduğunu mu söylesin? Tenin kendisi kendisine en üstün dese bile kimse buna katlanmazdı.
εἶτα τηλικαύτη δύναμις οὖσα καὶ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἐπιτεταγμένη παρελθοῦσα ἡμῖν λεγέτω κράτιστον εἶναι τῶν ὄντων τὴν σάρκα. οὐδὲ εἰ αὐτὴ ἡ σὰρξ ἑαυτὴν ἔλεγεν εἶναι κράτιστον, ἠνέσχετο ἄν τις αὐτῆς.
2.23.21 Ama şimdi, Epikuros, bunu öne süren nedir? Gaye Üzerine'yi yazan, Fizik'i yazan, Kanon Üzerine'yi yazan nedir? Sakal bırakan nedir? Ölürken "Yaşamımızın son ve aynı zamanda kutlu gününü geçirirken" diye yazan nedir?
νῦν δὲ τί ἐστιν, Ἐπίκουρε, τὸ ταῦτα ἀποφαινόμενον; τὸ περὶ Τέλους συγγεγραφός, τὸ τὰ[ς] Φυσικά[ς], τὸ περὶ Κανόνος; τὸ τὸν πώγωνα καθεικός; τὸ γράφον, ὅτε ἀπέθνῃσκεν, ὅτι τὴν τελευταίαν ἄγοντες ἅμα καὶ μακαρίαν ἡμέραν;
2.23.22 Ten mi, yoksa prohairesis mi? Sonra bundan üstün bir şeye sahip olduğunu kabul ediyorsun da delirmiş sayılmıyor musun? Gerçekten bu kadar kör ve kulaksız mısın?
ἡ σὰρξ ἢ ἡ προαίρεσις; εἶτα τούτου τι κρεῖσσον ἔχειν ὁμολογεῖς καὶ οὐ μαίνῃ; οὕτως τυφλὸς ταῖς ἀληθείαις καὶ κωφὸς εἶ;
2.23.23Öyleyse ne diyelim? Öteki yetileri küçümseyen mi var? Asla. Prohairesis yetisi dışında hiçbirinin yararı ya da üstünlüğü olmadığını söyleyen mi var? Asla. Bu anlayışsızlık, dinsizlik, tanrıya nankörlük olurdu. Yalnızca her birine değerini vermek gerekir.
τί οὖν; ἀτιμάζει τις τὰς ἄλλας δυνάμεις; μὴ γένοιτο. λέγει τις μηδεμίαν εἶναι χρείαν ἢ προαγωγὴν […] τῆς προαιρετικῆς δυνάμεως; μὴ γένοιτο. ἀνόητον, ἀσεβές, ἀχάριστον πρὸς τὸν θεόν. ἀλλὰ τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ ἀποδίδωσιν.
2.23.24 Eşeğin de yararı vardır, ama öküzünki kadar değil; köpeğin de vardır, ama kölenin kadar değil; kölenin de vardır, ama vatandaşların kadar değil; onların da vardır, ama yöneticilerin kadar değil.
ἔστι γάρ τις καὶ ὄνου χρεία, ἀλλʼ οὐχ ἡλίκη βοός· ἔστι καὶ κυνός, ἀλλʼ οὐχ ἡλίκη οἰκέτου· ἔστι καὶ οἰκέτου, ἀλλʼ οὐχ ἡλίκη τῶν πολιτῶν· ἔστι καὶ τούτων, ἀλλʼ οὐχ ἡλίκη τῶν ἀρχόντων.
2.23.25 Ama bazı şeyler daha üstün diye ötekilerin sağladığı yarar küçümsenmemelidir. Konuşma yetisinin de bir değeri vardır, ama prohairesis yetisininki kadar değil.
οὐ μέντοι διὰ τὸ ἄλλα εἶναι κρείττονα καὶ ἣν παρέχει τὰ ἕτερα χρείαν ἀτιμαστέον. ἔστι τις ἀξία καὶ τῆς φραστικῆς δυνάμεως, ἀλλʼ οὐχ ἡλίκη τῆς προαιρετικῆς.
2.23.26 Bunları söylediğimde kimse sizden konuşma sanatını ihmal etmenizi istediğimi sanmasın; gözleri, kulakları, elleri, ayakları, giysiyi, ayakkabıyı ihmal etmenizi de istemiyorum.
ὅταν οὖν ταῦτα λέγω, μή τις οἰέσθω ὅτι ἀμελεῖν ὑμᾶς ἀξιῶ φράσεως· οὐδὲ γὰρ ὀφθαλμῶν οὐδʼ ὤτων οὐδὲ χειρῶν οὐδὲ ποδῶν οὐδʼ ἐσθῆτος οὐδʼ ὑποδημάτων.
2.23.27 Ama "Var olanların en üstünü nedir?" diye sorarsan ne diyeyim? Konuşma yetisi mi? Diyemem. Prohairesis yetisi, doğru olduğunda.
ἀλλʼ ἄν μου πυνθάνῃ τί οὖν ἐστι κράτιστον τῶν ὄντων;, τί εἴπω; τὴν φραστικήν; οὐ δύναμαι· ἀλλὰ τὴν προαιρετικήν, ὅταν ὀρθὴ γένηται.
2.23.28 Çünkü onu ve küçük büyük öteki bütün yetileri kullanan budur; bu doğru olursa insan iyi olur, yanılırsa kötü olur.
τοῦτο γάρ ἐστι τὸ κἀκείνῃ χρώμενον καὶ ταῖς ἄλλαις πάσαις καὶ μικραῖς καὶ μεγάλαις δυνάμεσιν· τούτου κατορθωθέντος ἀγαθὸς ἄνθρωπος [ἀγαθὸς] γίνεται, ἀποτευχθέντος κακὸς ἄνθρωπος γίνεται·
2.23.29 Bahtsızlığımız, bahtiyarlığımız, birbirimizi suçlamamız, birbirimizden hoşnut olmamız bundandır; kısacası ihmal edilince mutsuzluk, ilgi görünce saadet yaratan odur.
παρʼ ὃ ἀτυχοῦμεν, εὐτυχοῦμεν, μεμφόμεθʼ ἀλλήλους, εὐαρεστοῦμεν, ἁπλῶς ὃ λεληθὸς μὲν κακοδαιμονίαν ποιεῖται, τυχὸν δʼ ἐπιμελείας εὐδαιμονίαν.
2.23.30Konuşma yetisini ortadan kaldırıp gerçekte böyle bir şey olmadığını söylemek yalnızca verenlere karşı nankörlük değil, korkaklıktır da.
τὸ δʼ αἴρειν τὴν δύναμιν τῆς φραστικῆς καὶ λέγειν μὴ εἶναι μηδεμίαν ταῖς ἀληθείαις οὐ μόνον ἀχαρίστου ἐστὶ πρὸς τοὺς δεδωκότας, ἀλλὰ καὶ δειλοῦ.
2.23.31 Çünkü böyle biri, bana öyle geliyor ki, bu alanda bir yeti varsa onu küçümseyemeyeceğimizden korkuyor.
ὁ γὰρ τοιοῦτος φοβεῖσθαί μοι δοκεῖ, μή, εἴπερ ἐστί τις δύναμις κατὰ τὸν τόπον, οὐ δυνηθῶμεν αὐτῆς καταφρονῆσαι.
2.23.32 Güzellikle çirkinlik arasında hiçbir fark olmadığını söyleyenler de böyledir. Thersites'i görmekle Akhilleus'u görmek insanı aynı şekilde mi etkiler? Helene'yi görmekle rastgele bir kadını görmek aynı mıdır?
τοιοῦτοί εἰσι καὶ οἱ λέγοντες μηδεμίαν εἶναι παραλλαγὴν κάλλους πρὸς αἶσχος. εἶτα ὁμοίως ἦν κινηθῆναι τὸν Θερσίτην ἰδόντα καὶ τὸν Ἀχιλλέα; ὁμοίως τὴν Ἑλένην καὶ ἣν ἔτυχε γυναῖκα;
2.23.33 Bunlar da aptalca, kaba sözlerdir; her şeyin tabiatını bilmeyen, biri bu farkı anlarsa hemen kapılıp yenik düşeceğinden korkan insanların sözleridir.
καὶ ταῦτα μωρὰ καὶ ἄγροικα καὶ οὐκ εἰδότων τὴν ἑκάστου φύσιν, ἀλλὰ φοβουμένων μὴ ἄν τις αἴσθηται τῆς διαφορᾶς, εὐθὺς συναρπασθεὶς καὶ ἡττηθεὶς ἀπέλθῃ.
2.23.34 Oysa büyük olan şudur: her şeye kendi yetisini bırakmak, bırakırken o yetinin değerini görmek, var olanların en üstününü öğrenmek, her durumda onun peşinden gitmek, ona gayret etmek, öteki şeyleri onun yanında ikinci plana koymak, ama yine de elden geldiğince onları da ihmal etmemek.
ἀλλὰ τὸ μέγα τοῦτο, ἀπολιπεῖν ἑκάστῳ τὴν αὑτοῦ δύναμιν ἣν ἔχει καὶ ἀπολιπόντα ἰδεῖν τὴν ἀξίαν τῆς δυνάμεως καὶ τὸ κράτιστον τῶν ὄντων καταμαθεῖν καὶ τοῦτο ἐν παντὶ μεταδιώκειν, περὶ τοῦτο ἐσπουδακέναι, πάρεργα τἆλλα πρὸς τοῦτο πεποιημένον, οὐ μέντοι ἀμελοῦντα οὐδʼ ἐκείνων κατὰ δύναμιν.
2.23.35 Gözlere de özen göstermek gerekir, ama en üstün olan onlar olduğu için değil, en üstün olan için. Çünkü o da bunlarda doğru düşünmedikçe, bunlar yerine şunları seçmedikçe tabiata uygun olmaz.
καὶ γὰρ ὀφθαλμῶν ἐπιμελητέον, ἀλλʼ οὐχ ὡς τοῦ κρατίστου, ἀλλὰ καὶ τούτων διὰ τὸ κράτιστον· ὅτι ἐκεῖνο οὐκ ἄλλως ἕξει κατὰ φύσιν εἰ μὴ ἐν τούτοις εὐλογιστοῦν καὶ τὰ ἕτερα παρὰ τὰ ἕτερα αἱρούμενον.
2.23.36Peki olan nedir? Sanki biri kendi vatanına giderken yolda güzel bir hana rastlamış, han hoşuna gittiği için orada kalmış gibidir.
τί οὖν ἐστι τὸ γινόμενον; οἷον εἴ τις ἀπιὼν εἰς τὴν πατρίδα τὴν ἑαυτοῦ καὶ διοδεύων πανδοκεῖον καλὸν ἀρέσαντος αὐτῷ τοῦ πανδοκείου καταμένοι ἐν τῷ πανδοκείῳ.
2.23.37 Be adam, amacını unuttun; buraya değil, buradan geçerek gidiyordun. "Ama burası güzel." Başka ne kadar güzel han var, ne kadar çayır var; ama yalnızca geçip gidilecek yerler olarak.
ἄνθρωπε, ἐπελάθου σου τῆς προθέσεως· οὐκ εἰς τοῦτο ὥδευες, ἀλλὰ διὰ τούτου. ἀλλὰ κομψὸν τοῦτο. πόσα δʼ ἄλλα πανδοκεῖα κομψά, πόσοι δὲ λειμῶνες· ἁπλῶς ὡς δίοδος.
2.23.38 Amaç şudur: vatana dönmek, yakınlarını korkudan kurtarmak, kendisi vatandaş görevlerini yapmak, evlenmek, çocuk yapmak, âdet olan makamlara gelmek.
τὸ δὲ προκείμενον ἐκεῖνο· εἰς τὴν πατρίδα ἐπανελθεῖν, τοὺς οἰκείους ἀπαλλάξαι δέους, αὐτὸν τὰ τοῦ πολίτου ποιεῖν, γῆμαι, παιδοποιεῖσθαι, ἄρξαι τὰς νομιζομένας ἀρχάς.
2.23.39 Çünkü sen bize daha güzel yerler seçmeye gelmedin; doğduğun, vatandaşı olarak kaydedildiğin yerde yaşamaya geldin. Burada da olan buna benzer bir şeydir.
οὐ γὰρ τοὺς κομψοτέρους ἡμῖν τόπους ἐκλεξόμενος ἐλήλυθας, ἀλλʼ ἐν οἷς ἐγένου καὶ ὧν κατατέταξαι πολίτης, ἐν τούτοις ἀναστραφησόμενος. τοιοῦτόν τι καὶ ἐνταῦθά ἐστι τὸ γινόμενον.
2.23.40 Olgunluğa logos ve böyle bir öğretim yoluyla ulaşmak, kendi prohairesisini arındırmak, tasavvurları kullanma yetisini doğru kılmak gerektiğinden; öğretimin de birtakım teoremlerle, belli bir üslupla, teoremlerin belli bir çeşitliliği ve keskinliğiyle yapılması gerektiğinden,
ἐπεὶ διὰ λόγου καὶ τοιαύτης παραδόσεως ἐλθεῖν ἐπὶ τὸ τέλειον δεῖ καὶ τὴν αὑτοῦ προαίρεσιν ἐκκαθᾶραι καὶ τὴν δύναμιν τὴν χρηστικὴν τῶν φαντασιῶν ὀρθὴν κατασκευάσαι, ἀνάγκη δὲ τὴν παράδοσιν γίνεσθαι διά τινων θεωρημάτων καὶ διὰ λέξεως ποιᾶς καὶ μετά τινος ποικιλίας καὶ δριμύτητος τῶν θεωρημάτων,
2.23.41 kimileri bunlara kapılıp burada kalıyor: biri üsluba, biri kıyaslara, biri değişken kıyaslara, biri de böyle başka bir hana; orada kalıp Sirenlerin yanındaymış gibi çürüyüp gidiyorlar.
ὑπʼ αὐτῶν τινες τούτων ἁλισκόμενοι καταμένουσιν αὐτοῦ, ὁ μὲν ὑπὸ τῆς λέξεως, ὁ δʼ ὑπὸ συλλογισμῶν, ὁ δʼ ὑπὸ μεταπιπτόντων, ὁ δʼ ὑπʼ ἄλλου τινὸς τοιούτου πανδοκείου, καὶ προσμείναντες κατασήπονται ὡς παρὰ ταῖς Σειρῆσιν.
2.23.42Be adam, amacın kendini önüne gelen tasavvurları tabiata uygun kullanabilecek, isteğinde başarısız, kaçınmasında düşmez, asla bahtsız olmayan, asla talihsiz olmayan, özgür, engellenmez, zorlanamaz, Zeus'un yönetimine uyum sağlayan, ona itaat eden, ondan hoşnut olan, kimseyi suçlamayan, kimseyi kınamayan, şu dizeleri bütün ruhuyla söyleyebilen biri yapmaktı:
"Götür beni, ey Zeus, sen de ey Kader."
ἄνθρωπε, τὸ προκείμενον ἦν σοι κατασκευάσαι σαυτὸν χρηστικὸν ταῖς προσπιπτούσαις φαντασίαις κατὰ φύσιν, ἐν ὀρέξει ἀναπότευκτον, ἐν δʼ ἐκκλίσει ἀπερίπτωτον, μηδέποτʼ ἀτυχοῦντα, μηδέποτε δυστυχοῦντα, ἐλεύθερον, ἀκώλυτον, ἀνανάγκαστον, συναρμόζοντα τῇ τοῦ Διὸς διοικήσει, ταύτῃ πειθόμενον, ταύτῃ εὐαρεστοῦντα, μηδένα μεμφόμενον, μηδένʼ αἰτιώμενον, δυνάμενον εἰπεῖν τούτους τοὺς στίχους ἐξ ὅλης ψυχῆς ἄγου δέ μʼ, ὦ Ζεῦ, καὶ σύ γʼ ἡ Πεπρωμένη.
2.23.43Sonra bu amaç önündeyken küçük bir üslup hoşuna gitti, birkaç teorem hoşuna gitti diye orada kalıyor, evdekileri unutup oraya yerleşmeye karar veriyor, "Bunlar güzel" diyorsun. Kim güzel olmadıklarını söylüyor ki?
εἶτα τοῦτο τὸ προκείμενον ἔχων ἀρέσαντός σοι λεξειδίου, ἀρεσάντων θεωρημάτων τινῶν αὐτοῦ καταμένεις καὶ κατοικεῖν προαιρῇ ἐπιλαθόμενος τῶν ἐν οἴκῳ καὶ λέγεις ταῦτα κομψά ἐστιν; τίς γὰρ λέγει μὴ εἶναι αὐτὰ κομψά;
2.23.44 Ama geçip gidilecek yerler olarak, hanlar olarak. Demosthenes gibi konuşan birinin bahtsız olmasını ne engeller? Khrysippos gibi kıyas çözümleyen birinin bedbaht olmasını, yas tutmasını, kıskanmasını, kısacası sarsılıp mutsuz olmasını ne engeller?
ἀλλʼ ὡς δίοδον, ὡς πανδοκεῖα. τί γὰρ κωλύει φράζοντα ὡς Δημοσθένης ἀτυχεῖν; τί δὲ κωλύει συλλογισμοὺς ἀναλύοντα ὡς Χρύσιππος ἄθλιον εἶναι, πενθεῖν, φθονεῖν, ἁπλῶς ταράσσεσθαι, κακοδαιμονεῖν;
2.23.45 Hiçbir şey. Görüyorsun ya, bunlar değersiz hanlardı; amaç başka bir şeydi.
οὐδὲ ἕν. ὁρᾷς οὖν ὅτι πανδοκεῖα ἦν ταῦτα οὐδενὸς ἄξια, τὸ δὲ προκείμενον ἄλλο ἦν.
2.23.46Bunları bazılarına söylediğimde konuşmaya ya da teoremlere özen göstermeyi yerdiğimi sanıyorlar. Ben bunu yermiyorum; yerdiğim, bunlarla bitmez tükenmez uğraşmak ve umutlarını buraya bağlamaktır.
ταῦτα ὅταν λέγω πρός τινας, οἴονταί με καταβάλλειν τὴν περὶ τὸ λέγειν ἐπιμέλειαν ἢ τὴν περὶ τὰ θεωρήματα. ἐγὼ δʼ οὐ ταύτην καταβάλλω, ἀλλὰ τὸ περὶ ταῦτʼ ἀκαταληκτικῶς ἔχειν καὶ ἐνταῦθα τίθεσθαι τὰς αὑτῶν ἐλπίδας.
2.23.47 Bunu ortaya koymak dinleyenlere zarar veriyorsa beni de zarar verenlerden sayın. Ama size hoş görüneyim diye, en üstün ve en önemli olanın başka bir şey olduğunu görürken başka bir şey olduğunu söyleyemem.
εἴ τις τοῦτο παριστὰς βλάπτει τοὺς ἀκούοντας, κἀμὲ τίθεσθε ἕνα τῶν βλαπτόντων. οὐ δύναμαι δʼ ἄλλο βλέπων τὸ κράτιστον καὶ τὸ κυριώτατον ἄλλο λέγειν εἶναι, ἵνʼ ὑμῖν χαρίσωμαι.
2.24.124. Bölüm: Kendisine Layık Görmediği Birine
Biri ona, "Seni dinlemeyi arzulayarak sık sık yanına geldim, bana hiç cevap vermedin.
εἰπόντος αὐτῷ τινος ὅτι Πολλάκις ἐπιθυμῶν σου ἀκοῦσαι ἦλθον πρὸς σὲ καὶ οὐδέποτέ μοι ἀπεκρίνω·
2.24.2 Şimdi mümkünse bana bir şey söylemeni rica ediyorum" dediğinde şöyle sordu: "Sana göre başka her şey gibi konuşmanın da, ona sahip olanın ustaca, olmayanın acemice konuşacağı bir sanatı var mı?"
καὶ νῦν, εἰ δυνατόν, παρακαλῶ σε εἰπεῖν τί μοι, Δοκεῖ σοι, ἔφη, καθάπερ ἄλλου τινὸς εἶναι τέχνη οὕτως δὲ καὶ τοῦ λέγειν, ἣν ὁ μὲν ἔχων ἐμπείρως ἐρεῖ, ὁ δὲ μὴ ἔχων ἀπείρως;
2.24.3 "Bence var." "Öyleyse konuşarak hem kendisi yararlanan hem başkalarına yarar sağlayabilen kişi ustaca konuşur; daha çok zarar gören ve zarar veren ise bu konuşma sanatını bilmez, değil mi? Konuşanlar arasında kimilerinin zarar gördüğünü, kimilerinin yararlandığını görebilirsin.
— δοκεῖ. — οὐκοῦν ὁ μὲν διὰ τοῦ λέγειν αὐτός τε ὠφελούμενος καὶ ἄλλους οἷός τε ὢν ὠφελεῖν οὗτος ἐμπείρως ἂν λέγοι, ὁ δὲ βλαπτόμενος μᾶλλον καὶ βλάπτων οὗτος ἄπειρος ἂν εἴη τῆς τέχνης ταύτης τῆς τοῦ λέγειν; εὕροις ἂν τοὺς μὲν βλαπτομένους τοὺς δʼ ὠφελουμένους.
2.24.4 Peki dinleyenlerin hepsi dinlediklerinden yararlanıyor mu, yoksa onlar arasında da yararlananları ve zarar görenleri bulabilir misin?" "Onlar arasında da bulabilirim" dedi. "Öyleyse burada da ustaca dinleyenler yararlanır, acemice dinleyenler zarar görür, değil mi?"
οἱ δʼ ἀκούοντες πάντες ὠφελοῦνται ἀφʼ ὧν ἀκούουσιν ἢ καὶ τούτων εὕροις ἂν τοὺς μὲν ὠφελουμένους τοὺς δὲ βλαπτομένους; — καὶ τούτων, ἔφη. — οὐκοῦν καὶ ἐνταῦθα ὅσοι μὲν ἐμπείρως ἀκούουσιν ὠφελοῦνται, ὅσοι δʼ ἀπείρως βλάπτονται;
2.24.5 Kabul etti. "Demek ki konuşmanın olduğu gibi dinlemenin de bir ustalığı var?" "Öyle görünüyor."
— ὡμολόγει. — ἔστιν ἄρα τις ἐμπειρία καθάπερ τοῦ λέγειν οὕτως καὶ τοῦ ἀκούειν; — ἔοικεν.
2.24.6"İstersen şöyle de düşün. Çalgıya müzik bilerek dokunmak sana göre kimin işidir?" "Müzisyenin." "Peki?
— εἰ δὲ βούλει, καὶ οὕτως σκέψαι αὐτό. τὸ μουσικῶς ἅψασθαι τίνος σοι δοκεῖ; — μουσικοῦ. — τί δέ;
2.24.7 Heykeli gerektiği gibi yapmak sana göre kimin işidir?" "Heykeltıraşın." "Ustaca bakmak sana hiçbir sanat gerektirmiyor gibi mi görünüyor?" "Bu da gerektiriyor."
τὸν ἀνδριάντα ὡς δεῖ κατασκευάσαι τίνος σοι φαίνεται; — ἀνδριαντοποιοῦ. — τὸ ἰδεῖν ἐμπείρως οὐδεμιᾶς σοι προσδεῖσθαι φαίνεται τέχνης; — προσδεῖται καὶ τοῦτο.
2.24.8 "Öyleyse gerektiği gibi konuşmak usta birinin işiyse, yararlı biçimde dinlemenin de usta birinin işi olduğunu görüyorsun.
— οὐκοῦν εἰ καὶ τὸ λέγειν ὡς δεῖ τοῦ ἐμπείρου ἐστίν, ὁρᾷς ὅτι καὶ τὸ ἀκούειν ὠφελίμως τοῦ ἐμπείρου ἐστίν;
2.24.9 Mükemmel ve yararlı olanı, istersen, şimdilik bir kenara bırakalım, çünkü ikimiz de böyle bir şeyden çok uzağız.
καὶ τὸ μὲν τελείως καὶ ὠφελίμως, εἰ βούλει, πρὸς τὸ παρὸν ἀφῶμεν, ἐπεὶ καὶ μακράν ἐσμεν ἀμφότεροι παντὸς τοῦ τοιούτου·
2.24.10 Ama sanırım herkes şunu kabul eder: filozofları dinleyecek olanın dinleme konusunda en azından bir miktar alışkanlığa ihtiyacı vardır. Öyle değil mi?
ἐκεῖνο δὲ πᾶς ἄν τις ὁμολογῆσαί μοι δοκεῖ, ὅτι ποσῆς γέ τινος τριβῆς περὶ τὸ ἀκούειν προσδεῖται ὁ τῶν φιλοσόφων ἀκουσόμενος. ἢ γὰρ οὔ;
2.24.11Peki sana ne hakkında konuşayım? Göster bana. Ne hakkında dinleyebilirsin? İyi ve kötü hakkında mı? Neyin iyisi ve kötüsü? Atın mı?" "Hayır." "Öküzün mü?" "Hayır." "Peki neyin?
περὶ τίνος οὖν λέγω πρὸς σέ; δεῖξόν μοι. περὶ τίνος ἀκοῦσαι δύνασαι; περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν; τίνος; ἆρά γε ἵππου; — οὔ. — ἀλλὰ βοός; — οὔ. — τί οὖν;
2.24.12 İnsanın mı?" "Evet." "İnsanın ne olduğunu, tabiatının ne olduğunu, onun kavramının ne olduğunu biliyor muyuz? Bu konuda kulaklarımız en azından bir miktar delik mi? Tabiatın ne olduğunu kavrıyor musun, ya da söylediklerimi az da olsa izleyebilir misin?
ἀνθρώπου; — ναί. — οἴδαμεν οὖν, τί ἐστιν ἄνθρωπος, τίς ἡ φύσις αὐτοῦ, τίς ἡ ἔννοια; ἔχομεν καὶ κατὰ ποσὸν περὶ τοῦτο τὰ ὦτα τετρημένα; ἀλλὰ φύσις τί ἐστιν ἐννοεῖς ἢ δύνασαι καὶ κατὰ ποσὸν ἀκολουθῆσαί μοι λέγοντι;
2.24.13 Sana ispat mı getireyim? Nasıl? İspatın ne olduğunu, bir şeyin nasıl ve neyle ispat edildiğini, neyin ispata benzediği hâlde ispat olmadığını anlıyor musun?
ἀλλʼ ἀποδείξει χρήσομαι πρὸς σέ; πῶς; παρακολουθεῖς γὰρ αὐτῷ τούτῳ, τί ἐστιν ἀπόδειξις ἢ πῶς τι ἀποδείκνυται ἢ διὰ τίνων; ἢ τίνα ὅμοια μὲν ἀποδείξει ἐστίν, ἀπόδειξις δʼ οὐκ ἔστιν;
2.24.14 Doğrunun ne olduğunu, yanlışın ne olduğunu biliyor musun? Neyin neden çıktığını, neyin neyle çatıştığını, tutarsız ya da uyumsuz olduğunu?
τί γάρ ἐστιν ἀληθὲς οἶδας ἢ τί ἐστι ψεῦδος; τί τίνι ἀκολουθεῖ, τί τίνι μάχεται ἢ ἀνομολογούμενόν ἐστιν ἢ ἀσύμφωνον;
2.24.15 Seni felsefeye mi teşvik edeyim? Çatışmanın ne olduğunu bile bilmeyen birine, çoğu insanın iyi ve kötü, yararlı ve zararlı hakkındaki çatışmasını nasıl göstereyim? Göster bana, seninle konuşarak ne elde edeceğim? İçimde bir şevk uyandır.
ἀλλὰ κινῶ σε πρὸς φιλοσοφίαν; πῶς παραδεικνύω σοι τὴν μάχην τῶν πολλῶν ἀνθρώπων, καθʼ ἣν διαφέρονται περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ συμφερόντων καὶ ἀσυμφόρων, αὐτὸ τοῦτο τί ἐστι μάχη οὐκ εἰδότι; δεῖξον οὖν μοι, τί περανῶ διαλεγόμενός σοι. κίνησόν μοι προθυμίαν.
2.24.16Koyuna uygun ot görününce içinde yeme şevki uyandırır, önüne taş ya da ekmek koyarsan kımıldamaz; bunun gibi bizde de dinleyecek biri görününce, o bizi uyarınca konuşmaya yönelik tabii şevkler vardır. Ama karşımda taş ya da saman gibi durursa insanda nasıl istek uyandırabilir?
ὡς ἡ κατάλληλος πόα τῷ προβάτῳ φανεῖσα προθυμίαν αὐτῷ κινεῖ πρὸς τὸ φαγεῖν, ἂν δὲ λίθον ἢ ἄρτον παραθῇς, οὐ κινηθήσεται, οὕτως εἰσί τινες ἡμῖν φυσικαὶ προθυμίαι καὶ πρὸς τὸ λέγειν, ὅταν ὁ ἀκουσόμενος φανῇ τις, ὅταν αὐτὸς ἐρεθίσῃ. ἂν δʼ ὡς λίθος ἢ χόρτος ᾖ παρακείμενος, πῶς δύναται ἀνθρώπῳ ὄρεξιν κινῆσαι;
2.24.17 Asma çiftçiye "Bana bak" der mi? Hayır, bakılırsa onun çıkarına olacağını kendiliğinden göstererek çiftçiyi bakmaya çağırır.
ἡ ἄμπελος μή τι λέγει τῷ γεωργῷ ἐπιμελοῦ μου; ἀλλʼ αὐτὴ διʼ αὑτῆς ἐμφαίνουσα, ὅτι ἐπιμεληθέντι λυσιτελήσει αὐτῷ, ἐκκαλεῖται πρὸς τὴν ἐπιμέλειαν.
2.24.18 Şirin ve uyanık çocuklar kimi onlarla oynamaya, emeklemeye, peltek konuşmaya çağırmaz? Ama kim eşekle oynamaya ya da onunla birlikte anırmaya heveslenir? Küçük de olsa bir eşek yavrusudur.
τὰ παιδία τὰ πιθανὰ καὶ δριμέα τίνα οὐκ ἐκκαλεῖται πρὸς τὸ συμπαίζειν αὐτοῖς καὶ συνέρπειν καὶ πρὸς τὸ συμψελλίζειν; ὄνῳ δὲ τίς προθυμεῖται συμπαίζειν ἢ συνογκᾶσθαι; καὶ γὰρ εἰ μικρόν, ὅμως ὀνάριόν ἐστιν.
2.24.19"Peki neden bana hiçbir şey söylemiyorsun?" "Sana yalnızca şunu söyleyebilirim: Kim olduğunu, ne için doğduğunu, nasıl bir evrende, kimlerle birlikte yaşadığını, iyilerin ve kötülerin, güzellerin ve çirkinlerin ne olduğunu bilmeyen; ne logosu ne ispatı izleyebilen, doğrunun ne, yanlışın ne olduğunu bilmeyen, bunları ayırt edemeyen biri ne tabiata uygun ister, ne kaçınır, ne dürtülenir, ne tasarlar, ne onaylar, ne reddeder, ne de yargısını askıya alır. Tek sözle: kör ve kulaksız dolaşır, kendini bir şey sanır, oysa bir hiçtir.
τί οὖν μοι οὐδὲν λέγεις;— ἐκεῖνο μόνον ἔχω σοι εἰπεῖν, ὅτι ὁ ἀγνοῶν, τίς ἐστι καὶ ἐπὶ τί γέγονεν καὶ ἐν τίνι τούτῳ τῷ κόσμῳ καὶ μετὰ τίνων κοινωνῶν καὶ τίνα τὰ ἀγαθά ἐστι καὶ τὰ κακὰ καὶ τὰ καλὰ καὶ τὰ αἰσχρά, καὶ μήτε λόγῳ παρακολουθῶν μήτʼ ἀποδείξει, μήτε τί ἐστιν ἀληθὲς ἢ τί ψεῦδος, μήτε διακρῖναι ταῦτα δυνάμενος οὔτʼ ὀρέξεται κατὰ φύσιν οὔτʼ ἐκκλινεῖ οὔθʼ ὁρμήσει οὔτʼ ἐπιβαλεῖται, οὐ συγκαταθήσεται, οὐκ ἀνανεύσει, οὐκ ἐφέξει, τὸ σύνολον. κωφ[λ]ὸς καὶ τυφλὸς περιελεύσεται δοκῶν μέν τις εἶναι, ὢν δʼ οὐδείς.
2.24.20 Bu yeni mi böyle oldu? İnsan soyu var olduğundan beri bütün hatalar ve bahtsızlıklar bu bilgisizlikten doğmadı mı?
νῦν γὰρ πρῶτον τοῦθʼ οὕτως ἔχει; οὐχὶ ἐξ οὗ γένος ἀνθρώπων ἐστίν, ἐξ ἐκείνου πάντα τὰ ἁμαρτήματα καὶ τὰ ἀτυχήματα παρὰ ταύτην τὴν ἄγνοιαν γεγένηται;
2.24.21 Agamemnon ile Akhilleus niçin birbirleriyle kavga etti? Neyin yararlı neyin zararlı olduğunu bilmedikleri için değil mi? Biri Khryseis'i babasına vermenin yararlı olduğunu, öteki olmadığını söylemiyor mu? Biri ötekinin ganimet payını almak gerektiğini, öteki gerekmediğini söylemiyor mu? Bu yüzden kim olduklarını, ne için geldiklerini unutmadılar mı?
Ἀγαμέμνων καὶ Ἀχιλλεὺς διὰ τί ἀλλήλοις διεφέροντο; οὐχὶ διὰ τὸ μὴ εἰδέναι, τίνα ἐστὶ συμφέροντα καὶ ἀσύμφορα; οὐχὶ ὁ μὲν λέγει, ὅτι συμφέρει ἀποδοῦναι τῷ πατρὶ τὴν Χρυσηίδα, ὁ δὲ λέγει, ὅτι οὐ συμφέρει; οὐχὶ ὁ μὲν λέγει, ὅτι δεῖ αὐτὸν λαβεῖν τὸ ἄλλου γέρας, ὁ δέ, ὅτι οὐ δεῖ; οὐχὶ διὰ ταῦτα ἐπελάθοντο καὶ τίνες ἦσαν καὶ ἐπὶ τί ἐληλύθεσαν;
2.24.22 Hey, be adam, ne için geldin? Sevgililer edinmeye mi, savaşmaya mı? 'Savaşmaya.' Kiminle? Truvalılarla mı, Yunanlılarla mı? 'Truvalılarla.' Öyleyse Hektor'u bırakıp kendi kralına mı kılıç çekiyorsun?
ἔα, ἄνθρωπε, ἐπὶ τί ἐλήλυθας; ἐρωμένας κτησόμενος ἢ πολεμήσων; πολεμήσων. τίσι; τοῖς Τρωσὶν ἢ τοῖς Ἕλλησιν; τοῖς Τρωσίν. ἀφεὶς οὖν τὸν Ἕκτορα ἐπὶ τὸν βασιλέα τὸν σαυτοῦ σπᾷς τὸ ξίφος;
2.24.23 Sen de ey asil dostum, 'halkların emanet edildiği, bunca işi olan' kralın işlerini bırakıp bir cariye için, her yolla kollayıp gözetmen gereken müttefiklerinin en savaşçısıyla mı kapışıyorsun? Güzel gladyatörlerine özenle bakan becerikli bir başrahipten de mi aşağı oluyorsun? Görüyorsun ya, yararlı olanı bilmemek neler yapıyor!
σὺ δʼ, ὦ βέλτιστε, ἀφεὶς τὰ τοῦ βασιλέως ἔργα, ᾧ λαοί τʼ ἐπιτετράφαται καὶ τόσσα μέμηλεν, περὶ κορασιδίου διαπυκτεύεις τῷ πολεμικωτάτῳ τῶν συμμάχων, ὃν δεῖ παντὶ τρόπῳ περιέπειν καὶ φυλάττειν; καὶ χείρων γίνῃ κομψοῦ ἀρχιερέως, ὃς τοὺς καλοὺς μονομάχους διὰ πάσης ἐπιμελείας ἔχει; ὁρᾷς, οἷα ποιεῖ ἄγνοια περὶ τῶν συμφερόντων;
2.24.24'Ama ben de zenginim.' Agamemnon'dan daha mı zenginsin? 'Ama ben de güzelim.' Akhilleus'tan daha mı güzelsin? 'Ama güzel saçlarım da var.' Akhilleus'unki daha güzel ve sarı değil miydi? Üstelik onları özenle tarayıp şekillendirmiyordu.
ἀλλὰ κἀγὼ πλούσιός εἰμι. μή τι οὖν τοῦ Ἀγαμέμνονος πλουσιώτερος; ἀλλὰ καὶ καλός εἰμι. μή τι οὖν τοῦ Ἀχιλλέως καλλίων; ἀλλὰ καὶ κόμιον κομψὸν ἔχω. ὁ δʼ Ἀχιλλεὺς οὐ κάλλιον καὶ ξανθόν; καὶ οὐκ ἐκτένιζεν αὐτὸ κομψῶς οὐδʼ ἔπλασσεν.
2.24.25 'Ama güçlüyüm de.' Hektor ya da Aias kadar büyük bir taşı kaldırabilir misin? 'Ama soyluyum da.' Annen bir tanrıça mı, baban Zeus'un torunu mu? Peki bunların ona ne yararı var, kadın yüzünden oturup ağlarken? 'Ama hatibim.'
ἀλλὰ καὶ ἰσχυρός εἰμι. μή τι οὖν δύνασαι λίθον ἆραι ἡλίκον ὁ Ἕκτωρ ἢ ὁ Αἴας; ἀλλὰ καὶ εὐγενής. μή τι ἐκ θεᾶς μητρός, μή τι πατρὸς ἐγγόνου Διός; τί οὖν ἐκεῖνον ὠφελεῖ ταῦτα, ὅταν καθήμενος κλαίῃ διὰ τὸ κορασίδιον; ἀλλὰ ῥήτωρ εἰμί.
2.24.26 O değil miydi? Yunanlıların en usta konuşanları Odysseus'la Phoinix'e nasıl davrandığını, onları nasıl susturduğunu görmüyor musun?
ἐκεῖνος δʼ οὐκ ἦν; οὐ βλέπεις πῶς κέχρηται τοῖς δεινοτάτοις τῶν Ἑλλήνων περὶ λόγους Ὀδυσσεῖ καὶ Φοίνικι, πῶς αὐτοὺς ἀστόμους πεποίηκε;
2.24.27 Sana söyleyecek yalnızca bunlar var; onları da hevesle söylemiyorum." "Niçin?" "Beni heyecanlandırmadığın için.
ταῦτά σοι μόνα ἔχω εἰπεῖν καὶ οὐδὲ ταῦτα προθύμως. — διὰ τί; — ὅτι με οὐκ ἠρέθισας.
2.24.28 Neye bakıp heyecanlanayım, binicilerin soylu atlara heyecanlanması gibi? Bedenciğine mi? Onu çirkin biçimde süslüyorsun. Giysine mi? O da gösterişli. Duruşuna mı, bakışına mı?
εἰς τί γὰρ ἀπιδὼν ἐρεθισθῶ ὡς οἱ ἱππικοὶ περὶ τοὺς ἵππους τοὺς εὐφυεῖς; εἰς τὸ σωμάτιον; αἰσχρῶς αὐτὸ πλάσσεις. εἰς τὴν ἐσθῆτα; καὶ ταύτην τρυφερὰν ἔχεις. εἰς σχῆμα, εἰς βλέμμα;
2.24.29 Hiçbirine değil. Bir filozofu dinlemek istediğinde ona 'Bana hiçbir şey söylemiyorsun' deme; yalnızca dinlemeye layık olduğunu göster, konuşanı nasıl harekete geçirdiğini görürsün."
εἰς οὐδέν. ὅταν ἀκοῦσαι θέλῃς φιλοσόφου, μὴ λέγε αὐτῷ ὅτι οὐδέν μοι λέγεις, ἀλλὰ μόνον δείκνυε σαυτὸν τοῦ ἀκούειν καὶ ὄψει, πῶς κινήσεις τὸν λέγοντα.
2.25.125. Bölüm: Mantık Neden Gereklidir
Oradakilerden biri "Beni mantığın yararlı olduğuna ikna et" dediğinde, "Bunu sana ispat etmemi ister misin?" dedi.
τῶν παρόντων δέ τινος εἰπόντος Πεῖσόν με, ὅτι τὰ λογικὰ χρήσιμά ἐστιν, Θέλεις, ἔφη, ἀποδείξω σοι τοῦτο;
2.25.2 "Evet." "Öyleyse sana ispatlayıcı bir akıl yürütme sunmam gerekir, değil mi?" Adam kabul edince, "Seni safsatayla kandırırsam nereden anlayacaksın?" dedi.
— ναί. — οὐκοῦν λόγον μʼ ἀποδεικτικὸν διαλεχθῆναι δεῖ; — ὁμολογήσαντος δὲ Πόθεν οὖν εἴσῃ, ἄν σε σοφίσωμαι;
2.25.3 Adam susunca şöyle dedi: "Görüyor musun, bunların zorunlu olduğunu kendin kabul ediyorsun; bunlar olmadan onların zorunlu olup olmadığını bile öğrenemiyorsun."
— σιωπήσαντος δὲ τοῦ ἀνθρώπου Ὁρᾷς, ἔφη, πῶς αὐτὸς ὁμολογεῖς ὅτι ταῦτα ἀναγκαῖά ἐστιν, εἰ χωρὶς αὐτῶν οὐδʼ αὐτὸ τοῦτο δύνασαι μαθεῖν, πότερον ἀναγκαῖα ἢ οὐκ ἀναγκαῖά ἐστιν.
2.26.126. Bölüm: Hatanın Özelliği Nedir
Her hata bir çatışma içerir. Çünkü hata yapan hata yapmak değil, doğru davranmak ister; demek ki istediğini yapmıyor.
πᾶν ἁμάρτημα μάχην περιέχει. ἐπεὶ γὰρ ὁ ἁμαρτάνων οὐ θέλει ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ κατορθῶσαι, δῆλον ὅτι ὃ μὲν θέλει οὐ ποιεῖ.
2.26.2 Hırsız ne yapmak ister? Kendi çıkarına olanı. Öyleyse hırsızlık onun çıkarına değilse istediğini yapmıyor demektir.
τί γὰρ ὁ κλέπτης θέλει πρᾶξαι; τὸ αὑτῷ συμφέρον. οὐκ οὖν, εἰ ἀσύμφορόν ἐστιν αὐτῷ τὸ κλέπτειν, ὃ μὲν θέλει ποιεῖ.
2.26.3 Her akıllı ruh tabiatça çatışmadan rahatsız olur. Çatışma içinde olduğunu anlamadığı sürece çatışan şeyleri yapmasına hiçbir engel yoktur; ama anlayınca çatışmadan uzaklaşıp kaçmak zorundadır, tıpkı bir şeyin yanlış olduğunu fark edenin onu reddetmeye acı bir zorunlulukla mecbur olması gibi. Bunu tasavvur etmediği sürece onu doğru diye onaylar.
πᾶσα δὲ ψυχὴ λογικὴ φύσει διαβέβληται πρὸς μάχην· καὶ μέχρι μὲν ἂν μὴ παρακολουθῇ τούτῳ, ὅτι ἐν μάχῃ ἐστίν, οὐδὲν κωλύεται τὰ μαχόμενα ποιεῖν· παρακολουθήσαντα δὲ πολλὴ ἀνάγκη ἀποστῆναι τῆς μάχης καὶ φυγεῖν οὕτως ὡς καὶ ἀπὸ τοῦ ψεύδους ἀνανεῦσαι πικρὰ ἀνάγκη τῷ αἰσθανομένῳ, ὅτι ψεῦδός ἐστιν· μέχρι δὲ τοῦτο μὴ φαντάζηται, ὡς ἀληθεῖ ἐπινεύει αὐτῷ.
2.26.4 Öyleyse konuşmada usta olan, aynı zamanda hem teşvik etmede hem de çürütmede usta olan kişi, herkese hata yaparken içine düştüğü çatışmayı gösterebilen, istediğini nasıl yapmadığını, istemediğini nasıl yaptığını açıkça ortaya koyabilen kişidir.
δεινὸς οὖν ἐν λόγῳ, ὁ δʼ αὐτὸς καὶ προτρεπτικὸς καὶ ἐλεγκτικὸς οὗτος ὁ δυνάμενος ἑκάστῳ παραδεῖξαι τὴν μάχην, καθʼ ἣν ἁμαρτάνει, καὶ σαφῶς παραστῆσαι, πῶς ὃ θέλει οὐ ποιεῖ καὶ ὃ μὴ θέλει ποιεῖ.
2.26.5 Çünkü biri bunu gösterirse kişi kendiliğinden geri çekilir. Bunu göstermediğin sürece direnmesine şaşma; çünkü bir doğru davranış tasavvuruna kapılarak yapıyor.
ἂν γὰρ τοῦτο δείξῃ τις, αὐτὸς ἀφʼ αὑτοῦ ἀναποχωρήσει. μέχρι δὲ μὴ δεικνύῃς, μὴ θαύμαζε, εἰ ἐπιμένει· κατορθώματος γὰρ φαντασίαν λαμβάνων ποιεῖ αὐτό.
2.26.6 Bu yüzden Sokrates de bu yetisine güvenerek şöyle derdi: "Söylediklerime başka bir tanık göstermek âdetim değildir, her zaman tartıştığım kişiyle yetinirim, onun oyunu alır, onu tanık gösteririm; o tek başına bana herkesin yerine yeter."
διὰ τοῦτο καὶ Σωκράτης ταύτῃ τῇ δυνάμει πεποιθὼς ἔλεγεν ὅτι ἐγὼ ἄλλον μὲν οὐδένα εἴωθα παρέχειν μάρτυρα ὧν λέγω, ἀρκοῦμαι δʼ ἀεὶ τῷ προσδιαλεγομένῳ καὶ ἐκεῖνον ἐπιψηφίζω καὶ καλῶ μάρτυρα καὶ εἷς ὢν οὗτος ἀρκεῖ μοι ἀντὶ πάντων.
2.26.7 Çünkü akıllı bir ruhun neyle harekete geçtiğini biliyordu: terazi gibi, istesen de istemesen de bir yana ağar. Akıllı yönetici yetiye çatışmayı göster, geri çekilir; göstermezsen ikna olmayanı değil, kendini suçla.
ᾔδει γάρ, ὑπὸ τίνος λογικὴ ψυχὴ κινεῖται, ζυγῷ ἐπιρρέψει, ἄν τε θέλῃς ἄν τε μή. λογικῷ ἡγεμονικῷ δεῖξον μάχην καὶ ἀποστήσεται· ἂν δὲ μὴ δεικνύῃς, αὐτὸς σαυτῷ μᾶλλον ἐγκάλει ἢ τῷ μὴ πειθομένῳ.