IV. Kitap
4.1.11. Bölüm: Hürlük Üzerine
Hür, istediği gibi yaşayan, zorlanamayan, engellenemeyen, baskı görmeyen, dürtüleri engelsiz, istekleri hedefini bulan, kaçınmaları kaçtığına düşmeyen kişidir.
ἐλεύθερός ἐστιν ὁ ζῶν ὡς βούλεται, ὃν οὔτʼ ἀναγκάσαι ἔστιν οὔτε κωλῦσαι οὔτε βιάσασθαι, οὗ αἱ ὁρμαὶ ἀνεμπόδιστοι, αἱ ὀρέξεις ἐπιτευκτικαί, αἱ ἐκκλίσεις ἀπερίπτωτοι.
4.1.2 Kim hata ederek yaşamak ister? "Kimse." Kim aldatılarak, tökezleyerek, adaletsiz, ölçüsüz, talihinden yakınan, alçak olarak yaşamak ister?
τίς οὖν θέλει ζῆν ἁμαρτάνων; — οὐδείς. — τίς θέλει ζῆν ἐξαπατώμενος, προπίπτων, ἄδικος ὤν, ἀκόλαστος, μεμψίμοιρος, ταπεινός;
4.1.3 "Kimse." Demek ki kötülerin hiçbiri istediği gibi yaşamıyor; öyleyse hür de değil.
— οὐδείς. — οὐδεὶς ἄρα τῶν φαύλων ζῇ ὡς βούλεται· οὐ τοίνυν οὐδʼ ἐλεύθερός ἐστιν.
4.1.4 Kim acı çekerek, korkarak, kıskanarak, acıyarak, isteyip elde edemeyerek, kaçınıp kaçtığına düşerek yaşamak ister?
τίς δὲ θέλει λυπούμενος ζῆν, φοβούμενος, φθονῶν, ἐλεῶν, ὀρεγόμενος καὶ ἀποτυγχάνων, ἐκκλίνων καὶ περιπίπτων;
4.1.5 "Hiç kimse." Kötülerden acısız, korkusuz, kaçtığına düşmeyen, istediğini elde eden biri var mı? "Yok." Demek ki hür de yok.
— οὐδὲ εἷς. — ἔχομεν οὖν τινα τῶν φαύλων ἄλυπον, ἄφοβον, ἀπερίπτωτον, ἀναπότευκτον; — οὐδένα. — οὐκ ἄρα οὐδὲ ἐλεύθερον.
4.1.6Bunu iki kez konsül olmuş biri duyarsa, "Ama sen bilgesin, bunun seninle ilgisi yok" diye eklersen seni bağışlar.
ταῦτα ἄν τις ἀκούσῃ δισύπατος, ἂν μὲν προσθῇς ὅτι ἀλλὰ σύ γε σοφὸς εἶ, οὐδὲν πρὸς σὲ ταῦτα, συγγνώσεταί σοι.
4.1.7 Ama ona doğruyu söyler, "Üç kez satılmışlardan hiçbir farkın yok, sen de kölesin" dersen, dayaktan başka ne bekleyebilirsin?
ἂν δʼ αὐτῷ τὰς ἀληθείας εἴπῃς ὅτι τῶν τρὶς πεπραμένων οὐδὲν διαφέρεις πρὸς τὸ μὴ καὶ αὐτὸς δοῦλος εἶναι, τί ἄλλο ἢ πληγάς σε δεῖ προσδοκᾶν;
4.1.8 "Ben nasıl köle olurum?" der. "Babam hür, annem hür, kimsede satış belgem yok; üstelik senatörüm, Caesar'ın dostuyum, konsül oldum, çok kölem var."
πῶς γάρ, φησίν, ἐγὼ δοῦλός εἰμι; ὁ πατὴρ ἐλεύθερος, ἡ μήτηρ ἐλευθέρα, οὗ ὠνὴν οὐδεὶς ἔχει· ἀλλὰ καὶ συγκλητικός εἰμι καὶ Καίσαρος φίλος καὶ ὑπάτευκα καὶ δούλους πολλοὺς ἔχω.
4.1.9 Önce, ey değerli senatör, belki baban da aynı kölelikle köleydi, annen de, deden de, sırayla bütün ataların da.
πρῶτον μέν, ὦ βέλτιστε συγκλητικέ, τάχα σου καὶ ὁ πατὴρ τὴν αὐτὴν δουλείαν δοῦλος ἦν καὶ ἡ μήτηρ καὶ ὁ πάππος καὶ ἐφεξῆς πάντες οἱ πρόγονοι.
4.1.10 Çok hür olsalar bile bundan sana ne? Ya onlar soylu, sen soysuzsan? Onlar korkusuz, sen korkaksan? Onlar kendine hâkim, sen ölçüsüzsen?
εἰ δὲ δὴ καὶ τὰ μάλιστα ἦσαν ἐλεύθεροι, τί τοῦτο πρὸς σέ; τί γάρ, εἰ ἐκεῖνοι μὲν γενναῖοι ἦσαν, σὺ δʼ ἀγεννής; ἐκεῖνοι μὲν ἄφοβοι, σὺ δὲ δειλός; ἐκεῖνοι μὲν ἐγκρατεῖς, σὺ δʼ ἀκόλαστος;
4.1.11"Bunun köle olmakla ne ilgisi var?" der. İstemeyerek bir şey yapmanın, zorlanarak, inleyerek yapmanın köle olmakla ilgisi yok mu sence?
καὶ τί, φησί, τοῦτο πρὸς τὸ δοῦλον εἶναι;— οὐδέν σοι φαίνεται εἶναι τὸ ἄκοντά τι ποιεῖν, τὸ ἀναγκαζόμενον, τὸ στένοντα πρὸς τὸ δοῦλον εἶναι;
4.1.12 "Olsun" der. "Ama herkesin efendisi Caesar'dan başka kim beni zorlayabilir?"
— τοῦτο μὲν ἔστω, φησίν. ἀλλὰ τίς με δύναται ἀναγκάσαι, εἰ μὴ ὁ πάντων κύριος Καῖσαρ;
4.1.13 Demek ki bir efendin olduğunu kendin de kabul ettin. Dediğin gibi herkesin ortak efendisi olması seni teselli etmesin; büyük bir evin kölesi olduğunu bil.
— οὐκοῦν ἕνα μὲν δεσπότην σαυτοῦ καὶ σὺ αὐτὸς ὡμολόγησας. ὅτι δὲ πάντων, ὡς λέγεις, κοινός ἐστιν, μηδέν σε τοῦτο παραμυθείσθω, ἀλλὰ γίγνωσκε, ὅτι ἐκ μεγάλης οἰκίας δοῦλος εἶ.
4.1.14 Nikopolisliler de "Caesar'ın talihi hakkı için, hürüz!" diye bağırıp dururlar.
οὕτως καὶ Νικοπολῖται ἐπιβοᾶν εἰώθασι νὴ τὴν Καίσαρος τύχην, ἐλεύθεροί ἐσμεν.
4.1.15Yine de, istersen Caesar'ı şimdilik bırakalım, bana şunu söyle: Hiç âşık olmadın mı? Bir kıza, bir oğlana, bir köleye, bir hür insana?
ὅμως δʼ, ἐάν σοι δοκῇ, τὸν μὲν Καίσαρα πρὸς τὸ παρὸν ἀφῶμεν, ἐκεῖνο δέ μοι εἰπέ· οὐδέποτʼ ἠράσθης τινός; οὐ παιδισκαρίου, οὐ παιδαρίου, οὐ δούλου, οὐκ ἐλευθέρου;
4.1.16 "Bunun köle ya da hür olmakla ne ilgisi var?"
— τί οὖν τοῦτο πρὸς τὸ δοῦλον εἶναι ἢ ἐλεύθερον;
4.1.17 Sevgilin sana hiç istemediğin bir şey buyurmadı mı? Köleciğine hiç yaltaklanmadın mı? Ayaklarını öpmedin mi? Oysa biri seni Caesar'ın ayaklarını öpmeye zorlasa bunu hakaret ve tiranlığın son haddi sayarsın.
— οὐδέποθʼ ὑπὸ τῆς ἐρωμένης ἐπετάγης οὐδὲν ὧν οὐκ ἤθελες; οὐδέποτέ σου τὸ δουλάριον ἐκολάκευσας; οὐδέποτʼ αὐτοῦ τοὺς πόδας κατεφίλησας; καίτοι τοῦ Καίσαρος ἄν σέ τις ἀναγκάσῃ, ὕβριν αὐτὸ ἡγῇ καὶ ὑπερβολὴν τυραννίδος.
4.1.18 Kölelik bundan başka nedir? Geceleyin gitmek istemediğin yere gitmedin mi? Harcamak istemediğin kadar harcamadın mı? Feryat edip inleyerek bir şeyler söylemedin mi, sövülmeye, kapı dışarı edilmeye katlanmadın mı?
τί οὖν ἄλλο ἐστὶ δουλεία; νυκτὸς οὐδέποτʼ ἀπῆλθες, ὅπου οὐκ ἤθελες; ἀνάλωσας, ὅσα οὐκ ἤθελες; εἶπάς τινα οἰμώζων καὶ στένων, ἠνέσχου λοιδορούμενος, ἀποκλειόμενος;
4.1.19Kendi durumunu itiraf etmekten utanıyorsan, Thrasonides'in ne dediğine, ne yaptığına bak. Belki senin kadar çok sefere katılmış bu adam önce, Getas'ın çıkmaya cesaret edemediği bir gecede dışarı çıkıyor; Getas onun zoruyla çıksa çok bağırır, acı köleliğine ağlardı.
ἀλλʼ εἰ σὺ αἰσχύνῃ τὰ σαυτοῦ ὁμολογεῖν, ὅρα ἃ λέγει καὶ ποιεῖ ὁ Θρασωνίδης, ὃς τοσαῦτα στρατευσάμενος, ὅσα τάχα οὐδὲ σύ, πρῶτον μὲν ἐξελήλυθε νυκτός, ὅτε ὁ Γέτας οὐ τολμᾷ ἐξελθεῖν, ἀλλʼ εἰ προσηναγκάζετο ὑπʼ αὐτοῦ, πόλλʼ ἂν ἐπικραυγάσας καὶ τὴν πικρὰν δουλείαν ἀπολοφυράμενος ἐξῆλθεν.
4.1.20 Sonra ne diyor? "Beni değersiz bir kızcağız köleleştirdi, düşmanlardan hiçbirinin yapamadığını."
εἶτα, τί λέγει; παιδισκάριόν με, φησίν, καταδεδούλωκʼ εὐτελές, ὃν οὐδὲ εἷς τῶν πολεμίων οὐπώποτε.
4.1.21 Zavallı, hem de değersiz bir kızcağızın kölesisin. Öyleyse neden hâlâ kendine hür diyorsun? Neden seferlerini öne sürüyorsun?
τάλας, ὅς γε καὶ παιδισκαρίου δοῦλος εἶ καὶ παιδισκαρίου εὐτελοῦς. τί οὖν ἔτι σαυτὸν ἐλεύθερον λέγεις; τί δὲ προφέρεις σου τὰς στρατείας;
4.1.22 Sonra kılıç istiyor, iyi niyetle vermeyene kızıyor, ondan nefret eden kıza armağanlar gönderiyor, yalvarıyor, ağlıyor; azıcık yüzü gülünce yine kabarıyor. Ama o zaman bile nasıl?
εἶτα ξίφος αἰτεῖ καὶ πρὸς τὸν ὑπʼ εὐνοίας μὴ διδόντα χαλεπαίνει[ν] καὶ δῶρα τῇ μισούσῃ πέμπει καὶ δεῖται καὶ κλαίει, πάλιν δὲ μικρὰ εὐημερήσας ἐπαίρεται· πλὴν καὶ τότε πῶς;
4.1.23 Arzudan da korkudan da kurtulmamış; demek ki hürlük de yok.
μηδʼ ἐπιθυμεῖν ἢ φοβεῖσθαι οὔτʼ ἐλευθερίαν.
4.1.24Hayvanlarda hürlük kavramını nasıl kullandığımıza bak.
σκέψαι δʼ ἐπὶ τῶν ζῴων, πῶς χρώμεθα τῇ ἐννοίᾳ τῆς ἐλευθερίας.
4.1.25 Evcil aslanları kapatıp beslerler, yemlerler, kimileri yanlarında taşır. Kim bu aslana hür der? Rahat yaşadıkça daha da köle değil mi? His ve akıl edinen hangi aslan bu aslanlardan biri olmak ister?
λέοντας τρέφουσιν ἡμέρους ἐγκλείσαντες καὶ σιτίζουσι καὶ κομίζουσιν ἔνιοι μεθʼ αὑτῶν. καὶ τίς ἐρεῖ τοῦτον τὸν λέοντα ἐλεύθερον; οὐχὶ δʼ ὅσῳ μαλακώτερον διεξάγει, τοσούτῳ δουλικώτερον; τίς δʼ ἂν λέων αἴσθησιν καὶ λογισμὸν λαβὼν βούλοιτο τούτων τις εἶναι τῶν λεόντων;
4.1.26Bir de şu kuşlara bak: yakalanıp kafeste beslendiklerinde kaçabilmek için neler çekiyorlar! Bazıları böyle bir hayata katlanmaktansa açlıktan ölüp gidiyor;
ἄγε, τὰ δὲ πτηνὰ ταῦτα ὅταν ληφθῇ καὶ ἐγκεκλειμένα τρέφηται, οἷα πάσχει ζητοῦντα ἐκφυγεῖν; καὶ ἔνιά γε αὐτῶν λιμῷ διαφθείρεται μᾶλλον ἢ ὑπομένει τὴν τοιαύτην διεξαγωγήν,
4.1.27 sağ kalanlar ise güçbela, eriyerek yaşıyor ve en ufak bir aralık bulsalar fırlayıp kaçıyor. Tabiatın verdiği hürlüğü, kendi kanununca ve engelsiz yaşamayı işte bu kadar istiyorlar.
ὅσα δʼ οὖν διασῴζεται, μόγις καὶ χαλεπῶς καὶ φθίνοντα, κἂν ὅλως εὕρῃ τι παρεῳγμένον, ἐξεπήδησεν. οὕτως ὀρέγεται τῆς φυσικῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ αὐτόνομα καὶ ἀκώλυτα εἶναι.
4.1.28 "Burada ne kötülük görüyorsun ki?" "Ne diyorsun! Tabiatım, istediğim yere uçmak, açık havada yaşamak, canım istediğinde ötmek; sen bütün bunları elimden alıyorsun, sonra da 'Ne kötülük görüyorsun?' diyorsun."
καὶ τί σοι κακόν ἐστιν ἐνταῦθα; οἷα λέγεις; πέτεσθαι πέφυκα ὅπου θέλω, ὕπαιθρον διάγειν, ᾁδειν ὅταν θέλω· σύ με πάντων τούτων ἀφαιρῇ καὶ λέγεις τί σοι κακόν ἐστιν;
4.1.29 Bu yüzden yalnız tutsaklığa dayanamayan, yakalanır yakalanmaz ölüp kurtulan kuşlara hür diyeceğiz.
διὰ τοῦτο ἐκεῖνα μόνα ἐροῦμεν ἐλεύθερα, ὅσα τὴν ἅλωσιν οὐ φέρει, ἀλλʼ ἅμα τε ἑάλω καὶ ἀποθανόντα διέφυγεν.
4.1.30Diogenes de bir yerde hürlüğe giden tek yolun kolayca ölebilmek olduğunu söyler ve Pers kralına şöyle yazar: "Atinalıların şehrini köle edemezsin; balıkları köle edemeyeceğin gibi."
οὕτως καὶ Διογένης που λέγει μίαν εἶναι μηχανὴν πρὸς ἐλευθερίαν τὸ εὐκόλως ἀποθνῄσκειν, καὶ τῷ Περσῶν βασιλεῖ γράφει ὅτι τὴν Ἀθηναίων πόλιν καταδουλώσασθαι οὐ δύνασαι· οὐ μᾶλλον, φησίν, ἢ τοὺς ἰχθύας.
4.1.31 "Nasıl? Onları ele geçiremez miyim?" "Ele geçirsen de seni bırakıp hemen gidecekler, balıklar gibi. Çünkü balıkların da hangisini tutsan ölür. Bunlar da tutuldukları anda ölürlerse bütün o donanmandan ne fayda görürsün?"
πῶς; οὐ γὰρ λήψομαι αὐτούς; ἂν λάβῃς, φησίν, εὐθὺς ἀπολιπόντες σε οἰχήσονται, καθάπερ οἱ ἰχθύες. καὶ γὰρ ἐκείνων ὃν ἂν λάβῃς, ἀπέθανεν· καὶ οὗτοι ληφθέντες ἐὰν ἀποθνῄσκωσιν, τί σοί ἐστι τῆς παρασκευῆς ὄφελος;
4.1.32 Meseleyi ciddiyetle incelemiş ve doğal olarak özünü bulmuş hür bir insanın sesi budur. Hürlüğü bulunduğu yerden başka yerde ararsan, onu hiç bulamamana şaşmamak gerekir.
τοῦτʼ ἔστιν ἐλευθέρου ἀνδρὸς φωνὴ σπουδῇ ἐξητακότος τὸ πρᾶγμα καὶ ὥσπερ εἰκὸς εὑρηκότος. ἂν δʼ ἀλλαχοῦ ζητῇς ἢ ὅπου ἐστίν, τί θαυμαστόν, εἰ οὐδέποτε αὐτὸ εὑρίσκεις;
4.1.33Köle, azat edilmek için hemen dua etmeye başlar. Neden? Azat vergisi tahsildarlarına para vermeye can attığı için mi sanıyorsunuz? Hayır; o güne dek engellenmesinin ve işlerinin yürümemesinin sebebi azat edilmemiş olmaktır diye düşündüğü için.
ὁ δοῦλος εὐθὺς εὔχεται ἀφεθῆναι ἐλεύθερος. διὰ τί; δοκεῖτε, ὅτι τοῖς εἰκοστώναις ἐπιθυμεῖ δοῦναι ἀργύριον; οὔ· ἀλλʼ ὅτι φαντάζεται μέχρι νῦν διὰ τὸ μὴ τετυχηκέναι τούτου ἐμποδίζεσθαι καὶ δυσροεῖν.
4.1.34 "Azat edilirsem," der, "her şey hemen yoluna girer; kimseye aldırmam, herkesle eşitim diye, dengim diye konuşurum, istediğim yere gider, istediğim yerden istediğim yere gelirim."
ἂν ἀφεθῶ, φησίν, εὐθὺς πᾶσα εὔροια, οὐδενὸς ἐπιστρέφομαι, πᾶσιν ὡς ἴσος καὶ ὅμοιος λαλῶ, πορεύομαι ὅπου θέλω, ἔρχομαι ὅθεν θέλω καὶ ὅπου θέλω.
4.1.35 Sonra azat edilir. Karnını doyuracak bir yeri olmadığından hemen kime yaltaklanacağını, kimin sofrasına oturacağını aramaya başlar. Ardından ya bedeniyle çalışır, en korkunç şeylere katlanır ve bir yemlik bulursa öncekinden çok daha ağır bir köleliğe düşer;
εἶτα ἀπηλευθέρωται καὶ εὐθὺς μὲν οὐκ ἔχων, ποῖ φάγῃ, ζητεῖ, τίνα κολακεύσῃ, παρὰ τίνι δειπνήσῃ· εἶτα ἢ ἐργάζεται τῷ σώματι καὶ πάσχει τὰ δεινότατα κἂν σχῇ τινα φάτνην, ἐμπέπτωκεν εἰς δουλείαν πολὺ τῆς προτέρας χαλεπω
4.1.36 ya da varlık sahibi olsa bile, güzelin ne olduğundan habersiz biri olarak bir kızcağıza gönül kaptırır, felakete uğrayınca dövünür ve köleliğini özler.
τέραν ἢ καὶ εὐπορήσας ἄνθρωπος ἀπειρόκαλος πεφίληκε παιδισκάριον καὶ δυστυχῶν ἀνακλαίεται καὶ τὴν δουλείαν ποθεῖ.
4.1.37"Ne kötülüğüm vardı ki? Beni başkası giydirir, ayakkabımı başkası geçirir, karnımı başkası doyurur, hastalanınca bana başkası bakardı; ben de ona azıcık hizmet ederdim. Şimdi zavallı ben, bir kişi yerine birçok kişiye kölelik ederek neler çekiyorum!"
τί γάρ μοι κακὸν ἦν; ἄλλος μʼ ἐνέδυεν, ἄλλος μʼ ὑπέδει, ἄλλος ἔτρεφεν, ἄλλος ἐνοσοκόμει, ὀλίγα αὐτῷ ὑπηρέτουν. νῦν δὲ τάλας οἷα πάσχω πλείοσι δουλεύων ἀνθʼ ἑνός;
4.1.38 Yine de "Parmağıma yüzükleri takabilirsem," der, "işte o zaman her işim yolunda gider, dünyanın en mesut adamı olurum." Önce yüzükleri alabilmek için hak ettiği şeyleri çeker; aldıktan sonra da yine aynılarını.
ὅμως δʼ ἐὰν δακτυλίους, φησίν, λάβω, τότε γʼ εὐρούστατα διάξω καὶ εὐδαιμονέστατα. πρῶτον μὲν ἵνα λάβῃ, πάσχει ὧν ἐστιν ἄξιος· εἶτα λαβὼν πάλιν ταὐτά.
4.1.39 Bu kez "Askere gidersem bütün kötülüklerden kurtulurum" der. Askere gider, kırbaçlık bir köle gibi her şeyi çeker ve yine de ikinci, üçüncü bir sefer ister.
εἶτά φησιν ἂν μὲν στρατεύσωμαι, ἀπηλλάγην πάντων τῶν κακῶν. στρατεύεται, πάσχει ὅσα μαστιγίας καὶ οὐδὲν ἧττον δευτέραν αἰτεῖ στρατείαν καὶ τρίτην.
4.1.40 Sonunda işin tepesine son taşı da koyup senatör olunca, meclise giderken işte o zaman köle olur; en güzel, en parlak köleliği işte o zaman yaşar.
εἶθʼ ὅταν αὐτὸν τὸν κολοφῶνα ἐπιθῇ καὶ γένηται συγκλητικός, τότε γίνεται δοῦλος εἰς σύλλογον ἐρχόμενος, τότε τὴν καλλίστην καὶ λιπαρωτάτην δουλείαν δουλεύει.
4.1.41Budala olmasın; Sokrates'in söylediği gibi varlıkların her birinin ne olduğunu öğrensin ve ön kavramları cüzî ousia'lara gelişigüzel uygulamasın.
ἵνα μὴ μωρὸς ᾖ, ἀλλʼ ἵνα μάθῃ, ἃ ἔλεγεν ὁ Σωκράτης, τί ἐστι τῶν ὄντων ἕκαστον, καὶ μὴ εἰκῇ τὰς προλήψεις ἐφαρμόζῃ ταῖς ἐπὶ μέρους οὐσίαις.
4.1.42 Çünkü insanların bütün kötülüklerinin sebebi budur: ortak ön kavramları cüzî durumlara uygulayamamak.
τοῦτο γάρ ἐστι τὸ αἴτιον τοῖς ἀνθρώποις πάντων τῶν κακῶν, τὸ τὰς προλήψεις τὰς κοινὰς μὴ δύνασθαι ἐφαρμόζειν. τοῖς ἐπὶ μέρους.
4.1.43 Biz ise her birimiz başka bir sebep düşünürüz. Biri hasta olduğunu sanır. Hiç de değil; sebep, ön kavramları uygulayamamasıdır. Biri yoksul olduğunu, biri babasının ya da annesinin geçimsiz olduğunu, bir başkası da Caesar'ın ona lütufkâr davranmadığını söyler. Oysa sebep tek ve aynıdır: ön kavramları uygulamayı bilmemek.
ἡμεῖς δʼ ἄλλοι ἄλλο οἰόμεθα. ὁ μὲν ὅτι νοσεῖ. οὐδαμῶς, ἀλλʼ ὅτι τὰς προλήψεις οὐκ ἐφαρμόζει. ὁ δʼ ὅτι πτωχός ἐστιν, ὁ δʼ ὅτι πατέρα χαλεπὸν ἔχει ἢ μητέρα, τῷ δʼ ὅτι ὁ Καῖσαρ οὐχ ἵλεώς ἐστιν. τοῦτο δʼ ἐστὶν ἓν καὶ μόνον τὸ τὰς προλήψεις ἐφαρμόζειν μὴ εἰδέναι.
4.1.44Kötünün zararlı olduğu, kaçınılması gerektiği, her yolla başından savılması gerektiği yolundaki ön kavrama kim sahip değildir? Ön kavram ön kavramla çatışmaz; çatışma onu uygulamaya gelince başlar.
ἐπεὶ τίς οὐκ ἔχει κακοῦ πρόληψιν, ὅτι βλαβερόν ἐστιν, ὅτι φευκτόν ἐστιν, ὅτι παντὶ τρόπῳ ἀποικονόμητόν ἐστιν; πρόληψις προλήψει οὐ μάχεται, ἀλλʼ ὅταν ἔλθῃ ἐπὶ τὸ ἐφαρμόζειν.
4.1.45 Öyleyse bu kötü, zararlı ve kaçınılması gereken şey nedir? Biri "Caesar'ın dostu olmamak" der. Yolu şaşırdı, uygulamada tökezledi; sıkıntıya giriyor, meseleyle hiç ilgisi olmayan şeylerin peşine düşüyor. Çünkü Caesar'ın dostu olsa da aradığına kavuşmuş olmayacak.
τί οὖν τὸ κακόν ἐστι τοῦτο καὶ βλαβερὸν καὶ φευκτόν; λέγει τὸ Καίσαρος μὴ εἶναι φίλον· ἀπῆλθεν, ἀπέ[σ]πεσεν τῆς ἐφαρμογῆς, θλίβεται, ζητεῖ τὰ μηδὲν πρὸς τὸ προκείμενον· ὅτι τυχὼν τοῦ φίλος εἶναι Καίσαρος οὐδὲν ἧττον τοῦ ζητουμένου οὐ τέτευχεν.
4.1.46 Zira her insanın aradığı şey nedir? Huzur bulmak, mesut olmak, her şeyi istediği gibi yapmak, engellenmemek, zorlanmamak. Peki biri Caesar'ın dostu olunca engellenmekten ve zorlanmaktan kurtulur mu, huzura kavuşur mu, işleri yoluna girer mi? Kime soralım? Caesar'ın dostu olmuş bu adamdan daha güvenilir kimimiz var?
τί γάρ ἐστιν, ὃ ζητεῖ πᾶς ἄνθρωπος; εὐσταθῆσαι, εὐδαιμονῆσαι, πάντα ὡς θέλει ποιεῖν, μὴ κωλύεσθαι, μὴ ἀναγκάζεσθαι. ὅταν οὖν γένηται Καίσαρος φίλος, πέπαυται κωλυόμενος, πέπαυται ἀναγκαζόμενος, εὐσταθεῖ, εὐροεῖ; τίνος πυθώμεθα; τίνα ἔχομεν ἀξιοπιστότερον ἢ αὐτὸν τοῦτον τὸν γεγονότα φίλον;
4.1.47Ortaya çık da bize söyle: Ne zaman daha rahat uyurdun, şimdi mi, Caesar'ın dostu olmadan önce mi? Hemen şu cevabı alırsın: "Tanrı aşkına, talihimle alay etmeyi bırak! Neler çektiğimi bilmiyorsun. Gözüme uyku girmiyor; biri gelip 'Uyandı', 'Çıkıyor' deyip duruyor; sonra telaş, sonra kaygı."
ἐλθὲ εἰς τὸ μέσον καὶ εἰπὲ ἡμῖν, πότε ἀταραχώτερον ἐκάθευδες, νῦν ἢ πρὶν γενέσθαι φίλος τοῦ Καίσαρος; εὐθὺς ἀκούεις ὅτι παῦσαι, τοὺς θεούς σοι, ἐμπαίζων μου τῇ τύχῃ· οὐκ οἶδας, οἷα πάσχω τάλας· οὐδʼ ὕπνος ἐπέρχεταί μοι, ἀλλʼ ἄλλος ἐλθὼν λέγει, ὅτι ἤδη ἐγρηγορεῖ, ἤδη πρόεισιν· εἶτα ταραχαί, εἶτα φροντίδες.
4.1.48 Peki yemeği ne zaman daha büyük keyifle yerdin, şimdi mi, eskiden mi? Bu konuda ne dediğini de dinle: Davet edilmezse üzülür; edilirse efendisinin sofrasındaki köle gibi yer, ahmakça bir söz söylemeyeyim, bir şey yapmayayım diye gözünü dört açar. Peki neden korkuyor sanıyorsun? Köle gibi kırbaçlanmaktan mı? Nerede o kadar ucuz kurtulmak! Böyle büyük bir adama, Caesar'ın dostuna yaraşır biçimde, boynunu kaybetmekten korkar.
ἄγε, ἐδείπνεις δὲ πότε εὐαρεστότερον, νῦν ἢ πρότερον; ἄκουσον αὐτοῦ καὶ περὶ τούτων τί λέγει· ὅτι, ἂν μὲν μὴ κληθῇ, ὀδυνᾶται, ἂν δὲ κληθῇ, ὡς δοῦλος παρὰ κυρίῳ δειπνεῖ μεταξὺ προσέχων, μή τι μωρὸν εἴπῃ ἢ ποιήσῃ. καὶ τί δοκεῖς φοβεῖται; μὴ μαστιγωθῇ ὡς δοῦλος; πόθεν αὐτῷ οὕτως καλῶς; ἀλλʼ ὡς πρέπει τηλικοῦτον ἄνδρα, Καίσαρος φίλον, μὴ ἀπολέσῃ τὸν τράχηλον.
4.1.49 Ne zaman daha rahat yıkanırdın? Ne zaman daha gönül rahatlığıyla idman yapardın? Kısacası hangi hayatı yaşamayı tercih ederdin, şimdikini mi, eskisini mi?
ἐλούου δὲ πότʼ ἀταραχώτερον; ἐγυμνάζου δὲ πότε σχολαίτερον; τὸ σύνολον ποῖον μᾶλλον ἤθελες βίον βιοῦν, τὸν νῦν ἢ τὸν τότε;
4.1.50 Yemin edebilirim ki kimse, Caesar'a yakınlaştıkça başına gelenlere daha çok yakınmayacak kadar duygusuz ya da yalancı değildir.
ὀμόσαι δύναμαι, ὅτι οὐδεὶς οὕτως ἐστὶν ἀναίσθητος ἢ ἀναλήθης, μὴ ἀποδύρασθαι τὰς αὑτοῦ συμφοράς, ὅσῳ ἂν ᾖ φίλτερος.
4.1.51"Madem ne kral denenler istedikleri gibi yaşıyor ne de kralların dostları, geriye hür olarak kim kalıyor?" Ara, bulursun. Çünkü hakikati bulmak için tabiattan aldığın dayanaklar var. Yalnız bunlarla yola çıkıp gerisini kendin bulamıyorsan, aramış olanlardan dinle.
ὅταν οὖν μήτε οἱ βασιλεῖς λεγόμενοι ζῶσιν ὡς θέλουσι μήθʼ οἱ φίλοι τῶν βασιλέων, τίνες ἔτι εἰσὶν ἐλεύθεροι; — ζήτει καὶ εὑρήσεις. ἔχεις γὰρ ἀφορμὰς παρὰ τῆς φύσεως πρὸς εὕρεσιν τῆς ἀληθείας. εἰ δʼ αὐτὸς οὐχ οἷός τε εἶ κατὰ ταύτας ψιλὰς πορευόμενος εὑρεῖν τὸ ἑξῆς, ἄκουσον παρὰ τῶν ἐζητηκότων.
4.1.52Ne diyorlar? "Hürlük sana iyi bir şey gibi geliyor mu?" "En büyük iyilik." "En büyük iyiliğe ulaşan biri mutsuz olabilir mi, kötü durumda bulunabilir mi?" "Hayır." "Öyleyse mutsuz gördüğün, işleri ters giden, yas tutan herkesin hür olmadığını gönül rahatlığıyla söyle." "Söylüyorum."
τί λέγουσιν; ἀγαθόν σοι δοκεῖ ἡ ἐλευθερία; — τὸ μέγιστον. — δύναται οὖν τις τοῦ μεγίστου ἀγαθοῦ τυγχάνων κακοδαιμονεῖν ἢ κακῶς πράσσειν; — οὔ. — ὅσους οὖν ἂν ἴδῃς κακοδαιμονοῦντας, δυσροοῦντας, πενθοῦντας, ἀποφαίνου θαρρῶν μὴ εἶναι ἐλευθέρους. — ἀποφαίνομαι.
4.1.53 "Demek ki alım satımdan ve mal mülk arasında bu tür bir sınıflandırmadan artık uzaklaştık. Çünkü bunları doğru olarak kabul ettiysen, mutsuz olan kişi ister büyük kral olsun ister küçük, ister konsül olsun ister iki kez konsül, hür değildir." "Olsun."
— οὐκοῦν ἀπὸ μὲν ὠνῆς καὶ πράσεως καὶ τῆς τοιαύτης ἐν κτήσει κατατάξεως ἤδη ἀποκεχωρήκαμεν. εἰ γὰρ ὀρθῶς ὡμολόγησας ταῦτα, ἄν τε μέγας βασιλεὺς κακοδαιμονῇ, οὐκ ἂν ἐλεύθερος, ἄν τε μικρὸς ἄν θʼ ὑπατικὸς ἄν τε δισύπατος. — ἔστω.
4.1.54"Şunu da cevapla: Hürlük sana büyük, soylu ve değerli bir şey gibi geliyor mu?" "Nasıl gelmesin?" "Böyle büyük, değerli ve soylu bir şeye ulaşan biri alçak olabilir mi?" "Olamaz."
ἔτι οὖν ἀπόκριναί μοι κἀκεῖνο· δοκεῖ σοι μέγα τι εἶναι καὶ γενναῖον ἡ ἐλευθερία καὶ ἀξιόλογον; — πῶς γὰρ οὔ; — ἔστιν οὖν τυγχάνοντά τινος οὕτως μεγάλου καὶ ἀξιολόγου καὶ γενναίου ταπεινὸν εἶναι; — οὐκ ἔστιν.
4.1.55 "Öyleyse birinin bir başkasının önünde yerlere kapandığını ya da düşündüğünün tersine yaltaklandığını görürsen, onun da hür olmadığını gönül rahatlığıyla söyle; bunu yalnız bir akşam yemeği için değil, bir eyalet ya da konsüllük için yapsa da. Yalnız küçük şeyler için böyle yapanlara küçük köle, ötekilere de hak ettikleri gibi büyük köle de."
— ὅταν οὖν ἴδῃς τινὰ ὑποπεπτωκότα ἑτέρῳ ἢ κολακεύοντα παρὰ τὸ φαινόμενον αὐτῷ, λέγε καὶ τοῦτον θαρρῶν μὴ εἶναι ἐλεύθερον· καὶ μὴ μόνον, ἂν δειπναρίου ἕνεκα αὐτὸ ποιῇ, ἀλλὰ κἂν ἐπαρχίας ἕνεκα κἂν ὑπατείας. ἀλλʼ ἐκείνους μὲν μικροδούλους λέγε τοὺς μικρῶν τινων ἕνεκα ταῦτα ποιοῦντας, τούτους δʼ, ὡς εἰσὶν ἄξιοι, μεγαλοδούλους.
4.1.56"Bu da olsun." "Hürlük sana kendi kendisinin efendisi olan, kendi kanununca yaşayan bir şey gibi geliyor mu?" "Nasıl gelmesin?" "Öyleyse başkasının engelleyip zorlayabildiği kimseye gönül rahatlığıyla hür değil de.
— ἔστω καὶ ταῦτα. — δοκεῖ δέ σοι ἡ ἐλευθερία αὐτεξούσιόν τι εἶναι καὶ αὐτόνομον; — πῶς γὰρ οὔ; — ὅντινα οὖν ἐπʼ ἄλλῳ κωλῦσαι ἔστι καὶ ἀναγκάσαι, θαρρῶν λέγε μὴ εἶναι ἐλεύθερον.
4.1.57 Dedelerine, büyük dedelerine bakma, alım satım belgesi arama. İçinden gelerek, duyguyla 'Efendim!' dediğini duyarsan, önünde on iki değnekçi yürüse de köle de. 'Zavallı ben, neler çekiyorum!' dediğini duyarsan köle de. Kısacası ağlayıp sızlandığını, yakındığını, işlerinin ters gittiğini görürsen, ona mor kenarlı giysi taşıyan köle de.
καὶ μή μοι πάππους αὐτοῦ καὶ προπάππους βλέπε καὶ ὠνὴν ζήτει καὶ πρᾶσιν, ἀλλʼ ἂν ἀκούσῃς λέγοντος ἔσωθεν καὶ ἐκ πάθους κύριε, κἂν δώδεκα ῥάβδοι προάγωσιν, λέγε δοῦλον· κἂν ἀκούσῃς λέγοντος τάλας ἐγώ, οἷα πάσχω, λέγε δοῦλον· ἂν ἁπλῶς ἀποκλαιόμενον ἴδῃς, μεμφόμενον, δυσροοῦντα, λέγε δοῦλον περιπόρφυρον ἔχοντα.
4.1.58 Bunların hiçbirini yapmıyorsa bile hemen hür deme; yargılarını iyice öğren: Zorlanmaya, engellenmeye, işlerin ters gitmesine açık bir yanları var mı? Öyle bulursan, Saturnalia'da tatil yapan köle de; efendisi yolculukta de. Efendisi gelecek, o zaman neler çektiğini göreceksin."
ἂν οὖν μηδὲν τούτων ποιῇ, μήπω εἴπῃς ἐλεύθερον, ἀλλὰ τὰ δόγματα αὐτοῦ κατάμαθε, μή τι ἀναγκαστά, μή τι κωλυτικά, μή τι δυσροητικά· κἂν εὕρῃς τοιοῦτον, λέγε δοῦλον ἀνοχὰς ἔχοντα ἐν Σατο[υ]ρναλίοις· λέγε, ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ ἀποδημεῖ· εἶθʼ ἥξει καὶ γνώσῃ οἷα πάσχει.
4.1.59"Kim gelecek?" "İnsanın istediği şeyleri ona kazandırmaya ya da elinden almaya gücü yeten herkes." "Demek bu kadar çok efendimiz var?" "Evet. Çünkü bu kişilerden önce şeyler efendimizdir; şeyler de çoktur. O şeylerden birine gücü yetenlerin de efendimiz olması bu yüzden kaçınılmazdır.
— τίς ἥξει; — πᾶς ὃς ἂν ἐξουσίαν ἔχῃ τῶν ὑπʼ αὐτοῦ τινος θελομένων πρὸς τὸ περιποιῆσαι ταῦτα ἢ ἀφελέσθαι. — οὕτως οὖν πολλοὺς κυρίους ἔχομεν; — οὕτως. τὰ γὰρ πράγματα προτέρους τούτων κυρίους ἔχομεν· ἐκεῖνα δὲ πολλά ἐστιν. διὰ ταῦτα ἀνάγκη καὶ τοὺς τούτων τινὸς ἔχοντας ἐξουσίαν κυρίους εἶναι·
4.1.60 Çünkü kimse Caesar'ın kendisinden korkmaz; ölümden, sürgünden, malının alınmasından, hapisten, itibarını yitirmekten korkar. Kimse Caesar'ı sevmez de, meğer ki çok değerli biri olsun; biz zenginliği, halk tribünlüğünü, pretörlüğü, konsüllüğü severiz. Bunları sevdiğimiz, bunlardan nefret ettiğimiz ya da korktuğumuz sürece, bunlara gücü yetenlerin efendimiz olması kaçınılmazdır. Bu yüzden onlara tanrı gibi tapınırız da.
ἐπεί τοι οὐδεὶς αὐτὸν τὸν Καίσαρα φοβεῖται, ἀλλὰ θάνατον, φυγήν, ἀφαίρεσιν τῶν ὄντων, φυλακήν, ἀτιμίαν. οὐδὲ φιλεῖ τις τὸν Καίσαρα, ἂν μή τι ᾖ πολλοῦ ἄξιος, ἀλλὰ πλοῦτον φιλοῦμεν, δημαρχίαν, στρατηγίαν, ὑπατείαν. ὅταν ταῦτα φιλῶμεν καὶ μισῶμεν καὶ φοβώμεθα, ἀνάγκη τοὺς ἐξουσίαν αὐτῶν ἔχοντας κυρίους ἡμῶν εἶναι. διὰ τοῦτο καὶ ὡς θεοὺς αὐτοὺς προσκυνοῦμεν·
4.1.61 Çünkü en büyük faydaya gücü yeten şeyin tanrısal olduğunu düşünürüz; ardından yanlış bir ikinci öncül koyarız: 'Bu adamın en büyük faydaya gücü yetiyor.' Yanlış öncülden çıkan sonucun da yanlış olması kaçınılmazdır."
ἐννοοῦμεν γάρ, ὅτι τὸ ἔχον ἐξουσίαν τῆς μεγίστης ὠφελείας θεῖόν ἐστιν, εἶθʼ ὑποτάσσομεν κακῶς οὗτος δʼ ἔχει [τῆς μεγίστης ὠφελείας· θεῖόν ἐστιν. εἶθʼ ὑποτάσσομεν κακῶς, οὗτος δʼ ἔχει] τῆς μεγίστης ὠφελείας ἐξουσίαν. ἀνάγκη καὶ τὸ γενόμενον ἐξ αὐτῶν ἐπενεχθῆναι κακῶς.
4.1.62Öyleyse insanı engellenmez ve kendi kendisinin efendisi yapan nedir? Bunu ne zenginlik yapar ne konsüllük ne valilik ne krallık; başka bir şey bulunmalı.
τί οὖν ἐστι τὸ ποιοῦν ἀκώλυτον τὸν ἄνθρωπον καὶ αὐτεξούσιον; πλοῦτος γὰρ οὐ ποιεῖ οὐδʼ ὑπατεία οὐδʼ ἐπαρχία οὐδὲ βασιλεία, ἀλλὰ δεῖ τι ἄλλο εὑρεθῆναι.
4.1.63 Yazı yazarken insanı engellenmez ve aksamaz yapan nedir? "Yazı yazma epistēmē'si." Kithara çalarken? "Kithara çalma epistēmē'si." Öyleyse yaşarken de yaşama epistēmē'si.
τί οὖν ἐστι τὸ ἐν τῷ γράφειν ἀκώλυτον ποιοῦν καὶ ἀπαραπόδιστον; — ἡ ἐπιστήμη τοῦ γράφειν. — τί δʼ ἐν τῷ κιθαρίζειν; — ἡ ἐπιστήμη τοῦ κιθαρίζειν. — οὐκοῦν καὶ ἐν τῷ βιοῦν ἡ ἐπιστήμη τοῦ βιοῦν.
4.1.64Genel olarak duydun; şimdi bir de tek tek şeylerden hareketle bak. Başkalarına bağlı bir şeye yönelen kişi engellenmez olabilir mi? "Hayır." Aksamaz olabilir mi?
ὡς μὲν οὖν ἁπλῶς, ἀκήκοας· σκέψαι δʼ αὐτὸ καὶ ἐκ τῶν ἐπὶ μέρους. τὸν ἐφιέμενόν τινος τῶν ἐπʼ ἄλλοις ὄντων ἐνδέχεται ἀκώλυτον εἶναι; — οὔ. — ἐνδέχεται ἀπαραπόδιστον;
4.1.65 "Hayır." Öyleyse hür de olamaz. Şimdi bak: Yalnız bize bağlı olan hiçbir şeyimiz yok mu, yoksa her şey mi bize bağlı, yoksa kimi bize, kimi başkalarına mı bağlı?
— οὔ. — οὐκοῦν οὐδʼ ἐλεύθερον. ὅρα οὖν· πότερον οὐδὲν ἔχομεν, ὃ ἐφʼ ἡμῖν μόνοις ἐστίν, ἢ πάντα ἢ τὰ μὲν ἐφʼ ἡμῖν ἐστιν, τὰ δʼ ἐπʼ ἄλλοις;
4.1.66 "Ne demek istiyorsun?" Bedeninin sapasağlam olmasını istediğinde, bu sana mı bağlı, değil mi? "Bana bağlı değil." Sağlıklı olması? "O da değil." Güzel olması? "O da değil." Yaşamak ya da ölmek? "O da değil." Demek ki beden senin değil, kendinden güçlü olan her şeyin emrindedir.
— πῶς λέγεις; — τὸ σῶμα ὅταν θέλῃς ὁλόκληρον εἶναι, ἐπὶ σοί ἐστιν ἢ οὔ; — οὐκ ἐπʼ ἐμοί. — ὅταν δʼ ὑγιαίνειν; — οὐδὲ τοῦτο. — ὅταν δὲ καλὸν εἶναι; — οὐδὲ τοῦτο. — ζῆν δὲ καὶ ἀποθανεῖν; — οὐδὲ τοῦτο. — οὐκοῦν τὸ μὲν σῶμα ἀλλότριον, ὑπεύθυνον παντὸς τοῦ ἰσχυροτέρου.
4.1.67 "Olsun." Tarlaya, istediğin zaman, istediğin kadar süreyle, istediğin gibi sahip olmak sana mı bağlı? "Hayır." Kölelerin? "Hayır." Giysilerin? "Hayır." Evin? "Hayır." Atların? "Bunların hiçbiri bana bağlı değil." Çocuklarının, karının, kardeşinin, dostlarının ne olursa olsun yaşamasını istesen, bu sana mı bağlı? "Bu da değil."
— ἔστω. — τὸν ἀγρὸν δʼ ἐπὶ σοί ἐστιν ἔχειν, ὅταν θέλῃς καὶ ἐφʼ ὅσον θέλεις καὶ οἷον θέλεις; — οὔ. — τὰ δὲ δουλάρια; — οὔ. — τὰ δʼ ἱμάτια; — οὔ. — τὸ δὲ οἰκίδιον; — οὔ. — τοὺς δʼ ἵππους; — τούτων μὲν οὐδέν. — ἂν δὲ τὰ τέκνα σου ζῆν θέλῃς ἐξ ἅπαντος ἢ τὴν γυναῖκα ἢ τὸν ἀδελφὸν ἢ τοὺς φίλους, ἐπὶ σοί ἐστιν; — οὐδὲ ταῦτα.
4.1.68Peki kendi elinde olan, yalnız sana bağlı hiçbir şeyin yok mu, yoksa böyle bir şeyin var mı? "Bilmiyorum." Öyleyse şöyle bak, şöyle incele:
πότερον οὖν οὐδὲν ἔχεις αὐτεξούσιον, ὃ ἐπὶ μόνῳ ἐστὶ σοί, ἢ ἔχεις τι τοιοῦτον; — οὐκ οἶδα. — ὅρα οὖν οὕτως καὶ σκέψαι αὐτό.
4.1.69 Biri seni yalanı onaylamaya zorlayabilir mi? "Kimse." Demek ki onay alanında engellenemez ve önün kesilemez.
μή τις δύναταί σε ποιῆσαι συγκαταθέσθαι τῷ ψεύδει; — οὐδείς. — οὐκοῦν ἐν μὲν τῷ συγκαταθετικῷ τόπῳ ἀκώλυτος εἶ καὶ ἀνεμπόδιστος.
4.1.70 "Olsun." Peki biri seni istemediğin bir şeye doğru harekete geçmeye zorlayabilir mi? "Zorlayabilir. Beni ölümle ya da zincirle tehdit ettiğinde harekete geçmeye zorlar." Ölmeyi ve zincirlenmeyi hor görürsen ona hâlâ aldırır mısın?
— ἔστω. — ἄγε, ὁρμῆσαι δέ σε ἐφʼ ὃ μὴ θέλεις τις δύναται ἀναγκάσαι; — δύναται. ὅταν γάρ μοι θάνατον ἢ δεσμὰ ἀπειλῇ, ἀναγκάζει μʼ ὁρμῆσαι. — ἂν οὖν καταφρονῇς τοῦ ἀποθανεῖν καὶ τοῦ δεδέσθαι, ἔτι αὐτοῦ ἐπιστρέφῃ;
4.1.71 "Hayır." Ölümü hor görmek senin işin mi, değil mi? "Benim." Öyleyse harekete geçmek de senin işin, değil mi? "Benim olsun." Peki harekete geçmekten geri durmak kimin işi?
— οὔ. — σὸν οὖν ἐστιν ἔργον τὸ καταφρονεῖν θανάτου ἢ οὐ σόν; — ἐμόν. — σὸν ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ ὁρμῆσαι ἢ οὔ; — ἔστω ἐμόν. — τὸ δʼ ἀφορμῆσαι τίνος;
4.1.72 O da senin. "Peki ben yürümek için harekete geçtim, o da beni engelledi diyelim?" Neyini engelleyecek? Onayını mı? "Hayır, bedenimi." Evet, taşı engeller gibi. "Olsun; ama artık yürüyemiyorum."
σὸν καὶ τοῦτο. — τί οὖν, ἂν ἐμοῦ ὁρμήσαντος περιπατῆσαι ἐκεῖνός με κωλύσῃ; — τί σου κωλύσει; μή τι τὴν συγκατάθεσιν; — οὔ· ἀλλὰ τὸ σωμάτιον. — ναί, ὡς λίθον. — ἔστω· ἀλλʼ οὐκέτι ἐγὼ περιπατῶ.
4.1.73 Yürümenin engellenmez bir iş olarak senin olduğunu sana kim söyledi? Ben yalnız harekete geçmenin engellenmez olduğunu söylüyordum; bedene ve onun yardımına ihtiyaç duyulan yerde hiçbir şeyin senin olmadığını çoktan duydun.
— τίς δέ σοι εἶπεν τὸ περιπατῆσαι σὸν ἔργον ἐστὶν ἀκώλυτον; ἐγὼ γὰρ ἐκεῖνο ἔλεγον ἀκώλυτον μόνον τὸ ὁρμῆσαι· ὅπου δὲ σώματος χρεία καὶ τῆς ἐκ τούτου συνεργείας, πάλαι ἀκήκοας, ὅτι οὐδέν ἐστι σόν.
4.1.74"Bu da olsun." Seni istemediğin bir şeyi istemeye kimse zorlayabilir mi? "Kimse." Peki bir şeyi kendine hedef koymaya, bir işe girişmeye, kısacası karşına çıkan tasavvurları kullanmaya?
— ἔστω καὶ ταῦτα. — ὀρέγεσθαι δέ σε οὗ μὴ θέλεις τις ἀναγκάσαι δύναται; — οὐδείς. — προθέσθαι δʼ ἢ ἐπιβαλέσθαι τις ἢ ἁπλῶς χρῆσθαι ταῖς προσπιπτούσαις φαντασίαις;
4.1.75 "Buna da zorlayamaz; ama istediğim şeyi elde etmemi engelleyebilir." Senin olan, engellenemeyen bir şeyi istersen seni nasıl engelleyecek? "Hiçbir şekilde." Peki başkasına ait olanı isteyenin engellenemez olduğunu sana kim söyledi?
— οὐδὲ τοῦτο· ἀλλὰ ὀρεγόμενόν με κωλύσει τυχεῖν οὗ ὀρέγομαι. — ἂν τῶν σῶν τινος ὀρέγῃ καὶ τῶν ἀκωλύτων, πῶς σε κωλύσει; — οὐδαμῶς. — τίς οὖν σοι λέγει, ὅτι ὁ τῶν ἀλλοτρίων ὀρεγόμενος ἀκώλυτός ἐστιν;
4.1.76"Peki sağlığı da mı istemeyeyim?" Kesinlikle hayır; başkasına ait hiçbir şeyi isteme.
Ὑγείας οὖν μὴ ὀρέγωμαι;— μηδαμῶς, μηδʼ ἄλλου ἀλλοτρίου μηδενός.
4.1.77 Çünkü istediğin zaman edinmen ya da korumanın sana bağlı olmadığı şey başkasına aittir. Ondan yalnız ellerini değil, her şeyden önce isteğini uzak tut. Yoksa kendini köle olarak teslim ettin, boynunu boyunduruğa uzattın demektir; senin olmayan bir şeye hayranlık duyarsan, başkasının emrinde olan fani şeylerden birine bağlanırsan böyle olur. "Elim benim değil mi?"
ὃ γὰρ οὐκ ἔστιν ἐπὶ σοὶ παρασκευάσαι ἢ τηρῆσαι ὅτε θέλεις, τοῦτο ἀλλότριόν ἐστιν. μακρὰν ἀπʼ αὐτοῦ οὐ μόνον τὰς χεῖρας, ἀλλὰ πολὺ πρότερον τὴν ὄρεξιν· εἰ δὲ μή, παρέδωκας σαυτὸν δοῦλον, ὑπέθηκας τὸν τράχηλον, ἂν θαυμάσῃς τῶν [τι] μὴ σῶν ᾧ τινι ἂν τῶν ὑπευθύνων καὶ θνητῶν προσπαθῇς. — ἡ χεὶρ οὐκ ἔστιν ἐμή;
4.1.78 Senin bir parçandır, ama tabiatça çamurdur; engellenebilir, zorlanabilir, kendinden güçlü olan her şeyin kölesidir.
— μέρος ἐστὶ σόν, φύσει δὲ πηλός, κωλυτόν, ἀναγκαστόν, δοῦλον παντὸς τοῦ ἰσχυροτέρου.
4.1.79 Ama neden el diyorum? Bütün bedenine sırtı yüklü bir eşekçik gibi bakmalısın; imkân olduğu kadar, sana verildiği kadar. Angaryaya çekilir ve bir asker onu tutarsa bırak; karşı koyma, homurdanma. Yoksa dayak yersin, eşekçiği de yine kaybedersin.
καὶ τί σοι λέγω χεῖρα; ὅλον τὸ σῶμα οὕτως ἔχειν σε δεῖ ὡς ὀνάριον ἐπισεσαγμένον, ἐφʼ ὅσον ἂν οἷόν τε ᾖ, ἐφʼ ὅσον ἂν διδῶται· ἂν δʼ ἀγγαρεία ᾖ καὶ στρατιώτης ἐπιλάβηται, ἄφες, μὴ ἀντίτεινε μηδὲ γόγγυζε. εἰ δὲ μή, πληγὰς λαβὼν οὐδὲν ἧττον ἀπολεῖς καὶ τὸ ὀνάριον.
4.1.80Bedene böyle bakman gerekiyorsa, onun için edinilen öteki şeylere nasıl bakman gerektiğini düşün. Beden eşekçikse, geri kalanlar eşekçiğin dizginleri, semerciği, nalları, arpası, otu olur. Onları da bırak, eşekçikten daha çabuk, daha kolay vazgeç.
ὅταν δὲ πρὸς τὸ σῶμα οὕτως ἔχειν σε δέῃ, ὅρα, τί ἀπολείπεται περὶ τὰ ἄλλα, ὅσα τοῦ σώματος ἕνεκα παρασκευάζεται. ὅταν ἐκεῖνο ὀνάριον ᾖ, τἆλλα γίνεται χαλινάρια τοῦ ὀναρίου, σαγμάτια, ὑποδημάτια, κριθαί, χόρτος. ἄφες κἀκεῖνα, ἀπόλυε θᾶττον καὶ εὐκολώτερον ἢ τὸ ὀνάριον.
4.1.81Kendini böyle hazırlar, başkasına ait olanı kendine ait olandan, engellenebileni engellenemeyenden ayırmaya alışırsan; bunları kendinle ilgili, ötekileri kendinle ilgisiz sayarsan; isteğini de kaçınmanı da dikkatle bunlara yöneltirsen, hâlâ birinden korkar mısın?
καὶ ταύτην τὴν παρασκευὴν παρασκευασάμενος καὶ τὴν ἄσκησιν ἀσκήσας τὰ ἀλλότρια ἀπὸ τῶν ἰδίων διακρίνειν, τὰ κωλυτὰ ἀπὸ τῶν ἀκωλύτων, ταῦτα πρὸς σαυτὸν ἡγεῖσθαι, ἐκεῖνα μὴ πρὸς σαυτόν, ἐνταῦθα ἐπιστρόφως ἔχειν τὴν ὄρεξιν, ἐνταῦθα τὴν ἔκκλισιν, μή τι ἔτι φοβῇ τινα;
4.1.82 "Hiç kimseden." Neden korkacaksın? Kendi şeylerin için mi, senin iyinin ve kötünün özünün bulunduğu şeyler için mi? Bunlara kimin gücü yeter? Bunları kim alabilir, kim engelleyebilir? Tanrıyı engelleyemeyeceği gibi seni de engelleyemez.
— οὐδένα. — περὶ τίνος γὰρ φοβήσῃ; περὶ τῶν σεαυτοῦ, ὅπου σοι ἡ οὐσία τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ κακοῦ; καὶ τίς τούτων ἐξουσίαν ἔχει; τίς ἀφελέσθαι αὐτὰ δύναται, τίς ἐμποδίσαι; οὐ μᾶλλον ἢ τὸν θεόν.
4.1.83 Yoksa bedenin ve malın için mi korkacaksın? Başkasına ait olanlar, seninle ilgisi olmayanlar için mi? Başından beri çalıştığın, seninki olanla olmayanı, sana bağlı olanla olmayanı, engellenebilenle engellenemeyeni ayırmak değil miydi? Filozofların yanına ne için geldin? Yine eskisi gibi talihsiz ve mutsuz olmak için mi?
ἀλλʼ ὑπὲρ τοῦ σώματος καὶ τῆς κτήσεως; ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων; ὑπὲρ τῶν οὐδὲν πρὸς σέ; καὶ τί ἄλλο ἐξ ἀρχῆς ἐμελέτας ἢ διακρίνειν τὰ σὰ καὶ οὐ σά, τὰ ἐπὶ σοὶ καὶ οὐκ ἐπὶ σοί, τὰ κωλυτὰ καὶ ἀκώλυτα; τίνος δὲ ἕνεκα προσῆλθες τοῖς φιλοσόφοις; ἵνα μηδὲν ἧττον ἀτυχῇς καὶ δυστυχῇς;
4.1.84Böylece korkudan da sarsılmaktan da kurtulacaksın. Acının seninle ne ilgisi var? Beklerken korku veren şey, gelince acı verir. Peki artık neyi arzulayacaksın? Prohairesis'e bağlı olanlara gelince, onlar güzel ve elinin altında olduğu için isteğin ölçülü ve dingindir; prohairesis dışındaki şeylerden ise hiçbirini istemezsin. O akıldışı, itip kakan, ölçüyü aşan arzuya nerede yer kalır ki?
οὐκοῦν ἄφοβος μὲν οὕτως ἔσει καὶ ἀτάραχος. λύπη δὲ τί πρὸς σέ; ὧν γὰρ προσδοκωμένων φόβος γίνεται, καὶ λύπη παρόντων. ἐπιθυμήσεις δὲ τίνος ἔτι; τῶν μὲν γὰρ προαιρετικῶν ἅτε καλῶν ὄντων καὶ παρόντων σύμμετρον ἔχεις καὶ καθισταμένην τὴν ὄρεξιν, τῶν δʼ ἀπροαιρέτων οὐδενὸς ὀρέγῃ, ἵνα καὶ τόπον σχῇ τὸ ἄλογον ἐκεῖνο καὶ ὠστικὸν καὶ παρὰ τὰ μέτρα ἠπειγμένον;
4.1.85Şeylere karşı tutumun böyle olunca hangi insan hâlâ korkutucu olabilir? İnsanın insana görünmekle, konuşmakla ya da onunla bir arada bulunmakla ne korkutucu yanı olabilir? Atın ata, köpeğin köpeğe, arının arıya olduğundan fazla değil. Herkes için korkutucu olan şeylerdir; biri bunları birine kazandırabilir ya da elinden alabilirse, ancak o zaman kendisi de korkutucu olur.
ὅταν οὖν πρὸς τὰ πράγματα οὕτως ἔχῃς, τίς ἔτι ἄνθρωπος δύναται φοβερὸς εἶναι; τί γὰρ ἔχει ἄνθρωπος ἀνθρώπῳ φοβερὸν ἢ ὀφθεὶς ἢ λαλήσας ἢ ὅλως συναναστραφείς; οὐ μᾶλλον ἢ ἵππος ἵππῳ ἢ κύων κυνὶ ἢ μέλισσα μελίσσῃ. ἀλλὰ τὰ πράγματα ἑκάστῳ φοβερά ἐστιν· ταῦτα δʼ ὅταν περιποιεῖν τις δύνηταί τινι ἢ ἀφελέσθαι, τότε καὶ αὐτὸς φοβερὸς γίνεται.
4.1.86Öyleyse akropolis nasıl yıkılır? Demirle ya da ateşle değil, yargılarla. Şehirdeki akropolisi yıktığımızda, sıtmanınkini de, güzel kadıncıklarınkini de, kısacası içimizdeki akropolisi ve içimizdeki tiranları da yıkmış mı olduk? Oysa her şeyde her gün, kâh aynı kâh başka tiranların altındayız.
πῶς οὖν ἀκρόπολις καταλύεται; οὐ σιδήρῳ οὐδὲ πυρί, ἀλλὰ δόγμασιν. ἂν γὰρ τὴν οὖσαν ἐν τῇ πόλει καθέλωμεν, μή τι καὶ τὴν τοῦ πυρετοῦ, μή τι καὶ τὴν τῶν καλῶν γυναικαρίων, μή τι ἁπλῶς τὴν ἐν ἡμῖν ἀκρόπολιν καὶ τοὺς ἐν ἡμῖν τυράννους ἀποβεβλήκαμεν, οὓς ἐφʼ ἑκάστοις καθʼ ἡμέραν ἔχομεν, ποτὲ μὲν τοὺς αὐτούς, ποτὲ δʼ ἄλλους;
4.1.87 Ama işe buradan başlamak, akropolisi buradan yıkmak, tiranları buradan kovmak gerekir: bedeni, organlarını, yetilerini, malı, ünü, makamları, onurları, çocukları, kardeşleri, dostları bırakmak; bunların hepsini başkasına ait saymak.
ἀλλʼ ἔνθεν ἄρξασθαι δεῖ καὶ ἔνθεν καθελεῖν τὴν ἀκρόπολιν, ἐκβάλλειν τοὺς τυράννους· τὸ σωμάτιον ἀφεῖναι, τὰ μέρη αὐτοῦ, τὰς δυνάμεις, τὴν κτῆσιν, τὴν φήμην, ἀρχάς, τιμάς, τέκνα, ἀδελφούς, φίλους, πάντα ταῦτα ἡγήσασθαι ἀλλότρια.
4.1.88 Tiranlar buradan kovulursa, akropolisi kendi hesabıma neden çevreden kuşatayım? Ayakta dursa bana ne yapar? Muhafızları neden kovayım? Onları nerede hissediyorum ki? Değneklerini, mızraklarını, kılıçlarını başkalarına karşı taşıyorlar.
κἂν ἔνθεν ἐκβληθῶσιν οἱ τύραννοι, τί ἔτι ἀποτειχίζω τὴν ἀκρόπολιν ἐμοῦ γε ἕνεκα; ἑστῶσα γὰρ τί μοι ποιεῖ; τί ἔτι ἐκβάλλω τοὺς δορυφόρους; ποῦ γὰρ αὐτῶν αἰσθάνομαι; ἐπʼ ἄλλους ἔχουσιν τὰς ῥάβδους καὶ τοὺς κοντοὺς καὶ τὰς μαχαίρας.
4.1.89Ben ise bugüne dek ne istediğim şeyde engellendim ne de istemediğim şeye zorlandım. Bu nasıl mümkün olur? Dürtümü tanrıya bağladım. O benim hastalanmamı istiyor: ben de istiyorum. Bir şeye doğru harekete geçmemi istiyor: ben de istiyorum. Bir şeyi istememi istiyor: ben de istiyorum. Bir şeye kavuşmamı istiyor: ben de diliyorum.
ἐγὼ δʼ οὐπώποτʼ οὔτε θέλων ἐκωλύθην οὔτʼ ἠναγκάσθην μὴ θέλων καὶ πῶς τοῦτο δυνατόν; προσκατατέταχά μου τὴν ὁρμὴν τῷ θεῷ. θέλει μʼ ἐκεῖνος πυρέσσειν· κἀγὼ θέλω. θέλει ὁρμᾶν ἐπί τι· κἀγὼ θέλω. θέλει ὀρέγεσθαι· κἀγὼ θέλω. θέλει με τυχεῖν τινος· κἀγὼ βούλομαι.
4.1.90 İstemiyor: ben de dilemiyorum. Ölmeyi de, işkence görmeyi de istiyorum öyleyse. Kim beni kanaatime aykırı olarak hâlâ engelleyebilir ya da zorlayabilir? Zeus'u engelleyemeyeceği gibi beni de engelleyemez.
οὐ θέλει· οὐ βούλομαι. ἀποθανεῖν οὖν θέλω· στρεβλωθῆναι οὖν θέλω. τίς ἔτι με κωλῦσαι δύναται παρὰ τὸ ἐμοὶ φαινόμενον ἢ ἀναγκάσαι; οὐ μᾶλλον ἢ τὸν Δία.
4.1.91Yolcuların da tedbirli olanları böyle yapar. Yolda haydut olduğunu duyar; tek başına yola çıkmaya cesaret edemez, bir legatus'un, kvestörün ya da prokonsülün kafilesini bekler, ona katılır ve güvenle geçer.
οὕτως ποιοῦσι καὶ τῶν ὁδοιπόρων οἱ ἀσφαλέστεροι. ἀκήκοεν ὅτι λῃστεύεται ἡ ὁδός· μόνος οὐ τολμᾷ καθεῖναι, ἀλλὰ περιέμεινεν συνοδίαν ἢ πρεσβευτοῦ ἢ ταμίου ἢ ἀνθυπάτου καὶ προσκατατάξας ἑαυτὸν παρέρχεται ἀσφαλῶς.
4.1.92 Dünyada da phronēsis sahibi kişi böyle yapar. Çok haydut, tiran, fırtına, darlık, en sevdiklerini kaybetme var.
οὕτως καὶ ἐν τῷ κόσμῳ ποιεῖ ὁ φρόνιμος. πολλὰ λῃστήρια, τύραννοι, χειμῶνες, ἀπορίαι, ἀποβολαὶ τῶν φιλτάτων.
4.1.93 İnsan nereye sığınsın? Soyulmadan nasıl geçsin? Hangi kafileyi bekleyip güvenle yol alsın? Kime katılsın?
ποῦ τις καταφύγῃ; πῶς ἀλῄστευτος παρέλθῃ; ποίαν συνοδίαν περιμείνας ἀσφαλῶς διέλθῃ; τίνι προσκατατάξας ἑαυτόν;
4.1.94 Filanca zengine, filanca konsüle mi? Bana ne faydası olur? Kendisi de soyuluyor, inliyor, yas tutuyor. Ya yol arkadaşım bana dönüp haydudum olursa?
τῷ δεῖνι, τῷ πλουσίῳ, τῷ ὑπατικῷ. καὶ τί μοι ὄφελος; αὐτὸς ἐκδύεται, οἰμώζει, πενθεῖ. τί δʼ, ἂν ὁ συνοδοιπόρος αὐτὸς ἐπʼ ἐμὲ στραφεὶς λῃστής μου γένηται;
4.1.95 Ne yapayım? Caesar'ın dostu olayım; onun yakını olursam kimse bana zarar veremez. Önce bunu olabilmek için ne çok şeye katlanmam, ne çok şey çekmem, kaç kez, kaç kişi tarafından soyulmam gerek! Sonra olsam bile o da fanidir.
τί ποιήσω; φίλος ἔσομαι Καίσαρος· ἐκείνου με ὄντα ἑταῖρον οὐδεὶς ἀδικήσει. πρῶτον μέν, ἵνα γένωμαι, π[ρ]όσα με δεῖ τλῆναι καὶ παθεῖν, ποσάκις καὶ ὑπὸ πόσων λῃστευθῆναι· εἶτα ἐὰν γένωμαι, καὶ οὗτος θνητός ἐστιν [καὶ οὗτος θνητός].
4.1.96 Bir aksilik yüzünden düşmanım olursa, bir yerlere çekilip gitmek daha iyi olmaz mı?
ἂν δʼ αὐτὸς ἔκ τινος περιστάσεως ἐχθρός μου γένηται, ἀναχωρῆσαί πού ποτε κρεῖσσον;
4.1.97 Issız bir yere mi? Peki oraya sıtma gelmez mi? Öyleyse ne yapmalı? Güvenli, sadık, güçlü, tuzağa düşürülmez bir yol arkadaşı bulunamaz mı?
εἰς ἐρημίαν; ἄγε, ἐκεῖ πυρετὸς οὐκ ἔρχεται; τί οὖν γένηται; οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἀσφαλῆ σύνοδον, πιστόν, ἰσχυρόν, ἀνεπιβούλευτον;
4.1.98 Böyle düşünür ve anlar ki kendini tanrıya bağlarsa güvenle geçecektir.
οὕτως ἐφίστησιν καὶ ἐννοεῖ, ὅτι, ἐὰν τῷ θεῷ προσκατατάξῃ ἑαυτόν, διελεύσεται ἀσφαλῶς.
4.1.99"Kendini bağlamaktan kastın ne?" Onun istediğini istemek, onun istemediğini istememek.
πῶς λέγεις προσκατατάξαι;— ἵνʼ, ὃ ἂν ἐκεῖνος θέλῃ, καὶ αὐτὸς θέλῃ καί, ὃ ἂν ἐκεῖνος μὴ θέλῃ, τοῦτο μηδʼ αὐτὸς θέλῃ.
4.1.100 "Bu nasıl olur?" Tanrının dürtülerini ve yönetimini incelemekten başka nasıl olabilir? Bana neyi benim ve kendi elimde olan bir şey olarak verdi, neyi kendine bıraktı? Prohairesis'e bağlı olanları bana verdi, bana bağlı kıldı, engelsiz, engellenemez yaptı. Çamurdan bedeni nasıl engellenemez yapabilirdi? Onu bütünün dönüşüne bağladı, malı da, eşyayı da, evi de, çocukları da, karıyı da.
— πῶς οὖν τοῦτο γένηται; — πῶς γὰρ ἄλλως ἢ ἐπισκεψαμένῳ τὰς ὁρμὰς τοῦ θεοῦ καὶ τὴν διοίκησιν; τί μοι δέδωκεν ἐμὸν καὶ αὐτεξούσιον, τί αὑτῷ κατέλ[ε]ιπεν; τὰ προαιρετικά μοι δέδωκεν, ἐπʼ ἐμοὶ πεποίηκεν, ἀνεμπόδιστα, ἀκώλυτα. τὸ σῶμα τὸ πήλινον πῶς ἐδύνατο ἀκώλυτον ποιῆσαι; ὑπέταξεν οὖν τῇ τῶν ὅλων περιόδῳ, τὴν κτῆσιν, τὰ σκεύη, τὴν οἰκίαν, τὰ τέκνα, τὴν γυναῖκα.
4.1.101 Öyleyse neden tanrıyla savaşayım? İstenemeyecek olanı, bana mutlak olarak verilmemiş olanı neden isteyeyim? Peki nasıl sahip olayım? Verildiği gibi ve verildiği kadar. Veren geri alıyor. Neden karşı koyayım? Kendimden güçlü olana zor kullanarak yalnız aptallık etmiş olmam, ondan önce adaletsizlik de etmiş olurum.
τί οὖν θεομαχῶ; τί θέλω τὰ μὴ θελητά, τὰ μὴ δοθέντα μοι ἐξ ἅπαντος ἔχειν; ἀλλὰ πῶς; ὡς δέδοται καὶ ἐφʼ ὅσον δύναται. ἀλλʼ ὁ δοὺς ἀφαιρεῖται. τί οὖν ἀντιτείνω; οὐ λέγω, ὅτι ἠλίθιος ἔσομαι τὸν ἰσχυρότερον βιαζόμενος, ἀλλʼ ἔτι πρότερον ἄδικος.
4.1.102 Çünkü bunları nereden edinip geldim? Babam verdi. Ona kim verdi? Güneşi kim yaptı, meyveleri kim, mevsimleri kim, insanların birbirine bağlılığını ve ortaklığını kim?
πόθεν γὰρ ἔχων αὐτὰ ἦλθον; ὁ πατήρ μου αὐτὰ ἔδωκεν. ἐκείνῳ δὲ τίς; τὸν ἥλιον δὲ τίς πεποίηκε, τοὺς καρποὺς δὲ τίς, τὰς δʼ ὥρας τίς, τὴν δὲ πρὸς ἀλλήλους συμπλοκὴν καὶ κοινωνίαν τίς;
4.1.103Sonra her şeyi, kendini bile başkasından almışken, senden bir şey aldığında verene kızıp sitem mi edeceksin?
εἶτα σύμπαντα εἰληφὼς παρʼ ἄλλου καὶ αὐτὸν σεαυτόν, ἀγανακτεῖς καὶ μέμφῃ τὸν δόντα, ἄν σού τι ἀφέληται;
4.1.104 Sen kimsin, buraya ne için geldin? Seni buraya o getirmedi mi? Işığı sana o göstermedi mi? Yardımcılar vermedi mi? Hisleri, logos'u vermedi mi? Seni ne olarak getirdi? Fani olarak değil mi? Azıcık bir et parçasıyla yeryüzünde yaşayacak, onun yönetimini seyredecek, kısa bir süre onun alayına ve şenliğine katılacak biri olarak değil mi?
τίς ὢν καὶ ἐπὶ τί ἐληλυθώς; οὐχὶ ἐκεῖνός σε εἰσήγαγεν; οὐχὶ τὸ φῶς ἐκεῖνός σοι ἔδειξεν; οὐ συνεργοὺς δέδωκεν; οὐ καὶ αἰσθήσεις; οὐ λόγον; ὡς τίνα δὲ εἰσήγαγεν; οὐχ ὡς θνητόν; οὐχ ὡς μετὰ ὀλίγου σαρκιδίου ζήσοντα ἐπὶ γῆς καὶ θεασόμενον τὴν διοίκησιν αὐτοῦ καὶ συμπομπεύσοντα αὐτῷ καὶ συνεορτάσοντα πρὸς ὀλίγον;
4.1.105 Sana verildiği sürece alayı ve şenliği seyredip, sonra seni dışarı çıkardığında, duyduğun ve gördüğün şeyler için secde ederek, teşekkür ederek gitmek istemez misin?
οὐ θέλεις οὖν, ἕως δέδοταί σοι, θεασάμενος τὴν πομπὴν καὶ τὴν πανήγυριν εἶτα, ὅταν σʼ ἐξάγῃ, πορεύεσθαι προσκυνήσας καὶ εὐχαριστήσας ὑπὲρ ὧν ἤκουσας καὶ εἶδες;
4.1.106 "Hayır, şenliğe devam etmek isterdim." Elbette; sırra ermiş olanlar da törene devam etmek, Olympia'dakiler de başka atletler görmek ister. Ama şenliğin bir sonu vardır. Çık, minnet duyan, edepli biri gibi ayrıl, başkalarına yer aç. Tıpkı senin doğduğun gibi başkalarının da doğması, doğunca yerleri, yurtları, geçimlikleri olması gerekir. Önceden gelenler çekilmezse ne kalır? Neden doyumsuzsun? Neden hiçbir şey sana yetmiyor? Neden dünyayı daraltıyorsun?
οὔ· ἀλλʼ ἔτι ἑορτάζειν ἤθελον. καὶ γὰρ οἱ μύσται μυεῖσθαι; τάχα καὶ οἱ ἐν Ὀλυμπίᾳ ἄλλους ἀθλητὰς βλέπειν· ἀλλὰ ἡ πανήγυρις πέρας ἔχει· ἔξελθε, ἀπαλλάγηθι ὡς εὐχάριστος, ὡς αἰδήμων· δὸς ἄλλοις τόπον· δεῖ γενέσθαι καὶ ἄλλους, καθάπερ καὶ σὺ ἐγένου, καὶ γενομένους ἔχειν χώραν καὶ οἰκήσεις, τὰ ἐπιτήδεια. ἂν δʼ οἱ πρῶτοι μὴ ὑπεξάγωσιν, τί ὑπολείπεται; τί ἄπληστος εἶ; τί ἀνίκανος; τί στενοχωρεῖς τὸν κόσμον;
4.1.107"Evet, ama çocuklarımı ve karımı yanımda istiyorum." Onlar senin mi? Verenin değil mi? Seni yapanın değil mi? Başkasına ait olandan el çekmeyecek misin? Senden üstün olana yol vermeyecek misin?
— ναί· ἀλλὰ τὰ τεκνία μετʼ ἐμαυτοῦ εἶναι θέλω καὶ τὴν γυναῖκα. — σὰ γάρ ἐστιν; οὐχὶ τοῦ δόντος; οὐχὶ καὶ τοῦ σὲ πεποιηκότος; εἶτα οὐκ ἐκστήσῃ τῶν ἀλλοτρίων; οὐ παραχωρήσεις τῷ κρείσσονι;
4.1.108 "Öyleyse beni neden bu şartlarla getirdi?" Sana uymuyorsa çık; söylenen seyirciye ihtiyacı yok. Ona şenliğe katılanlar, birlikte dans edenler gerek; alkışlasınlar, övsünler, şenliğe ilahiler söylesinler diye.
— τί οὖν μʼ εἰσῆγεν ἐπὶ τούτοις; — καὶ εἰ μὴ ποιεῖ σοι, ἔξελθε· οὐκ ἔχει χρείαν θεατοῦ μεμψιμοίρου. τῶν συνεορταζόντων δεῖται, τῶν συγχορευόντων, ἵνʼ ἐπικροτῶσι μᾶλλον, ἐπιθειάζωσιν, ὑμνῶσι δὲ τὴν πανήγυριν.
4.1.109 Sıkıntıya gelmez korkakları şenlikten ayrılırken görmek onu üzmez; çünkü buradayken de bayramdaymış gibi davranmadılar, kendilerine yaraşan yeri doldurmadılar; yakındılar, daimōn'larına, talihlerine, yanlarındakilere sitem ettiler. Kendilerine verilenin de, zıtlarına karşı edindikleri yetilerin de farkına varmadılar: yüce gönüllülüğün, soyluluğun, cesaretin, şimdi aradığımız hürlüğün.
τοὺς ἀταλαιπώρους δὲ καὶ δειλοὺς οὐκ ἀηδῶς ὄψεται ἀπολελειμμένους τῆς πανηγύρεως· οὐδὲ γὰρ παρόντες ὡς ἐν ἑορτῇ διῆγον οὐδʼ ἐξεπλήρουν τὴν χώραν τὴν πρέπουσαν, ἀλλʼ ὠδυνῶντο, ἐμέμφοντο τὸν δαίμονα, τὴν τύχην, τοὺς συνόντας· ἀναίσθητοι καὶ ὧν ἔτυχον καὶ τῶν ἑαυτῶν δυνάμεων, ἃς εἰλήφασι πρὸς τὰ ἐναντία, μεγαλοψυχίας, γενναιότητος, ἀνδρείας, αὐτῆς τῆς νῦν ζητουμένης ἐλευθερίας.
4.1.110"Öyleyse bunları ne için aldım?" Kullanmak için. "Ne zamana kadar?" Ödünç verenin istediği zamana kadar. "Ya bunlar benim için zorunluysa?" Kendini bunlara kaptırma, zorunlu olmazlar. Sen onlara zorunlu demezsen zorunlu değildirler.
— ἐπὶ τί οὖν εἴληφα ταῦτα; — χρησόμενος. — μέχρι τίνος; — μέχρις ἂν ὁ χρήσας θέλῃ. — ἂν οὖν ἀναγκαῖά μοι ᾖ; — μὴ πρόσπασχε αὐτοῖς καὶ οὐκ ἔσται. σὺ αὐτὰ αὑτῷ μὴ εἴπῃς ἀναγκαῖα καὶ οὐκ ἔστιν.
4.1.111 Sabahtan akşama bu çalışmayı yapmak gerekirdi. En küçük, en kolay zarar görecek şeylerden, bir çömlekten, bir kupadan başla; sonra böylece bir tunikçiğe, köpekçiğe, atçığa, tarlacığa geç; oradan kendine, bedenine, organlarına, çocuklarına, karına, kardeşlerine.
ταύτην τὴν μελέτην ἕωθεν εἰς ἑσπέραν μελετᾶν ἔδει. ἀπὸ τῶν μικροτάτων, ἀπὸ τῶν εὐεπηρεαστοτάτων ἀρξάμενος, ἀπὸ χύτρας, ἀπὸ ποτηρίου, εἶθʼ οὕτως ἐπὶ χιτωνάριον πρόσελθε, ἐπὶ κυνάριον, ἐπὶ ἱππάριον, ἐπὶ ἀγρίδιον· ἔνθεν ἐπὶ σαυτόν, τὸ σῶμα, τὰ μέρη τοῦ σώματος, τὰ τέκνα, τὴν γυναῖκα, τοὺς ἀδελφούς.
4.1.112 Her yanına bakıp kendinden at; yargılarını temizle: Senin olmayan bir şey sana yapışmış mı, seninle kaynaşmış mı, kopardığında canını yakar mı?
πανταχοῦ περιβλέψας ἀπόρριψον ἀπὸ σεαυτοῦ· κάθηρον τὰ δόγματα, μή τι προσήρτηταί σοι τῶν οὐ σῶν, μή τι συμπέφυκεν, μή τι ὀδυνήσει σʼ ἀποσπώμενον.
4.1.113 Her gün idman ederken, oradaki gibi, felsefe yaptığını söyleme (ad kaba sayılsın); kendine azat edici tuttuğunu söyle. Gerçek hürlük budur.
καὶ λέγε γυμναζόμενος καθʼ ἡμέραν, ὡς ἐκεῖ, μὴ ὅτι φιλοσοφεῖς (ἔστω φορτικὸν τὸ ὄνομα), ἀλλʼ ὅτι καρπιστὴν δίδως. τοῦτο γάρ ἐστιν ἡ ταῖς ἀληθείαις ἐλευθερία.
4.1.114Diogenes bu hürlükle Antisthenes'ten azat oldu ve artık hiç kimsenin onu köle edemeyeceğini söyledi.
ταύτην ἠλευθερώθη Διογένης παρʼ Ἀντισθένους καὶ οὐκέτι ἔφη καταδουλωθῆναι δύνασθαι ὑπʼ οὐδενός.
4.1.115 Bu yüzden nasıl esir düştü, korsanlarla nasıl davrandı! Onlardan birine efendi dedi mi? Ben adı söylemekten söz etmiyorum; korktuğum ses değil, sesin çıktığı duygudur.
διὰ τοῦτο πῶς ἑάλω, πῶς τοῖς πειραταῖς ἐχρῆτο· μή τι κύριον εἶπέν τινα αὐτῶν; καὶ οὐ λέγω τὸ ὄνομα· οὐ γὰρ τὴν φωνὴν φοβοῦμαι, ἀλλὰ τὸ πάθος, ἀφʼ οὗ ἡ φωνὴ ἐκπέμπεται.
4.1.116 Esirleri kötü beslediklerini söyleyip onları nasıl azarladı! Nasıl satıldı! Efendi mi aradı? Hayır, köle aradı. Satıldıktan sonra sahibine nasıl davrandı! Hemen onunla konuşmaya, onun böyle giyinmemesi, saçını böyle kestirmemesi gerektiğini, oğullarının nasıl yaşaması gerektiğini anlatmaya başladı.
πῶς ἐπιτιμᾷ αὐτοῖς, ὅτι κακῶς ἔτρεφον τοὺς ἑαλωκότας· πῶς ἐπράθη· μή τι κύριον ἐζήτει; ἀλλὰ δοῦλον. πῶς δὲ πραθεὶς ἀνεστρέφετο πρὸς τὸν δεσπότην· εὐθὺς διελέγετο πρὸς αὐτόν, ὅτι οὐχ οὕτως ἐστολίσθαι δεῖ αὐτόν, οὐχ οὕτως κεκάρθαι, περὶ τῶν υἱῶν, πῶς δεῖ αὐτοὺς διάγειν.
4.1.117 Bunda şaşılacak ne var? Bir beden eğitimi hocası satın alsaydı, güreşle ilgili işlerde onu köle gibi mi kullanırdı, efendi gibi mi? Bir hekim ya da mimar satın alsaydı da öyle. Her alanda bilenin bilmeyene hükmetmesi kaçınılmazdır.
καὶ τί θαυμαστόν; εἰ γὰρ παιδοτρίβην ἐώνητο, ἐν τοῖς παλαιστρικοῖς ὑπηρέτῃ ἂν αὐτῷ ἐχρῆτο ἢ κυρίῳ; εἰ δʼ ἰατρόν, ὡσαύτως, εἰ δʼ ἀρχιτέκτονα. καὶ οὕτως ἐφʼ ἑκάστης ὕλης τὸν ἔμπειρον τοῦ ἀπείρου κρατεῖν πᾶσα ἀνάγκη.
4.1.118 Öyleyse hayata dair küllî epistēmē'ye sahip olan kimsenin sahip olmaktan başka ne olması gerekir? Gemide kim efendidir? "Kaptan." Neden? Çünkü ona itaat etmeyen zarar görür.
ὅστις οὖν καθόλου τὴν περὶ βίον ἐπιστήμην κέκτηται, τί ἄλλο ἢ τοῦτον εἶναι δεῖ τὸν δεσπότην; τίς γάρ ἐστιν ἐν νηὶ κύριος; — ὁ κυβερνήτης. — διὰ τί; ὅτι ὁ ἀπειθῶν αὐτῷ ζημιοῦται.
4.1.119 "Ama beni dövdürebilir." Bunu cezasız yapabilir mi? "Ben de öyle düşünüyordum." Ama cezasız olmadığı için yapması caiz değil; zaten kimse için adaletsiz davranmak cezasız kalmaz.
— ἀλλὰ δεῖραί με δύναται. — μή τι οὖν ἀζημίως; — οὕτως μὲν κἀγὼ ἔκρινον. — ἀλλʼ ὅτι οὐκ ἀζημίως, διὰ τοῦτο οὐκ ἔξεστιν· οὐδενὶ δʼ ἀζήμιόν ἐστι τὸ ποιεῖν τὰ ἄδικα.
4.1.120 "Kendi kölesini bağlayanın sence cezası ne?" Bağlamanın kendisi. İnsanın vahşi bir hayvan değil, evcil bir canlı olduğu görüşünü korumak istersen bunu sen de kabul edersin.
— καὶ τίς ἡ ζημία τῷ δήσαντι τὸν αὑτοῦ δοῦλον, ἣν δοκεῖς; — τὸ δῆσαι· τοῦτο ὃ καὶ σὺ ὁμολογήσεις, ἂν θέλῃς σῴζειν, ὅτι ἄνθρωπος οὐκ ἔστι θηρίον, ἀλλʼ ἥμερον ζῷον.
4.1.121 Asma ne zaman kötü durumdadır? Kendi tabiatına aykırı durumda olduğunda. Horoz ne zaman?
ἐπεὶ πότʼ ἄμπελος πράσσει κακῶς; ὅταν παρὰ τὴν ἑαυτῆς φύσιν πράσσῃ. πότʼ ἀλεκτρυών;
4.1.122 Yine öyle. İnsan da öyle. Peki onun tabiatı nedir? Isırmak, tekmelemek, hapse atmak, kafa kesmek mi? Hayır: iyilik yapmak, işbirliği yapmak, başkası için iyi dilekte bulunmak. Öyleyse istesen de istemesen de insan iyi duyguları yitirdiğinde kötü durumdadır.
ὡσαύτως. οὐκοῦν καὶ ἄνθρωπος. τίς οὖν αὐτοῦ ἡ φύσις; δάκνειν καὶ λακτίζειν καὶ εἰς φυλακὴν βάλλειν καὶ ἀποκεφαλίζειν; οὔ· ἀλλʼ εὖ ποιεῖν, συνεργεῖν, ἐπεύχεσθαι. τότʼ οὖν κακῶς πράσσει, ἄν τε θέλῃς ἄν τε μή, ὅταν ἀγνωμονῇ.
4.1.123"Yani Sokrates kötü durumda değil miydi?" Hayır; yargıçlar ve suçlayıcılar kötü durumdaydı. "Roma'da Helvidius da mı değildi?" Hayır, onu öldüren kötü durumdaydı. "Ne demek istiyorsun?"
ὥστε Σωκράτης οὐκ ἔπραξε κακῶς;— οὔ, ἀλλʼ οἱ δικασταὶ καὶ οἱ κατήγοροι. — οὐδʼ ἐν Ῥώμῃ Ἑλουίδιος; — οὔ, ἀλλʼ ὁ ἀποκτείνας αὐτόν. — πῶς λέγεις;
4.1.124 Sen de kazanan ama yara alan horoza kötü durumda demezsin, yenilen ama yara almayan horoza dersin. Ne koşmayan ne çalışan köpeğe mesut dersin; terlediğini, acı çektiğini, koşudan çatlayacak hâle geldiğini görünce dersin.
— ὡς καὶ σὺ ἀλεκτρυόνα οὐ λέγεις κακῶς πρᾶξαι τὸν νικήσαντα καὶ κατακοπέντα, ἀλλὰ τὸν ἀπλῆγα ἡττηθέντα· οὐδὲ κύνα εὐδαιμονίζεις τὸν μήτε διώκοντα μήτε πονοῦντα, ἀλλʼ ὅταν ἱδρῶντα ἴδῃς, ὅταν ὀδυνώμενον, ὅταν ῥηγνύμενον ὑπὸ τοῦ δρόμου.
4.1.125Her varlık için kötü olan şeyin, onun tabiatına aykırı olan şey olduğunu söylersek ne tuhaf bir söz etmiş oluruz? Bunda tuhaf olan ne var? Sen de bunu bütün öteki varlıklar için söylemiyor musun? Öyleyse neden yalnız insanda başka türlü davranıyorsun?
τί παραδοξολογοῦμεν, εἰ λέγομεν παντὸς κακὸν εἶναι τὸ παρὰ τὴν ἐκείνου φύσιν; τοῦτο παράδοξόν ἐστιν; σὺ γὰρ αὐτὸ ἐπὶ πάντων τῶν ἄλλων οὐ λέγεις; διὰ τί ἐπὶ μόνου οὖν τοῦ ἀνθρώπου ἄλλως φέρῃ;
4.1.126 İnsanın tabiatının evcil, birbirini seven ve güvenilir olduğunu söylememizde de tuhaf bir şey yok, değil mi? "Bunda da yok."
ἀλλʼ ὅτι λέγομεν ἥμερον εἶναι τοῦ ἀνθρώπου τὴν φύσιν καὶ φιλάλληλον καὶ πιστήν, τοῦτο παράδοξον οὐκ ἔστιν; — οὐδὲ τοῦτο.
4.1.127 Peki öyleyse insan dövüldüğünde, zincire vurulduğunda, başı kesildiğinde nasıl zarar görmemiş olur? Şöyle değil mi: Soyluca katlanırsa kâr ederek, fayda görerek ayrılır; asıl zarar gören, en acınacak ve en utanç verici şeylere uğrayan, insanken kurt, engerek ya da eşek arısı olan kişidir.
— πῶς οὖν ἔτι οὐ δερόμενος βλάπτεται ἢ δεσμευόμενος ἢ ἀποκεφαλιζόμενος; οὐχὶ οὕτως μέν· εἰ γενναίως πάσχει, καὶ προσκερδαίνων καὶ προσωφελούμενος ἀπέρχεται, ἐκεῖνος δὲ βλαπτόμενός ἐστιν ὁ τὰ οἰκτρότατα πάσχων καὶ αἴσχιστα, ὁ ἀντὶ ἀνθρώπου λύκος γινόμενος ἢ ἔχις ἢ σφήξ;
4.1.128Haydi, kabul ettiklerimizi gözden geçirelim. Engellenemeyen, şeyler dilediği gibi elinin altında olan insan hürdür. Engellenebilen, zorlanabilen, önü kesilebilen ya da istemediği bir şeye sürüklenebilen ise köledir.
ἄγε οὖν ἐπέλθωμεν τὰ ὡμολογημένα. ὁ ἀκώλυτος ἄνθρωπος ἐλεύθερος, ᾧ πρόχειρα τὰ πράγματα ὡς βούλεται. ὃν δʼ ἔστιν ἢ κωλῦσαι ἢ ἀναγκάσαι ἢ ἐμποδίσαι ἢ ἄκοντα εἴς τι ἐμβαλεῖν, δοῦλός ἐστιν.
4.1.129 Kim engellenemez? Başkasına ait hiçbir şeye yönelmeyen. Başkasına ait olan nedir? Bize bağlı olmayanlar: sahip olması ya da olmaması da, ne nitelikte ya da nasıl sahip olması da.
τίς δʼ ἀκώλυτος; ὁ μηδενὸς τῶν ἀλλοτρίων ἐφιέμενος. τίνα δʼ ἀλλότρια; ἃ οὐκ ἔστιν ἐφʼ ἡμῖν οὔτʼ ἔχειν οὔτε μὴ ἔχειν οὔτε ποιὰ ἔχειν ἢ πῶς ἔχοντα.
4.1.130 Demek ki beden başkasına aittir, organları başkasına aittir, mal başkasına aittir. Bunlardan birine kendininmiş gibi bağlanırsan, başkasına ait olanın peşine düşenin hak ettiği cezayı çekersin.
οὐκοῦν τὸ σῶμα ἀλλότριον, τὰ μέρη αὐτοῦ ἀλλότρια, ἡ κτῆσις ἀλλοτρία. ἂν οὖν τινι τούτων ὡς ἰδίῳ προσπαθῇς, δώσεις δίκας ἃς ἄξιον τὸν τῶν ἀλλοτρίων ἐφιέμενον.
4.1.131 Hürlüğe götüren yol budur, köleliğin tek çaresi budur: Bir gün bütün ruhunla şunu diyebilmek:
Götür beni, ey Zeus, sen de ey Kader, Nereye buyurduysanız beni.
αὕτη ἡ ὁδὸς ἐπʼ ἐλευθερίαν ἄγει, αὕτη μόνη ἀπαλλαγὴ δουλείας, [μόνῃ] τὸ δυνηθῆναί ποτʼ εἰπεῖν ἐξ ὅλης ψυχῆς τὸ ἄγου δέ μʼ, ὦ Ζεῦ, καὶ σύ γʼ ἡ Πεπρωμένη, ὅποι ποθʼ ὑμῖν εἰμι διατεταγμένος.
4.1.132Ama ne diyorsun, ey filozof? Tiran seni çağırıyor, sana yakışmayan bir söz söylemeni istiyor. Söyler misin, söylemez misin? Cevap ver. "Bırak düşüneyim." Şimdi mi düşüneceksin? Okuldayken ne düşünüyordun? Neyin iyi, neyin kötü, neyin ikisi de olmadığını çalışmıyor muydun? "Düşünüyordum." Peki ne karara varmıştınız?
ἀλλὰ τί λέγεις, φιλόσοφε; καλεῖ σε ὁ τύραννος ἐροῦντά τι ὧν οὐ πρέπει σοι. λέγεις ἢ οὐ λέγεις; εἰπέ μοι. — ἄφες σκέψωμαι. — νῦν σκέψῃ; ὅτε δʼ ἐν τῇ σχολῇ ἦς, τί ἐσκέπτου; οὐκ ἐμελέτας, τίνα ἐστὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ κακὰ καὶ τίνα οὐδέτερα; — Ἐσκεπτόμην. — τίνα οὖν ἤρεσκεν ὑμῖν;
4.1.133 "Adil ve güzel olanların iyi, adaletsiz ve çirkin olanların kötü olduğuna." Yaşamak iyi mi? "Hayır." Ölmek kötü mü? "Hayır." Hapis? "Hayır." Peki aşağılık ve güvenilmez bir söz, dostuna ihanet, tirana yaltaklanmak sizce neydi?
— τὰ δίκαια καὶ καλὰ ἀγαθὰ εἶναι, τὰ ἄδικα καὶ αἰσχρὰ κακά. — μή τι τὸ ζῆν ἀγαθόν; — οὔ. — μή τι τὸ ἀποθανεῖν κακόν; — οὔ. — μή τι φυλακή; — οὔ. — λόγος δʼ ἀγεννὴς καὶ ἄπιστος καὶ φίλου προδοσία καὶ κολακεία τυράννου τί ὑμῖν ἐφαίνετο;
4.1.134 "Kötüydü." Öyleyse şimdi düşünmüyorsun, düşünmüş ve karar vermişsin. Çünkü bu nasıl bir düşünmedir: En büyük iyilikleri kendime sağlayabilecekken en büyük kötülükleri sağlamamam yerinde olur mu? Güzel ve gerekli bir düşünme doğrusu, uzun uzadıya tartışılacak bir şey! Bizimle neden alay ediyorsun, be adam?
— κακά. — τί οὖν; οὐχὶ σκέπτῃ, οὐχὶ δʼ ἔσκεψαι καὶ βεβούλευσαι. ποία γὰρ σκέψις, εἰ καθήκει μοὶ δυναμένῳ τὰ μέγιστα ἀγαθὰ ἐμαυτῷ περιποιῆσαι, τὰ μέγιστα κακὰ μὴ περιποιῆσαι; καλὴ σκέψις καὶ ἀναγκαία, πολλῆς βουλῆς δεομένη. τί ἡμῖν ἐμπαίζεις, ἄνθρωπε;
4.1.135 Böyle bir düşünme hiç olmaz. Çirkin şeyleri gerçekten kötü, geri kalanları ise ne iyi ne kötü sayıyor olsaydın, bu duraksamaya gelmezdin, yanına bile yaklaşmazdın; görür gibi, zihninle hemen ayırt ederdin.
οὐδέποτε τοιαύτη σκέψις γίνεται. οὐδʼ εἰ ταῖς ἀληθείαις κακὰ μὲν ἐφαντάζου τὰ αἰσχρά, τὰ δʼ ἄλλα οὐδέτερα, ἦλθες ἂν ἐπὶ ταύτην τὴν ἐπίστασιν, οὐδʼ ἐγγύς· ἀλλʼ αὐτόθεν διακρίνειν εἶχες, ὥσπερ ὄψει τῇ διανοίᾳ.
4.1.136 Siyahın beyaz, ağırın hafif olup olmadığını ne zaman düşünürsün? Apaçık görünene uymaz mısın? Peki şimdi ne iyi ne kötü olan şeylerden, kötü olanlardan daha çok kaçınılması gerekip gerekmediğini nasıl düşündüğünü söylüyorsun?
πότε γὰρ σκέπτῃ, εἰ τὰ μέλανα λευκά ἐστιν, εἰ τὰ βαρέα κοῦφα; οὐχὶ δὲ τοῖς ἐναργῶς φαινομένοις ἐπακολουθεῖς; πῶς οὖν νῦν σκέπτεσθαι λέγεις, εἰ τὰ οὐδέτερα τῶν κακῶν φευκτότερα;
4.1.137 Hayır, sende bu yargılar yok. Sana ne bunlar kayıtsız görünüyor, tersine en büyük kötülükler görünüyor; ne de ötekiler kötü, tersine bizi ilgilendirmiyor gibi görünüyor.
ἀλλʼ οὐκ ἔχεις τὰ δόγματα ταῦτα, ἀλλὰ φαίνεταί σοι οὔτε ταῦτα οὐδέτερα, ἀλλὰ τὰ μέγιστα κακά, οὔτʼ ἐκεῖνα κακά, ἀλλʼ οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς.
4.1.138Çünkü kendini en baştan böyle alıştırdın: Neredeyim? Okulda. Beni dinleyenler kim? Filozoflarla konuşuyorum. Ama okuldan çıktım: Kaldır okul adamlarının, budalaların o sözlerini! İşte dostu aleyhine filozof böyle tanıklık eder, filozof böyle asalaklık eder,
οὕτως γὰρ ἐξ ἀρχῆς εἴθισας σεαυτόν· ποῦ εἰμι; ἐν σχολῇ. καὶ ἀκούουσί μου τίνες; λέγω μετὰ τῶν φιλοσόφων. ἀλλʼ ἐξελήλυθα τῆς σχολῆς· ἆρον ἐκεῖνα τὰ τῶν σχολαστικῶν καὶ τῶν μωρῶν. οὕτως καταμαρτυρεῖται φίλος ὑπὸ φιλοσόφου, οὕτως παρασιτεῖ φιλόσοφος,
4.1.139 böyle para için kiralanır, senatoda biri böyle düşündüğünü söylemez; oysa içinde yargısı haykırır.
οὕτως ἐπʼ ἀργυρίῳ ἐκμισθοῖ ἑαυτόν, οὕτως ἐν συγκλήτῳ τις οὐ λέγει τὰ φαινόμενα· ἔνδοθεν τὸ δόγμα αὐτοῦ βοᾷ,
4.1.140 Rastgele sözlerden kıl payıyla sarkan soğuk ve zavallı bir görüşçük değil, güçlü, kullanışlı, iş üzerinde talim yoluyla sırra ermiş bir yargı.
οὐ ψυχρὸν καὶ ταλαίπωρον ὑποληψείδιον ἐκ λόγων εἰκαίων ὡς ἐκ τριχὸς ἠρτημένον, ἀλλὰ ἰσχυρὸν καὶ χρηστικὸν καὶ ὑπὸ τοῦ διὰ τῶν ἔργων γεγυμνάσθαι μεμυημένον.
4.1.141Bir haberi nasıl karşıladığını gözle. Çocuğunun öldüğünü demiyorum, o senin harcın değil; zeytinyağının döküldüğünü, şarabının içilip bittiğini diyorum.
παραφύλαξον σαυτόν, πῶς ἀκούεις — οὐ λέγω, ὅτι τὸ παιδίον σου ἀπέθανεν· πόθεν σοι; ἀλλʼ ὅτι σου τὸ ἔλαιον ἐξεχέθη, ὁ οἶνος ἐξεπόθη,
4.1.142 Sen öfkeden gerilirken biri gelip yalnız şunu söylesin: "Filozof, okulda başka şeyler söylüyorsun. Bizi neden kandırıyorsun? Solucanken neden insanım diyorsun?"
ἵνα τις ἐπιστὰς διατεινομένῳ σοι τοῦτʼ αὐτὸ μόνον εἴπῃ φιλόσοφε, ἄλλα λέγεις ἐν τῇ σχολῇ· τί ἡμᾶς ἐξαπατᾷς; τί σκώληξ ὢν λέγεις, ὅτι ἄνθρωπος εἶ;
4.1.143 Onlardan birinin kadınla birlikteyken başına dikilmek isterdim; nasıl gerildiğini, ne sesler çıkardığını, adını, duyduğu, söylediği, okuduğu sözleri hatırlayıp hatırlamadığını görmek için.
ἤθελον ἐπιστῆναί τινι αὐτῶν συνουσιάζοντι, ἵνα ἴδω, πῶς τείνεται καὶ ποίας φωνὰς ἀφίησιν, εἰ μέμνηται τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, τῶν λόγων οὓς ἀκούει ἢ λέγει ἢ ἀναγιγνώσκει.
4.1.144"Bunların hürlükle ne ilgisi var?" Hürlükle ilgili olan bunlardan başkası değil, zenginler, isteseniz de istemeseniz de.
καὶ τί ταῦτα πρὸς ἐλευθερίαν;— οὐκ ἄλλα μὲν οὖν ἢ ταῦτʼ, ἄν τε θέλητε ὑμεῖς οἱ πλούσιοι ἄν τε μή.
4.1.145 "Buna tanık kim?" Sizden başka kim olabilir? O büyük efendiye sahip olan, onun başının bir işaretiyle, bir hareketiyle yaşayan, birinize yan gözle bakınca bile bayılan, yaşlı kadınların ve yaşlı erkeklerin hizmetini gören, "Bunu yapamam, bana izin yok" diyen sizler değil misiniz?
— καὶ τί[ς] σοι μαρτυρεῖ ταῦτα; — τί γὰρ ἄλλο ἢ αὐτοὶ ὑμεῖς οἱ τὸν κύριον τὸν μέγαν ἔχοντες καὶ πρὸς τὸ ἐκείνου νεῦμα καὶ κίνημα ζῶντες, κἄν τινα ὑμῶν ἴδῃ μόνον συνεστραμμένῳ βλέμματι, ἀποψυχόμενοι, τὰς γραίας θεραπεύοντες καὶ τοὺς γέροντας καὶ λέγοντες ὅτι οὐ δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι· οὐκ ἐξεστί μοι;
4.1.146 Neden izin yok? Az önce hür olduğunu söyleyerek benimle kavga etmiyor muydun? "Ama Aprulla engelledi." Öyleyse hakikati söyle, köle; efendilerinden kaçma, onları inkâr etme, köleliğinin bunca kanıtı varken azat edici göstermeye cüret etme.
διὰ τί οὐκ ἔξεστίν σοι; οὐκ ἄρτι ἐμάχου μοι λέγων ἐλεύθερος εἶναι; ἀλλὰ Ἄπρυλλά με κεκώλυκεν. λέγε οὖν τὰς ἀληθείας, δοῦλε, καὶ μὴ δραπέτευέ σου τοὺς κυρίους μηδʼ ἀπαρνοῦ μηδὲ τόλμα καρπιστὴν διδόναι τοσούτους ἔχων τῆς δουλείας ἐλέγχους.
4.1.147Aşkın zoruyla düşüncesine aykırı bir şey yapan, iyiyi görüp de ona uyacak gücü bulamayan kişiyi insan yine de bağışlamaya değer bulabilir; çünkü zorlu ve bir anlamda tanrısal bir gücün elindedir.
καίτοι τὸν μὲν ὑπʼ ἔρωτος ἀναγκαζόμενόν τι ποιεῖν παρὰ τὸ φαινόμενον καὶ ἅμα μὲν ὁρῶντα τὸ ἄμεινον, ἅμα δʼ οὐκ ἐξευτονοῦντα ἀκολουθῆσαι αὐτῷ ἔτι μᾶλλον ἄν τις συγγνώμης ἄξιον ὑπολάβοι, ἅθʼ ὑπό τινος βιαίου καὶ τρόπον τινὰ θείου κατεσχημένον.
4.1.148 Ama seni kim çeker? Yaşlı kadınlara ve yaşlı erkeklere âşıksın, onların burnunu siliyor, yıkıyor, rüşvet veriyorsun; hastalandıklarında köle gibi hizmet ederken bir yandan ölmeleri için dua ediyor, hekimlere artık ölümcül durumda olup olmadıklarını soruyorsun. Yahut bu büyük ve saygın makamlar, onurlar için başkalarının kölelerinin ellerini öpüyorsun; böylece hür insanların bile kölesi olmuyorsun.
σοῦ δὲ τίς ἀνάσχοιτο τῶν γραῶν ἐρῶντος καὶ τῶν γερόντων καὶ ἐκείνας ἀπομύσσοντος καὶ ἀποπλύνοντος καὶ δωροδοκοῦντος καὶ ἅμα μὲν νοσούσας θεραπεύοντος ὡς δούλου, ἅμα δʼ ἀποθανεῖν εὐχομένου καὶ τοὺς ἰατροὺς διακρίνοντος, εἰ ἤδη θανασίμως ἔχουσιν; ἢ πάλιν ὅταν ὑπὲρ τῶν μεγάλων τούτων καὶ σεμνῶν ἀρχῶν καὶ τιμῶν τὰς χεῖρας τῶν ἀλλοτρίων δούλων καταφιλῇς, ἵνα μηδʼ ἐλευθέρων δοῦλος ᾖς;
4.1.149 Sonra karşıma pretör ya da konsül olarak heybetle çıkıyorsun. Nasıl pretör olduğunu, konsüllüğü nereden aldığını, sana kimin verdiğini bilmiyor muyum?
εἶτά μοι σεμνὸς περιπατεῖς στρατηγῶν, ὑπατεύων, οὐκ οἶδα, πῶς ἐστρατήγησας, πόθεν τὴν ὑπατείαν ἔλαβες, τίς σοι αὐτὴν ἔδωκεν;
4.1.150 Felicion sayesinde, onun kibrine ve kölece şımarıklığına katlanarak yaşamam gerekseydi yaşamak bile istemezdim. Çünkü talihli sanılan, kibirden gözü dönmüş bir kölenin ne olduğunu bilirim.
ἐγὼ μὲν οὐδὲ ζῆν ἤθελον, εἰ διὰ Φηλικίωνα ἔδει ζῆσαι τῆς ὀφρύος αὐτοῦ καὶ τοῦ δουλικοῦ φρυάγματος ἀνασχόμενον. οἶδα γάρ, τί ἐστι δοῦλος εὐτυχῶν ὡς δοκεῖ καὶ τετυφ[λ]ωμένος.
4.1.151"Peki sen hür müsün?" diye sorulur. Tanrılar şahidim olsun, istiyorum, dua ediyorum, ama henüz efendilerimin yüzüne bakamıyorum; hâlâ bedenciğime değer veriyorum, onu sağlam tutmaya çok önem veriyorum, üstelik sağlam da değil.
σὺ οὖν, φησίν, ἐλεύθερος εἶ;— θέλω νὴ τοὺς θεοὺς καὶ εὔχομαι, ἀλλʼ οὔπω δύναμαι ἀντιβλέψαι τοῖς κυρίοις, ἔτι τιμῶ τὸ σωμάτιον, ὁλόκληρον αὐτὸ ἔχειν ἀντὶ πολλοῦ ποιοῦμαι καίτοι μηδʼ ὁλόκληρον ἔχων.
4.1.152 Ama sana hür birini gösterebilirim ki örnek aramayasın. Diogenes hürdü. Neden? Hür ana babadan geldiği için değil (gelmiyordu), kendisi hür olduğu için; köleliğin bütün kulplarını atmış olduğu için. Ona yaklaşmanın, onu köle etmek için tutacak bir yerini bulmanın yolu yoktu.
ἀλλὰ δύναμαί σοι δεῖξαι ἐλεύθερον, ἵνα μηκέτι ζητῇς τὸ παράδειγμα. Διογένης ἦν ἐλεύθερος. πόθεν τοῦτο; οὐχ ὅτι ἐξ ἐλευθέρων ἦν (οὐ γὰρ ἦν), ἀλλʼ ὅτι αὐτὸς ἦν, ὅτι ἀποβεβλήκει πάσας τὰς τῆς δουλείας [β]λαβὰς οὐδʼ ἦν, ὅπως τις προσέλθῃ πρὸς αὐτὸν οὐδʼ ὅθεν λάβηται πρὸς τὸ καταδουλώσασθαι.
4.1.153 Her şeyi kolayca çözülür, yalnız üzerine iliştirilmiş gibi taşıyordu. Malını tutsan, onun için arkandan gelmektense malı sana bırakırdı; bacağını tutsan bacağını, bütün bedenini tutsan bütün bedenini; akrabaya, dostlara, yurda da öyle. Bunları nereden, kimden, hangi şartla aldığını biliyordu.
πάντα εὔλυτα εἶχεν, πάντα μόνον προσηρτημένα. εἰ τῆς κτήσεως ἐπελάβου, αὐτὴν ἀφῆκεν ἄν σοι μᾶλλον ἢ ἠκολούθησεν διʼ αὐτήν· εἰ τοῦ σκέλους, τὸ σκέλος· εἰ ὅλου τοῦ σωματίου, ὅλον τὸ σωμάτιον· οἰκείους, φίλους, πατρίδα ὡσαύτως. ᾔδει, πόθεν ἔχει καὶ παρὰ τίνος καὶ ἐπὶ τίσιν λαβών.
4.1.154 Gerçek atalarını, tanrıları, ve hakiki yurdunu ise hiçbir zaman terk etmezdi, onlara itaatte kimseye geçilmezdi; yurdu uğruna da hiç kimse ondan kolay ölmezdi.
τοὺς μέν γʼ ἀληθ[ε]ινοὺς προγόνους, τοὺς θεούς, καὶ τὴν τῷ ὄντι πατρίδα οὐδεπώποτʼ ἂν ἐγκατέλ[ε]ιπεν οὐδὲ παρεχώρησεν ἄλλῳ μᾶλλον πείθεσθαι αὐτοῖς καὶ ὑπακούειν οὐδʼ ὑπεραπέθανεν ἂν εὐκολώτερον τῆς πατρίδος ἄλλος.
4.1.155 Çünkü bütün için bir şey yapıyor görünmeye hiç çalışmazdı; olan her şeyin oradan geldiğini, oranın iyiliği için yapıldığını ve onu yöneten tarafından buyrulduğunu hatırlardı.
οὐ γὰρ ἐζήτει ποτὲ δόξαι τι ποιεῖν ὑπὲρ τῶν ὅλων, ἀλλʼ ἐμέμνητο, ὅτι πᾶν τὸ γενόμενον ἐκεῖθέν ἐστιν καὶ ὑπὲρ ἐκείνης πράττεται καὶ ὑπὸ τοῦ διοικοῦντος αὐτὴν παρεγγυᾶται.
4.1.156 Öyleyse bak, kendisi ne diyor, ne yazıyor: "Bu yüzden, ey Diogenes, Pers kralıyla da Lakedaimonlu Arkhidamos'la da istediğin gibi konuşabilirsin."
τοιγαροῦν ὅρα, τί λέγει αὐτὸς καὶ γράφει· διὰ τοῦτό σοι, φησίν, ἔξεστιν, ὦ Διόγενες, καὶ τῷ Περσῶν βασιλεῖ καὶ Ἀρχιδάμῳ τῷ Λακεδαιμονίων ὡς βούλει διαλέγεσθαι.
4.1.157 Hür ana babadan geldiği için mi? Peki bütün Atinalılar, bütün Lakedaimonlular ve Korintliler köle soyundan geldikleri için mi onlarla istedikleri gibi konuşamıyor, korkuyor ve yaltaklanıyorlardı?
ἆρά γʼ ὅτι ἐξ ἐλευθέρων ἦν; πάντες γὰρ Ἀθηναῖοι καὶ πάντες Λακεδαιμόνιοι καὶ Κορίνθιοι διὰ τὸ ἐκ δούλων εἶναι οὐκ ἠδύναντο αὐτοῖς ὡς ἠβούλοντο διαλέγεσθαι, ἀλλʼ ἐδεδοίκεσαν καὶ ἐθεράπευον;
4.1.158 Öyleyse neden konuşabiliyorsun? diye sorar. "Bedenciğimi benim saymadığım için, hiçbir şeye ihtiyacım olmadığı için, kanun benim için her şey olduğu ve başka hiçbir şey olmadığı için." Onu hür bırakan şeyler bunlardı.
διὰ τί οὖν, φησίν, ἔξεστιν; ὅτι τὸ σωμάτιον ἐμὸν οὐχ ἡγοῦμαι, ὅτι οὐδενὸς δέομαι, ὅτι ὁ νόμος μοι πάντα ἐστὶ καὶ ἄλλο οὐδέν. ταῦτα ἦν τὰ ἐλεύθερον ἐκεῖνον ἐάσαντα.
4.1.159Karısı, çocuğu, yurdu, dostu, akrabası olmayan, onlar tarafından bükülemeyecek, oradan oraya çekilemeyecek, bağsız birini örnek gösterdiğimi sanmayasın diye Sokrates'i al. Karısı ve çocukları vardı, ama başkasına aitmiş gibi; yurdu vardı, gerektiği kadar ve gerektiği gibi; dostları, akrabaları vardı. Bunların hepsini kanuna ve ona itaate bağlamıştı.
καὶ ἵνα μὴ δόξῃς, ὅτι παράδειγμα δείκνυμι ἀνδρὸς ἀπεριστάτου μήτε γυναῖκα ἔχοντος μήτε τέκνα μήτε πατρίδα ἢ φίλους ἢ συγγενεῖς, ὑφʼ ὧν κάμπτεσθαι καὶ περισπᾶσθαι ἠδύνατο, λάβε Σωκράτη καὶ θέασαι γυναῖκα καὶ παιδία ἔχοντα, ἀλλὰ ὡς ἀλλότρια[ν], πατρίδα, ἐφʼ ὅσον ἔδει καὶ ὡς ἔδει, φίλους, συγγενεῖς, πάντα ταῦτα ὑποτεταχότα τῷ νόμῳ καὶ τῇ πρὸς ἐκεῖνον εὐπειθείᾳ.
4.1.160 Bu yüzden askere gitmek gerektiğinde ilk o gider, orada kendini hiç sakınmadan tehlikeye atardı. Tiranlar onu Leon'u getirmeye gönderdiklerinde, bunu çirkin saydığı için, gerekirse öleceğini bildiği hâlde düşünüp taşınmadı bile.
διὰ τοῦτο, στρατεύεσθαι μὲν ὁπότʼ ἔδει, πρῶτος ἀπῄει κἀκεῖ ἐκινδύνευεν ἀφειδέστατα· ἐπὶ Λέοντα δʼ ὑπὸ τῶν τυράννων πεμφθείς, ὅτι αἰσχρὸν ἡγεῖτο, οὐδʼ ἐπεβουλεύσατο εἰδώς, ὅτι ἀποθανεῖν δεήσει, ἂν οὕτως τύχῃ.
4.1.161 Bu ona ne fark ederdi? Çünkü başka bir şeyi korumak istiyordu; et parçasını değil, güvenilir ve edepli olan yanını.
καὶ τί αὐτῷ διέφερεν; ἄλλο γάρ τι σῴζειν ἤθελεν· οὐ τὸ σαρκίδιον, ἀλλὰ τὸν πιστόν, τὸν αἰδήμονα.
4.1.162 Bunlara el uzatılamaz, bunlar boyun eğdirilemez. Sonra hayatını savunması gerektiğinde çocuklu, karılı biri gibi mi davranıyor? Tek başınaymış gibi davranıyor. Peki zehri içmesi gerektiğinde nasıl davranıyor?
ταῦτα ἀπαρεγχείρητα, ἀνυπότακτα. εἶθʼ ὅτʼ ἀπολογεῖσθαι ἔδει ὑπὲρ τοῦ ζῆν, μή τι ὡς τέκνα ἔχων ἀναστρέφεται, μή τι ὡς γυναῖκα; ἀλλʼ ὡς μόνος. τί δʼ, ὅτε πιεῖν ἔδει τὸ φάρμακον, πῶς ἀναστρέφεται;
4.1.163 Kurtulabilecekken, Kriton ona "Çocukların için çık" derken ne diyor? Bunu büyük bir fırsat mı saydı? Nerede! Onurlu olanı gözetiyor, gerisine bakmıyor bile, hesaba katmıyor. Çünkü diyor ki, bedenciğini kurtarmak istemiyordu, adaletle büyüyüp kurtulan, adaletsizlikle azalıp yok olan şeyi kurtarmak istiyordu.
δυνάμενος διασωθῆναι καὶ τοῦ Κρίτωνος αὐτῷ λέγοντος ὅτι ἔξελθε διὰ τὰ παιδία τί λέγει; ἕρμαιον ἡγεῖτο αὐτό; πόθεν; ἀλλὰ τὸ εὔσχημον σκοπεῖ, τἆλλα δʼ οὐδʼ ὁρᾷ, οὐδʼ ἐπιλογίζεται. οὐ γὰρ ἤθελεν, φησίν, σῶσαι τὸ σωμάτιον, ἀλλʼ ἐκεῖνο, ὃ τῷ δικαίῳ μὲν αὔξεται καὶ σῴζεται, τῷ δʼ ἀδίκῳ μειοῦται καὶ ἀπόλλυται.
4.1.164 Sokrates utanç verici biçimde kurtulmaz. O, Atinalılar buyurduğu hâlde oylamaya sunmayan, tiranları hor gören, aretē ve erdemlilik üzerine böyle konuşan adamdır.
Σωκράτης δʼ αἰσχρῶς οὐ σῴζεται, ὁ μὴ ἐπιψηφίσας Ἀθηναίων κελευόντων, ὁ τοὺς τυράννους ὑπεριδών, ὁ τοιαῦτα περὶ ἀρετῆς καὶ καλοκἀγαθίας διαλεγόμενος·
4.1.165 Onu utanç verici biçimde kurtarmak mümkün değildir; o kaçarak değil, ölerek kurtulur. İyi aktör de zamanı gelince bırakarak, yersiz oynamaya devam etmekten daha çok kurtulur.
τοῦτον οὐκ ἔστι σῶσαι αἰσχρῶς, ἀλλʼ ἀποθνῄσκων σῴζεται, οὐ φεύγων. καὶ γὰρ ὁ ἀγαθὸς ὑποκριτὴς παυόμενος ὅτε δεῖ σῴζεται μᾶλλον ἢ ὑποκρινόμενος παρὰ καιρόν.
4.1.166 Peki çocuklar ne olacak? "Thessalia'ya gitseydim onlara bakardınız; Hades'e gidince kimse bakmayacak mı?" Bak, ölümle nasıl şakalaşıyor, nasıl okşayarak alay ediyor.
τί οὖν ποιήσει τὰ παιδία; εἰ μὲν εἰς Θετταλίαν ἀπῄειν, ἐπεμελήθητε αὐτῶν· εἰς Ἅιδου δέ μου ἀποδημήσαντος οὐδεὶς ἔσται ὁ ἐπιμελησόμενος; ὅρα, πῶς ὑποκορίζεται καὶ σκώπτει τὸν θάνατον.
4.1.167Sen ve ben olsaydık, hemen felsefe yapıp "Haksızlık edenlerden aynen öç almak gerekir" der, "Kurtulursam birçok insana fayda sağlarım, ölürsem kimseye" diye ekler, gerekirse bir delikten sıvışıp giderdik.
εἰ δʼ ἐγὼ καὶ σὺ ἦμεν, εὐθὺς ἂν καταφιλοσοφήσαντες ὅτι τοὺς ἀδικοῦντας δεῖ τοῖς ἴσοις ἀμύνεσθαι καὶ προσθέντες ὅτι ὄφελος ἔσομαι πολλοῖς ἀνθρώποις σωθείς, ἀποθανὼν δʼ οὐδενί, εἰ [γ]ἄρʼ ἔδει διὰ τρώγλης ἐκδύντας, ἐξήλθομεν ἄν.
4.1.168 Ama nasıl fayda sağlardık? Onlar nerede kalmış olurdu? Yahut hayattayken faydalıysak, gerektiği zaman ve gerektiği gibi ölerek insanlara çok daha fazla fayda sağlamaz mıydık?
καὶ πῶς ἂν ὠφελήσαμέν τινα; ποῦ γὰρ ἂν ἔτι ἔμενον ἐκεῖνοι; ἢ οἳ ὄντες ἦμεν ὠφέλιμοι, οὐχὶ πολὺ μᾶλλον ἀποθανόντες ἂν ὅτε ἔδει καὶ ὡς ἔδει ὠφελήσαμεν ἀνθρώπους;
4.1.169 Sokrates'in ölümünden sonra da yaşarken yaptıklarının ve söylediklerinin hatırası insanlara daha az değil, hatta daha çok fayda sağlıyor.
καὶ νῦν Σωκράτους ἀποθανόντος οὐθὲν ἧττον ἢ καὶ πλεῖον ὠφέλιμός ἐστιν ἀνθρώποις ἡ μνήμη ὧν ἔτι ζῶν ἔπραξεν ἢ εἶπεν.
4.1.170Bunları çalış, bu yargıları, bu sözleri; bu örneklere bak, eğer hür olmak istiyorsan, eğer bunu şeyin değerince arzuluyorsan.
ταῦτα μελέτα, ταῦτα τὰ δόγματα, τούτους τοὺς λόγους, εἰς ταῦτα ἀφόρα τὰ παραδείγματα, εἰ θέλεις ἐλεύθερος εἶναι, εἰ ἐπιθυμεῖς κατʼ ἀξίαν τοῦ πράγματος.
4.1.171 Bu kadar büyük bir şeyi bu kadar çok ve büyük bedelle satın almana şaşılır mı? Hürlük sanılan bu şey için kimi kendini asıyor, kimi uçurumdan atıyor; bazen bütün şehirler yok oldu.
καὶ τί θαυμαστόν, εἰ τηλικοῦτο πρᾶγμα τοσούτων καὶ τηλικούτων ὠνῇ; ὑπὲρ τῆς νομιζομένης ἐλευθερίας ταύτης οἱ μὲν ἀπάγχονται, οἱ δὲ κατακρημνίζουσιν αὑτούς, ἔστι δʼ ὅτε καὶ πόλεις ὅλαι ἀπώλοντο·
4.1.172 Peki gerçek, tuzak kurulamayan, güvenli hürlük için tanrı verdiğini geri isteyince vermeyecek misin? Platon'un dediği gibi yalnız ölmeyi değil, işkence görmeyi, sürgüne gitmeyi, dövülmeyi, kısacası başkasına ait olan her şeyi geri vermeyi çalışmayacak mısın?
ὑπὲρ τῆς ἀληθ[ε]ινῆς καὶ ἀνεπιβουλεύτου καὶ ἀσφαλοῦς ἐλευθερίας ἀπαιτοῦντι τῷ θεῷ ἃ δέδωκεν οὐκ ἐκστήσῃ; οὐχ, ὡς Πλάτων λέγει, μελετήσεις οὐχὶ ἀποθνῄσκειν μόνον, ἀλλὰ καὶ στρεβλοῦσθαι καὶ φεύγειν καὶ δέρεσθαι καὶ πάνθʼ ἁπλῶς ἀποδιδόναι τἀλλότρια;
4.1.173 Öyleyse on bin kez konsül olsan da, saraya çıksan da kölelerin arasında köle kalırsın. Ve anlarsın ki Kleanthes'in dediği gibi filozoflar belki beklenmedik şeyler söyler, ama akla aykırı şeyler söylemez.
ἔσει τοίνυν δοῦλος ἐν δούλοις, κἂν μυριάκις ὑπατεύσῃς, κἂν εἰς τὸ παλάτιον ἀναβῇς, οὐδὲν ἧττον· καὶ αἰσθήσει, ὅτι παράδοξα μὲν ἴσως φασὶν οἱ φιλόσοφοι, καθάπερ καὶ ὁ Κλεάνθης ἔλεγεν, οὐ μὴν παράλογα.
4.1.174Çünkü bunların doğru olduğunu işte göreceksin; hayranlık duyulan, peşinden koşulan bu şeylerin onlara ulaşanlara hiç faydası yoktur. Henüz ulaşamayanlar, bunlara kavuşunca bütün iyiliklere kavuşacaklarını sanırlar; sonra kavuşurlar, ama hararet aynıdır, çırpınma aynıdır, bıkkınlık aynıdır, olmayan şeyin arzusu aynıdır.
ἔργῳ γὰρ εἴσῃ, ὅτι ἀληθῆ ἐστι καὶ τούτων τῶν θαυμαζομένων καὶ σπουδαζομένων ὄφελος οὐδέν ἐστι τοῖς τυχοῦσι· τοῖς δὲ μηδέπω τετευχόσι φαντασία γίνεται, ὅτι παραγενομένων αὐτῶν ἅπαντα παρέσται αὐτοῖς τὰ ἀγαθά· εἶθʼ ὅταν παραγένηται, τὸ καῦμα ἴσον, ὁ ῥιπτασμὸς ὁ αὐτός, ἡ ἄση, ἡ τῶν οὐ παρόντων ἐπιθυμία.
4.1.175 Çünkü hürlük arzulananı doldurmakla değil, arzuyu yıkmakla kazanılır.
οὐ γὰρ ἐκπληρώσει τῶν ἐπιθυμουμένων ἐλευθερία παρασκευάζεται, ἀλλὰ ἀνασκευῇ τῆς ἐπιθυμίας.
4.1.176Bunların doğru olduğunu bilmek için, öteki şeyler uğruna ne kadar emek verdiysen bu kez o emeği buraya aktar: Hürlük kazandıran bir yargı edinmek için uykusuz kal,
καὶ ἵνʼ εἰδῇς, ὅτι ἀληθῆ ταῦτά ἐστιν, ὡς ἐκείνων ἕνεκα πεπόνηκας, οὕτως καὶ ἐπὶ ταῦτα μετάθες τὸν πόνον· ἀγρύπνησον ἕνεκα τοῦ δόγμα περιποιήσασθαι ἐλευθεροποιόν,
4.1.177 zengin bir ihtiyar yerine bir filozofun hizmetini gör, onun kapısının önünde görün. Görünmekten utanmazsın; gerektiği gibi yaklaşırsan da eli boş, kazançsız dönmezsin. Olmazsa en azından dene; denemek ayıp değildir.
θεράπευσον ἀντὶ γέροντος πλουσίου φιλόσοφον, περὶ θύρας ὄφθητ[α]ι τὰς τούτου· οὐκ ἀσχημονήσεις ὀφθείς, οὐκ ἀπελεύσῃ κενὸς οὐδʼ ἀκερδής, ἂν ὡς δεῖ προσέλθῃς. εἰ δὲ μή, πείρασόν γʼ· οὐκ ἔστιν αἰσχρὰ ἡ πεῖρα. ### Bölüm 2 ### περὶ συμπεριφορᾶς.
4.2.12. Bölüm: İnsanlarla Teması Üzerine
Her şeyden önce şu konuya dikkat etmelisin: Eski dostlarından ya da tanıdıklarından biriyle aynı işlere dalacak kadar kaynaşma; yoksa kendini kaybedersin.
τούτῳ τῷ τόπῳ πρὸ πάντων σε δεῖ προσέχειν, μή ποτε ἄρα τῶν προτέρων συνήθων ἢ φίλων ἀνακραθῇς τινι οὕτως, ὥστʼ εἰς τὰ αὐτὰ συγκαταβῆναι αὐτῷ· εἰ δὲ μή, ἀπολεῖς σεαυτόν.
4.2.2 Aklına "Ona ters görüneceğim, bana eskisi gibi davranmayacak" diye gelirse, hiçbir şeyin karşılıksız olmadığını, aynı şeyleri yapmayanın eski adam kalamayacağını hatırla.
ἂν δέ σʼ ὑποτρέχῃ ὅτι ἀδέξιος αὐτῷ φανοῦμαι καὶ οὐχ ὁμοίως ἕξει ὡς πρότερον, μέμνησο, ὅτι προῖκα οὐδὲν γίνεται οὐδʼ ἔστι δυνατὸν μὴ τὰ αὐτὰ ποιοῦντα [μὴ] τὸν αὐτὸν εἶναι τῷ ποτέ.
4.2.3 Öyleyse hangisini istediğini seç: Eskiden seni sevenler tarafından eski hâlinle yine sevilmek mi, yoksa daha iyi biri olup aynı ilgiyi görmemek mi?
ἐλοῦ οὖν πότερον θέλεις, ὁμοίως φιλεῖσθαι ὑφʼ ὧν πρότερον ὅμοιος ὢν τῷ πρότερον σεαυτῷ ἢ κρείσσων ὢν μὴ τυγχάνειν τῶν ἴσων.
4.2.4 İkincisi daha iyiyse hemen ona yönel, öteki düşünceler seni oyalamasın. Kimse iki yana yalpalayarak ilerleyemez. Bunu her şeyden üstün tuttuysan, yalnız bununla uğraşmak, bunu başarmak istiyorsan, başka her şeyi bırak.
εἰ γὰρ τοῦτο κρεῖσσον, αὐτόθεν ἀπόνευσον ἐπὶ τοῦτο μηδέ σε περισπάτωσαν οἱ ἕτεροι διαλογισμοί. οὐδεὶς γὰρ ἐπαμφοτερίζων δύναται προκόψαι, ἀλλʼ εἰ τοῦτο πάντων προκέκρικας, εἰ πρὸς τούτῳ μόνῳ θέλεις εἶναι, εἰ τοῦτο ἐκπονῆσαι, ἄφες ἅπαντα τἆλλα·
4.2.5 Yoksa bu yalpalama sana ikisini birden yaptırır: Ne hak ettiğin gibi ilerlersin ne de eskiden elde ettiklerini elde edersin.
εἰ δὲ μή, οὗτος ὁ ἐπαμφοτερισμὸς ἑκάτερόν σοι ποιήσει, οὔτε προκόψεις κατʼ ἀξίαν οὔτʼ ἐκείνων τεύξῃ, ὧν πρότερον ἐτύγχανες.
4.2.6 Çünkü eskiden, değersiz şeylerin peşine bütün saflığınla düşerken yanında bulunanlara hoş gelirdin.
πρότερον γὰρ εἰλικρινῶς ἐφιέμενος τῶν οὐδενὸς ἀξίων ἡδὺς ἦς τοῖς συνοῦσιν.
4.2.7 İki alanda birden üstün olamazsın; birine katıldığın ölçüde ötekinde geride kalman kaçınılmazdır. Birlikte içtiğin kişilerle içmeden onlara eskisi kadar hoş gelemezsin. Öyleyse seç: Sarhoş olup onlara hoş mu gelmek istiyorsun, yoksa ayık kalıp hoş gelmemeyi mi? Birlikte şarkı söylediğin kişilerle şarkı söylemeden onlardan aynı sevgiyi göremezsin. Burada da hangisini istediğini seç.
οὐ δύνασαι δʼ ἐν ἀμφοτέρῳ τῷ εἴδει διενεγκεῖν· ἀλλʼ ἀνάγκη, καθόσον ἂν τοῦ ἑτέρου κοινωνῇς, ἀπολείπεσθαί σʼ ἐν θατέρῳ. οὐ δύνασαι μὴ πίνων μεθʼ ὧν ἔπινες ὁμοίως ἡδὺς αὐτοῖς φαίνεσθαι· ἑλοῦ οὖν, πότερον μεθυστὴς εἶναι θέλεις καὶ ἡδὺς ἐκείνοις ἢ νήφων ἀηδής. οὐ δύνασαι μὴ ᾁδων μεθʼ ὧν ᾖδες ὁμοίως φιλεῖσθαι ὑπʼ αὐτῶν· ἑλοῦ οὖν καὶ ἐνταῦθα, πότερον θέλεις.
4.2.8 Edepli ve düzgün olmak birinin senin için "hoş adam" demesinden iyiyse, ötekini bırak, ondan vazgeç, yüz çevir, onlarla işin olmasın.
εἰ γὰρ κρεῖσσον τὸ αἰδήμονα εἶναι καὶ κόσμιον τοῦ εἰπεῖν τινα ἡδὺς ἄνθρωπος, ἄφες τὰ ἕτερα, ἀπόγνωθι, ἀποστράφηθι, μηδὲν σοὶ καὶ αὐτοῖς.
4.2.9 Bu sana uymuyorsa bütünüyle öbür yana dön: Şehvet düşkünlerinden biri ol, zinacılardan biri ol, ardından gelen ne varsa yap; istediğine kavuşursun. Yerinden fırlayıp dansçıya bağır.
εἰ δὲ μὴ ἀρέσει ταῦτα, ὅλος ἀπόκλινον ἐπὶ τἀναντία· γενοῦ εἷς τῶν κιναίδων, εἷς τῶν μοιχῶν καὶ ποίει τὰ ἑξῆς καὶ τεύξῃ ὧν θέλεις. καὶ ἀναπηδῶν ἐπικραύγαζε τῷ ὀρχηστῇ.
4.2.10 Bu kadar farklı şahsiyetler birbirine karışmaz; hem Thersites'i hem Agamemnon'u oynayamazsın. Thersites olmak istiyorsan kambur ve kel olmalısın; Agamemnon olmak istiyorsan uzun boylu, güzel ve buyruğundakileri seven biri.
διάφορα δʼ οὕτως πρόσωπα οὐ μίγνυται· οὐ δύνασαι καὶ Θερσίτην ὑποκρίνασθαι καὶ Ἀγαμέμνονα. ἂν Θερσίτης εἶναι θέλῃς, κυρτόν σε εἶναι δεῖ, φαλακρόν· ἂν Ἀγαμέμνων, μέγαν καὶ καλὸν καὶ τοὺς ὑποτεταγμένους φιλοῦντα. ### Bölüm 3 ### τίνα τίνων ἀντικαταλλακτέον.
4.3.13. Bölüm: Neyin Neyle Değiştirilmesi Gerektiği
Dışarıdaki bir şeyi kaybettiğinde bunu aklında tut: Onun yerine ne kazanıyorsun? Kazandığın daha değerliyse, sakın "Zarar ettim" deme.
ἐκεῖνο πρόχειρον ἔχε, ὅταν τινὸς ἀπολείπῃ τῶν ἐκτός, τί ἀντʼ αὐτοῦ περιποιῇ· κἂν ᾖ πλείονος ἄξιον, μηδέποτʼ εἴπῃς ὅτι ἐζημίωμαι·
4.3.2 Eşek yerine at, koyun yerine sığır, bozuk para yerine güzel bir davranış, boş laf yerine gereken sessizlik, açık saçık konuşma yerine edep kazanırsan da.
οὐδʼ ἂν ἀντὶ ὄνου ἵππον, οὐδʼ ἀντὶ προβάτου βοῦν, οὐδʼ ἀντὶ κέρματος πρᾶξιν καλήν, οὐδʼ ἀντὶ ψυχρολογίας ἡσυχίαν οἵαν δεῖ, οὐδʼ ἀντὶ αἰσχρολογίας αἰδῶ.
4.3.3 Bunları hatırlarsan her yerde sahip olman gereken şahsiyeti korursun. Yoksa bak, zaman boşa gidiyor, şimdi kendin için gösterdiğin bütün özeni dökmek, devirmek üzeresin.
τούτων μεμνημένος πανταχοῦ διασώσεις τὸ σαυτοῦ πρόσωπον οἷον ἔχειν σε δεῖ. εἰ δὲ μή, σκόπει, ὅτι ἀπόλλυνται οἱ χρόνοι εἰκῇ καὶ ὅσα νῦν προσέχεις σεαυτῷ, μέλλεις ἐκχεῖν ἅπαντα ταῦτα καὶ ἀνατρέπειν.
4.3.4 Her şeyi yok edip devirmek için çok az şey gerekir: logos'tan biraz sapmak.
ὀλίγου δὲ χρεία ἐστὶ πρὸς τὴν ἀπώλειαν τὴν πάντων καὶ ἀνατροπήν, μικρᾶς ἀποστροφῆς τοῦ λόγου.
4.3.5 Kaptanın gemiyi devirmesi için, kurtarmak için gereken hazırlığın aynısına ihtiyacı yoktur; rüzgâra biraz çevirirse gemi gider; isteyerek değil, bir an dalgınlıkla yapsa da gider.
ἵνα ὁ κυβερνήτης ἀνατρέψῃ τὸ πλοῖον, οὐ χρείαν ἔχει τῆς αὐτῆς παρασκευῆς, ὅσης εἰς τὸ σῶσαι· ἀλλὰ μικρὸν πρὸς τὸν ἄνεμον ἂν ἐπιστρέψῃ, ἀπώλετο· κἂν μὴ αὐτὸς ἑκών, ὑποπαρενθυμηθῇ δʼ, ἀπώλετο.
4.3.6 Burada da böyledir: Biraz uyuklarsan şimdiye dek topladıkların gider. Öyleyse tasavvurlara dikkat et, uyanık ol.
τοιοῦτόν ἐστί τι καὶ ἐνθάδε· μικρὸν ἂν ἀπονυστάξῃς, ἀπῆλθεν πάντα τὰ μέχρι νῦν συνειλεγμένα. πρόσεχε οὖν ταῖς φαντασίαις, ἐπαγρύπνει.
4.3.7 Çünkü koruduğun şey küçük bir şey değildir: edep, güvenilirlik, huzur, tutkusuzluk, acısızlık, korkusuzluk, sarsılmazlık, kısacası hürlük.
οὐ γὰρ μικρὸν τὸ τηρούμενον, ἀλλʼ αἰδὼς καὶ πίστις καὶ εὐστάθεια, ἀπάθεια, ἀλυπία, ἀφοβία, ἀταραξία, ἁπλῶς ἐλευθερία.
4.3.8Bunları neye satacaksın? Bak, ne kadar değerli şeyler. "Ama karşılığında öyle bir şey elde edemeyeceğim." Peki onu elde edersen karşılığında ne aldığına bir de sen bak.
τίνων μέλλεις ταῦτα πωλεῖν; βλέπε, πόσου ἀξίων. — ἀλλʼ οὐ τεύξομαι τοιούτου τινὸς ἀντʼ αὐτοῦ. — βλέπε καὶ τυγχάνων πάλιν ἐκείνου, τί ἀντʼ αὐτοῦ λαμβάνεις.
4.3.9 Ben düzenli bir hayat aldım, o halk tribünlüğünü; o pretörlüğü aldı, ben edebi. Ama uygun olmayan yerde bağırmam; gerekmeyen yerde ayağa kalkmam. Çünkü hürüm ve tanrının dostuyum, ona isteyerek itaat edeyim diye.
ἐγὼ εὐκοσμίαν, ἐκεῖνος δημαρχίαν· ἐκεῖνος στρατηγίαν, ἐγὼ αἰδῶ. ἀλλʼ οὐ κραυγάζω, ὅπου ἀπρεπές· ἀλλʼ οὐκ ἀναστήσομαι, ὅπου μὴ δεῖ. ἐλεύθερος γάρ εἰμι καὶ φίλος τοῦ θεοῦ, ἵνʼ ἑκὼν πείθωμαι αὐτῷ.
4.3.10 Başka hiçbir şeye el atmamalıyım, ne bedene ne mala ne makama ne üne, kısacası hiçbir şeye. O da bunlara el atmamı istemiyor. İsteseydi bunları benim için iyi yapardı. Yapmadı; bu yüzden onun buyruklarından hiçbirini çiğneyemem.
τῶν δʼ ἄλλων οὐδενὸς ἀντιποιεῖσθαί με δεῖ, οὐ σώματος, οὐ κτήσεως, οὐκ ἀρχῆς, οὐ φήμης, ἁπλῶς οὐδενός· οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνος βούλεταί μʼ ἀντιποιεῖσθαι αὐτῶν. εἰ γὰρ ἤθελεν, ἀγαθὰ πεποιήκει αὐτὰ ἂν ἐμοί. νῦν δʼ οὐ πεποίηκεν· διὰ τοῦτο οὐδὲν δύναμαι παραβῆναι τῶν ἐντολῶν.
4.3.11 Kendi iyini her durumda koru; öteki şeylerden ise verildiği kadarını, onlarda akıllıca davranabilecek kadarını al ve yalnız bununla yetin. Yoksa mutsuz olur, muradına eremez, engellenir, önün kesilir.
τήρει τὸ ἀγαθὸν τὸ σαυτοῦ ἐν παντί, τῶν δʼ ἄλλων κατὰ τὸ διδόμενον μέχρι τοῦ εὐλογιστεῖν ἐν αὐτοῖς, τούτῳ μόνῳ ἀρκούμενος. εἰ δὲ μή, δυστυχήσεις, ἀτυχήσεις, κωλυθήσῃ, ἐμποδισθήσῃ.
4.3.12 Oradan gönderilen kanunlar bunlardır, fermanlar bunlardır; insan bunların yorumcusu olmalı, bunlara boyun eğmeli, Masurius'un ve Cassius'un kanunlarına değil.
οὗτοί εἰσιν οἱ ἐκεῖθεν ἀπεσταλμένοι νόμοι, ταῦτα τὰ διατάγματα· τούτων ἐξηγητὴν δεῖ γενέσθαι, τούτοις ὑποτεταγμένον, οὐ τοῖς Μασουρίου καὶ Κασσίου. ### Bölüm 4 ### πρὸς τοὺς περὶ τὸ ἐν ἡσυχίᾳ διάγειν ἐσπουδακότας.
4.4.14. Bölüm: Huzur İçinde Yaşamaya Can Atanlara
Yalnız makam ve zenginlik arzusunun değil, huzur, boş vakit, yolculuk ve kitap merakı arzusunun da insanı alçaltıp başkalarına boyun eğdirdiğini hatırla. Kısacası dıştaki şey ne olursa olsun, ona verilen değer insanı başkasına bağımlı kılar.
μέμνησο, ὅτι οὐ μόνον ἐπιθυμία ἀρχῆς καὶ πλούτου ταπεινοὺς ποιεῖ καὶ ἄλλοις ὑποτεταγμένους, ἀλλὰ καὶ ἡσυχίας καὶ σχολῆς καὶ ἀποδημίας καὶ φιλολογίας. ἁπλῶς γὰρ οἷον [ε]ἂν ᾖ τὸ ἐκτός, ἡ τιμὴ αὐτοῦ ὑποτάσσει ἄλλῳ.
4.4.2 Senatoyu arzulamakla senatör olmamayı arzulamak arasında ne fark var? Makamı arzulamakla makamsızlığı arzulamak arasında ne fark var? "Durumum kötü, yapacak işim yok, kitaplara ceset gibi bağlanmışım" demekle "Durumum kötü, okumaya vaktim yok" demek arasında ne fark var?
τί οὖν διαφέρει συγκλήτου ἐπιθυμεῖν ἢ τοῦ μὴ εἶναι συγκλητικόν; τί διαφέρει ἀρχῆς ἐπιθυμεῖν ἢ ἀναρχίας; τί διαφέρει λέγειν ὅτι κακῶς μοί ἐστιν, οὐδὲν ἔχω τί πράξω, ἀλλὰ τοῖς βιβλίοις προσδέδεμαι ὡς νεκρὸς ἢ λέγειν κακῶς μοί ἐστιν, οὐκ εὐσχολῶ ἀναγνῶναι;
4.4.3 Selam vermeler ve makam nasıl dıştaki, prohairesis dışındaki şeylerse, kitap da öyledir.
ὡς γὰρ ἀσπασμοὶ καὶ ἀρχὴ τῶν ἐκτός ἐστι καὶ ἀπροαιρέτων, οὕτως καὶ βιβλίον.
4.4.4 Ne için okumak istiyorsun? Söyle bana. Bununla yalnız eğlenmeyi ya da bir şey öğrenmeyi amaçlıyorsan soğuk ve zavallısın. Gerektiği gibi bir gayeye bağlıyorsan, bu huzurdan başka nedir? Okumak sana huzur vermiyorsa ne faydası var?
ἢ τίνος ἕνεκα θέλεις ἀναγνῶναι; εἰπέ μοι. εἰ μὲν γὰρ ἐπʼ αὐτὸ[υ] καταστρέφεις [ἐπʼ αὐτὸ] τὸ ψυχαγωγηθῆναι ἢ μαθεῖν τι, ψυχρὸς εἶ καὶ ταλαίπωρος. εἰ δʼ ἐφʼ ὃ δεῖ ἀναφέρεις, τί τοῦτʼ ἔστιν ἄλλο ἢ εὔροια; εἰ δέ σοι τὸ ἀναγιγνώσκειν εὔροιαν μὴ περιποιῇ, τί ὄφελος αὐτοῦ;
4.4.5 "Veriyor," der, "ve bu yüzden ondan yoksun kalınca sıkılıyorum." Bu nasıl huzurdur ki rastgele biri, Caesar'ı ya da Caesar'ın dostunu demiyorum, bir karga, bir flütçü, sıtma, daha binlerce şey onu engelleyebilir? Oysa huzurun en belirgin özelliği kesintisiz ve engelsiz olmaktır.
— ἀλλὰ περιποιεῖ, φησίν, καὶ διὰ τοῦτο ἀγανακτῶ ὡς ἀπολειπόμενος αὐτοῦ. — καὶ τίς αὕτη ἡ εὔροια, ἣν ὁ τυχὼν ἐμποδίσαι δύναται, οὐ λέγω Καῖσαρ ἢ Καίσαρος φίλος, ἀλλὰ κόραξ, αὐλητής, πυρετός, ἄλλα τρισμύρια; ἡ δʼ εὔροια οὐδὲν οὕτως ἔχει ὡς τὸ διηνεκὲς καὶ ἀνεμπόδιστον.
4.4.6Şimdi bir iş yapmaya çağrılıyorum. Gidiyorum; gözetmem gereken ölçülere dikkat edeceğim: edepli olmak, sağlam olmak, dıştaki şeylere isteksiz ve kaçınmasız kalmak.
νῦν καλοῦμαι πράξων τι, ἄπειμι νῦν προσέξων τοῖς μέτροις ἃ δεῖ τηρεῖν, ὅτι αἰδημόνως, ὅτι ἀσφαλῶς, ὅτι δίχα ὀρέξεως καὶ ἐκκλίσεως τῆς πρὸς τὰ ἐκτός,
4.4.7 Ayrıca insanlara dikkat ediyorum, ne diyorlar, nasıl davranıyorlar; bunu da kötü niyetle, kınayacak ya da gülecek bir şey bulmak için değil, kendime dönüp bakmak için: Ben de aynı hataları yapıyor muyum? Bunu nasıl bırakırım? Bir zamanlar ben de hata ediyordum, ama şimdi etmiyorum, tanrıya şükür.
καὶ λοιπὸν προσέχω τοῖς ἀνθρώποις, τίνα φασί, πῶς κινοῦνται, καὶ τοῦτο οὐ κακοήθως οὐδʼ ἵνα ἔχω ψέγειν ἢ καταγελῶ, ἀλλʼ ἐπʼ ἐμαυτὸν ἐπιστρέφω, εἰ ταὐτὰ κἀγὼ ἁμαρτάνω. πῶς οὖν παύσωμαι; τότε καὶ ἐγὼ ἡμάρτανον· νῦν δʼ οὐκέτι, χάρις τῷ θεῷ.
4.4.8 Peki bunları yapınca, bunlarla uğraşınca, bin satır okumaktan ya da bir o kadar yazmaktan daha kötü bir iş mi yapmış oldun? Yemek yerken okumadığın için üzülür müsün? Okuduklarına uygun biçimde yemekle yetinmez misin?
ἄγε, ταῦτα ποιήσας καὶ πρὸς τούτοις γενόμενος χεῖρον ἔργον πεποίηκας ἢ χιλίους στίχους ἀναγνοὺς ἢ γράψας ἄλλους τοσούτους; ὅταν γὰρ ἐσθίῃς, ἄχθῃ, ὅτι μὴ ἀναγιγνώσκεις; οὐκ ἀρκῇ τῷ καθʼ ἃ ἀνέγνωκας ἐσθίειν;
4.4.9 Yıkanırken, idman ederken? Öyleyse neden her durumda, Caesar'a da filancaya da yaklaşırken aynı biçimde davranmıyorsun? Tutkusuz, sarsılmaz,
ὅταν λούῃ; ὅταν γυμνάζῃ; διὰ τί οὖν ἐπὶ πάντων οὐχ ὁμαλίζεις, καὶ ὅταν Καίσαρι προσίῃς καὶ ὅταν τῷ δεῖνι; εἰ τὸν ἀπαθῆ τηρεῖς, εἰ τὸν ἀκατάπληκτον,
4.4.10 dingin insanı koruyorsan, olanları seyrediyor, seyredilmiyorsan, itibar görenleri kıskanmıyorsan, malzemeler seni sarsmıyorsa, neyin eksik? Kitaplar mı? Nasıl, ne için?
εἰ τὸν κατεσταλμένον, εἰ βλέπεις μᾶλλον τὰ γινόμενα ἢ βλέπῃ, εἰ μὴ φθονεῖς τοῖς προτιμωμένοις, εἰ μὴ ἐκπλήσσουσίν σε αἱ ὗλαι, τί σοι λείπει; βιβλία; πῶς ἢ ἐπὶ τί;
4.4.11 Bu, yaşamak için bir hazırlık değil mi? Yaşamak ise bunlardan başka şeylerle tamamlanır. Bu, atletin stadyuma girerken dışarıda idman edemediği için ağlamasına benzer.
οὐχὶ γὰρ ἐπὶ τὸ βιοῦν παρασκευή τίς ἐστιν αὕτη; τὸ βιοῦν δʼ ἐξ ἄλλων τινῶν ἢ τούτων συμπληροῦται. οἷον ἂν εἰ ὁ ἀθλητὴς κλαίῃ εἰς τὸ στάδιον εἰσιών, ὅτι μὴ ἔξω γυμνάζεται.
4.4.12 Bunun için idman ediyordun, halterler, toz, antrenman arkadaşları bunun içindi. Şimdi iş zamanı geldiğinde onları mı arıyorsun?
τούτων ἕνεκα ἐγυμνάζου, ἐπὶ τοῦτο οἱ ἁλτῆρες, ἡ ἁφή, οἱ νεανίσκοι. καὶ νῦν ἐκεῖνα ζητεῖς, ὅτε τοῦ ἔργου καιρός ἐστιν;
4.4.13 Bu, onay alanında kavrayıcı ve kavrayıcı olmayan tasavvurlar önümüze çıktığında onları ayırt etmek yerine Kavrama Üzerine'yi okumak istememize benzer.
οἷον εἰ ἐπὶ τοῦ συγκαταθετικοῦ τόπου παρισταμένων φαντασιῶν τῶν μὲν καταληπτικῶν, τῶν δʼ ἀκαταλήπτων μὴ ταύτας διακρίνειν θέλοιμεν, ἀλλʼ ἀναγιγνώσκειν τὰ Περὶ καταλήψεως.
4.4.14Sebep nedir? Hiçbir zaman işlerde tabiata uygun biçimde önümüze çıkan tasavvurları kullanmak için okumadık, yazmadık; ne söylendiğini öğrenmek, başkasına açıklayabilmek, kıyası çözümlemek, koşullu önermeyi yürütmekle yetindik.
τί οὖν τὸ αἴτιον; ὅτι οὐδέποτε τούτου ἕνεκα ἀνέγνωμεν, οὐδέποτε τούτου ἕνεκα ἐγράψαμεν, ἵνʼ ἐπὶ τῶν ἔργων κατὰ φύσιν χρώμεθα ταῖς προσπιπτούσαις φαντασίαις, ἀλλʼ αὐτοῦ καταλήγομεν μαθεῖν, τί λέγεται, καὶ ἄλλῳ δύνασθαι ἐξηγήσασθαι, τὸν συλλογισμὸν ἀναλῦσαι καὶ τὸν ὑποθετικὸν ἐφοδεῦσαι.
4.4.15 Bu yüzden çaba neredeyse engel de oradadır. Sana bağlı olmayanı mutlaka mı istiyorsun? Öyleyse engellen, önün kesilsin, başarısız ol.
διὰ τοῦτο ὅπου ἡ σπουδή, ἐκεῖ καὶ ὁ ἐμποδισμός. θέλεις τὰ μὴ ἐπὶ σοὶ ἐξ ἅπαντος; κωλύου τοίνυν, ἐμποδίζου, ἀποτύγχανε.
4.4.16 Oysa Dürtü Üzerine'yi dürtü hakkında ne söylendiğini görmek için değil, doğru harekete geçmek için; İstek ve Kaçınma Üzerine'yi isteğimizde başarısız olmamak, kaçındığımıza düşmemek için; Ödev Üzerine'yi ilişkilerimizi hatırlayıp akla ya da onlara aykırı hiçbir şey yapmamak için okusaydık,
εἰ δὲ τὰ Περὶ ὁρμῆς τούτου ἕνεκα ἀναγιγνώσκοιμεν, οὐχ ἵνα ἴδωμεν, τί λέγεται περὶ ὁρμῆς, ἀλλʼ ἵνα ὁρμῶμεν· τὰ Περὶ ὀρέξεως δὲ καὶ ἐκκλίσεως, ἵνα μήποτʼ ὀρεγόμενοι ἀποτυγχάνωμεν μήτʼ ἐκκλίνοντες περιπίπτωμεν· τὰ Περὶ καθήκοντος δʼ, ἵνα μεμνημένοι τῶν σχέσεων μηδὲν ἀλογίστως μηδὲ παρʼ αὐτὰ ποιῶμεν·
4.4.17 okuma konusunda engellenince kızmazdık; uygun işleri yapmakla yetinirdik ve şimdiye dek saymaya alıştığımız şeyleri saymazdık: "Bugün şu kadar satır okudum, şu kadar yazdım."
οὐκ ἂν ἠγανακτοῦμεν πρὸς τὰ ἀναγνώσματα ἐμποδιζόμενοι, ἀλλὰ τῷ τὰ ἔργα ἀποδιδόναι τὰ κατ[α]άλληλα ἠρκούμεθα καὶ ἠριθμοῦμεν ἂν οὐ ταῦτα, ἃ μέχρι νῦν ἀριθμεῖν εἰθίσμεθα σήμερον ἀνέγνων στίχους τοσούσδε, ἔγραψα τοσούσδε,
4.4.18 Şunları sayardık: "Bugün dürtümü filozofların buyurduğu gibi kullandım, isteği kullanmadım, kaçınmayı yalnız prohairesis'e bağlı şeylerde kullandım, filancadan korkmadım, filancadan çekinmedim, sabrı, sakınmayı, işbirliğini çalıştırdım." Böylece tanrıya şükretmemiz gereken şeyler için şükrederdik.
ἀλλὰ σήμερον ὁρμῇ ἐχρησάμην, ὡς παραγγέλλεται ὑπὸ τῶν φιλοσόφων, ὀρέξει οὐκ ἐχρησάμην, ἐκκλίσει πρὸς μόνα τὰ προαιρετικά, οὐ κατεπλάγην τὸν δεῖνα, οὐκ ἐδυσωπήθην ὑπὸ τοῦ δεῖνος, τὸ ἀνεκτικὸν ἐγύμνασα, τὸ ἀφεκτικόν, τὸ συνεργητικόν καὶ οὕτως ἂν ηὐχαριστοῦμεν τῷ θεῷ ἐφʼ οἷς δεῖ εὐχαριστεῖν.
4.4.19Şimdiyse başka bir yoldan çoğunluğa benzediğimizi bilmiyoruz. Başkası makamsız kalmaktan korkuyor, sen makama gelmekten.
νῦν δʼ ἡμεῖς οὐκ ἴσμεν, ὅτι καὶ αὐτοὶ ἄλλον τρόπον ὅμοιοι τοῖς πολλοῖς γινόμεθα. ἄλλος φοβεῖται, μὴ οὐκ ἄρξῃ· σύ, μὴ ἄρξῃς.
4.4.20 Sakın yapma, be adam. Makama gelememekten korkana nasıl gülüyorsan kendine de gül. Çünkü ateşlenince susamakla kuduz olup sudan korkmak arasında fark yoktur.
μηδαμῶς, ἄνθρωπε. ἀλλʼ ὡς καταγελᾷς τοῦ φοβουμένου μὴ ἄρξαι, οὕτως καὶ σαυτοῦ καταγέλα. οὐδὲν γὰρ διαφέρει ἢ διψῆν πυρέσσοντα ἢ ὡς λυσσώδη ὑδροφόβον εἶναι.
4.4.21 Yoksa nasıl artık Sokrates'in o sözünü söyleyebileceksin: "Tanrı öyle diliyorsa öyle olsun"? Sokrates Lykeion'da ya da Akademeia'da vakit geçirmeyi, her gün gençlerle konuşmayı arzulasaydı, katıldığı onca sefere kolayca katılır mıydı sanıyorsun? "Zavallı ben, burada perişan oluyorum, oysa Lykeion'da güneşlenebilirdim" diye dövünmez, inlemez miydi?
ἢ πῶς ἔτι δυνήσῃ εἰπεῖν τὸ τοῦ Σωκράτους εἰ ταύτῃ φίλον τῷ θεῷ, ταύτῃ γινέσθω; δοκεῖς, Σωκράτης εἰ ἐπεθύμει ἐν Λυκείῳ ἢ ἐν Ἀκαδημείᾳ σχολάζειν καὶ διαλέγεσθαι καθʼ ἡμέραν τοῖς νέοις, εὐκόλως ἂν ἐστρατεύσατο ὁσάκις ἐστρατεύσατο; οὐχὶ δʼ ὠδύρετʼ ἂν καὶ ἔστενεν τάλας ἐγώ, νῦν ἐνθάδʼ ἀτυχῶ ἄθλιος δυνάμενος ἐν Λυκείῳ ἡλιάζεσθαι;
4.4.22 Senin işin güneşlenmek miydi? Huzurlu olmak, engellenmemek, önünün kesilmemesi değil miydi? Bunlara dövünseydi Sokrates nasıl hâlâ Sokrates olurdu? Hapiste nasıl hâlâ ilahiler yazardı?
τοῦτο γάρ σου τὸ ἔργον ἦν, ἡλιάζεσθαι; οὐχὶ δὲ τὸ εὐροεῖν, τὸ ἀκώλυτον εἶναι, τὸ ἀπαραπόδιστον; καὶ πῶς ἂν ἔτι ἦν Σωκράτης, εἰ ταῦτα ὠδύρετο; πῶς ἂν ἔτι ἐν τῇ φυλακῇ παιᾶνας ἔγραφεν;
4.4.23Kısacası şunu hatırla: Prohairesis'inin dışındaki herhangi bir şeye değer verirsen prohairesis'ini kaybedersin. Dışarıda olan yalnız makam değil, makamsızlıktır da; yalnız meşguliyet değil, boş vakit de.
ἁπλῶς οὖν ἐκείνου μέμνησο, ὅτι, πᾶν ὃ ἔξω τῆς προαιρέσεως τῆς σαυτοῦ τιμήσεις, ἀπώλεσας τὴν προαίρεσιν. ἔξω δʼ ἐστὶν οὐ μόνον ἀρχή, ἀλλὰ καὶ ἀναρχία, οὐ μόνον ἀσχολία, ἀλλὰ καὶ σχολή.
4.4.24 "Şimdi ben bu gürültünün içinde mi yaşayacağım?" Ne gürültüsü? Çok insanın arasında mı? Bunda ne zorluk var? Olympia'da olduğunu düşün, onu bir şenlik say. Orada da biri bir şey bağırır, biri başka bir şey yapar, biri ötekine çarpar. Hamamlarda kalabalık var; ama hangimiz bu şenlikten hoşlanmıyoruz, hangimiz ondan üzülerek ayrılıyoruz?
νῦν οὖν ἐμὲ ἐν τῷ θορύβῳ τούτῳ διεξάγειν. τί λέγεις θορύβῳ; ἐν πολλοῖς ἀνθρώποις; καὶ τί χαλεπόν; δόξον ἐν Ὀλυμπίᾳ εἶναι, πανήγυριν αὐτὸν ἥγησαι. κἀκεῖ ἄλλος ἄλλο τι κέκραγεν, ἄλλος ἄλλο τι πράσσει, ἄλλος τῷ ἄλλῳ ἐνσείεται. ἐν τοῖς βαλανείοις ὄχλος· καὶ τίς ἡμῶν οὐ χαίρει τῇ πανηγύρει ταύτῃ καὶ ὀδυνώμενος αὐτῆς ἀπαλλάσσεται;
4.4.25Olanlara karşı titiz ve midesi hassas biri olma. "Sirke bozuk, çünkü ekşi; bal bozuk, çünkü midemi bulandırıyor; sebze istemem." Tıpkı bunun gibi: "Boş vakit istemem, ıssızlık; kalabalık istemem, gürültü."
μὴ γίνου δυσάρεστος μηδὲ κακοστόμαχος πρὸς τὰ γινόμενα. τὸ ὄξος σαπρόν, δριμὺ γάρ· τὸ μέλι σαπρόν, ἀνατρέπει γάρ μου τὴν ἕξιν· λάχανα οὐ θέλω. οὕτως καὶ σχολὴν οὐ θέλω, ἐρημία ἐστίν, ὄχλον οὐ θέλω, θόρυβός ἐστιν.
4.4.26 Tersine, işler seni yalnız ya da az kişiyle yaşamaya götürürse buna huzur de ve onu gerektiği gibi kullan: Kendinle konuş, tasavvurlarını çalıştır, ön kavramlarını işle. Kalabalığa düşersen buna yarışma, şenlik, bayram de ve insanlarla birlikte bayram etmeye çalış.
ἀλλʼ ἂν μὲν οὕτως φέρῃ τὰ πράγματα, ὥστε μόνον ἢ μετʼ ὀλίγων διεξαγαγεῖν, ἡσυχίαν αὐτὸ κάλει καὶ χρῶ τῷ πράγματι, εἰς ὃ δεῖ· λάλει σεαυτῷ, γύμναζε τὰς φαντασίας, ἐξεργάζου τὰς προλήψεις. ἂν δʼ εἰς ὄχλον ἐμπέσῃς, ἀγῶνα αὐτὸ λέγε, πανήγυριν, ἑορτήν, συνεορτάζειν πειρῶ τοῖς ἀνθρώποις.
4.4.27 İnsanları seven biri için çok sayıda insandan daha hoş bir manzara var mı? At ya da sığır sürülerini zevkle seyrederiz, çok sayıda gemi görünce sevinçle açılırız; çok sayıda insan görünce mi üzüleceğiz?
τί γάρ ἐστιν ἥδιον θέαμα τῷ φιλανθρώπῳ ἢ ἄνθρωποι πολλοί; ἵππων ἀγέλας ἢ βοῶν ἡδέως ὁρῶμεν, πλοῖα πολλὰ ὅταν ἴδωμεν, διαχεόμεθα· ἀνθρώπους πολλοὺς βλέπων τις ἀνιᾶται;
4.4.28 "Ama bana bağırıp rahatsız ediyorlar." Demek ki duyman engelleniyor. Bundan sana ne? Tasavvurları kullanma yetin de mi engelleniyor? İsteği, kaçınmayı, harekete geçmeyi, geri durmayı tabiata uygun kullanmanı kim engelleyebilir? Bunun için hangi gürültü yeter?
ἀλλὰ κατακραυγάζουσί μου. οὐκοῦν ἡ ἀκοή σου ἐμποδίζεται. τί οὖν πρὸς σέ; μή τι καὶ δύναμις ἡ ταῖς φαντασίαις χρηστική; καὶ τίς σε κωλύει ὀρέξει καὶ ἐκκλίσει χρῆσθαι κατὰ φύσιν, ὁρμῇ καὶ ἀφορμῇ; ποῖος θόρυβος πρὸς τοῦτο ἱκανός;
4.4.29 Sen yalnız genel ilkeleri hatırla: Benim olan ne, olmayan ne? Bana ne veriliyor? Tanrı şimdi benden ne istiyor, ne istemiyor?
σὺ μόνον μέμνησο τῶν καθολικῶν· τί ἐμόν, τί οὐκ ἐμόν; τί μοι δίδοται; τί θέλει με ποιεῖν ὁ θεὸς νῦν, τί οὐ θέλει;
4.4.30Az önce boş vakit geçirmeni, kendinle konuşmanı, bunlar üzerine yazmanı, okumanı, dinlemeni, hazırlanmanı istiyordu; bunun için yeterince vaktin oldu. Şimdi sana diyor ki: Artık yarışmaya gel, bize ne öğrendiğini, nasıl çalıştığını göster. Ne zamana kadar yalnız başına idman edeceksin? Kazanmaya layık atletlerden mi olduğunu, yoksa dünyayı dolaşıp yenilenlerden mi olduğunu öğrenme zamanı geldi.
πρὸ ὀλίγου χρόνου ἤθελέν σε σχολάζειν, σαυτῷ λαλεῖν, γράφειν περὶ τούτων, ἀναγιγνώσκειν, ἀκούειν, παρασκευάζεσθαι· ἔσχες εἰς τοῦτο ἱκανὸν χρόνον. νῦν σοι λέγει ἐλθὲ ἤδη ἐπὶ τὸν ἀγῶνα, δεῖξον ἡμῖν, τί ἔμαθες, πῶς ἤθλησας. μέχρι τίνος γυμνασθήσῃ μόνος; ἤδη καιρὸς γνῶναί σε, πότερον τῶν ἀξιονίκων εἶ τις ἀθλητῶν ἢ ἐκείνων, οἳ τὴν οἰκουμένην περιέρχονται νικώμενοι.
4.4.31 Neden kızıyorsun? Gürültüsüz yarışma olmaz. Çok sayıda ön idmancı, çok sayıda bağıran, çok sayıda yönetici, çok sayıda seyirci olması gerekir.
τί οὖν ἀγανακτεῖς; οὐδεὶς ἀγὼν δίχα θορύβου γίνεται. πολλοὺς δεῖ προγυμναστὰς εἶναι, πολλοὺς τοὺς ἐπικραυγάζοντας, πολλοὺς ἐπιστάτας, πολλοὺς θεατάς.
4.4.32 "Ama ben huzur içinde yaşamak istiyordum." Öyleyse hak ettiğin gibi inle, sızlan. Terbiyesiz ve tanrısal buyruklara uymayan biri için üzülmekten, yas tutmaktan, kıskanmaktan, kısacası talihsiz ve mutsuz olmaktan daha büyük ceza ne olabilir? Bunlardan kendini kurtarmak istemiyor musun? "Nasıl kurtarayım?"
— ἀλλʼ ἐγὼ ἤθελον ἐφʼ ἡσυχίας διάγειν. — οἴμωζε τοίνυν καὶ στένε, ὥσπερ ἄξιος εἶ. τίς γὰρ ἄλλη μείζων ταύτης ζημία τῷ ἀπαιδεύτῳ καὶ ἀπειθοῦντι τοῖς θείοις διατάγμασιν ἢ τὸ λυπεῖσθαι, τὸ πενθεῖν, τὸ φθονεῖν, ἁπλῶς τὸ ἀτυχεῖν καὶ δυστυχεῖν; τούτων οὐ θέλεις ἀπαλλάξαι σεαυτόν; καὶ πῶς ἀπαλλάξω;
4.4.33 İsteği tamamen kaldırman, kaçınmayı yalnız prohairesis'e bağlı şeylere çevirmen, her şeyi, bedeni, malı, ünü, kitapları, gürültüyü, makamı, makamsızlığı bırakman gerektiğini çok duymadın mı? Çünkü nereye eğilirsen oraya köle olursun, boyun eğersin, engellenir, zorlanır, bütünüyle başkalarına bağlı olursun.
— οὐ πολλάκις ἤκουσας, ὅτι ὄρεξιν ἆραί σε δεῖ παντελῶς, τὴν ἔκκλισιν ἐπὶ μόνα τρέψαι τὰ προαιρετικά, ἀφεῖναί σε δεῖ πάντα, τὸ σῶμα, τὴν κτῆσιν, τὴν φήμην, τὰ βιβλία, θόρυβον, ἀρχάς, ἀναρχίαν; ὅπου γὰρ ἂν κλίνῃς, ἐδούλευσας, ὑπετάγης, κωλυτὸς ἐγένου, ἀναγκαστός, ὅλος ἐπʼ ἄλλοις.
4.4.34 Kleanthes'in şu sözü elinin altında olsun: "Götür beni, ey Zeus, sen de ey Kader." Roma'ya mı istiyorsunuz? Roma'ya. Gyara'ya mı? Gyara'ya. Atina'ya mı? Atina'ya. Hapse mi? Hapse.
ἀλλὰ τὸ Κλεάνθους πρόχειρον ἄγου δέ μʼ, ὦ Ζεῦ, καὶ σύ γʼ ἡ Πεπρωμένη. θέλετʼ εἰς Ῥώμην; εἰς Ῥώμην. εἰς Γύαρα; εἰς Γύαρα. εἰς Ἀθήνας; εἰς Ἀθήνας. εἰς φυλακήν; εἰς φυλακήν.
4.4.35Bir kez "Atina'ya ne zaman gidilecek?" dersen mahvoldun. Bu istek gerçekleşmezse seni talihsiz, gerçekleşirse olmaması gereken şeylerle kabaran boş bir insan yapar; yine engellenirsen mutsuz olursun, istemediğin şeylere düşersin.
ἂν ἅπαξ εἴπῃς πότε τις εἰς Ἀθήνας ἀπέλθῃ;, ἀπώλου. ἀνάγκη γε ταύτην τὴν ὄρεξιν ἀτελῆ μὲν οὖσαν ἀτυχῆ σε ποιεῖν, τελειωθεῖσαν δὲ κενόν, ἐφʼ οἷς οὐ δεῖ ἐπαιρόμενον· πάλιν ἂν ἐμποδισθῇς, δυστυχῆ, περιπίπτοντα οἷς οὐ θέλεις.
4.4.36 Öyleyse hepsini bırak. Atina güzeldir. Ama mesut olmak, tutkulardan arınmak, sarsılmamak, işlerinin kimseye bağlı olmaması çok daha güzeldir.
ἄφες οὖν ταῦτα πάντα. καλαὶ αἱ Ἀθῆναι. ἀλλὰ τὸ εὐδαιμονεῖν κάλλιον πολύ, τὸ ἀπαθῆ εἶναι, τὸ ἀτάραχον, τὸ ἐπὶ μηδενὶ κεῖσθαι τὰ σὰ πράγματα.
4.4.37 Roma'da gürültü var, selamlamalar var. Ama huzur bütün zorlukların yerini tutar. Bunların zamanı geldiyse kaçınmanı neden üzerinden kaldırmıyorsun? Odunla dövülen eşek gibi yük taşımak zorunda mısın?
θόρυβος ἐν Ῥώμῃ καὶ ἀσπασμοί. ἀλλὰ τὸ εὐροεῖν ἀντὶ πάντων τῶν δυσκόλων. εἰ οὖν τούτων καιρός ἐστιν, διὰ τί οὐκ αἴρεις αὐτῶν τὴν ἔκκλισιν; τίς ἀνάγκη ὡς ὄνον ξυλοκοπούμενον ἀχθοφορεῖν;
4.4.38 Yoksa bak, çıkışını sağlayabilecek, her şeyi engelleyebilecek kişiye hep kölelik etmek, ona Kötü Daimōn'a yapar gibi hizmet etmek zorundasın.
εἰ δὲ μή, ὅρα ὅτι δεῖ σε δουλεύειν ἀεὶ τῷ δυναμένῳ σοι διαπράξασθαι τὴν ἔξοδον, τῷ πᾶν ἐμποδίσαι δυναμένῳ κἀκεῖνον θεραπεύειν ὡς Κακοδαίμονα.
4.4.39Huzura giden tek yol şudur (bu sabahın köründe de, gündüz de, gece de elinin altında olsun): Prohairesis dışındaki şeylerden el çekmek, hiçbir şeyi kendine ait saymamak, her şeyi tanrısal olana ve talihe bırakmak, Zeus'un da vekil yaptığı kişileri onlara vekil yapmak,
μία ὁδὸς ἐπὶ εὔροιαν ( τοῦτο καὶ ὄρθρου καὶ μεθʼ ἡμέραν καὶ νύκτωρ ἔστω πρόχειρον), ἀπόστασις τῶν ἀπροαιρέτων, τὸ μηδὲν ἴδιον ἡγεῖσθαι, τὸ παραδοῦναι πάντα τῷ δαιμονίῳ, τῇ τύχῃ, ἐκείνους ἐπιτρόπους αὐτῶν ποιήσασθαι,
4.4.40 kendini yalnız bir şeye, kendine ait olana, engellenemez olana vermek; okumayı da yazmayı da dinlemeyi de buna bağlamak.
οὓς καὶ ὁ Ζεὺς πεποίηκεν, αὐτὸν δὲ πρὸς ἑνὶ εἶναι μόνῳ, τῷ ἰδίῳ, τῷ ἀκωλύτῳ, καὶ ἀναγιγνώσκειν ἐπὶ τοῦτο ἀναφέροντα τὴν ἀνάγνωσιν καὶ γράφειν καὶ ἀκούειν.
4.4.41 Bu yüzden birinin okuduğunu ya da yazdığını duymakla ona çalışkan diyemem; bütün geceler boyunca çalıştığını eklesen de neye yöneldiğini bilmedikçe demem. Sen de bir kızcağız için uykusuz kalana çalışkan demezsin; ben de demem.
διὰ τοῦτο οὐ δύναμαι εἰπεῖν φιλόπονον, ἂν ἀκούσω τοῦτο μόνον, ὅτι ἀναγιγνώσκει ἢ γράφει, κἂν προσθῇ τις, ὅτι ὅλας τὰς νύκτας, οὔπω λέγω, ἂν μὴ γνῶ τὴν ἀναφοράν. οὐδὲ γὰρ σὺ λέγεις φιλόπονον τὸν διὰ παιδισκάριον ἀγρυπνοῦντα· οὐ τοίνυν οὐδʼ ἐγώ.
4.4.42 Bunu ün için yapıyorsa ona ün düşkünü derim; para için yapıyorsa para düşkünü derim; çalışkan demem.
ἀλλʼ ἐὰν μὲν ἕνεκα δόξης αὐτὸ ποιῇ, λέγω φιλόδοξον, ἂν δʼ ἕνεκα ἀργυρίου, φιλάργυρον, οὐ φιλόπονον.
4.4.43 Emeğini kendi yönetici yetisine bağlıyorsa, onu tabiata uygun tutsun, öyle yaşatsın diye yapıyorsa, ancak o zaman çalışkan derim.
ἂν δʼ ἐπὶ τὸ ἴδιον ἡγεμονικὸν ἀναφέρῃ τὸν πόνον, ἵνʼ ἐκεῖνο κατὰ φύσιν ἔχῃ καὶ διεξάγῃ, τότε λέγω μόνον φιλόπονον.
4.4.44 Hiçbir zaman ortak şeylerden hareketle ne övün ne yerin, yargılardan hareketle övün ve yerin. Çünkü her insanın kendine ait olan ve eylemleri çirkin ya da güzel kılan bunlardır.
μηδέποτε γὰρ ἀπὸ τῶν κοινῶν μήτʼ ἐπαινεῖτε μήτε ψέγετε, ἀλλὰ ἀπὸ δογμάτων. ταῦτα γάρ ἐστι τὰ ἴδια ἑκάστου, τὰ καὶ τὰς πράξεις αἰσχρὰς ἢ καλὰς ποιοῦντα·
4.4.45 Bunları hatırlayarak elindekine sevin, zamanı gelmiş olanları sev.
τούτων μεμνημένος χαῖρε τοῖς παροῦσιν καὶ ἀγάπα ταῦτα, ὧν καιρός ἐστιν.
4.4.46Öğrendiğin, üzerinde düşündüğün bir şeyin işlerinde karşına çıktığını görürsen buna sevin. Kötü niyeti ve sövmeyi bıraktıysan, azalttıysan; atılganlığı, açık saçık konuşmayı, gelişigüzelliği, dağınıklığı azalttıysan; eskiden seni hareketlendiren şeyler artık hareketlendirmiyorsa ya da eskisi kadar hareketlendirmiyorsa, her gün bayram edebilirsin: bugün bu işte iyi davrandığın için, yarın başka bir işte.
εἴ τινα ὁρᾷς, ὧν ἔμαθες καὶ διεσκέψω, ἀπαντῶντά σοι εἰς τὰ ἔργα, εὐφραίνου ἐπʼ αὐτοῖς. εἰ τὸ κακόηθες καὶ λοίδορον ἀποτέθεισαι, μεμείωκας, εἰ τὸ προπετές, εἰ τὸ αἰσχρολόγον, εἰ τὸ εἰκαῖον, εἰ τὸ ἐπισεσυρμένον, εἰ οὐ κινῇ ἐφʼ οἷς πρότερον, εἰ οὐχ ὁμοίως γʼ ὡς πρότερον, ἑορτὴν ἄγειν δύνασαι καθʼ ἡμέραν, σήμερον, ὅτι καλῶς ἀνεστράφης ἐν τῷδε τῷ ἔργῳ, αὔριον, ὅτι ἐν ἑτέρῳ.
4.4.47 Bu, kurban sunmak için konsüllükten ya da eyalet valiliğinden çok daha büyük bir sebeptir. Bunlar sana kendinden ve tanrılardan gelir. Şunu hatırla: Veren kim, kime veriyor, ne için veriyor.
πόσῳ μείζων αἰτία θυσίας ἢ ὑπατεία ἢ ἐπαρχία. ταῦτα ἐκ σοῦ αὐτοῦ γίνεταί σοι καὶ ἀπὸ τῶν θεῶν. ἐκεῖνο μέμνησο, τίς ὁ διδούς ἐστι καὶ τίσιν καὶ διὰ τίνα.
4.4.48 Bu düşüncelerle yetişince, nerede mesut olacağını, nerede tanrının hoşuna gideceğini hâlâ önemser misin? Onlar her yerden aynı uzaklıkta değil mi? Olanları her yerden aynı biçimde görmüyorlar mı?
τούτοις τοῖς διαλογισμοῖς ἐντρεφόμενος ἔτι διαφέρῃ, ποῦ ὢν εὐδαιμονήσεις, ποῦ ὢν ἀρέσεις τῷ θεῷ; οὐ πανταχόθεν τὸ ἴσον ἀπέχουσιν; οὐ πανταχόθεν ὁμοίως ὁρῶσιν τὰ γινόμενα; ### Bölüm 5 ### πρὸς τοὺς μαχίμους καὶ θηριώδεις.
4.5.15. Bölüm: Kavgacı ve Vahşi Olanlara
Soylu ve iyi insan kendisi kimseyle kavga etmez, gücü yettiğince başkasını da etmeye bırakmaz.
ὁ καλὸς καὶ ἀγαθὸς οὔτʼ αὐτὸς μάχεταί τινι οὔτʼ ἄλλον ἐᾷ κατὰ δύναμιν.
4.5.2 Bunun için de, öteki şeyler için olduğu gibi Sokrates'in hayatı önümüzde örnek durur. O yalnız her yerde kavgadan kaçınmakla kalmadı, başkalarının da kavga etmesine izin vermedi.
παράδειγμα δὲ καὶ τούτου καθάπερ καὶ τῶν ἄλλων ἔκκειται ἡμῖν ὁ βίος ὁ Σωκράτους, ὃς οὐ μόνον αὐτὸς πανταχοῦ ἐξέφυγεν μάχην, ἀλλʼ οὐδʼ ἄλλους μάχεσθαι εἴα.
4.5.3 Ksenophon'un Şölen'inde kaç kavga çözdüğüne, ayrıca Thrasymakhos'a, Polos'a, Kallikles'e nasıl katlandığına, karısına ve onu çürütmeye, ona sofistlik etmeye kalkan oğluna nasıl tahammül ettiğine bak.
ὅρα παρὰ Ξενοφῶντι ἐν τῷ Συμποσίῳ πόσας μάχας λέλυκεν, πῶς πάλιν ἠνέσχετο Θρασυμάχου, πῶς Πώλου, πῶς Καλλικλέους, πῶς τῆς γυναικὸς ἠνείχετο, πῶς τοῦ υἱοῦ ἐξελεγχόμενος ὑπʼ αὐτοῦ, σοφιζόμενος.
4.5.4 Çünkü kimsenin başkasının yönetici yetisine hükmedemeyeceğini çok sağlam hatırlıyordu. Bu yüzden kendine ait olandan başka bir şey istemiyordu.
λίαν γὰρ ἀσφαλῶς ἐμέμνητο, ὅτι οὐδεὶς ἀλλοτρίου ἡγεμονικοῦ κυριεύει. οὐδὲν οὖν ἄλλο ἤθελεν ἢ τὸ ἴδιον.
4.5.5 Bu nedir? Şu ya da bu adamın tabiata uygun davranması değil, çünkü bu başkasına ait bir şeydir; onlar kendi işlerini kendilerine göre görürken, kendisinin yine tabiata uygun durumda kalması ve yaşaması, yalnız kendi işlerini yaparken onların da tabiata uygun duruma gelmesini gözetmesidir.
τί δʼ ἔστι τοῦτο; οὐχ ἱκ […] ος οὗτος […] κατὰ φύσιν· τοῦτο γὰρ ἀλλότριον· ἀλλʼ ὅπως ἐκείνων τὰ ἴδια ποιούντων, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ, αὐτὸς μηδὲν ἧττον κατὰ φύσιν ἕξει καὶ διεξάξει μόνον τὰ αὑτοῦ ποιῶν πρὸς τὸ κἀκείνους ἔχειν κατὰ φύσιν.
4.5.6Çünkü soylu ve iyi insanın önünde her zaman duran hedef budur. Komutan olmak mı? Hayır; verilirse bu malzemede kendi yönetici yetisini korumak. Evlenmek mi? Hayır; evlilik verilirse bu malzemede kendini tabiata uygun tutmak.
τοῦτο γάρ ἐστιν, ὃ ἀεὶ πρόκειται τῷ καλῷ καὶ ἀγαθῷ. στρατηγῆσαι; οὔ· ἀλλʼ, ἂν διδῶται, ἐπὶ ταύτης τῆς ὕλης τὸ ἴδιον ἡγεμονικὸν τηρῆσαι. γῆμαι; οὔ· ἄλλʼ, ἂν διδῶται γάμος, ἐν ταύτῃ τῇ ὕλῃ κατὰ φύσιν ἔχοντα αὑτὸν τηρῆσαι.
4.5.7 Oğlunun ya da karısının hata etmemesini isterse, başkasına ait olanın başkasına ait olmamasını istiyor demektir. Terbiye görmek de kendine ait olanla başkasına ait olanı öğrenmektir.
ἂν δὲ θέλῃ τὸν υἱὸν μὴ ἁμαρτάνειν ἢ τὴν γυναῖκα, θέλει τὰ ἀλλότρια μὴ εἶναι ἀλλότρια. καὶ τὸ παιδεύεσθαι, τοῦτʼ ἔστιν μανθάνειν τὰ ἴδια καὶ τὰ ἀλλότρια.
4.5.8 Böyle bir insanda kavgaya yer kalır mı? Olan bir şeye şaşar mı? Ona yeni bir şey gibi görünür mü? Kötülerden, başına gelenlerden daha kötü ve daha ağır şeyler beklemez mi? En kötü şeyden geride bıraktıkları her şeyi kâr saymaz mı?
ποῦ οὖν ἔτι μάχης τόπος τῷ οὕτως ἔχοντι; μὴ γὰρ θαυμάζει τι τῶν γινομένων; μὴ γὰρ καινὸν αὐτῷ φαίνεται; μὴ γὰρ οὐ χείρονα καὶ χαλεπώτερα προσδέχεται τὰ παρὰ τῶν φαύλων ἢ ἀποβαίνει αὐτῷ; μὴ γὰρ οὐ κέρδος λογίζεται πᾶν ὅ τι ἀπολείπουσιν τοῦ ἐσχάτου;
4.5.9Filanca sana sövdü. Vurmadığı için ona çok teşekkür et. Vurdu da. Yaralamadığı için çok teşekkür et. Yaraladı da. Öldürmediği için çok teşekkür et.
ἐλοιδόρησέν σε ὁ δεῖνα. πολλὴ χάρις αὐτῷ, ὅτι μὴ ἔπληξεν. ἀλλὰ καὶ ἔπληξεν. πολλὴ χάρις, ὅτι μὴ ἔτρωσεν. ἀλλὰ καὶ ἔτρωσεν. πολλὴ χάρις, ὅτι μὴ ἀπέκτεινεν.
4.5.10 Ne zaman, kimden öğrendi evcil bir canlı olduğunu, birbirini seven bir varlık olduğunu, haksızlığın haksızlık edene büyük bir zarar olduğunu? Bunları öğrenmemiş, bunlara inanmamışsa neden yararlı görüneni izlemesin?
πότε γὰρ ἔμαθεν ἢ παρὰ τίνι, ὅτι ἥμερόν ἐστι ζῷον, ὅτι φιλάλληλον, ὅτι μεγάλη βλάβη τῷ ἀδικοῦντι αὐτὴ ἡ ἀδικία; ταῦτα οὖν μὴ μεμαθηκὼς μηδὲ πεπεισμένος, διὰ τί μὴ ἀκολουθήσῃ τῷ φαινομένῳ συμφέροντι;
4.5.11Komşu taş attı. Sen mi hata ettin? "Ama evdekiler kırıldı." Sen eşya mısın?
βέβληκεν ὁ γείτων λίθους. μή τι οὖν σὺ ἡμάρτηκας; ἀλλὰ τὰ ἐν οἴκῳ κατεάγη. σὺ οὖν σκευάριον εἶ;
4.5.12 Hayır, prohairesis'sin. Bunun için sana ne verildi? Kurt gibiysen karşılık olarak ısırmak, daha çok taş atmak; insan olarak arıyorsan kilerine bak, buraya hangi yetilerle geldiğine bak. Vahşilik mi? Kin tutma mı?
οὔ, ἀλλὰ προαίρεσις. τί οὖν σοι δίδοται πρὸς τοῦτο; ὡς μὲν λύκῳ ἀντιδάκνειν καὶ ἄλλους πλείονας λίθους βάλλειν· ἀνθρώπῳ δʼ ἐὰν ζητῇς, ἐπίσκεψαί σου τὸ ταμιεῖον, ἴδε τίνας δυνάμεις ἔχων ἐλήλυθας· μή τι τὴν θηριώδη; μή τι τὴν μνησικακητικήν;
4.5.13 At ne zaman perişandır? Tabiî yetilerinden yoksun kaldığında; ötemediğinde değil, koşamadığında. Köpek? Uçamadığında mı?
ἵππος οὖν πότʼ ἄθλιός ἐστιν; ὅταν τῶν φυσικῶν δυνάμεων στέρηται· οὐχ ὅταν μὴ δύνηται κοκκύζειν, ἀλλʼ ὅταν μὴ τρέχειν. ὁ δὲ κύων; ὅταν πέτεσθαι μὴ δύνηται;
4.5.14 Hayır, iz süremediğinde. Öyleyse insan da mutsuz değil midir; aslan boğamadığında ya da heykel kucaklayamadığında değil (çünkü tabiattan bunun için bir yeti alarak gelmedi), iyi duygularını ve güvenilirliğini yitirdiğinde.
ἀλλʼ ὅταν μὴ ἰχνεύειν. μή ποτʼ οὖν οὕτως καὶ ἄνθρωπος δυστυχής ἐστιν οὐχ ὁ μὴ δυνάμενος λέοντας πνίγειν ἢ ἀνδριάντας περιλαμβάνειν (οὐ γὰρ πρὸς τοῦτο δυνάμεις τινὰς ἔχων ἐλήλυθεν παρὰ τῆς φύσεως), ἀλλʼ ὁ ἀπολωλεκὼς τὸ εὔγνωμον, ὁ τὸ πιστόν;
4.5.15 Toplanıp asıl böyle birine ağlamak gerekirdi, ne kötülüklere düştüğü için. Zeus adına, doğana ya da ölene değil, sağken kendine ait olanları kaybeden kişiye; baba mirasını, tarlacığı, evciği, hanı, köleleri değil (bunların hiçbiri insana ait değildir, hepsi başkasına aittir, köledir, sorumludur, sahiplerince kimi zaman birine kimi zaman ötekine verilir),
τοῦτον ἔδει συνελθόντας θρηνεῖν, εἰς ὅσα κακὰ ἐλήλυθεν· οὐχὶ μὰ Δία τὸν φύντα ἢ τὸν ἀποθανόντα, ἀλλʼ ᾧ ζῶντι συμβεβήκει ἀπολέσαι τὰ ἴδια, οὐ τὰ πατρῷα, τὸ ἀγρίδιον καὶ τὸ οἰκίδιον καὶ τὸ πανδοκεῖον καὶ τὰ δουλάρια (τούτων γὰρ οὐδὲν ἴδιον τῷ ἀνθρώπῳ ἐστίν, ἀλλὰ πάντα ἀλλότρια, δοῦλα, ὑπεύθυνα ἄλλοτε ἄλλοις διδόμενα ὑπὸ τῶν κυρίων),
4.5.16 insana özgü olanı, zihninde taşıyarak geldiği damgaları kaybedene. Sikkelerde de bunları ararız; bulursak kabul ederiz, bulamazsak atarız.
ἀλλὰ τὰ ἀνθρωπικά,τοὺς χαρακτῆρας, οὓς ἔχων ἐν τῇ διανοίᾳ ἐλήλυθεν, οἵους καὶ ἐπὶ τῶν νομισμάτων ζητοῦντες, ἂν μὲν εὕρωμεν, δοκιμάζομεν, ἂν δὲ μὴ εὕρωμεν, ῥιπτοῦμεν.
4.5.17Bu sikkenin damgası kimin? Traianus'un mu? Ver. Neron'un mu? At, geçmez, çürük. Burada da öyle. Yargılarının damgası ne? Evcil, toplumcu, sabırlı, insan seven. Ver, kabul ediyorum, onu vatandaş yapıyorum, komşu olarak, yol arkadaşı olarak kabul ediyorum.
τίνος ἔχει τὸν χαρακτῆρα τοῦτο τὸ τετράσσαρον; Τραιανοῦ; φέρε. Νέρωνος; ῥῖψον ἔξω, ἀδόκιμόν ἐστιν, σαπρόν. οὕτως καὶ ἐνθάδε. τίνα ἔχει χαρακτῆρα τὰ δόγματα αὐτοῦ; ἥμερον, κοινωνικόν, ἀνεκτικόν, φιλάλληλον. φέρε, παραδέχομαι, ποιῶ πολίτην τοῦτον, παραδέχομαι γείτονα, σύμπλουν.
4.5.18 Yalnız Neron damgası taşımadığına bak. Öfkeli mi, kinci mi, talihinden yakınan biri mi? Canı isterse karşısına çıkanların kafasını kırar.
ὅρα μόνον, μὴ Νερωνιανὸν ἔχει χαρακτῆρα. μή τι ὀργίλος ἐστίν, μή τι μηνιτής, μή τι μεμψίμοιρος; ἂν αὐτῷ φανῇ, πατάσσει τὰς κεφαλὰς τῶν ἀπαντώντων.
4.5.19 Öyleyse neden insan diyordun? Varlıkların her biri yalnız biçimine göre mi değerlendirilir? Öyleyse balmumundan elmaya da elma de.
τί οὖν ἔλεγες, ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν; μὴ γὰρ ἐκ ψιλῆς μορφῆς κρίνεται τῶν ὄντων ἕκαστον; ἐπεὶ οὕτως λέγε καὶ τὸ κήρινον μῆλον εἶναι.
4.5.20 Kokusu ve tadı da olmalı; dış hat yetmez. İnsan için de burun ve gözler yetmez; insana yaraşır yargıları olmalı.
καὶ ὀδμὴν ἔχειν αὐτὸ δεῖ καὶ γεῦσιν· οὐκ ἀρκεῖ ἡ ἐκτὸς περιγραφή. οὐκοῦν οὐδὲ πρὸς τὸν ἄνθρωπον ἡ ῥὶς ἐξαρκεῖ καὶ οἱ ὀφθαλμοί, ἀλλʼ ἂν τὰ δόγματα ἔχῃ ἀνθρωπικά.
4.5.21 Bu adam akıl dinlemiyor, çürütülünce anlamıyor: eşektir. Bunun edebi ölmüş: işe yaramaz, insandan başka her şeydir. Bu adam karşılaştığı kimi tekmeleyip ısıracağını arıyor: demek ki koyun ya da eşek bile değil, vahşi bir hayvandır.
οὗτος οὐκ ἀκούει λόγου, οὐ παρακολουθεῖ ἐλεγχόμενος· ὄνος ἐστίν. τούτου τὸ αἰδῆμον ἀπονενέκρωται· ἄχρηστός ἐστιν, πάντα μᾶλλον ἢ ἄνθρωπος. οὗτος ζητεῖ, τίνα ἀπαντήσας λακτίσῃ ἢ δάκῃ· ὥστε οὐδὲ πρόβατον ἢ ὄνος, ἀλλά τί ποτε ἄγριον θηρίον.
4.5.22"Yani hor görülmemi mi istiyorsun?" Kimler tarafından? Bilenler tarafından mı? Bilenler nasıl yumuşak başlı, edepli insanı hor görsün? Bilmeyenler tarafından mı? Sana ne? Hiçbir usta, ustalıktan anlamayanlara aldırmaz. "Ama üstüme daha çok çullanacaklar."
τί οὖν; θέλεις με καταφρονεῖσθαι; — ὑπὸ τίνων; ὑπὸ εἰδότων; καὶ πῶς καταφρονήσουσιν εἰδότες τοῦ πρᾴου, τοῦ αἰδήμονος; ἀλλʼ ὑπὸ τῶν ἀγνοούντων; τί σοι μέλει; οὔ τινι γὰρ ἄλλῳ τεχνίτῃ τῶν ἀτέχνων. — ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἐπιφυήσονταί μοι.
4.5.23 "Üstüme" ne demek? Prohairesis'ine zarar verebilir mi, önüne çıkan tasavvurları tabiata uygun kullanmanı engelleyebilir mi kimse?
—τί λέγεις τὸ ἐμοί; δύναταί τις τὴν προαίρεσιν τὴν σὴν βλάψαι ἢ κωλῦσαι ταῖς προσπιπτούσαις φαντασίαις χρῆσθαι ὡς πέφυκεν;—
4.5.24 "Hayır." Öyleyse neden hâlâ sarsılıyorsun, neden kendini korkutucu göstermek istiyorsun? Çıkıp ortaya, onlar ne yaparsa yapsın bütün insanlarla barış içinde olduğunu ilan etmez, sana zarar verdiğini sananlara da en çok gülmez misin? "Bu köleler ne benim kim olduğumu biliyor ne de iyimin ve kötümün nerede olduğunu; benimkilere erişimleri yok."
οὔ. — τί οὖν ἔτι ταράσσῃ καὶ φοβερὸν σαυτὸν θέλεις ἐπιδεικνύειν; οὐχὶ δὲ παρελθὼν εἰς μέσον κηρύσσεις, ὅτι εἰρήνην ἄγεις πρὸς πάντας ἀνθρώπους, ὅ τι ἂν ἐκεῖνοι ποιῶσι, καὶ μάλιστʼ ἐκείνων καταγελᾷς, ὅσοι σε βλάπτειν δοκοῦσιν; ἀνδράποδα ταῦτα οὐκ οἶδεν οὐδὲ τίς εἰμὶ οὐδὲ ποῦ μου τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακόν· οὐ πρόσοδος αὐτοῖς πρὸς τὰ ἐμά.
4.5.25 Sağlam bir şehirde oturanlar da kuşatanlara böyle güler: "Şimdi bunlar boş yere neden uğraşıyorlar? Surumuz sağlam, çok uzun süre yetecek yiyeceğimiz, bütün öteki donanımımız var."
οὕτως καὶ ἐχυρὰν πόλιν οἱ οἰκοῦντες καταγελῶσι τῶν πολιορκούντων· νῦν οὗτοι τί πρᾶγμα ἔχουσιν ἐπὶ τῷ μηδενί; ἀσφαλές ἐστιν ἡμῶν τὸ τεῖχος, τροφὰς ἔχομεν ἐπὶ πάμπολυν χρόνον, τὴν ἄλλην ἅπασαν παρασκευήν.
4.5.26 Şehri sağlam ve alınamaz yapan bunlardır, insan psykhē'sini ise yalnız yargılar. Hangi sur bu kadar güçlü, hangi beden bu kadar çelik, hangi mal alınmaz, hangi mevki tuzaktan bu kadar uzak?
ταῦτά ἐστι τὰ πόλιν ἐχυρὰν καὶ ἀνάλωτον ποιοῦντα, ἀνθρώπου δὲ ψυχὴν οὐδὲν ἄλλο ἢ δόγματα. ποῖον γὰρ τεῖχος οὕτως ἰσχυρὸν ἢ ποῖον σῶμα οὕτως ἀδαμάντινον ἢ ποία κτῆσις ἀναφαίρετος ἢ ποῖον ἀξίωμα οὕτως ἀνεπιβούλευτον;
4.5.27 Her şey her yerde fanidir, kolayca alınır; bunlardan birine herhangi bir şekilde bağlanan kimsenin sarsılması, kötü beklentiler içinde olması, korkması, yas tutması, isteklerinin gerçekleşmemesi, kaçınmalarının kaçtığına düşmesi kaçınılmazdır.
πάντα πανταχοῦ θνητά, εὐάλωτα, οἷς τισιν τὸν ὁπωσοῦν προσέχοντα πᾶσα ἀνάγκη ταράσσεσθαι, κακελπιστεῖν, φοβεῖσθαι, πενθεῖν, ἀτελεῖς ἔχειν τὰς ὀρέξεις, περιπτωτικὰς ἔχειν τὰς ἐκκλίσεις.
4.5.28Sonra bize verilen tek güvenliği sağlam yapmak istemiyor muyuz? Fani ve köle olanlardan el çekip ölümsüz ve tabiatça hür olanlar üzerinde çalışmak istemiyor muyuz? Kimsenin kimseye ne zarar ne fayda verdiğini, zararı verenin, altüst edenin her biri hakkındaki yargı olduğunu, kavganın, ayaklanmanın, savaşın bu olduğunu hatırlamıyor muyuz?
εἶτα οὐ θέλομεν τὴν μόνην δεδομένην ἡμῖν ἀσφάλειαν ἐχυρὰν ποιεῖν; οὐδʼ ἀποστάντες τῶν θνητῶν καὶ δούλων τὰ ἀθάνατα καὶ φύσει ἐλεύθερα ἐκπονεῖν; οὐδὲ μεμνήμεθα, ὅτι οὔτε βλάπτει ἄλλος ἄλλον οὔτε ὠφελεῖ, ἀλλὰ τὸ περὶ ἑκάστου τούτων δόγμα, τοῦτό ἐστι τὸ βλάπτον, τοῦτο τὸ ἀνατρέπον, τοῦτο μάχη, τοῦτο στάσις, τοῦτο πόλεμος;
4.5.29 Eteokles ile Polyneikes'i oldukları hâle getiren başka bir şey değil, bu yargıdır: tiranlık ve sürgün hakkındaki, birinin kötülüklerin sonuncusu, ötekinin iyiliklerin en büyüğü olduğu yargısı.
Ἐτεοκλέα καὶ Πολυνείκη τὸ πεποιηκὸς οὐκ ἄλλο ἢ τοῦτο, τὸ δόγμα τὸ περὶ τυραννίδος, τὸ δόγμα τὸ περὶ φυγῆς, ὅτι τὸ μὲν ἔσχατον τῶν κακῶν, τὸ δὲ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν.
4.5.30 Her varlığın tabiatı budur: iyinin peşine düşmek, kötüden kaçmak; iyiyi elinden alıp onu zıttına atan kişiyi düşman ve tuzak kuran saymak; kardeş olsa da, oğul olsa da, baba olsa da.
φύσις δʼ αὕτη παντός, τὸ διώκειν τὸ ἀγαθόν, φεύγειν τὸ κακόν· τὸν ἀφαιρούμενον θατέρου καὶ περιβάλλοντα τῷ ἐναντίῳ, τοῦτον ἡγεῖσθαι πολέμιον, ἐπίβουλον, κἂν ἀδελφὸς ᾖ, κἂν υἱός, κἂν πατήρ.
4.5.31 Çünkü iyiden daha yakın akraba yoktur. Sonuç olarak bunlar iyi ve kötüyse, ne baba oğullarına ne kardeş kardeşe dosttur; her şey her yerde düşmanlarla, tuzak kuranlarla, iftiracılarla doludur.
τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ συγγενέστερον οὐδέν· λοιπὸν εἰ ταῦτα ἀγαθὰ καὶ κακά, οὔτε πατὴρ υἱοῖς φίλος οὔτʼ ἀδελφὸς ἀδελφῷ, πάντα δὲ πανταχοῦ μεστὰ πολεμίων, ἐπιβούλων, συκοφαντῶν.
4.5.32 Ama olması gerektiği gibi bir prohairesis tek iyi, olmaması gerektiği gibi bir prohairesis tek kötü ise, kavga nerede kalır, sövgü nerede kalır? Neyin üzerine? Bizimle ilgisi olmayan şeylerin üzerine mi? Kime karşı? Bilmeyenlere, mutsuzlara, en büyük konularda aldatılmışlara mı?
εἰ δʼ οἵα δεῖ προαίρεσις, τοῦτο μόνον ἀγαθόν ἐστιν, καὶ οἵα μὴ δεῖ, τοῦτο μόνον κακόν, ποῦ ἔτι μάχη, ποῦ λοιδορία; περὶ τίνων; περὶ τῶν οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς; πρὸς τίνας; πρὸς τοὺς ἀγνοοῦντας, πρὸς τοὺς δυστυχοῦντας, πρὸς τοὺς ἠπατημένους περὶ τῶν μεγίστων;
4.5.33Bunları hatırlayan Sokrates, çok huysuz karısına ve anlayışsız oğluna katlanarak evinde otururdu. Huysuzluğu ne konudaydı? Başından istediği kadar su dökmek, keki ayağıyla çiğnemek. "Bunların benimle ilgisi olmadığını kabul edersem bana ne?"
τούτων Σωκράτης μεμνημένος τὴν οἰκ[ε]ίαν τὴν αὑτοῦ ᾤκει γυναικὸς ἀνεχόμενος τραχυτάτης, υἱοῦ ἀγνώμονος. τραχεῖα γὰρ πρὸς τί ἦν; ἵνʼ ὕδωρ καταχέῃ τῆς κεφαλῆς ὅσον καὶ θέλει, ἵνα καταπατήσῃ τὸν πλακοῦντα· καὶ τί πρὸς ἐμέ, ἂν ὑπολάβω, ὅτι ταῦτα οὐκ ἔστι πρὸς ἐμέ;
4.5.34Bu benim işimdir; bunu istediğimde beni ne tiran ne efendi engelleyebilir, ne çoğunluk teki ne güçlü zayıfı. Çünkü bu, tanrı tarafından her insana engellenemez olarak verilmiştir.
τοῦτο δʼ ἐμὸν ἔργον ἐστὶ καὶ οὔτε τύραννος κωλύσει με θέλοντα οὔτε δεσπότης οὔτε οἱ πολλοὶ τὸν ἕνα οὔθʼ ὁ ἰσχυρότερος τὸν ἀσθενέστερον· τοῦτο γὰρ ἀκώλυτον δέδοται ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἑκάστῳ.
4.5.35 Bu yargılar evde dostluk, şehirde uyum, kavimler arasında barış yapar; insanı tanrıya minnettar, her yerde cesur kılar; başkasına ait olan, hiçbir değeri olmayan şeyler karşısında olduğu gibi.
ταῦτα τὰ δόγματα ἐν οἰκίᾳ φιλίαν ποιεῖ, ἐν πόλει ὁμόνοιαν, ἐν ἔθνεσιν εἰρήνην, πρὸς θεὸν εὐχάριστον, πανταχοῦ θαρροῦντα, ὡς περὶ τῶν ἀλλοτρίων, ὡς περὶ οὐδενὸς ἀξίων.
4.5.36 Ama biz bunları yazmaya, okumaya, okunurken övmeye yeteriz; bunlara inanmaya ise yanından bile geçmeyiz.
ἀλλʼ ἡμεῖς γράψαι μὲν καὶ ἀναγνῶναι ταῦτα καὶ ἀναγιγνωσκόμενα ἐπαινέσαι ἱκανοί, πεισθῆναι δʼ οὐδʼ ἐγγύς.
4.5.37 Bu yüzden Lakedaimonlular için söylenen "Evde aslan, Ephesos'ta tilki" sözü bize de uyar: okulda aslan, dışarıda tilki.
τοιγαροῦν τὸ περὶ τῶν Λακεδαιμονίων λεγόμενον οἴκοι λέοντες, ἐν Ἐφέσῳ δʼ ἀλώπεκες καὶ ἐφʼ ἡμῶν ἁρμόσει· ἐν σχολῇ λέοντες, ἔξω δʼ ἀλώπεκες. ### Bölüm 6 ### πρὸς τοὺς ἐπὶ τῷ ἐλεεῖσθαι ὀδυνωμένους.
4.6.16. Bölüm: Acınmaktan Üzülenlere
"Bana acınması beni üzüyor" der. Sana acınması senin işin mi, acıyanların mı? Peki bunu durdurmak sana mı bağlı? "Evet, onlara acınmaya layık olmadığımı gösterirsem."
ἀνιῶμαι, φησίν, ἐλεούμενος. — πότερον οὖν σὸν ἔργον ἐστὶ τὸ ἐλεεῖσθαί σε ἢ τῶν ἐλεούντων; τί δʼ; ἐπὶ σοί ἐστι τὸ παῦσαι αὐτό; — ἐπʼ ἐμοί, ἂν δεικνύω αὐτοῖς μῆ ἄξιον ἐλέου ὄντα ἐμαυτόν.
4.6.2 Acınmaya layık olmamak hâlihazırda sende var mı, yok mu? "Var sanırım. Ama bunlar acınmaya değecek şeylere, yaptığım hatalara acımıyorlar, yoksulluğuma, makamsızlığıma, hastalıklarıma, ölümlerime, buna benzer şeylere acıyorlar."
— πότερον δʼ ἤδη σοι ὑπάρχει τοῦτο, τὸ μὴ εἶναι ἐλέου ἄξιον ἢ οὐχ ὑπάρχει; — δοκῶ ἔγωγε, ὅτι ὑπάρχει. ἀλλʼ οὗτοί γʼ οὐκ ἐπὶ τούτοις ἐλεοῦσιν, ἐφʼ οἷς, εἴπερ ἄρα, ἦν ἄξιον, ἐπὶ τοῖς ἁμαρτανομένοις, ἀλλʼ ἐπὶ πενίᾳ καὶ ἀναρχίᾳ καὶ νόσοις καὶ θανάτοις καὶ ἄλλοις τοιούτοις.
4.6.3 Peki çoğunluğu bunların hiçbirinin kötü olmadığına, yoksulun da makamsızın da itibarsızın da mesut olabileceğine ikna etmeye mi hazırlanıyorsun, yoksa kendini onlara zengin ve makam sahibi olarak göstermeye mi?
— πότερον οὖν πείθειν παρεσκεύασαι τοὺς πολλούς, ὡς ἄρα οὐδὲν τούτων κακόν ἐστιν, ἀλλʼ οἷόν τε καὶ πένητι καὶ ἄρχοντι καὶ ἀτίμῳ εὐδαιμονεῖν, ἢ σαυτὸν ἐπιδεικνύειν αὐτοῖς πλουτοῦντα καὶ ἄρχοντα;
4.6.4 Bunların ikincisi kendini beğenmiş, soğuk ve değersiz birinin işidir. Bu gösterişin neyle yapılacağına da bak: Köleler kullanman, birkaç gümüş kap edinmen, mümkünse bunları herkesin gözü önünde defalarca sergilemen ve aynı kaplar olduğunu gizlemeye çalışman, parlak giysiler ve başka gösteriş donanımları edinmen, saygın kişilerce saygı gördüğünü göstermen, onların sofrasına oturmaya ya da en azından oturuyormuş gibi görünmeye çalışman, bedeninde de olduğundan güzel ve soylu görünmek için bir şeyler yapman gerekecek.
τούτων γὰρ τὰ μὲν δεύτερα ἀλαζόνος καὶ ψυχροῦ καὶ οὐδενὸς ἀξίου. καὶ ἡ προσποίησις ὅρα διʼ οἵων ἂν γένοιτο· δουλάριά σε χρήσασθαι δεήσει καὶ ἀργυρωμάτια ὀλίγα κεκτῆσθαι καὶ ταῦτα ἐν φανερῷ δεικνύειν, εἰ οἷόν τε, ταὐτὰ πολλάκις καὶ λανθάνειν πειρᾶσθαι ὅτι ταὐτά ἐστιν, καὶ ἱματίδια στιλπνὰ καὶ τὴν ἄλλην πομπὴν καὶ τὸν τιμώμενον ἐπιφαίνειν ὑπὸ τῶν ἐπιφανῶν τούτων καὶ δειπνεῖν πειρᾶσθαι παρʼ αὐτοῖς ἢ δοκεῖν γε, ὅτι δειπνεῖς, καὶ περὶ τὸ σῶμα δέ τινα κακοτεχνεῖν, ὡς εὐμορφότερον φαίνεσθαι καὶ γενναιότερον τοῦ ὄντος·
4.6.5 Acınmamak için ikinci yolu seçmek istiyorsan bunları kurmalısın. Birinci yol ise hem sonu gelmez hem uzundur: Zeus'un yapamadığı şeye kalkışmak, bütün insanları neyin iyi, neyin kötü olduğuna ikna etmek.
ταῦτά σε δεῖ μηχανᾶσθαι, εἰ τὴν δευτέραν ὁδὸν ἀπιέναι θέλεις ὥστε μὴ ἐλεεῖσθαι. ἡ πρώτη δὲ καὶ ἀνήνυτος καὶ μακρά, ὃ ὁ Ζεὺς οὐκ ἠδυνήθη ποιῆσαι, τοῦτο αὐτὸ ἐπιχειρεῖν, πάντας ἀνθρώπους πεῖσαι, τίνα ἐστὶν ἀγαθὰ καὶ κακά.
4.6.6Bu sana mı verildi? Sana verilen yalnız kendini ikna etmektir. Sen henüz kendini ikna edemedin; şimdi başkalarını mı ikna etmeye kalkışıyorsun?
μὴ γὰρ δέδοταί σοι τοῦτο; ἐκεῖνο μόνον σοι δέδοται, σαυτὸν πεῖσαι. καὶ οὔπω πέπεικας· εἶτά μοι νῦν ἐπιχειρεῖς πείθειν τοὺς ἄλλους;
4.6.7 Kim senin kadar uzun süre seninle birlikte oldu? Kim seni ikna etmede senin kadar inandırıcı? Kim sana senden daha iyi niyetli, daha yakın?
καὶ τίς σοι τοσούτῳ χρόνῳ σύνεστιν ὡς σὺ σαυτῷ; τίς δὲ οὕτως πιθανός ἐστί σοι πρὸς τὸ πεῖσαι ὡς σὺ σαυτῷ; τίς δʼ εὐνούστερον καὶ οἰκειότερον ἔχων ἢ σὺ σαυτῷ;
4.6.8 Peki kendini öğrenmeye nasıl hâlâ ikna edemedin? Şimdi her şey altüst değil mi? Üzerinde çalıştığın bu mu? Acısız, sarsılmaz, alçalmaz, hür olmayı öğrenmek değil mi?
πῶς οὖν οὔπω πέπεικας σαυτὸν μαθεῖν; νῦν οὐχὶ ἄνω κάτω; τοῦτʼ ἔστι περὶ ὃ ἐσπούδακας; οὐ μανθάνειν, ὥστε ἄλυπος εἶναι καὶ ἀτάραχος καὶ ἀταπείνωτος καὶ ἐλεύθερος;
4.6.9 Bunlara götüren tek yolun prohairesis dışındaki şeyleri bırakmak, onlardan vazgeçmek, başkasına ait olduklarını kabul etmek olduğunu duymadın mı?
πρὸς ταῦτα οὖν οὐκ ἀκήκοας, ὅτι μία ἐστὶν ἡ ὁδὸς ἡ φέρουσα, ἀφεῖναι τὰ ἀπροαίρετα καὶ ἐκστῆναι αὐτῶν καὶ ὁμολογῆσαι αὐτὰ ἀλλότρια;
4.6.10 Başkasının senin hakkında bir şey düşünmesi hangi türdendir? "Prohairesis dışındadır." Demek ki seninle ilgisi yok. "Yok." Bundan hâlâ yaralanıyor, sarsılıyorsan, iyi ve kötü hakkında ikna olduğunu mu sanıyorsun?
τὸ οὖν ἄλλον τι ὑπολαβεῖν περὶ σοῦ ποίου εἴδους ἐστίν; — τοῦ ἀπροαιρέτου. — οὐκοῦν οὐδὲν πρὸς σέ; — οὐδέν. — ἔτι οὖν δακνόμενος ἐπὶ τούτῳ καὶ ταρασσόμενος οἴει πεπεῖσθαι περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν;
4.6.11 Başkalarını bırakıp kendine hem öğrenci hem öğretmen olmak istemez misin? Tabiata aykırı durumda olmanın, öyle yaşamanın kendilerine yarayıp yaramadığına başkaları baksın; benim için benden daha yakın kimse yoktur.
οὐ θέλεις οὖν ἀφεὶς τοὺς ἄλλους αὐτὸς σαυτῷ γενέσθαι καὶ μαθητὴς καὶ διδάσκαλος; ὄψονται οἱ ἄλλοι, εἰ λυσιτελεῖ αὐτοῖς παρὰ φύσιν ἔχειν καὶ διεξάγειν, ἐμοὶ δʼ οὐδείς ἐστιν ἐγγίων ἐμοῦ.
4.6.12Peki filozofların sözlerini duyup onları onaylamama rağmen işte hiç hafiflememiş olmamın sebebi nedir? Bu kadar yeteneksiz miyim? Oysa istediğim başka şeylerde pek yeteneksiz çıkmadım; okuma yazmayı, güreşi, geometriyi, kıyas çözümlemeyi çabuk öğrendim.
τί οὖν τοῦτό ἐστιν, ὅτι τοὺς μὲν λόγους ἀκήκοα τοὺς τῶν φιλοσόφων καὶ συγκατατίθεμαι αὐτοῖς, ἔργῳ δʼ οὐδὲν γέγονα κουφότερος; μή τι οὕτως ἀφυής εἰμι; καὶ μὴν περὶ τὰ ἄλλα, ὅσα ἐβουλήθην, οὐ λίαν ἀφυὴς εὑρέθην, ἀλλὰ καὶ γράμματα ταχέως ἔμαθον καὶ παλαίειν καὶ γεωμετρεῖν καὶ συλλογισμοὺς ἀναλύειν.
4.6.13 Sözlerin beni ikna etmemiş olması mı? Ama başka hiçbir şeyi baştan beri bunlar kadar değerli bulup seçmedim; şimdi de bunlar hakkında okuyorum, bunları dinliyorum, bunları yazıyorum. Şimdiye kadar bundan güçlü bir söz bulamadık.
μή τι οὖν οὐ πέπεικέ με ὁ λόγος; καὶ μὴν οὐκ ἄλλα τινὰ οὕτως ἐξ ἀρχῆς ἐδοκίμασα ἣ εἱλόμην καὶ νῦν περὶ τούτων ἀναγιγνώσκω, ταῦτα ἀκούω, ταῦτα γράφω· ἄλλον οὐχ εὑρήκαμεν μέχρι νῦν ἰσχυρότερον τούτου λόγον.
4.6.14 Peki eksiğim ne? Karşıt yargılar çıkarılıp atılmadı mı? Yoksa kanaatlerin kendisi idmansız mı, iş üzerinde karşılık vermeye alışık değil mi, kaldırılmış zırh gibi paslanmış ve artık bana uymuyor mu?
τί οὖν τὸ λεῖπόν μοι ἐστίν; μὴ οὐκ ἐξῄρηται τἀναντία δόγματα; μὴ αὐταὶ αἱ ὑπολήψεις ἀγύμναστοί εἰσιν οὐδʼ εἰθισμέναι ἀπαντᾶν ἐπὶ τὰ ἔργα, ἀλλʼ ὡς ὁπλάρια ἀποκείμενα κατίωται καὶ οὐδὲ περιαρμόσαι μοι δύναται;
4.6.15 Oysa güreşte de yazı yazmada ya da okumada da öğrenmekle yetinmiyorum, önüme konanları evirip çeviriyorum, yenilerini örüyorum, değişken önermeleri de aynı biçimde.
καίτοι οὔτʼ ἐπὶ τοῦ παλαίειν οὔτʼ ἐπὶ τοῦ γράφειν ἢ ἀναγιγνώσκειν ἀρκοῦμαι τῷ μαθεῖν, ἀλλʼ ἄνω κάτω στρέφω τοὺς προτεινομένους καὶ ἄλλους πλέκω καὶ μεταπίπτοντας ὡσαύτως.
4.6.16 Ama acısız, korkusuz, tutkusuz, engellenemez, hür olmayı sağlayacak zorunlu ilkelerde idman yapmıyorum, gerektiği gibi çalışmıyorum.
τὰ δʼ ἀναγκαῖα θεωρήματα, ἀφʼ ὧν ἔστιν ὁρμώμενον ἄλυπον γενέσθαι, ἄφοβον ἀπαθῆ, ἀκώλυτον, ἐλεύθερον, ταῦτα δʼ οὐ γυμνάζω οὐδὲ μελετῶ κατὰ ταῦτα τὴν προσήκουσαν μελέτην.
4.6.17 Sonra başkalarının benim hakkımda ne diyeceği, onlara saygın, mesut görünüp görünmeyeceğim umurumda.
εἶτά μοι μέλει, τί οἱ ἄλλοι περὶ ἐμοῦ ἐροῦσιν, εἰ φανοῦμαι αὐτοῖς ἀξιόλογος, εἰ φανοῦμαι εὐδαίμων;
4.6.18 Zavallı, kendi hakkında ne dediğine bakmak istemiyor musun? Kendine nasıl görünüyorsun? Kanaat edinmede, istemede, kaçınmada nasılsın; dürtüde, hazırlıkta, girişimde, öteki insanca işlerde nasılsın?
ταλαίπωρε, οὐ θέλεις βλέπειν, τί σὺ λέγεις περὶ σαυτοῦ; τίς φαίνῃ σαυτῷ; τίς ἐν τῷ ὑπολαμβάνειν, τίς ἐν τῷ ὀρέγεσθαι, τίς ἐν τῷ ἐκκλίνειν· τίς ἐν ὁρμῇ, παρασκευῇ, ἐπιβολῇ, τοῖς ἄλλοις τοῖς ἀνθρωπικοῖς ἔργοις;
4.6.19Yoksa başkalarının sana acıması mı umurunda? "Evet, ama hak etmediğim hâlde bana acınıyor." Yani buna üzülüyorsun; üzülen de acınacak biridir, değil mi? "Evet." Öyleyse nasıl hâlâ hak etmeden acınıyorsun? Acınma konusunda çektiklerinle kendini acınmaya layık kılıyorsun.
ἀλλὰ μέλει σοι, εἴ σε ἐλεοῦσιν οἱ ἄλλοι; — ναί· ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀξίαν ἐλεοῦμαι. — οὐκοῦν ἐπὶ τούτῳ ὀδυνᾷ; ὁ δέ γε ὀδυνώμενος ἐλεεινός ἐστιν; — ναί. — πῶς οὖν ἔτι παρὰ ἀξίαν ἐλεῇ; αὐτοῖς γὰρ οἷς περὶ τὸν ἔλεον πάσχεις κατασκευάζεις σεαυτὸν ἄξιον τοῦ ἐλεεῖσθαι.
4.6.20 Antisthenes ne der? Hiç duymadın mı? "Kral işidir, ey Kyros, iyilik edip kötü söz işitmek."
τί οὖν λέγει Ἀντισθένης; οὐδέποτʼ ἤκουσας; βασιλικόν, ὦ Κῦρε, πράττειν μὲν εὖ, κακῶς δʼ ἀκούειν.
4.6.21 Başım sağlam, ama herkes başımın ağrıdığını sanıyor. Bana ne? Ateşim yok, ama ateşim varmış gibi üzülüyorlar: "Zavallım, bu kadar zamandır ateşin hiç düşmedi." Ben de surat asıp "Evet" diyorum, "gerçekten epey zamandır kötüyüm." "Ne olacak?" "Tanrı nasıl dilerse." Bir yandan da bana acıyanlara içimden gülüyorum.
τὴν κεφαλὴν ὑγιᾶ ἔχω καὶ πάντες οἴονται ὅτι κεφαλαλγῶ. τί μοι μέλει; ἀπύρετός εἰμι καὶ ὡς πυρέσσοντί μοι συνάχθονται· τάλας, ἐκ τοσούτου χρόνου οὐ διέλειπες πυρέσσων. λέγω καὶ ἐγὼ σκυθρωπάσας ὅτι ναί· ταῖς ἀληθείαις πολὺς ἤδη χρόνος, ἐξ οὗ μοι κακῶς ἐστιν. τί οὖν γένηται; ὡς ἂν ὁ θεὸς θέλῃ. καὶ ἅμα ὑποκαταγελῶ τῶν οἰκτειρόντων με.
4.6.22 Burada da aynısını ne engeller? Yoksulum, ama yoksulluk hakkında doğru yargım var. Yoksulluğuma acıyorlarsa bana ne? Makamım yok, başkalarının var. Ama makam sahibi olmak ve olmamak hakkında düşünmem gerekeni düşünüyorum.
τί οὖν κωλύει καὶ ἐνταῦθα ὁμοίως; πένης εἰμί, ἀλλὰ ὀρθὸν δόγμα ἔχω περὶ πενίας. τί οὖν μοι μέλει, εἴ μʼ ἐπὶ τῇ πενίᾳ ἐλεοῦσιν; οὐκ ἄρχω, ἄλλοι δʼ ἄρχουσιν. ἀλλʼ ὃ δεῖ ὑπειληφέναι, ὑπείληφα περὶ τοῦ ἄρχειν καὶ μὴ ἄρχειν.
4.6.23 Bana acıyanlar baksın; ben ne açım ne susuzum ne üşüyorum; kendileri acıktığı ve susadığı için benim de acıktığımı sanıyorlar. Peki onlara ne yapayım? Dolaşıp "Yanılmayın, insanlar, durumum iyi; ne yoksulluğu önemsiyorum ne makamsızlığı ne de doğru yargılardan başka bir şeyi; bunlar bende engelsizdir, başka hiçbir şeyi umursamıyorum" diye ilan mı edeyim?
ὄψονται οἱ ἐλεοῦντές με, ἐγὼ δʼ οὔτε πεινῶ οὔτε διψῶ οὔτε ῥιγῶ, ἀλλʼ ἀφʼ ὧν αὐτοὶ πεινῶσιν ἢ διψῶσιν οἴονται κἀμέ. τί οὖν αὐτοῖς ποιήσω; περιερχόμενος κηρύσσω καὶ λέγω μὴ πλανᾶσθε, ἄνδρες, ἐμοὶ καλῶς ἐστιν· οὔτε πενίας ἐπιστρέφομαι οὔτε ἀναρχίας οὔτε ἁπλῶς ἄλλου οὐδενὸς ἢ δογμάτων ὀρθῶν· ταῦτα ἔχω ἀκώλυτα, οὐδενὸς πεφρόντικα ἔτι;
4.6.24 Ne saçmalık bu? Olduğum şey olmakla yetinmeyip görünüş için telaşlanıyorsam nasıl hâlâ doğru yargılara sahibim?
καὶ τίς αὕτη φλυαρία; πῶς ἔτι ὀρθὰ δόγματα ἔχω μὴ ἀρκούμενος τῷ εἶναι ὅς εἰμι, ἀλλʼ ἐπτοημένος ὑπὲρ τοῦ δοκεῖν;
4.6.25"Ama başkaları daha çok şey elde edecek, benden önde tutulacak." Bir şeye çalışanların çalıştıkları alanda daha çok şeye sahip olmasından daha akla uygun ne olabilir? Onlar makama çalışmışlar, sen yargılara; onlar zenginliğe, sen tasavvurların kullanımına.
ἀλλʼ ἄλλοι πλειόνων τεύξονται καὶ προτιμηθήσονται. — τί οὖν εὐλογώτερον ἢ τοὺς περί τι ἐσπουδακότας ἐν ἐκείνῳ πλεῖον ἔχειν, ἐν ᾧ ἐσπουδάκασιν; περὶ ἀρχὰς ἐσπουδάκασιν, σὺ περὶ δόγματα· καὶ περὶ πλοῦτον, σὺ περὶ τὴν χρῆσιν τῶν φαντασιῶν.
4.6.26 Bak, senin çalıştığın, onların ihmal ettiği alanda senden daha mı öndeler? Tabiî ölçülere göre senden daha doğru mu onaylıyorlar, senden daha başarıyla mı istiyorlar, kaçınmada senden daha iyi mi kurtuluyorlar, girişimde, kararda, dürtüde hedefi daha mı iyi buluyorlar, erkek olarak, oğul olarak, ana baba olarak, öteki ilişki adlarında da uygun olanı daha mı iyi koruyorlar?
ὅρα, εἰ ἐν τούτῳ σου πλέον ἔχουσιν, περὶ ὃ σὺ μὲν ἐσπούδακας, ἐκεῖνοι δʼ ἀμελοῦσιν· εἰ συγκατατίθενται μᾶλλον περὶ τὰ φυσικὰ μέτρα, εἰ ὀρέγονταί σου ἀναποτευκτότερον, εἰ ἐκκλίνουσιν ἀπεριπτωτότερον, εἰ ἐν ἐπιβολῇ, ἐν προθέσει, εἰ ἐν ὁρμῇ μᾶλλον εὐστοχοῦσιν, εἰ τὸ πρέπον σῴζουσιν ὡς ἄνδρες, ὡς υἱοί, ὡς γονεῖς, εἶθʼ ἑξῆς κατὰ τὰ ἄλλα τῶν σχέσεων ὀνόματα.
4.6.27 Onlar makamdalar diye, kendine "Bunun için hiçbir şey yapmıyorsun, onlar her şeyi yapıyor" diye gerçeği söylemek istemiyor musun? Bir şeyle ilgilenenin ilgilenmeyenden daha az kazanması en akıldışı şey olurdu.
εἰ δʼ ἄρχουσιν ἐκεῖνοι, σὺ δʼ οὐ θέλεις σαυτῷ τὰς ἀληθείας εἰπεῖν, ὅτι σὺ μὲν οὐδὲν τούτου ἕνεκα ποιεῖς, ἐκεῖνοι δὲ πάντα, ἀλογώτατον δὲ τὸν ἐπιμελούμενόν τινος ἔλαττον φέρεσθαι [οὐ] ἢ τὸν ἀμελοῦντα;
4.6.28 "Hayır, ama ben doğru yargılarla ilgilendiğim için makam sahibi olmam daha akla uygun." Senin ilgilendiğin alanda, yani yargılarda. Başkalarının senden çok ilgilendiği alanda onlara yol ver. Yoksa doğru yargıların var diye okçulardan daha iyi ok atmayı, demircilerden daha iyi demir dövmeyi bekler gibi olursun.
⟨οὔ,⟩ ἀλλʼ ἐπειδὴ φροντίζω ἐγὼ δογμάτων ὀρθῶν, εὐλογώτερόν μέ ἐστιν ἄρχειν. — ἐν ᾧ φροντίζεις, ἐν δόγμασιν· ἐν ᾧ δʼ ἄλλοι μᾶλλόν σου πεφροντίκασιν, ἐκείνοις παραχώρει. οἷον εἰ διὰ τὸ δόγματα ἔχειν ὀρθὰ ἠξίους τοξεύων μᾶλλον ἐπιτυγχάνειν τῶν τοξοτῶν ἢ χαλκεύων μᾶλλον τῶν χαλκέων.
4.6.29 Yargılarla uğraşmayı bırak, sahip olmak istediğin şeylerle uğraş; o zaman işin yürümezse ağla. Çünkü ağlamayı hak etmiş olursun.
ἄφες οὖν τὴν περὶ τὰ δόγματα σπουδὴν καὶ περὶ ἐκεῖνα ἀναστρέφου, ἃ κτήσασθαι θέλεις, καὶ τότε κλαῖε, ἐάν σοι μὴ προχωρῇ· κλαίειν γὰρ ἄξιος εἶ.
4.6.30 Şimdi ise başka işlerle uğraştığını, başka şeylere baktığını söylüyorsun. Halk boşuna "İş işle uyuşmaz" demez.
νῦν δὲ πρὸς ἄλλοις γίνεσθαι λέγεις, ἄλλων ἐπιμελεῖσθαι, οἱ πολλοὶ δὲ τοῦτο καλῶς λέγουσιν, ὅτι ἔργον ἔργῳ οὐ κοινωνεῖ.
4.6.31Biri sabahın köründe kalkıp saraydakilerden kimi selamlayacağını, kime hoş bir söz söyleyeceğini, kime hediye göndereceğini, dansçıyı nasıl memnun edeceğini, birini kötüleyerek başkasına nasıl yaranacağını arar.
ὁ μὲν ἐξ ὄρθρου ἀναστὰς ζητεῖ, τίνα ἐξ οἴκου ἀσπάσηται, τίνι κεχαρισμένον λόγον εἴπῃ, τίνι δῶρον πέμψῃ, πῶς τῷ ὀρχηστῇ ἀρέσῃ, πῶς κακοηθισάμενος ἄλλον ἄλλῳ χαρίσηται.
4.6.32 Dua ettiğinde bunlar için dua eder, kurban kestiğinde bunlar için keser. Pythagoras'ın "Tatlı uykuyu göz kapaklarına alma" dizesini buraya uygular:
ὅταν εὔχηται, περὶ τούτων εὔχεται· ὅταν θύῃ, ἐπὶ τούτοις θύει· τὸ τοῦ Πυθαγόρου μὴ δʼ ὕπνον μαλακοῖσιν ἐπʼ ὄμμασι προσδέξασθαι ἐνταῦθα παρατέθεικεν.
4.6.33 "Nerede hata ettim? Yaltaklanmada. Ne yaptım? Hür, soylu bir insan gibi mi davrandım?" Öyle bir şey bulursa kendini azarlar, suçlar: "Bunu neden söyledin? Yalan söyleyemez miydin? Filozoflar da yalan söylemeye engel olmadığını söylüyor."
πῇ παρέβην; τῶν πρὸς κολακείαν. τί ἔρεξα; μή τι ὡς ἐλεύθερος, μή τι ὡς γενναῖος; κἂν εὕρῃ τι τοιοῦτον, ἐπιτιμᾷ ἑαυτῷ καὶ ἐγκαλεῖ τί γάρ σοι καὶ τοῦτο εἰπεῖν; οὐ γὰρ ἐνῆν ψεύσασθαι; λέγουσιν καὶ οἱ φιλόσοφοι, ὅτι οὐδὲν κωλύει ψεῦδος εἰπεῖν.
4.6.34Sen ise gerçekten gerektiği gibi tasavvur kullanmaktan başka bir şeyi umursamıyorsan, sabah kalkar kalkmaz düşün: "Tutkusuzluk için, sarsılmazlık için eksiğim ne? Ben kimim? Bedencik mi, mal mı, ün mü? Bunların hiçbiri. Peki ne? Logos sahibi bir canlıyım."
σὺ δʼ εἴπερ ταῖς ἀληθείαις οὐδενὸς ἄλλου πεφρόντικας ἢ χρήσεως οἵας δεῖ φαντασιῶν, εὐθὺς ἀναστὰς ἕωθεν ἐνθυμοῦ τίνα μοι λείπει πρὸς ἀπάθειαν; τίνα πρὸς ἀταραξίαν; τίς εἰμι; μή τι σωμάτιον, μή τι κτῆσις, μή τι φήμη; οὐδὲν τούτων. ἀλλὰ τί; λογικόν εἰμι ζῷον.
4.6.35 Öyleyse neler gerekli? Yaptıklarını gözden geçir: "Huzura götüren şeylerde nerede hata ettim? Dostça olmayan, toplum dışı, anlayışsız ne yaptım? Bunlar için yapılması gerekip yapılmayan ne kaldı?"
τίνα οὖν τὰ ἀπαιτήματα; ἀναπόλει τὰ πεπραγμένα. πῇ παρέβην τῶν πρὸς εὔροιαν; τί ἔρεξα ἢ ἄφιλον ἢ ἀκοινώνητον ἢ ἄγνωμον; τί μοι δέον οὐκ ἐτελέσθη πρὸς ταῦτα;
4.6.36 Arzuladıklarınız, işleriniz, dualarınız bu kadar farklıyken, senin çalışmadığın, onların çalıştığı şeylerde onlarla eşit olmak mı istiyorsun?
τοσαύτης οὖν διαφορᾶς οὔσης τῶν ἐπιθυμουμένων, τῶν ἔργων, τῶν εὐχῶν ἔτι θέλεις τὸ ἴσον ἔχειν ἐκείνοις, περὶ ἃ σὺ μὲν οὐκ ἐσπούδακας, ἐκεῖνοι δʼ ἐσπουδάκασιν;
4.6.37 Sonra sana acıyorlar diye şaşıyor, kızıyor musun? Onlar sen onlara acıyorsun diye kızmıyorlar. Neden? Çünkü onlar iyi şeylere kavuştuklarına inanıyor, sen inanmıyorsun.
εἶτα θαυμάζεις, εἴ σʼ ἐλεοῦσιν, καὶ ἀγανακτεῖς; ἐκεῖνοι δʼ οὐκ ἀγανακτοῦσιν, εἰ σὺ αὐτοὺς ἐλεεῖς. διὰ τί; ὅτι ἐκεῖνοι μὲν πεπεισμένοι εἰσίν, ὅτι ἀγαθῶν τυγχάνουσιν, σὺ δʼ οὐ πέπεισαι.
4.6.38 Bu yüzden sen kendi şeylerinle yetinmiyor, onlarınkine yöneliyorsun; onlar kendi şeyleriyle yetiniyor, seninkine yönelmiyor. Gerçekten iyiye ulaşanın sen, yolunu şaşıranların onlar olduğuna inansaydın, senin hakkında ne dediklerini aklına bile getirmezdin.
διὰ τοῦτο σὺ μὲν οὐκ ἀρκῇ τοῖς σοῖς, ἀλλʼ ἐφίεσαι τῶν ἐκείνων· ἐκεῖνοι δʼ ἀρκοῦνται τοῖς ἑαυτῶν καὶ οὐκ ἐφίενται τῶν σῶν. ἐπεί τοι εἰ ταῖς ἀληθείαις ἐπέπεισο, ὅτι περὶ τὰ ἀγαθὰ σὺ ὁ ἐπιτυγχάνων εἶ, ἐκεῖνοι δʼ ἀποπεπλάνηνται, οὐδʼ ἂν ἐνεθυμοῦ, τί λέγουσι περὶ σοῦ. ### Bölüm 7 ### περὶ ἀφοβίας.
4.7.17. Bölüm: Korkusuzluk Üzerine
Tiranı korkutucu yapan nedir? "Muhafızlar," der, "kılıçları, yatak odasındaki görevli, girenleri dışarıda tutanlar."
τί ποιεῖ φοβερὸν τὸν τύραννον; — οἱ δορυφόροι, φησίν, καὶ αἱ μάχαιραι αὐτῶν καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ κοιτῶνος καὶ οἱ ἀποκλείοντες τοὺς εἰσιόντας.
4.7.2 Öyleyse muhafızların yanındayken bir çocuğu ona götürürsen neden korkmaz? Çocuk bunları fark etmediği için mi?
— διὰ τί οὖν, ἂν παιδίον αὐτῷ προσαγάγῃς μετὰ τῶν δορυφόρων ὄντι, οὐ φοβεῖται; ἢ ὅτι οὐκ αἰσθάνεται τούτων τὸ παιδίον;
4.7.3 Biri muhafızları ve kılıçlı olduklarını fark etse de, bir sıkıntı yüzünden ölmek isteyip başkasının eliyle kolayca ölmeyi aradığı için tam da bunun için tirana yaklaşsa, muhafızlardan korkar mı? "Korkutucu olmalarının sebebi olan şeyi istiyor."
ἂν οὖν τῶν δορυφόρων τις αἰσθάνηται καὶ ὅτι μαχαίρας ἔχουσιν, ἐπʼ αὐτὸ δὲ τοῦτο προσέρχηται αὐτῷ θέλων ἀποθανεῖν διά τινα περίστασιν καὶ ζητῶν ὑπʼ ἄλλου παθεῖν αὐτὸ εὐκόλως, μή τι φοβεῖται τοὺς δορυφόρους; — θέλει γὰρ τοῦτο, διʼ ὃ φοβεροί εἰσιν. —
4.7.4 Biri ne ölmeyi ne yaşamayı mutlak olarak isteyip verildiği gibi kabul ederek ona yaklaşsa, korkmadan yaklaşmasını ne engeller?
ἂν οὖν τις μήτʼ ἀποθανεῖν μήτε ζῆν θέλων ἐξ ἅπαντος ἀλλʼ ὡς ἂν διδῶται, προσέρχηται αὐτῷ, τί κωλύει μὴ δεδοικότα προσέρχεσθαι αὐτόν;
4.7.5 "Hiçbir şey." Biri mala karşı da bedene karşı olduğu gibi davransa, çocuklara ve karısına karşı da öyle; kısacası bir delilik, bir aklını kaçırma yüzünden bunlara sahip olup olmamayı hiç önemsemeyecek hâle gelse; tıpkı çocukların çanak parçalarıyla oynarken oyun üzerine kavga edip çanak parçalarını umursamaması gibi, bu adam da malzemeleri hiçe sayıp yalnız onlarla oynamayı, onlarla uğraşmayı seviyorsa, bu adam için hangi tiran, hangi muhafızlar, hangi kılıçlar korkutucu olabilir?
— οὐδέν. — ἄν τις οὖν καὶ πρὸς τὴν κτῆσιν ὡσαύτως ἔχῃ καθάπερ οὗτος πρὸς τὸ σῶμα καὶ πρὸς τὰ τέκνα καὶ τὴν γυναῖκα καὶ ἁπλῶς ὑπό τινος μανίας καὶ ἀπονοίας οὕτως ᾖ[ν] διακείμενος, ὥστʼ ἐν μηδενὶ ποιεῖσθαι τὸ ἔχειν ταῦτα ἢ μὴ ἔχειν, ἀλλʼ ὡς ὀστρακίοις τὰ παιδία παίζοντα περὶ μὲν τῆς παιδιᾶς διαφέρεται, τῶν ὀστρακίων δʼ οὐ πεφρόντικεν, οὕτως δὲ καὶ οὗτος τὰς μὲν ὕλας παρʼ οὐδὲν ᾖ[ν] πεποιημένος, τὴν παιδιὰν δὲ τὴν περὶ αὐτὰς καὶ ἀναστροφὴν ἀσπάζηται· ποῖος ἔτι τούτῳ τύραννος φοβερὸς ἢ ποῖοι δορυφόροι ἢ ποῖαι μάχαιραι αὐτῶν;
4.7.6Sonra delilikle bir insan bunlara karşı böyle bir hâle gelebiliyor, Galileliler de alışkanlıkla; ama logos ve ispatla kimse tanrının dünyadaki her şeyi, dünyanın kendisini de bütün olarak engelsiz ve kendi kendine yeterli, parçalarını da bütünün ihtiyacı için yaptığını öğrenemiyor mu?
εἶτα ὑπὸ μανίας μὲν δύναταί τις οὕτως διατεθῆναι πρὸς ταῦτα καὶ ὑπὸ ἔθους οἱ Γαλιλαῖοι· ὑπὸ λόγου δὲ καὶ ἀποδείξεως οὐδεὶς δύναται μαθεῖν, ὅτι ὁ θεὸς πάντα πεποίηκεν τὰ ἐν τῷ κόσμῳ καὶ αὐτὸν τὸν κόσμον ὅλον μὲν ἀκώλυτον καὶ αὐτοτελῆ, τὰ ἐν μέρει δʼ αὐτοῦ πρὸς χρείαν τῶν ὅλων;
4.7.7 Öteki bütün varlıklar onun yönetimini kavrayabilmekten yoksundur; logos sahibi canlının ise bütün bunları hesaba katacak dayanakları vardır: bir parça olduğunu, ne tür bir parça olduğunu ve parçaların bütüne uymasının iyi olduğunu.
τὰ μὲν οὖν ἄλλα πάντα ἀπήλλακται τοῦ δύνασθαι παρακολουθεῖν τῇ διοικήσει αὐτοῦ· τὸ δὲ λογικὸν ζῷον ἀφορμὰς ἔχει πρὸς ἀναλογισμὸν τούτων ἁπάντων, ὅτι τε μέρος ἐστὶ καὶ ποῖόν τι μέρος καὶ ὅτι τὰ μέρη τοῖς ὅλοις εἴκειν ἔχει καλῶς.
4.7.8Bunun yanında tabiatça soylu, yüce gönüllü ve hür doğduğunu görür. Çünkü etrafındaki şeylerden kimilerinin engellenemez ve kendisine bağlı, kimilerinin engellenebilir ve başkalarına bağlı olduğunu anlar: engellenemez olanlar prohairesis'e bağlı olanlar, engellenebilir olanlar prohairesis dışındaki şeylerdir.
πρὸς τούτοις δὲ φύσει γενναῖον καὶ μεγαλόψυχον καὶ ἐλεύθερον γενόμενον ὁρᾷ, διότι τῶν περὶ αὐτὸ τὰ μὲν ἀκώλυτα ἔχει καὶ ἐπʼ αὐτῷ, τὰ δὲ κωλυτὰ καὶ ἐπʼ ἄλλοις· ἀκώλυτα μὲν τὰ προαιρετικά, κωλυτὰ δὲ τὰ ἀπροαίρετα.
4.7.9 Bu yüzden kendi iyiliğini ve yararını yalnız engellenemez ve kendine bağlı olanlarda ararsa hür, huzurlu, mesut, zarar görmez, yüce gönüllü, dindar olur; her şey için tanrıya minnet duyar, olanların hiçbirinden yakınmaz, kimseyi suçlamaz.
καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν μὲν ἐν τούτοις μόνοις ἡγήσηται τὸ ἀγαθὸν τὸ αὑτοῦ καὶ συμφέρον, τοῖς ἀκωλύτοις καὶ ἐφʼ ἑαυτῷ, ἐλεύθερον ἔσται, εὔρουν, εὔδαιμον, ἀβλαβές, μεγαλόφρον, εὐσεβές, χάριν ἔχον ὑπὲρ πάντων τῷ θεῷ, μηδαμοῦ μεμφόμενον μηδενὶ τῶν γενομένων, μηδενὶ ἐγκαλοῦν·
4.7.10 Dıştaki, prohairesis dışındaki şeylerde ararsa, engellenmesi, önünün kesilmesi, hayran olduğu ve korktuğu şeylere gücü yetenlere kölelik etmesi kaçınılmazdır;
ἂν δʼ ἐν τοῖς ἐκτὸς καὶ ἀπροαιρέτοις, ἀνάγκη κωλύεσθαι αὐτό, ἐμποδίζεσθαι, δουλεύειν τοῖς ἐκείνων ἔχουσιν ἐξουσίαν, ἃ τεθαύμακεν καὶ φοβεῖται,
4.7.11 tanrının kendisine zarar verdiğini sandığı için dinsiz olması, her zaman daha fazlasını kendine sağlamaya çalışacağından adaletsiz olması, alçak ve bayağı olması kaçınılmazdır.
ἀνάγκη δʼ ἀσεβὲς εἶναι ἅτε βλάπτεσθαι οἰόμενον ὑπὸ τοῦ θεοῦ καὶ ἄνισον, ἀεὶ αὑτῷ τοῦ πλείονος περιποιητικόν, ἀνάγκη δὲ καὶ ταπεινὸν εἶναι καὶ μικροπρεπές.
4.7.12Bunları iyice kavrayan birini hafifçe, kolayca yaşamaktan, olabilecek her şeyi yumuşaklıkla karşılamaktan, olmuş olanlara katlanmaktan ne alıkoyar?
ταῦτα τί κωλύει διαλαβόντα ζῆν κούφως καὶ εὐηνίως, πάντα τὰ συμβαίνειν δυνάμενα πρᾴως ἐκδεχόμενον, τὰ δʼ ἤδη συμβεβηκότα φέροντα;
4.7.13 Yoksulluk mu istiyorsun? Getir; iyi bir aktörün eline düşen yoksulluğun ne olduğunu göreceksin.
θέλεις πενίαν; φέρε καὶ γνώσῃ, τί ἐστι πενία τυχοῦσα καλοῦ ὑποκριτοῦ.
4.7.14 Makam mı istiyorsun? Getir, emeği de. Sürgün mü? Nereye gidersem orada iyi olacağım; burada da iyi olmam yerden değil, yargılardan dolayıydı, onları da yanımda götüreceğim. Kimse onları alamaz; yalnız bunlar benimdir, elimden alınamaz, nerede olursam olayım ve ne yaparsam yapayım varlıkları bana yeter.
θέλεις ἀρχάς; φέρε, καὶ πόνους. ἀλλʼ ἐξορισμόν; ὅπου ἂν ἀπέλθω, ἐκεῖ μοι καλῶς ἔσται· καὶ γὰρ ἐνθάδε οὐ διὰ τὸν τόπον ἦν μοι καλῶς, ἀλλὰ διὰ τὰ δόγματα, ἃ μέλλω μετʼ ἐμαυτοῦ ἀποφέρειν. οὐδὲ γὰρ δύναταί τις ἀφελέσθαι αὐτά, ἀλλὰ ταῦτα μόνα ἐμά ἐστι καὶ ἀναφαίρετα καὶ ἀρκεῖ μοι παρόντα, ὅπου ἂν ὦ καὶ ὅ τι ἂν ποιῶ.
4.7.15 "Ama ölme zamanı geldi." Ölmek ne demek? Meseleyi trajediye çevirme, olduğu gibi söyle: Malzemenin bir araya geldiği şeylere geri dönme zamanı geldi. Bunda korkunç olan ne? Dünyadaki hangi şey yok olacak, hangi yeni, akıldışı bir şey olacak? Tiran bunun için mi korkutucu?
ἀλλʼ ἤδη καιρὸς ἀποθανεῖν. τί λέγεις ἀποθανεῖν; μὴ τραγῴδει τὸ πρᾶγμα, ἀλλʼ εἰπὲ ὡς ἔχει ἤδη καιρὸς τὴν ὕλην, ἐξ ὧν συνῆλθεν, εἰς ἐκεῖνα πάλιν ἀποκαταστῆναι. καὶ τί δεινόν; τί μέλλει ἀπόλλυσθαι τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, τί γενέσθαι καινόν, παράλογον; τούτων ἕνεκα φοβερός ἐστιν ὁ τύραννος;
4.7.16 Muhafızların kılıçları bunun için mi büyük ve keskin görünüyor? Bunlar başkalarına. Ben her şeyi düşündüm, kimsenin bana gücü yetmez.
διὰ ταῦτα οἱ δορυφόροι μεγάλας δοκοῦσιν ἔχειν τὰς μαχαίρας καὶ ὀξείας; ἄλλοις ταῦτα· ἐμοὶ δʼ ἔσκεπται περὶ πάντων, εἰς ἐμὲ οὐδεὶς ἐξουσίαν ἔχει.
4.7.17 Tanrı tarafından azat edildim, buyruklarını biliyorum, artık kimse beni köle edemez; gereken azat ediciye, gereken yargıçlara sahibim.
ἠλευθέρωμαι ὑπὸ τοῦ θεοῦ, ἔγνωκα αὐτοῦ τὰς ἐντολάς, οὐκέτι οὐδεὶς δουλαγωγῆσαί με δύναται, καρπιστὴν ἔχω οἷον δεῖ, δικαστὰς οἵους δεῖ.
4.7.18"Bedenine sahip değil miyim?" Bana ne? "Malına?" Bana ne? "Sürgününe, zincirine?" Bunların hepsini ve bedenimin tamamını sana bırakırım, istediğin zaman. Gücünü bende dene de ne kadar sürdüğünü gör.
οὐχὶ τοῦ σώματός σου κύριός εἰμι; τί οὖν πρὸς ἐμέ; οὐχὶ τοῦ κτησιδίου; τί οὖν πρὸς ἐμέ; οὐχὶ φυγῆς ἢ δεσμῶν; πάλιν τούτων πάντων καὶ τοῦ σωματίου ὅλου σοι αὐτοῦ ἐξίσταμαι, ὅταν θέλῃς. πείρασαί μοί σου τῆς ἀρχῆς καὶ γνώσῃ, μέχρι τίνος αὐτὴν ἔχεις.
4.7.19 Öyleyse artık kimden korkabilirim? Yatak odası görevlilerinden mi? Ne yapacaklarından? Beni dışarıda bırakmalarından mı? Girmek istediğimi görürlerse bıraksınlar. "Peki neden kapıya gidiyorsun?" Çünkü oyun sürerken oynamayı kendime uygun buluyorum.
τίνα οὖν ἔτι φοβηθῆναι δύναμαι; τοὺς ἐπὶ τοῦ κοιτῶνος; μὴ τί ποιήσωσιν; ἀποκλείσωσί με; ἄν με εὕρωσι θέλοντα εἰσελθεῖν, ἀποκλεισάτωσαν. — τί οὖν ἔρχῃ ἐπὶ θύρας; — ὅτι καθήκειν ἐμαυτῷ δοκῶ μενούσης τῆς παιδιᾶς συμπαίζειν.
4.7.20 "Peki nasıl dışarıda kalmıyorsun?" Çünkü kimse beni kabul etmezse girmek istemem; olanı her zaman daha çok isterim. Tanrının istediğini benim istediğimden daha üstün sayarım. Ona hizmetçi ve yoldaş olarak bağlanırım, onunla harekete geçer, onunla ister, kısacası onunla dilerim. Dışarıda kalma bana olmaz, zorla girmeye çalışanlara olur.
— πῶς οὖν οὐκ ἀποκλείῃ; — ὅτι ἂν μή τίς με δέχηται, οὐ θέλω εἰσελθεῖν, ἀλλʼ ἀεὶ μᾶλλον ἐκεῖνο θέλω τὸ γινόμενον. κρεῖττον γὰρ ἡγοῦμαι ὃ ὁ θεὸς θέλει ἢ ὃ ἐγώ. προσκείσομαι διάκονος καὶ ἀκόλουθος ἐκείνῳ, συνορμῶ, συνορέγομαι, ἁπλῶς συνθέλω. ἀποκλεισμὸς ἐμοὶ οὐ γίνεται, ἀλλὰ τοῖς βιαζομένοις.
4.7.21Neden zorlamıyorum? Çünkü içeri girenlere iyi bir şey dağıtılmadığını biliyorum. Birinin Caesar'dan onur gördüğü için mesut sayıldığını duyunca derim ki: "Eline ne geçiyor? Eyaletle birlikte gereken yargı da mı geçiyor? Vekâleti kullanma bilgisi de mi?"
διὰ τί οὖν οὐ βιάζομαι; οἶδα γάρ, ὅτι ἔσω ἀγαθὸν οὐδὲν διαδίδοται τοῖς εἰσελθοῦσιν. ἀλλʼ ὅταν ἀκούσω τινὰ μακαριζόμενον, ὅτι τιμᾶται ὑπὸ τοῦ Καίσαρος, λέγω τί αὐτῷ συμβαίνει; μή τι οὖν καὶ δόγμα, οἷον δεῖ ἐπαρχίαν; μή τι οὖν καὶ τὸ χρῆσθαι ἐπιτροπῇ;
4.7.22 Neden itişip kakışayım? Biri incir ve ceviz saçar, çocuklar kapışır, birbirleriyle dövüşürler; yetişkinler kapışmaz, çünkü bunu küçük bir şey sayarlar. Biri çanak parçası saçarsa çocuklar bile kapışmaz.
τί ἔτι διωθοῦμαι; ἰσχαδοκάρυά τις διαρριπτεῖ· τὰ παιδία ἁρπάζει καὶ ἀλλήλοις διαμάχεται· οἱ ἄνδρες οὐχί, μικρὸν γὰρ αὐτὸ ἡγοῦνται. ἂν δʼ ὀστράκια διαρριπτῇ τις, οὐδὲ τὰ παιδία ἁρπάζει.
4.7.23 Eyaletler dağıtılıyor: Çocuklar baksın. Para dağıtılıyor: Çocuklar baksın. Pretörlük, konsüllük dağıtılıyor: Çocuklar kapışsın, dışarıda bırakılsınlar, dövülsünler, verenin ve kölelerinin ellerini öpsünler. Bana bunlar incir ve cevizden ibarettir.
ἐπαρχίαι διαδίδονται· ὄψεται τὰ παιδία. ἀργύριον· ὄψεται τὰ παιδία. στρατηγία, ὑπατεία· διαρπαζέτω τὰ παιδία· ἐκκλειέσθω, τυπτέσθω, καταφιλείτω τὰς χεῖρας τοῦ διδόντος, τῶν δούλων· ἐμοὶ δʼ ἰσχαδοκάρυόν ἐστιν.
4.7.24 "Peki biri saçarken rastgele kucağına incir düşerse?" Al, ye. Bir incire ancak bu kadar değer verilir. Ama saklamak için eğilmeye, başkasını devirmeye, başkası tarafından devrilmeye, içeri girenlere yaltaklanmaya ne incir değer ne de filozofların beni iyi saymamaya ikna ettiği öteki iyi olmayan şeyler.
τί οὖν, ἂν ἀπὸ τύχης ῥιπτοῦντος αὐτοῦ ἔλθῃ εἰς τὸν κόλπον ἰσχάς; ἄρας κατάφαγε· μέχρι τοσούτου γὰρ ἔστι καὶ ἰσχάδα τιμῆσαι. ἵνα δὲ κ[ρ]ύψω καὶ ἄλλον ἀνατρέψω ἢ ὑπʼ ἄλλου ἀνατραπῶ καὶ κολακεύσω τοὺς εἰσιόντας, οὐκ ἀξία οὔτʼ ἰσχὰς οὔτʼ ἄλλο τι τῶν οὐκ ἀγαθῶν, ἅ με ἀναπεπείκασιν οἱ φιλόσοφοι μὴ δοκεῖν ἀγαθὰ εἶναι.
4.7.25Muhafızların kılıçlarını göster bana. İşte ne kadar büyük, ne kadar keskin. Bu büyük ve keskin kılıçlar ne yapar?
δείκνυέ μοι τὰς μαχαίρας τῶν δορυφόρων. ἰδοῦ, ἡλίκαι εἰσὶ καὶ πῶς ὀξεῖαι. τί οὖν ποιοῦσιν αἱ μεγάλαι αὗται μάχαιραι καὶ ὀξεῖαι;
4.7.26 Öldürür. Sıtma ne yapar? Başka bir şey değil. Kiremit ne yapar? Başka bir şey değil. Bütün bunlara hayran mı olayım, tapınayım, hepsinin kölesi olarak mı dolaşayım?
ἀποκτ[ε]ιννύουσιν. πυρετὸς δὲ τί ποιεῖ; ἄλλο οὐδέν. κεραμὶς δὲ τί ποιεῖ; ἄλλο οὐδέν. θέλεις οὖν πάντα ταῦτα θαυμάζω καὶ προσκυνῶ καὶ δοῦλος πάντων περιέρχωμαι;
4.7.27 Asla. Olanın yok olması gerektiğini, dünya durmasın ve engellenmesin diye böyle olduğunu bir kez öğrendikten sonra, bunu sıtmanın mı, kiremidin mi, askerin mi yapacağı artık benim için fark etmez. Karşılaştırmak gerekirse askerin daha acısız ve daha çabuk yapacağını bilirim.
μὴ γένοιτο· ἀλλʼ ἅπαξ μαθών, ὅτι τὸ γενόμενον καὶ φθαρῆναι δεῖ, ἵνα ὁ κόσμος μὴ ἵστηται μηδʼ ἐμποδίζηται, οὐκέτι διαφέρομαι, πότερον πυρετὸς αὐτὸ ποιήσει ἢ κεραμὶς ἢ στρατιώτης, ἀλλʼ εἰ δεῖ συγκρῖναι, οἶδʼ ὅτι ἀπονώτερον αὐτὸ καὶ ταχύτερον ὁ στρατιώτης ποιήσει.
4.7.28Bana yapabileceği şeylerden korkmuyor, verebileceği şeyleri arzulamıyorsam, neden hâlâ ona hayran kalayım, neden şaşkınlıktan donayım? Muhafızlardan neden korkayım? Benimle dostça konuşup beni kabul ederse neden sevineyim, benimle nasıl konuştuğunu başkalarına neden anlatayım?
ὅταν οὖν μήτε φοβῶμαί τι ὧν διαθεῖναί με δύναται μήτʼ ἐπιθυμῶ τινος ὧν παρασχεῖν, τί ἔτι θαυμάζω αὐτόν, τί ἔτι τέθηπα; τί φοβοῦμαι τοὺς δορυφόρους; τί χαίρω, ἄν μοι φιλανθρώπως λαλήσῃ καὶ ἀποδέξηταί με, καὶ ἄλλοις διηγοῦμαι, πῶς μοι ἐλάλησεν;
4.7.29 O Sokrates mi, Diogenes mi ki övgüsü benim hakkımda bir ispat olsun?
μὴ γὰρ Σωκράτης ἐστίν, μὴ γὰρ Διογένης, ἵνʼ ὁ ἔπαινος αὐτοῦ ἀπόδειξις ᾖ περὶ ἐμοῦ;
4.7.30 Onun karakterine mi imrendim? Oyunu korumak için ona gidiyorum, aptalca ve ahenksiz bir şey emretmediği sürece hizmet ediyorum. Ama "Salamisli Leon'a git" derse, "Başkasını bul," derim, "çünkü ben artık oynamıyorum."
μὴ γὰρ τὸ ἦθος ἐζήλωκα αὐτοῦ; ἀλλὰ τὴν παιδιὰν σῴζων ἔρχομαι πρὸς [εμ]αὐτὸν καὶ ὑπηρετῶ, μέχρις ἂν ὅτου μηδὲν ἀβέλτερον κελεύῃ μηδʼ ἄρρυθμον. ἂν δέ μοι λέγῃ ἄπελθε ἐπὶ Λέοντα τὸν Σαλαμίνιον, λέγω αὐτῷ ζήτει ἄλλον· ἐγὼ γὰρ οὐκέτι παίζω.
4.7.31 "Götürün onu!" Oyun gereği peşinizden gelirim. "Ama boynun vurulacak." Onunki hep yerinde mi duracak, size itaat edenlerinki mi? "Gömülmeden atılacaksın." Ceset bensem atılırım; cesetten başka biriysem, daha zarifçe, olduğu gibi konuş, beni korkutma.
ἄπαγε αὐτόν. ἀκολουθῶ ἐν παιδιᾷ. ἀλλʼ ἀφαιρεῖταί σου ὁ τράχηλος. ἐκείνου δʼ αὐτοῦ ἀεὶ ἐπιμένει, ὑμῶν δὲ τῶν πειθομένων; ἀλλʼ ἄταφος ῥιφήσῃ. εἰ ἐγώ εἰμι ὁ νεκρός, ῥιφήσομαι· εἰ δʼ ἄλλος εἰμὶ τοῦ νεκροῦ, κομψότερον λέγε, ὡς ἔχει τὸ πρᾶγμα, καὶ μὴ ἐκφόβει με.
4.7.32 Bunlar çocuklar ve akılsızlar için korkutucudur. Bir kez filozofun okuluna girip kendisinin ne olduğunu bilmeyen kimse, daha sonra yaltaklandığı şeyden korkmayı ve ona yaltaklanmayı hak eder; et, kemik, sinir olmadığını, bunları kullanan, yöneten, tasavvurları izleyen şey olduğunu henüz öğrenmemişse.
τοῖς παιδίοις ταῦτα φοβερά ἐστι καὶ τοῖς ἀνοήτοις. εἰ δέ τις εἰς φιλοσόφου σχολὴν ἅπαξ εἰσελθὼν οὐκ οἶδεν, τί ἐστιν αὐτός, ἄξιός ἐστι φοβεῖσθαι καὶ κολακεύειν ὃ ὕστερον ἐκολάκευεν· εἰ μήπω μεμάθηκεν, ὅτι οὐκ ἔστι σὰρξ οὐδʼ ὀστᾶ οὐδὲ νεῦρα, ἀλλὰ τὸ τούτοις χρώμενον, τὸ καὶ διοικοῦν καὶ παρακολουθοῦν ταῖς φαντασίαις.
4.7.33"Evet, ama bu sözler insanları kanunları hor gören kişiler yapıyor." Hangi sözler kullananları kanunlara daha itaatkâr kılabilir? Ama budalanın elindeki şey kanun değildir.
ναί· ἀλλʼ οἱ λόγοι οὗτοι καταφρονητὰς ποιοῦσι τῶν νόμων. — καὶ ποῖοι μᾶλλον λόγοι πειθομένους παρέχουσι τοῖς νόμοις τοὺς χρωμένους; νόμος δʼ οὐκ ἔστι τὰ ἐπὶ μωρῷ.
4.7.34 Yine de bak, bu sözler insanı onlara karşı bile gerektiği gibi davranmaya hazırlıyor; çünkü bizi yenebilecekleri hiçbir konuda onlarla çekişmememizi öğretiyorlar.
καὶ ὅμως ὅρα, πῶς καὶ πρὸς τούτους ὡς δεῖ ἔχοντας παρασκευάζουσιν, οἵ γε διδάσκουσιν μηδενὸς ἀντιποιεῖσθαι πρὸς αὐτούς, ἐν οἷς ἂν ἡμᾶς νικῆσαι δύνωνται.
4.7.35 Beden konusunda çekilmeyi, mal konusunda çekilmeyi, çocuklar, ana baba, kardeşler konusunda vazgeçmeyi, her şeyi bırakmayı öğretiyorlar; yalnız yargıları ayrı tutuyorlar, Zeus'un da her insanın ayrıcalığı olmasını istediği şeyleri.
περὶ τὸ σωμάτιον διδάσκουσιν ἐξίστασθαι, περὶ τὴν κτῆσιν ἐξίστασθαι, περὶ τὰ τέκνα, γονεῖς [δʼ], ἀδελφούς, πάντων παραχωρεῖν, πάντα ἀφιέναι· μόνα τὰ δόγματα ὑπεξαιροῦνται, ἃ καὶ ὁ Ζεὺς ἐξαίρετα ἑκάστου εἶναι ἠθέλησεν.
4.7.36 Bunda ne kanunsuzluk, ne aptallık var? Sen daha iyi ve güçlü olduğun yerde sana yol veririm; ben daha iyi olduğum yerde sen bana yol ver. Çünkü bu benim uğraşımdır, senin değil.
ποία ἐνθάδε παρανομία, ποία ἀβελτερία; ὅπου κρείττων εἶ καὶ ἰσχυρότερος, ἐκεῖ σοι ἐξίσταμαι· ὅπου πάλιν ἐγὼ κρείττων, σὺ παραχώρει μοι. ἐμοὶ γὰρ μεμέληκεν, σοὶ δʼ οὔ.
4.7.37 Senin uğraşın mermer kaplı evlerde oturmak, köleler ve hizmetkârlar tarafından hizmet görmek, dikkat çeken giysiler giymek, çok sayıda avcıya, kitharacıya, trajedi oyuncusuna sahip olmak.
σοὶ μέλει, πῶς ἐν ὀρθοστρώτοις οἰκῇς, ἔτι πῶς παῖδές σοι καὶ πιλλᾶτοι διακονῶσιν, πῶς ἐσθῆτα περίβλεπτον φορῇς, πῶς κυνηγοὺς πολλοὺς ἔχῃς, πῶς κιθαρῳδούς, τραγῳδούς.
4.7.38 Bunlarda senin üzerinde hak mı iddia ediyorum? Sen yargılarla uğraştın mı? Kendi logos'unla uğraştın mı? Hangi parçalardan oluştuğunu, nasıl bir araya geldiğini, eklemlenmesinin nasıl olduğunu, hangi yetilere sahip olduğunu, bunların ne tür olduğunu biliyor musun?
μή τι ἀντιποιοῦμαι; μή τι οὖν δογμάτων σοι μεμέληκε; μή τι τοῦ λόγου τοῦ σεαυτοῦ; μή τι οἶδας, ἐκ τίνων μορίων συνέστηκεν, πῶς συνάγεται, τίς ἡ διάρθρωσις αὐτοῦ, τίνας ἔχει δυνάμεις καὶ ποίας τινάς;
4.7.39 Öyleyse bunlarda çalışmış olan biri senden üstün olduğunda neden kızıyorsun? "Ama bunlar en önemli şeyler." Bunlarla uğraşmanı, bunlara özen göstermeni kim engelliyor? Kim senden daha çok kitaba, boş vakte, yardım edecek insana sahip?
τί οὖν ἀγανακτεῖς, εἰ ἄλλος ἐν τούτοις σου πλέον ἔχει ὁ μεμελετηκώς; — ἀλλὰ ταῦτʼ ἔστι τὰ μέγιστα. — καὶ τίς σε κωλύει περὶ ταῦτʼ ἀναστρέφεσθαι καὶ τούτων ἐπιμελεῖσθαι; τίς δὲ μείζονα ἔχει παρασκευὴν βιβλίων, εὐσχολίας, τῶν ὠφελησόντων;
4.7.40 Yalnız bir gün bunlara dön, kısa süre de olsa kendi yönetici yetine zaman ayır; bu sahip olduğun şeyin ne olduğunu, nereden geldiğini, başka her şeyi kullanan, başka her şeyi sınayan, seçen, reddeden şeyin ne olduğunu düşün.
μόνον ἀπόνευσόν ποτε ἐπὶ ταῦτα, ἀπόνειμον κἂν ὀλίγον χρόνον τῷ σαυτοῦ ἡγεμονικῷ· σκέψαι τί ποτʼ ἔχεις τοῦτο καὶ πόθεν ἐληλυθός, τὸ πᾶσιν τοῖς ἄλλοις χρώμενον, πάντα τἆλλα δοκιμάζον, ἐκλεγόμενον, ἀπεκλεγόμενον.
4.7.41 Dıştaki şeylerle uğraştığın sürece onlara kimsede olmayan bir biçimde, buna ise sahip olmak istediğin gibi, kirli ve bakımsız sahip olursun.
μέχρι δʼ ἂν οὗ περὶ τὰ ἐκτὸς ἀναστρέφῃ, ἐκεῖνα ἕξεις οἷα οὐδείς, τοῦτο δʼ οἷον αὐτὸ ἔχειν θέλεις, ῥυπαρὸν καὶ ἀτημέλητον. ### Bölüm 8 ### πρὸς τοὺς ταχέως ἐπὶ τὸ σχῆμα τῶν φιλοσόφων ἐπιπηδῶντας.
4.8.18. Bölüm: Filozof Kılığına Çabucak Atlayanlara
Ortak şeylerden hareketle kimseyi ne övün ne yerin, kimseye bir sanat ya da sanatsızlık yakıştırmayın; böylece hem aceleci yargıdan hem kötü niyetten kurtulursunuz.
μηδέποτʼ ἀπὸ τῶν κοινῶν τινα μήτʼ ἐπαινέσητε μήτε ψέξητε μήτε τέχνην τινὰ ἢ ἀτεχνίαν προσμαρτυρήσητε· καὶ ἅμα μὲν προπετείας ἑαυτοὺς ἀπαλλάξετε, ἅμα δὲ κακοηθείας.
4.8.2 Bu adam çabuk yıkanıyor. Kötü mü yapıyor? Kesinlikle öyle denemez.
οὗτος ταχέως λούεται. κακῶς οὖν ποιεῖ; οὐ πάντως.
4.8.3 Ne yapıyor peki? Çabuk yıkanıyor. "Öyleyse her şey iyi mi yapılıyor?" Hayır; doğru yargılardan çıkanlar iyi, kötü yargılardan çıkanlar kötü yapılıyor. Sen birinin her işi hangi yargıyla yaptığını öğrenene kadar işi ne öv ne yer.
ἀλλὰ τί; ταχέως λούεται. — πάντα οὖν καλῶς γίνεται; — οὐδαμῶς· ἀλλὰ τὰ μὲν ἀπὸ δογμάτων ὀρθῶν καλῶς, τὰ δʼ ἀπὸ μοχθηρῶν μοχθηρῶς. σὺ δὲ μέχρις ἂν καταμάθῃς τὸ δόγμα, ἀφʼ οὗ τις ποιεῖ ἕκαστα, μήτʼ ἐπαίνει τὸ ἔργον μήτε ψέγε.
4.8.4Yargı dıştaki şeylerden kolayca anlaşılmaz. Bu adam marangoz. Neden? Keser kullanıyor. Peki bu ne gösterir? Bu adam müzisyen, çünkü şarkı söylüyor. Bu ne gösterir? Bu adam filozof. Neden?
δόγμα δʼ ἐκ τῶν ἐκτὸς οὐ ῥᾳδίως κρίνεται. οὗτος τέκτων ἐστίν. διὰ τί; χρῆται σκεπάρνῳ. τί οὖν τοῦτο; οὗτος μουσικός· ᾁδει γάρ. καὶ τί τοῦτο; οὗτος φιλόσοφος. διὰ τί;
4.8.5 Çünkü kaba bir abası ve uzun saçı var. Peki dilenci rahiplerin nesi var? Bu yüzden biri onlardan birini uygunsuz davranırken görürse hemen "Bak, filozof ne yapıyor!" der. Oysa uygunsuz davrandığı için onun filozof olmadığını söylemesi gerekirdi.
τρίβωνα γὰρ ἔχει καὶ κόμην. οἱ δʼ ἀγύρται τί ἔχουσιν; διὰ τοῦτο, ἂν ἀσχημονοῦντά τις ἴδῃ τινὰ αὐτῶν, εὐθὺς λέγει ἰδοὺ ὁ φιλόσοφος τί ποιεῖ. ἔδει δʼ ἀφʼ ὧν ἠσχημόνει μᾶλλον λέγειν αὐτὸν μὴ εἶναι φιλόσοφον.
4.8.6 Filozofun ön kavramı ve iddiası kaba aba ve uzun saç olsaydı, doğru söylerlerdi. Ama asıl hatasız olmaksa, iddiasını yerine getirmediği için neden ondan bu sıfatı almıyorlar?
εἰ μὲν γὰρ αὕτη ἐστὶν ἡ τοῦ φιλοσόφου πρόληψις καὶ ἐπαγγελία, ἔχειν τρίβωνα καὶ κόμην, καλῶς ἂν ἔλεγον· εἰ δʼ ἐκείνη μᾶλλον, ἀναμάρτητον εἶναι, διὰ τί οὐχὶ διὰ τὸ μὴ πληροῦν τὴν ἐπαγγελίαν ἀφαιροῦνται αὐτὸν τῆς προσηγορίας;
4.8.7 Öteki sanatlarda da böyledir. Biri kötü yontan birini görürse "Marangozluğun ne faydası var? Bakın marangozlar ne kötü işler yapıyor!" demez, tam tersini söyler: "Bu adam marangoz değil, çünkü kötü yontuyor."
οὕτως γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν. ὅταν ἴδῃ τις κακῶς πελεκῶντα, οὐ λέγει τί ὄφελος τεκτονικῆς; ἰδοὺ οἱ τέκτονες οἷα ποιοῦσι κακά, ἀλλὰ πᾶν τοὐναντίον λέγει οὗτος οὐκ ἔστι τέκτων, πελεκᾷ γὰρ κακῶς.
4.8.8 Aynı şekilde birinin kötü şarkı söylediğini duyarsa "Bakın müzisyenler nasıl şarkı söylüyor" demez, "Bu adam müzisyen değil" der.
ὁμοίως κἂν ᾁδοντός τινος ἀκούσῃ κακῶς, οὐ λέγει ἰδοὺ πῶς ᾁδουσιν οἱ μουσικοί, ἀλλὰ μᾶλλον οὗτος [ὅτι] οὐκ ἔστι μουσικός.
4.8.9 Yalnız felsefede böyle davranırlar: Birini filozofun iddiasına aykırı davranırken gördüklerinde ondan sıfatı almazlar; onu filozof kabul edip olan şeyden, uygunsuz davrandığından hareketle felsefenin faydasız olduğu sonucunu çıkarırlar. Sebep nedir?
ἐπὶ φιλοσοφίας δὲ μόνης τοῦτο πάσχουσιν· ὅταν τινὰ ἴδωσι παρὰ τὸ ἐπάγγελμα τὸ τοῦ φιλοσόφου ποιοῦντα, οὐχὶ τῆς προσηγορίας ἀφαιροῦνται αὐτόν, ἀλλὰ θέντες εἶναι φιλόσοφον, εἶτʼ ἀπʼ αὐτοῦ τοῦ γινομένου λαβόντες, ὅτι ἀσχημονεῖ, ἐπάγουσι μηδὲν ὄφελος εἶναι τοῦ φιλοσοφεῖν. τί οὖν τὸ αἴτιον;
4.8.10 Marangozun, müzisyenin, öteki ustaların ön kavramını kutsal sayarız da filozofunkini saymayız; onu karışık ve eklemlenmemiş bir şey olarak yalnız dıştaki şeylerden değerlendiririz.
ὅτι τὴν μὲν τοῦ τέκτονος πρόληψιν πρεσβεύομεν καὶ τὴν τοῦ μουσικοῦ καὶ ὡσαύτως τῶν ἄλλων τεχνιτῶν, τὴν τοῦ φιλοσόφου δʼ οὔ, ἀλλʼ ἅτε συγκεχυμένην καὶ ἀδιάρθρωτον ἀπὸ τῶν ἐκτὸς μόνον κρίνομεν.
4.8.11 Başka hangi sanat kılıktan ve saçtan öğrenilir, ilkeleri, malzemesi, gayesi yok mudur?
καὶ ποία ἄλλη τέχνη ἀπὸ σχήματος ἀναλαμβάνεται καὶ κόμης, οὐχὶ δὲ καὶ θεωρήματα ἔχει καὶ ὕλην καὶ τέλος;
4.8.12 Filozofun malzemesi nedir? Aba mı? Hayır, logos. Gayesi nedir? Aba giymek mi? Hayır, logos'u doğru tutmak. Hangi ilkeleri? Sakalın nasıl uzayacağı, saçın nasıl gürleşeceği mi? Hayır; Zenon'un dediği gibi, logos'un öğelerini bilmek, her birinin ne tür olduğunu, birbirine nasıl uyduğunu, bunlardan ne çıktığını bilmek.
τίς οὖν ὕλη τοῦ φιλοσόφου; μὴ τρίβων; οὔ, ἀλλὰ ὁ λόγος. τί τέλος; μή τι φορεῖν τρίβωνα; οὔ, ἀλλὰ τὸ ὀρθὸν ἔχειν τὸν λόγον. ποῖα θεωρήματα; μή τι τὰ περὶ τοῦ πῶς πώγων μέγας γίνεται ἢ κόμη βαθεῖα; ἀλλὰ μᾶλλον ἃ Ζήνων λέγει, γνῶναι τὰ τοῦ λόγου στοιχεῖα, ποῖόν τι ἕκαστον αὐτῶν ἐστι καὶ πῶς ἁρμόττεται πρὸς ἄλληλα καὶ ὅσα τούτοις ἀκόλουθά ἐστιν.
4.8.13Uygunsuz davrananın iddiasını yerine getirip getirmediğine önce bakıp ondan sonra mesleği suçlamak istemez misin? Şimdi kendin itidalliyken, ona kötü iş yapıyor göründüğü için "Bak filozofa!" diyorsun (böyle davrananı filozof demek uygun değilmiş gibi), ardından "Filozof bu mu!" diyorsun. Oysa birinin zina ettiğini ya da oburluk yaptığını görünce "Bak marangoza!" ya da "Bak müzisyene!" demiyorsun.
οὐ θέλεις οὖν ἰδεῖν πρῶτον, εἰ πληροῖ τὴν ἐπαγγελίαν ἀσχημονῶν, καὶ οὕτως τῷ ἐπιτηδεύματι ἐγκαλεῖν; νῦν δʼ, αὐτὸς ὅταν σωφρονῇς, ἐξ ὧν ποιεῖν σοι δοκεῖ κακῶς, λέγεις ὅρα τὸν φιλόσοφον (ὡς οὐ πρέποντος λέγειν τὸν ταῦτα ποιοῦντα φιλόσοφον) καὶ πάλιν τοῦτο φιλόσοφός ἐστιν. ὅρα δὲ τὸν τέκτονα οὐ λέγεις, ὅταν μοιχεύοντά τινα γνῷς ἢ λιχνεύοντα ἴδῃς, οὐδὲ ὅρα τὸν μουσικόν.
4.8.14 Demek ki filozofun iddiasını sen de bir ölçüde hissediyorsun, ama çalışmamışlıktan kayıp karışıklığa düşüyorsun.
οὕτως ἐπὶ ποσὸν αἰσθάνῃ καὶ αὐτὸς τῆς ἐπαγγελίας τοῦ φιλοσόφου, ἀπολισθάνεις δὲ καὶ συγχέῃ ὑπὸ ἀμελετησίας.
4.8.15 Filozof denenler de işe ortak şeylerden başlar: Hemen aba alıp sakal bırakarak "Ben filozofum" derler.
ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ καλούμενοι φιλόσοφοι ἀπὸ τῶν κοινῶν τὸ πρᾶγμα μετίασιν· εὐθὺς ἀναλαβόντες τρίβωνα καὶ πώγωνα καθέντες φασὶν ἐγὼ φιλόσοφός εἰμι.
4.8.16 Oysa kimse mızrap ve kithara aldığı için "Ben müzisyenim", başlık ve önlük taktığı için "Ben demirciyim" demez. Kılık sanata uydurulur, ama ad sanattan alınır, kılıktan değil.
οὐδεὶς δʼ ἐρεῖ ἐγὼ μουσικός εἰμι, ἂν πλῆκτρον καὶ κιθάραν ἀγοράσῃ, οὐδʼ ἐγὼ χαλκεύς εἰμι, ἂν πιλίον καὶ περίζωμα περιθῆται, ἀλλʼ ἁρμόζεται μὲν τὸ σχῆμα πρὸς τὴν τέχνην, ἀπὸ τῆς τέχνης δὲ τὸ ὄνομα, οὐκ ἀπὸ τοῦ σχήματος ἀναλαμβάνουσιν.
4.8.17Bu yüzden Euphrates doğru söylüyordu: "Uzun süre felsefe yaptığımı gizlemeye çalıştım ve bu bana faydalı oldu. Çünkü önce, iyi yaptığım her şeyi seyirciler için değil, kendim için yaptığımı biliyordum. Kendim için iyi yemek yiyordum, bakışımı ve yürüyüşümü dingin tutuyordum; her şey kendim ve tanrı içindi."
διὰ τοῦτο καλῶς Εὐφράτης ἔλεγεν ὅτι ἐπὶ πολὺ ἐπειρώμην λανθάνειν φιλοσοφῶν καὶ ἦν μοι, φησίν, τοῦτο ὠφέλιμον. πρῶτον μὲν γὰρ ᾔδειν, ὅσα καλῶς ἐποίουν, ὅτι οὐ διὰ τοὺς θεατὰς ἐποίουν, ἀλλὰ διʼ ἐμαυτόν· ἤσθιον ἐμαυτῷ καλῶς, κατεσταλμένον εἶχον τὸ βλέμμα, τὸν περίπατον· πάντα ἐμαυτῷ καὶ θεῷ.
4.8.18"Sonra, tek başıma mücadele ettiğim gibi tehlikeye de tek başıma giriyordum. Çirkin ya da uygunsuz bir şey yapsam felsefenin itibarı tehlikeye girmiyordu, filozof olarak hata edip çoğunluğa zarar vermiyordum.
εἶτα ὥσπερ μόνος ἠγωνιζόμην, οὕτως μόνος καὶ ἐκινδύνευον· οὐδὲν ἐμοὶ δράσαντι τὸ αἰσχρὸν ἢ ἀπρεπὲς τὸ τῆς φιλοσοφίας ἐκινδυνεύετο, οὐδʼ ἔβλαπτον τοὺς πολλοὺς ὡς φιλόσοφος ἁμαρτάνων.
4.8.19 Bu yüzden amacımı bilmeyenler, bütün filozoflarla görüşüp onlarla yaşadığım hâlde nasıl felsefe yapmadığıma şaşıyorlardı.
διὰ τοῦτο οἱ μὴ εἰδότες μου τὴν ἐπιβολὴν ἐθαύμαζον, πῶς πᾶσι φιλοσόφοις χρώμενος καὶ συζῶν αὐτὸς οὐκ ἐφιλοσόφουν.
4.8.20 Filozofun yaptığı işlerde tanınması, kılıkta tanınmaması ne kötü? Bak, nasıl yiyorum, nasıl içiyorum, nasıl uyuyorum, nasıl katlanıyorum, nasıl sakınıyorum, nasıl yardım ediyorum, isteği nasıl kullanıyorum, kaçınmayı nasıl kullanıyorum, tabiî ya da edinilmiş ilişkileri nasıl karışıklık ve aksaklık olmadan koruyorum; beni bunlardan değerlendir, gücün yetiyorsa.
καὶ τί κακόν, ἐν οἷς ἐποίουν ἐπιγιγνώσκεσθαι τὸν φιλόσοφον, ἐν δὲ τοῖς συμβόλοις μή; βλέπε, πῶς ἐσθίω, πῶς πίνω, πῶς καθεύδω, πῶς ἀνέχομαι, πῶς ἀπέχομαι, πῶς συνεργῶ, πῶς ὀρέξει χρῶμαι, πῶς ἐκκλίσει, πῶς τηρῶ τὰς σχέσεις τὰς φυσικὰς ἢ ἐπιθέτους ἀσυγχύτως καὶ ἀπαραποδίστως· ἐκεῖθέν με κρῖνε, εἰ δύνασαι.
4.8.21 Hephaistos'u bile başında keçe başlığı görmedikçe iyi bir demirci saymayacak kadar kör ve sağırsan, bu kadar aptal bir yargıç tarafından tanınmamanın ne kötülüğü olabilir?"
εἰ δʼ οὕτως κωφὸς εἶ καὶ τυφλός, ἵνα μηδὲ τὸν Ἥφαιστον ὑπολαμβάνῃς καλὸν χαλκέα, ἂν μὴ τὸ πιλίον ἴδῃς περὶ τὴν κεφαλὴν περικείμενον, τί κακὸν ὑφʼ οὕτως ἠλιθίου κριτοῦ ἀγνοεῖσθαι;
4.8.22Sokrates de böyle çoğunluğun gözünden kaçıyordu; insanlar yanına gelir, filozoflarla tanıştırılmayı isterlerdi.
οὕτως ἐλάνθα νε παρὰ τοῖς πλείστοις Σωκράτης καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτὸν ἀξιοῦντες φιλοσόφοις συσταθῆναι.
4.8.23 Bizim gibi kızıp "Ben sana filozof gibi görünmüyor muyum?" diyor muydu? Hayır, onları götürüp tanıştırır, tek şeyle, filozof olmakla yetinir, filozof sanılmadığı için de üzülmemekten memnun olurdu; çünkü kendi işini hatırlıyordu.
μή τι οὖν ἠγανάκτει ὡς ἡμεῖς καὶ ἔλεγεν ἐγὼ δέ σοι οὐ φαίνομαι φιλόσοφος;; ἀλλʼ ἀπῆγεν καὶ συνίστα ἑνὶ ἀρκούμενος τῷ εἶναι φιλόσοφος, χαίρων δὲ καί, ὅτι μὴ δοκῶν οὐκ ἐδάκνετο· ἐμέμνητο γὰρ τοῦ ἰδίου ἔργου.
4.8.24 Soylu ve iyi insanın işi nedir? Çok öğrencisi olması mı? Hayır. Buna uğraşanlar baksın. Zor ilkeleri incelemek mi? Buna da başkaları baksın.
τί ἔργον καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ; μαθητὰς πολλοὺς ἔχειν; οὐδαμῶς. ὄψονται οἱ περὶ τοῦτο ἐσπουδακότες. ἀλλὰ θεωρήματα δύσκολα ἀκριβοῦν; ὄψονται καὶ περὶ τούτων ἄλλοι.
4.8.25 Peki o nerede bir şeydi, nerede olmak istiyordu? Zarar ve faydanın olduğu yerde. "Biri bana zarar verebiliyorsa," der, "hiçbir şey yapmıyorum demektir; fayda sağlasın diye başkasını bekliyorsam hiçbir şey değilim demektir. Bir şey istiyorum da olmuyorsa talihsizim."
ποῦ οὖν αὐτὸς καὶ ἦν τις καὶ εἶναι ἤθελεν; ὅπου βλάβη καὶ ὠφέλεια. εἴ μέ τις, φησίν, βλάψαι δύναται, ἐγὼ οὐδὲν ποιῶ· εἰ ἄλλον περιμένω, ἵνα με ὠφελήσῃ, ἐγὼ οὐδέν εἰμι. θέλω τι καὶ οὐ γίνεται· ἐγὼ ἀτυχής εἰμι.
4.8.26 Herkesi böyle bir meydana davet ederdi ve bana öyle geliyor ki kimseye yol vermezdi. Ne sanıyorsunuz? "Ben böyle biriyim" diye ilan ederek mi? Asla, böyle biri olarak.
εἰς τοσοῦτο σκάμμα προεκαλεῖτο πάντα ὁντιναοῦν καὶ οὐκ ἄν μοι δοκεῖ ἐκστῆναι οὐδενί — τί δοκεῖτε; καταγγέλλων καὶ λέγων ἐγὼ τοιοῦτός εἰμι; μὴ γένοιτο, ἀλλὰ ὢν τοιοῦτος.
4.8.27Çünkü "Ben tutkusuzum, sarsılmazım; bilmiş olun ey insanlar, siz değersiz şeyler yüzünden çalkalanıp telaşlanırken yalnız ben her sarsıntıdan kurtuldum" demek budala ve kendini beğenmiş birinin işidir.
πάλιν γὰρ τοῦτο μωροῦ καὶ ἀλαζόνος ἐγὼ ἀπαθής εἰμι καὶ ἀτάραχος· μὴ ἀγνοεῖτε, ὦ ἄνθρωποι, ὅτι ὑμῶν κυκωμένων καὶ θορυβουμένων περὶ τὰ μηδενὸς ἄξια μόνος ἐγὼ ἀπήλλαγμαι πάσης ταραχῆς.
4.8.28 Acı çekmemek sana yetmiyor mu da "Gelin, ey gutlular, baş ağrılılar, sıtmalılar, topallar, körler; görün beni, her hastalıktan sağlamım" diye ilan ediyorsun?
οὕτως οὐκ ἀρκεῖ σοι τὸ μηδὲν ἀλγεῖν, ἂν μὴ κηρύσσῃς συνέλθετε πάντες οἱ ποδαγρῶντες, οἱ κεφαλαλγοῦντες, οἱ πυρέσσοντες, οἱ χωλοί, οἱ τυφλοί, καὶ ἴδετέ με ἀπὸ παντὸς πάθους ὑγιᾶ;
4.8.29 Bu boş ve bayağı bir şeydir; meğer ki Asklepios gibi onların da hemen nasıl tedavi olup hastalıktan kurtulacaklarını gösterebilesin ve bunun için kendi sağlığını örnek getiresin.
τοῦτο κενὸν καὶ φορτικόν, εἰ μή τι[ς] ὡς ὁ Ἀσκληπιὸς εὐθὺς ὑποδεῖξαι δύνασαι, πῶς θεραπεύοντες εὐθὺς ἔσονται ἄνοσοι κἀκεῖνοι, καὶ εἰς τοῦτο φέρεις παράδειγμα τὴν ὑγίειαν τὴν σεαυτοῦ.
4.8.30Zeus'un asa ve tacına layık bulduğu Kinik böyledir. "Ey insanlar," der, "saadeti ve sarsılmazlığı olduğu yerde değil, olmadığı yerde aradığınızı görün diye,
τοιοῦτος γάρ τίς ἐστιν ὁ Κυνικὸς τοῦ σκήπτρου καὶ διαδήματος ἠξιωμένος παρὰ τοῦ Διὸς καὶ λέγων ἵνʼ ἴδητε, ὦ ἄνθρωποι, ὅτι τὴν εὐδαιμονίαν καὶ ἀταραξίαν οὐχ ὅπου ἐστὶ ζητεῖτε,
4.8.31 işte ben size tanrı tarafından örnek olarak gönderildim; ne malım var ne evim ne karım ne çocuğum, hatta ne yatağım ne tuniğim ne eşyam. Bakın, ne kadar sağlıklıyım; beni deneyin, sarsılmaz görürseniz ilaçları ve beni neyin iyileştirdiğini dinleyin."
ἀλλʼ ὅπου μή ἐστιν, ἰδοὺ ἐγὼ ὑμῖν παράδειγμα ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἀπέσταλμαι μήτε κτῆσιν ἔχων μήτε οἶκον μήτε γυναῖκα μήτε τέκνα, ἀλλὰ μηδʼ ὑπόστρωμα μηδὲ χιτῶνα μηδὲ σκεῦος· καὶ ἴδετε, πῶς ὑγιαίνω· πειράθητέ μου κἂν ἴδητε ἀτάραχον, ἀκούσατε τὰ φάρμακα καὶ ὑφʼ ὧν ἐθεραπεύθην.
4.8.32 İşte bu insan sevgisine yaraşır, soyludur. Ama bakın kimin işidir: Zeus'un ya da onun bu hizmete layık gördüğü kişinin; öyle ki aretē için verdiği, dıştaki şeyler aleyhine verdiği tanıklığı geçersiz kılacak hiçbir şeyi çoğunluğa açmasın; "ne güzel teninin soluduğunu ne yanaklarından yaş sildiğini" göstersin.
τοῦτο γὰρ ἤδη καὶ φιλάνθρωπον καὶ γενναῖον. ἀλλʼ ὁρᾶτε, τίνος ἔργον ἐστίν· τοῦ Διὸς ἢ ὃν ἂν ἐκεῖνος ἄξιον κρίνῃ ταύτης τῆς ὑπηρεσίας, ἵνα μηδαμοῦ μηδὲν παραγυμνώσῃ πρὸς τοὺς πολλούς, διʼ οὗ τὴν μαρτυρίαν τὴν αὑτοῦ, ἣν τῇ ἀρετῇ μαρτυρεῖ καὶ τῶν ἐκτὸς καταμαρτυρεῖ, αὐτὸς ἄκυρον ποιήσῃ· οὔτʼ ὠχρήσαντα χρόα κάλλιμον οὔτε παρειῶν δάκρυʼ ὀμορξάμενον.
4.8.33 Yalnız bu da değil; çocukların bağ bozumunu ya da tatili özlediği gibi bir insanı, bir yeri, bir yaşantıyı özlememeli, aramamalı; başkaları duvarlarla, kapılarla, kapıcılarla nasıl korunuyorsa o da her yerde edeple donanmalı.
καὶ οὐ μόνον ταῦτα, ἀλλʼ οὐδὲ ποθοῦντά τι ἢ ἐπιζητοῦντα, ἄνθρωπον ἢ τόπον ἢ διαγωγήν, ὡς τὰ παιδία τὸν τρυγητὸν ἢ τὰς ἀργίας, αἰδοῖ πανταχοῦ κεκοσμημένον, ὡς οἱ ἄλλοι τοίχοις καὶ θύραις καὶ θυρωροῖς.
4.8.34Şimdi ise yalnızca felsefeye kıpırdanmış olanlar, midesi bozuk insanların az sonra tiksinecekleri bir yemeğe kıpırdanması gibi, hemen asaya, krallığa atılıyor. Saçını uzatır, abayı giyer, omzunu açar, karşılaştıklarıyla kavga eder; palto giymiş birini görürse onunla kavga eder.
νῦν δʼ αὐτὸ μόνον κινηθέντες πρὸς φιλοσοφίαν, ὡς οἱ κακοστόμαχοι πρός τι βρωμάτιον, ὃ μετὰ μικρὸν σικχαίνειν μέλλουσιν, εὐθὺς ἐπὶ τὸ σκῆπτρον, ἐπὶ τὴν βασιλείαν. καθεῖκε τὴν κόμην, ἀνείληφε τρίβωνα, γυμνὸν δεικνύει τὸν ὦμον, μάχεται τοῖς ἀπαντῶσιν κἂν ἐν φαινόλῃ τινὰ ἴδῃ, μάχεται αὐτῷ.
4.8.35 Be adam, önce kışı geçir; dürtüne bak, midesi bozuk birinin ya da aş eren kadının dürtüsüne benzemesin. Önce kim olduğunun bilinmemesini çalış, kısa bir süre kendin için felsefe yap.
ἄνθρωπε, χειμάσκησον πρῶτον· ἰδοῦ σου τὴν ὁρμήν, μὴ κακοστομάχου ἢ κισσώσης γυναικός ἐστιν. ἀγνοεῖσθαι μελέτησον πρῶτον, τίς εἶ· σαυτῷ φιλοσόφησον ὀλίγον χρόνον.
4.8.36 Meyve böyle olur: Tohumun bir süre toprağa gömülmesi, gizlenmesi, yavaş yavaş büyümesi gerekir ki olgunlaşsın. Sapta boğum oluşmadan başak çıkarsa eksik kalır, Adonis bahçesinden çıkmıştır.
οὕτως καρπὸς γίνεται· κατορυγῆναι δεῖ εἰς χρόνον τὸ σπέρμα, κρυφθῆναι, κατὰ μικρὸν αὐξηθῆναι, ἵνα τελεσφορήσῃ. ἂν δὲ πρὸ τοῦ γόνυ φῦσαι τὸν στάχυν ἐξενέγκῃ, ἀτελές ἐστιν, ἐκ κήπου Ἀδωνιακοῦ.
4.8.37 Sen de böyle bir fidancıksın; gerekenden erken çiçek açtın, kış seni yakıp kavuracak.
τοιοῦτον εἶ καὶ σὺ φυτάριον· θᾶττον τοῦ δέοντος ἤνθηκας, ἀποκαύσει σε ὁ χειμών.
4.8.38 Mevsiminden önce sıcaklar başlayınca çiftçilerin tohumlar için ne dediğine bak: Tohumlar azacak, sonra bir don onları yakalayıp açığa çıkaracak diye korkarlar.
ἰδοῦ, τί λέγουσιν οἱ γεωργοὶ περὶ τῶν σπερμάτων, ὅταν πρὸ ὥρας θερμασίαι γένωνται. ἀγωνιῶσιν, μὴ ἐξυβρίσῃ τὰ σπέρματα, εἶτα αὐτὰ πάγος εἷς λαβὼν ἐξελέγξῃ.
4.8.39 Sen de dikkat et, be adam. Azdın, vaktinden önce ufak bir üne atladın; budalalar arasında budala olarak bir şey sanıyorsun kendini. Donacaksın; hatta aşağıda kökünden çoktan dondun, yukarıdaki kısmın biraz çiçek açıyor diye hâlâ yaşadığını ve serpildiğini sanıyorsun.
ὅρα καὶ σύ, ἄνθρωπε· ἐξύβρικας, ἐπιπεπήδηκας δοξαρίῳ πρὸ ὥρας· δοκεῖς τις εἶναι, μωρὸς παρὰ μωροῖς· ἀποπαγήσῃ, μᾶλλον δʼ ἀποπέπηγας ἤδη ἐν τῇ ῥίζῃ κάτω, τὰ δʼ ἄνω σου μικρὸν ἔτι ἀνθεῖ καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖς ἔτι ζῆν καὶ θάλλειν.
4.8.40Bizim tabiata uygun olgunlaşmamıza izin ver. Neden bizi soyuyorsun, neden zorluyorsun? Henüz havaya dayanamıyoruz. Kökün büyümesine izin ver, sonra birinci boğumu, sonra ikinciyi, sonra üçüncüyü almasına. Böylece meyve, ben istemesem de tabiatı zorlayıp dışarı çıkacak.
ἄφες ἡμᾶς γε κατὰ φύσιν πεπανθῆναι. τί ἡμᾶς ἀποδύεις, τί βιάζῃ; οὔπω δυνάμεθα ἐνεγκεῖν τὸν ἀέρα. ἔασον τὴν ῥίζαν αὐξηθῆναι, εἶτα γόνυ λαβεῖν τὸ πρῶτον, εἶτα τὸ δεύτερον, εἶτα τὸ τρίτον· εἶθʼ οὕτως ὁ καρπὸς ἐκβιάσεται τὴν φύσιν, κἂν ἐγὼ μὴ θέλω.
4.8.41 Böylesi büyük yargılarla dolu ve gebe olan kim kendi hazırlığını hissetmez, uygun işlere harekete geçmez?
τίς γὰρ ἐγκύμων γενόμενος καὶ πλήρης τηλικούτων δογμάτων οὐχὶ αἰσθάνεταί τε τῆς αὑτοῦ παρασκευῆς καὶ ἐπὶ τὰ κατάλληλα ἔργα ὁρμᾷ;
4.8.42 Boğa bir vahşi hayvan göründüğünde kendi tabiatını ve hazırlığını bilir, teşvik edecek birini beklemez; köpek de vahşi bir canlı gördüğünde.
ἀλλὰ ταῦρος μὲν οὐκ ἀγνοεῖ τὴν αὑτοῦ φύσιν καὶ παρασκευήν, ὅταν ἐπιφανῇ τι θηρίον, οὐδʼ ἀναμένει τὸν προτρεψόμενον, οὐδὲ κύων, ὅταν ἴδῃ τι τῶν ἀγρίων ζῴων·
4.8.43 Ben iyi bir insanın hazırlığına sahip olsam, kendi işlerime beni senin hazırlamanı mı bekleyeceğim? Şimdilik sahip değilim, inan bana. Öyleyse kendin kuruduğun gibi beni de neden mevsiminden önce kurutmak istiyorsun?
ἐγὼ δʼ ἂν ἴσχω τὴν ἀνδρὸς ἀγαθοῦ παρασκευήν, ἐκδέξομαι, ἵνα με σὺ παρασκευάσῃς ἐπὶ τὰ οἰκεῖα ἔργα; νῦν δʼ οὔπω ἔχω, πίστευσόν μοι. τί οὖν με πρὸ ὥρας ἀποξηρᾶναι θέλεις, ὡς αὐτὸς ἐξηράνθης; ### Bölüm 9 ### πρὸς τὸν εἰς ἀναισχυντίαν μεταβληθέντα.
4.9.19. Bölüm: Utanmazlığa Dönmüş Birine
Başkasını makam sahibi gördüğünde, senin makama ihtiyaç duymamak gibi bir şeye sahip olduğunu karşısına koy; başkasını zengin gördüğünde, onun yerine neye sahip olduğuna bak.
ὅταν ἄλλον ἴδῃς ἄρχοντα, ἀντίθες, ὅτι σὺ ἔχεις τὸ μὴ δεῖσθαι ἀρχῆς· ὅταν ἄλλον πλουτοῦντα, ἰδοῦ, τί ἀντὶ τούτου ἔχεις.
4.9.2 Karşılığında hiçbir şeyin yoksa perişansın; zenginliğe ihtiyaç duymamaya sahipsen, daha fazlasına, çok daha değerlisine sahip olduğunu bil.
εἰ μὲν γὰρ μηδὲν ἔχεις ἀντʼ αὐτοῦ, ἄθλιος εἶ· εἰ δʼ ἔχεις τὸ μὴ χρείαν ἔχειν πλούτου, γίγνωσκε, ὅτι πλεῖον ἔχεις καὶ πολλῷ πλείονος ἄξιον.
4.9.3 Başkasının güzel bir karısı var, sende güzel kadın arzulamamak var. Bunlar sana küçük mü geliyor? Bu zenginler, makam sahipleri, güzel kadınlarla yaşayanlar, zenginliği, makamları, âşık oldukları ve elde ettikleri kadınları hor görebilmek için ne kadar para verirlerdi kim bilir!
ἄλλος γυναῖκα εὔμορφον, σὺ τὸ μὴ ἐπιθυμεῖν εὐμόρφου γυναικός. μικρά σοι δοκεῖ ταῦτα; καὶ πόσου ἂν τιμήσαιντο οὗτοι αὐτοὶ οἱ πλουτοῦντες καὶ ἄρχοντες καὶ μετʼ εὐμόρφων διαιτώμενοι δύνασθαι πλούτου καταφρονεῖν καὶ ἀρχῶν καὶ αὐτῶν τούτων τῶν γυναικῶν, ὧν ἐρῶσιν καὶ ὧν τυγχάνουσιν;
4.9.4 Ateşli hastanın susuzluğunun nasıl olduğunu bilmiyor musun? Sağlıklı insanınkine hiç benzemez. Sağlıklı insan içince susuzluğu biter; hasta kısa bir haz alır, midesi bulanır, su safraya döner, kusar, karnı ağrır, daha da şiddetle susar.
ἀγνοεῖς οἷόν τί ἐστι δίψος πυρέσσοντος; οὐδὲν ὅμοιον ἔχει τῷ τοῦ ὑγιαίνοντος. ἐκεῖνος πιὼν ἀποπέπαυται· ὁ δὲ πρὸς ὀλίγον ἡσθεὶς ναυτιᾷ, χολὴν αὐτὸ ποιεῖ ἀντὶ ὕδατος, ἐμεῖ, στροφοῦται, διψῇ σφοδρότερον.
4.9.5 Arzuyla zengin olmak, arzuyla makam sahibi olmak, arzuyla güzel bir kadınla yatmak da böyledir: Kıskançlık, kaybetme korkusu, çirkin sözler, çirkin düşünceler, uygunsuz işler bunlara eklenir.
τοιοῦτόν ἐστι μετʼ ἐπιθυμίας πλουτεῖν, μετʼ ἐπιθυμίας ἄρχειν, μετʼ ἐπιθυμίας καλῇ συγκαθεύδειν· ζηλοτυπία πρόσεστιν, φόβος τοῦ στερηθῆναι, αἰσχροὶ λόγοι, αἰσχρὰ ἐνθυμήματα, ἔργα ἀσχήμονα.
4.9.6"Neyi kaybediyorum?" der. Be adam, edepliydin, artık değilsin; hiçbir şey kaybetmedin mi? Khrysippos ve Zenon yerine Aristeides ile Euenos okuyorsun; hiçbir şey kaybetmedin mi? Sokrates ve Diogenes yerine en çok kadını baştan çıkarıp ikna edebilene hayran kaldın.
καὶ τί, φησίν, ἀπολλύω;— ἄνθρωπε, ὑπῆρχες αἰδήμων καὶ νῦν οὐκέτι εἶ· οὐδὲν ἀπολώλεκας; ἀντὶ Χρυσίππου καὶ Ζήνωνος Ἀριστείδην ἀναγιγνώσκεις καὶ Εὐηνόν· οὐδὲν ἀπολώλεκας; ἀντὶ Σωκράτους καὶ Διογένους τεθαύμακας τὸν πλείστας διαφθεῖραι καὶ ἀναπεῖσαι δυνάμενον.
4.9.7 Güzel görünmek istiyorsun, öyle olmadığın hâlde kendine şekil veriyorsun; kadınların dikkatini çekmek için parlak giysiler göstermek istiyorsun; bir yerde biraz koku bulsan kendini mutlu sayıyorsun.
καλὸς εἶναι θέλεις καὶ πλάσσεις σεαυτὸν μὴ ὢν καὶ ἐσθῆτα ἐπιδεικνύειν θέλεις στιλπνήν, ἵνα τὰς γυναῖκας ἐπιστρέφῃς, κἄν που μυραφίου ἐπιτύχῃς, μακάριος εἶναι δοκεῖς.
4.9.8 Oysa önceden bunların hiçbirini düşünmezdin; onurlu söz nerede, saygın adam nerede, soylu düşünce nerede diye bakardın. Bu yüzden adam gibi uyurdun, adam gibi yürürdün, erkekçe giyinirdin, iyi insana yaraşır sözler söylerdin. Sonra bana "Hiçbir şey kaybetmedim" mi diyorsun?
πρότερον δʼ οὐδὲ ἐνεθυμοῦ τι τούτων, ἀλλὰ ποῦ εὐσχήμων λόγος, ἀνὴρ ἀξιόλογος, ἐνθύμημα γενναῖον. τοιγαροῦν ἐκάθευδες ὡς ἀνήρ, προῄεις ὡς ἀνήρ, ἐσθῆτα ἐφόρεις ἀνδρικήν, λόγους ἐλάλεις πρέποντας ἀνδρὶ ἀγαθῷ· εἶτά μοι λέγεις οὐδὲν ἀπώλεσα;
4.9.9 İnsanlar yalnız para mı kaybeder? Edep kaybedilmez mi, onur kaybedilmez mi? Bunları kaybeden zarar etmiş olmaz mı?
οὕτως οὐδὲν ἄλλο ἢ κέρμα ἀπολλύουσιν ἄνθρωποι; αἰδὼς οὐκ ἀπόλλυται, εὐσχημοσύνη οὐκ ἀπόλλυται; ἢ οὐκ ἔστι ζημιωθῆναι ταῦτα ἀπολέσαντα;
4.9.10 Sana belki artık bunların hiçbiri zarar gibi gelmiyor; ama bir zamanlar tek zararı, tek ziyanı bu sayıyordun, biri seni bu sözlerden ve işlerden sarsar diye korkuyordun.
σοὶ μὲν οὖν δοκεῖ τάχα τούτων οὐδὲν οὐκέτι εἶναι ζημία· ἦν δέ ποτε χρόνος, ὅτε μόνην αὐτὴν ὑπελογίζου καὶ ζημίαν καὶ βλάβην, ὅτε ἠγωνίας, μή τις ἐκσείσῃ σε τούτων τῶν λόγων καὶ ἔργων.
4.9.11 İşte sarsıldın, başkası tarafından değil, kendin tarafından. Kendinle savaş, kendini onura, edebe, hürlüğe geri kazan.
ἰδού, ἐκσέσεισαι ὑπʼ ἄλλου μὲν οὐδενός, ὑπὸ σαυτοῦ δέ. μαχέσθητι σαυτῷ, ἀφελοῦ σαυτὸν εἰς εὐσχημοσύνην, εἰς αἰδῶ, εἰς ἐλευθερίαν.
4.9.12Biri sana benim hakkımda, birinin beni zina etmeye, öyle giysiler giymeye, kokular sürünmeye zorladığını söyleseydi, gidip beni böyle kullanan bu adamı öz elinle öldürmez miydin?
εἴ σοί τίς που ἔλεγεν περὶ ἐμοῦ ταῦτα, ὅτι μέ τις μοιχεύειν ἀναγκάζει, ὅτι ἐσθῆτα φορεῖν τοιαύτην, ὅτι μυρίζεσθαι, οὐκ ἂν ἀπελθὼν αὐτόχειρ ἐγένου τούτου τοῦ ἀνθρώπου τοῦ οὕτως μοι παραχρωμένου;
4.9.13 Şimdi kendine yardım etmek istemiyor musun? Üstelik bu yardım ne kadar kolay! Kimseyi öldürmen, bağlaman, hakaret etmen, meydana çıkman gerekmiyor; kendi kendinle konuşman yeter, seni en çok dinleyecek kişiyle, kimsenin senden daha inandırıcı olamayacağı kişiyle.
νῦν οὖν οὐ θέλεις σαυτῷ βοηθῆσαι; καὶ πόσῳ ῥᾴων αὕτη ἡ βοήθεια; οὐκ ἀποκτεῖναί τινα δεῖ, οὐ δῆσαι, οὐχ ὑβρίσαι, οὐκ εἰς ἀγορὰν προελθεῖν, ἀλλʼ αὐτὸν αὑτῷ λαλῆσαι, τῷ μάλιστα πεισθησομένῳ, πρὸς ὃν οὐδείς ἐστί σου πιθανώτερος.
4.9.14 Önce olanları kına; kınadıktan sonra kendinden umudunu kesme, bir kez yenilip kendini tamamen koyuveren ve akıntıya kapılan aşağılık insanlar gibi olma, beden eğitimi hocalarının yaptığını öğren.
καὶ πρῶτον μὲν κατάγνωθι τῶν γιγνομένων, εἶτα καταγνοὺς μὴ ἀπογνῷς σεαυτοῦ μηδὲ πάθῃς τὸ τῶν ἀγεννῶν ἀνθρώπων, οἳ ἅπαξ ἐνδόντες εἰσάπαν ἐπέδωκαν ἑαυτοὺς καὶ ὡς ὑπὸ ῥεύματος παρεσύρησαν, ἀλλὰ μάθε τὸ τῶν παιδοτριβῶν.
4.9.15 Çocuk düştü. "Kalk," der, "güçlenene kadar yine güreş."
πέπτωκε τὸ παιδίον· ἀναστάς, φησίν, πάλιν πάλαιε, μέχρις ἂν ἰσχυροπο⟨ι⟩ηθῇς.
4.9.16 Sen de böyle yap. Bil ki insan psykhē'sinden daha kolay yönlendirilen bir şey yoktur. Dilemek yeter, oldu, düzeldi; bir daha uyuklamak yeter, mahvoldu. Çünkü yıkım da yardım da içeridendir.
τοιοῦτόν τι καὶ σὺ πάθε· ἴσθι γάρ, ὅτι οὐδέν ἐστιν εὐαγωγότερον ἀνθρωπίνης ψυχῆς. θελῆσαι δεῖ καὶ γέγονεν, διώρθωται· ὡς πάλιν ἀπονυστάσαι καὶ ἀπόλωλεν. ἔσωθεν γάρ ἐστι καὶ ἀπώλεια καὶ βοήθεια.
4.9.17 "Sonra bana ne iyilik gelecek?" Bundan büyüğünü mü arıyorsun? Utanmazken edepli, düzensizken düzenli, güvenilmezken güvenilir, ölçüsüzken itidalli olacaksın.
— εἶτα τί μοι ἀγαθόν; — καὶ τί ζητεῖς τούτου μεῖζον; ἐξ ἀναισχύντου αἰδήμων ἔσῃ, ἐξ ἀκόσμου κόσμιος, ἐξ ἀπίστου πιστός, ἐξ ἀκολάστου σώφρων.
4.9.18 Bunlardan daha büyük şeyler arıyorsan yaptığını yap; artık tanrılardan hiçbiri seni kurtaramaz.
εἴ τινα ἄλλα τούτων μείζονα ζητεῖς, ποίει ἃ ποιεῖς· οὐδὲ θεῶν σέ τις ἔτι σῶσαι δύναται. ### Bölüm 10 ### τίνων δεῖ καταφρονεῖν καὶ πρὸς τίνα διαφέρεσθαι.
4.10.110. Bölüm: Neyi Hor Görmek, Neyi Önemsemek Gerekir
Bütün insanların aporia'sı dıştaki şeyler üzerinedir, çaresizlikleri dıştaki şeyler üzerinedir. "Ne yapayım? Nasıl olacak? Nasıl sonuçlanacak? Şu başıma gelmesin, bu başıma gelmesin."
ἀπορία πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις περὶ τὰ ἐκτὸς γίνεται, ἀμηχανία περὶ τὰ ἐκτός. τί ποιήσω; πῶς γένηται; πῶς ἀποβῇ; μὴ τόδε ἀπαντήσῃ, μὴ τόδε.
4.10.2 Bütün bu sözler prohairesis dışındaki şeylerle uğraşanların sözleridir. Kim "Yalanı nasıl onaylamayayım? Doğrudan nasıl sapmayayım?" der?
πᾶσαι αὗται αἱ φωναὶ περὶ τὰ ἀπροαίρετα στρεφομένων εἰσίν· τίς γὰρ λέγει πῶς μὴ συγκατατιθῶμαι τῷ ψεύδει; πῶς μὴ ἀπονεύσω ἀπὸ τοῦ ἀληθοῦς;
4.10.3 Bunları dert edecek kadar iyi yaratılışlı biri olursa ona hatırlatırım: "Neden dert ediyorsun? Bu sana bağlı; emin ol. Tabiî ölçüyü uygulamadan onaya atılma."
ἐὰν οὕτως ᾖ εὐφυής, ὥστε περὶ τούτων ἀγωνιᾶν, ὑπομνήσω αὐτὸν ὅτι τί ἀγωνιᾷς; ἐπὶ σοί ἐστιν· ἀσφαλὴς ἴσθι· μὴ πρὸ τοῦ ἐπάγειν τὸν φυσικὸν κανόνα προπήδα ἐν τῷ συγκατατίθεσθαι.
4.10.4 Yine istek konusunda, gerçekleşmeyip başarısız olacak diye,
πάλιν ἂν περὶ ὀρέξεως [μὴ] ἀγωνιᾷ, μὴ ἀτελὴς γένηται καὶ ἀποτευκτική,
4.10.5 kaçınma konusunda, kaçtığına düşecek diye dert ederse, önce onu öperim, çünkü başkalarının telaşlandığı şeyleri ve korkularını bırakıp kendi işleriyle, kendisinin bulunduğu yerle uğraşmış.
περὶ ἐκκλίσεως, μὴ περιπτωτική, πρῶτον μὲν αὐτὸν καταφιλήσω, ὅτι ἀφεὶς περὶ ἃ οἱ ἄλλοι ἐπτόηνται καὶ τοὺς ἐκείνων φόβους περὶ τῶν ἰδίων ἔργων πεφρόντικεν, ὅπου αὐτός ἐστιν·
4.10.6 Sonra ona derim ki: "İsteğinde başarısız olmak, kaçınmanda kaçtığına düşmek istemiyorsan, başkasına ait hiçbir şeyi isteme, sana bağlı olmayan hiçbir şeyden kaçınma. Yoksa başarısız olman ve kaçtığına düşmen kaçınılmazdır."
εἶτα ἐρῶ αὐτῷ εἰ μὴ θέλῃς ὀρέγεσθαι ἀποτευκτικῶς μηδʼ ἐκκλίνειν περιπτωτικῶς, μηδενὸς ὀρέγου τῶν ἀλλοτρίων, μηδὲν ἔκκλινε τῶν μὴ ἐπὶ σοί. εἰ δὲ μή, καὶ ἀποτυχεῖν καὶ περιπεσεῖν ἀνάγκη.
4.10.7Burada nasıl bir aporia var? "Nasıl olacak?", "Nasıl sonuçlanacak?", "Şu başıma gelmesin" sözlerine yer mi var?
ποία ἐνθάδʼ ἀπορία; ποῦ τόπον ἔχει πῶς γένηται; καὶ πῶς ἀποβῇ; καὶ μὴ ἀπαντήσῃ τόδε ἢ τόδε;
4.10.8 Şimdi sonuç prohairesis dışında değil mi? "Evet." İyinin ve kötünün özü prohairesis'e bağlı olanlarda değil mi? "Evet." Öyleyse her sonucu tabiata uygun kullanman mümkün, kimse seni engelleyemez, değil mi?
νῦν οὐχὶ τὸ ἐκβησόμενον ἀπροαίρετον;— ναί. — ἡ δʼ οὐσία τοῦ ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ ἐστιν ἐν τοῖς προαιρετικοῖς; — ναί. — ἔξεστιν οὖν σοι παντὶ τῷ ἀποβάντι χρῆσθαι κατὰ φύσιν; μή τις σε κωλῦσαι δύναται;
4.10.9 "Kimse." Öyleyse artık bana "Nasıl olacak?" deme. Nasıl olursa olsun sen onu güzel bir şey yaparsın, sonuç senin için bir saadet olur.
— οὐδείς. — μηκέτι οὖν μοι λέγε πῶς γένηται; ὅπως γὰρ ἂν γένηται, σὺ αὐτὸ θήσεις καλῶς καὶ ἔσται σοι τὸ ἀποβὰν εὐτύχημα.
4.10.10 "Büyük bir aslan, büyük bir yaban domuzu, vahşi insanlar karşıma çıkmasın" deseydi Herakles ne olurdu? Sana ne? Büyük yaban domuzu çıkarsa daha büyük bir yarışma yaparsın; kötü insanlar çıkarsa dünyayı kötülerden kurtarırsın.
ἢ τίς ἂν ἦν ὁ Ἡρακλῆς λέγων πῶς μοι μὴ μέγας λέων ἐπιφανῇ μηδὲ μέγας σῦς μηδὲ θηριώδεις ἄνθρωποι; καὶ τί σοι μέλει; ἂν μέγας σῦς ἐπιφανῇ, μεῖζον ἆθλον ἀθλήσεις· ἂν κακοὶ ἄνθρωποι, κακῶν ἀπαλλάξεις τὴν οἰκουμένην.
4.10.11 "Peki böyle ölürsem?" Soylu bir iş yaparken iyi biri olarak ölürsün. Madem mutlaka öleceksin, ya çiftçilik ya kazı ya ticaret ya konsüllük yaparken ya hazımsızlık ya ishal çekerken yakalanman kaçınılmazdır.
— ἂν οὖν οὕτως ἀποθάνω; — ἀγαθὸς ὢν ἀποθανῇ, γενναίαν πρᾶξιν ἐπιτελῶν ἐπεὶ γὰρ δεῖ πάντως ἀποθανεῖν, ἀνάγκη τί ποτε ποιοῦντα εὑρεθῆναι, ἢ γεωργοῦντα ἢ σκάπτοντα ἢ ἐμπορευόμενον ἢ ὑπατεύοντα ἢ ἀπεπτοῦντα ἢ διαρροιζόμενον.
4.10.12 Ölüm seni ne yaparken bulsun istersin? Ben, payıma düşen, insanca, iyilikli, herkese yararlı, soylu bir iş yaparken.
τί οὖν θέλεις ποιῶν εὑρεθῆναι ὑπὸ τοῦ θανάτου; ἐγὼ μὲν τὸ ἐμὸν μέρος ἔργον τί ποτε ἀνθρωπικόν, εὐεργετικόν, κοινωφελές, γενναῖον.
4.10.13 Böyle büyük işler yaparken yakalanamayacaksam, hiç olmazsa engellenemez olanı, verileni yaparken: kendimi düzeltirken, tasavvurları kullanma yetisini işlerken, tutkusuzluğu çalışırken, ilişkilere gerekeni verirken; talihliysem, üçüncü alana, yargıların sağlamlığına dokunmuşken.
εἰ δὲ μὴ δύναμαι τὰ τηλικαῦτα ποιῶν εὑρεθῆναι, ἐκεῖνό γε τὸ ἀκώλυτον, τὸ διδόμενον, ἐμαυτὸν ἐπανορθῶν, ἐξεργαζόμενος τὴν δύναμιν τὴν χρηστικὴν τῶν φαντασιῶν, ἀπάθειαν ἐκπονῶν, ταῖς σχέσεσι τὰ οἰκεῖα ἀποδιδούς· εἰ οὕτως εὐτυχής εἰμι, καὶ τοῦ τρίτου τόπου παραπτόμενος, τοῦ περὶ τὴν τῶν κριμάτων ἀσφάλειαν.
4.10.14Ölüm beni bunlarla bulursa, ellerimi tanrıya kaldırıp şunu söyleyebilmem bana yeter: "Yönetimini kavramak ve ona uymak için senden aldığım dayanakları ihmal etmedim; elimden geldiğince seni utandırmadım.
ἂν μετὰ τούτων με ὁ θάνατος καταλάβῃ, ἀρκεῖ μοι ἂν δύνωμαι πρὸς τὸν θεὸν ἀνατεῖναι τὰς χεῖρας, εἰπεῖν ὅτι ἃς ἔλαβον ἀφορμὰς παρὰ σοῦ πρὸς τὸ αἰσθέσθαι σου τῆς διοικήσεως καὶ ἀκολουθῆσαι αὐτῇ, τούτων οὐκ ἠμέλησα· οὐ κατῄσχυνά σε τὸ ἐμὸν μέρος.
4.10.15 Bak, hislerimi nasıl kullandım, ön kavramlarımı nasıl kullandım. Sana hiç sitem ettim mi, olan bir şeyden hoşnutsuz oldum mu, başka türlü olmasını istedim mi, ilişkilerimi çiğnedim mi?
ἰδοῦ, πῶς κέχρημαι ταῖς αἰσθήσεσιν, ἰδοῦ, πῶς ταῖς προλήψεσιν. μή ποτέ σε ἐμεμψάμην, μή τι τῶν γινομένων τινὶ δυσηρέστησα ἢ ἄλλως γενέσθαι ἠθέλησα, μή τι τὰς σχέσεις παρέβην[αι];
4.10.16 Beni doğurduğun için, verdiklerin için teşekkür ederim; seninkileri kullandığım kadarı bana yeter. Onları geri al, istediğin yere yerleştir. Çünkü hepsi senindi, bana sen verdin."
ὅ με σὺ ἐγέννησας, χάριν ἔχω, ὧν ἔδωκας· ἐφʼ ὅσον ἐχρησάμην τοῖς σοῖς, ἀρκεῖ μοι. πάλιν αὐτὰ ἀπόλαβε καὶ κατάταξον εἰς ἣν θέλεις χώραν. σὰ γὰρ ἦν πάντα, σύ μοι αὐτὰ δέδωκας.
4.10.17 Böyle ayrılmak yetmez mi? Böyle olanın hayatından daha iyi, daha onurlu hangi hayat, daha mesut hangi son vardır?
οὐκ ἀρκεῖ οὕτως ἔχοντα ἐξελθεῖν; καὶ τίς βίων κρείττων ἢ εὐσχημονέστερος τοῦ οὕτως ἔχοντος, ποία δὲ καταστροφὴ εὐδαιμονεστέρα;
4.10.18Bunun için küçük olmayan şeyler kabul etmek, küçük olmayan şeylerden yoksun kalmak gerekir. Hem konsül olmak isteyip hem bunları, hem tarlalara sahip olmaya çalışıp hem bunları, hem kölelerini hem kendini düşünemezsin.
ἵνα δὲ ταῦτα γένηται, οὐ μικρὰ δέξασθαι οὐδὲ μικρῶν ἀποτυχεῖν. οὐ δύνασαι καὶ ὑπατεῦσαι θέλειν καὶ ταῦτα καὶ ἀγροὺς ἔχειν ἐσπουδακέναι καὶ ταῦτα καὶ τῶν δουλαρίων φροντίζειν καὶ σεαυτοῦ.
4.10.19 Başkasına ait bir şey istersen kendi şeylerin gider. İşin tabiatı budur: Hiçbir şey karşılıksız olmaz.
ἀλλʼ ἄν τι τῶν ἀλλοτρίων θέλῃς, τὰ σὰ ἀπώλετο. αὕτη τοῦ πράγματος ἡ φύσις· προῖκα οὐδὲν γίνεται.
4.10.20 Buna şaşılır mı? Konsül olmak istiyorsan uykusuz kalman, dolaşman, el öpmen, başkalarının kapısında çürümen, çok sayıda kölece söz söyleyip kölece iş yapman, birçok kişiye hediye, bazılarına her gün armağan göndermen gerekir. Sonuç ne?
καὶ τί θαυμαστόν; ἂν ὑπατεῦσαι θέλῃς, ἀγρυπνῆσαί σε δεῖ, περιδραμεῖν, τὰς χεῖρας καταφιλῆσαι, πρὸς ταῖς ἀλλοτρίαις θύραις κατασαπῆναι, πολλὰ μὲν εἰπεῖν, πολλὰ δὲ πρᾶξαι ἀνελεύθερα, δῶρα πέμψαι πολλοῖς, ξένια καθʼ ἡμέραν ἐνίοις· καὶ τί τὸ γινόμενόν ἐστιν;
4.10.21 On iki değnek demeti, üç dört kez kürsüye oturmak, sirk oyunları düzenlemek, sepet içinde yemek vermek. Yoksa bunun ötesinde ne olduğunu biri bana göstersin.
δώδεκα δεσμὰ ῥάβδων καὶ τρὶς ἢ τετράκις ἐπὶ βῆμα καθίσαι καὶ κιρκήσια δοῦναι καὶ σπυρίσιν δειπνίσαι. ἢ δειξάτω μοί τις, τί ἐστι παρὰ ταῦτα.
4.10.22 Tutkusuzluk için, sarsılmazlık için, uyurken uyumak, uyanıkken uyanık olmak, hiçbir şeyden korkmamak, hiçbir şey için dert etmemek için hiç harcama, hiç emek vermek istemiyor musun?
ὑπὲρ ἀπαθείας οὖν, ὑπὲρ ἀταραξίας, ὑπὲρ τοῦ καθεύδοντα καθεύδειν, ἐγρηγορότα ἐγρηγορέναι, μὴ φοβεῖσθαι μηδέν, μὴ ἀγωνιᾶν ὑπὲρ μηδενὸς οὐδὲν ἀναλῶσαι θέλεις, οὐδὲν πονῆσαι;
4.10.23 Bunlarla uğraşırken bir şeyin kaybolursa, kötü harcanırsa ya da senin almak istediğin şeyi başkası alırsa olana hemen üzülecek misin?
ἀλλʼ ἄν τι ἀπόληταί σου περὶ ταῦτα γινομένου ἢ ἀναλωθῇ κακῶς ἢ ἄλλος τύχῃ ὧν ἔδει σε τυχεῖν, εὐθὺς [μὴ] δηχθήσῃ ἐπὶ τῷ γενομένῳ;
4.10.24 Neyin karşılığında ne aldığını, kaçın karşılığında ne kadar aldığını hesaba katmayacak mısın? Bu kadar büyük şeyleri karşılıksız mı almak istiyorsun? Nasıl alabilirsin?
οὐκ ἀντιθήσεις, τί ἀντὶ τίνος λαμβάνεις, πόσον ἀντὶ πόσου; ἀλλὰ προῖκα θέλεις τὰ τηλικαῦτα λαβεῖν; καὶ πῶς δύνασαι;
4.10.25 İş işle uyuşmaz. Hem dıştaki şeylere hem kendi yönetici yetine bakamazsın. Onları istiyorsan bunu bırak; yoksa ikisi arasında çekişip ne bunu ne onları elde edersin. Bunu istiyorsan onları bırakman gerekir.
ἔργον ἔργῳ. οὐ δύνασαι καὶ τὰ ἐκτὸς ἔχειν ἐπιμελείας τετυχηκότα καὶ τὸ σαυτοῦ ἡγεμονικόν. εἰ δʼ ἐκεῖνα θέλεις, τοῦτο ἄφες· εἰ δὲ μή, οὔτε τοῦτο ἕξεις οὔτʼ ἐκεῖνα, περισπώμενος ἐπʼ ἀμφότερα. εἰ τοῦτο θέλεις, ἐκεῖνά σε ἀφεῖναι δεῖ.
4.10.26 Zeytinyağı dökülecek, eşyalar kaybolacak, ama ben tutkusuz kalacağım. Ben yokken yangın çıkacak, kitaplar yanacak, ama ben tasavvurları tabiata uygun kullanacağım. "Ama yiyecek bir şeyim olmayacak."
ἐκχεθήσεται τὸ ἔλαιον, ἀπολεῖται τὰ σκευάρια, ἀλλʼ ἐγὼ ἀπαθὴς ἔσομαι. ἐμπρησμὸς ἔσται ἐμοῦ μὴ παρόντος καὶ ἀπολεῖται τὰ βιβλία, ἀλλʼ ἐγὼ χρήσομαι ταῖς φαντασίαις κατὰ φύσιν. ἀλλʼ οὐχ ἕξω φαγεῖν.
4.10.27 Bu kadar zavallıysam ölüm limandır. Her şeyin limanı ölümdür, sığınak budur. Bu yüzden hayattaki hiçbir şey zor değildir.
εἰ οὕτως τάλας εἰμί, λιμὴν τὸ ἀποθανεῖν. οὗτος δʼ ἐστὶν ὁ λιμὴν πάντων, ὁ θάνατος, αὕτη ἡ καταφυγή. διὰ τοῦτο οὐδὲν τῶν ἐν τῷ βίῳ χαλεπόν ἐστιν.
4.10.28 İstediğin zaman çıkarsın, duman da seni rahatsız etmez. Öyleyse neden dert ediyorsun, neden uykusuz kalıyorsun? İyinin ve kötünün nerede olduğunu hemen hesaplayıp "İkisi de bana bağlı; kimse beni ondan yoksun bırakamaz, istemediğim hâlde buna düşüremez" demiyor musun?
ὅταν θέλῃς, ἐξῆλθες καὶ οὐ καπνίζῃ. τί οὖν ἀγωνιᾷς, τί ἀγρυπνεῖς; οὐχὶ δὲ εὐθὺς ἀναλογισάμενος, ποῦ σου τὸ ἀγαθόν ἐστι καὶ τὸ κακόν, λέγεις ὅτι ἐπʼ ἐμοὶ ἀμφότερα· οὔτε τούτου τις ἀφελέσθαι με δύναται οὔτʼ ἐκείνῳ ἄκοντα περιβαλεῖν.
4.10.29 Öyleyse neden uzanıp horlamıyorum? Benim şeylerim güvende. Başkasına ait olanlara kim taşıyorsa o baksın, güç sahibinden nasıl veriliyorsa öyle.
τί οὖν οὐ ῥέγχω βαλών; τὰ ἐμὰ ἀσφαλῶς ἔχει· τὰ ἀλλότρια ὄψεται αὐτὰ ὃς ἂν φέρῃ, ὡς ἂν διδῶται παρὰ τοῦ ἔχοντος ἐξουσίαν.
4.10.30 Onların şöyle ya da böyle olmasını isteyen ben kimim? Onların seçimi bana mı verildi? Beni onlara yönetici mi yaptılar? Gücümün yettiği şeyler bana yeter. Bunları en güzel şekilde hazırlamalıyım, ötekileri sahiplerinin istediği gibi.
τίς εἰμι ὁ θέλων αὐτὰ οὕτως ἔχειν ἢ οὕτως; μὴ γάρ μοι δέδοται ἐκλογὴ αὐτῶν; μὴ γὰρ ἐμέ τις αὐτῶν διοικητὴν πεποίηκεν; ἀρκεῖ μοι ὧν ἔχω ἐξουσίαν. ταῦτά με δεῖ κάλλιστα παρασκευάσαι, τὰ δʼ ἄλλα ὡς ἂν θέλῃ ὁ ἐκείνων κύριος.
4.10.31Bunları gözünün önünde tutan biri uykusuz kalıp sağa sola döner mi? Ne isteyerek, neyi özleyerek? Patroklos'u mu, Antilokhos'u mu, Menelaos'u mu? Dostlarından birini ne zaman ölümsüz sandı? Yarın ya da öbür gün kendisinin ya da onun ölmesi gerektiğini ne zaman gözünün önünde tutmadı?
ταῦτά τις ἔχων πρὸ ὀφθαλμῶν ἀγρυπνεῖ, καὶ στρέφεται ἔνθα καὶ ἔνθα; τί θέλων ἢ τί ποθῶν; Πάτροκλον ἢ Ἀντίλοχον ἢ Μενέλαον; πότε γὰρ ἡγήσατο ἀθάνατόν τινα τῶν φίλων; πότε γὰρ οὐκ εἶχεν πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι αὔριον ἢ εἰς τρίτην δεῖ ἢ αὐτὸν ἀποθανεῖν ἢ ἐκεῖνον;
4.10.32 "Evet," der, "ama benden uzun yaşayacağını, oğlumu büyüteceğini sanıyordum." Budalaydın, belirsiz şeyleri sanıyordun. Öyleyse kendini neden suçlamıyorsun da kızcağızlar gibi ağlayarak oturuyorsun?
ναί, φησίν, ἀλλʼ ᾤμην, ὅτι ἐκεῖνος ἐπιβιώσεταί μοι καὶ αὐξήσει μου τὸν υἱόν. μωρὸς γὰρ ἦς καὶ τὰ ἄδηλα ᾤου. τί οὖν οὐκ ἐγκαλεῖς σεαυτῷ, ἀλλὰ κλαίων κάθησαι ὡς τὰ κοράσια;
4.10.33 "Ama o bana yemek koyardı." Yaşıyordu, budala; şimdi yapamaz. Automedon koyacak; Automedon da ölürse başkasını bulursun.
ἀλλʼ ἐκεῖνός μοι φαγεῖν παρετίθει. ἔζη γάρ, μωρέ· νῦν δʼ οὐ δύναται. ἀλλʼ Αὐτομέδων σοι παραθήσει· ἂν δὲ καὶ Αὐτομέδων ἀποθάνῃ, ἄλλον εὑρήσεις.
4.10.34 Etini pişirdiğin çömlek kırılsa, alıştığın çömlek yok diye açlıktan ölmen mi gerekir? Birini gönderip yenisini almaz mısın? "Bundan beterini çekmezdim,"
ἂν δʼ ἡ χύτρα, ἐν ᾗ ἥψετό σοι τὸ κρέας, καταγῇ, λιμῷ σε δεῖ ἀποθανεῖν, ὅτι μὴ ἔχεις τὴν συνήθη χύτραν; οὐ πέμπεις καὶ ἄλλην καινὴν ἀγοράζεις; οὐ μὲν γάρ τι,
4.10.35 der. Bu senin için kötülük mü? Sonra bunu çıkarıp atmayı bırakıp annene önceden söylemediği için suçlayıp ömrün boyunca üzülecek misin?
φησίν, κακώτερον ἄλλο πάθοιμι. τοῦτο γάρ σοι κακόν ἐστιν; εἶτʼ ἀφεὶς τοῦτο ἐξελεῖν αἰτιᾷ τὴν μητέρα, ὅτι σοι οὐ προεῖπεν, ἵνʼ ὀδυνώμενος ἐξ ἐκείνου διατελῇς;
4.10.36 Ne dersiniz? Homeros bunları en soylu, en güçlü, en zengin, en güzel kişilerin gereken yargılara sahip olmadıklarında en perişan, en mutsuz insanlar olmalarına engel olmadığını görelim diye bile bile yazmış olamaz mı?
τί δοκεῖτε; μὴ ἐπίτηδες ταῦτα συνθεῖναι Ὅμηρον, ἵνʼ ἴδωμεν, ὅτι οἱ εὐγενέστατοι, οἱ ἰσχυρότατοι, οἱ πλουσιώτατοι, οἱ εὐμορφότατοι, ὅταν οἷα δεῖ δόγματα μὴ ἔχωσιν, οὐδὲν κωλύονται ἀθλιώτατοι εἶναι καὶ δυστυχέστατοι; ### Bölüm 11 ### περὶ καθαριότητος.
4.11.111. Bölüm: Temizlik Üzerine
Bazıları toplumsallığın insan tabiatında bulunup bulunmadığı konusunda tartışır. Ama bu kişilerin bile temizliğin insan tabiatında mutlaka bulunduğuna itiraz edeceklerini sanmam; insan öteki canlılardan başka bir şeyle ayrılıyorsa bununla da ayrılır.
ἀμφισβητοῦσί τινες, εἰ ἐν τῇ φύσει τοῦ ἀνθρώπου περιέχεται τὸ κοινωνικόν· ὅμως δʼ αὐτοὶ οὗτοι οὐκ ἄν μοι δοκοῦσιν ἀμφισβητῆσαι, ὅτι τό γε καθάριον πάντως περιέχεται καὶ εἴ τινι ἄλλῳ καὶ τούτῳ τῶν ζῴων χωρίζεται.
4.11.2 Başka bir canlının kendini temizlediğini gördüğümüzde hayranlıkla "İnsan gibi" demeye alışkınız. Yine biri bir canlıyı suçlarsa hemen savunur gibi "İnsan değil ya" deriz.
ὅταν οὖν ἄλλο τι ζῷον ἴδωμεν ἀποκαθαῖρον ἑαυτό, ἐπιλέγειν εἰώθαμεν θαυμάζοντες ὅτι ὡς ἄνθρωπος. καὶ πάλιν ἄν τις ἐγκαλῇ τινι ζῴῳ, εὐθὺς εἰώθαμεν ὥσπερ ἀπολογούμενοι λέγειν ὅτι οὐ δήπου ἄνθρωπός ἐστιν.
4.11.3 Bunu insana özgü sayarız, ilkin tanrılardan aldığımız bir şey olarak. Çünkü onlar tabiatça temiz ve katışıksız olduğundan, insanlar logos bakımından onlara ne kadar yaklaşırlarsa temizliğe ve paklığa o kadar bağlıdırlar.
οὕτως ἐξαίρετόν τι περὶ τὸν ἄνθρωπον εἶναι οἰόμεθα ἀπὸ τῶν θεῶν αὐτὸ πρῶτον λαμβάνοντες. ἐπεὶ γὰρ ἐκεῖνοι φύσει καθαροὶ καὶ ἀκήρατοι, ἐφʼ ὅσον ἠγγίκασιν αὐτοῖς οἱ ἄνθρωποι κατὰ τὸν λόγον, ἐπὶ τοσοῦτον καὶ τοῦ καθαροῦ καὶ τοῦ καθαρίου εἰσὶν ἀνθεκτικοί.
4.11.4 Ousia'larının böyle bir malzemeden karışmış olması yüzünden tamamen temiz olması imkânsız olduğundan, logos onu devralıp mümkün olduğu kadar temiz kılmaya çalışır.
ἐπεὶ δʼ ἀμήχανον τὴν οὐσίαν αὐτῶν παντάπασιν εἶναι καθαρὰν ἐκ τοιαύτης ὕλης κεκραμένην, ὁ λόγος παραληφθεὶς εἰς τὸ ἐνδεχόμενον ταύτην καθάριον ἀποτελεῖν πειρᾶται.
4.11.5Birinci ve en yüksek temizlik psykhē'de olandır, kirlilik de öyle. Psykhē'de beden kiri gibi bir kir bulamazsın; psykhē'ye özgü kir olarak da onu kendi işlerinde kirli kılan şeyden başka ne bulabilirsin?
πρώτη οὖν καὶ ἀνωτάτω καθαρότης ἡ ἐν ψυχῇ γενομένη καὶ ὁμοίως ἀκαθαρσία. ψυχῆς δʼ ὡς σώματος μὲν ἀκαθαρσίαν οὐκ ἂν εὕροις, ὡς ψυχῆς δὲ τί ἂν ἄλλο εὕροις ἢ τὸ παρέχον αὐτὴν ῥυπαρὰν πρὸς τὰ ἔργα τὰ αὑτῆς;
4.11.6 Psykhē'nin işleri harekete geçmek, geri durmak, istemek, kaçınmak, hazırlanmak, girişmek, onaylamaktır.
ἔργα δὲ ψυχῆς ὁρμᾶν, ἀφορμᾶν, ὀρέγεσθαι, ἐκκλίνειν, παρασκευάζεσθαι, ἐπιβάλλεσθαι, συγκατατίθεσθαι.
4.11.7 Bu işlerde onu kirli ve temizlenmemiş kılan nedir? Kötü yargılarından başka bir şey değil.
τί ποτʼ οὖν ἐστι τὸ ἐν τούτοις τοῖς ἔργοις ῥυπαρὰν παρέχον αὐτὴν καὶ ἀκάθαρτον; οὐδὲν ἄλλο ἢ τὰ μοχθηρὰ κρίματα αὐτῆς.
4.11.8 Demek ki psykhē'nin kiri kötü yargılar, temizliği gereken yargıların yerleştirilmesidir. Gereken yargılara sahip olan psykhē temizdir; çünkü kendi işlerinde karışmayan ve lekelenmeyen yalnız odur.
ὥστε ψυχῆς μὲν ἀκαθαρσία δόγματα πονηρά, κάθαρσις δʼ ἐμποίησις οἵων δεῖ δογμάτων. καθαρὰ δʼ ἡ ἔχουσα οἷα δεῖ δόγματα· μόνη γὰρ αὕτη ἐν τοῖς ἔργοις τοῖς αὑτῆς ἀσύγχυτος καὶ ἀμόλυντος.
4.11.9Benzer bir şeyi beden için de mümkün olduğunca titizlikle yapmak gerekir. İnsanın karışımı böyle olunca burnundan sümük akmaması imkânsızdı; bu yüzden tabiat elleri ve sıvıları boşaltmak için boru gibi burnu yaptı. Biri onları içine çekerse insan işi yapmıyor derim.
δεῖ δέ τι ἐοικὸς τούτῳ καὶ ἐπὶ σώματος φιλοτεχνεῖν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον. ἀμήχανον ἦν μύξας μὴ ῥεῖν τοῦ ἀνθρώπου τοιοῦτον ἔχοντος τὸ σύγκραμα· διὰ τοῦτο χεῖρας ἐποίησεν ἡ φύσις καὶ αὐτὰς τὰς ῥῖνας ὡς σωλῆνας πρὸς τὸ ἐκδιδόναι τὰ ὑγρά. ἂν οὖν ἀναρροφῇ τις αὐτάς, λέγω ὅτι οὐ ποιεῖ ἔργον ἀνθρωπικόν.
4.11.10 Böyle yerlerde yürüyen ayakların çamurlanmaması, kirlenmemesi imkânsızdı; bu yüzden suyu hazırladı, bu yüzden elleri.
ἀμήχανον ἦν μὴ πηλοῦσθαι τοὺς πόδας μηδὲ ὅλως μολύνεσθαι διὰ τοιούτων τινῶν πορευομένους· διὰ τοῦτο ὕδωρ παρεσκεύασεν, διὰ τοῦτο χεῖρας.
4.11.11 Yemekten sonra dişlerde kir kalmaması imkânsızdı; bu yüzden "Dişlerini yıka" der. Neden? İnsan olman için, vahşi hayvan ya da domuzcuk olmaman için.
ἀμήχανον ἦν ἀπὸ τοῦ τρώγειν μὴ ῥυπαρόν τι προσμένειν τοῖς ὀδοῦσι· διὰ τοῦτο πλῦνον, φησίν, τοὺς ὀδόντας. διὰ τί; ἵνʼ ἄνθρωπος ᾖς καὶ μὴ θηρίον μηδὲ συίδιον.
4.11.12 Terden ve giysinin sıkıştırmasından bedende kirli, temizlenmesi gereken bir şey kalmaması imkânsız; bu yüzden su, zeytinyağı, eller, havlu, kazıyıcı, sabun tozu, bazen de onu temizlemek için başka her türlü donanım var.
ἀμήχανον μὴ ἀπὸ τοῦ ἱδρῶτος καὶ τῆς κατὰ τὴν ἐσθῆτα συνοχῆς ὑπολείπεσθαί τι περὶ τὸ σῶμα ῥυπαρὸν καὶ δεόμενον ἀποκαθάρσεως· διὰ τοῦτο ὕδωρ, ἔλαιον, χεῖρες, ὀθόνιον, ξύστρα, νίτρον, ἔσθʼ ὅθʼ ἡ ἄλλη πᾶσα παρασκευὴ πρὸς τὸ καθῆραι αὐτό.
4.11.13 Hayır, demirci demirini pastan arındırır, bunun için hazırlanmış aletleri vardır; sen de tamamen kirli ve pis değilsen yemek yiyeceğin tabağı yıkarsın. Peki bedeni yıkamayacak, temizlemeyecek misin?
οὔ· ἀλλʼ ὁ μὲν χαλκεὺς [ὡς χαλκεὺς] ἐξιώσει τὸ σιδήριον καὶ ὄργανα πρὸς τοῦτο ἕξει κατεσκευασμένα καὶ τὸ πινάκιον αὐτὸς σὺ πλυνεῖς, ὅταν μέλλῃς ἐσθίειν, ἐὰν μὴ ᾖς παντελῶς ἀκάθαρτος καὶ ῥυπαρός· τὸ σωμάτιον δʼ οὐ πλυνεῖς οὐδὲ καθαρὸν ποιήσεις;
4.11.14 "Neden?" der. Yine söyleyeyim: Önce insanın işini yapmak için, sonra karşılaştıklarını rahatsız etmemek için.
— διὰ τί; φησίν. — πάλιν ἐρῶ σοι· πρῶτον μὲν ἵνα τὰ ἀνθρώπου ποιῇς, εἶτα ἵνα μὴ ἀνιᾷς τοὺς ἐντυγχάνοντας.
4.11.15Burada da böyle yapıyorsun, farkında değilsin. Kendini kötü kokmaya layık görüyorsun; olsun, layık ol. Yanına oturanları, yanına uzananları, seni öpenleri de mi?
τοιοῦτόν τι καὶ ἐνθάδε ποιεῖς καὶ οὐκ αἰσθάνῃ. σαυτὸν ἄξιον ἡγῇ τοῦ ὄζειν· ἔστω, ἴσθι ἄξιος. μή τι καὶ τοὺς παρακαθίζοντας, μή τι καὶ τοὺς συγκατακλινομένους, μή τι καὶ τοὺς καταφιλοῦντας;
4.11.16 Ya layık olduğun ıssız bir yere çekil, tek başına yaşayıp kendi kokunu çek; çünkü kirinden yalnız senin faydalanman adildir. Şehirde bu kadar düşüncesiz ve kaba davranmak sence kimin işidir?
ἢ ἄπελθʼ εἰς ἐρημίαν πού ποτε, ἧς ἄξιος εἶ, καὶ μόνος δίαγε κατόζων σεαυτοῦ. δίκαιον γάρ ἐστι τῆς σῆς ἀκαθαρσίας σὲ μόνον ἀπολαύειν. ἐν πόλει δʼ ὄντα οὕτως ἀπερισκέπτως καὶ ἀγνωμόνως ἀναστρέφεσθαι τίνος σοι φαίνεται;
4.11.17 Tabiat sana bir at emanet etseydi onu bakımsız bırakır mıydın? Şimdi de bedenin sana at gibi emanet edilmiş say; onu yıka, temizle, kimse senden yüz çevirmesin, kimse kaçınmasın diye bak.
εἰ δʼ ἵππον σοι πεπιστεύκει ἡ φύσις, περιεώρας αὐτὸν καὶ ἀτημέλητον; καὶ νῦν οἴου σου τὸ σῶμα ὡς ἵππον ἐγκεχειρίσθαι· πλῦνον αὐτό, ἀπόσμηξον, ποίησον, ἵνα σε μηδεὶς ἀποστρέφηται, μηδεὶς ἐκτρέπηται.
4.11.18 Kim kirli, kokan, solgun bir insandan gübre bulaşmış birinden daha çok kaçınmaz? O koku dışarıdan gelir; bu ise bakımsızlıktan, içeriden, adeta çürüyen birinden.
τίς δʼ οὐκ ἐκτρέπεται ῥυπαρὸν ἄνθρωπον, ὄζοντα, κακόχρουν μᾶλλον ἢ τὸν κεκοπρωμένον; ἐκείνη ἡ ὀσμὴ ἔξωθέν ἐστιν ἐπίθετος, ἡ δʼ ἐξ ἀθεραπευσίας ἔσωθεν καὶ οἱονεὶ διασεσηπότος.
4.11.19 "Ama Sokrates seyrek yıkanırdı." Bedeni parlardı, öyle çekici ve hoştu ki en gösterişli, en soylu kişiler ona tutkundu ve sofrada en güzellerin yanına değil, onun yanına uzanmak isterlerdi. Yıkanmayabilir, temizlenmeyebilirdi; ama seyrek de olsa etkiliydi. Sıcak suyla istemiyorsan soğukla yıkan.
ἀλλὰ Σωκράτης ὀλιγάκις ἐλούετο.— ἀλλὰ ἔστιλβεν αὐτοῦ τὸ σῶμα, ἀλλʼ ἦν οὕτως ἐπίχαρι καὶ ἡδύ, ὥστʼ ἤρων αὐτοῦ οἱ ὡραιότατοι καὶ εὐγενέστατοι καὶ ἐπεθύμουν ἐκείνῳ παρακατακλίνεσθαι μᾶλλον ἢ τοῖς εὐμορφοτάτοις. ἐξῆν ἐκείνῳ μήτε λούεσθαι μήτε πλύνεσθαι, εἰ ἤθελεν· καίτοι καὶ τὸ ὀλιγάκις ἰσχὺν εἶχεν. κἂν θερμῷ μὴ θέλῃς, ψυχρῷ.
4.11.20 "Ama Aristophanes 'solgun, yalın ayaklı olanlar' diyor." Onun havada yürüdüğünü, güreş okulundan giysi çaldığını da söylüyor.
— ἀλλὰ λέγει Ἀριστοφάνης τοὺς ὠχριῶντας, τοὺς ἀνυποδήτους λέγω. — Λέγει γὰρ καὶ ἀεροβατεῖν αὐτὸν καὶ ἐκ τῆς παλαίστρας κλέπτειν τὰ ἱμάτια.
4.11.21 Oysa Sokrates hakkında yazan herkes tam tersine onun yalnız dinlenmesinin değil, görülmesinin de hoş olduğuna tanıklık ediyor. Diogenes hakkında da aynısını yazıyorlar.
ἐπεί τοι πάντες οἱ γεγραφότες περὶ Σωκράτους πάντα τἀναντία αὐτῷ προσμαρτυροῦσιν, ὅτι ἡδὺς οὐ μόνον ἀκοῦσαι, ἀλλὰ καὶ ἰδεῖν ἦν. πάλιν περὶ Διογένους ταὐτὰ γράφουσι.
4.11.22 Çünkü insan bedeninin görünüşüyle bile çoğunluğu felsefeden ürkütmemeli; başka her şeyde olduğu gibi bedeniyle de neşeli ve sarsılmaz olduğunu göstermeli:
δεῖ γὰρ μηδὲ κατὰ τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος ἔμφασιν ἀπὸ φιλοσοφίας ἀποσοβεῖν τοὺς πολλούς, ἀλλʼ ὥσπερ τὰ ἄλλα εὔθυμον καὶ ἀτάραχον ἐπιδεικνύειν αὑτὸν οὕτως καὶ ἀπὸ τοῦ σώματος.
4.11.23 "Bakın, ey insanlar, hiçbir şeyim yok, hiçbir şeye ihtiyacım yok; bakın, evsiz, şehirsiz, gerekirse sürgün ve ocaksız olarak bütün soylulardan ve zenginlerden daha sarsılmaz ve huzurlu yaşıyorum. Bedenciğimin de sert yaşantıdan zarar görmediğini görüyorsunuz."
ἴδετε, ὦ ἄνθρωποι, ὅτι οὐδὲν ἔχω, οὐδενὸς δέομαι· ἴδετε, πῶς ἄοικος ὢν καὶ ἄπολις καὶ φυγάς, ἂν οὕτως τύχῃ, καὶ ἀνέστιος πάντων τῶν εὐπατριδῶν καὶ πλουσίων ἀταραχώτερον διάγω καὶ εὐρούστερον. ἀλλὰ καὶ τὸ σωμάτιον ὁρᾶτε ὅτι οὐ κακοῦται ὑπὸ τῆς αὐστηρᾶς διαίτης.
4.11.24Biri bana bunları mahkûm bir adam kılığı ve yüzüyle söylerse, hangi tanrı beni böyle insanlar yaratan felsefeye yaklaşmaya ikna eder? Asla; bilge olacak olsam bile istemezdim.
ἂν δέ μοι ταῦτα λέγῃ τις ἀνθρώπου σχῆμα καταδίκου ἔχων καὶ πρόσωπον, τίς με πείσει θεῶν προσελθεῖν φιλοσοφίᾳ, ἥ γε τοιούτους ποιεῖ; μὴ γένοιτο· οὐδʼ, εἰ σοφὸς ἔμελλον εἶναι, ἤθελον.
4.11.25 Tanrılar adına, ilk kıpırdanışını yaşayan gencin bana bitkin ve kirli gelmesindense saçını özenle şekillendirmiş gelmesini isterim. Çünkü onda güzelin bir tasavvuru, onura bir yöneliş görünür. Güzeli nerede tasavvur ederse orada özen gösterir.
ἐγὼ μὲν νὴ τοὺς θεοὺς τὸν νέον τὸν πρώτως κινούμενον θέλω μᾶλλον ἐλθεῖν πρός με πεπλασμένον τὴν κόμην ἢ κατεφθινηκότα καὶ ῥυπαρόν. βλέπεται γάρ τις ἐν ἐκείνῳ τοῦ καλοῦ φαντασία, ἔφεσις δὲ τοῦ εὐσχήμονος. ὅπου δʼ αὐτὸ[ν] εἶναι φαντάζεται, ἐκεῖ καὶ φιλοτεχνεῖ.
4.11.26 Geriye yalnız ona göstermek, şunu söylemek kalır: "Delikanlı, güzeli arıyorsun ve iyi yapıyorsun. Bil ki güzel logos'unun bulunduğu yerde biter; onu harekete geçişlerinin ve geri durmalarının, isteklerinin ve kaçınmalarının olduğu yerde ara.
λοιπὸν ὑποδεῖξαι μόνον αὐτῷ δεῖ καὶ εἰπεῖν νεανίσκε, τὸ καλὸν ζητεῖς καὶ εὖ ποιεῖς. ἴσθι οὖν, ὅτι ἐκεῖ φύεται, ὅπου τὸν λόγον ἔχεις· ἐκεῖ αὐτὸ ζήτει, ὅπου τὰς ὁρμὰς καὶ τὰς ἀφορμάς, ὅπου τὰς ὀρέξεις, τὰς ἐκκλίσεις.
4.11.27 Çünkü sende özel olan budur; bedencik tabiatça çamurdur. Onun üzerine neden boşuna emek veriyorsun? Başka bir şey olmasa da zamanla onun hiçbir şey olmadığını anlarsın."
τοῦτο γὰρ ἔχεις ἐν σεαυτῷ ἐξαίρετον, τὸ σωμάτιον δὲ φύσει πηλός ἐστιν. τί πονεῖς εἰκῇ περὶ αὐτό; εἰ μηδὲν ἕτερον, τῷ χρόνῳ γνώσῃ, ὅτι οὐδέν ἐστιν.
4.11.28 Ama bana gübreye bulanmış, kirli, bıyığı dizlerine inen biri gelirse ona ne söyleyebilirim, hangi benzerlikten hareketle onu yönlendirebilirim?
ἂν δέ μοι ἔλθῃ κεκοπρωμένος, ῥυπαρός, μύστακα ἔχων μέχρι τῶν γονάτων, τί αὐτῷ εἰπεῖν ἔχω, ἀπὸ ποίας αὐτὸν ὁμοιότητος ἐπαγαγεῖν;
4.11.29 Güzele benzeyen hangi şeyle uğraşıyor ki onu oradan alıp "Güzel burada değil, şurada" diyeyim? "Güzel gübrelenmekte değil, logos'tadır" dememi mi istiyorsun? Güzeli arıyor mu ki? Ondan bir izlenimi var mı ki? Git domuzla konuş da çamurda yuvarlanmasın.
περὶ τί γὰρ ἐσπούδακεν ὅμοιον τῷ καλῷ, ἵνʼ αὐτὸν μεταθῶ καὶ εἴπω οὐκ ἔστιν ἐνθάδε τὸ καλόν, ἀλλʼ ἐνθάδε; θέλεις αὐτῷ λέγω οὐκ ἔστιν ἐν τῷ κεκοπρῶσθαι τὸ καλόν, ἀλλʼ ἐν τῷ λόγῳ; ἐφίεται γὰρ τοῦ καλοῦ; ἔμφασιν γάρ τινα αὐτοῦ ἔχει; ἄπελθε καὶ χοίρῳ διαλέγου, ἵνʼ ἐν βορβόρῳ μὴ κυλίηται.
4.11.30Bu yüzden Ksenokrates'in sözleri güzelliği seven bir delikanlı olan Polemon'a dokundu; çünkü içeri güzele duyduğu ilginin kıvılcımlarıyla, ama onu başka yerde arayarak girmişti.
διὰ τοῦτο καὶ Πολέμωνος ἥψαντο οἱ λόγοι οἱ Ξενοκράτους ὡς φιλοκάλου νεανίσκου· εἰσῆλθεν γὰρ ἔχων ἐναύσματα τῆς περὶ τὸ καλὸν σπουδῆς, ἀλλαχοῦ δʼ αὐτὸ ζητῶν.
4.11.31 Tabiat insanlarla birlikte yaşayan canlıları da kirli yapmadı. At çamurda yuvarlanır mı, soylu köpek yuvarlanır mı? Domuz, çürümüş kazcıklar, solucanlar, örümcekler yuvarlanır; insanın arasından en uzağa sürülmüş olanlar.
ἐπεί τοι οὐδὲ τὰ ζῷα τὰ ἀνθρώποις σύντροφα ῥυπαρὰ ἐποίησεν ἡ φύσις. μή τι ἵππος κυλίεται ἐν βορβόρῳ, μή τι κύων γενναῖος; ἀλλʼ ὁ ὗς καὶ τὰ σαπρὰ χηνίδια καὶ σκώληκες καὶ ἀράχναι, τὰ μακροτάτω τῆς ἀνθρωπίνης συναναστροφῆς ἀπεληλασμένα.
4.11.32Sen insan olarak insanlarla birlikte yaşayan canlılardan biri bile olmak istemiyor musun, solucan mı olmak istiyorsun, örümcek mi? İstediğin gibi bir yerde yıkanmayacak mısın, temizlenmeyecek misin, yanındakiler sevinsin diye temiz gelmeyecek misin? Bir de tapınaklara bizimle böyle mi geliyorsun; tükürmenin ya da sümkürmenin âdet olmadığı yerlere, bütünüyle tükürük ve sümük olarak?
σὺ οὖν ἄνθρωπος ὢν οὐδὲ ζῷον εἶναι θέλεις τῶν ἀνθρώποις συντρόφων, ἀλλὰ σκώληξ μᾶλλον ἢ ἀράχνιον; οὐ λούσῃ πού ποτε ὡς θέλεις, οὐκ ἀποπλυνεῖς σεαυτόν, οὐχ ἥξεις καθαρός, ἵνα σοι χαίρωσιν οἱ συνόντες; ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἱερὰ ἡμῖν συνέρχῃ τοιοῦτος, ὅπου πτῦσαι οὐ νενόμισται οὐδʼ ἀπομύξασθαι, ὅλος ὢν πτύσμα καὶ μύξα;
4.11.33 Peki ne? Süslenmeyi mi öneriyoruz? Asla; yalnız yapımız gereği sahip olduğumuz şeyi, logos'u, yargıları, eylemleri süsle; bedeni ise temizliğe kadar, tiksindirmeyecek kadar.
τί οὖν; καλλωπίζεσθαί τις ἀξιοῖ; μὴ γένοιτο, εἰ μὴ ἐκεῖνο ὃ πεφύκαμεν, τὸν λόγον, τὰ δόγματα, τὰς ἐνεργείας, τὸ δὲ σῶμα μέχρι τοῦ καθαρίου, μέχρι τοῦ μὴ προσκόπτειν.
4.11.34 Kırmızı giymemek gerektiğini duyunca gidip abanı gübreye bulama ya da yırtma. "Güzel abayı nereden bulayım?" Be adam, suyun var, onu yıka.
ἀλλʼ ἂν ἀκούσῃς, ὅτι οὐ δεῖ φορεῖν κόκκινα, ἀπελθὼν κόπρωσόν σου τὸν τρίβωνα ἢ κατάρρηξον. — ἀλλὰ πόθεν ἔχω καλὸν τρίβωνα; — ἄνθρωπε, ὕδωρ ἔχεις, πλῦνον αὐτόν.
4.11.35 İşte hayranlığa layık bir genç, işte sevmeye ve sevilmeye layık bir ihtiyar! Oğlunu ona […] teslim etsinler, kızları ve gençler ona gelsinler ki derslerini çöplükte versin!
ἰδοὺ νέος ἀξιέραστος, ἰδοὺ πρεσβύτης ἄξιος τοῦ ἐρᾶν καὶ ἀντερᾶσθαι, ᾧ τις υἱον αὑτοῦ παραδῷ […] θησόμενον, ᾧ θυγατέρες, ᾧ νέοι προσελεύσονται, ἂν οὕτως τύχῃ, ἵνα ἐν κοπρῶνι λέγῃ τὰς σχολάς.
4.11.36 Asla. Her sapma insanca bir şeyden kaynaklanır; bu ise insanca olmamaya yakındır.
μὴ γένοιτο. πᾶσα ἐκτροπὴ ἀπό τινος ἀνθρωπικοῦ γίνεται, αὕτη ἐγγύς ἐστι τῷ μὴ ἀνθρωπικὴ εἶναι. ### Bölüm 12 ### περὶ προσοχῆς.
4.12.112. Bölüm: Dikkat Üzerine
Dikkatini kısa süre gevşettiğinde, istediğin zaman onu geri alacağını sanma; şunu aklında tut: Bugünkü hata yüzünden sonraki işlerin daha kötü gitmesi kaçınılmazdır.
ὅταν ἀφῇς πρὸς ὀλίγον τὴν προσοχήν, μὴ τοῦτο φαντάζου, ὅτι, ὁπόταν θέλῃς, ἀναλήψῃ αὐτήν, ἀλλʼ ἐκεῖνο πρόχειρον ἔστω σοι, ὅτι παρὰ τὸ σήμερον ἁμαρτηθὲν εἰς τἆλλα χεῖρον ἀνάγκη σοι τὰ πράγματα ἔχειν.
4.12.2 Çünkü önce her şeyin en kötüsü olan dikkat etmeme alışkanlığı yerleşir, sonra dikkati erteleme alışkanlığı. Huzuru, onuru, tabiata uygun durumda olmayı ve yaşamayı hep bir sonraki zamana ertelemeye alışırsın.
πρῶτον μὲν γὰρ τὸ πάντων χαλεπώτατον ἔθος τοῦ μὴ προσέχειν ἐγγίνεται, εἶτα ἔθος τοῦ ἀναβάλλεσθαι τὴν προσοχήν· ἀ[ι]εὶ δʼ εἰς ἄλλον καὶ ἄλλον χρόνον εἴωθας ὑπερτίθεσθαι τὸ εὐροεῖν, τὸ εὐσχημονεῖν, τὸ κατὰ φύσιν ἔχειν καὶ διεξάγειν.
4.12.3 Erteleme yararlıysa tamamen vazgeçmek daha yararlıdır; yararlı değilse dikkati neden kesintisiz korumuyorsun?
εἰ μὲν οὖν λυσιτελὴς ἡ ὑπέρθεσίς ἐστιν, ἡ παντελὴς ἀπόστασις αὐτῆς ἐστι λυσιτελεστέρα· εἰ δʼ οὐ λυσιτελεῖ, τί οὐχὶ διηνεκῆ τὴν προσοχὴν φυλάσσεις;
4.12.4 "Bugün oynamak istiyorum." Dikkat ederek oynamanı ne engelliyor? "Şarkı söylemek istiyorum." Dikkat ederek söylemeni ne engelliyor? Hayatın dikkatin uzanmadığı bir bölümü mü var? Dikkat edince daha mı kötü yaparsın, dikkat etmeyince daha mı iyi?
σήμερον παῖξαι θέλω. τί οὖν κωλύει προσέχοντα; ᾆσαι. τί οὖν κωλύει προσέχοντα; μὴ γὰρ ἐξαιρεῖταί τι μέρος τοῦ βίου, ἐφʼ ὃ οὐ διατείνει τὸ προσέχειν; χεῖρον γὰρ αὐτὸ προσέχων ποιήσεις, βέλτιον δὲ μὴ προσέχων;
4.12.5 Hayattaki başka hangi şey dikkat etmeyenler tarafından daha iyi yapılır? Marangoz dikkat etmeyince mi […]? Kaptan dikkat etmeyince mi gemiyi daha güvenle yönetir? Daha küçük işlerden biri dikkatsizlikle daha iyi yapılır mı?
καὶ τί ἄλλο τῶν ἐν τῷ βίῳ κρεῖσσον ὑπὸ τῶν μὴ προσεχόντων γίνεται; ὁ τέκτων μὴ προσέχων […] ; ⟨ὁ κυβερνήτης μὴ προσέχων⟩ κυβερνᾷ ἀσφαλέστερον; ἄλλο δέ τι τῶν μικροτέρων ἔργων ὑπὸ ἀπροσεξίας ἐπιτελεῖται κρεῖσσον;
4.12.6 Zihnini bıraktığında onu artık onura, edebe, dinginliğe geri çağırmanın sana bağlı olmadığını anlamıyor musun? Aklına geleni yapar, heveslerinin peşinden gidersin.
οὐκ αἰσθάνῃ, ὅτι, ἐπειδὰν ἀφῇς τὴν γνώμην, οὐκ ἔτι ἐπὶ σοί ἐστιν ἀνακαλέσασθαι αὐτήν, οὐκ ἐπὶ τὸ εὔσχημον, οὐκ ἐπὶ τὸ αἰδῆμον, οὐκ ἐπὶ τὸ κατεσταλμένον; ἀλλὰ πᾶν τὸ ἐπελθὸν ποιεῖς, ταῖς προθυμίαις ἐπακολουθεῖς.
4.12.7"Neye dikkat etmeliyim?" Önce o genel ilkelere; onları elinin altında tutmaya, onlarsız uyumamaya, kalkmamaya, içmemeye, yememeye, insanlarla görüşmemeye: Kimse başkasının prohairesis'inin efendisi değildir, iyi ve kötü de yalnız onun içindedir.
τίσιν οὖν δεῖ με προσέχειν;— πρῶτον μὲν ἐκείνοις τοῖς καθολικοῖς καὶ ἐκεῖνα πρόχειρα ἔχειν καὶ χωρὶς ἐκείνων μὴ καθεύδειν, μὴ ἀνίστασθαι, μὴ πίνειν, μὴ ἐσθίειν, μὴ συμβάλλειν ἀνθρώποις· ὅτι προαιρέσεως ἀλλοτρίας κύριος οὐδείς, ἐν ταύτῃ δὲ μόνῃ τἀγαθὸν καὶ κακόν.
4.12.8 Öyleyse kimse bana iyilik sağlamaya ya da beni kötülüğe düşürmeye muktedir değildir; bu konuda yalnız ben kendi kendimin hâkimiyim.
οὐδεὶς οὖν κύριος οὔτʼ ἀγαθόν μοι περιποιῆσαι οὔτε κακῷ με περιβαλεῖν, ἀλλʼ ἐγὼ αὐτὸς ἐμαυτοῦ κατὰ ταῦτα ἐξουσίαν ἔχω μόνος.
4.12.9 Bunlar benim için güvenli olunca dıştaki şeyler yüzünden neden sarsılayım? Hangi tiran korkutucu, hangi hastalık, hangi yoksulluk, hangi engel?
ὅταν οὖν ταῦτα ἀσφαλῆ μοι ᾖ, τί ἔχω περὶ τὰ ἐκτὸς ταράσσεσθαι; ποῖος τύραννος φοβερός, ποία νόσος, ποία πενία, ποῖον πρόσκρουσμα;
4.12.10 "Ama filancanın hoşuna gitmedim." O benim işim mi, benim yargım mı? "Hayır." Öyleyse bana ne? "Ama önemli biri gibi görünüyor."
— ἀλλʼ οὐκ ἤρεσα τῷ δεῖνι. — μὴ οὖν ἐκεῖνος ἐμόν ἐστιν ἔργον, μή τι ἐμὸν κρίμα; — οὔ. — τί οὖν ἔτι μοι μέλει; — ἀλλὰ δοκεῖ τις εἶναι. —
4.12.11 Kendisi ve ona öyle görünenler baksın; benim hoşuna gitmem, boyun eğmem, itaat etmem gereken biri var: tanrı ve ondan sonra […].
ὄψεται αὐτὸς καὶ οἷς δοκεῖ, ἐγὼ δʼ ἔχω, τίνι με δεῖ ἀρέσκειν, τίνι ὑποτετάχθαι, τίνι πείθεσθαι· τῷ θεῷ καὶ μετʼ ἐκεῖνον
4.12.12 O beni bana emanet etti, prohairesis'imi yalnız bana bağladı, doğru kullanımı için ölçüler verdi. Bunlara uyarsam kıyaslarda başka bir şey söyleyenlere aldırmam, değişken önermelerde kimseyi umursamam. Öyleyse daha büyük konularda beni kınayanlar neden üzüyor?
[…] ἐμὲ ἐκεῖνος συνέστησεν ἐμαυτῷ καὶ τὴν ἐμὴν προαίρεσιν ὑπέταξεν ἐμοὶ μόνῳ δοὺς κανόνας εἰς χρῆσιν αὐτῆς τὴν ὀρθήν, οἷς ὅταν κατακολουθήσω, ἐν συλλογισμοῖς οὐκ ἐπιστρέφομαι οὐδενὸς τῶν ἄλλο τι λεγόντων, ἐν μεταπίπτουσιν οὐ φροντίζω οὐδενός. διὰ τί οὖν ἐν τοῖς μείζοσιν ἀνιῶσί με οἱ ψέγοντες;
4.12.13 Bu sarsılmanın sebebi nedir? Bu alanda idmansız olmamdan başka bir şey değil.
τί τὸ αἴτιον ταύτης τῆς ταραχῆς; οὐδὲν ἄλλο ἢ ὅτι ἐν τούτῳ τῷ τόπῳ ἀγύμναστός εἰμι.
4.12.14 Çünkü her epistēmē cehaleti ve bilmeyenleri hor görür, yalnız epistēmē'ler değil, sanatlar da. İstediğin ayakkabıcıyı getir, kendi işi konusunda çoğunluğa güler; istediğin marangozu getir.
ἐπεί τοι πᾶσα ἐπιστήμη καταφρονητική ἐστι τῆς ἀγνοίας καὶ τῶν ἀγνοούντων καὶ οὐ μόνον αἱ ἐπιστῆμαι, ἀλλὰ καὶ αἱ τέχναι. φέρε ὃν θέλεις σκυτέα καὶ τῶν πολλῶν καταγελᾷ περὶ τὸ αὑτοῦ ἔργον· φέρε ὃν θέλεις τέκτονα.
4.12.15Önce bunları elinin altında tutmak, bunlarsız hiçbir şey yapmamak, psykhē'yi bu hedefe germek gerekir: dıştaki hiçbir şeyin, başkasına ait hiçbir şeyin peşine düşmemek; gücü yetenin buyurduğu gibi prohairesis'e bağlı olanları mutlak olarak, ötekileri verildiği gibi kabul etmek.
πρῶτον μὲν οὖν ταῦτα ἔχειν πρόχειρα καὶ μηδὲν δίχα τούτων ποιεῖν, ἀλλὰ τετάσθαι τὴν ψυχὴν ἐπὶ τοῦτον τὸν σκοπόν, μηδὲν τῶν ἔξω διώκειν, μηδὲν τῶν ἀλλοτρίων, ἀλλʼ ὡς διέταξεν ὁ δυνάμενος, τὰ προαιρετικὰ ἐξ ἅπαντος, τὰ δʼ ἄλλα ὡς ἂν διδῶται.
4.12.16 Bunun yanında kim olduğumuzu, adımızın ne olduğunu hatırlamak ve ödevleri ilişkilerin imkânlarına göre yönlendirmeye çalışmak gerekir:
ἐπὶ τούτοις δὲ μεμνῆσθαι, τίνες ἐσμὲν καὶ τί ἡμῖν ὄνομα, καὶ πρὸς τὰς δυνάμεις τῶν σχέσεων πειρᾶσθαι τὰ καθήκοντα ἀπευθύνειν·
4.12.17 Şarkının zamanı nedir, oyunun zamanı nedir, kimlerin yanında? Bu işten ne çıkar? Yanımızdakiler bizi hor görür mü, biz onları hor görür müyüz? Ne zaman şaka yapmalı, kimi ne zaman güldürmeli, ne konuda ve kiminle uyum sağlamalı, uyum sağlarken kendi yerini nasıl korumalı? Bunlardan birinden saptığın yerde hemen zarar gelir,
τίς καιρὸς ᾠδῆς, τίς καιρὸς παιδ[ε]ιᾶς, τίνων παρόντων· τί ἔσται ἀπὸ τοῦ πράγματος· μή τι καταφρονήσωσιν ἡμῶν οἱ συνόντες, μή τι ἡμεῖς αὐτῶν· πότε σκῶψαι καὶ τίνας ποτὲ καταγελάσαι καὶ ἐπὶ τίνι ποτὲ συμπεριενεχθῆναι καὶ τίνι, καὶ λοιπὸν ἐν τῇ συμπεριφορᾷ πῶς τηρῆσαι τὸ αὑτοῦ. ὅπου δʼ ἂν ἀπονεύσῃς ἀπό τινος τούτων, εὐθὺς ζημία,
4.12.18 dışarıdan bir yerden değil, eylemin kendisinden.
οὐκ ἔξωθέν ποθεν, ἀλλʼ ἐξ αὐτῆς τῆς ἐνεργείας.
4.12.19Peki ne? Hatasız olmak mümkün mü? İmkânsız; ama sürekli hata etmemeye gerili olmak mümkündür. Bu dikkati hiç gevşetmeyerek az sayıda hatadan kurtulursak buna sevinmeliyiz. Şimdi ise
τί οὖν; δυνατὸν ἀναμάρτητον ἤδη εἶναι; ἀμήχανον, ἀλλʼ ἐκεῖνο δυνατὸν πρὸς τὸ μὴ ἁμαρτάνειν τετάσθαι διηνεκῶς. ἀγαπητὸν γάρ, εἰ μηδέποτʼ ἀνιέντες ταύτην τὴν προσοχὴν ὀλίγων γε ἁμαρτημάτων ἐκτὸς ἐσόμεθα. νῦν δʼ ὅταν εἴπῃς
4.12.20 "Yarın dikkat edeceğim" dediğinde bil ki şunu söylüyorsun: "Bugün utanmaz, münasebetsiz, alçak olacağım; beni üzmek başkalarına bağlı olacak; bugün öfkeleneceğim, kıskanacağım."
ἀπαύριον προσέξω, ἴσθι ὅτι τοῦτο λέγεις σήμερον ἔσομαι ἀναίσχυντος, ἄκαιρος, ταπεινός· ἐπʼ ἄλλοις ἔσται τὸ λυπεῖν με· ὀργισθήσομαι σήμερον, φθονήσω.
4.12.21 Bak, kendine ne kadar kötülüğe izin veriyorsun. Yarın dikkat etmek iyiyse bugün ne kadar daha iyidir! Yarın yararlıysa bugün çok daha yararlıdır, ki yarın da yapabilesin ve yine öbür güne ertelemeyesin.
βλέπε, ὅσα κακὰ σεαυτῷ ἐπιτρέπεις. ἀλλʼ εἴ σοι αὔριον καλῶς ἔχει, πόσῳ κρεῖττον σήμερον· εἰ αὔριον συμφέρει, πολὺ μᾶλλον σήμερον, ἵνα καὶ αὔριον δυνηθῇς καὶ μὴ πάλιν ἀναβάλῃ εἰς τρίτην. ### Bölüm 13 ### πρὸς τοὺς εὐκόλως ἐκφέροντας τὰ αὑτῶν.
4.13.113. Bölüm: Kendi Sırlarını Kolayca Dışarı Verenlere
Biri bize kendi meseleleri hakkında açıkça konuşmuş gibi görünce, nasıl da kendi sırlarımızı ona açmaya sürüklenir ve bunu açık sözlülük sanırız!
ὅταν τις ἡμῖν ἁπλῶς δόξῃ διειλέχθαι περὶ τῶν ἑαυτοῦ πραγμάτων, πώς ποτε ἐξαγόμεθα καὶ αὐτοὶ πρὸς τὸ ἐκφέρειν πρὸς αὐτὸν τὰ ἑαυτῶν ἀπόρρητα καὶ τοῦτο ἁπλοῦν οἰόμεθα εἶναι·
4.13.2 Birincisi, yakınımızınkini dinleyip sırası gelince ona kendimizinkini anlatmamanın eşitsizlik olduğu düşünülür. İkincisi, kendi sırlarımızı susarak gizlersek onlara açık sözlü olmadığımız izlenimini vereceğimizi sanırız.
πρῶτον μὲν ὅτι ἄνισον εἶναι δοκεῖ αὐτὸν μὲν ἀκηκοέναι τὰ τοῦ πλησίον, μὴ μέντοι μεταδιδόναι κἀκείνῳ ἐν τῷ μέρει τῶν ἡμετέρων. εἶθʼ ὅτι οἰόμεθα οὐχ ἁπλῶν ἀνθρώπων παρέξειν αὐτοῖς φαντασίαν σιωπῶντες τὰ ἴδια.
4.13.3 Nitekim sık sık şöyle derler: "Ben sana her şeyimi anlattım, sen bana hiçbir şeyini anlatmak istemiyor musun? Bu nerede görülmüş?"
ἀμέλει πολλάκις εἰώθασιν λέγειν ἐγώ σοι πάντα τἀμαυτοῦ εἴρηκα, σύ μοι οὐδὲν τῶν σῶν εἰπεῖν θέλεις; ποῦ γίνεται τοῦτο;
4.13.4 Buna, sırlarını bize açmış kimseye güvenle inanabileceğimiz düşüncesi de eklenir. Çünkü onun sırlarını biz de açarız korkusuyla bizimkileri açmayacağı aklımıza gelir.
πρόσεστι δὲ καὶ τὸ οἴεσθαι ἀσφαλῶς πιστεύειν τῷ ἤδη τὰ αὑτοῦ πεπιστευκότι· ὑπέρχεται γὰρ ἡμᾶς, ὅτι οὐκ ἄν ποτε οὗτος ἐξείποι τὰ ἡμέτερα εὐλαβούμενος, μήποτε καὶ ἡμεῖς ἐξείπωμεν τὰ ἐκείνου.
4.13.5Roma'da askerler de aceleci insanları böyle yakalar. Sıradan kılıkta bir asker yanına oturur, Caesar'ı kötülemeye başlar; sen de onun sövmeye başlamasını onun güvenilirliği için bir rehin sayarak kendi düşündüğünü söylersin; sonra zincire vurulup götürülürsün.
οὕτως καὶ ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν ἐν Ῥώμῃ οἱ προπετεῖς λαμβάνονται. παρακεκάθικέ σοι στρατιώτης ἐν σχήματι ἰδιωτικῷ καὶ ἀρξάμενος κακῶς λέγει τὸν Καίσαρα, εἶτα σὺ ὥσπερ ἐνέχυρον παρʼ αὐτοῦ λαβὼν τῆς πίστεως τὸ αὐτὸν τῆς λοιδορίας κατῆρχθαι λέγεις καὶ αὐτὸς ὅσα φρονεῖς, εἶτα δεθεὶς ἀπάγῃ.
4.13.6 Genel olarak da benzer şeyler yaşarız. O sırlarını bana güvenle emanet etti diye ben de karşıma çıkana aynı şekilde emanet edemem.
τοιοῦτόν τι καὶ ἐν τῷ καθόλου πάσχομεν. οὐ γὰρ ὡς ἐμοὶ ἐκεῖνος ἀσφαλῶς πεπίστευκεν τὰ ἑαυτοῦ, οὕτως κἀγὼ τῷ ἐπιτυχόντι·
4.13.7 Ben dinleyip susarım, eğer öyle biriysem; o ise çıkıp herkese anlatır. Sonra olanı öğrenirsem, ben de onun gibiysem öç almak isteyip onun sırlarını açarım, ortalığı karıştırır, kendim de karışırım.
ἀλλʼ ἐγὼ μὲν ἀκούσας σιωπῶ, ἄν γε ὦ τοιοῦτος, ὁ δʼ ἐξελθὼν ἐκφέρει πρὸς πάντας. εἶτʼ ἂν γνῶ τὸ γενόμενον, ἂν μὲν ὦ καὶ αὐτὸς ἐκείνῳ ὅμοιος, ἀμύνασθαι θέλων ἐκφέρω τὰ ἐκείνου καὶ φύρω καὶ φύρομαι.
4.13.8 Ama kimsenin kimseye zarar vermediğini, herkese kendi işlerinin zarar ve fayda verdiğini hatırlarsam, onun gibi bir şey yapmaktan kendimi alıkoyarım; yine de kendi boşboğazlığım yüzünden başıma geleni çekerim.
ἂν δὲ μνημονεύω, ὅτι ἄλλος ἄλλον οὐ βλάπτει, ἀλλὰ τὰ αὑτοῦ ἔργα ἕκαστον καὶ βλάπτει καὶ ὠφελεῖ, τούτου μὲν κρατῶ τοῦ μὴ ὅμοιόν τι ποιῆσαι ἐκείνῳ, ὅμως δʼ ὑπὸ φλυαρίας τῆς ἐμαυτοῦ πέπονθα ἃ πέπονθα.
4.13.9"Evet, ama yakınının sırlarını dinleyip sırası gelince ona hiçbir şey anlatmamak eşitsizliktir."
ναί· ἀλλʼ ἄνισόν ἐστιν ἀκούσαντα τὰ τοῦ πλησίον ἀπόρρητα αὐτὸν ἐν τῷ μέρει μηδενὸς μεταδιδόναι αὐτῷ.
4.13.10 Sana yalvardım mı, be adam? Sırası gelince benimkileri de dinlemek şartıyla mı kendininkileri açtın?
— μὴ γάρ σε παρεκάλουν, ἄνθρωπε; μὴ γὰρ ἐπὶ συνθήκαις τισὶν ἐξήνεγκας τὰ σαυτοῦ, ἵνʼ ἀκούσῃς ἐν τῷ μέρει καὶ τὰ ἐμά;
4.13.11 Sen boşboğazsan, karşılaştığın herkesi dost sanıyorsan, beni de kendine benzetmek mi istiyorsun? Sen bana sırlarını güvenle emanet ettin, ama sana emanet edilmesi doğru değilse, tökezlememi mi istiyorsun?
εἰ σὺ φλύαρος εἶ καὶ πάντας τοὺς ἀπαντήσαντας φίλους εἶναι δοκεῖς, θέλεις καὶ ἐμὲ ὅμοιόν σοι γενέσθαι; τί δʼ, εἰ σὺ καλῶς μοι πεπίστευκας τὰ σαυτοῦ, σοὶ δʼ οὐκ ἔστι καλῶς πιστεῦσαι, θέλεις με προ[σ]πεσεῖν;
4.13.12 Bu, benim küpüm sağlam, seninki delik olsa, sen de gelip kendi şarabını benim küpüme koymam için bana emanet etsen, sonra ben de sana şarabımı emanet etmiyorum diye kızsan aynı şeydir. Senin küpün delik.
οἷον εἰ πίθον εἶχον ἐγὼ μὲν στεγνόν, σὺ δὲ τετρυπημένον καὶ ἐλθὼν παρακατέθου μοι τὸν σαυτοῦ οἶνον, ἵνα βάλω εἰς τὸν ἐμὸν πίθον, εἶτʼ ἠγανάκτεις ὅτι μὴ κἀγὼ σοὶ πιστεύω τὸν ἐμαυτοῦ οἶνον· σὺ γὰρ τετρυπημένον ἔχεις τὸν πίθον.
4.13.13 Nerede eşitlik? Sen güvenilir birine, edepli birine, yalnız kendi eylemlerini zararlı ya da faydalı sayan, dıştaki şeylerin hiçbirini saymayan birine emanet ettin.
πῶς οὖν ἔτι ἴσον γίνεται; σὺ πιστῷ παρακατέθου, σὺ αἰδήμονι, τὰς ἑαυτοῦ ἐνεργείας μόνας βλαβερὰς ἡγουμένῳ καὶ ὠφελίμους, τῶν δʼ ἐκτὸς οὐδέν·
4.13.14 Ben sana, kendi prohairesis'ini küçük düşürmüş, bir parçacık para, bir makam ya da sarayda bir yükselme isteyen birine, bunun için Medeia gibi çocuklarını boğazlayacak olsan bile, emanet etmemi mi istiyorsun?
ἐγὼ σοὶ θέλεις παρακαταθῶμαι, ἀνθρώπῳ τὴν ἑαυτοῦ προαίρεσιν ἠτιμακότι, θέλοντι δὲ κερματίου τυχεῖν ἢ ἀρχῆς τινος ἢ προαγωγῆς ἐν τῇ αὐλῇ, κἂν μέλλῃς τὰ τέκνα σου κατασφάζειν, ὡς ἡ Μήδεια;
4.13.15 Bu nerede eşitlik? Bana güvenilir, edepli, sağlam olduğunu göster; dostça yargılara sahip olduğunu göster; kabının delik olmadığını göster; o zaman görürsün, senin sırlarını emanet etmeni beklemem, gelip benimkileri dinlemen için sana yalvarırım.
ποῦ τοῦτο ἴσον ἐστίν; ἀλλὰ δεῖξόν μοι σαυτὸν πιστόν, αἰδήμονα, βέβαιον, δεῖξον, ὅτι δόγματα ἔχεις φιλικά, δεῖξόν σου τὸ ἀγγεῖον ὅτι οὐ τέτρηται καὶ ὄψει, πῶς οὐκ ἀναμένω ἵνα μοι σὺ πιστεύσῃς τὰ σαυτοῦ, ἀλλʼ αὐτὸς ἐλθὼν σὲ παρακαλῶ ἀκοῦσαι τῶν ἐμῶν.
4.13.16 Çünkü kim iyi bir kabı kullanmak istemez, kim iyi niyetli ve güvenilir bir danışmanı hor görür, kim başına gelenlerin yükünü paylaşacak ve paylaşarak onu hafifletecek birini sevinçle kabul etmez?
τίς γὰρ οὐ θέλει χρήσασθαι ἀγγείῳ καλῷ, τίς ἀτιμάζει σύμβουλον εὔνουν καὶ πιστόν, τίς οὐκ ἄσμενος δέξηται τὸν ὥσπερ φορτίου μεταληψόμενον τῶν αὐτοῦ περιστάσεων καὶ αὐτῷ τούτῳ κουφιοῦντα αὐτὸν τῷ μεταλαβεῖν;
4.13.17"Evet, ama ben sana güveniyorum, sen bana güvenmiyorsun." Birincisi, sen de bana güvenmiyorsun; boşboğazsın, bu yüzden hiçbir şeyi tutamıyorsun. Güveniyor olsaydın yalnız bana emanet ederdin.
ναί· ἀλλʼ ἐγὼ σοὶ πιστεύω, σὺ ἐμοὶ οὐ πιστεύεις. — πρῶτον μὲν οὐδὲ σὺ ἐμοὶ πιστεύεις, ἀλλὰ φλύαρος εἶ καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲν δύνασαι κατασχεῖν. ἐπεί τοι εἰ τοῦτό ἐστιν, ἐμοὶ μόνῳ αὐτὰ πίστευσον·
4.13.18 Oysa boş gördüğün herkesin yanına oturup "Kardeşim, senden daha iyi niyetli, daha sevgili kimsem yok, sırlarımı dinlemeni rica ederim" diyorsun; bunu azıcık bile tanımadığın kişilere yapıyorsun.
νῦν δʼ ὃν ἂν εὐσχολοῦντα ἴδῃς, παρακαθίσας αὐτῷ λέγεις ἀδελφέ, οὐδένα σου ἔχω εὐνούστ[οτ]ερον οὐδὲ φίλτερον, παρακαλῶ σε ἀκοῦσαι τὰ ἐμά· καὶ τοῦτο πρὸς τοὺς οὐδέ τι ὀλίγον ἐγνωσμένους ποιεῖς.
4.13.19 Bana güveniyorsan da güvenilir ve edepli olduğum içindir, sana sırlarımı anlattığım için değil.
εἰ δὲ καὶ πιστεύεις ἐμοί, δῆλον ὅτι ὡς πιστῷ καὶ αἰδήμονι, οὐχ ὅτι σοὶ τὰ ἐμαυτοῦ ἐξεῖπον.
4.13.20 Öyleyse bırak ben de aynısını düşüneyim. Birinin birine sırlarını anlattığında onun güvenilir ve edepli olduğunu göster bana. Öyle olsaydı dolaşıp bütün insanlara sırlarımı anlatırdım, bu sayede güvenilir ve edepli olacaksam. Öyle değil; bunun için rastgele değil, belli yargılar gerekir.
ἄφες οὖν, ἵνα κἀγὼ ταὐτὰ ὑπολάβω. δεῖξόν μοι, ὅτι, ἄν τις τινὶ τὰ αὑτοῦ ἐξείπῃ, ἐκεῖνος πιστός ἐστι καὶ αἰδήμων. εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, ἐγὼ περιερχόμενος πᾶσιν ἀνθρώποις τὰ ἐμαυτοῦ ἂν ἔλεγον, εἰ τούτου ἕνεκα ἔμελλον πιστὸς καὶ αἰδήμων ἔσεσθαι. τὸ δʼ ἐστὶν οὐ τοιοῦτον, ἀλλὰ δογμάτων δεῖ οὐχ ὧν ἔτυχεν.
4.13.21Prohairesis dışındaki şeylere can atan, prohairesis'ini onlara bağlamış birini görürsen bil ki bu adamı zorlayan, engelleyen on binlerce şey vardır.
ἂν γοῦν τινα ἴδῃς περὶ τὰ ἀπροαίρετα ἐσπουδακότα καὶ τούτοις ὑποτεταχότα τὴν αὑτοῦ προαίρεσιν, ἴσθι ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος μυρίους ἔχει τοὺς ἀναγκάζοντας, τοὺς κωλύοντας.
4.13.22 Bildiklerini söyletmek için ona zift ya da işkence çarkı gerekmez; bir kızcağızın küçük bir işareti, gerekirse, onu sarsar; bir saray adamının dostluğu, makam arzusu, miras, buna benzer binlerce şey.
οὐκ ἔστιν αὐτῷ χρεία πίσσης ἢ τροχοῦ πρὸς τὸ ἐξειπεῖν ἃ οἶδεν, ἀλλὰ παιδισκαρίου νευμάτιον, ἂν οὕτως τύχῃ, ἐκσείσει αὐτόν, Καισαριανοῦ φιλοφροσύνη, ἀρχῆς ἐπιθυμία, κληρονομίας, ἄλλα τούτοις ὅμοια τρισμύρια.
4.13.23 Öyleyse genel olarak hatırlamak gerekir ki sır sözleri güvenilirlik ve böyle yargılar ister. Bunları bugün kolayca nerede bulabiliriz?
μεμνῆσθαι οὖν ἐν τοῖς καθόλου, ὅτι οἱ ἀπόρρητοι λόγοι πίστεως χρείαν ἔχουσι καὶ δογμάτων τοιούτων· ταῦτα δὲ ποῦ νῦν εὑρεῖν ῥᾳδίως;
4.13.24 Yoksa biri bana şöyle diyebilecek birini göstersin: "Yalnız kendi şeylerim, engellenemez olanlar, tabiatça hür olanlar umurumda. İyinin özü bende budur; gerisi verildiği gibi olsun, önemsemem."
ἢ δειξάτω μοί τις τὸν οὕτως ἔχοντα, ὥστε λέγειν ἐμοὶ μόνων μέλει τῶν ἐμῶν, τῶν ἀκωλύτων, τῶν φύσει ἐλευθέρων. ταύτην οὐσίαν ἔχω τοῦ ἀγαθοῦ, τὰ δὲ ἄλλα γινέσθω ὡς ἂν διδῶται· οὐ διαφέρομαι.