İçeriğe geç
Felsefenin İlkeleri

Descartes · Felsefenin İlkeleri

Üçüncü Kısım. Görünür Dünya Üzerine › CLV. Ekvatorun ve ekliptiğin kut… – CLVII. Dünyadaki cisimlerin hare…

AT8.199CLV. Ekvatorun ve ekliptiğin kutupları neden birbirinden çok uzaktır.

Ayrıca Dünya'nın bir gün boyunca çevresinde döndüğü eksenin, Dünya'nın bir yıl boyunca Güneş'in çevresinde döndüğü ekliptik düzlemi üzerinde dik durmayıp dikeyden yirmi üç dereceden fazla sapmasına da şaşmayacağız; Dünya'da yazla kış arasındaki fark bundan doğar. Çünkü Dünya'nın ekliptikteki yıllık hareketi başlıca, Güneş'in çevresinde dönen bütün gök maddesinin uyumuyla belirlenir; bu, bütün gezegenlerin bu düzlemde hemen hemen uyuşmasından anlaşılır. Günlük hareketin çevresinde olduğu eksenin yönü ise daha çok göğün, birinci unsur maddesinin Dünya'ya doğru aktığı kısımlarına bağlıdır. Şimdi birinci göğün kapladığı bütün mekânın bir zamanlar on dört ya da daha çok girdaba bölünmüş olduğunu, merkezlerinde de şimdi gezegenlere dönüşmüş olan yıldızların bulunduğunu tasavvur ettiğimize göre, bütün bu yıldızların eksenlerinin aynı yönlere çevrilmiş olduğunu uyduramayız; çünkü bu tabiat kanunlarına uymazdı. Ama şu pek inanılır bir şeydir: Dünya yıldızına akan birinci unsur maddesi gök kubbenin, Dünya'nın kutuplarının bugün de yöneldiği kısımlarından aşağı yukarı aynı kısımlardan gelmiştir. Bu yıldızın üzerinde yavaş yavaş birçok leke kabuğu oluşurken, birinci unsurun bu maddesinin yivli parçacıkları bu kabuklarda kendilerine birçok geçit açmış ve bunları kendi büyüklüklerine ve şekillerine öyle uydurmuştur ki bu geçitler gök kubbenin başka kısımlarından gelen yivli parçacıklara ya hiç geçit vermez ya da ancak güçlükle verir. Böylece Dünya küresinde ekseni boyunca kendilerine uygun geçitler açmış olan yivli parçacıklar, bugün de onun içinden durmadan aktıkları için, Dünya'nın kutuplarının kendilerinin geldiği gök kısımlarına doğru yönelmesine yol açar.

AT8.199

[CLV. Cur poli aequatoris et Eclipticae multum distent ab invicem.] Praeterea non mirabimur, quod axis, circa quem Terra diei spatio convolvitur, non sit perpendiculariter erectus supra planum eclipticae, in quo anni spatio circa Solem rotatur, sed plusquam viginti tribus gradibus a perpendiculo declinet: unde oritur diversitas aestatis et hyemis in terra. Nam motus annuus Terrae in ecliptica praecipue determinatur a consensu totius materiae caelestis circa Solem gyrantis, ut patet ex eo, quod omnes Planetae in eo quamproxime consentiant; directio autem ejus axis, circa quem fit motus diurnus, magis pendet a partibus caeli, a quibus materia primi elementi versus ipsam fluit. Quippe cum imaginemur omne spatium, quod jam a primo caelo occupatur, fuisse olim divisum in quatuordecim pluresve vortices, in quorum centris erant illa sidera, quae nunc conversa sunt in Planetas, fingere non possumus illorum omnium siderum axes versus easdem partes fuisse conversos; hoc enim cum legibus naturae non conveniret. Sed valde credibile est materiam primi elementi, quae in Terrae sidus confluebat, ex iisdem fere partibus firmamenti venisse, quas nunc adhuc ejus poli respiciunt; atque dum multi macularum cortices supra hoc sidus paulatim generabantur, particulas striatas istius materiae primi elementi multos sibi meatus in his corticibus efformasse, ipsosque ad magnitudinem et figuram suam sic aptasse, ut vel nullum vel non nisi difficilem transitum praebere possint particulis striatis, quae ex aliis firmamenti partibus accedunt: sicque illas, quae sibi aptos meatus per globum Terrae secundum ejus axem efformarunt, cum nunc adhuc per ipsum perpetuo fluant, efficere, ut ejus poli versus easdem partes caeli a quibus veniunt, dirigantur.

AT8.200CLVI. Bu kutuplar neden yavaş yavaş birbirine yaklaşır.

Yine de Dünya'nın iki dönüşü, yani yıllık ve günlük dönüşü, paralel eksenler çevresinde olsaydı daha rahat gerçekleşeceği için, buna engel olan sebepler iki yandan da yavaş yavaş değişir. Bu yüzden zamanla ekliptiğin ekvatordan sapması azalır.

CLVII. Dünyadaki cisimlerin hareketlerinde bulunan bütün eşitsizliklerin son ve en genel sebebi.

Son olarak bütün gezegenlerin, hep dairesel hareketlere yönelseler de, hiçbir zaman tam daireler çizmemesine, her bakımdan, hem boylamca hem enlemce, hep biraz sapmasına da şaşmayacağız. Çünkü evrendeki bütün cisimler birbirine bitişik olduğundan ve birbirine etki ettiğinden, her birinin hareketi ötekilerin hepsinin hareketlerine bağlıdır; bu yüzden sayısız biçimde değişir. Uzaktan görülen göklerde, burada yeterince açıklanmadığını düşündüğüm hiçbir fenomen gözlenmez. Bundan sonra yeryüzünde yakından gördüğümüz şeylerden söz etmek kalıyor.

AT8.200

[CLVI. Cur paullatim ad invicem accedant.] Interim tamen, quia duae conversiones Terrae, annua scilicet et diurna, commodius peragerentur, si fierent circa axes parallelos, causae hoc impedientes paulatim utrimque immutantur; unde fit, ut successu temporis declinatio Eclipticae ab Aequatore minuatur. [CLVII. Ultima et maxime generalis causa omnium inaequalitatum, quae in motibus corporum mundanorum reperiuntur.] Denique non mirabimur, quod omnes Planetae, quamvis motus circulares semper affectent, nullos tamen circulos perfectos unquam describant, sed modis omnibus, tam in longitudinem quam in latitudinem, semper aliquantulum aberrent. Cum enim omnia corpora, quae sunt in universo, contigua sint, atque in se mutuo agant, motus uniuscujusque a motibus aliorum omnium dependet, atque ideo innumeris modis variatur. Nec ullum plane phaenomenum in caelis eminus conspectis observatur, quod non putem hic satis fuisse explicatum. Superest, ut deinceps agamus de illis, quae cominus supra Terram videmus.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…