İçeriğe geç
Devlet Üzerine

Cicero · Devlet Üzerine

IV. Kitap

4.1Zihnin kendisi de geleceği görür, geçmişi hatırlar.

Gerçekten de, insan zihnine sahip olacak olsa bile bir hayvan suretine dönüşmektense ölmeyi tercih etmeyecek kimse yoksa, insan suretinde vahşileşmiş bir ruh taşımak ne kadar daha zavallıcadır! Bana göre ruh bedenden ne kadar üstünse o kadar daha zavallıcadır.

…bir koçun iyiliğiyle Publius Africanus'un iyiliğinin aynı olduğunu düşünmediğini.

…ve araya girerek hem günlerin sayısına uygun, hem de emeklerden sonra dinlenmeye elverişli gölgeyi ve geceyi meydana getirir.

…sonbaharda toprak ürünleri kabul etmek için bağrını açtığında, kışın ⟦?⟧ gebe kalmak için gevşediğinde, yazın olgunlaştırmasıyla bazısını yumuşattığında, bazısını kavurduğunda.

…çobanlar sürülere uyguladıklarında.

4.1

Atque ipsa mens ea, quae futura videt, praeterita meminit. Etenim, si nemo est quin emori malit quam converti in aliquam figuram bestiae, quamvis hominis mentem sit habiturus, quanto est miserius in hominis figura animo esse efferato! Mihi quidem tanto videtur, quanto praestabilior est animus corpore. se non putare idem esse arietis et P. Africani bonum. eademque obiectu suo umbram noctemque efficiat cum ad numerum dierum aptam, tum ad laborum quietem. Cumque autumno terra se ad concipiendas fruges patefecerit, hieme ad †concipiendas relaxarit, aestiva maturitate alia mitigaverit, alia torruerit. cum adhibent in pecuda pastores.

4.2…şükran. Sınıflar, yaş grupları, servet sınıfları, atlılar ne kadar uygun biçimde düzenlenmiş! Atlılar arasında senatonun da oyları vardır; oysa artık pek çok kişi, atların geri verilmesine dair bir plebs kararıyla yeni bir bağış peşine düşüp bu faydanın akılsızca ortadan kaldırılmasını istiyor.

4.2

gratiam. Quam commode ordines discripti, aetates, classes, equitatus, in quo suffragia sunt etiam senatus, nimis multis iam stulte hanc utilitatem tolli cupientibus, qui novam largitionem quaerunt aliquo plebei scito reddendorum equorum.

4.3Şimdi öteki şeylerin, vatandaşların mutlu ve ahlâken güzel bir hayat yaşamaya yönelik o ortaklığı için ne kadar bilgece öngörüldüğüne bakın; çünkü bir araya gelmenin ilk sebebi budur ve devlet bunu insanlara kısmen kurumlarla, kısmen kanunlarla sağlamalıdır. Önce, Yunanların çok emek verip boşuna uğraştıkları ve misafirimiz Polybios'un kurumlarımızı yalnız bu konuda ihmalle suçladığı hür doğmuş çocukların terbiyesini atalarımız ne kanunlarla belirlenmiş, ne resmen ortaya konmuş, ne de herkes için tek tip bir şey olarak istediler. Çünkü…

…askerliğe gidenlere, ilk yıl kendilerini yönetecek muhafızlar verilmesi âdetti.

…yalnız çocukların kapmayı ve çalmayı öğrendiği Sparta'daki gibi değil.

…gençler için âşıklarının olmaması bir ayıp sayılırdı.

4.3

Considerate nunc, cetera quam sint provisa sapienter ad illam civium beate et honeste vivendi societatem; ea est enim prima causa coeundi, et id hominibus effici ex re publica debet partim institutis, alia legibus. Principio disciplinam puerilem ingenuis, de qua Graeci multum frustra laborarunt, et in qua una Polybius noster hospes nostrorum institutorum neglegentiam accusat, nullam certam aut destinatam legibus aut publice expositam aut unam omnium esse voluerunt. Nam ad militiam euntibus dari solitos esse custodes, a quibus primo anno regantur. non modo ut Spartae, rapere ubi pueri et clepere discunt. opprobrio fuisse adulescentibus, si amatores non haberent.

4.4…ergin bir gencin soyunması. Hayâ duygusunun âdeta temelleri böyle derinlerden atılmıştır. Ama gymnasionlarda gençlerin idmanı ne saçma! Efebosların o askerliği ne kadar hafif! Okşamalar ve aşklar ne kadar serbest ve başıboş! Elislileri ve Thebailıları geçiyorum; onlarda hür doğmuşlara duyulan aşkta şehvete bile izin verilmiş, sınırsız bir serbestlik tanınmıştır. Lakedaimonlular ise gençlere duyulan aşkta yasak ilişki dışında her şeye izin verirken, istisna ettikleri şeyi pek ince bir duvarla ayırırlar; çünkü aralarına cübbe koyarak kucaklaşmaya ve birlikte yatmaya izin verirler. Bunun üzerine Laelius: Scipio, eleştirdiğin Yunan terbiye usulleri konusunda, hiç dokunmadığın Platon'unla değil de en ünlü halklarla güreşmeyi tercih ettiğini pek iyi anlıyorum; hele…

4.4

nudari puberem. Ita sunt alte repetita quasi fundamenta quaedam verecundiae. Iuventutis vero exercitatio quam absurda in gymnasiis! quam levis epheborum illa militia! quam contrectationes et amores soluti et liberi! mitto apud Eleos et Thebanos, apud quos in amore ingenuorum libido etiam permissam habet et solutam licentiam; Lacedaemonii ipsi, cum omnia concedunt in amore iuvenum praeter stuprum, tenui sane muro dissaepiunt id, quod excipiunt; conplexus enim concubitusque permittunt palliis interiectis. Hic Laelius: Praeclare intellego, Scipio, te in iis Graeciae disciplinis, quas reprendis, cum populis nobilissimis malle quam cum tuo Platone luctari, quem ne attingis quidem, praesertim cum

4.5…bizim Platon da Lykurgos'tan daha da ileri gider: Hiçbir vatandaş hiçbir şeye "benim malım" diyemesin diye her şeyin tamamen ortak olmasını buyurur.

Ben de onu, onun Homeros'u çelenklerle süsleyip kokulu yağlara bulayarak kendi kurduğu şehirden gönderdiği gibi gönderirim.

4.5

et noster Plato magis etiam quam Lycurgus, omnia qui prorsus iubet esse communia, ne quis civis propriam aut suam rem ullam queat dicere. Ego vero eodem, quo ille Homerum redimitum coronis et delibutum unguentis emittit ex ea urbe, quam sibi ipse fingit.

4.6Sansörün hükmü mahkûm edilene yüz kızartmasından başka neredeyse hiçbir şey getirmez. Bu yüzden bütün bu hüküm yalnız adla ilgili olduğundan, o cezaya "adsızlık" (ignominia) denmiştir.

Devletin bunların sertliğinden ilk önce ürperdiği söylenir.

Yunanlarda âdet olduğu gibi kadınların başına bir gözetmen konmasın; erkeklere karılarını yönetmeyi öğretecek bir sansör olsun.

Hayâ terbiyesinin gücü o kadar büyüktür ki bütün kadınlar şaraptan uzak durur.

Hatta bir kadının adı çıkmışsa akrabaları onu öpmezdi.

Bu yüzden "saldırganlık" (petulantia) adını petere'den (saldırmak), "yüzsüzlük" (procacitas) adını da procare'den, yani "istemek"ten almıştır.

4.6

Censoris iudicium nihil fere damnato nisi ruborem offert. Itaque, ut omnis ea iudicatio versatur tantum modo in nomine, animadversio illa ignominia dicta est. Horum †in severitatem dicitur inhorruisse primum civitas. Nec vero mulieribus praefectus praeponatur, qui apud Graecos creari solet, sed sit censor, qui viros doceat moderari uxoribus. Ita magnam habet vim disciplina verecundiae; carent temeto omnes mulieres. Atque etiam si qua erat famosa, ei cognati osculum non ferebant. Itaque a petendo petulantia, a procando, id est poscendo, procacitas nominata est.

4.7Çünkü aynı halkın hem dünyanın hükümdarı hem de gümrükçüsü olmasını istemem. Hem özel ailelerde hem de devlette en iyi gelirin tutumluluk olduğunu düşünürüm.

Sadakat (fides) bana adını, söylenen şeyin yapılmasından (fit) almış gibi görünüyor.

Yüksek mevkideki bir vatandaşta ve soylu bir insanda yaltaklanmanın, dalkavukluğun, makam hırsının ⟦?⟧ hafifliğin işareti olduğunu.

4.7

Nolo enim eundem populum imperatorem et portitorem esse terrarum. Optimum autem et in privatis familiis et in re publica vectigal duco esse parsimoniam. Fides enim nomen ipsum mihi videtur habere, cum fit, quod dicitur. In cive excelso atque homine nobili blanditiam, adsentationem, ambitionem †meam esse levitatis.

4.8Hayranım; yalnız işlerin değil, sözlerin de zarafetine. "Eğer çekişirlerse (iurgant)," diyor. Iurgium düşmanlar arasındaki dava değil, birbirine iyi niyet besleyenler arasındaki atışmadır. Bu yüzden kanun, komşuların birbirleriyle dava etmediğini, çekiştiğini düşünür.

…insanların kaygısının ve hayatının sınırlarını aynı sayar; aynı şekilde pontifex hukukuyla mezarın kutsallığı…

…fırtınanın şiddeti yüzünden denizden kurtaramadıkları kişileri gömülmemiş bıraktıkları için suçsuz adamları öldürdüler.

…bu anlaşmazlıkta halkın değil, iyilerin davasını üstlendim.

Çünkü güçlü bir halka hiç hak tanımaz ya da az tanırsan ona karşı koymak kolay değildir.

Keşke ona gerçekten ve sadakatle ⟦?⟧ kehanette bulunmuş olsaydım.

4.8

Admiror, nec rerum solum, sed verborum etiam elegantiam. Si iurgant, inquit. Benivolorum concertatio, non lis inimicorum, iurgium dicitur . Iurgare igitur lex putat inter se vicinos, non litigare. eosdem terminos hominum curae atque vitae, sic pontificio iure sanctitudo sepulturae. quod insepultos reliquissent eos, quos e mari propter vim tempestatis excipere non potuissent, innocentes necaverint. nec in hac dissensione suscepi populi causam, sed bonorum. Non enim facile valenti populo resistitur, si aut nihil iuris impertias aut parum. Cui quidem utinam vere fideliter †abundiente auguraverim.

4.9Bunlara bir de halkın, âdeta büyük ve bilge bir öğretmeni dinler gibi, alkışı ve onayı eklenince, onlar ne karanlıklar çekiyor, ne korkular salıyor, ne arzular alevlendiriyorlar!

4.9

Ad quos cum accessit clamor et adprobatio populi quasi magni cuiusdam et sapientis magistri, quas illi obducunt tenebras, quos invehunt metus, quas inflammant cupiditates!

4.10Oyunculuk sanatını ve bütün sahneyi ayıp saydıkları için, bu tür insanların yalnız öteki vatandaşların şerefinden yoksun kalmasını değil, sansörün damgasıyla tribustan da çıkarılmasını istediler.

4.10

Cum artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore civium reliquorum carere, sed etiam tribu moveri notatione censoria voluerunt.

4.11Hayatın âdeti izin vermeseydi komedyalar rezilliklerini tiyatrolara hiçbir zaman beğendiremezdi. Eski komedya kime dokunmadı, daha doğrusu kimi hırpalamadı? Kimi esirgedi? Diyelim ki halka yaranan kötü adamlara, devlette fitne çıkaranlara, Kleon'a, Kleophon'a, Hyperbolos'a dokundu. Buna katlanalım; gerçi böyle vatandaşların bir şair tarafından değil bir sansör tarafından damgalanması daha iyidir. Ama Perikles'in, devletini pek çok yıl barışta ve savaşta en büyük otoriteyle yönettikten sonra dizelerle aşağılanması ve bu dizelerin sahnede oynanması, bizim Plautus'un ya da Naevius'un Publius ve Gnaeus Scipio'ya, Caecilius'un da Marcus Cato'ya sövmek istemesinden daha yakışık almazdı.

4.11

Numquam comoediae, nisi consuetudo vitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent. quem illa non adtigit vel potius quem non vexavit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re publica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, etsi eius modi cives a censore melius est quam a poeta notari; sed Periclen, cum iam suae civitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, violari versibus, et eos agi in scaena non plus decuit, quam si Plautus noster voluisset aut Naevius Publio et Gnaeo Scipioni aut Caecilius Marco Catoni male dicere

4.12Bizim On İki Levhamız ise pek az şeyi ölüm cezasıyla yaptırıma bağlamışken, bunlar arasında şunun da yaptırıma bağlanması gerektiğini düşündü: Biri başkasına kötü şöhret ya da rezillik getirecek bir şarkı söylerse ya da şiir yazarsa. Pek güzel; çünkü hayatımız şairlerin dehasına değil, devlet görevlilerinin yargılarına ve kanuna uygun tartışmalara açık olmalı; cevap verme ve mahkemede savunma hakkımız olmadıkça da hiçbir hakaret işitmemeliyiz.

…eski Romalıların, yaşayan bir insanın sahnede övülmesini ya da yerilmesini hoş görmediğini.

4.12

Nostrae contra duo decim tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putaverunt, si quis occentavisset sive carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumve alteri. Praeclare; iudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam vitam, non poetarum ingeniis, habere debemus nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere. veteribus displicuisse Romanis vel laudari quemquam in scaena vivum hominem vel vituperari.

4.13Pek belagatli bir adam olan Atinalı Aiskhines gençken tragedyalarda oynadıktan sonra devlet işlerine atıldı; Atinalılar, yine bir tragedya oyuncusu olan Aristodemos'u da barış ve savaş gibi en büyük konularda sık sık Philippos'a elçi olarak gönderdiler.

4.13

Aeschines Atheniensis, vir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitavisset, rem publicam capessivit, et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebus pacis et belli legatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…