XIII. Kitap
13.1Seni çağırıyorum, Tanrım, merhametim, beni yaratan ve ben seni unuttuğumda beni unutmayan sen. Seni ruhuma çağırıyorum; ona ilham ettiğin özlemle onu seni almaya hazırlıyorsun. Şimdi seni çağıran beni bırakma; ben seni çağırmadan önce sen davrandın, türlü türlü seslerle gittikçe sıklaşarak üstüme düştün ki uzaktan işiteyim, döneyim ve beni çağıranı ben de çağırayım. Çünkü, Rabbim, bütün kötü hak edişlerimi sildin ki seni bırakıp uzaklaştığım ellerime karşılık vermeyesin; bütün iyi hak edişlerimden de önce davrandın ki beni yarattığın ellerine karşılık veresin. Çünkü ben var olmadan önce sen vardın; varlık bağışlayacağın biri de değildim; yine de işte, beni yarattığın ve beni kendisinden yarattığın her şeyden önce gelen iyiliğin sayesinde varım. Bana ihtiyacın yoktu; ben de senin yardım göreceğin türden bir iyilik değilim, Rabbim ve Tanrım. Sana kulluk etmem, iş görürken yorulmayasın diye ya da hizmetimden yoksun kalınca gücün eksilmesin diye değildir; sana ibadet etmem de, seni bir tarla gibi işlemezsem işlenmemiş kalacakmışsın diye değildir. Sana kulluk edip ibadet etmem, senden bana iyilik gelsin diyedir; iyiliğe erişecek biri olarak var olmam da senden gelir.
Inuoco te, deus meus, misericordia mea, qui fecisti me et oblitum tui non oblitus es. inuoco te in animam meam, quam praeparas ad capiendum te ex desiderio, quod inspirasti: nunc inuocantem te ne deseras, qui priusquam inuocarem praeuenisti et institisti crebrescens multimodis uocibus, ut audirem de longinquo et conuerterer et uocantem me inuocarem te. etenim, domine, delenisti omnia mala merita mea, ne retribueres manibus meis, in quibus a te defeci, et praeuenisti omnia bona merita mea, ut retribueres manibus tuis, quibus me fecisti, quia et priusquam essem tu eras, nec eram, cui praestares ut essem, et tamen ecce sum ex bonitate tua praeueniente totum hoc, quod me fecisti et unde me fecisti. neque enim eguisti me, aut ego tale bonum sum, quo tu adiuueris, dominus meus et deus meus, non ut tibi sic seruiam, quasi ne fatigeris in agendo, aut ne minor sit potestas tua carens obsequio meo, neque ut sic te colam quasi terram, ut sis incultus, si non te colam, sed ut seruiam tibi et colam te, ut de te mihi bene sit, a quo mihi est, ut sim cui bene sit.
13.2Senin yaratığın iyiliğinin doluluğundan var olmuştur; öyle ki sana hiçbir faydası olmayan ve senden doğup sana eşit olmayan bir iyi, yine de senden yapılabildiği için eksik kalmasın. Başlangıçta yarattığın gök ve yer senin katında neyi hak etmişti? Bilgeliğinde yarattığın ruhanî ve bedensel tabiat senin katında neyi hak etmişti, söylesinler: senden asılı dursunlar diye mi? Başlamış ve biçimsiz olanlar da, her biri kendi ruhanî ya da bedensel türünde ölçüsüzlüğe ve senden uzak bir benzemezliğe doğru giderken bile senden asılı duruyordu; biçimsiz ruhanî şey biçimlenmiş bir cisimden üstündür, biçimsiz bedensel şey de hiç olmamaktan üstündür. Aynı Söz aracılığıyla senin birliğine geri çağrılıp biçimlenmeselerdi ve tek en yüksek iyi olan senden hepsi çok iyi olmasalardı, biçimsiz olarak senin Söz'ünden öylece asılı kalırlardı. Hiç değilse biçimsiz olmak için neyi hak etmişlerdi; senden olmasalar bunu bile olamazlardı?
Ex plenitudine quippe bonitatis tuae creatura tua substitit, ut bonum, quod tibi nihil prodesset nec de te aequale tibi esset, tamen quia ex te fieri potuit, non deesset. quid enim te promeruit caelum et terra, quae fecisti in principio? dicant, quid te promeruerunt spiritalis corporalisque natura, quas fecisti in sapientia tua, ut inde penderent etiam inchoata et informia quaeque in genere suo spiritali uel corporali euntia in immoderationem et in longinquam dissimilitudinem tuam, spiritale informe praestantius, quam si formatum corpus esset, corporale autem informe praestantius, quam si omnino nihil esset, atque ita penderent in tuo uerbo informia, nisi per idem uerbum reuocarentur ad unitatem tuam et formarentur et essent ab uno te summo bono uniuersa bona ualde. quid te promeruerant, ut essent saltem informia, quae neque hoc essent nisi ex te?
13.3Bedensel madde, hiç değilse görünmez ve düzensiz olmak için senin katında neyi hak etmişti? Sen yaratmasaydın bunu bile olamazdı; var olmadığı için de var olmayı hak edemezdi. Ya da ruhanî yaratığın başlangıcı, hiç değilse karanlık, engine benzer ve sana benzemez bir hâlde dalgalanmak için neyi hak etmişti? Aynı Söz aracılığıyla kendisini yaratana dönmeseydi ve onun tarafından aydınlatılıp ışık olmasaydı, öyle kalacaktı; ışık oldu, sana eşit bir şekilde değilse de sana eşit olan surete uygun olarak. Bir cisim için var olmak güzel olmakla aynı şey değildir, yoksa çirkin olamazdı; aynı şekilde yaratılmış bir ruh için de yaşamak bilgece yaşamakla aynı şey değildir, yoksa değişmeden bilge olurdu. Onun için iyi olan, sana her zaman yapışık kalmaktır; ta ki dönüşüyle edindiği ışığı yüz çevirerek kaybetmesin ve karanlık engine benzer bir hayata geri kaymasın. Çünkü ruh bakımından ruhanî bir yaratık olan biz de, ışığımız olan senden yüz çevirdiğimizde o hayatta bir zamanlar karanlıktık ve karanlığımızın kalıntıları içinde hâlâ zahmet çekiyoruz; ta ki biricik Oğlunda senin adaletin, "Tanrı'nın dağları gibi" olalım; çünkü biz senin "derin bir engin gibi" olan hükümlerindik.
Quid te promeruit materies corporalis, ut esset saltem inuisibilis et inconposita, quia neque hoc esset, nisi quia fecisti? ideoque te, quia non erat, promereri ut esset non poterat. aut quid te promeruit inchoatio creaturae spiritalis, ut saltem tenebrosa fluitaret similis abysso, tui dissimilis, nisi per idem uerbum conuerteretur ad idem, a quo facta est, atque ab eo inluminata lux fieret, quamuis non aequaliter et tamen conformis formae aequali tibi? sicut enim corpori non hoc est esse, quod pulchrum esse — alioquin deforme esse non posset — ita etiam creato spiritui non id est uiuere, quod sapienter uiuere: alioquin inconmutabiliter saperet. bonum autem illi est adhaerere tibi semper, ne quod adeptus est conuersione auersione lumen amittat et relabatur in uitam tenebrosae abysso similem. nam et nos, qui secundum animam creatura spiritalis sumus, auersi a te, nostro lumine, in ea uita fuimus aliquando tenebrae et in reliquiis obscuritatis nostrae laboramus, donec simus iustitia tua in unico tuo sicut montes dei: nam iudicia tua fuimus sicut multa abyssus.
13.4İlk kuruluşta "Işık olsun, ve ışık oldu" demeni ruhanî yaratık hakkında anlamamın uygunsuz olmadığını düşünüyorum; çünkü senin aydınlatacağın, nasıl olursa olsun bir hayat zaten vardı. Ama aydınlatılabilecek böyle bir hayat olmayı senin katında hak etmemiş olduğu gibi, var olduktan sonra da aydınlatılmayı hak etmemişti. Çünkü ışık olmasaydı, onun biçimsizliği senin hoşuna gitmezdi; ışık ise var olmakla değil, aydınlatan ışığa bakmakla ve ona yapışmakla oldu. Böylece hem nasıl olursa olsun yaşamasını hem mutlu yaşamasını, daha iyiye doğru bir değişimle ne daha iyiye ne daha kötüye değişebilen şeye dönerek, yalnız senin lütfuna borçludur. O şey yalnız sensin; çünkü yalnız sen yalınca varsın; senin için yaşamak bir şey, mutlu yaşamak başka bir şey değildir, çünkü sen kendi saadetinsin.
Quod autem in primis conditionibus dixisti: fiat lux, et facta est lux, non incongruenter hoc intellego in creatura spiritali, quia erat iam qualiscumque uita, quam inluminares. sed sicut non te promeruerat, ut esset talis uita, quae inluminari posset, ita nec cum iam esset promeruit te, ut inluminaretur. neque enim eius informitas placeret tibi, si non lux fieret non existendo, sed intuendo inluminantem lucem eique cohaerendo, ut et quod utcumque uiuit et quod beate uiuit, non deberet nisi gratiae tuae, conuersa per conmutationem meliorem ad id, quod neque in melius neque in deterius mutari potest. quod tu solus es, quia solus simpliciter es, cui non est aliud uiuere, aliud beate uiuere, quia tua beatitudo es.
13.5Öyleyse bunlar ya hiç olmasaydı ya da biçimsiz kalsalardı, kendin için kendin olduğun iyiye ne eksik olurdu? Onları ihtiyaçtan değil, iyiliğinin doluluğundan yarattın; onları tutup surete doğru döndürdün; sevincin onlarla tamamlanacakmış gibi değil. Kusursuz olan sen onların kusurluluğundan hoşlanmazsın, ta ki senden kusursuzlaşsınlar ve hoşuna gitsinler; ama sanki sen kusurlusun da onların kusursuzluğuyla kusursuzlaşacakmışsın diye değil. Çünkü senin iyi ruhun suların üzerinde dolaşıyordu; onlarda dinlenecekmiş gibi onlar tarafından taşınmıyordu. Senin ruhunun içlerinde dinlendiği söylenenleri, o kendi içinde dinlendirir. Bozulmaz ve değişmez iraden, kendi içinde kendine yeterli olarak, yarattığın o hayatın üzerinde dolaşıyordu. O hayat için yaşamak mutlu yaşamakla aynı şey değildir, çünkü kendi karanlığında dalgalanırken de yaşar; ona kalan, kendisini yaratana dönmek, hayat pınarının yanında gitgide daha çok yaşamak, onun ışığında ışığı görmek, kusursuzlaşmak, aydınlanmak ve mutlu olmaktır.
Quid ergo tibi deesset ad bonum, quod tu tibi es, etiamsi ista uel omnino nulla essent uel informia remanerent, quae non ex indigentia fecisti, sed ex plenitudine bonitatis tuae cohibens atque conuertens ad formam, non ut tamquam tuum gaudium conpleatur ex eis? perfecto enim tibi displicet eorum inperfectio, ut ex te perficiantur et tibi placeant, non autem inperfecto, tamquam et tu eorum perfectione perficiendus sis. spiritus enim tuus bonus superferebatur super aquas, non ferebatur ab eis, tamquam in eis requiesceret. in quibus enim requiescere dicitur spiritus tuus, hos in se requiescere facit. sed superferebatur incorruptibilis et inconmutabilis uoluntas tua, ipsa in se sibi sufficiens, super eam quam feceras uitam; cui non hoc est uiuere, quod beate uiuere, quia uiuit etiam fluitans in obscuritate sua; cui restat conuerti ad eum, a quo facta est, et magis magisque uiuere apud fontem uitae et in lumine eius uidere lumen et perfici et inlustrari et beari.
13.6İşte bir bilmece içinde Teslis görünüyor bana, ki o sensin, Tanrım: Çünkü sen, Baba, bilgeliğimizin başlangıcında, yani senden doğmuş, sana eşit ve seninle birlikte ebedî olan bilgeliğinde, yani Oğlunda göğü ve yeri yarattın. Göğün göğü üzerine, görünmez ve düzensiz yer üzerine, karanlık engin üzerine çok şey söyledik; ruhanî biçimsizlik nasıl olursa olsun hayatını kendisinden aldığı kişiye dönmeseydi, aydınlanmayla güzel bir hayat olmasaydı ve sonradan su ile su arasında yaratılan göğün göğü olmasaydı, o başıboş düşüşüyle karanlık bir engin olarak kalırdı. Bunları yaratan Tanrı adı altında Baba'yı, bunları içinde yarattığı Başlangıç adı altında Oğul'u artık tutuyordum; Tanrımın Teslis olduğuna inandığım gibi, onu kutsal sözlerinde arıyordum; ve işte: "Senin ruhun suların üzerinde dolaşıyordu." İşte Teslis, Tanrım: Baba, Oğul ve Kutsal Ruh, bütün yaratılışın Yaratıcısı.
Ecce apparet mihi in aenigmate trinitas, quod es, deus meus, quoniam tu, pater, in principio sapientiae nostrae, quod est tua sapientia de te nata, aequalis tibi et coaeterna, id est in filio tuo, fecisti ⟦caelum et terram⟧. et multa diximus de caelo caeli et de terra inuisibili et inconposita et de abysso tenebrosa secundum spiritalis informitatis uagabunda deliquia, nisi conuerteretur ad eum, a quo erat qualiscumque uita, et inluminatione fieret speciosa uita et esset caelum caeli eius, quod inter aquam et aquam postea factum est. et tenebam iam patrem in dei nomine, qui fecit haec, et filium in principii nomine, in quo fecit haec, et trinitatem credens deum meum, sicut credebam, quaerebam in eloquiis sanctis eius, et ecce spiritus tuus superferebatur super aquas. ecce trinitas deus meus, pater et filius et spiritus sanctus, creator uniuersae creaturae.
13.7Ama sebep neydi, ey doğruyu söyleyen ışık? Kalbimi sana yaklaştırıyorum, bana boş şeyler öğretmesin; onun karanlıklarını dağıt ve söyle bana, ana olan sevgi adına yalvarırım, yalvarırım, söyle bana: Kutsal Yazı'nın senin ruhunu ancak gökten, görünmez ve düzensiz yerden ve enginin üzerindeki karanlıktan söz ettikten sonra anmasının sebebi neydi? Onu "üzerinde dolaşıyordu" denerek tanıtmak gerektiği için mi? Senin ruhunun üzerinde dolaştığı anlaşılabilecek şey önce anılmadıkça bu söylenemezdi. Çünkü ne Baba'nın ne Oğul'un üzerinde dolaşıyordu; hiçbir şeyin üzerinde dolaşmasaydı "dolaşıyordu" demek de doğru olmazdı. Öyleyse önce neyin üzerinde dolaştığı söylenmeliydi; sonra da, başka türlü değil, ancak "üzerinde dolaştığı" söylenerek anılması gereken o. Peki onu niçin ancak "üzerinde dolaştığı" söylenerek tanıtmak gerekiyordu?
Sed quae causa fuerat, o lumen ueridicum, tibi admoueo cor meum, ne me uana doceat, discute tenebras eius et dic mihi, obsecro te per matrem caritatem, obsecro te, dic mihi, quae causa fuerat, ut post nominatum caelum et terram inuisibilem et inconpositam et tenebras super abyssum tum demum scriptura tua nominaret spiritum tuum? an quia oportebat sic eum insinuari, ut diceretur superferri? non posset hoc dici, nisi prius illud conmemoraretur, cui superferri spiritus tuus posset intellegi. nec patri enim nec filio superferebatur nec superferri recte diceretur, si nulli rei superferretur. prius ergo dicendum erat, cui superferretur, et deinde ille, quem non oportebat aliter conmemorari, nisi ut superferri diceretur. cur ergo eum aliter insinuari non oportebat, nisi ut superferri diceretur?
13.8Bundan sonrasını anlayabilen, havarinin sözünü aklıyla izlesin: "Senin sevgin bize verilen Kutsal Ruh aracılığıyla kalplerimize dökülmüştür." Havari ruhanî şeyler hakkında öğretir, sevginin her şeyi aşan yolunu gösterir ve Mesih'in her bilgiyi aşan sevgisini tanıyalım diye bizim için sana diz çöker. Bu yüzden her şeyi aşan Ruh ta başlangıçtan suların üzerinde dolaşıyordu. Kime söyleyeyim, nasıl söyleyeyim: arzunun ağırlığının bizi sarp enginlere doğru çekişini, suların üzerinde dolaşan ruhun aracılığıyla sevginin bizi yukarı kaldırışını? Kime söyleyeyim? Nasıl söyleyeyim? Çünkü içine batıp çıktığımız şeyler yerler değildir. Bundan daha benzer, bundan daha benzemez ne olabilir? Bunlar duygulardır, aşklardır: kaygılara duyulan aşkla aşağıya akan ruhumuzun murdarlığı ve kaygısızlık aşkıyla bizi yukarı kaldıran senin kutsallığın; ta ki kalbimizi yukarıda, sana, ruhunun suların üzerinde dolaştığı yere tutalım ve ruhumuz "cevhersiz sulardan" geçip gidince her şeyi aşan dinlenmeye varalım.
Hinc sequatur qui potest intellectu apostolum tuum dicentem, quia caritas tua diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis, et de spiritalibus docentem et demonstrantem supereminentem uiam caritatis et flectentem genua pro nobis ad te, ut cognoscamus supereminentem scientiam caritatis Christi. ideoque ab initio supereminens superferebatur super aquas. cui dicam, quomodo dicam de pondere cupiditatis in abruptam abyssum et de subleuatione caritatis per spiritum tuum, qui superferebatur super aquas? cui dicam? quomodo dicam? neque enim loca sunt, quibus mergimur et emergimus. quid similius et quid dissimilius? affectus sunt, amores sunt, inmunditia spiritus nostri defluens inferius amore curarum et sanctitas tui attollens nos superius amore securitatis, ut sursum cor habeamus ad te, ubi spiritus tuus superferebatur super aquas, et ueniamus ad supereminentem requiem, cum pertransierit anima nostra aquas, quae sunt sine substantia.
13.9Melek akıp düştü, insanın ruhu akıp düştü; ta başlangıçta "Işık olsun" demeseydin ve ışık olmasaydı, senin göksel şehrinin itaatkâr her akıl sahibi sana yapışmasaydı ve her değişebilir şeyin üzerinde değişmeden dolaşan ruhunda dinlenmeseydi, bütün ruhanî yaratığın karanlık derinlikteki enginini gösterirlerdi. Yoksa göğün göğü de kendi içinde karanlık bir engin olurdu; ama şimdi Rab'de ışıktır. Çünkü akıp düşen ve senin ışığının giysisinden soyulmuş karanlıklarını gösteren ruhların o sefil huzursuzluğunda bile, akıl sahibi yaratığı ne kadar büyük yarattığını yeterince gösteriyorsun: Senden aşağı olan hiçbir şey, dolayısıyla kendisi bile, mutlu bir dinlenme için ona hiçbir şekilde yetmez. Çünkü sen, Tanrımız, karanlıklarımızı aydınlatacaksın; giysilerimiz senden doğar ve karanlıklarımız öğle gibi olacaktır. Kendini bana ver, Tanrım, kendini bana geri ver: İşte seviyorum; eğer azsa, daha güçlü seveyim. Ölçemiyorum ki bileyim, hayatımın senin kucaklamalarına koşması ve yüzünün gizli yerinde saklanıncaya dek yüz çevirmemesi için yeterli olandan sevgimde ne kadar eksik var. Yalnız şunu biliyorum: Senin dışında, yalnız kendi dışımda değil kendi içimde de bana kötüdür; Tanrım olmayan her bolluk benim için yoksulluktur.
Defluxit angelus, defluxit anima hominis et indicauerunt abyssum uniuersae spiritalis creaturae in profundo tenebroso, nisi dixisses ab initio: fiat lux, et facta esset lux, et inhaereret tibi omnis oboediens intellegentia caelestis ciuitatis tuae et requiesceret in spiritu tuo, qui superfertur inconmutabiliter super omne mutabile. alioquin et ipsum caelum caeli tenebrosa abyssus esset in se; nunc autem lux est in domino. nam et in ipsa misera inquietudine defluentium spirituum et indicantium tenebras suas nudatas ueste luminis tui satis ostendis, quam magnam rationalem creaturam feceris, cui nullo modo sufficit ad beatam requiem, quidquid te minus est, ac per hoc nec ipsa sibi. tu enim, deus noster, inluminabis tenebras nostras: ex te oriuntur uestimenta nostra, et tenebrae nostrae sicut meridies erunt. da mihi te, deus meus, et redde mihi te: en amo et, si parum est, amem ualidius. non possum metiri, ut sciam, quantum desit mihi amoris ad id quod sat est, ut currat uita mea in amplexus tuos nec auertatur, donec abscondatur in abscondito uultus tui. hoc tantum scio, quia male mihi est praeter te non solum extra me sed et in me ipso, et omnis mihi copia, quae deus meus non est, egestas est.
13.10Baba ya da Oğul suların üzerinde dolaşmıyor muydu? Bir cisim gibi bir yerde dolaşmak anlamındaysa, Kutsal Ruh da dolaşmıyordu; ama değişmez Tanrılığın her değişebilir şeyin üzerindeki yüceliği anlamındaysa, Baba da Oğul da Kutsal Ruh da suların üzerinde dolaşıyordu. Öyleyse bu niçin yalnız senin ruhun için söylendi? Yer olmayan, yalnız onun için senin bağışın olduğu söylenen o kişi için niçin sanki bulunduğu bir yer varmış gibi söylendi? Senin bağışında dinleniriz; orada senin tadına varırız. Dinlenmemiz yerimizdir. Aşk bizi oraya kaldırır, senin iyi ruhun da alçaklığımızı ölümün kapılarından yüceltir. Senin iyi iradende bizim için barış vardır. Cisim kendi ağırlığıyla kendi yerine yönelir. Ağırlık yalnız aşağıya doğru değildir, kendi yerine doğrudur. Ateş yukarı, taş aşağı yönelir. Kendi ağırlıklarıyla hareket eder, kendi yerlerini ararlar. Suyun altına dökülen yağ suyun üstüne çıkar, yağın üstüne dökülen su yağın altına batar: kendi ağırlıklarıyla hareket eder, kendi yerlerini ararlar. Yerli yerinde olmayan şeyler huzursuzdur; düzene girer ve dinlenirler. Benim ağırlığım aşkımdır; nereye taşınıyorsam onunla taşınıyorum. Senin bağışınla tutuşur ve yukarı taşınırız; alevlenir ve gideriz. Kalbimizde yükselişlerle yükselir ve "yükseliş ilahisi"ni söyleriz. Senin ateşinle, senin iyi ateşinle alevlenir ve gideriz; çünkü yukarıya, Kudüs'ün barışına gidiyoruz; çünkü bana "Rab'bin evine gideceğiz" diyenlerle sevindim. Orada iyi irade bizi yerleştirecek; öyle ki orada ebediyen kalmaktan başka bir şey istemeyeceğiz.
Numquid aut pater aut filius non superferebatur super aquas? si tamquam loco sicut corpus, nec spiritus sanctus; si autem inconmutabilis diuinitatis eminentia super omne mutabile, et pater et filius et spiritus sanctus superferebatur super aquas. cur ergo tantum de spiritu tuo dictum est hoc? cur de illo tantum dictus est quasi locus, ubi esset, qui non est locus, de quo solo dictum est, quod sit donum tuum? in dono tuo requiescimus: ibi te fruimur. requies nostra locus noster. amor illuc attollit nos et spiritus tuus bonus exaltat humilitatem nostram de portis mortis. in bona uoluntate tua pax nobis est. corpus pondere suo nititur ad locum suum. pondus non ad ima tantum est, sed ad locum suum. ignis sursum tendit, deorsum lapis. ponderibus suis aguntur, loca sua petunt. oleum infra aquam fusum super aquam attollitur, aqua supra oleum fusa infra oleum demergitur: ponderibus suis aguntur, loca sua petunt. minus ordinata inquieta sunt: ordinantur et quiescunt. pondus meum amor meus; eo feror, quocumque feror. dono tuo accendimur et sursum ferimur; inardescimus et imus. ascendimus ascensiones in corde et cantamus canticum graduum. igne tuo, igne tuo bono inardescimus et imus, quoniam sursum imus ad pacem Hierusalem, quoniam iucundatus sum in his, qui dixerunt mihi: in domum domini ibimus. ibi nos conlocabit uoluntas bona, ut nihil uelimus aliud quam permanere illic in aeternum.
13.11Mesuttur o yaratık ki, kendisi başka bir şey olabilecekken başka bir şey tanımadı: Yaratılır yaratılmaz, her değişebilir şeyin üzerinde dolaşan bağışınla, "Işık olsun" dediğin ve ışık olduğu o çağrıda, hiçbir zaman aralığı olmadan yukarı kaldırıldı. Bizde bir zamanlar karanlık olmamız ile ışık kılınacak olmamız zamanla ayrılır; onda ise aydınlatılmasaydı ne olacağı söylenmiştir. Sanki önce akışkan ve karanlıkmış gibi söylenmiştir ki başka türlü olmasının sebebi, yani tükenmez ışığa dönerek ışık olması görünsün. Anlayabilen anlasın, anlamayan senden istesin. Beni niçin rahatsız ediyor, sanki "bu dünyaya gelen her insanı" ben aydınlatıyormuşum gibi?
Beata creatura, quae non nouit aliud, cum esset ipsa aliud, nisi dono tuo, quod superfertur super omne mutabile, mox ut facta est attolleretur nullo interuallo temporis in ea uocatione, qua dixisti: fiat lux, et fieret lux. in nobis enim distinguitur tempore, quod tenebrae fuimus et lux efficiemur: in illa uero dictum est, quid esset, nisi inluminaretur, et ita dictum est, quasi prius fuerit fluxa et tenebrosa, ut appareret causa, qua factum est, ut aliter esset, id est ut ad lumen indeficiens conuersa lux esset. qui potest, intellegat, a te petat. ut quid mihi molestus est, quasi ego inluminem ullum hominem uenientem in hunc mundum?
13.12Her şeye kadir Teslis'i kim anlayabilir? Ve kim ondan söz etmiyor ki, eğer gerçekten ondan söz ediyorsa? Ondan söz eden her ruhun ne söylediğini bilmesi nadirdir. Çekişip savaşıyorlar; oysa kimse barış olmadan bu görüşü göremez. İnsanların kendi içlerindeki şu üç şeyi düşünmelerini isterdim. Bu üçü o Teslis'ten çok başka şeylerdir; ama onlardan ne kadar uzak olduklarını orada alıştırma yapıp denesinler ve hissetsinler diye söylüyorum. Söylediğim üç şey şunlardır: var olmak, bilmek, istemek. Çünkü varım, biliyorum ve istiyorum: Bilen ve isteyen olarak varım; var olduğumu ve istediğimi biliyorum; var olmak ve bilmek istiyorum. Bu üçünde hayatın ne kadar ayrılmaz olduğunu, nasıl tek hayat, tek zihin ve tek öz olduğunu, sonunda ayrımın ne kadar ayrılmaz ve yine de bir ayrım olduğunu görebilen görsün. Elbette bu, kendi önündedir; kendine dikkat etsin, görsün ve bana söylesin. Ama bunlarda bir şey bulup söyleyince, bunların üstündeki değişmez olanı, yani değişmezce var olanı, değişmezce bileni ve değişmezce isteyeni artık bulduğunu sanmasın. Bu üç şey yüzünden orada da mı Teslis vardır, yoksa üçü her birinde mi vardır ki her biri üçlü olsun; yoksa ikisi birden mi, şaşılacak şekillerde, hem yalınca hem çoklu olarak, kendi içinde kendine sonsuz bir gaye ile: ki onunla var olur, kendine bilinir ve birliğin bol büyüklüğüyle değişmezce kendisi olarak kendine yeter. Bunu kim kolayca düşünebilir? Kim herhangi bir şekilde söyleyebilir? Kim herhangi bir yoldan pervasızca hükme bağlayabilir?
Trinitatem omnipotentem quis intelleget? et quis non loquitur eam, si tamen eam? rara anima, quaecumque de illa loquitur, scit quod loquitur. et contendunt et dimicant, et nemo sine pace uidet istam uisionem. uellem, ut haec tria cogitarent homines in se ipsis. longe aliud sunt ista tria quam illa trinitas, sed dico, ubi se exerceant et probent et sentiant, quam longe sunt. dico autem haec tria: esse, nosse, uelle. sum enim et scio et uolo: sum sciens et uolens et scio esse me et uelle et uolo esse et scire. in his igitur tribus quam sit inseparabilis uita et una uita et una mens et una essentia, quam denique inseparabilis distinctio et tamen distinctio, uideat qui potest. certe coram se est; adtendat in se et uideat et dicat mihi. sed cum inuenerit in his aliquid et dixerit, non iam se putet inuenisse illud, quod supra ista est inconmutabile, quod est inconmutabiliter et scit inconmutabiliter et uult inconmutabiliter: et utrum propter tria haec et ibi trinitas, an in singulis haec tria, ut terna singulorum sint, an utrumque miris modis simpliciter et multipliciter infinito in se sibi fine, quo est et sibi notum est et sibi sufficit inconmutabiliter id ipsum copiosa unitatis magnitudine, quis facile cogitauerit? quis ullo modo dixerit? quis quolibet modo temere pronuntiauerit?
13.13İtirafında ilerle, imanım; Rabbine de ki: Kutsal, kutsal, kutsal, Rabbim Tanrım, senin adınla vaftiz edildik, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh; senin adınla vaftiz ediyoruz, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh; çünkü bizim aramızda da Tanrı, kendi Mesih'inde gök ile yeri, kilisesinin ruhanî ve bedenî üyelerini yarattı. Bizim toprağımız da öğretinin suretini almadan önce görünmez ve düzensizdi; bilgisizliğin karanlıklarıyla örtülüydük; çünkü insanı kötülüğü yüzünden ıslah ettin ve hükümlerin derin bir engindir. Ama senin ruhun suyun üzerinde dolaştığı için merhametin sefaletimizi bırakmadı ve "Işık olsun" dedin: "Tövbe edin, çünkü göklerin krallığı yaklaştı." Tövbe edin; ışık olsun. Ruhumuz kendi içimizde sarsıldığı için seni, Rabbim, Ürdün topraklarından ve sana eşit ama bizim için küçülmüş olan dağdan andık; karanlıklarımızdan hoşlanmaz olduk, sana döndük ve ışık oldu. İşte bir zamanlar karanlıktık, şimdi ise Rab'de ışığız.
Procede in confessione, fides mea; dic domino tuo: sancte, sancte, sancte, domine deus meus, in nomine tuo baptizati sumus, pater et fili et spiritus sancte, in nomine tuo baptizamus, pater et fili et spiritus sancte, quia et apud nos in Christo suo fecit deus caelum et terram, spiritales et carnales ecclesiae suae, et terra nostra antequam acciperet formam doctrinae, inuisibilis erat et inconposita, et ignorantiae tenebris tegebamur, quoniam pro iniquitate erudisti hominem, et iudicia tua multa abyssus. sed quia spiritus tuus superferebatur super aquam, non reliquit miseriam nostram misericordia tua, et dixisti: fiat lux; paenitentiam agite, appropinquauit enim regnum caelorum. paenitentiam agite; fiat lux. et quoniam conturbata erat ad nos ipsos anima nostra, conmemorati sumus tui, domine, de terra Iordanis et de monte aequali tibi, sed paruo propter nos, et displicuerunt nobis tenebrae nostrae, et conuersi sumus ad te, et facta est lux. et ecce fuimus aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino.
13.14Yine de henüz iman yoluyla yürüyoruz, görerek değil. Çünkü umutla kurtulduk; görülen umut ise umut değildir. Engin hâlâ engini çağırıyor, ama artık senin çağlayanlarının sesiyle. "Size ruhanî kişilere konuşur gibi değil, bedenî kişilere konuşur gibi konuşabildim" diyen kişi de kendini henüz hedefe ulaşmış saymıyor: geride kalanları unutup ilerdekilere uzanıyor, yük altında inliyor; ruhu, geyiklerin su pınarlarına susadığı gibi diri Tanrı'ya susamış ve "Ne zaman varacağım?" diyor; gökten olan meskenini üstüne giymeyi arzuluyor ve daha aşağıdaki engini çağırıyor: "Bu çağa uymayın, zihninizin yenilenmesiyle yeniden biçimlenin"; ve: "Zihinde çocuk olmayın; kötülükte bebek olun ki zihinde olgun olasınız"; ve: "Ey akılsız Galatyalılar, sizi kim büyüledi?" Ama artık kendi sesiyle değil, seninkiyle konuşuyor; çünkü sen ruhunu yücelerden, yükseğe çıkan ve bağışlarının çağlayanlarını açan kişi aracılığıyla gönderdin ki ırmağın coşkun akışı senin şehrini sevindirsin. Damadın dostu ona hasretle iç çekiyor; ruhun ilk ürünlerine onun yanında artık sahip, ama yine de kendi içinde inliyor; evlatlığı, bedeninin kurtuluşunu bekliyor. Ona iç çekiyor, çünkü gelinin bir uzvudur; onun için kıskanıyor, çünkü damadın dostudur; onun için kıskanıyor, kendisi için değil. Çünkü kendi sesiyle değil, senin çağlayanlarının sesiyle öbür engini çağırıyor; onun için kıskançlık duyarak korkuyor ki yılan Havva'yı kurnazlığıyla nasıl aldattıysa, onların anlayışları da damadımızda, senin biricik Oğlunda olan iffetten öyle bozulmasın. O görünüşün ışığı nedir; onu olduğu gibi göreceğimiz, bana her gün "Tanrın nerede?" denirken gece gündüz ekmeğim olan gözyaşlarının geçip gideceği o ışık?
Et tamen adhuc per fidem, nondum per speciem. spe enim salui facti sumus. spes autem, quae uidetur, non est spes. adhuc abyssus abyssum inuocat, sed iam in uoce cataractarum tuarum. adhuc et ille qui dicit: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus, etiam ipse nondum se arbitratur conprehendisse, et quae retro oblitus, in ea, quae ante sunt, extenditur et ingemescit grauatus, et sitit anima eius ad deum uiuum, quemadmodum cerui ad fontes aquarum, et dicit: quando ueniam? habitaculum suum, quod de caelo est, superindui cupiens, et uocat inferiorem abyssum dicens: nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate mentis uestrae, et: nolite pueri effici mentibus, sed malitia paruuli estote, ut mentibus perfecti sitis, et: o stulti Galatae, quis uos fascinauit? sed iam non in uoce sua; in tua enim, qui misisti spiritum tuum de excelsis per eum, qui ascendit in altum et aperuit cataractas donorum suorum, ut fluminis impetus laetificarent ciuitatem tuam. illi enim suspirat sponsi amicus, habens iam spiritus primitias penes eum, sed adhuc in semet ipso ingemescens, adoptionem expectans, redemptionem corporis sui. illi suspirat — membrum est enim sponsae — et illi zelat — amicus est enim sponsi — illi zelat non sibi, quia in uoce cataractarum tuarum, non in uoce sua inuocat alteram abyssum, cui zelans timet, ne sicut serpens Euam decepit astutia sua, sic et eorum sensus corrumpantur a castitate, quae est in sponso nostro, unico tuo. quae est illa speciei lux, cum uidebimus eum, sicuti est, et transierint lacrimae, quae mihi factae sunt panis die ac nocte, dum dicitur mihi cotidie: ⟦ubi⟧ est deus tuus?
13.15Ben de diyorum ki: Tanrım nerede? İşte buradasın. Sevinç ve itiraf sesiyle, bayram kutlayanların coşkun sesiyle ruhumu kendi üzerime döktüğümde sende biraz soluk alıyorum. Yine de ruhum hâlâ kederlidir, çünkü geri kayıp engin oluyor, daha doğrusu hâlâ engin olduğunu hissediyor. Gecede ayaklarımın önünde yaktığın imanım ona diyor ki: "Ey ruhum, neden kederlisin, beni neden sarsıyorsun? Rab'be umut bağla"; "onun sözü ayaklarına kandildir". Umut bağla ve sebat et; ta ki kötülerin anası olan gece geçsin, Rab'bin öfkesi geçsin; biz de bir zamanlar o öfkenin çocukları, karanlık idik ve günah yüzünden ölü olan bedende o karanlığın kalıntılarını sürüklüyoruz; ta ki gün ağarsın ve gölgeler kalksın. Rab'be umut bağla: Sabahleyin kalkıp duracağım ve seyredeceğim; ona her zaman itiraf edeceğim. Sabahleyin kalkıp duracağım ve yüzümün kurtuluşunu, Tanrımı göreceğim; o, içimizde oturan ruhu sayesinde ölümlü bedenlerimizi de diriltecek; çünkü o ruh karanlık ve akışkan iç benliğimizin üzerinde merhametle dolaşıyordu. Bu yüzden bu gurbette bir rehin aldık ki, henüz umutla kurtulmuşken bile artık ışık olalım, ışığın çocukları ve günün çocukları olalım; gecenin çocukları değil, karanlığın çocukları değil, gerçi bir zamanlar öyleydik. Onlarla bizi, insan bilgisinin bu hâlâ belirsiz durumunda, yalnız sen ayırırsın; kalplerimizi sınayan, ışığa gün, karanlığa gece diyen sen. Çünkü bizi senden başka kim ayırır? Senden almadığımız neyimiz var; başka kapların aşağılık işler için yapıldığı aynı hamurdan şerefli kaplar olarak yapılmış olan bizim?
Et ego dico: deus meus ubi est? ecce ubi es. respiro in te paululum, cum effundo super me animam meam in uoce exultationis et confessionis soni festiuitatem celebrantis. et adhuc tristis est, quia relabitur et ⟦fit⟧ abyssus, uel potius sentit adhuc se esse abyssum. dicit ei fides mea, quam accendisti in nocte ante pedes meos: quare tristis es, anima, et quare conturbas me? spera in domino; lucerna pedibus tuis uerbum eius. spera et perseuera, donec transeat nox, mater iniquorum, donec transeat ira domini, cuius filii et nos fuimus aliquando tenebrae, quarum residua trahimus in corpore propter peccatum mortuo, donec aspiret dies et remoueantur umbrae. spera in domino: mane astabo et contemplabor; semper confitebor illi. mane astabo et uidebo salutare uultus mei, deum meum, qui uiuificabit et mortalia corpora nostra propter spiritum, qui habitat in nobis, quia super interius nostrum tenebrosum et fluuidum misericorditer ⟦superferebatur⟧. unde in hac peregrinatione pignus accepimus, ut iam simus lux, dum adhuc spe salui facti sumus et filii lucis et filii diei, non filii noctis neque tenebrarum, quod tamen fuimus. inter quos et nos in isto adhuc incerto humanae notitiae tu solus diuidis, qui probas corda nostra et uocas lucem diem et tenebras noctem. quis enim nos discernit nisi tu? quid autem habemus, quod non accepimus a te, ex eadem massa uasa in honorem, ex qua sunt et alia facta in contumeliam?
13.16Ya da üzerimize, ilahî yazında, otoritenin kubbesini senden başka kim yaptı, Tanrımız? Çünkü "gök bir kitap gibi dürülecek" ve şimdi bir deri gibi üzerimize gerilmiştir. Bize onu ulaştırdığın o ölümlüler bu ölümü göçüp gittikten sonra, ilahî yazın daha yüce bir otoriteye sahip oldu. Sen biliyorsun, Rabbim, sen biliyorsun, insanlar günah yüzünden ölümlü olunca onlara derilerden giysiler giydirdiğini. Bu yüzden kitabının kubbesini, yani ölümlülerin hizmetiyle üzerimize koyduğun, birbiriyle uyumlu sözlerini bir deri gibi gerdin. Çünkü onların ölümüyle, onlar aracılığıyla yayımlanan sözlerindeki otoritenin sağlamlığı aşağıdaki her şeyin üzerine yücelerden gerildi; onlar burada yaşarken bu öyle yükseğe gerilmiş değildi. Göğü henüz bir deri gibi germemiştin, ölümlerinin ününü henüz her yere yaymamıştın.
Aut quis nisi tu, deus noster, fecisti nobis firmamentum auctoritatis super nos in scriptura tua diuina? caelum enim plicabitur ut liber et nunc sicut pellis extenditur super nos. sublimioris enim auctoritatis est tua diuina scriptura, cum iam obierunt istam mortem illi mortales, per quos eam dispensasti nobis. et tu scis, domine, tu scis, quemadmodum pellibus indueris homines, cum peccato mortales fierent. unde sicut pellem extendisti firmamentum libri tui, concordes utique sermones tuos, quos per mortalium ministerium superposuisti nobis. namque ipsa eorum morte solidamentum auctoritatis in eloquiis tuis per eos editis sublimiter extenditur super omnia, quae subter sunt, quod, cum hic uiuerent, non ita sublimiter extentum erat. nondum sicut pellem caelum extenderas, nondum mortis eorum famam usquequaque dilataueras.
13.17Rabbim, göklerini, parmaklarının eserini görelim; onları altından örttüğün bulutu gözlerimizin önünden dağıt. Orada küçüklere bilgelik veren tanıklığın vardır. Tanrım, övgünü bebeklerin ve süt emenlerin ağzından tamamla. Çünkü kibri böylesine yıkan, düşmanı ve günahlarını savunarak senin barıştırmana direnen savunucuyu böylesine yıkan başka kitaplar bilmiyoruz. Bilmiyorum, Rabbim, bilmiyorum; beni itirafa böyle ikna eden, boynumu boyunduruğuna böyle yumuşatan ve beni sana karşılıksız ibadete böyle çağıran bu kadar iffetli başka sözler bilmiyorum. Onları anlayayım, iyi Baba; onların altına yerleştirilmiş olan bana bunu bağışla; çünkü onları altta olanlar için sağlam kıldın.
Videamus, domine, caelos, opera digitorum tuorum: disserena oculis nostris nubilum, quo subtexisti eos. ibi est testimonium tuum sapientiam praestans paruulis. perfice, deus meus, laudem tuam ex ore infantium et lactantium. neque enim nouimus alios libros ita destruentes superbiam, ita destruentes inimicum et defensorem resistentem reconciliationi tuae defendendo peccata sua. non noui, domine, non noui alia tam casta eloquia, quae sic mihi persuaderent confessionem et lenirent ceruicem meam iugo tuo et inuitarent colere te gratis. intellegam ea, pater bone da mihi hoc subterposito, quia subterpositis solidasti ea.
13.18Bu kubbenin üstünde başka sular vardır; sanırım ölümsüzdürler ve yeryüzündeki bozulmadan uzaktırlar. Senin adını övsünler, seni övsünler meleklerinin göklerin üstündeki toplulukları; onların bu kubbeye başlarını kaldırıp bakmaya ve okuyarak Söz'ünü tanımaya ihtiyaçları yoktur. Çünkü senin yüzünü her zaman görürler ve ebedî iradenin ne istediğini orada, zamanın heceleri olmadan okurlar. Okurlar, seçerler ve severler; her zaman okurlar ve okudukları hiçbir zaman geçip gitmez. Çünkü seçerek ve severek senin kararının değişmezliğinin kendisini okurlar. Kitapları kapanmaz, tomarları dürülmez; çünkü onlar için bu kitap sensin, ebediyen de sen olacaksın. Onları bu kubbenin üstüne yerleştirdin; kubbeyi ise aşağıdaki toplulukların zayıflığının üzerine sağlamlaştırdın ki onlar başlarını kaldırıp oraya baksınlar ve zamanları yaratmış olan seni zaman içinde bildiren merhametini tanısınlar. Çünkü "Rabbim, senin merhametin göktedir, hakikatin bulutlara kadar." Bulutlar geçer, gök ise kalır. Söz'ünü vaaz edenler bu hayattan öbür hayata geçerler, ama senin yazın dünyanın sonuna kadar toplulukların üzerine gerilir. Gök ve yer de geçecek, ama senin sözlerin geçmeyecek; çünkü deri dürülecek, üzerine gerildiği ot da parlaklığıyla birlikte geçip gidecek, ama senin Söz'ün ebediyen kalır. O Söz şimdi bize bulutların bilmecesi içinde ve göğün aynası aracılığıyla görünür, olduğu gibi değil; çünkü Oğlunun sevdikleri olsak da, ne olacağımız henüz görünmemiştir. O, bedenin ağlarının arasından baktı, bizi okşadı ve tutuşturdu; biz de onun kokusunun ardından koşuyoruz. Ama o görününce ona benzer olacağız, çünkü onu olduğu gibi göreceğiz. Olduğu gibi, Rabbim: Onu böyle görmek bizim payımız olacak, ama henüz bize verilmiş değildir.
Sunt aliae aquae super hoc firmamentum, credo, inmortales et a terrena corruptione secretae. laudent nomen tuum, laudent te supercaelestes populi angelorum tuorum, qui non opus habent suspicere firmamentum hoc et legendo cognoscere uerbum tuum. uident enim faciem tuam semper et ibi legunt sine syllabis temporum, quid uelit aeterna uoluntas tua. legunt, eligunt et diligunt; semper legunt et numquam praeterit quod legunt. eligendo enim et diligendo legunt ipsam inconmutabilitatem consilii tui. non clauditur codex eorum nec plicatur liber eorum, quia tu ipse illis hoc es et es in aeternum, quia super hoc firmamentum ordinasti eos, quod firmasti super infirmitatem inferiorum populorum, ubi suspicerent et cognoscerent misericordiam tuam temporaliter enuntiantem te, qui fecisti tempora. in caelo enim, domine, misericordia tua et ueritas tua usque ad nubes. transeunt nubes, caelum autem manet. transeunt praedicatores uerbi tui ex hac uita in aliam uitam, scriptura uero tua usque in finem saeculi super populos extenditur. sed et caelum et terra transibunt, sermones autem tui non transibunt, quoniam et pellis plicabitur et faenum, super quod extendebatur, cum claritate sua praeteriet, uerbum autem tuum manet in aeternum; quod nunc in aenigmate nubium et per speculum caeli, non sicuti est, apparet nobis, quia et nos quamuis filio tuo dilecti simus, nondum apparuit quod erimus. attendit per retia carnis et blanditus est et inflammauit, et currimus post odorem eius. sed cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est: sicuti est, domine, uidere nostrum, quod nondum est nobis.
13.19Çünkü senin tamamıyla nasıl olduğunu yalnız sen bilirsin; çünkü değişmezce varsın, değişmezce bilirsin ve değişmezce istersin. Senin özün değişmezce bilir ve ister; senin bilgin değişmezce vardır ve ister; senin iraden değişmezce vardır ve bilir. Değişmez ışık kendini nasıl biliyorsa, aydınlanan değişebilir şey tarafından da öyle bilinmesi senin önünde adil görünmez. Bu yüzden ruhum sana karşı susuz bir toprak gibidir; çünkü kendini kendiliğinden aydınlatamadığı gibi kendini kendiliğinden doyuramaz da. Çünkü hayat pınarı nasıl senin yanındaysa, senin ışığında da öyle ışığı göreceğiz.
Nam sicut omnino tu es, tu scis solus, quoniam es inconmutabiliter et scis inconmutabiliter et uis inconmutabiliter, et essentia tua scit et uult inconmutabiliter et scientia tua est et uult inconmutabiliter et uoluntas tua est et scit inconmutabiliter, nec uidetur iustum esse coram te, ut, quemadmodum se scit lumen inconmutabile, ita sciatur ab inluminato conmutabili. ideoque anima mea tamquam terra sine aqua tibi, quia sicut se inluminare de se non potest, ita se satiare de se non potest. sic enim apud te fons uitae, quomodo in lumine tuo uidebimus lumen.
13.20Acılaşan topluluğu tek bir topluluk hâlinde kim topladı? Sayısız çeşitlikteki kaygılar içinde çalkalansalar da, onların hepsinin her şeyi uğruna yaptıkları gaye aynıdır: zamana bağlı ve dünyevî mutluluk. Rabbim, senden başka kim? Suların tek bir yerde toplanmasını ve sana susamış kurunun görünmesini söyleyen sen; çünkü deniz senindir, onu sen yaptın, kuru toprağı da senin ellerin biçimlendirdi. Çünkü deniz denen şey iradelerin acılığı değil, suların toplanmasıdır. Sen ruhların kötü arzularını da dizginler, suların ne kadar ilerlemesine izin verileceğinin sınırlarını koyarsın; ta ki dalgaları kendi içlerinde kırılsın. Böylece buyruğunun düzeniyle, her şeyin üstündeki hâkimiyetinle denizi yaparsın.
Quis congregauit amaricantem societatem unam? idem namque illis finis est temporalis et terrenae felicitatis, propter quam faciunt omnia, quamuis innumerabili uarietate curarum fluctuent. quis, domine, nisi tu, qui dixisti, ut congregarentur aquae in congregationem unam et appareret arida sitiens tibi, quoniam tuum est mare, et tu fecisti illud, et aridam terram manus tuae formauerunt? neque enim amaritudo uoluntatum, sed congregatio aquarum uocatur mare. tu enim coherces etiam malas cupiditates animarum et figis limites, quousque progredi sinantur aquae, ut in se comminuantur fluctus earum, atque ita facis mare ordine imperii tui super omnia.
13.21Ama sana susamış ve sana görünen, başka bir gayeyle deniz topluluğundan ayrılmış ruhları gizli ve tatlı bir pınarla sularsın; ta ki toprak da meyvesini versin. Toprak meyvesini verir; Rabbi Tanrısı olan senin buyruğunla ruhumuz kendi cinsine göre merhamet işleri filizlendirir: bedenî ihtiyaçlarda yardım ederek komşusunu sever; kendi içinde benzerliğe göre tohum taşır. Çünkü kendi zayıflığımızdan ötürü yoksulların acısını paylaşır ve onlara yardıma koşarız; aynı şekilde muhtaç olsaydık bize nasıl yardım edilmesini isterdiysek onlara öyle yardım ederiz. Bunu yalnız tohumlu ot gibi kolay işlerde değil, meyve veren ağaç gibi sağlam bir güçle korumada da yaparız: yani haksızlığa uğrayanı güçlünün elinden kurtarma iyiliğinde ve adil hükmün sağlam gücüyle ona koruyucu bir gölge sağlamakta.
At animas sitientes tibi et apparentes tibi alio fine distinctas a societate maris occulto et dulci fonte irrigas, ut et terra det fructum suum: et dat fructum suum et te iubente, domino deo suo, germinat anima nostra opere misericordiae secundum genus, diligens proximum in subsidiis necessitatum carnalium, habens in se semen secundum similitudinem, quoniam ex nostra infirmitate conpatimur ad subueniendum indigentibus similiter opitulantes, quemadmodum nobis uellemus opem ferri, si eodem modo indigeremus, non tantum in facilibus tamquam in herba seminali, sed etiam in protectione adiutorii forti robore, sicut lignum fructiferum, id est beneficium ad eripiendum eum, qui iniuriam patitur, de manu potentis et praebendo protectionis umbraculum ualido robore iusti iudicii.
13.22Böyle, Rabbim, böyle, yalvarırım; yaptığın gibi, neşeyi ve imkânı verdiğin gibi, "hakikat yerden filizlensin, adalet gökten baksın" ve kubbede ışıklar olsun. Ekmeğimizi açla bölüşelim, evsiz yoksulu evimize alalım, çıplağı giydirelim ve kendi soyumuzdan olanları hor görmeyelim. Yerde doğan bu meyvelere bak, iyi olduklarını gör; ışığımız vaktinde doğsun. Bu aşağıdaki eylem ürününden seyrin zevklerine geçelim, yukarıdaki hayat sözünü elde edip senin yazının kubbesine yapışarak dünyada ışıklar gibi parlayalım. Çünkü orada bizimle konuşarak öğretiyorsun ki gün ile gece arasında ayırır gibi akılla kavranan şeyler ile hissedilen şeyler arasında, ya da kimi akılla kavranan şeylere, kimi hissedilen şeylere kendini vermiş ruhlar arasında ayıralım. Böylece artık, kubbe yaratılmadan önce olduğu gibi, ışık ile karanlık arasında hükmünün gizliliğinde yalnız sen ayırmazsın; senin ruhanî kişilerin de aynı kubbeye yerleştirilip sıralanmış olarak, lütfun dünyaya açıkça gösterilince, yerin üzerinde parlar, gün ile gece arasında ayırır ve zamanları belirtirler: çünkü eski şeyler geçti, işte yeni şeyler oldu; çünkü kurtuluşumuz iman ettiğimiz zamandakinden daha yakındır; çünkü gece ilerledi, gün yaklaştı; çünkü yılının tacını kutsuyor, ekinine işçiler gönderiyorsun (o ekinin ekilmesinde başkaları emek vermişti), hasadı sonda olan başka bir ekime de işçi gönderiyorsun. Böylece dileyene dileklerini verir, adilin yıllarını kutsarsın; sen ise hep aynısın ve tükenmeyen yıllarında, geçip giden yıllar için ambar hazırlarsın.
Ita, domine, ita, oro te, oriatur, sicuti facis, sicuti das hilaritatem et facultatem, oriatur de terra ueritas et iustitia de caelo respiciat, et fiant in firmamento luminaria. frangamus esurienti panem nostrum et egenum sine tecto inducamus in domum nostram, nudum uestiamus et domesticos seminis nostri non despiciamus. quibus in terra natis fructibus uide, quia bonum est, et erumpat temporana lux nostra, et de ista inferiore fruge actionis in delicias contemplationis uerbum uitae superius obtinentes sicut luminaria in mundo cohaerentes firmamento scripturae tuae. ibi enim nobiscum disputas, ut diuidamus inter intellegibilia et sensibilia tamquam inter diem et noctem uel inter animas alias intellegibilibus, alias sensibilibus deditas, ut iam non tu solus in abdito diiudicationis tuae, sicut antequam fieret firmamentum, diuidas inter lucem et tenebras, sed etiam spiritales tui in eodem firmamento positi atque distincti manifestata per orbem gratia tua luceant super terram et diuidant inter diem et noctem et significent tempora, quia uetera transierunt, ecce facta sunt noua, et quia propior est nostra salus, quam cum credidimus, et quia nox praecessit, dies autem adpropinquauit et quia benedicis coronam anni tui, mittens operarios in messem tuam, in qua seminanda alii laborauerunt, mittens etiam in aliam sementem, cuius messis in fine est. ita das uota optanti et benedicis annos iusti, tu autem idem ipse es et in annis tuis, qui non deficiunt, horreum praeparas annis transeuntibus. aeterno quippe consilio pro-
13.23Çünkü ebedî bir kararla göksel iyilikleri kendi zamanlarında yere verirsin. Birine Ruh aracılığıyla bilgelik sözü verilir, büyük ışık gibi: apaçık hakikatin ışığından, günün başlangıcındaymış gibi zevk alanlar için; başkasına aynı Ruh'a göre bilgi sözü, küçük ışık gibi; başkasına iman, başkasına şifa verme bağışı, başkasına mucize gücü, başkasına peygamberlik, başkasına ruhları ayırt etme, başkasına türlü diller: bunların hepsi yıldızlar gibidir. Çünkü bütün bunları bir ve aynı Ruh yapar; her birine dilediği gibi kendi payını dağıtır ve yıldızları faydalı olsunlar diye gözler önüne çıkarır. Ama ay gibi zamanlara göre değişen bütün sırları kapsayan bilgi sözü ve ardından yıldızlar gibi anılan öbür bağış bilgileri, sözü edilen günün sevindiği o bilgelik parlaklığından ne kadar farklıysa, o kadar gecenin başlangıcındadır. Çünkü bunlar, olgunlar arasında bilgelik konuşan, senin o en basiretli kulunun, ruhanî kişilere konuşur gibi değil, bedenî kişilere konuşur gibi konuşabildiği kişiler için gereklidir. Ama nefsanî insan, Mesih'te bir bebek ve süt emen biri olarak, katı yiyeceğe güçleninceye ve bakışını güneşe bakabilecek kadar sağlamlaştırıncaya dek gecesini ışıksız bırakmasın, ay ve yıldızların ışığıyla yetinsin. Bunları bizimle, Tanrımız, kitabında, yani kubbende en bilgece konuşursun; ta ki her şeyi şaşılacak bir seyirle ayırt edelim, hâlâ işaretler içinde, zamanlar, günler ve yıllar içinde olsa da.
priis temporibus bona caelestia das super terram, quoniam quidem alii datur per spiritum sermo sapientiae tamquam luminare maius propter eos, qui perspicuae ueritatis luce delectantur tamquam in principio diei, alii autem sermo scientiae secundum eundem spiritum tamquam luminare minus, alii fides, alii donatio curationum, alii operationes uirtutum, alii prophetia, alii diiudicatio spirituum, alteri genera linguarum, et haec omnia tamquam stellae. omnia enim haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult et faciens apparere sidera in manifestatione ad utilitatem. sermo autem scientiae, qua continentur omnia sacramenta, quae uariantur temporibus tamquam luna, et ceterae notitiae donorum, quae deinceps tamquam stellae conmemorata sunt, quantum differunt ab illo candore sapientiae, quo gaudet praedictus dies, tantum in principio noctis sunt. his enim sunt necessaria, quibus ille prudentissimus seruus tuus non potuit loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus, ille, qui sapientiam loquitur inter perfectos. animalis autem homo tamquam paruulus in Christo lactisque potator, donec roboretur ad solidum cibum et aciem firmet ad solis aspectum, non habeat desertam noctem suam, sed luce lunae stellarumque contentus sit. haec nobiscum disputas sapientissime, deus noster, in libro tuo, firmamento tuo, ut discernamus omnia contemplatione mirabili, quamuis adhuc in signis et in temporibus et in diebus et in annis.
13.24"Ama önce yıkanın, temizlenin, kötülüğünüzü ruhlarınızdan ve gözlerimin önünden kaldırın", ta ki kuru toprak görünsün. "İyilik yapmayı öğrenin, öksüzün hakkını verin, dulu haklı çıkarın", ta ki toprak yemlik ot ve meyve veren ağaç filizlendirsin; "ve gelin, tartışalım, diyor Rab", ta ki göğün kubbesinde ışıklar olsun ve yerin üzerinde parlasınlar. O zengin adam iyi öğretmene, ebedî hayata kavuşmak için ne yapması gerektiğini soruyordu. Onun bir insan sandığı ve bundan fazlası olmadığını düşündüğü iyi öğretmen (oysa Tanrı olduğu için iyidir) ona söylesin: Hayata girmek istiyorsa buyrukları tutsun, kötülüğün ve hainliğin acılığını kendinden ayırsın; öldürmesin, zina etmesin, çalmasın, yalancı tanıklık etmesin; ta ki kuru toprak görünsün ve anaya babaya saygıyı ve komşu sevgisini filizlendirsin. "Bunların hepsini yaptım" diyor. Toprak verimliyse, bu kadar diken nereden? Git, açgözlülüğün sık çalılıklarını kökünden sök, sahip olduklarını sat, yoksullara vererek ürünle dol; göklerde bir hazinen olacak. Kusursuz olmak istiyorsan Rab'bin ardından git; gündüze ve geceye neyi dağıtacağını bilen kişinin aralarında bilgelik konuştuğu kimselere katıl ki sen de bilesin, senin için de göğün kubbesinde ışıklar olsun. Bu, kalbin orada olmadıkça olmayacak; kalbin de, iyi öğretmenden işittiğin gibi, hazinen orada olmadıkça orada olmayacak. Ama verimsiz toprak kederlendi, dikenler sözü boğdu.
Sed prius lauamini, mundi estote, auferte nequitiam ab animis uestris atque a conspectu oculorum meorum, ut appareat arida. discite bonum facere, iudicate pupillo et iustificate uiduam, ut germinet terra herbam pabuli et lignum fructiferum, et uenite, disputemus, dicit dominus, ut fiant luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram. quaerebat diues ille a magistro bono, quid faceret, ut uitam aeternam consequeretur: dicat ei magister bonus, quem putabat hominem et nihil amplius — bonus est autem, quia deus est — dicat ei, ut, si uult uenire ad uitam, seruet mandata, separet a se amaritudinem malitiae atque nequitiae, non occidat, non ⟦moechetur⟧, non furetur, non falsum testimonium dicat, ut appareat arida et germinet honorem matris et patris et dilectionem proximi. feci, inquit, haec omnia. unde ergo tantae spinae, si terra fructifera est? uade, extirpa siluosa dumeta auaritiae, uende quae possides et implere frugibus dando pauperibus et habebis thesaurum in caelis et sequere dominum, si uis esse perfectus, eis sociatus, inter quos loquitur sapientiam ille, qui nouit, quid distribuat diei et nocti, ut noris et tu, ut fiant et tibi luminaria in firmamento caeli: quod non fiet, nisi fuerit illic cor tuum; quod item non fiet, nisi fuerit illic thesaurus tuus, sicut audisti a magistro bono. sed contristata est terra sterilis, et spinae suffocauerunt uerbum.
13.25Ama siz, dünyanın kubbesindeki seçilmiş soy, Rab'bin ardından gitmek için her şeyi bırakan sizler, onun ardından gidin ve güçlü olanları utandırın; onun ardından gidin, ey güzel ayaklar, kubbede parlayın ki gökler onun şanını anlatsın; olgunların ışığı (ama henüz meleklerinki gibi olmayan ışık) ile küçüklerin karanlığı (ama umutsuz olmayanların karanlığı) arasında ayırın. Bütün yeryüzünün üzerinde parlayın; güneşle ışıldayan gün güne bilgelik sözünü taşırsın, ayla parlayan gece de geceye bilgi sözünü bildirsin. Ay ve yıldızlar gece için parlar, ama gece onları karartmaz; çünkü onlar geceyi onun alabileceği ölçüde aydınlatır. İşte, sanki Tanrı "Göğün kubbesinde ışıklar olsun" diyormuş gibi, birden gökten sert bir rüzgâr eser gibi bir ses geldi, ateş gibi bölünmüş diller göründü ve her birinin üzerine kondu; ve göğün kubbesinde hayat sözüne sahip ışıklar oldu. Her yere koşun, kutsal ateşler, güzel ateşler! Çünkü siz dünyanın ışığısınız ve kepçe altında değilsiniz. Yapıştığınız kişi yüceltildi ve sizi de yüceltti. Koşun ve kendinizi bütün milletlere tanıtın.
Vos autem, genus electum in firmamento mundi, qui dimisistis omnia, ut sequeremini dominum, ite post eum et confundite fortia, ite post eum, speciosi pedes, et lucete in firmamento, ut caeli enarrent gloriam eius diuidentes inter lucem perfectorum, sed nondum sicut angelorum, et tenebras paruulorum, sed non desperatorum: lucete super omnem terram, et dies sole candens eructet diei uerbum sapientiae et nox, luna lucens, annuntiet nocti uerbum scientiae. luna et stellae nocti lucent, sed nox non obscurat eas, quoniam ipsae inluminant eam pro modulo eius. ecce enim tamquam deo dicente: fiant luminaria in firmamento caeli, factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et uisae sunt linguae diuisae quasi ignis, qui et insedit super unumquemque illorum, et facta sunt luminaria in firmamento caeli uerbum uitae habentia. ubique discurrite, ignes sancti, ignes decori. uos enim estis lumen mundi nec estis sub modio. exaltatus est, cui adhaesistis, et exaltauit uos. discurrite et innotescite omnibus gentibus.
13.26Deniz de gebe kalsın ve sizin işlerinizi doğursun; sular canlı ruhların sürüngenlerini çıkarsın. Çünkü değerliyi değersizden ayırarak Tanrı'nın ağzı oldunuz; o sizin aracılığınızla şöyle diyecekti: Sular, toprağın çıkaracağı canlı ruhu değil, canlı ruhların sürüngenlerini ve yerin üzerinde uçan kuşları çıkarsın. Çünkü senin sırların, Tanrım, kutsallarının işleri aracılığıyla, milletleri vaftizinde senin adınla yoğurmak üzere, dünyanın ayartı dalgalarının ortasından sürünerek geçti. Bunlar arasında büyük deniz canavarları gibi büyük harikalar oldu; habercilerinin sesleri de kitabının kubbesinin yanında yerin üzerinde uçtu; nereye giderlerse altında uçacakları otorite olarak bu kubbeyi kendilerine önder edindiler. Çünkü seslerinin işitilmediği ne bir dil ne bir söz vardır; sesleri bütün yeryüzüne, sözleri dünyanın uçlarına yayıldı; çünkü sen, Rabbim, kutsayarak bunları çoğalttın.
Concipiat et mare et pariat opera uestra, et producant aquae reptilia animarum uiuarum. separantes enim pretiosum a uili facti estis os dei, per quod diceret: producant aquae non animam uiuam, quam terra producet, sed reptilia animarum uiuarum et uolatilia uolantia super terram. repserunt enim sacramenta tua, deus, per opera sanctorum tuorum inter medios fluctus temptationum saeculi ad imbuendas gentes nomine tuo in baptismo tuo. et inter haec facta sunt magnalia mirabilia tamquam coeti grandes et uoces nuntiorum tuorum uolantes super terram iuxta firmamentum libri tui praeposito illo sibi ad auctoritatem, sub quo uolitarent, quocumque irent. neque enim sunt loquellae neque sermones, quorum non audiantur uoces eorum, quando in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum, quoniam tu, domine, benedicendo multiplicasti haec.
13.27Yoksa yalan mı söylüyorum, ya da her şeyi karman çorman edip göğün kubbesindeki bu şeylerin parlak bilgileri ile dalgalı denizdeki ve göğün kubbesinin altındaki bedensel işleri ayırt etmiyor muyum? Bazı şeylerin bilgileri, bilgelik ve ilim ışıkları gibi sağlam ve sınırlıdır, kuşaklar boyunca artmaz; oysa aynı şeylerin bedensel işlemleri çok ve çeşitlidir; senin kutsamanla biri öbüründen büyüyerek çoğalırlar, Tanrım. Sen ölümlü hislerin bıkkınlığını öyle teselli ettin ki, zihnin bilgisinde tek olan bir şey bedenin hareketleriyle birçok şekilde betimlenir ve söylenir. Bunları sular çıkardı, ama senin Söz'ünde; senin hakikatinin ebediyetinden uzaklaşmış milletlerin ihtiyaçları çıkardı, ama senin İncil'inde. Çünkü bunları dışarı atan, acı hastalıkları bunların senin Söz'ünde ortaya çıkmasına sebep olan o sulardır.
Numquid mentior aut mixtione misceo neque distinguo lucidas cognitiones harum rerum in firmamento caeli et opera corporalia in undoso mari et sub firmamento caeli? quarum enim rerum notitiae sunt solidae et terminatae sine incrementis generationum tamquam lumina sapientiae et scientiae, earundem rerum sunt operationes corporales multae ac uariae, et aliud ex alio crescendo multiplicantur in benedictione tua, deus, qui consolatus es fastidia sensuum mortalium, ut in cognitione animi res una multis modis per corporis motiones figuretur atque dicatur. aquae produxerunt haec, sed in uerbo tuo: necessitates alienatorum ab aeternitate ueritatis tuae populorum produxerunt haec, sed in euangelio tuo, quoniam ipsae aquae ista eiecerunt, quarum amarus languor fuit causa, ut in tuo uerbo ista procederent.
13.28Sen yaptığın için her şey güzeldir; ve işte her şeyi yaratan sen, anlatılamayacak kadar daha güzelsin. Âdem senden düşmeseydi, onun rahminden denizin tuzlu suyu, yani derinden meraklı, fırtınalar gibi kabaran ve kararsızca akışkan olan insan soyu yayılmazdı; böylece senin dağıtıcılarının birçok su içinde bedence ve hissedilir biçimde sırlı işler ve sözler işlemesine gerek kalmazdı. Çünkü şimdi sürüngenleri ve kuşları böyle anlıyorum: İnsanlar onlarla yoğrulup ayinlere kabul edildikten sonra da, ruh başka bir basamakta ruhanî olarak canlanmadıkça ve başlangıç sözünden sonra tamamlanmaya bakmadıkça, bedenî sırlara tabi kalır ve daha ileri gidemezlerdi.
Et pulchra sunt omnia faciente te, et ecce tu inenarrabiliter pulchrior, qui fecisti omnia. a quo si non esset lapsus Adam, non diffunderetur ex utero eius salsugo maris, genus humanum profunde curiosum et procellose tumidum et instabiliter fluuidum, atque ita non opus esset, ut in aquis multis corporaliter et sensibiliter operarentur dispensatores tui mystica facta et dicta. sic enim mihi nunc occurrerunt reptilia et uolatilia, quibus imbuti et initiati homines corporalibus sacramentis subditi non ultra proficerent, nisi spiritaliter uiuesceret anima gradu alio et post initii uerbum in consummationem respiceret.
13.29Bu yüzden senin Söz'ünde, denizin derinliği değil, suların acılığından ayrılmış toprak, canlı ruhların sürüngenlerini ve kuşları değil, canlı ruhu çıkarır. Çünkü artık, sularla örtülüyken muhtaç olduğu gibi, milletlerin muhtaç olduğu vaftize muhtaç değildir; zira böyle girilsin diye koyduğun andan beri göklerin krallığına başka türlü girilmez. İmanın doğması için büyük harikalar da aramaz; çünkü inanan toprak, imansızlıkla acılaşmış deniz sularından artık ayrılmışken, "işaretler ve harikalar görmedikçe inanmaz" sözü ona göre değildir; diller de inananlar için değil, inanmayanlar için bir işarettir. Öyleyse sular üzerine kurduğun toprağın, suların senin Söz'ünle çıkardığı bu uçan türe de ihtiyacı yoktur. Habercilerin aracılığıyla Söz'ünü ona gönder. Çünkü biz onların işlerini anlatırız, ama onlarda iş gören sensin; ta ki canlı ruhu işlesinler. Toprak onu çıkarır; çünkü bunları toprakta yapmalarının sebebi topraktır; tıpkı denizin, onların canlı ruhların sürüngenlerini ve göğün kubbesinin altındaki kuşları işlemelerinin sebebi olması gibi. Toprağın artık bunlara ihtiyacı yoktur; gerçi inananların önünde hazırladığın sofrada derinden çıkarılmış balığı yer; çünkü balık kuru toprağı beslesin diye derinden çıkarıldı. Kuşlar da denizin soyudur, ama yine de yerin üzerinde çoğalırlar. Çünkü İncil'i müjdeleyen ilk seslerin sebebi insanların imansızlığıydı; ama inananlar da onlarla öğüt alır ve günden güne türlü türlü kutsanır. Canlı ruh ise başlangıcını topraktan alır; çünkü bu dünyanın sevgisinden kendini tutmak ancak artık inanmış olanlara fayda verir; ta ki zevkler içinde yaşarken ölmüş olan ruhları sana yaşasın. O zevkler ölüm getirir, Rabbim; çünkü saf kalbin hayat veren zevki sensin.
Ac per hoc in uerbo tuo non maris profunditas, sed ab aquarum amaritudine terra discreta eicit non reptilia animarum uiuarum et uolatilia, sed animam uiuam. neque enim iam opus habet baptismo, quo gentibus opus est, sicut opus habebat, cum aquis tegeretur: non enim intratur aliter in regno caelorum ex illo, quo instituisti, ut sic intretur; nec magnalia mirabilium quaerit, quibus fiat fides: neque enim nisi signa et prodigia uiderit, non credit, cum iam distincta sit terra fidelis ab aquis maris infidelitate amaris, et linguae in signo sunt non fidelibus, sed infidelibus. nec isto igitur genere uolatili, quod uerbo tuo produxerunt aquae, opus habet terra, quam fundasti super aquas. immitte in eam uerbum tuum per nuntios tuos. opera enim eorum narramus, sed tu es, qui operaris in eis, et operentur animam uiuam. terra producit eam, quia terra causa est, ut haec agant in ea, sicut mare fuit causa, ut agerent reptilia animarum uiuarum et uolatilia sub firmamento caeli, quibus iam terra non indiget, quamuis piscem manducet leuatum de profundo in ea mensa, quam parasti in conspectu credentium; ideo enim de profundo leuatus est, ut alat aridam. et aues marina progenies, sed tamen super terram multiplicantur. primarum enim uocum euangelizantium infidelitas hominum causa extitit; sed et fideles exhortantur et benedicuntur eis multipliciter de die in diem. at uero anima uiua de terra sumit exordium, quia non prodest nisi iam fidelibus continere se ab amore huius saeculi, ut anima eorum tibi uiuat, quae mortua erat in deliciis uiuens, deliciis, domine, mortiferis; nam tu puri cordis uitales deliciae.
13.30Öyleyse hizmetkârların artık toprakta iş görsünler; sularda olduğu gibi mucizelerle, sırlarla ve gizemli seslerle müjdeleyip konuşarak değil. Orada bilgisizlik, hayranlığın anası olarak, gizli işaretlerin korkusu içinde dikkat kesilir; çünkü seni unutmuş, yüzünden saklanıp engin olan Âdem oğulları için imana giriş böyledir. Tersine, enginin girdaplarından ayrılmış kuru toprakta olduğu gibi de iş görsünler; inananların önünde yaşayarak ve onları taklide teşvik ederek onlara örnek olsunlar. Böylece yalnız işitmek için değil, yapmak için de işitirler: "Tanrı'yı arayın, ruhunuz yaşasın", ta ki toprak canlı ruhu çıkarsın. "Bu çağa uymayın", ondan kendinizi tutun. Ruh, sakınarak yaşar; peşinden koşarak ölür. Kendinizi kibrin vahşi yırtıcılığından, sefahatin uyuşuk hazzından ve "bilginin aldatıcı adı"ndan tutun; ta ki yabanî hayvanlar evcil, sığırlar uysal, yılanlar zararsız olsun. Çünkü alegoride bunlar ruhun hareketleridir; ama büyüklenmenin gururu, şehvetin zevki ve merakın zehri ölü ruhun hareketleridir. Çünkü ruh her hareketten yoksun kalacak şekilde ölmez; hayat pınarından ayrılarak ölür, böylece geçip giden dünya tarafından kabul edilir ve ona uydurulur.
Operentur ergo iam in terra ministri tui, non sicut in aquis annuntiando et loquendo per miracula et sacramenta et uoces mysticas, ubi intenta fit ignorantia mater admirationis in timore occultorum signorum — talis enim est introitus ad fidem filiis Adam oblitis tui, dum se abscondunt a facie tua et fiunt abyssus — sed operentur etiam sicut in arida discreta a gurgitibus abyssi et sint forma fidelibus uiuendo coram eis et excitando ad imitationem. sic enim non tantum ad audiendum sed etiam ad faciendum audiunt: quaerite deum, et uiuet anima uestra, ut producat terra animam uiuentem. nolite conformari huic saeculo, continete uos ab eo. euitando uiuit anima, quae appetendo moritur. continete uos ab immani feritate superbiae, ab inerti uoluptate luxuriae et a fallaci nomine scientiae, ut sint bestiae mansuetae et pecora edomita et innoxii serpentes. motus enim animae sunt isti in allegoria: sed fastus elationis et delectatio libidinis et uenenum curiositatis motus sunt animae mortuae, quia non ita moritur, ut omni motu careat, quoniam discedendo a fonte uitae moritur atque ita suscipitur a praetereunte saeculo et conformatur ei.
13.31Ama Söz, Tanrım, ebedî hayatın pınarıdır ve geçip gitmez; bu yüzden bize "Bu çağa uymayın" dendiğinde, o ayrılış senin Söz'ünde dizginlenir; ta ki toprak hayat pınarında canlı ruhu çıkarsın: senin Söz'ünde, müjdecilerin aracılığıyla, senin Mesih'inin taklitçilerini taklit ederek kendini tutan ruhu. "Kendi cinsine göre" sözünün anlamı budur; çünkü insan dostuna özenir: "Benim gibi olun, çünkü ben de sizin gibiyim" der. Böylece canlı ruhta, eylemin yumuşaklığı içinde iyi yabanî hayvanlar olacak; çünkü şöyle buyurdun: "İşlerini yumuşaklıkla tamamla, herkes seni sevecek." İyi sığırlar da olacak: yedikleri zaman bolluğa ermeyen, yemedikleri zaman bir şeyleri eksilmeyen; iyi yılanlar da olacak: zarar vermek için tehlikeli değil, sakınmak için kurnaz olan, zamana bağlı tabiatı ancak yaratılmış şeyler aracılığıyla ebediyetin anlaşılıp seyredilmesine yetecek kadar araştıran yılanlar. Çünkü bu hayvanlar, ölüm getiren ilerleyişten dizginlenip yaşadıklarında akla hizmet ederler ve iyi olurlar.
Verbum autem, deus, fons uitae aeternae est et non praeterit: ideoque in uerbo tuo cohibetur ille discessus, dum dicitur nobis: nolite conformari huic saeculo, ut producat terra in fonte uitae animam uiuentem, in uerbo tuo per euangelistas tuos animam continentem imitando imitatores Christi tui. hoc est enim secundum genus, quoniam aemulatio uiri ab amico est: estote, inquit, sicut ego, quia et ego sicut uos. ita erunt in anima uiua bestiae bonae in mansuetudine actionis. mandasti enim dicens: in mansuetudine opera tua perfice et ab omni homine diligeris. et pecora bona neque si manducauerint, abundantia, neque si non manducauerint, egentia, et serpentes boni non perniciosi ad nocendum, sed astuti ad cauendum et tantum explorantes temporalem naturam, quantum sufficit, ut per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciatur aeternitas. seruiunt enim rationi haec animalia, cum a progressu mortifero cohibita uiuunt et bona sunt.
13.32İşte, Rabbimiz Tanrımız, Yaratıcımız: Kötü yaşayarak içinde öldüğümüz dünya sevgisinden duygularımız dizginlendiğinde, ruh iyi yaşayarak canlı ruh olmaya başladığında ve havarin aracılığıyla "Bu çağa uymayın" dediğin sözün yerine geldiğinde, hemen eklediğin söz de ardından gelecektir: "Ama zihninizin ruhunun yenilenmesiyle yeniden biçimlenin." Artık "kendi cinsine göre" değil; önden giden komşuyu taklit ederek değil, daha iyi bir insanın otoritesine dayanarak yaşayarak değil. Çünkü "İnsan kendi cinsine göre olsun" demedin; "İnsanı kendi suretimizde ve benzerliğimizde yapalım" dedin; ta ki senin iraden ne ise onu kendimiz sınayalım. Bu yüzden İncil aracılığıyla çocuklar doğuran o dağıtıcın, onları hep sütle besleyip bir dadı gibi bağrına basacağı küçükler olarak bırakmamak için şöyle diyor: "Zihninizin yenilenmesiyle yeniden biçimlenin, ta ki Tanrı'nın iradesi ne ise, iyi, hoşa giden ve kusursuz olanı sınayabilesiniz." Bu yüzden "İnsan olsun" değil, "Yapalım" diyorsun; "kendi cinsine göre" değil, "kendi suretimizde ve benzerliğimizde" diyorsun. Çünkü zihnen yenilenmiş ve senin hakikatini anlayıp seyreden kişinin, kendi cinsini taklit etsin diye ona yol gösterecek bir insana ihtiyacı yoktur; senin yol göstermenle iradenin ne olduğunu, iyi, hoşa giden ve kusursuz olanı kendisi sınar; artık buna yetenekli olduğu için ona birliğin Teslis'ini ya da Teslis'in birliğini görmeyi öğretirsin. Bu yüzden çoğul olarak "İnsanı yapalım" dendikten sonra tekil olarak "Ve Tanrı insanı yaptı" diye eklenir; çoğul olarak "suretimizde" dendikten sonra tekil olarak "Tanrı'nın suretinde" diye eklenir. Böylece insan Tanrı'yı tanımada, kendisini yaratanın suretine göre yenilenir; ruhanî hâle gelince de yargılanması gereken her şeyi yargılar, ama kendisi kimse tarafından yargılanmaz.
Ecce enim, domine deus noster, creator noster, cum cohibitae fuerint affectiones ab amore saeculi, ⟦quibus⟧ moriebamur male uiuendo, et coeperit esse anima uiuens bene uiuendo completumque fuerit uerbum tuum, quo per apostolum tuum dixisti: nolite conformari huic saeculo, consequetur illud, quod adiunxisti statim et dixisti: sed reformamini in nouitate spiritu mentis uestrae, non iam secundum genus, tamquam imitantes praecedentem proximum, nec ex hominis melioris auctoritate uiuentes. neque enim dixisti: fiat homo secundum genus, sed: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ut nos probemus, quae sit uoluntas tua. ad hoc enim ille dispensator tuus generans per euangelium filios, ne semper paruulos haberet, quos lacte nutriret et tamquam nutrix foueret: reformamini, inquit, in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et beneplacitum et perfectum. ideoque non dicis: fiat homo, sed: faciamus, nec dicis: secundum genus, sed: ad imaginem et similitudinem nostram. mente quippe renouatus et conspiciens intellectam ueritatem tuam homine demonstratore non indiget, ut suum genus imitetur, sed te demonstrante probat ipse, quae sit uoluntas tua, quod bonum et beneplacitum et perfectum, et doces eum iam capacem uidere trinitatem unitatis uel unitatem trinitatis. ideoque pluraliter dicto: faciamus hominem singulariter tamen infertur: et fecit deus hominem, et pluraliter dicto: ad imaginem nostram, singulariter infertur: ad imaginem dei. ita homo renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum, et spiritalis effectus iudicat omnia, quae utique iudicanda sunt, ipse autem a nemine iudicatur.
13.33Her şeyi yargılaması, onun denizin balıkları, göğün kuşları, bütün sığırlar, yabanî hayvanlar, bütün yer ve yerde sürünen bütün sürüngenler üzerinde hâkimiyeti olması demektir. Bunu, Tanrı'nın ruhuna ait şeyleri kavradığı zihnin anlayışıyla yapar. Yoksa "şeref içinde bulunan insan anlamadı; akılsız hayvanlara benzetildi ve onlar gibi oldu." Öyleyse senin kilisende, Tanrımız, ona verdiğin lütfa göre (çünkü iyi işler için yaratılmış senin eserinizdir), yalnız ruhanî olarak yönetenler değil, ruhanî olarak yönetenlere tabi olanlar da ruhanî olarak yargılar. İnsanı bu şekilde, senin ruhanî lütfunda erkek ve dişi yarattın; orada bedenin cinsiyetine göre erkek ve dişi yoktur, çünkü ne Yahudi ne Yunanlı, ne köle ne hür vardır. Evet, ruhanî kişiler, ister yöneten ister itaat eden olsunlar, ruhanî olarak yargılarlar. Ama kubbede parlayan ruhanî bilgiler hakkında yargılamazlar, çünkü böylesine yüce bir otorite hakkında hüküm vermek yakışmaz; senin kitabının kendisi hakkında da yargılamazlar, orada parlamayan bir şey olsa bile. Çünkü aklımızı ona teslim eder, bakışlarımıza kapalı olanın bile doğru ve gerçeğe uygun olarak söylendiğini kesin biliriz; zira insan, artık ruhanî olmuş ve kendisini yaratanın suretine göre Tanrı'yı tanımada yenilenmiş olsa bile, kanunun yargıcı değil, uygulayıcısı olmalıdır. Ruhanî ve bedenî insanlar arasındaki ayrım hakkında da yargıda bulunmaz. Onlar senin gözlerine, Tanrımız, bilinir; meyvelerinden tanıyalım diye bize henüz hiçbir işle görünmemişlerdir; sen ise, Rabbim, onları artık bilirsin; kubbe yaratılmadan önce onları gizlide ayırdın ve çağırdın. Ruhanî insan bu dünyanın çalkantılı toplulukları hakkında da yargıda bulunmaz. Çünkü oradan kimin senin lütfunun tatlılığına geleceğini, kimin dinsizliğin sürekli acılığında kalacağını bilmeyen ona, dışarıda olanları yargılamak mı düşer?
Quod autem iudicat omnia, hoc est, quod habet potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et ferarum et omnis terrae et omnium repentium, quae repunt super terram. hoc enim agit per mentis intellectum, per quem percipit quae sunt spiritus dei. alioquin homo in honore positus non intellexit; conparatus est iumentis insensatis et similis factus est eis. ergo in ecclesia tua, deus noster, secundum gratiam tuam, quam dedisti ei, quoniam tuum sumus figmentum creati in operibus bonis, non solum qui spiritaliter praesunt sed etiam hi qui spiritaliter subduntur eis qui praesunt — masculum et feminam fecisti hominem hoc modo in gratia tua spiritali, ubi secundum sexum corporis non est masculus et femina, quia nec Iudaeus neque Graecus neque seruus neque liber — spiritales ergo, siue qui praesunt siue qui obtemperant, spiritaliter iudicant, non de cognitionibus spiritalibus, quae lucent in firmamento — non enim oportet de tam sublimi auctoritate iudicare — neque de ipso libro tuo, etiamsi quid ibi non lucet, quoniam ei nostrum intellectum ⟦submittimus⟧ certumque habemus etiam quod clausum est aspectibus nostris, recte ueraciterque dictum esse — sic enim homo, licet iam spiritalis et renouatus in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum, factor tamen legis debet esse, non iudex - neque de illa distinctione iudicat spiritalium uidelicet atque carnalium hominum, qui tuis, deus noster, oculis noti sunt et nullis adhuc nobis apparuerunt operibus, ut ex fructibus eorum cognoscamus eos, tu, domine, iam scis eos et diuisisti et uocasti in occulto, antequam fieret firmamentum. neque de turbidis huius saeculi populis quamquam spiritalis homo iudicat. quid enim ei de his, qui foris sunt, iudicare ignoranti, quis inde uenturus sit in dulcedinem gratiae tuae et quis in perpetua inpietatis amaritudine remansurus?
13.34Bu yüzden kendi suretinde yarattığın insan, göğün ışıkları üzerinde, gizli göğün kendisi üzerinde, göğün kuruluşundan önce adlandırdığın gün ve gece üzerinde, suların toplanması olan deniz üzerinde hâkimiyet almadı; denizin balıkları, göğün kuşları, bütün sığırlar, bütün yer ve yerde sürünen bütün sürüngenler üzerinde hâkimiyet aldı. Çünkü doğru bulduğunu onaylayarak, yanlış bulduğunu reddederek yargılar: ister senin merhametinin birçok suda arayıp bulduklarının kabul edildiği ayinlerin töreninde olsun; ister o balığın sunulduğu, derinden çıkarılmış balığı dindar toprağın yediği törende; ister senin kitabının otoritesine tabi olup kubbenin altında uçuşur gibi olan sözlerin işaretlerinde ve seslerinde. Bunu yorumlayarak, açıklayarak, anlatarak, tartışarak, seni kutsayıp çağırarak, ağızdan fışkırıp çınlayan işaretlerle yapar; ta ki halk "Amin" diye cevap versin. Bütün bu seslerin bedence dile getirilmesinin sebebi dünyanın engini ve bedenin körlüğüdür; bu körlük yüzünden düşünülen şeyler görülemez, kulaklara seslenmek gerekir. Böylece kuşlar yerin üzerinde çoğalsalar da kökenlerini sulardan alırlar. Ruhanî insan inananların işlerinde ve ahlâkında da doğru bulduğunu onaylayarak, yanlış bulduğunu reddederek yargılar: verimli toprak gibi olan sadakalarda; canlı ruh gibi uysallaşmış duygularda, iffette, oruçlarda, bedenin hissiyle algılanan şeyler hakkındaki dindarca düşüncelerde. Çünkü onun şimdi, düzeltme yetkisine de sahip olduğu şeyler hakkında yargıladığı söylenir.
Ideoque homo, quem fecisti ad imaginem tuam, non accepit potestatem luminarium caeli neque ipsius occulti caeli neque diei et noctis, quae ante caeli constitutionem uocasti, neque congregationis aquarum, quod est mare, sed accepit potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium repentium, quae repunt super terram. iudicat enim et approbat, quod recte, improbat autem, quod perperam inuenerit, siue in ea sollemnitate sacramentorum, quibus initiantur quos peruestigat in aquis multis misericordia tua, siue in ea, qua ille piscis exhibetur, quem leuatum de profundo terra pia comedit, siue in uerborum signis uocibusque subiectis auctoritati libri tui tamquam sub firmamento uolitantibus, interpretando, exponendo, disserendo, disputando, benedicendo atque inuocando te, ore erumpentibus atque sonantibus signis, ut respondeat populus: amen. quibus omnibus uocibus corporaliter enuntiandis causa est abyssus saeculi et caecitas carnis, qua cogitata non possunt uideri, ut opus sit instrepere in auribus. ita, quamuis multiplicentur uolatilia super terram, ex aquis tamen originem ducunt. iudicat etiam spiritalis approbando, quod rectum, inprobando autem, quod perperam inuenerit in operibus moribusque fidelium, elemosynis tamquam terra fructifera et de anima uiua mansuefactis affectionibus, in castitate, in ieiuniis, in cogitationibus piis de his, quae per sensum corporis percipiuntur. de his enim iudicare nunc dicitur, in quibus et potestatem corrigendi habet.
13.35Ama bu nedir, nasıl bir sırdır? İşte, Rabbim, insanları kutsuyorsun ki büyüsünler, çoğalsınlar ve yeri doldursunlar. Bundan bize bir işaret vermiyor musun ki gün dediğin ışığı, göğün kubbesini, ışıkları, yıldızları, yeri ve denizi niçin böyle kutsamadığını anlayalım? Bizi kendi suretinde yaratan sen, Tanrımız, bu kutsama bağışını yalnız insana vermek istediğini söyleyecektim; eğer balıkları ve deniz canavarlarını büyüsünler, çoğalsınlar ve denizin sularını doldursunlar, kuşlar da yerin üzerinde çoğalsın diye böyle kutsamamış olsaydın. Yine bu kutsamanın, kendi kendilerinden doğurarak üreyen şey türlerine ait olduğunu söyleyecektim; eğer onu ağaçlarda, çalılarda ve yerin sığırlarında da bulsaydım. Ama şimdi, bunların hepsi de balıklar, kuşlar ve insanlar gibi doğurarak çoğalıp türlerini korudukları hâlde, ne otlara ve ağaçlara ne yabanî hayvanlara ve yılanlara "Büyüyün ve çoğalın" denmiştir.
Sed quid est hoc et quale mysterium est? ecce benedicis homines, o domine, ut crescant et multiplicentur et impleant terram. nihilne nobis ex hoc innuis, ut intellegamus aliquid, cur non ita benedixeris lucem, quam uocasti diem, nec firmamentum caeli nec luminaria nec sidera nec terram nec mare? dicerem te, deus noster, qui nos ad imaginem tuam creasti, dicerem te hoc donum benedictionis homini proprie uoluisse largiri, nisi hoc modo benedixisses pisces et coetos, ut crescerent et multiplicarentur et implerent aquas maris, et uolatilia multiplicarentur super terram. item dicerem ad ea rerum genera pertinere benedictionem hanc, quae gignendo ex semet ipsis propagantur, si eam reperirem in arbustis et frutectis et in pecoribus terrae. nunc autem nec herbis et lignis dictum est nec bestiis et serpentibus: crescite et multiplicamini, cum haec quoque omnia sicut pisces et aues et homines gignendo augeantur genusque custodiant.
13.36Öyleyse ne diyeyim, ey ışığım, hakikat? Bu boş bir sözdür, böyle boş yere mi söylenmiştir? Asla, ey saygının Babası; senin Söz'ünün kulu böyle bir şey söylemekten uzak olsun. Bu sözle ne anlattığını ben anlamıyorsam, benden daha iyi olanlar, yani benden daha anlayışlı olanlar, her birine ne kadar anlayış verdiysen o kadarıyla onu daha iyi kullansınlar. Ama gözlerinin önünde itirafım da hoşuna gitsin: Sana itiraf ediyorum ki, Rabbim, boşuna böyle konuşmadığına inanıyorum; bu okumanın bana düşündürdüğü şey hakkında da susmayacağım. Çünkü bu doğrudur ve kitaplarının mecazî sözlerini böyle anlamama neyin engel olacağını görmüyorum. Biliyorum ki zihinle tek bir şekilde anlaşılan şey bedence birçok şekilde belirtilir, bedence tek bir şekilde belirtilen şey de zihinle birçok şekilde anlaşılır. İşte Tanrı'ya ve komşuya duyulan yalın sevgi: Ne kadar çok sırla, sayısız dille, her dilde sayısız söyleyiş tarzıyla bedence dile getiriliyor! Suların yavruları böyle büyür ve çoğalır. Bunu okuyan sen, yine dikkat et: İşte Kutsal Yazı'nın tek bir şekilde sunduğu ve sesin çınlattığı "Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı" sözü, yanılgıların aldatmacasıyla değil, doğru anlayışların türleriyle birçok şekilde anlaşılmıyor mu? İnsanların yavruları böyle büyür ve çoğalır.
Quid igitur dicam, lumen meum, ueritas? quia uacat hoc, quia inaniter ita dictum est? nequaquam, pater pietatis, absit, ut hoc dicat seruus uerbi tui. et si ego non intellego, quid hoc eloquio significes, utantur eo melius meliores, id est intellegentiores quam ego sum, unicuique quantum sapere dedisti. placeat autem et confessio mea coram oculis tuis, qua tibi confiteor credere me, domine, non incassum te ita locutum, neque silebo, quod mihi lectionis huius occasio suggerit. uerum est enim nec uideo, quid inpediat ita me sentire dicta figurata librorum tuorum. noui enim multipliciter significari per corpus, quod uno modo mente intellegitur, et multipliciter mente intellegi, quod uno modo per corpus significatur. ecce simplex dilectio dei et proximi, quam multiplicibus sacramentis et innumerabilibus linguis et in unaquaque lingua innumerabilibus locutionum modis corporaliter enuntiatur! ita crescunt et multiplicantur fetus aquarum. adtende iterum quisquis haec legis: ecce quod uno modo scriptura offert et uox personat: in principio deus fecit caelum et terram, nonne multipliciter intellegitur, non errorum fallacia, sed uerarum intellegentiarum generibus? ita crescunt et multiplicantur fetus hominum.
13.37Bu yüzden şeylerin tabiatlarını alegori olarak değil, asıl anlamlarıyla düşünürsek, "Büyüyün ve çoğalın" sözü tohumdan doğan her şeye uyar. Ama bu sözleri mecazî olarak konmuş sayarsak (Kutsal Yazı'nın asıl kastettiğinin bu olduğunu düşünüyorum, çünkü bu kutsamayı yalnız su canlılarının ve insanların yavrularına boş yere vermemiştir), çokluklar buluruz: gök ve yer gibi ruhanî ve bedensel yaratıklarda; ışık ve karanlık gibi adil ve kötü ruhlarda; su ile su arasında sağlamlaştırılan kubbe gibi, kanunun kendileri aracılığıyla hizmete sunulduğu kutsal yazarlarda; deniz gibi acılaşan milletlerin topluluğunda; kuru toprak gibi dindar ruhların gayretinde; tohumlu otlar ve meyve veren ağaçlar gibi, şimdiki hayata göre merhamet işlerinde; göğün ışıkları gibi, faydalı olsun diye gösterilen ruhanî bağışlarda; canlı ruh gibi, itidale göre biçimlenmiş duygularda. Bütün bunlarda çokluklar, bereketler ve artışlar buluruz; ama tek bir şey birçok şekilde dile getirilecek ve tek bir söz birçok şekilde anlaşılacak şekilde büyüyüp çoğalmayı yalnız bedence ortaya konan işaretlerde ve akılla düşünülen şeylerde buluruz. Bedence ortaya konan işaretleri, bedenî derinliğin zorunlu sebepleri yüzünden suların doğurdukları; akılla düşünülen şeyleri ise aklın verimliliği yüzünden insanların doğurdukları olarak anladık. Bu yüzden, Rabbim, "Büyüyün ve çoğalın" sözünü bu iki türün her birine söylediğine inandık. Çünkü bu kutsamada bize senin tarafından verilmiş bir imkânı ve yetkiyi görüyorum: tek bir şekilde anladığımızı birçok şekilde dile getirmek ve karanlık olarak tek bir şekilde söylendiğini okuduğumuzu birçok şekilde anlamak. Denizin suları böyle dolar; onlar ancak çeşitli anlamlarla hareket eder. Kuruluğu gayrette görünen ve üzerinde aklın hâkim olduğu toprak da insan yavrularıyla böyle dolar.
Itaque si naturas ipsas rerum non allegorice, sed proprie cogitemus, ad omnia, quae de seminibus gignuntur, conuenit uerbum: crescite et multiplicamini; si autem figurate posita ista tractemus — quod potius arbitror intendisse scripturam, quae utique non superuacue solis aquatilium et hominum fetibus istam benedictionem adtribuit — inuenimus quidem multitudines et in creaturis spiritalibus atque corporalibus tamquam in caelo et terra et in animis iustis et iniquis tamquam in luce et tenebris et in sanctis auctoribus, per quos lex ministrata est, tamquam in firmamento, quod solidatum est inter aquam et aquam, et in societate amaricantium populorum tamquam in mari et in studio piarum animarum tamquam in arida et in operibus misericordiae secundum praesentem uitam tamquam in herbis seminalibus et lignis fructiferis et in spiritalibus donis manifestatis ad utilitatem sicut in luminaribus caeli et in affectibus formatis ad temperantiam tamquam in anima uiua: in his omnibus nanciscimur multitudines et ubertates et incrementa; sed quod ita crescat et multiplicetur, ut una res multis modis enuntietur et una enuntiatio multis modis intellegatur, non inuenimus nisi in signis corporaliter editis et rebus intellegibiliter excogitatis. signa corporaliter edita generationes aquarum propter necessarias causas carnalis profunditatis, res autem intellegibiliter excogitatas generationes humanas propter rationis fecunditatem intelleximus. et ideo credidimus utrique horum generi dictum esse abs te, domine: crescite et multiplicamini. in hac enim benedictione concessam nobis a te facultatem ac potestatem accipio et multis modis enuntiare, quod uno modo intellectum tenuerimus, et multis modis intellegere, quod obscure uno modo enuntiatum legerimus. sic implentur aquae maris, quae non mouentur nisi uariis significatibus, sic et fetibus humanis impletur et terra, cuius ariditas apparet in studio, et dominatur ei ratio.
13.38Rabbim Tanrım, Kutsal Yazı'nın ardından gelen sözünün bana hatırlattığı şeyi de söylemek istiyorum; söyleyeceğim ve korkmayacağım. Çünkü bu sözlerden söylememi istediğin şeyi, senin ilhamınla doğru olarak söyleyeceğim. Senden başkasının ilhamıyla doğruyu söylediğime inanmıyorum; çünkü sen hakikatsin, her insan ise yalancıdır. Bu yüzden yalan söyleyen kendinden söyler. Öyleyse doğruyu söylemek için seninkinden söylüyorum. İşte bize yiyecek olarak bütün yeryüzündeki tohum veren her ekilir otu ve kendinde tohumlu meyvesi olan her ağacı verdin; yalnız bize değil, göğün bütün kuşlarına, yerin yabanî hayvanlarına ve yılanlarına da; ama balıklara ve büyük deniz canavarlarına bunları vermedin. Yerin bu meyveleriyle, bu hayatın ihtiyaçları için verimli topraktan sunulan merhamet işlerinin belirtildiğini ve alegoride betimlendiğini söylüyorduk. Evine merhamet ettiğin dindar Onesiforos böyle bir topraktı; çünkü senin Pavlus'unu sık sık ferahlattı ve onun zincirinden utanmadı. Onun eksiğini Makedonya'dan tamamlayan kardeşler de bunu yaptılar ve böyle bir ürün verdiler. Ama ona borçlu oldukları meyveyi vermeyen bazı ağaçlar için nasıl üzülüyor: "İlk savunmamda kimse yanımda olmadı, hepsi beni bıraktı; bu onlara sayılmasın." Çünkü bu yiyecekler, ilahî sırları anlamak yoluyla akla uygun öğretiyi sunanlara borçtur; onlara insan oldukları için böyle borçtur. Her türlü perhizkârlıkta kendilerini taklide örnek sunan canlı ruh oldukları için de onlara borçtur. Yine yerin üzerinde çoğalan kutsamaları yüzünden kuşlar gibi oldukları için de onlara borçtur; çünkü sesleri bütün yeryüzüne yayıldı.
Volo etiam dicere, domine deus meus, quod me consequens tua scriptura ⟦admonet⟧, et dicam nec uerebor. uera enim dicam te mihi inspirante, quod ex eis uerbis uoluisti ut dicerem. neque enim alio praeter te inspirante credo me uerum dicere, cum tu sis ueritas, omnis autem homo mendax. et ideo qui loquitur mendacium, de suo loquitur. ergo ut uerum loquar, de tuo loquor. ecce dedisti nobis in escam omne faenum satiuum seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum, quod habet in se fructum seminis. nec nobis solis sed et omnibus auibus caeli et bestiis terrae atque serpentibus; piscibus autem et magnis non dedisti haec. dicebamus enim eis terrae fructibus significari et in allegoria figurari opera misericordiae, quae huius uitae necessitatibus exhibentur ex terra fructifera. talis terra erat pius Onesiforus, cuius domui dedisti misericordiam, quia frequenter Paulum tuum refrigerauit et catenam eius non erubuit. hoc fecerunt et fratres et tali fruge fructificauerunt, qui quod ei deerat suppleuerunt ex Macedonia. quomodo autem dolet quaedam ligna, quae fructum ei debitum non dederunt, ubi ait: in prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis inputetur. ista enim debentur eis, qui ministrant doctrinam rationalem per intellegentias diuinorum mysteriorum, et ita eis debentur tamquam hominibus. debentur autem eis sicut animae uiuae praebentibus se ad imitandum in omni continentia. item debentur eis tamquam uolatilibus propter benedictiones eorum, quae multiplicantur super terram, quoniam in omnem terram exiit sonus eorum.
13.39Bu yiyeceklerle onlara sevinenler beslenir; tanrıları karınları olanlar onlara sevinmez. Çünkü bunları sunanlarda da meyve, verdikleri şey değil, hangi gönülle verdikleridir. Bu yüzden kendi karnına değil Tanrı'ya kulluk eden o kişinin neye sevindiğini açıkça görüyorum; görüyorum ve onunla çok sevinç paylaşıyorum. Epafroditos aracılığıyla gönderdiklerini onlardan almıştı; yine de neye sevindiğini görüyorum. Neye seviniyorsa onunla beslenir; çünkü hakikatle konuşarak diyor ki: "Rab'de çok sevindim, çünkü sonunda benim için düşünmeye yeniden filizlendiniz; bunu zaten düşünüyordunuz, ama usanmıştınız." Demek ki bunlar uzun bir usançla solmuş, bu iyi işten adeta kurumuşlardı; o da onlar yeniden filizlendiği için onlara seviniyor, kendisi için, ihtiyacına yardım ettikleri için değil. Bu yüzden ardından şöyle diyor: "Bunu bir eksiğim olduğu için söylemiyorum; çünkü hangi durumda olursam olayım yetinmeyi öğrendim. Azla yetinmeyi de bilirim, bolluk içinde olmayı da bilirim; her şeyde ve her durumda alıştırıldım: doymaya da acıkmaya da, bolluğa da yoksulluk çekmeye de. Beni güçlendirende her şeyi yapabilirim."
Pascuntur autem his escis qui laetantur eis, nec illi laetantur eis, quorum deus uenter. neque enim et in illis, qui praebent ista, ea, quae dant, fructus est, sed quo animo dant. itaque ille, qui deo seruiebat, non suo uentri, uideo plane, unde gaudeat, uideo et congratulor ei ualde. acceperat enim ⟦ab eis⟧ quae per Epafroditum miserant; sed tamen unde gaudeat, uideo. unde autem gaudet, inde pascitur, quia in ueritate loquens: gauisus sum, inquit, magnifice in domino, quia tandem aliquando repullulastis sapere pro me, in quo sapiebatis; taedium autem habuistis. isti ergo diuturno taedio marcuerant et quasi ⟦aruerant⟧ ab isto boni operis, et gaudet eis, quia repullularunt, non sibi, quia eius indigentiae subuenerunt. ideo secutus ait: non quod desit aliquid dico; ego enim didici, in quibus sum, sufficiens esse. scio et minus habere, scio et abundare; in omnibus et in omni imbutus sum, et saturari et esurire et abundare et penuriam pati: omnia possum in eo, qui me confortat.
13.40Öyleyse neye seviniyorsun, ey büyük Pavlus? Neye seviniyorsun, neyle besleniyorsun, ey seni yaratanın suretine göre Tanrı'yı tanımak üzere yenilenmiş insan, ey böylesine perhizkâr canlı ruh, ey sırları söyleyen uçan dil? Çünkü böyle canlılara bu yiyecek borçtur. Seni besleyen nedir? Sevinç. Ardından geleni işiteyim: "Yine de" diyor, "sıkıntıma ortak olmakla iyi ettiniz." İşte buna seviniyor, bununla besleniyor: Onlar iyi ettiler diye; kendi darlığı hafifledi diye değil. Çünkü sana "Sıkıntıda bana genişlik verdin" diyor; zira onu güçlendiren sende hem bolluk içinde olmayı hem yoksulluk çekmeyi bilir. "Sizler de bilirsiniz" diyor, "ey Filipililer, İncil'in başlangıcında Makedonya'dan ayrıldığımda, verme ve alma hesabında sizden başka hiçbir kilise bana ortak olmadı; çünkü Selanik'e de bir ve iki kez ihtiyaçlarım için gönderdiniz." Şimdi bu iyi işlere geri döndüklerine seviniyor, sanki tarlanın verimliliği yeniden canlanmış gibi yeniden filizlendiklerine neşeleniyor.
Vnde ergo gaudes, o Paule magne? unde gaudes, unde pasceris, homo renouate in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit te, et anima uiua tanta continentia et lingua uolatilis loquens mysteria? talibus quippe animantibus ista esca debetur. quid est, quod te pascit? laetitia. quod sequitur audiam: uerum tamen, inquit, bene fecistis communicantes tribulationi meae. hinc gaudet, hinc pascitur, quia illi bene fecerunt, non quia eius angustia relaxata est, qui dicit tibi: in tribulatione dilatasti mihi, quia et abundare et penuriam pati nouit in te, qui confortas eum. scitis enim, inquit, etiam uos, ⟦Philippenses⟧, quoniam in principio euangelii, cum ex Macedonia sum profectus, nulla mihi ecclesia conmunicauit in ratione dati et accepti nisi uos soli, quia et Thessalonicam et semel et iterum usibus meis misistis. ad haec bona opera eos redisse nunc gaudet et repullulasse laetatur tamquam reuiuescente fertilitate agri.
13.41"İhtiyaçlarım için gönderdiniz" dediğine göre, kendi ihtiyaçları yüzünden mi, bu yüzden mi seviniyor? Bu yüzden değil. Bunu nereden biliyoruz? Çünkü kendisi ardından şöyle diyor: "Bağışı aradığım için değil, meyveyi aradığım için." Tanrım, senden bağış ile meyveyi ayırt etmeyi öğrendim. Bağış, bu gerekli şeyleri paylaşan kişinin verdiği şeyin kendisidir: para, yiyecek, içecek, giysi, barınak, yardım gibi. Meyve ise verenin iyi ve doğru iradesidir. Çünkü iyi öğretmen yalnız "Peygamberi kabul eden" demedi, "peygamber adıyla" diye ekledi; yalnız "Adil kişiyi kabul eden" demedi, "adil kişi adıyla" diye ekledi; böylece biri peygamberin ödülünü, öbürü adilin ödülünü alacaktır. Yalnız "En küçüklerimden birine bir bardak soğuk su içiren" demedi, "yalnız öğrenci adıyla" diye ekledi ve şöyle sürdürdü: "Size doğrusunu söyleyeyim, ödülünü yitirmeyecek." Bağış, peygamberi kabul etmek, adili kabul etmek, öğrenciye bir bardak soğuk su uzatmaktır; meyve ise bunu peygamber adıyla, adil adıyla, öğrenci adıyla yapmaktır. İlyas, bir Tanrı adamını beslediğini bilen ve bu yüzden besleyen dul kadın tarafından meyveyle beslenir; kuzgunun getirdiği bağışla ise beslenen iç İlyas değildi; böyle bir yiyeceğin yokluğuyla bozulabilecek olan dış İlyas besleniyordu.
Numquid propter usus suos, quia dixit: usibus meis misistis, numquid propterea gaudet? non propterea. et hoc unde scimus? quoniam ipse sequitur dicens: non quia quaero datum, sed requiro fructum. didici a te, deus meus, inter datum et fructum discernere. datum est res ipsa, quam dat, qui inpertitur haec necessaria, ueluti est nummus, cibus, potus, uestimentum, tectum, adiutorium. fructus autem bona et recta uoluntas datoris est. non enim ait magister bonus: qui susceperit prophetam tantum, sed addidit: in nomine prophetae; neque ait tantum: qui susceperit iustum, sed addidit: in nomine iusti; ita quippe ille mercedem prophetae, iste mercedem iusti accipiet. nec solum ait: qui calicem aquae frigidae potum dederit uni ex minimis meis, sed addidit: tantum in nomine discipuli, et sic adiunxit: amen dico uobis, non perdet mercedem suam. datum est suscipere prophetam, suscipere iustum, porrigere calicem aquae frigidae discipulo; fructus autem in nomine prophetae, in nomine iusti, in nomine discipuli hoc facere. fructu pascitur Helias a uidua sciente, quod hominem dei pasceret et propter hoc pasceret; per coruum autem dato pascebatur. nec interior Helias, sed pascebatur, qui posset etiam talis cibi egestate corrumpi.
13.42Bu yüzden, Rabbim, senin önünde doğru olanı söyleyeceğim: Kabul edilip kazanılmaları için giriş ayinleri ve büyük mucizeler gerekli olan cahil ve inançsız insanlar (bunların balıklar ve deniz canavarları adıyla belirtildiğine inanırız) senin kullarını bedence beslemek ya da şimdiki hayatın bir ihtiyacında onlara yardım etmek için evlerine aldıklarında, bunu niçin yapmak gerektiğini ve neye yaradığını bilmezlerse, ne onlar bunları besler ne bunlar onlar tarafından beslenir. Çünkü ne onlar bunu kutsal ve doğru bir iradeyle yaparlar ne de bunlar, henüz meyvesini görmedikleri bağışlarına sevinirler. Gönül neye seviniyorsa onunla beslenir. Bu yüzden balıklar ve deniz canavarları, ancak deniz dalgalarının acılığından ayrılıp seçilmiş toprağın filizlendirdiği yiyeceklerle beslenmez.
Ideoque dicam, quod uerum est coram te, domine, cum homines idiotae atque infideles, quibus initiandis atque lucrandis necessaria sunt sacramenta initiorum et magnalia miraculorum, quae nomine piscium et coetorum significari credimus, suscipiunt corporaliter reficiendos aut in aliquo usu praesentis uitae adiuuandos pueros tuos, cum id quare faciendum sit et quo pertineat ignorent, nec illi istos pascunt nec isti ab illis pascuntur, quia nec illi haec sancta et recta uoluntate operantur nec isti eorum datis, ubi fructum nondum uident, laetantur. inde quippe animus pascitur, unde laetatur. et ideo pisces et coeti non uescuntur escis, quas non germinat nisi iam terra ab amaritudine marinorum fluctuum distincta atque discreta.
13.43Ve, Tanrım, yarattığın her şeyi gördün; ve işte çok iyiydi; çünkü biz de onları görüyoruz ve işte hepsi çok iyidir. Eserlerinin her bir türünde, olmalarını söyleyip onlar olunca, her birinin iyi olduğunu gördün. Yaptığın şeyin iyi olduğunu gördüğünün yedi kez yazıldığını saydım; sekizincisi de şudur: Yarattığın her şeyi gördün ve işte hepsi bir arada yalnız iyi değil, çok iyi. Çünkü her biri tek başına yalnız iyiydi, hepsi bir arada ise hem iyi hem çok iyiydi. Bunu her güzel cisim de söyler; çünkü bütünü güzel uzuvlardan oluşan bir cisim, en düzenli bir araya gelişleriyle bütünü tamamlayan uzuvların tek tek kendisinden çok daha güzeldir; gerçi onlar da tek tek güzeldir.
Et uidisti, deus, omnia quae fecisti, et ecce bona ualde, quia et nos uidemus ea, et ecce omnia bona ualde. in singulis generibus operum tuorum, cum dixisses, ut fierent, et facta essent, illud atque illud uidisti quia bonum est. septiens numeraui scriptum esse te uidisse, quia bonum est quod fecisti; et hoc octauum est, quia uidisti omnia quae fecisti, et ecce non solum bona sed etiam ualde bona tamquam simul omnia. nam singula tantum bona erant, simul autem omnia et bona et ualde. hoc dicunt etiam quaeque pulchra corpora, quia longe multo pulchrius est corpus, quod ex membris pulchris omnibus constat, quam ipsa membra singula, quorum ordinatissimo conuentu conpletur uniuersum, quamuis et illa etiam singillatim pulchra sint.
13.44Eserlerinin hoşuna gittiği zaman iyi olduklarını yedi mi sekiz mi kez gördüğünü bulmak için dikkat ettim; ama senin görüşünde, gördüğün şeyleri o kadar kez gördüğünü anlayabileceğim zamanlar bulamadım ve şöyle dedim: Ey Rabbim, bu yazın doğru değil mi, çünkü onu doğru sözlü ve hakikat olan sen yayımladın? Öyleyse niçin bana senin görüşünde zamanlar olmadığını söylüyorsun da, yazın bana yarattığın şeylerin iyi olduğunu tek tek günlerde gördüğünü söylüyor; ben de onları sayınca kaç kez olduğunu buldum? Bunlara karşı sen bana söylüyorsun, çünkü sen benim Tanrımsın, kulunun iç kulağına güçlü bir sesle, sağırlığımı yararak haykırıyorsun: "Ey insan, elbette yazımın söylediğini ben söylerim. Yine de o zaman içinde söyler; benim Söz'üme ise zaman erişmez, çünkü benimle eşit bir ebediyette durur. Böylece siz benim ruhum aracılığıyla neyi görürseniz onu ben görürüm, tıpkı siz benim ruhum aracılığıyla neyi söylerseniz onu ben söylediğim gibi. Böylece siz onları zaman içinde görürken ben zaman içinde görmem; tıpkı siz onları zaman içinde söylerken benim zaman içinde söylemediğim gibi."
Et attendi, ut inuenirem, utrum septiens uel octiens uideris, quia bona sunt opera tua, cum tibi placuerunt, et in tua uisione non inueni tempora, per quae intellegerem, quod totiens uideris quae fecisti, et dixi: o domine, nonne ista scriptura tua uera est, quoniam tu uerax et ueritas edidisti eam? cur ergo tu mihi dicis non esse in tua uisione tempora, et ita scriptura tua mihi dicit per singulos dies ea quae fecisti te uidisse, quia bona sunt, et cum ea numerarem, inueni quotiens? ad haec tu dicis mihi, quoniam tu es deus meus et dicis uoce forti in aure interiore seruo tuo perrumpens meam surditatem et clamans: "O homo, nempe quod scriptura mea dicit, ego dico. et tamen illa temporaliter dicit, uerbo autem meo tempus non accedit, quia aequali mecum aeternitate consistit. sic ea, quae uos per spiritum meum uidetis, ego uideo, sicut ea, quae uos per spiritum meum dicitis, ego dico. atque ita cum uos temporaliter ea uideatis, non ego temporaliter uideo, quemadmodum, cum uos temporaliter ea dicatis, non ego temporaliter dico."
13.45İşittim, Rabbim Tanrım, hakikatinden bir damla tatlılık yaladım ve şunu anladım: Kimileri vardır ki eserlerin hoşlarına gitmez. Birçoğunu, örneğin göklerin yapılarını ve yıldızların düzenini, zorunluluğa mecbur kalarak yaptığını söylerler; bunları da kendinden değil, önceden başka bir yerde ve başka bir kaynaktan yaratılmış olarak bulup, yenilmiş düşmanlardan evrenin surlarını inşa ederken bir araya getirdiğini, birbirine çattığını ve ördüğünü; ta ki bu yapıya bağlanmış olarak sana karşı yeniden isyan edemesinler. Bazı şeyleri ise, örneğin bütün etleri, en küçük canlıları ve kökleriyle toprağa tutunan her şeyi, ne yarattığını ne de bir araya getirdiğini söylerler; bunları senin yaratmadığın ve sana karşıt olan düşman bir zihnin, başka bir tabiatın evrenin alt bölgelerinde doğurup biçimlendirdiğini ileri sürerler. Bunu söyleyenler delidir; çünkü senin eserlerini senin ruhun aracılığıyla görmezler, seni de onlarda tanımazlar.
Et audiui, domine deus meus, et elinxi stillam dulcedinis ex tua ueritate et intellexi, quoniam sunt quidam, quibus displicent opera tua, et multa eorum dicunt te fecisse necessitate conpulsum, sicut fabricas caelorum et conpositiones siderum, et hoc non de tuo, sed iam fuisse alibi creata et aliunde, quae tu contraheres et conpaginares atque contexeres, cum de hostibus uictis mundana moenia molireris, ut ea constructione deuincti aduersus te iterum rebellare non possent; alia uero nec fecisse te nec omnino conpegisse, sicut omnes carnes et minutissima quaeque animantia et quidquid radicibus terram tenet, sed hostilem mentem naturamque aliam non abs te conditam tibique contrariam in inferioribus mundi locis ista gignere atque formare. insani dicunt haec, quoniam non per spiritum tuum uident opera tua nec te cognoscunt in eis.
13.46Ama onları senin ruhun aracılığıyla görenlerde onları sen görürsün. Öyleyse iyi olduklarını gördüklerinde, iyi olduklarını sen görürsün; senin uğruna hoşa giden her şeyde hoşa giden sensin; senin ruhun aracılığıyla bizim hoşumuza giden şeyler, bizde senin hoşuna gider. Çünkü insanın içindeki ruhundan başka kim insana ait şeyleri bilir? Aynı şekilde Tanrı'ya ait şeyleri de Tanrı'nın ruhundan başka kimse bilmez. "Ama biz", diyor, "bu dünyanın ruhunu değil, Tanrı'dan gelen ruhu aldık ki Tanrı'nın bize bağışladığı şeyleri bilelim." Aklıma şunu söylemek geliyor: Elbette Tanrı'ya ait şeyleri Tanrı'nın ruhundan başka kimse bilmez. Öyleyse Tanrı'nın bize bağışladığı şeyleri biz de nasıl biliyoruz? Bana şöyle cevap veriliyor: Onun ruhu aracılığıyla bildiğimiz şeyleri de, bu şekilde, Tanrı'nın ruhundan başka kimse bilmez. Çünkü Tanrı'nın ruhuyla konuşacak olanlara "Konuşan siz değilsiniz" denmesi nasıl doğruysa, Tanrı'nın ruhuyla bilenlere "Bilen siz değilsiniz" demek de doğrudur. Aynı şekilde Tanrı'nın ruhuyla görenlere "Gören siz değilsiniz" demek de doğrudur. Böylece Tanrı'nın ruhuyla iyi olduğunu gördükleri her şeyde, iyi olduğunu kendileri değil, Tanrı görür. Öyleyse bir şey, yukarıda sözü edilenler gibi, iyi olanı kötü sanmaktır. Başka bir şey, insanın iyi olanın iyi olduğunu görmesidir; nitekim senin yaratığın iyi olduğu için birçok kişinin hoşuna gider, ama onlar için onda hoşa giden sen değilsin; bu yüzden senin yerine onun tadına varmak isterler. Bambaşka bir şey de, insan bir şeyin iyi olduğunu gördüğünde, iyi olduğunu onda Tanrı'nın görmesidir: yani yarattığı şeyde o sevilir; o ise verdiği ruh aracılığıyla olmadıkça sevilmezdi. Çünkü Tanrı'nın sevgisi bize verilen Kutsal Ruh aracılığıyla kalplerimize dökülmüştür; onun aracılığıyla, herhangi bir şekilde var olan her şeyin iyi olduğunu görürüz. Çünkü o şey, herhangi bir şekilde var olan değil, düpedüz var olan, Var Olan'dan gelir.
Qui autem per spiritum tuum uident ea, tu uides in eis. ergo cum uident, quia bona sunt, tu uides, quia bona sunt, et quaecumque propter te placent, tu in eis places, et quae per spiritum tuum placent nobis, tibi placent in nobis. quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? sic et quae dei sunt nemo scit nisi spiritus dei. nos autem, inquit, non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum, qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. et admoneor, ut dicam: certe nemo scit quae dei, nisi spiritus dei. quomodo ergo scimus et nos, quae a deo donata sunt nobis? respondetur mihi, quoniam quae per eius spiritum scimus etiam sic nemo scit nisi spiritus dei. sicut enim recte dictum est: non enim uos estis, qui loquimini, eis, qui in dei spiritu loquerentur, sic recte dicitur: "non uos estis, qui scitis" eis, qui in dei spiritu sciunt. nihilo minus igitur recte dicitur: "non uos estis, qui uidetis" eis, qui in spiritu dei uident: ita quidquid in spiritu dei uident quia bonum est, non ipsi, sed deus uidet, quia bonum est. aliud ergo est, ut putet quisque malum esse quod bonum est, quales supra dicti sunt; aliud, ut quod bonum est uideat homo, quia bonum est, sicut multis tua creatura placet, quia bona est, quibus tamen non tu places in ea; unde frui magis ipsa quam te uolunt: aliud autem, ut, cum aliquid uidet homo quia bonum est, deus in illo uideat, quia bonum est, ut scilicet ille ametur in eo quod fecit, qui non amaretur nisi per spiritum, quem dedit, quoniam caritas dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis, per quem uidemus, quia bonum est, quidquid aliquo modo est: ab illo enim est, qui non aliquo modo est, sed est, est.
13.47Sana şükürler olsun, Rabbim! Göğü ve yeri görüyoruz: ister bedensel üst ve alt kısım, ister ruhanî ve bedensel yaratık olsunlar. Evrenin bütün kütlesinin ya da bütün yaratılışın kendilerinden oluştuğu bu kısımların süsünde, ışığın yaratıldığını ve karanlıktan ayrıldığını görüyoruz. Göğün kubbesini görüyoruz: ister üstteki ruhanî sular ile alttaki bedensel sular arasındaki, evrenin ilk cismi olsun; ister bu hava boşluğu olsun, çünkü buna da gök denir. Göğün kuşları onun içinde, üstlerinde buhar hâlinde dolaşan ve açık gecelerde bile çiy döken sular ile yerde ağır ağır dalgalanan bu sular arasında dolaşırlar. Toplanmış suların denizin düzlüklerindeki güzelliğini ve kuru toprağı görüyoruz: ister çıplak, ister görünür ve düzenli olsun diye biçimlenmiş, otların ve ağaçların anası olmuş. Işıkların yukarıdan parladığını, güneşin güne yettiğini, ay ve yıldızların geceyi teselli ettiğini, bütün bunlarla zamanların işaretlendiğini ve belirtildiğini görüyoruz. Her yanda nemli tabiatın balıklarla, deniz canavarlarıyla ve kuşlarla verimli kılındığını görüyoruz; çünkü kuşların uçuşunu taşıyan havanın yoğunluğu suların buharlaşmasıyla katılaşır. Yerin yüzünün kara hayvanlarıyla süslendiğini, senin suretinde ve benzerliğinde yaratılan insanın, akılsız bütün canlıların önüne tam da bu suret ve benzerlikle, yani akıl ve anlayış gücüyle konulduğunu görüyoruz. Onun ruhunda nasıl düşünüp taşınarak hükmeden bir şey ve itaat etmek için tabi olan başka bir şey varsa, erkek için de bedence bir kadın yaratıldığını görüyoruz: Kadın zihninde akıllı anlayışın eşit tabiatına sahiptir, ama bedeninin cinsiyetiyle erkek cinsine tabidir; tıpkı eylem isteğinin, doğru davranma becerisini zihnin aklından almak üzere ona tabi olması gibi. Bunları görüyoruz: Her biri iyidir, hepsi birden çok iyidir.
Gratias tibi, domine! uidemus caelum et terram, siue corporalem partem superiorem atque inferiorem siue spiritalem corporalemque creaturam, atque in ornatu harum partium, quibus constat uel uniuersa mundi moles uel uniuersa omnino creatura, uidemus lucem factam diuisamque a tenebris. uidemus firmamentum caeli, siue inter spiritales aquas superiores et corporales inferiores, primarium corpus mundi, siue hoc spatium aeris, quia et hoc uocatur caelum, per quod uagantur uolatilia caeli inter aquas, quae uaporaliter eis superferuntur et serenis etiam noctibus rorant, et has, quae in terris graues fluitant. uidemus congregatarum aquarum speciem per campos maris et aridam terram uel nudatam uel formatam, ut esset uisibilis et conposita herbarumque atque arborum mater. uidemus luminaria fulgere desuper, solem sufficere diei, lunam et stellas consolari noctem atque his omnibus notari et significari tempora. uidemus umidam usquequaque naturam piscibus et beluis et alitibus fecundatam, quod aeris corpulentia, quae uolatus auium portat, aquarum exhalatione concrescit. uidemus terrenis animalibus faciem terrae decorari hominemque ad imaginem et similitudinem tuam cunctis inrationabilibus animantibus ipsa tua imagine ac similitudine, hoc est rationis et intellegentiae uirtute, praeponi, et quemadmodum in eius anima aliud est, quod consulendo dominatur, aliud, quod subditur ut obtemperet, sic uiro factam esse etiam corporaliter feminam, quae haberet quidem in mente rationabilis intellegentiae parem naturam, sexu tamen corporis ita masculino sexui subiceretur, quemadmodum subicitur appetitus actionis ad concipiendam de ratione mentis recte agendi sollertiam. uidemus haec et singula bona et omnia bona ualde.
13.48Seni sevelim diye eserlerin seni över; eserlerin seni övsün diye seni severiz. Zaman bakımından başlangıçları ve sonları, doğuşları ve batışları, ilerleyişleri ve gerileyişleri, görünümleri ve yoksunlukları vardır. Böylece kâh gizlice kâh açıkça birbirini izleyen sabahları ve akşamları vardır. Çünkü senin tarafından hiçten yapıldılar, senden değil; senin olmayan ya da önceden var olan bir maddeden de değil; birlikte yaratılmış, yani senin tarafından onlarla aynı anda yaratılmış bir maddeden; çünkü onun biçimsizliğini hiçbir zaman aralığı koymadan biçimlendirdin. Gök ve yerin maddesi bir şey, gök ve yerin görünümü başka bir şey olduğu hâlde, maddeyi büsbütün hiçten, evrenin görünümünü biçimsiz maddeden yarattın; ama ikisini aynı anda yarattın; öyle ki suret maddeyi hiçbir bekleme aralığı olmadan izledi.
Laudant te opera tua, ut amemus te, et amamus te, ut laudent te opera tua. habent initium et finem ex tempore, ortum et occasum, profectum et defectum, speciem et priuationem. habent ergo consequentia mane et uespera partim latenter partim euidenter. de nihilo enim a te, non de te facta sunt, non de aliqua non tua uel quae antea fuerit, sed de concreata, id est simul a te creata materia, quia eius informitatem sine ulla temporis interpositione formasti. nam cum aliud sit caeli et terrae materies, aliud caeli et terrae species, materiem quidem de omnino nihilo, mundi autem speciem de informi materia, simul tamen utrumque fecisti, ut materiam forma nulla morae intercapedine sequeretur.
13.49Bunları ya böyle bir sırayla yapmayı ya da böyle bir sırayla yazdırmayı hangi şeyleri betimlemek için istediğini de inceledik. Gördük ki her biri iyidir, hepsi çok iyidir: Söz'ünde, biricik Oğlunda gök ve yer, yani kilisenin başı ve bedeni, bütün zamanlardan önce, sabahsız ve akşamsız, önceden belirlenmişti. Ama önceden belirlediklerini zaman içinde yerine getirmeye başladığında, gizli şeyleri açığa çıkarmak ve bizim düzensizliğimizi düzene koymak için (çünkü günahlarımız üzerimizdeydi, senden uzaklaşıp karanlık derinliğe gitmiştik ve senin iyi ruhun uygun zamanda bize yardım etmek için üzerimizde dolaşıyordu) kötüleri aklayıp günahkârlardan ayırdın; kitabının otoritesini, sana uysal olacak üsttekiler ile onlara tabi olacak alttakiler arasında sağlamlaştırdın; inançsızların topluluğunu tek bir anlaşma hâlinde topladın ki inananların gayretleri görünsün, sana merhamet işleri doğursunlar, göksel şeyleri kazanmak için dünyevî mallarını yoksullara dağıtsınlar. Sonra kubbede bazı ışıklar yaktın: hayat sözüne sahip, ruhanî bağışlarla öne çıkarılmış yüce otoriteleriyle parlayan kutsallarını. Sonra inançsız milletleri yoğurmak için bedensel maddeden ayinleri, görünür mucizeleri ve kitabının kubbesine göre sözlerin seslerini çıkardın; bunlarla inananlar da kutsanacaktı. Sonra inananların canlı ruhunu, perhizkârlığın gücüyle düzenlenmiş duygular aracılığıyla biçimlendirdin; ardından yalnız sana tabi olan ve taklit için hiçbir insan otoritesine ihtiyaç duymayan zihni kendi suretine ve benzerliğine göre yeniledin; akla uygun eylemi, kadını erkeğe tabi kılar gibi, üstün anlayışa tabi kıldın. Bu hayatta inananları kemale erdirmek için gerekli olan bütün hizmetkârlarına, aynı inananlar tarafından zamana bağlı ihtiyaçları için, gelecekte meyve verecek işler sunulmasını istedin. Bütün bunları görüyoruz ve hepsi çok iyidir; çünkü onları bizde sen görüyorsun; onları görelim ve onlarda seni sevelim diye ruhunu bize veren sen.
Inspeximus etiam, propter quorum figurationem ista uel tali ordine fieri uel tali ordine scribi uoluisti, et uidimus, quia bona sunt singula et omnia bona ualde, in uerbo tuo, in unico tuo caelum et terram, caput et corpus ecclesiae, in praedestinatione ante omnia tempora sine mane et uespera. ubi autem coepisti praedestinata temporaliter exequi, ut occulta manifestares et inconposita nostra conponeres — quoniam super nos erant peccata nostra et in profundum tenebrosum abieramus abs te, et spiritus tuus bonus superferebatur ad subueniendum nobis in tempore opportuno – et iustificasti inpios et distinxisti eos ab iniquis et solidasti auctoritatem libri tui inter superiores, qui tibi dociles essent, et inferiores, qui eis subderentur, et congregasti societatem infidelium in unam conspirationem, ut apparerent studia fidelium, ut tibi opera misericordiae parerent, distribuentes etiam pauperibus terrenas facultates ad adquirenda caelestia. et inde accendisti quaedam luminaria in firmamento, uerbum uitae habentes sanctos tuos et spiritalibus donis praelata sublimi auctoritate fulgentes; et inde ad imbuendas infideles gentes sacramenta et miracula uisibilia uocesque uerborum secundum firmamentum libri tui, quibus etiam fideles benedicerentur, ex materia corporali produxisti; et deinde fidelium animam uiuam per affectus ordinatos continentiae uigore formasti atque inde tibi soli mentem subditam et nullius auctoritatis humanae ad imitandum indigentem renouasti ad imaginem et similitudinem tuam praestantique intellectui rationabilem actionem tamquam uiro feminam subdidisti omnibusque tuis ministeriis ad ⟦perficiendos⟧ fideles in hac uita necessariis ab eisdem fidelibus ad usus temporales fructuosa in futurum opera praeberi uoluisti. haec omnia uidemus et bona sunt ualde, quoniam tu ea uides in nobis, qui spiritum, quo ea uideremus et in eis te amaremus, dedisti nobis.
13.50Rabbim Tanrım, bize barış ver (çünkü bize her şeyi verdin): dinginliğin barışını, Sebt'in barışını, akşamı olmayan barışı. Çünkü çok iyi şeylerin bu en güzel düzeninin tamamı, ölçüleri dolunca geçip gidecektir; çünkü onlarda sabah da oldu, akşam da.
Domine deus, pacem da nobis — omnia enim praestitisti nobis — pacem quietis, pacem sabbati, pacem sine uespera. omnis quippe iste ordo pulcherrimus rerum ualde bonarum modis suis peractis transiturus est: et mane quippe in eis factum est et uespera.
13.51Yedinci günün ise akşamı yoktur, batışı da yoktur; çünkü onu sonsuza dek kalsın diye kutsadın. Çok iyi olan eserlerinden sonra (gerçi onları dinginlik içinde yaptın) yedinci günde dinlendiğini söyleyen kitabının sesi, bize önceden şunu söyler: Biz de, sen bize bağışladığın için çok iyi olan işlerimizden sonra, ebedî hayatın Sebt'inde sende dinleneceğiz.
Dies autem septimus sine uespera est nec habet occasum, quia sanctificasti eum ad permansionem sempiternam, ut id, quod tu post opera tua bona ualde, quamuis ea quietus feceris, requieuisti septimo die, hoc praeloquatur nobis uox libri tui, quod et nos post opera nostra ideo bona ualde, quia tu nobis ea donasti, sabbato uitae aeternae requiescamus in te.
13.52Çünkü o zaman da, şimdi bizde iş gördüğün gibi bizde dinleneceksin; bu işler bizim aracılığımızla senin işlerin olduğu gibi, o dinlenme de bizim aracılığımızla senin dinlenmen olacak. Ama sen, Rabbim, her zaman iş görürsün ve her zaman dinlenirsin; ne zaman içinde görürsün, ne zaman içinde hareket edersin, ne zaman içinde dinlenirsin; yine de hem zamana bağlı görüşleri, hem zamanların kendisini, hem de zamandan sonraki dinlenmeyi sen yaparsın.
Etiam tunc enim sic requiesces in nobis, quemadmodum nunc operaris in nobis, et ita erit illa requies tua per nos, quemadmodum sunt ista opera tua per nos. tu autem, domine, semper operaris et semper requiescis nec uides ad tempus nec moueris ad tempus nec quiescis ad tempus, et tamen facis et uisiones temporales et ipsa tempora et quietem ex tempore.
13.53Öyleyse biz yarattığın bu şeyleri var oldukları için görürüz; onlar ise sen onları gördüğün için vardır. Biz dışarıda var olduklarını, içeride iyi olduklarını gördük; sen ise onları, yapılacak olduklarını gördüğün yerde yapılmış olarak gördün. Biz bir zaman, kalbimiz senin ruhundan gebe kaldıktan sonra, iyilik yapmaya yöneldik; daha önceki zamanda ise seni bırakarak kötülük yapmaya yöneliyorduk; ama sen, ey tek ve iyi Tanrı, iyilik yapmaktan hiç durmadın. Bizim de bazı iyi işlerimiz vardır; senin bağışından gelseler de sonsuz değildirler; onlardan sonra senin büyük kutsallığında dinleneceğimizi umuyoruz. Ama sen, hiçbir iyiye ihtiyacı olmayan iyi, her zaman dinginsin; çünkü senin dinginliğin sensin. Bunu anlamayı hangi insan bir insana verebilir? Hangi melek bir meleğe? Hangi melek bir insana? Senden istensin, sende aransın, senin kapın çalınsın: Ancak böyle, ancak böyle alınır, böyle bulunur, böyle açılır.
Nos itaque ista quae fecisti uidemus, quia sunt, tu autem quia uides ea, sunt. et nos foris uidimus, quia sunt, et intus, quia bona sunt: tu autem ibi uidisti facta, ubi uidisti facienda. et nos alio tempore moti sumus ad bene faciendum, posteaquam concepit de spiritu tuo cor nostrum; priore autem tempore ad male faciendum mouebamur deserentes te: tu uero, deus une bone, numquam cessasti bene facere. et sunt quaedam bona opera nostra ex munere quidem tuo, sed non sempiterna: post illa nos requieturos in tua grandi sanctificatione speramus. tu autem bonum nullo indigens bono semper quietus es, quoniam tua quies tu ipse es. et hoc intellegere quis hominum dabit homini? quis angelus angelo? quis angelus homini? a te petatur, in te quaeratur, ad te pulsetur: sic, sic accipitur, sic inuenietur, sic aperietur.