Arkhimedes
Yüzen Cisimler Üzerine
Περὶ ὀχουμένων
1.prI. Kitap
Arkhimedes'in Yüzen Cisimler Üzerine adlı eserinin I. Kitabı.
Sıvının şöyle bir tabiatı olduğu varsayılsın: Parçaları aynı seviyede durup birbirine bitişik olduğunda, daha az bastırılan parça daha çok bastırılan tarafından itilir. Sıvının her parçası da, sıvı bir şeyin içine kapatılmış ve başka bir şey tarafından bastırılıyor değilse, üstünde dikey doğrultuda duran sıvı tarafından bastırılır.
Ἀρχιμήδους Ὀχουμένων α΄ Ὑποκείσθω τὸ ὑγρὸν φύσιν ἔχον τοιαύταν, ὥστε τῶν μερέων αὐτοῦ τῶν ἐξ ἴσου κειμένων καὶ συνεχέων ἐόντων ἐξωθεῖσθαι τὸ ἧσσον θλιζόμενον ὑπὸ τοῦ μᾶλλον θλιβομένου, καὶ ἕκαστον δὲ τῶν μερέων αὐτοῦ θλίζεσθαι τῷ ὑπεράνω αὐτοῦ ὑγρῷ κατὰ κάθετον ἐόντι, εἴ κα μὴ τὸ ὑγρὸν ᾖ καθειργμένον ἔν τινι καὶ ὑπʼ ἄλλου τινὸς θλιβόμενον.
1.1Önerme 1. Bir yüzey, hep aynı bir noktadan geçen düzlemlerle kesildiğinde kesit, merkezi düzlemin geçtiği o nokta olan bir çember yayı oluyorsa, bu yüzey bir küre yüzeyidir.
Bir yüzey K noktasından geçen düzlemlerle kesilsin, kesit de hep merkezi K olan bir çember yayı olsun. Bu yüzey küre yüzeyi değilse, merkezden yüzeye uzanan doğruların hepsi eşit olmaz. Öyleyse yüzeyde A, B, G, D noktaları olsun ve AK ile KB eşit olmasın. KA ve KB'den bir düzlem geçirilsin ve yüzeyde DABG çizgisini kesit olarak versin. Bu çizgi bir çember yayıdır ve merkezi K'dir, çünkü yüzeyin böyle olduğu varsayılmıştı. Demek ki KA ile KB eşit olmayan doğrular değildir; öyleyse yüzeyin bir küre yüzeyi olması zorunludur.
α΄. Εἴ κα ᾖ ἐπιφάνειά τις ἐπιπέδῳ τεμνομένα διά τινος ἀεὶ τοῦ σαμείου τὰν τομὰν ποιέοντι circuli periferiam centrum habentem signum, per quod plano secatur, sperae erit superficies. Sit enim superficies aliqua secta per signum Κ plano semper sectionem faciente circuli periferiam, centrum autem ipsius K. Si igitur ipsa superficies non est sperae superficies, non erunt omnes quae a centro ad superficiem occurrentes lineae aequales. Sint itaque quae A, B, G, D signa in superficie, et inaequales quae AK, KB, per ipsas autem KA, ΚΒ planum educatur et faciat sectionem in superficie ineam DABG; circuli ergo est ipsa, centrum autem ipsius K, quoniam supponebatur superficies talis. Non sunt ergo inaequale es lineae KA, KB; necessarium igitur est superficiem esse sperae superficiem.
1.2Önerme 2. Hareketsiz kalacak biçimde durmuş her sıvının yüzeyi, merkezi Dünya'nın merkeziyle aynı olan bir kürenin biçimini alır.
Hareketsiz kalacak biçimde durmuş bir sıvı düşünülsün ve yüzeyi Dünya'nın merkezinden geçen bir düzlemle kesilsin; Dünya'nın merkezi K, yüzeyin kesiti de ABGD çizgisi olsun. Diyorum ki ABGD çizgisi bir çember yayıdır ve merkezi K'dir.
Değilse, K'den ABGD çizgisine uzanan doğrular eşit olmaz. Öyleyse K'den ABGD çizgisine uzanan doğruların bazılarından büyük, bazılarından küçük bir doğru alınsın; merkezi K, yarıçapı bu doğru olan bir çember çizilsin. O zaman çemberin yayı kısmen ABGD çizgisinin dışına, kısmen içine düşer; çünkü yarıçap K'den ABGD çizgisine uzanan doğruların bazılarından büyük, bazılarından küçüktür. Çizilen çemberin yayı ZBH olsun; B'den K'ye bir doğru çizilsin; eşit açılar yapan ZK ve KEL de birleştirilsin; merkezi K olan bir XOP yayı da hem bu düzlemde hem sıvının içinde çizilsin. O zaman sıvının XOP yayı boyunca uzanan parçaları aynı seviyede durur ve birbirine bitişiktir. XO yayı boyunca olan parçalar ZB bölgesindeki sıvı tarafından bastırılır; öyleyse sıvının XO yayı boyunca olan parçalarıyla OP yayı boyunca olan parçaları eşit olmayan ölçüde bastırılır. Bu yüzden daha az bastırılanlar daha çok bastırılanlar tarafından itilecektir; demek ki sıvı hareketsiz kalmaz. Oysa hareketsiz kalacak biçimde durduğu varsayılmıştı; öyleyse ABGD çizgisinin bir çember yayı, merkezinin de K olması zorunludur.
Benzer biçimde, sıvının yüzeyi Dünya'nın merkezinden geçen bir düzlemle başka nasıl kesilirse kesilsin, kesitin bir çember yayı olacağı, merkezinin de Dünya'nın merkezi olacağı gösterilecektir. Demek ki hareketsiz durmuş sıvının yüzeyinin, merkezi Dünya'nın merkeziyle aynı olan bir kürenin biçimine sahip olduğu açıktır; çünkü bu yüzey, aynı noktadan geçen düzlemle kesildiğinde, kesit merkezi düzlemin geçtiği nokta olan bir çember yayı olacak türdendir.
β΄. Omnis humidi consistentis ita, ut maneat inmotum, superficies habebit figuram sperae habentis centrum idem cum terra. intelligatur enim humidum consistens ita, ut maneat non motum, et secetur ipsius superficies plano per centrum terrae, sit autem terrae centrum K, superficiei autem sectio linea ABGD. Dico itaque lineam ABGD circuli esse periferiam, centrum autem ipsius K. Si enim non est, rectae a K ad lineam ABGD occurrentes non erunt aequales. Sumatur itaque aliqua recta, quae est quarundam quidem a K occurrentium ad lineam ABGD maior, quarundam autem minor, et centro quidem K, distantia autem sumptae lineae circulus describatur; cadet igitur periferia circuli habens hoc quidem extra lineam ABGD, hoc autem intra, quoniam quae ex centro quarundam quidem a K occurrentium ad lineam ABGD est maior, quarundam autem minor, sit igitur descripti circuli periferia quae ΖΒΗ, et a B ad K recta ducatur, et copulentur quae ZK, KEL aequales facientes angulos, describatur autem et centro K periferia quaedam quae XOP in plano et in humido; partes itaque humidi quae secundum XOP periferiam ex aequo sunt positae et continuae inuicem. Et premuntur quae quidem secundum XO periferiam humido quod secundum ZB locum; inaequaliter igitur premuntur partes humidi quae secundum periferiam XO et quae [ἢ] κατὰ τὰν ΟΠ· ὥστε ἐξωθήσονται τὰ ἧσσον θλιβόμενα ὑπὸ τῶν μᾶλλον θλιβομένων· οὐ μένει ἄρα τὸ ὑγρόν. Ὑπέκειτο δὲ καθεστακὸς εἶμεν ὥστε μένειν ἀκίνητον· ἀναγκαῖον ἄρα τὰν ΑΒΓΔ γραμμὰν κύκλου περιφέρειαν εἶμεν καὶ κέντρον αὐτᾶς τὸ Κ. Ὁμοίως δὴ δειχθήσεται καί, ὅπως κα ἄλλως ἁ ἐπιφάνεια τοῦ ὑγροῦ ἐπιπέδῳ τμαθῇ διὰ τοῦ κέντρου τᾶς γᾶς, ὅτι ἁ τομὰ ἐσσεῖται κύκλου περιφέρεια, καὶ κέντρον αὐτᾶς ἐσσεῖται ὃ καὶ τᾶς γᾶς ἐστι κέντρον. Δῆλον οὖν ὅτι ἁ ἐπιφάνεια τοῦ ὑγροῦ καθεστακότος ἀκινήτου σφαίρας ἔχει τὸ σχῆμα τὸ αὐτὸ κέντρον ἐχούσας τᾷ γᾷ, ἐπειδὴ τοιαύτα ἐστίν, ὥστε ⟨ιὰ τοῦ αὐτοῦ σαμείου τμαθεῖσ⟩αν τὰν τομὰν ποιεῖν περιφέρειαν κύκλου κέντρον ἔχοντος τὸ σαμεῖον, διʼ οὗ τέμνεται τῷ ἐπιπέδῳ.
1.3Önerme 3. Katı cisimlerden sıvıyla eşit ağırlıkta olanlar sıvıya bırakılırsa, hiçbir kısımları sıvının yüzeyinin üstünde kalmayacak kadar batar, ama daha aşağı inmez.
Sıvıyla eşit ağırlıkta olan katı bir cisim sıvıya bırakılsın ve, mümkünse, bir kısmı sıvının yüzeyinin üstünde kalsın; sıvı da hareketsiz kalacak biçimde dursun. Dünya'nın merkezinden, sıvıdan ve katı cisimden geçen bir düzlem düşünülsün; sıvının yüzeyinin kesiti ABGD yayı, katı cismin kesiti EZHTh şekli, Dünya'nın merkezi de K olsun. Katı cismin BGHTh kısmı sıvının içinde, BEZG kısmı dışında olsun.
Katı şeklin, tabanı sıvının yüzeyindeki paralelkenar, tepesi Dünya'nın merkezi olan piramit biçimli bir cisimle çevrelendiği düşünülsün; ABGD yayının bulunduğu düzlemin piramidin düzlemleriyle kesitleri de KL ve KM olsun. Sıvının içinde, EZHTh'nin altında, merkezi K olan başka bir küre yüzeyi çizilsin ve düzlemle kesilsin. Katı cismi çevreleyen piramide eşit ve benzer, ona bitişik başka bir piramit de alınsın; onun düzlemlerinin kesitleri KM ve KN olsun. Sıvının içinde de, katı cismin sıvının içindeki B, H, Th, G kısmına eşit ve benzer, sıvıdan ayrılmış bir RSTY kütlesi düşünülsün.
O zaman sıvının birinci piramitte XO yayının bulunduğu yüzeyin altındaki parçalarıyla öbür piramitte PO yayının bulunduğu yüzeyin altındaki parçaları aynı seviyede durur ve birbirine bitişiktir. Ama aynı ölçüde bastırılmazlar: XO boyunca olan parça, ThHEZ katı cismi ile XO ve LM'deki yüzeyler ve piramidin düzlemleri arasında kalan sıvı tarafından; PO boyunca olan ise PO ve MN'deki yüzeyler ve piramidin düzlemleri arasında kalan sıvı tarafından bastırılır. MN ile OP arasındaki sıvının ağırlığı daha küçük olacaktır. Çünkü RSTY'deki sıvı EZHTh katı cisminden hafiftir: Katı cismin yalnız HBGTh kısmına eşittir, çünkü bu kısımla hacimce eşittir ve katı cismin sıvıyla eşit ağırlıkta olduğu varsayılmıştı; geri kalan da geri kalana eşittir. Demek ki OP yayı boyunca olan parçanın OX yayı boyunca olan tarafından itileceği ve sıvının hareketsiz kalmayacağı açıktır. Oysa hareketsiz olduğu varsayılmıştı; öyleyse katı cismin hiçbir kısmı sıvının yüzeyinin üstünde kalmaz. Batan katı cisim de daha aşağı inmez; çünkü katı cisim ile sıvı eşit ağırlıkta olduğundan, sıvının aynı seviyede duran bütün parçaları aynı ölçüde bastırılacaktır.
γ΄. Τῶν στερεῶν μεγεθέων τὰ ἰσοβαρέοντα τῷ ὑγρῷ ἀφεθέντα εἰς τὸ ὑγρὸν καταβασοῦνται, ὥστε τᾶς ἐπιφανείας τᾶς τοῦ ὑγροῦ μὴ ὑπερέχειν μηδέν, καὶ οὐκέτι οἰσθήσονται ἐπὶ τὸ κάτω. Ἀφείσθω γάρ τι στερεὸν μέγεθος εἰς τὸ ὑγρὸν τῶν ἰσοβαρέων τῷ ὑγρῷ καί, εἰ δυνατόν, ὑπερεχέτω τι αὐτοῦ τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, καθεστάτω δὲ τὸ ὑγρόν, ὥστε μένειν ἀκίνητον. Νοείσθω δή τι ἐπίπεδον ἐκβεβλημένον διά τε τοῦ κέντρου τᾶς γᾶς καὶ τοῦ ὑγροῦ καὶ διὰ τοῦ στερεοῦ μεγέθεος, τομὰ δὲ ἔστω τᾶς μὲν ἐπιφανείας τοῦ ὑγροῦ ἁ ΑΒΓΔ περιφέρεια, τοῦ δὲ στερεοῦ μεγέθεος τὸ ΕΖΗΘ σχῆμα, κέντρον δὲ τᾶς γᾶς τὸ Κ. Ἔστω δὴ τοῦ μὲν στερεοῦ τὸ μὲν ΒΓΗΘ ἐν τῷ ὑγρῷ, τὸ δὲ ΒΕΖΓ ἐκτός. Νοείσθω δὴ τὸ στερεὸν σχῆμα περιλαμβανόμενον πυραμοειδεῖ βάσιν μὲν ἔχοντι τὸ παραλληλόγραμμον τὸ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ ὑγροῦ, κορυφὰν δὲ τὸ κέντρον τᾶς γᾶς, ⟨τομὰ δὲ ἔστω τοῦ τε ἐπιπ⟩έδου, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ ΑΒΓΔ περιφέρεια, καὶ τῶν τᾶς πυραμίδος ἐπιπέδων αἱ ΚΛ, ΚΜ. Γεγράφθω τις ἄλλας σφαίρας ἐπιφάνεια περὶ κέντρον τὸ Κ ἐν τῷ ὑγρῷ τῷ ὑπὸ τοῦ ΕΖΗΘ καὶ τεμνέσθω ἐπιπέδῳ, λελάφθω δέ τις καὶ ἄλλα πυραμὶς ἴσα καὶ ὁμοία τᾷ περιλαμβανούσᾳ τὸ στερεὸν συνεχὴς αὐτᾷ, τομὰ δὲ ἔστω τῶν ἐπιπέδων αὐτᾶς αἱ ΚΜ, ΚΝ, καὶ ἐν τῷ ὑγρῷ νοείσθω τι μέγεθος τοῦ ὑγροῦ ἀπολαμβανόμενον τὸ ΡΣΤΥ ἴσον καὶ ὅμοιον τῷ στερεῷ τῷ κατὰ τὰ Β, Η, Θ, Γ, ὅ ἐστιν αὐτοῦ ἐν τῷ ὑγρῷ · τὰ δὴ μέρεα τοῦ ὑγροῦ τά τε ἐν τᾷ πρώτᾳ πυραμίδι τὰ ὑπὸ τὰν ἐπιφάνειαν, ἐν ᾆ ἐστιν ἁ ΞΟ περιφέρεια, καὶ τὰ ἐν τᾷ ἑτέρᾳ, ἐν ᾆ ἐστιν ἁ ΠΟ, ἐξ ἴσου τὲ ἐντι κείμενα καὶ συνεχέα. Οὐχ ὁμοίως δὲ θλίβονται· τὸ μὲν γὰρ κατὰ τὰν ΞΟ θλίβεται τῷ στερεῷ τῷ ΘΗΕΖ καὶ τῷ ὑγρῷ τῷ μεταξὺ τᾶν ἐπιφανειᾶν τᾶν κατὰ τὰς ΞΟ, ΛΜ καὶ τῶν τᾶς πυραμίδος ἐπιπέδων, τὸ δὲ κατὰ τὰν ΠΟ τῷ ὑγρῷ τῷ μεταξὺ τᾶν ἐπιφανειᾶν τᾶν κατὰ τὰς ΠΟ, ΜΝ καὶ τῶν τᾶς πυραμίδος ἐπιπέδων. Ἔλασσον δὲ ἐσσεῖται τὸ βάρος τοῦ ὑγροῦ τοῦ κατὰ τὰς ΜΝ, ΟΠ· τὸ μὲν γὰρ κατὰ τὸ ΡΣΤΥ ἔλασσόν ἐστι τοῦ ΕΖΗΘ στερεοῦ· αὐτῷ γὰρ τῷ κατὰ τὸ ΗΒΓΘ ἴσον ἐστὶν διὰ τὸ τῷ μεγέθει ἴσον εἶμεν καὶ ἰσοβαρὲς ὑποκεῖσθαι τὸ στερεὸν ⟨τῷ ὑγρῷ· τὸ δὲ λοιπὸν τῷ λοιπῷ⟩ ἴσον ἐστί. Δῆλον οὖν ὅτι ἐξωθήσεται τὸ μέρος τὸ κατὰ τὰν ΟΠ περιφέρειαν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὰν ΟΞ περιφέρειαν, καὶ οὐκ ἐσσεῖται τὸ ὑγρὸν ἀκίνητον. Ὑπόκειται δὲ ἀκίνητον ἐόν· οὐκ ἄρα ὑπερέξει τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας οὐδὲν τοῦ στερεοῦ μεγέθεος. Καταδὺν δὲ τὸ στερεὸν οὐκ οἰσθήσεται ἐς τὰ κάτω· ὁμοίως γὰρ πάντα θλιβησοῦντι τὰ μέρεα τοῦ ὑγροῦ τὰ ἐξ ἴσου κείμενα διὰ τὸ ἰσοβαρέα εἶμεν τὸ στερεὸν καὶ τὸ ὑγρόν.
1.4Önerme 4. Katı cisimlerden sıvıdan hafif olanı sıvıya bırakılırsa tamamen batmaz, bir kısmı sıvının yüzeyinin dışında kalır.
Sıvıdan hafif katı bir cisim olsun; sıvıya bırakıldığında, mümkünse, tamamen batsın ve hiçbir kısmı sıvının yüzeyinin dışında kalmasın; sıvı da hareketsiz kalacak biçimde dursun. Dünya'nın merkezinden, sıvıdan ve katı cisimden geçen bir düzlem düşünülsün; bu düzlem sıvının yüzeyini ABG yayı boyunca, katı cismi de Z'nin bulunduğu şekil boyunca kessin; Dünya'nın merkezi K olsun. Önceki gibi, Z şeklini çevreleyen ve tepesi K noktası olan bir piramit düşünülsün; düzlemleri ABG düzlemi tarafından AK ve KB boyunca kesilsin. Buna eşit ve benzer başka bir piramit de alınsın; düzlemleri aynı düzlem tarafından KB ve KG boyunca kesilsin. Sıvının içinde, katı cismin altında, merkezi K olan başka bir küre yüzeyi çizilsin ve aynı düzlem onu XOP yayı boyunca kessin. İkinci piramitte, Z'deki katı cisme eşit olan ve sıvıdan ayrılmış bir H kütlesi de düşünülsün.
O zaman sıvının birinci piramitte XO yayının bulunduğu yüzeyin altındaki parçalarıyla ikinci piramitte OP yayının bulunduğu yüzeyin altındaki parçaları aynı seviyede durur ve birbirine bitişiktir. Ama aynı ölçüde bastırılmazlar: Birinci piramitteki parça, Z'deki katı cisim ile onu çevreleyen ve piramidin A, B, O, X bölgesinde bulunan sıvı tarafından; öbür piramitteki ise onu çevreleyen ve piramidin P, O, B, G bölgesinde bulunan sıvı tarafından bastırılır. Z'deki ağırlık H'dekinden küçüktür; çünkü hacimce eşittirler, katı cismin ise sıvıdan hafif olduğu varsayılmıştı; Z ile H'yi çevreleyen sıvı kütleleri de iki piramitte eşittir. Demek ki sıvının OP yayının bulunduğu yüzeyin altındaki parçası daha çok bastırılacaktır; bu yüzden daha az bastırılanı itecek ve sıvı hareketsiz kalmayacaktır. Oysa hareketsiz olduğu varsayılmıştı; öyleyse cisim tamamen batmaz, bir kısmı sıvının yüzeyinin dışında kalır.
δ΄ . Τῶν στερῶν μεγεθέων ὅ κα κουφότερον ᾗ τοῦ ὑγροῦ, ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρὸν οὐ καταδύσεται ὅλον, ἀλλὰ ἐσσεῖταί τι αὐτοῦ ἐκτὸς τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας. Ἔστω γὰρ στερεὸν μέγεθος κουφότερον τοῦ ὑγροῦ καὶ ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρὸν δεδυκέτω ὅλον, εἰ δυνατόν, καὶ μηδὲν αὐτοῦ ἔστω ἐκτὸς τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, καθεστακέτω δὲ τὸ ὑγρόν, ὥστε μένειν ἀκίνητον, Νοείσθω δή τι ἐπίπεδον ἐκβεβλημένον διὰ τοῦ κέντρου τᾶς γᾶς καὶ διὰ τοῦ ὑγροῦ καὶ τοῦ στερεοῦ μεγέθεος, τεμνέσθω δὲ ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου τούτου ἡ μὲν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνεια κατὰ τὰν ΑΒΓ περιφέρειαν, τὸ δὲ στερεὸν μέγεθος κατὰ τὸ σχῆμα, ἐν ᾧ Ζ, κέντρον δὲ ἔστω τᾶς γᾶς τὸ Κ, νοείσθω δέ τις πυραμὶς περιλαμβάνουσα τὸ Ζ σχῆμα, καθʼ ἃ καὶ πρότερον, κορυφὰν ἔχουσα τὸ Κ σαμεῖον, τεμνέσθω δὲ αὐτᾶς τὰ ἐπίπεδα ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ ΑΒΓ κατὰ τὰς ΑΚ, ΚΒ, λελάφθω δὲ τις καὶ ἄλλα ἴσα πυραμὶς καὶ ὁμοία ταύτᾳ, τεμνέσθω δὲ αὐτᾶς τὰ ἐπίπεδα ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου κατὰ τὰς ΚΒ, ΚΓ, γεγράφθω δὲ τις καὶ ἄλλας σφαίρας ἐπιφάνεια ἐν τῷ ὑγρῷ περὶ κέντρον τὸ Κ, ὑποκάτω δὲ τοῦ στερεοῦ μεγέθεος, τεμνέσθω δʼ αὕτα ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ ἐπιπέδου κατὰ τὰν ΞΟΠ περιφέρειαν, νοείσθω δὲ καὶ μέγεθος ἀπολαμβανόμενον τοῦ ὑγροῦ τὸ κατὰ τὸ Η ἐν τᾷ ὕστερον πυραμίδι ἴσον τῷ κατὰ τὸ Ζ στερεῷ· τὰ δὴ μέρεα τοῦ ὑγροῦ τοῦ ἐν τᾷ πρώτᾳ πυραμίδι τὰ ὑπὸ τὰν ἐπιφάνειαν τὰν κατὰ τὰν ΞΟ περιφέρειαν καὶ τοῦ ἐν τᾷ δευτέρᾳ τὰ ὑπὸ τὰν ἐπιφάνειαν τὰν κατὰ τὰν ΟΠ περιφέρειαν ἐξ ἴσου τέ ἐντι κείμενα καὶ συνεχέα ἀλλάλοις. Οὐχ ὁμοίως δὲ θλίβονται· τὸ μὲν γὰρ ἐν τᾷ πρώτᾳ πυραμίδι θλίβεται τῷ κατὰ τὸ Ζ στερεῷ μεγέθει καὶ τῷ περιέχοντι ὑγρῷ αὐτὸ καὶ ἐόντι ἐν τῷ τόπῳ τᾶς πυραμίδος τῷ κατὰ τὰ Α, Β, Ο, Ξ, τὸ δʼ ἐν τᾷ ἑτέρᾳ πυραμίδι θλίβεται τῷ ὑγρῷ τῷ περιέχοντι αὐτὸ καὶ ἐόντι τᾶς πυραμίδος ἐν τῷ τόπῳ τῷ κατὰ τὰ Π, Ο, Β, Γ, ἔστι δὲ τὸ βάρος τὸ κατὰ ⟨τὸ Ζ ἔλασσον τοῦ βάρεος τοῦ κατὰ τὸ⟩ Η, ἐπειδὴ τῷ μὲν μεγέθει ἴσον ἐστίν, κουφότερον δὲ ὑπόκειται τὸ στερεὸν μέγεθος εἶμεν τοῦ ὑγροῦ, τὰ δὲ τοῦ περιέχοντος ὑγροῦ τὰ Ζ, Η μεγέθεα ἐν ἑκατέρᾳ τᾶν πυραμίδων ἴσα μᾶλλον οὖν θλιβήσεται τὸ μέρος τοῦ ὑγροῦ τὸ ὑπὸ τὰν ἐπιφάνειαν τὰν κατὰ τὰν ΟΠ περιφέρειαν· ἐξωθήσει οὖν τὸ ἧσσον θλιβόμενον, καὶ οὐ μενεῖ τὸ ὑγρὸν ἀκίνητον. Ὑπέκειτο δέ· οὐκ ἄρα καταδύσεται ὅλον, ἀλλʼ ἐσσεῖταί τι αὐτοῦ ἐκτὸς τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας.
1.5Önerme 5. Katı cisimlerden sıvıdan hafif olanı sıvıya bırakılırsa, batan kısmının hacmi kadar sıvı bütün cisimle aynı ağırlığa sahip olacak ölçüde batar.
Önceki şekil kurulsun; sıvı hareketsiz olsun, EZHTh cismi de sıvıdan hafif olsun. Sıvı hareketsiz olduğundan, aynı seviyede duran parçaları aynı ölçüde bastırılır; öyleyse XO ve PO yaylarının bulunduğu yüzeyin altındaki sıvı aynı ölçüde bastırılır. Bu yüzden onları bastıran ağırlıklar eşittir. Birinci piramitteki sıvının, BHThG katı kısmı dışında kalan ağırlığı da öbür piramitteki sıvının, RSTY sıvısı dışında kalan ağırlığına eşittir. Demek ki EZHTh cisminin ağırlığının RSTY sıvısının ağırlığına eşit olduğu açıktır. Öyleyse katı cismin batan kısmı kadar hacimdeki sıvının bütün cisimle aynı ağırlığa sahip olduğu açıktır.
ε΄. Τῶν στερεῶν μεγεθέων ὅ κα ᾖ κουφότερον τοῦ ὑγροῦ, ἀφεθὲν εἰς τὸ ὑγρὸν ἐς τοσοῦτο καταδύσεται, ὥστε ταλικοῦτον ὄγκον τοῦ ὑγροῦ, ἁλίκος ἐστὶν ὁ τοῦ καταδεδυκότος ὄγκος, ἴσον βάρος ἔχειν ὅλῳ τῷ μεγέθει. Κατεσκευάσθω ταὐτὰ τοῖς πρότερον, καὶ ἔστω τὸ ὑγρὸν ἀκίνητον, ἔστω δὲ κουφότερον τοῦ ὑγροῦ τὸ ΕΖΗΘ μέγεθος. Ἐπεὶ οὖν ἀκίνητόν ἐστιν τὸ ὑγρόν, ὁμοίως θλιβήσεται τὰ μέρεα αὐτοῦ τὰ ἐξ ἴσου κείμενα· ὁμοίως ἄρα θλιβήσεται τὸ ὑγρὸν τὸ ὑπὸ τὰν ἐπιφάνειαν τὰν κατὰ τὰς ΞΟ καὶ ΠΟ περιφερείας· ὥστε ἴσον ἐστὶ τὸ βάρος, ᾧ θλίβονται. Ἔστι δὲ καὶ τοῦ ὑγροῦ τὸ βάρος τοῦ ἐν τᾷ πρώτᾳ πυραμίδι χωρὶς τοῦ ΒΗΘΓ στερεοῦ ἴσον τῷ βάρει τῷ ⟨τοῦ ἐν τᾷ ἑτέρᾳ πυραμίδι⟩ χωρὶς τοῦ ΡΣΤΥ ὑγροῦ· δῆλον οὖν ὅτι τὸ τοῦ ΕΖΗΘ μεγέθεος βάρος ἴσον ἐστὶ τῷ τοῦ ΡΣΤΥ ὑγροῦ βάρει. Φανερὸν οὖν ὅτι ταλικοῦτος ὄγκος τοῦ ὑγροῦ, ἁλίκον ἐστὶ τὸ δεδυκὸς τοῦ στερεοῦ μεγέθεος, ἴσον βάρος ἔχει ὅλῳ τῷ μεγέθει.
1.6Önerme 6. Sıvıdan hafif katı cisimler sıvıya zorla sokulursa, kendileriyle eşit hacimdeki sıvının kendilerinden ne kadar ağır olduğuna eşit bir kuvvetle yukarı itilir.
Sıvıdan hafif bir A cismi olsun; A cisminin ağırlığı B, A ile eşit hacimdeki sıvınınki de BG olsun. A cisminin sıvıya zorla sokulduğunda G ağırlığına eşit bir kuvvetle yukarı çıkacağını göstermek gerekir.
Ağırlığı G'ye eşit olan bir D cismi alınsın. O zaman A ile D cisimlerinin birleşmesinden oluşan cisim sıvıdan hafiftir; çünkü ikisinden oluşan cismin ağırlığı BG'dir, ona eşit hacimdeki sıvının ağırlığı ise BG'den büyüktür, zira yalnız A ile eşit hacimdeki sıvının ağırlığı BG'dir. Öyleyse A ile D'den oluşan cisim sıvıya bırakılırsa, batan kısmı kadar hacimdeki sıvı bütün cisimle aynı ağırlığa sahip oluncaya kadar batar; bu gösterilmiştir. Bir sıvının yüzeyi ABGD yayı olsun. A cismi kadar hacimdeki sıvı A ile D cisimlerinin toplamıyla aynı ağırlığa sahip olduğundan, cismin batan kısmının A cismi olacağı, D'nin bulunduğu geri kalan kısmının ise tamamen sıvının yüzeyinin üstünde kalacağı açıktır. [...] Demek ki A cismi yukarı ne kadar kuvvetle itiliyorsa, üstteki D tarafından aşağı o kadar kuvvetle bastırıldığı açıktır; çünkü hiçbiri öbürü tarafından itilmiyordu. D ise aşağı G kadar bir ağırlıkla bastırır; çünkü D cisminin ağırlığının G'ye eşit olduğu varsayılmıştı. Böylece gösterilmesi gereken açıktır.
ς᾿. Τὰ κουφότερα στερεὰ τοῦ ὑγροῦ βιασθέντα εἰς τὸ ὑγρὸν ἀναφέρεται τοσαύτᾳ βίᾳ ἐς τὸ ἄνω, ὅσον ἐστὶ τὸ βάρος, ᾧ βαρύτερόν ἐστι τοῦ μεγέθεος τὸ ὑγρὸν τὸ ἴσον ὄγκον ἔχον τῷ μεγέθει. Ἔστω τι μέγεθος τὸ Α κουφότερον τοῦ ὑγροῦ, ἔστω δὲ τοῦ μὲν μεγέθεος τοῦ ἐν ᾧ Α βάρος τὸ Β, τοῦ δὲ ὑγροῦ τοῦ ἴσον ὄγκον ἔχοντος τῷ Α τὸ ΒΓ. Δεικτέον ὅτι τὸ Α μέγεθος βιασθὲν ἐς τὸ ὑγρὸν ἀνοισεῖται ἐς τὸ ἐπάνω τοσαύτᾳ βίᾳ, ὅσον ἐστὶ τὸ βάρος τὸ Γ. Λελάφθω γάρ τι μέγεθος τὸ ἐν ᾧ τὸ Δ βάρος ἴσον ἔχον τῷ Γ· τὸ δὴ μέγεθος τὸ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ἐν οἷς Α, Δ μεγεθέων ἐς τὰ αὐτὰ συντεθέντων κουφότερόν ἐστι τοῦ ὑγροῦ· ἔστι γὰρ τοῦ μὲν μεγέθεος τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων βάρος τὸ ΒΓ, τοῦ δὲ ὑγροῦ τοῦ ἴσον ὄγκον ἔχοντος αὐτῷ μεῖβον τοῦ ΒΓ διὰ τὸ τοῦ ἴσον ἔχοντος ὄγκον τῷ τοῦ Α τὸ βάρος εἶμεν τὸ ΒΓ. Ἀφεθὲν οὖν ἐς τὸ ὑγρὸν τὸ μέγεθος τὸ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν Α, Δ συγκείμενον ἐς τοσοῦτον δύσεται, ⟨ἔστε κα ταλικοῦτος ὄγκος τοῦ⟩ ὑγροῦ, ἁλίκον καὶ τὸ δεδυκὸς τοῦ μεγέθεος, ἴσον βάρος ἔχῃ τῷ ὅλῳ μεγέθει· δέδεικται γὰρ τοῦτο. Ἔστω δὴ ἐπιφάνειά τινος ὑγροῦ ἁ ΑΒΓΔ περιφέρεια. Ἐπεὶ οὖν ὁ ταλικοῦτος ὄγκος τοῦ ὑγροῦ, ἁλίκον ἐστὶ τὸ Α μέγεθος, ἴσον βάρος ἔχει τοῖς Α, Δ μεγέθεσιν, δῆλον ὅτι τὸ δεδυκὸς αὐτοῦ ἐσσεῖται τὸ Α μέγεθος, τὸ δὲ λοιπὸν αὐτοῦ, ἐν ᾧ Δ, ἐσσεῖται ὅλον ὑπὲρ τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας· εἰ γὰρ α […] δέδυκεν τὸ στερεόν, ἕπεται […] τούτου δεδειγμένου. Δῆλον οὖν ὅτι […] ἐς τὸ ἄνω φέρεται τὸ Α μέγεθος […] ὑπὸ τοῦ ἄνω τοῦ Δ ἐς τὸ κάτω, ἐπεὶ οὐδέτερον ὑπʼ οὐδετέρου ἐξωθεῖτο. Ἀλλὰ τὸ Δ ἐς τὸ κάτω θλίβει τοσούτῳ βάρει, ἁλίκον ἐστὶ τὸ Γ· ὑπέκειτο γὰρ τὸ βάρος τοῦ ἐν ᾧ τὸ Δ εἶμεν ἴσον τῷ Γ· δῆλον οὖν ὃ ἔδει δεῖξαι.
1.7Önerme 7. Sıvıdan ağır cisimler sıvıya bırakılırsa dibe varıncaya kadar aşağı iner; sıvının içinde de kendi hacimlerindeki sıvının ağırlığı ölçüsünde hafiflerler.
Dibe varıncaya kadar aşağı inecekleri açıktır; çünkü katı cismin sıvıdan ağır olduğu varsayıldığından, sıvının onun altındaki parçaları, onlarla aynı seviyede duran parçalardan daha çok bastırılacaktır. Söylendiği ölçüde hafifleyecekleri ise şimdi gösterilecektir.
Sıvıdan ağır bir A cismi olsun; A cisminin ağırlığı BG, A ile eşit hacimdeki sıvınınki de B olsun. A cisminin sıvının içindeyken G'ye eşit bir ağırlığı olacağını göstermek gerekir.
Kendisiyle eşit hacimdeki sıvıdan hafif bir D cismi alınsın; D cisminin ağırlığı B ağırlığına, D ile eşit hacimdeki sıvının ağırlığı da BG ağırlığına eşit olsun. A ile D cisimleri birleştirildiğinde, ikisinin birlikte oluşturduğu cisim sıvıyla eşit ağırlıkta olur: İki cismin birlikte ağırlığı BG ile B ağırlıklarının toplamına eşittir, iki cisimle eşit hacimdeki sıvının ağırlığı da aynı ağırlıklara eşittir. Öyleyse cisimler sıvıya bırakılırsa sıvıyla dengede durur, ne yukarı ne aşağı gider. Bu yüzden A cismi aşağı gitmeye çalışır ve D cismi tarafından aynı kuvvetle yukarı çekilir; D cismi ise sıvıdan hafif olduğundan G ağırlığına eşit bir kuvvetle yukarı çıkar. Çünkü sıvıdan hafif katı cisimlerin sıvıya zorla sokulduklarında, kendileriyle eşit hacimdeki sıvının kendilerinden ne kadar ağır olduğuna eşit bir kuvvetle yukarı itildikleri gösterilmiştir. D ile eşit hacimdeki sıvı ise D cisminden G ağırlığı kadar ağırdır. Demek ki A cisminin de G kadar bir ağırlıkla aşağı gideceği açıktır.
Sıvının içinde yukarı itilen her cismin, ağırlık merkezinden geçen dikey boyunca yukarı itildiği varsayılsın.
ζ΄. Τὰ βαρύτερα τοῦ ὑγροῦ ἀφεθέντα εἰς τὸ ὑγρὸν οἰκεῖται κάτω, ἔστʼ ἂν καταβᾶντι, καὶ ἐσσοῦνται κουφότερα ἐν τῷ ὑγρῷ τοσοῦτον, ὅσον ἔχει τὸ βάρος τοῦ ὑγροῦ τοῦ ταλικοῦτον ὄγκον ἔχοντος, ἁλίκος ἐστὶν ὁ τοῦ στερεοῦ μεγέθεος ὄγκος. Ὅτι μὲν οὖν οἰκεῖται ἐς τὸ κάτω, ἔστʼ ἂν καταβᾶντι, δῆλον· τὰ γὰρ ὑποκάτω αὐτοῦ μέρεα τοῦ ὑγροῦ θλιβησοῦνται μᾶλλον τῶν ἐξ ἴσου αὐτοῖς κειμένων μερέων, ἐπειδὴ βαρύτερον ὑπόκειται τὸ στερεὸν μέγεθος τοῦ ὑγροῦ· ὅτι δὲ κουφότερα ἐσσοῦνται, ὡς εἴρηται, δειχθήσεται. Ἔστω τι μέγεθος τὸ Α, ὅ ἐστι βαρύτερον τοῦ ὑγροῦ, βάρος δὲ ἔστω τοῦ μὲν ἐν ᾧ Α μεγέθεος τὸ ΒΓ, τοῦ δὲ ὑγροῦ τοῦ ἴσον ὄγκον ἔχοντος τῷ Α τὸ Β. Δεικτέον ὅτι τὸ Α μέγεθος ἐν τῷ ὑγρῷ ἐὸν βάρος ἕξει ἴσον τῷ Γ. Λελάφθω γάρ τι μέγεθος τὸ ἐν ᾧ τὸ Δ ⟨κουφότερον τοῦ ὑγροῦ τοῦ ἴσον ὄγκον ἔχοντος αὐτῷ, ἔστω⟩ δὲ τοῦ μὲν ἐν ᾧ τὸ Δ μεγέθεος βάρος ἴσον τῷ Β βάρει, τοῦ δὲ ὑγροῦ τοῦ ἴσον ὄγκον ἔχοντος τῷ Δ μεγέθει τὸ βάρος ἔστω ἴσον τῷ ΒΓ βάρει. Συντεθέντων δὴ ἐς τὸ αὐτὸ τῶν μεγεθέων, ἐν οἷς τὰ Α, Δ, τὸ τῶν συναμφοτέρων μέγεθος ἰσοβαρὲς ἐσσεῖται τῷ ὑγρῷ ἔστι γὰρ τῶν μεγεθέων συναμφοτέρων τὸ βάρος ἴσον συναμφοτέροις τοῖς βάρεσιν τῷ τς ΒΓ καὶ τῷ Β, τοῦ δὲ ὑγροῦ τοῦ ἴσον ὄγκον ἔχοντος ἀμφοτέροις τοῖς μεγέθεσι τὸ βάρος ἴσον ἐστὶ τοῖς αὐτοῖς βάρεσιν. Ἀφεθέντων οὖν τῶν μεγεθέων ἐς τὸ ὑγρὸν ἰσορροπησοῦνται τῷ ὑγρῷ καὶ οὔτε εἰς τὸ ἄνω οἰσοῦνται οὔτε εἰς τὸ κάτω· διὸ τὸ μὲν ἐν ᾧ Α μέγεθος οἰσεῖ ⟨ται ἐς τὸ κάτω καὶ τοσαύτᾳ βίᾳ ὑ⟩πὸ τοῦ ἐν ᾧ Δ μεγέθεος ἀνέλκεται ἐς τὸ ἄνω, τὸ δὲ ἐν ᾧ Δ μέγεθος, ἐπεὶ κουφότερόν ἐστι τοῦ ὑγροῦ, ἀνοισεῖται εἰς τὸ ἄνω τοσαύτᾳ βίᾳ, ὅσον ἐστὶ τὸ Γ βάρος· δέδεικται γὰρ ὅτι τὰ κουφότερα τοῦ ὑγροῦ μεγέθεα στερεὰ βιασθέντα ἐς τὸ ὑγρὸν ἀναφέρονται τοσαύτᾳ βίᾳ ἐς τὸ ἄνω, ὅσον ἐστὶ τὸ βάρος, ᾧ βαρύτερόν ἐστι τοῦ μεγέθεος τὸ ὑγρὸν τὸ ἴσογκον τῷ μεγέθει. Ἔστι δὲ τῷ Γ βάρει βαρύτερον τοῦ Δ μεγέθεος τὸ ὑγρὸν τὸ ἴσον ὄγκον ἔχον τῷ Δ δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ ἐν ᾧ Α μέγεθος ἐς τὸ κάτω οἰσει ⟨ται τοσούτῳ βάρει, ὅσον ἐστὶ τὸ Γ⟩. Ὑποκεί⟨σθω τῶν ἐν τῷ ὑγρῷ ἄνω⟩ φερομένων ἕκαστον ἀναφέρεσθαι κατὰ τὰν κάθετον τὰν διὰ τοῦ κέντρου τοῦ βάρεος αὐτοῦ ἀγμέναν.
1.8Önerme 8. Sıvıdan hafif ve küre kesmesi biçiminde katı bir cisim, kesmenin tabanı sıvıya değmeyecek biçimde sıvıya bırakılırsa, kesmenin ekseni dikey olacak biçimde dik durur. Şekil bir şey tarafından, kesmenin tabanı sıvıya değecek biçimde çekilirse, bırakıldığında eğik kalmaz, yeniden dik konuma gelir.
Söylenen türden bir cismin sıvıya bırakıldığı düşünülsün; kesmenin ekseninden ve Dünya'nın merkezinden geçen bir düzlem de düşünülsün; sıvının yüzeyinin kesiti ABGD, sıvıya bırakılan şeklin kesiti EZHTh yayı, kesmenin ekseni de ThZ olsun. O zaman kürenin merkezi ThZ üzerindedir.
Önce kesme yarım küreden büyük olsun ve merkez K olsun; şekil de, mümkünse, ya bir şey tarafından eğilmiş ya da kendiliğinden eğik dursun. Şeklin böyle kalmayacağını, Z ile Th aynı dikey üzerinde olacak biçimde yeniden dik konuma geleceğini göstermek gerekir.
Şeklin eğik durduğu varsayıldığından Z ile Th aynı dikey üzerinde değildir. K'den ve L'den KL çizilsin; L, Dünya'nın merkezi olarak varsayılsın. O zaman şeklin, sıvının yüzeyi tarafından sıvının içinde ayrılan kısmının ekseni KL üzerindedir; çünkü iki küre yüzeyi birbirini keserse, kesit, kürelerin merkezlerini birleştiren doğruya dik bir çemberdir. Öyleyse şeklin, BNG yayı boyunca sıvının içinde ayrılan kısmının ağırlık merkezi KL üzerindedir; bu R olsun. ThHZE yayının çevrelediği bütün kesmenin ağırlık merkezi ise ZTh üzerindedir; bu X olsun. Öyleyse sıvının yüzeyinin dışında kalan geri kalan şeklin ağırlık merkezi RX'in uzantısı üzerindedir: Öyle bir SX alınır ki SX'in XR'ye oranı, kesmenin BNG yayı boyunca [sıvıda] kalan kısmının ağırlığının sıvının dışındaki kısmın ağırlığına oranına eşit olsun; bunlar gösterilmiştir. Söylenen şeklin ağırlık merkezi S olsun.
Şeklin sıvının dışındaki kısmının ağırlığı LS doğrusu boyunca aşağı, sıvının içindeki kısmı ise RK doğrusu boyunca yukarı gittiğine göre, şeklin böyle kalmayacağı, E yanındaki kısımlarının aşağı, H yanındakilerin yukarı gideceği ve ZTh dikey oluncaya kadar hep aynı yöne gideceği açıktır. ZTh dikey olunca sıvıdaki ve dışarıdaki kısımların ağırlık merkezleri aynı dikey üzerinde olur, çünkü ikisi de ZTh üzerindedir. O zaman ağırlıklar aynı dikey boyunca birbirine karşı bastırır; biri aşağı, öbürü yukarı gider. Bu yüzden şekil yerinde kalır; çünkü hiçbiri öbürü tarafından itilmez.
Şekil yarım küre ya da yarım küreden küçük olsa da aynı şeyler geçerlidir.
η΄. Εἴ κα στερεόν τι μέγεθος κουφότερον τοῦ ὑγροῦ σφαίρας τμάματος ἔχον σχῆμα εἰς τὸ ὑγρὸν ἀφεθῇ οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν τοῦ τμάματος μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, ὀρθὸν καταστασεῖται τὸ σχῆμα οὕτως, ὥστε τὸν ἄξονα τοῦ τμάματος κατὰ κάθετον εἶμεν· καὶ εἴ κα ὑπό τινος ἕλκηται τὸ σχῆμα οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν τοῦ τμάματος ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, οὐ μενεῖ κεκλιμένον, εἴ κα ἀφεθῇ, ἀλλʼ ὀρθὸν ἀποκαταστασεῖται. Νοείσθω γάρ τι μέγεθος, οἷον εἴρηται, ἐς τὸ ὑγρὸν ἀφε⟨θέν, καὶ διά τε τοῦ ἄξονος τοῦ⟩ τμάματος καὶ τοῦ κέντρου τᾶς γᾶς νοείσθω ἐπίπεδον ἐκβεβλημένον, τομὰ δʼ ἔστω τᾶς μὲν ἐπιφανείας τοῦ ὑγροῦ ἁ ΑΒΓΔ, τοῦ δὲ σχήματος τοῦ ἐς τὸ ὑγρὸν ἀφεθέντος ἁ ΕΖΗΘ περιφέρεια, ἄξων δὲ τοῦ τμάματος ἔστω ἁ ΘΖ· τὸ δὴ κέντρον τᾶς σφαίρας ἔστιν ἐπὶ τᾶς ΘΖ. Πρῶτον μὲν, εἰ μεῖβόν ἐστιν ἡμισφαιρίου τὸ τμᾶμα, ἔστω τὸ Κ, καὶ ἔστω, εἰ δυνατόν, κεκλιμένον τὸ σχῆμα ἤτοι ὑπό τινος κλιθὲν ἢ καθ᾿ αὑτό, Δεικτέον οὖν ὅτι οὐ μενεῖ, ἀλλʼ εἰς ὀρθὸν ἀποκαταστασεῖται, ὥστε τὰ Ζ, Θ κατὰ κάθετον εἶμεν. Ἐπεὶ γὰρ ὑπόκειται κεκλίσθαι τὸ σχῆμα, οὐκ ἔστι τὰ Ζ, Θ κατὰ κάθετον. Ἄχθω δὴ διὰ τοῦ Κ καὶ τοῦ Λ ἁ ΚΛ, τὸ δὲ Λ κέντρον ὑποκείσθω τᾶς γᾶς· τὸ δὴ σχῆμα τὸ ἐν τῷ ὑγρῷ ἀπολελαμμένον ὑπὸ τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας τὸν ἄξονα ἔχει ἐπὶ τᾶς ΚΛ· εἰ γάρ κα δύο σφαιρᾶν ἐπιφάνειαι τέμνωντι ἀλλάλας, ἁ τομὰ κύκλος ἐστὶν ὀρθὸς ποτὶ τὰν εὐθεῖαν τὰν ἐπιβευγνύουσαν τὰ κέντρα τᾶν σφαιρᾶν. Ἔστιν οὖν τοῦ σχήματος τοῦ κατὰ τὰν ΒΝΓ περιφέρειαν ἀπολαμβανομένου ἐν τῷ ὑγρῷ τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΚΛ· ἔστω τὸ Ρ. Τοῦ δὲ τμάματος ὅλου τοῦ κατὰ τὰν ΘΗΖΕ περιφέρειαν τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΖΘ· ἔστω τὸ Ξ. Τοῦ ἄρα ⟨λοιποῦ σχήματος τοῦ ἐκτὸς⟩ τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΡΞ ἐστὶν ἐκβληθείσας καὶ ἀπολαφθείσας τινὸς τᾶς ΣΞ ποτὶ τὰν ΞΡ τὸν αὐτὸν λόγον ἐχούσας, ὃν ἔχει τὸ βάρος τοῦ κατὰ τὰν ΒΝΓ περιφέρειαν τοῦ τμάματος ποτὶ τὸ βάρος τοῦ ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ· δέδεικται γὰρ ταῦτα. Ἔστω δὴ τὸ Σ κέντρον τοῦ εἰρημένου σχήματος. Ἐπεὶ οὖν τοῦ μὲν σχήματος, ὅ ἐστιν ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ, τὸ βάρος ἐς τὸ κάτω φέρεται κατὰ τὰν εὐθεῖαν τὰν ΛΣ, τὸ δὲ ἐν τῷ ὑγρῷ ἐς τὸ ἄνω κατὰ τὰν εὐθεῖαν τὰν ΡΚ, δῆλον ὡς οὐ μενεῖ τὸ σχῆμα, ἀλλὰ τὰ ποτὶ τῷ Ε μέρεα αὐτοῦ ἐς τὸ κάτω οἰσοῦνται, τὰ δὲ ποτὶ τῷ Η ἐς τὸ ἄνω, καὶ ἀεὶ ἐς τὸ αὐτὸ οἰσοῦνται, ἕως κα ἁ ΖΘ κατὰ κάθετον γένηται. Κατὰ κάθετον δὲ γενομένας τᾶς ΖΘ τὰ κέντρα τοῦ βάρεος ἐσσοῦνται τοῦ ἐν τῷ ὑγρῷ καὶ τοῦ ἐκτος ἐπὶ τᾶς αὐτᾶς καθέτου ἐπὶ γὰρ τᾶς ΖΘ ἐσσοῦνται ἀντιθλιψοῦνται οὖν ἀλλήλοις τὰ βάρεα κατὰ τὰν αὐτὰν κάθετον, τὸ μὲν ἐς τὸ κάτω φερόμενον, τὸ δὲ ἐς τὸ ἄνω. Ὥστε μένει τὸ σχῆμα οὐδέτερον γὰρ ὑπʼ οὐδετέρου ἐξωθήσεται. Τὰ δʼ αὐτὰ ἐσσεῖται καὶ εἴ κα τὸ σχῆμα ἡμισφαίριον ᾗ ἢ ἔλασσον ἡμισφαιρίου.
1.9Önerme 9. Yine, sıvıdan hafif olan şekil, tabanı tamamen sıvının içinde kalacak biçimde sıvıya bırakılırsa, ekseni dikey olacak biçimde dik durur.
Söylenen türden bir cismin sıvıya bırakıldığı düşünülsün; kesmenin ekseninden ve Dünya'nın merkezinden geçen bir düzlem de düşünülsün; sıvının yüzeyinin kesiti ABGD yayı, şeklin kesiti EZH yayı ile EH doğrusu, kesmenin ekseni de ZTh olsun. Mümkünse ZTh dikey olmasın; şeklin böyle kalmayacağını, dik konuma geleceğini göstermek gerekir.
Kürenin merkezi ZTh üzerindedir. Yine önce şekil yarım küreden büyük olsun ve merkez K olsun; K'den ve Dünya'nın merkezi L'den KL çizilsin. O zaman şeklin, sıvının yüzeyi tarafından sıvının dışında ayrılan kısmının ekseni K'den geçen doğru üzerindedir ve öncekilerle aynı sebeplerle ağırlık merkezi NK üzerindedir; bu R olsun. Bütün kesmenin ağırlık merkezi ZTh üzerinde, K ile Z arasındadır; bu T olsun. Öyleyse sıvının içindeki geri kalan şeklin ağırlık merkezi TR doğrusunun uzantısı üzerinde olacaktır: Öyle bir parça alınır ki bunun TR'ye oranı, kesmenin sıvının dışındaki kısmının ağırlığının sıvının içindeki şeklin ağırlığına oranına eşit olsun. Söylenen şeklin ağırlık merkezi O olsun; O'dan geçen dikey de OL olsun. O zaman kesmenin sıvının dışındaki kısmının ağırlığı RL doğrusu boyunca aşağı, sıvının içindeki şeklin ağırlığı ise OL doğrusu boyunca yukarı gider. Öyleyse şekil böyle kalmaz; şeklin H yanındaki kısımları aşağı, E yanındakiler yukarı gider ve ThZ dikey oluncaya kadar hep böyle olur.
θ΄. Καὶ τοίνυν, εἴ κα τὸ σχῆμα κουφότερον ἐὸν τοῦ ὑγροῦ ἀφεθῇ ἐς τὸ ὑγρὸν οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ ὅλαν εἶμεν ἐν τῷ ὑγρῷ, ὀρθὸν καταστασεῖται τὸ σχῆμα οὕτως, ὥστε τὸν ἄξονα αὐτοῦ κατὰ κάθετον εἶμεν. Νοείσθω γάρ τι μέγεθος, οἷον εἴρηται, εἰς τὸ ὑγρὸν ἀφετώμενον, νοείσθω δὲ καὶ ἐπίπεδον ἀγόμενον διὰ τοῦ ἄξονος τοῦ τμάματος καὶ διὰ τοῦ κέντρου τᾶς γᾶς, τομὰ δὲ ἔστω τᾶς μὲν ἐπιφανείας τοῦ ὑγροῦ ἁ ΑΒΓΔ περιφέρεια, τοῦ δὲ σχήματος ἁ ΕΖΗ περιφέρεια καὶ ἁ ΕΗ εὐθεῖα, ἄξων δὲ ἔστω τοῦ τμάματος ἁ ΖΘ. Εἰ οὖν δυνατόν, μὴ κατὰ κάθετον ἔστω ἁ ΖΘ δεικτέον οὖν ὅτι οὐ μενεῖ τὸ σχῆμα, ἀλλὰ ἐπʼ ὀρθὸν καταστασεῖται. Ἔστι δὴ τὸ κέντρον τᾶς σφαίρας ἐπὶ τᾶς ΖΘ πάλιν γὰρ μεῖβον ἡμισφαιρίου ἔστω πρῶτον τὸ σχῆμα καὶ ἔστω τὸ Κ διὰ δὲ τοῦ Κ καὶ τοῦ κέντρου τᾶς γᾶς τοῦ Λ ἄχθω ἁ ΚΛ τὸ δὴ σχῆμα τὸ ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ ἀπολαμβανόμενον ὑπὸ τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας τὸν ἄξονα ἔχει ἐπὶ τᾶς διὰ τοῦ Κ, καὶ διὰ ταὐτὰ τοῖς πρότερον ἔστιν αὐτοῦ τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΝΚ · ἔστω [γὰρ] τὸ Ρ. Τοῦ δὲ ὅλου τμάματος τὸ κέν [τρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς ΖΘ] μεταξὺ τῶν Κ, Ζ ἔστω τὸ Τ. Τοῦ ἄρα λοιποῦ σχήματος τοῦ ἐν τῷ ὑγρῷ τὸ κέντρον ἐσσεῖται ἐπὶ τᾶς ΤΡ εὐθείας ἐκβληθείσας καὶ ἀπολαφθείσας τινός, ἃ ἕξει ποτὶ τὰν ΤΡ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἔχει τὸ βάρος τοῦ τμάματος τοῦ ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ ποτὶ τὸ βάρος τοῦ σχήματος τοῦ ἐν τῷ ὑγρῷ καὶ ἔστω τὸ Ο κέντρον τοῦ εἰρημένου σχήματος, καὶ διὰ τοῦ Ο κάθετος ἔστω ἁ ΟΛ. οἰκεῖται οὖν τὸ βάρος τοῦ μὲν τμάματος ὅ ἐστιν ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ, κατὰ τὰν εὐθεῖαν τὰν ΡΛ ἐς τὸ κάτω, τοῦ δʼ ἐν τῷ ὑγρῷ σχήματος κατὰ τὰν εὐθεῖαν τὰν ΟΛ ἐς τὸ ἄνω. Οὐκ ἄρα μενεῖ τὸ σχῆμα, ἀλλὰ τοῦ σχήματος τὰ μὲν ποτὶ τῷ Η μέρεα οἰσοῦνται ἐς τὸ κάτω, τὰ δὲ ποτὶ τῷ Ε ἐς τὸ ἄνω, καὶ ἀεὶ τοῦτο ἐσσεῖται, ἔστε κα ΘΖ κατὰ κάθετον γένηται.
2.1II. Kitap
Önerme 1. Sıvıdan hafif bir cisim sıvıya bırakılırsa, ağırlıkça [kendisiyle eşit hacimdeki] sıvıya oranı, batan kısmının bütün cisme oranına eşit olur.
Sıvıdan hafif olan katı bir PhA cismi sıvıya bırakılsın; batan kısmı A, sıvının dışındaki kısmı Ph olsun. PhA'nın ağırlıkça kendisiyle eşit hacimdeki sıvıya oranının, A'nın PhA'ya oranına eşit olduğunu göstermek gerekir.
PhA ile eşit hacimde bir NI sıvı kütlesi alınsın; N, Ph'ye; I da A'ya eşit olsun. PhA cisminin ağırlığı B, NI'nınki RO, I'nınki de R olsun. O zaman PhA'nın NI'ya oranı B'nin RO'ya oranına eşittir. Ama PhA cismi sıvıdan hafif olarak sıvıya bırakıldığından, batan kısmın hacmi kadar sıvının PhA cismiyle aynı ağırlığa sahip olduğu açıktır; bu gösterilmiştir. Öyleyse B ağırlığı R'ye eşittir; çünkü B bütün PhA cisminin ağırlığı, R de batan A kısmıyla eşit hacimdeki I sıvısının ağırlığıdır. Demek ki PhA cisminin ağırlıkça NI'ya oranı R'nin RO'ya oranına eşittir. R'nin RO'ya oranı ise I'nın IN'ye ve A'nın PhA'ya oranına eşittir. Böylece önerilen şey gösterilmiştir.
ά. Εἴ κά τι μέγεθος κουφότερον ἐὸν τοῦ ὑγροῦ ἀφεθῇ ἐς τὸ ὑγρόν, τοῦτον ἕξει τὸν λόγον τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρόν, ὃν ἔχει τὸ δεδυκὸς μέγεθος ποτὶ τὸ ὅλον μέγεθος. Ἀφείσθω γάρ τι εἰς τὸ ὑγρὸν μέγεθος στερεὸν τὸ ΦΑ κουφότερον τοῦ ὑγροῦ ἐόν, ἔστω δὲ τὸ μὲν δεδυκὸς αὐτοῦ τὸ Α, τὸ δὲ ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ τὸ Φ, Δεικτέον ὅτι τὸ ΦΑ τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν τὸ ἴσογκον τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὸ Α ποτὶ τὸ ΦΑ. Λελάφθω γάρ τι τοῦ ὑγροῦ μέγεθος τὸ ΝΙ ἴσον ὄγκον ἔχον τῷ ΦΑ, καὶ τῷ μὲν Φ ἴσον ἔστω τὸ Ν, τῷ δὲ Α τὸ Ι, καὶ ἔτι τὸ μὲν τοῦ ΦΑ μεγέθεος βάρος ἔστω τὸ Β, τοῦ δὲ ΝΙ τὸ ΡΟ, τοῦ δὲ Ι τὸ Ρ τὸ ΦΑ ἄρα ποτὶ τὸ ΝΙ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ Β ποτὶ τὸ ΡΟ, Ἀλλʼ ἐπεὶ τὸ ΦΑ μέγεθος ἐς τὸ ὑγρὸν ἀφείθη κουφότερον ὑπάρχον τοῦ ὑγροῦ, δῆλον ὡς ὁ τοῦ δεδυκότος μεγέθεος ὄγκος ἴσον βάρος ἔχει τῷ ΦΑ μεγέθει δέδεικται γὰρ τοῦτο ἴσον ἄρα τὸ Β βάρος τῷ Ρ, ἐπειδὴ τὸ μὲν Β τὸ βάρος ἐστὶ ὅλου τοῦ ΦΑ μεγέθεος, τὸ δὲ Ρ τοῦ l ὑγροῦ, ὃ τῷ μεγέθει ἐγένετο ἴσον τῷ ἴσον ὄγκον ἔχοντι τῷ δεδυκότι μεγέθει τῷ Α ἔχει ἄρα τὸ ΦΑ μέγεθος τῷ βάρει ποτὶ τὸ ΝΙ ὡς τὸ Ρ ποτὶ τὸ ΡΟ. Ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ Ρ ποτὶ τὸ ΡΟ, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον τὸ Ι ποτὶ τὸ ΙΝ καὶ τὸ Α ποτὶ τὸ ΦΑ δέδεικται ἄρα τὸ προτεθέν.
2.2Önerme 2. Dik açılı konoidin dik kesmesi, ekseni eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katından büyük değilse, ağırlıkça sıvıya oranı ne olursa olsun, tabanı sıvıya değmeyecek biçimde sıvıya bırakılıp eğik konursa eğik kalmaz, dik konuma döner. Böyle bir kesmenin dik durduğunu, onu ayıran düzlem sıvının yüzeyine paralel olduğunda söylüyorum.
Söylenen türden bir dik açılı konoid kesmesi olsun ve eğik konsun. Böyle kalmayacağını, dik konuma döneceğini göstermek gerekir.
Kesme, eksenden geçen ve sıvının yüzeyindeki düzleme dik olan bir düzlemle kesilsin; kesmenin kesiti APOL dik açılı koni kesiti, kesmenin ekseni ve kesitin çapı NO, sıvının yüzeyinin kesiti de IS olsun. Kesme dik olmadığından AL, IS'ye paralel olmaz; bu yüzden NO, IS ile dik açı yapmaz. Öyleyse koni kesitine P'de teğet olan KŌ, IS'ye paralel çizilsin; P'den de NO'ya paralel PPh çizilsin. O zaman PPh, IS'yi iki eşit parçaya böler; bu Konikler'de gösterilmiştir. PPh B'de, PB, BPh'nin iki katı olacak biçimde; NO da R'de, OR, RN'nin iki katı olacak biçimde kesilsin. O zaman katı cismin bütününün ağırlık merkezi R, IPOS parçasınınki de B olur. Çünkü Dengeler'de gösterilmiştir ki her dik açılı konoid kesmesinin ağırlık merkezi ekseni üzerindedir ve ekseni, tepe yanındaki parça geri kalanın iki katı olacak biçimde böler. IPOS katı parçası bütünden çıkarılınca, geride kalanın ağırlık merkezi BG doğrusu üzerinde olur. Çünkü Mekaniğin Temel Önermeleri'nde gösterilmiştir ki bir cisimden, ağırlık merkezi bütün cisminkiyle aynı olmayan bir parça çıkarılırsa, geride kalanın ağırlık merkezi, bütün cismin ve çıkarılan parçanın ağırlık merkezlerini birleştiren doğrunun, bütünün ağırlık merkezinin bulunduğu yana doğru uzantısı üzerinde olur. BR G'ye kadar uzatılsın ve G, geride kalan cismin ağırlık merkezi olsun.
NO, OR'nin bir buçuk katı olduğundan ve eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katından büyük olmadığından, RO'nun eksene kadar olan doğrudan büyük olmadığı açıktır. Öyleyse PR, KŌ ile eşit olmayan açılar yapar ve RPŌ açısı dar olur; bu yüzden R'den PŌ'ya indirilen dikme P ile Ō arasına düşer. Bu dikme RTh olsun; o zaman RTh, SI'nın bulunduğu ve sıvının yüzeyinde olan düzleme diktir. B ve G'den RTh'ye paralel doğrular çizilsin. O zaman cismin sıvının dışındaki kısmı G'den geçen dikey boyunca aşağı gider; çünkü her ağır şeyin ağırlık merkezinden geçen dikey boyunca aşağı gittiği varsayılmıştır. Sıvının içindeki kısım ise, sıvıdan hafif olduğundan, B'den geçen dikey boyunca yukarı gider. Aynı dikey boyunca birbirine karşı bastırmadıklarından şekil yerinde kalmaz; A yanındaki kısımları yukarı, L yanındakiler aşağı gider ve dik konuma dönünceye kadar hep böyle olur.
β΄. Τὸ ὀρθὸν τμᾶμα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος, ὅταν τὸν ἄξονα ἔχῃ μὴ μείζονα ἢ ἡμιόλιον τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, πάντα λόγον ἔχον ποτὶ τὸ ὑγρὸν τῷ βάρει, ἀφεθὲν εἰς τὸ ὑγρὸν οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, τεθὲν κεκλιμένον οὐ μενεῖ κεκλιμένον, ἀλλὰ ἀποκαταστασεῖται ὀρθόν. Ὀρθὸν δὲ λέγω καθεστακέναι τὸ τοιοῦτο τμᾶμα, ὁπόταν τὸ ἀποτετμακὸς αὐτὸ ἐπίπεδον παρὰ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ. Ἔστω τμᾶμα ὀρθογωνίου κωνοειδέος, οἷον εἴρηται, καὶ κείσθω κεκλιμένον. Δεικτέον ὅτι οὐ μενεῖ, ἀλλʼ ἀποκαταστασεῖται ὀρθόν. Τμαθέντος δὴ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὸ ⟨ἐπίπεδον τὸ ἐπὶ τᾶς ἐπιφανείας⟩ τοῦ ὑγροῦ τμάματος ἔστω τομὰ ἁ ΑΠΟΛ ὀρθογωνίου κώνου τομά, ἄξων δὲ τοῦ τμάματος καὶ διάμετρος τᾶς τομᾶς ἁ ΝΟ, τᾶς δὲ τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας τομὰ ἁ ΙΣ. Ἐπεὶ οὖν τὸ τμᾶμα οὐκ ἐστὶν ὀρθόν, οὐκ ἂν εἴη παράλληλος ἁ ΑΛ τᾷ ΙΣ · ὥστε οὐ ποιήσει ὀρθὰν γωνίαν ἁ ΝΟ ποτὶ τὰν ΙΣ. Ἄχθω οὖν παράλληλος ἁ ἐφαπτομένα ἁ ΚΩ τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς κατὰ τὸ Π, καὶ ἀπὸ τοῦ Π παρὰ τὰν ΝΟ ἀχθῶ ἁ ΠΦ τέμνει δὴ ἁ ΠΦ δίχα τὰν ΙΣ δέδεικται γὰρ ἐν τοῖς κωνικοῖς. Τετμάσθω ἁ ΠΦ, ὥστε εἶμεν διπλασίαν τὰν ΠΒ τᾶς ΒΦ, καὶ ἁ ΝΟ κατὰ τὸ Ρ τετμάσθω, ὥστε καὶ τὰν ΟΡ τᾶς ΡΝ διπλασίαν εἶμεν ἐσσεῖται δὴ τοῦ μείζονος ἀποτμάματος τοῦ στερεοῦ κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Ρ, τοῦ δὲ κατὰ τὰν ΙΠΟΣ τὸ Β δέδεικται γὰρ ἐν ταῖς Ἰσορροπίαις, ὅτι παντὸς ὀρθογωνίου κωνοειδέος τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τοῦ ἄξονος διῃρημένου οὕτως, ὥστε τὸ ποτὶ τᾷ κορυφᾷ τοῦ ἄξονος τμᾶμα διπλάσιον εἶμεν τοῦ λοιποῦ. Ἀφαιρεθέντος δὴ τοῦ κατὰ τὰν ΙΠΟΣ τμάματος στερεοῦ ἀπὸ τοῦ ὅλου τοῦ λοιποῦ ⟨τὸ⟩ κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΒΓ εὐθείας δέδεικται γὰρ τοῦτο ἐν τοῖς Στοιχείοις τῶν μηχα⟨νικῶν ὅτι, εἴ κα μέγεθος ἀφαιρεθῇ μὴ⟩ τὸ αὐτὸ κέντρον ἔχον τοῦ βάρεος τῷ ὅλῳ μεγέθει, τοῦ λοιποῦ τὸ κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰ κέντρα τοῦ τε ὅλου μεγέθεος καὶ τοῦ ἀφῃρημένου ἐκβεβημένας ἐπὶ τὰ αὐτά, ἐφʼ ἃ τὸ κέντρον τοῦ ὅλου μεγέθεος ἐστιν, Ἐκβεβλήσθω δὴ ἁ ΒΡ ἐπὶ τὸ Γ, καὶ ἔστω τὸ Γ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ λοιποῦ μεγέθεος. Ἐπεὶ οὖν ἁ ΝΟ τᾶς μὲν ΟΡ ἡμιολία, τᾶς δὲ μέχρι τοῦ ἄξονος οὐ μείζων ἢ ἡμιολία, δῆλον ὅτι ἁ ΡΟ τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος οὐκ ἐστὶ μείζων ἁ ΠΡ ἄρα ποτὶ τὰν ΚΩ γωνίας ἀνίσους ποιεῖ, καὶ ἁ ὑπὸ τῶν ΡΠΩ γίνεται ὀξεῖα · ἁ ἀπὸ τοῦ Ρ ἄρα κάθετος ἐπὶ τὰν ΠΩ ἀγομένα μεταξὺ πεσεῖται τῶν Π, Ω. Πιπτέτω ὡς ἁ ΡΘ ἁ ΡΘ ἄρα ὀρθά ἐστιν ποτὶ τὸ […] κ […] ος ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ ΣΙ, ὅ ἐστιν ἐπὶ τᾶς ἐπιφανείας τοῦ ὑγροῦ. Ἄχθωσαν δή τινες ἀπὸ τῶν Β, Γ παρὰ τὰν ΡΘ ἐνεχθήσεται δὴ τὸ μὲν ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ τοῦ μεγέθεος εἰς τὸ κάτω κατὰ τὰν διὰ τοῦ Γ ἀγομέναν κάθετον · ὑπόκειται γὰρ ἕκαστον τῶν βαρέων εἰς τὸ κάτω φέρεσθαι κατὰ τὰν κάθετον τὰν διὰ τοῦ κέντρου ἀγομέναν τὸ δὲ ἐν τῷ ὑγρῷ μέγεθος, ἐπεὶ κουφότερον γίνεται τοῦ ὑγροῦ, ἐνεχθήσεται εἰς τὸ ἄνω κατὰ τὰν κάθετον τὰν διὰ τοῦ Β ἀγομέναν. Ἐπεὶ δὲ οὐ κατὰ τὰν αὐτὰν κάθετον ἀλλάλοις ἀντιθλίβονται, ⟨οὐ μενεῖ τὸ σχῆμα, ἀλλὰ τὰ μὲν κατὰ⟩ τὸ Α εἰς τὸ ἄνω ἐνεχθήσεται, τὰ δὲ κατὰ τὸ Λ εἰς τὸ κάτω, καὶ τοῦτο ἀεὶ ἐσσεῖται, ἕως ἂν ὀρθὸν ἀποκατασταθῇ.
2.3Önerme 3. Dik açılı konoidin dik kesmesi, ekseni eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katından büyük değilse, ağırlıkça sıvıya oranı ne olursa olsun, tabanı tamamen sıvının içinde kalacak biçimde sıvıya bırakılıp eğik konursa eğik kalmaz, ekseni dikey olacak biçimde döner.
Söylenen türden bir kesme sıvıya bırakılsın ve tabanı sıvının içinde olsun. Eksenden geçen ve sıvının yüzeyine dik olan bir düzlemle kesildiğinde kesit APOL dik açılı koni kesiti, kesmenin ekseni ve kesitin çapı PPh, sıvının yüzeyinin kesiti de IS olsun. Kesme eğik durduğundan eksen dikey olmaz; öyleyse PPh, IS ile eşit açılar yapmaz. IS'ye paralel ve APOL kesitine O'da teğet olan bir KŌ çizilsin; APOL katı cisminin ağırlık merkezi R, IPOS katı cismininki B olsun; BR birleştirilip uzatılsın ve ISLA'nın ağırlık merkezi G olsun. Benzer biçimde ROK açısının dar olduğu ve R'den KŌ'ya indirilen dikmenin K ile O arasına düştüğü gösterilecektir; bu dikme RTh olsun. G ve B'den RTh'ye paralel doğrular çizilirse, sıvının içinde ayrılan kısım G'den geçen doğru boyunca yukarı, sıvının dışındaki kısım B'den geçen doğru boyunca aşağı gider. Öyleyse APOL katı cismi sıvının içinde böyle kalmaz; A yanındaki kısmı yukarı, L yanındaki aşağı hareket eder ve bu, PPh dikey oluncaya kadar sürer.
γ΄. Ὀρθὸν τμᾶμα ὀρθογωνίου κωνοειδέος, ὅταν τὸν ἄξονα ἔχῃ μὴ μείζονα ἢ ἡμιόλιον τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, πάντα λόγον ἔχον ποτὶ τὸ ὑγρὸν τῷ βάρει, ἀφεθὲν εἰς τὸ ὑγρὸν οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ ὅλαν εἶμεν ἐν τῷ ὑγρῷ, τεθὲν κεκλιμένον οὐ μενεῖ κεκλιμένον, ἀλλʼ ἀποκαταστασεῖται οὕτως, ὥστε τὸν ἄξονα αὐτοῦ κατὰ κάθετον εἶμεν. Ἀφείσθω γάρ τι τμᾶμα εἰς τὸ ὑγρόν, οἷον εἴρηται, καὶ ἔστω αὐτοῦ ἁ βάσις ἐν τῷ ὑγρῷ, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ τομὰ ἔστω ἁ ΑΠΟΛ ὀρθογωνίου κώνου τομά, ἄξων δὲ τοῦ τμάματος καὶ διάμετρος τᾶς τομᾶς ἁ ΠΦ, τᾶς δὲ ἐπιφανείας τοῦ ὑγροῦ τομὰ ἁ ΙΣ. Ἐπειδὴ οὖν κεκλιμένον κεῖται τὸ τμᾶμα, οὐκ ἐσσεῖται κατὰ κάθετον ὁ ἄξων οὐκ ἄρα ποιήσει ἁ ΠΦ ἴσας γωνίας ποτὶ τὰν ΙΣ. Ἄχθω δή τις ⟨ἁ ΚΩ παρὰ τὰν ΙΣ ἐφαπτομένα κατὰ⟩ τὸ Ο τᾶς ΑΠΟΛ τομᾶς, καὶ τοῦ μὲν ΑΠΟΛ στερεοῦ κέντρον ἔστω τοῦ βάρεος τὸ Ρ, τοῦ δὲ ΙΠΟΣ στερεοῦ τὸ Β, καὶ ἐπιζευχθεῖσα ἁ ΒΡ ἐκβεβλήσθω, καὶ ἔστω κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Γ τοῦ ΙΣΛΑ. Ὁμοίως δὴ δειχθήσεται ἁ μὲν ὑπὸ τᾶν ΡΟ, ΟΚ γωνία ὀξεῖα, ἁ δὲ ἀπὸ τοῦ Ρ κάθετος ἐπὶ τὰν ΚΩ ἀγομένα μεταξὺ πίπτουσα τῶν Κ, Ο ἔστω ἁ ΡΘ. Ἐὰν δὴ ἀπὸ τῶν Γ, Β ἀχθέωντί τινες παρὰ τὰν ΡΘ, τὸ μὲν ἐν τῷ ὑγρῷ ἀπολαφθὲν ἐνεχθήσεται ἄνω κατὰ τὰν διὰ τοῦ Γ ἀγομέναν, τὸ δʼ ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ κατὰ τὰν διὰ τοῦ Β ἀγομέναν κάτω, καὶ οὐ μενεῖ τὸ ΑΠΟΛ στερεὸν οὕτως ἔχον ἐν τῷ ὑγρῷ, ἀλλὰ τὸ μὲν κατὰ τὸ Α ἄνω τὰν φορὰν ἕξει, τὸ δὲ κατὰ τὸ Λ κάτω, ἕως ἂν γένηται ἁ ΠΦ κατὰ κάθετον.
2.4Önerme 4. Dik açılı konoidin dik kesmesi sıvıdan hafifse ve ekseni eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katından büyükse, ağırlıkça eşit hacimdeki sıvıya oranı da, eksenin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı farkın karesinin eksenin karesine oranından küçük değilse, tabanı sıvıya değmeyecek biçimde sıvıya bırakılıp eğik konursa eğik kalmaz, dik konuma döner.
Söylenen türden bir dik açılı konoid kesmesi olsun; sıvıya bırakıldığında, mümkünse, dik değil eğik dursun. Eksenden geçen ve sıvının yüzeyine dik olan bir düzlemle kesildiğinde kesmenin kesiti APOL dik açılı koni kesiti, kesmenin ekseni ve kesitin çapı NO, sıvının yüzeyinin kesiti de IS olsun. Kesme dik değilse NO, IS ile eşit açılar yapmaz.
Dik açılı koni kesitine P'de teğet ve IS'ye paralel KŌ, P'den de ON'ye paralel PPh çizilsin ve ağırlık merkezleri alınsın: APOL katı cisminin merkezi R, sıvının içindeki kısmın merkezi B olsun; BR birleştirilip G'ye kadar uzatılsın ve G, sıvının üstündeki katı kısmın ağırlık merkezi olsun. NO, RO'nun bir buçuk katı, eksene kadar olan doğrunun ise bir buçuk katından büyük olduğundan, RO'nun eksene kadar olan doğrudan büyük olduğu açıktır. RM eksene kadar olan doğruya eşit olsun, OM de HM'nin iki katı olsun. NO, RO'nun; HO da OM'nin bir buçuk katı olduğundan, geride kalan NH de geride kalan RM'nin bir buçuk katıdır. Öyleyse eksen, eksene kadar olan doğrunun, yani RM'nin, bir buçuk katından HO kadar büyüktür.
Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranının, eksenin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı farkın karesinin eksenin karesine oranından küçük olmadığı varsayıldığından, kesmenin ağırlıkça sıvıya oranının HO'nun karesinin NO'nun karesine oranından küçük olmadığı açıktır. Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı ise batan kısmının bütün katı kesmeye oranına eşittir; bu gösterilmiştir. Batan kısmın bütüne oranı da PPh'nin karesinin NO'nun karesine oranına eşittir. Çünkü Konoidler Üzerine'de gösterilmiştir ki dik açılı bir konoidden, düzlemler nasıl çizilirse çizilsin, iki kesme ayrılırsa, kesmelerin birbirine oranı eksenlerinin karelerinin oranına eşit olur. Öyleyse PPh'nin karesinin NO'nun karesine oranı, HO'nun karesinin NO'nun karesine oranından küçük değildir; bu yüzden PPh, HO'dan küçük değildir, BP de MO'dan küçük değildir. Öyleyse M'den NO'ya dik bir doğru çizilirse B ile P arasına düşer; T'ye düşsün. PPh çapa paralel, MT çapa dik, RM de eksene kadar olan doğruya eşit olduğundan, R'den T'ye birleştirilip uzatılan doğru P'deki teğetle dik açılar yapar; bu yüzden IS ile ve sıvının IS'den geçen yüzeyiyle de dik açılar yapar. B ve G'den RT'ye paralel doğrular çizilirse bunlar da sıvının yüzeyiyle dik açılar yapar. Konoid cisminin sıvının içinde kalan kısmı B'den geçen ve RT'ye paralel olan doğru boyunca yukarı, sıvının dışında kalan kısmı G'den geçen ve RT'ye paralel olan doğru boyunca sıvıya doğru aşağı gider; konoid dik konuma dönünceye kadar da hep böyle olur.
δ΄. Τὸ ὀρθὸν τμᾶμα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος, ὁπόταν κουφότερον ᾗ τοῦ ὑγροῦ καὶ τὸν ἄξονα ἔχῃ μείζονα ἢ ἡμιόλιον τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, ὅταν τῷ βάρει ποτὶ τὸ ἴσογκον ὑγρὸν μὴ ἐλάσ⟨σονα λόγον ἔχῃ τοῦ ὃν ἔχει⟩ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ὑπεροχᾶς, μείζων ἐστὶν ὁ ἄξων ἢ ἡμιόλιος τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τοῦ ἄξονος, ἀφεθὲν εἰς τὸ ὑγρὸν οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, τεθὲν κεκλιμένον οὐ μενεῖ κεκλιμένον, ἀλλὰ ἀποκαταστασεῖται εἰς ὀρθόν. Ἔστω τμᾶμα ὀρθογωνίου κωνοειδέος, οἷον εἴρηται, καὶ ἀφεθὲν εἰς τὸ ὑγρόν, εἰ δυνατόν, ἔστω μὴ ὀρθόν, ἀλλὰ κεκλιμένον, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ τοῦ μὲν τμάματος τομὰ sit rectanguli coni sectio quae APOL, axis autem portionis et diameter quae NO, superficiei autem humidi sectio sit IS. Si igitur portio non est recta, non faciet quae NO ad IS angulos aequa es. Ducatur autem quae ΚΩ contingens sectionem rectanguli coni penes Ρ, aequedistans autem ipsi IS, a Ρ autem aequedistanter ipsi ON ducatur quae PF, et accipiantur centra grauitatum, et erit solidi quidem APOL centrum R, eius autem, quod intra humidum, centrum B, et copuletur quae BR et educatur ad G, et sit solidi, quod supra humidum, centrum grauitatis G. Et quoniam quae NO ipsius quidem RO est emiol ia, eius autem, quae usque ad axem, est maior quam emiolia, palam quod quae RO est maior quam quae usque ad axem. Sit igitur quae RM aequalis ei, quae usque ad axem, quae autem OM dupla ipsius HM. Quoniam igitur fit quae quidem NO ipsius RO emiolia, quae autem ΗΟ ipsius OM, et reliqua quae ΝΗ reliquae, scilicet RM, emiolia est ; ipsi ΗΟ igitur maior quam emiolius est axis eius, quae usque ad axem, scilicet RM. Et quoniam supponebatur portio ad humidum in grauitate non minorem proportionem habens illa, quam habet tetragonum, quod ab excessu, quo axis est maior quam emiolius eius, quae usque ad axem, ad tetragonum quod ab axe, palam quod non minorem proportionem habet portio ad humidum in grauitate illa proportione, quam habet tetragonum quod ab HO ad id quod ab NO, quam autem proportionem habet portio ad humidum in grauitate, hanc habet demersa ipsius portio ad totam solidam portionem ; demonstratum est enim hoc ; sed quam habet proportionem demersa portio ad totam, hanc habet tetragonum quod a ΡF ad tetragonum quod ab NO ; demonstratum est enim in his, quae de conoidalibus, quod, si a rectangul o conoidali duae portiones qualitercumque productis planis abscindantur, portiones adinuicem eandem habebunt proportionem quam tetragona quae ab axibus ipsorum. Non minorem ergo proportionem habet tetragonum quod a PF ad tetragonum quod ab NO quam tetragonum quod ab HO ad tetragonum quod ab NO ; quare quae PF non est minor quam HO, neque quae BP quam MO ; si igitur ab M ipsi NO recta ducatur, cadet inter B et Ρ. Quoniam igitur quae quidem ΡF est aequidistanter diametro, quae autem MT est perpendicularis ad diametrum, et quae RM aequalis ei quae usque ad axem, ab R ad Τ copulata et educta faciet angulos rectos ad contingentem secundum Ρ ; quare et ad ΙS et ad eam quae per IS superficiem humidi faciet aequales angulos. Si autem per B, G ipsi RT aequedistantes ducantur, anguli recti erunt facti ad superficiem humidi, et quod quidem in humido absumitur solidum conoidalis, sursum feretur secundum eam quae per B aequedistantem ipsi RT, quod autem extra humidum absumptum deorsum feretur in humidum secundum productam per G aequedistantem ipsi RT, et per totum idem erit, donec utique conoidale rectum restituatur.
2.5Önerme 5. Dik açılı konoidin dik kesmesi sıvıdan hafifse ve ekseni eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katından büyükse, ağırlıkça sıvıya oranı da şu orandan büyük değilse: eksenin karesinin, eksenin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı farkın karesini aştığı miktarın eksenin karesine oranı; o zaman kesme, tabanı tamamen sıvının içinde kalacak biçimde sıvıya bırakılıp eğik konursa eğik kalmaz, ekseni dikey olacak biçimde döner.
Söylenen türden bir kesme sıvıya bırakılsın ve tabanı tamamen sıvının içinde olsun. Eksenden geçen ve sıvının yüzeyine dik olan bir düzlemle kesildiğinde kesit bir dik açılı koni kesiti olur; bu APOL olsun; kesmenin ekseni ve kesitin çapı NO, sıvının yüzeyinin kesiti IS olsun. Eksen dikey olmadığından NO, IS ile eşit açılar yapmaz. APOL kesitine P'de teğet ve IS'ye paralel KŌ, P'den de NO'ya paralel PPh çizilsin ve ağırlık merkezleri alınsın: APOL'ün merkezi R, sıvının dışındaki kısmınki B olsun; BR birleştirilip G'ye kadar uzatılsın ve G, sıvının içinde kalan katı kısmın ağırlık merkezi olsun. Eksene kadar olan doğruya eşit RM alınsın, OM de HM'nin iki katı olsun; geri kalanlar da öncekine benzer biçimde yapılsın.
Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranının, NO'nun karesinin HO'nun karesini aştığı miktarın NO'nun karesine oranından büyük olmadığı varsayılmıştı. Kesmenin ağırlıkça eşit hacimdeki sıvıya oranı ise batan kısmının bütün katı cisme oranına eşittir (bu birinci önermede gösterilmiştir). Öyleyse batan kısmın bütün kesmeye oranı söylenen orandan büyük değildir. Bu yüzden bütün kesmenin sıvının dışındaki kısma oranı, NO'nun karesinin HO'nun karesine oranından büyük değildir. Bütün kesmenin sıvının dışındaki kısma oranı ise NO'nun karesinin PPh'nin karesine oranına eşittir; öyleyse NO'nun karesinin PPh'nin karesine oranı, NO'nun karesinin HO'nun karesine oranından büyük değildir. Demek ki PPh, OH'den küçük değildir; bu yüzden PB de MO'dan küçük değildir. Öyleyse M'den RO'ya dik çizilen doğru BP ile P ile B arasında kesişir; T'de kesişsin. Dik açılı koni kesitinde PPh, RO çapına paralel, MT çapa dik, RM de eksene kadar olan doğruya eşit olduğundan, RT uzatılınca KPŌ ile dik açılar yaptığı açıktır; bu yüzden IS ile de dik açılar yapar. Öyleyse RT sıvının yüzeyine diktir; B ve G noktalarından RT'ye paralel çizilen doğrular da sıvının yüzeyine dik olur. Demek ki sıvının dışındaki kısım B'den geçen dikey boyunca sıvıya doğru aşağı, sıvının içindeki kısım G'den geçen dikey boyunca yukarı gider; APOL katı kesmesi böyle kalmaz, NO dikey oluncaya kadar sıvının içinde hareket eder.
V. Recta portio rectanguli conoidalis, quando leuior existens humido habuerit axem maiorem quam emiolium eius quae usque ad axem, si ad humidum in grauitate non maiorem proportionem habeat illa, quam habet excessus, quo maius est tetragonum quod ab axe tetragono quod ab excessu, quo axis est maior quam emiolius eius quae usque ad axem, ad tetragonum quod ab axe, dimissa in humidum ita, ut basis ipsius tota sit in humido, posita inclinata non manet inclinata, sed restituetur ita, ut axis ipsius secundum perpendicularem sit. Dimittatur enim in humidum aliqua portio, qualis dicta est, et sit basis ipsius tota in humido, secta autem ipsa plano per axem recto ad superficiem humidi erit sectio rectanguli coni sectio, et sit quae APOL, axis autem ⟨portionis⟩ et diameter sectionis quae NO, superficiei autem humidi sectio quae IS. Et quoniam non est axis secundum perpendicularem, non faciet quae NO ad IS angulos aequales. Ducatur autem quae ΚΩ contingens sectionem APOL secundum Ρ aequedistans ipsi IS et per Ρ ipsi NO aequedistans quae ΡF, et accipiantur centra grauitatum, et sit ipsius quidem ΑΡΟL centrum R, eius autem quod extra humidum B, et copulata quae BR educatur ad G, et st G centrum grauitatis solidi absumpti in humido, et accipiatur quae RM aequalis ei quae usque ad axem, quae autem OM dupla ipsius HM, et alia fiant consimiliter superiori. Quoniam igitur supponitur portio ad humidum in grauitate non maiorem proportionem habens proportione, quam habet excessus, quo maius est tetragonum quod ab NO tetragono quod ab HO, ad tetragonum quod ab NO, sed quam proportionem habet in grauitate portio ad humidum aequalis molis, hanc proportionem habet demersa ipsius portio ad totum solidum (demonstratum est enim hoc in primo theoremate], non maiorem ergo proportionem habet demersa magnitudo portionis ad totam portionem, quam sit dicta proportio ; quare non maiorem proportionem habet tota portio ad eam quae extra humidum portionem, quam habet tetragonum quod ab NO ad tetragonum quod ab HO. Habet autem tota portio ad portionem quae extra humidum eandem proportionem, quam habet tetragonum quod ab NO ad id quod a PF ; non maiorem ergo proportionem habet quod ab NO ad id quod a PF, quam quod ab NO ad id quod ab HO. Non minor ergo fit quae PF quam quae OH ; quare nec quae PB quam MO. Quae ergo ab M producitur ipsi RO ad rectos angulos, concidet ipsi BP inter Ρ et B ; concidat secundum Τ. Et quoniam in rectanguli coni sectione quae PF est aequedistanter dametro RO, quae autem MT perpendicularis super diametrum, quae autem RM aequalis ei quae usque ad axem, palam quod quae RT educta facit angulos rectos ad ΚΡΩ ; quare et ad IS. Quae ergo RT est perpendicularis ad superficiem humidi, et per signa B, G aequedistanter ipsi RT productae erunt perpendiculares ad superficiem humidi ; quae quidem igitur extra humidum portio deorsum feretur in humidum secundum productam per B perpendicularem, quae autem intra humidum sursum feretur secundum perpendicularem quae per G, et non manet solida portio APOL, sed intra humidum erit motum, donec utique quae NO fiat secundum perpendicularem.
2.6Önerme 6. Dik açılı konoidin dik kesmesi sıvıdan hafifse ve ekseni [eksene kadar olan doğrunun] bir buçuk katından büyük, ama eksene kadar olan doğruya oranı on beşin dörde oranından küçükse, tabanı sıvıya değecek biçimde sıvıya bırakıldığında, hiçbir zaman tabanı sıvıya tek bir noktada değecek biçimde eğik durmaz.
Söylenen türden bir kesme olsun; sıvıya bırakılıp, gösterildiği gibi, tabanı sıvıya tek bir noktada değecek biçimde dursun. Eksenden geçen ve sıvının yüzeyine dik olan bir düzlemle kesildiğinde, kesmenin yüzeyinin kesiti APOL dik açılı koni kesiti, sıvının yüzeyininki AS, kesmenin ekseni ve kesitin çapı NO olsun. NO, Ph'de OPh, PhN'nin iki katı olacak biçimde; Ō'da da NO'nun PhŌ'ya oranı on beşin dörde oranı olacak biçimde kesilsin; NO'ya [dik] ŌK çizilsin. O zaman NO'nun PhŌ'ya oranı, eksene kadar olan doğruya oranından büyüktür. PhB eksene kadar olan doğruya eşit olsun; APOL kesitine P'de teğet ve AS'ye paralel PC, NO'ya paralel PI çizilsin; önce PI, KŌ'yu kessin.
Bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği APOL kesmesinde KH, AL'ye paralel; PI çapa paralel ve KŌ tarafından kesilmiş; AS de P'deki teğete paralel olduğundan, PI'nın PH'ye oranı ya NŌ'nın ŌO'ya oranına eşit ya da ondan büyük olmak zorundadır; bu, yardımcı önermelerle gösterilmiştir. ŌN ise ŌO'nun bir buçuk katıdır; öyleyse IP ya HP'nin bir buçuk katıdır ya da bir buçuk katından büyüktür. Bu yüzden PH ya HI'nın iki katıdır ya da iki katından küçüktür. PT, TI'nın iki katı olsun; o zaman sıvının içindeki kısmın ağırlık merkezi T noktasıdır. TPh birleştirilip uzatılsın ve sıvının dışındaki kısmın ağırlık merkezi G olsun; B'den NO'ya dik BR çizilsin. PI, NO çapına paralel, BR çapa dik, PhB de eksene kadar olan doğruya eşit olduğundan, PhR uzatılınca APOL kesitine P'de teğet olan doğruyla dik açılar yaptığı açıktır; bu yüzden AS ile ve suyun yüzeyiyle de dik açılar yapar. T ve G'den PhR'ye paralel çizilen doğrular da suyun yüzeyine dik olur. APOL katı cisminden sıvının içinde ayrılan kısım T'den geçen dikey boyunca yukarı, sıvının dışındaki kısım ise G'den geçen dikey boyunca sıvıya doğru aşağı gider. Öyleyse APOL katı cismi döner ve tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada değmez.
PI, KŌ çizgisini kesmezse, ikinci şekilde çizildiği gibi, batan kısmın ağırlık merkezi olan T noktasının P ile I arasına düşeceği açıktır; geri kalanlar benzer biçimde gösterilecektir.
VI. Recta portio rectanguli conoidalis, quando humido leuior existens axem habuerit maiorem quidem quam hemiolium, minorem autem quam ut hanc habeat proportionem ad eam quae usque ad axem, quam habent quindecim ad quattuor, dimissa in humidum ita, ut basis ipsius contingat humidum, numquam stabit inclinata ita, ut basis ipsius secundum unum signum contingat humidum. Sit portio, qualis dicta est, et dimissa in humidum consistat, sicut ostensum est, ita ut basis ipsius secundum unum signum contingat humidum, secta autem ipsa per axem plano recto ad superficiem humidi sectio superficiei portionis sit quae ΑΡΟL rectanguli coni sectio, superficiei autem humidi quae AS, axis autem portionis et diameter ⟨sectionals⟩ sit quae NO, et secetur secundum F quidem ita, ut quae OF sit dupla ipsius FN, secundum Ω autem ita, ut quae NO ad FΩ habeat proportionem, quam quindecim ad quattuor, et ipsi NO adducatur quae ΩΚ. Quae autem NO maiorem proportionem habet ad FΩ quam ad eam quae usque ad axem. Sit quae FB aequalis ei quae usque ad axem, et ducatur quae quidem ΡC aequedistanter ipsi AS contingens sectionem APOL secundum Ρ, quae autem Pl aequedistanter ipsi NO ; secet autem quae Pl prius ipsam ΚΩ. Quoniam igitur in portione ΑΡΟL contenta a recta et a sectione rectanguli coni quae quidem ΚΗ aequedistanter ipsi AL, quae autem Pl aequedistanter diametro secta ipsa ΚΩ, quae autem AS aequedistanter contingenti secundum Ρ, necessarium est ipsam Pl aut eandem proportionem habere ad ΡΗ, quam habet quae ΝΩ ad ΩΟ, aut maiorem proportionem; demonstratum est enim hoc per sumpta. Quae autem ΩΝ est emiolia psius ΩΟ ; et quae ΙΡ ergo aut emiolia est ipsius ΗΡ aut maior quam emiolia ; quae ergo PH ipsius HI aut dupla est aut minor quam dupla. Sit autem quae PT ipsius TI dup a ; centrum ergo grauitatis eius quod in humido est signum T. Et copulata quae TF educatur, et sit centrum grauitatis eius quod extra humidum G, et a B ipsi NO recta quae BR. Quoniam igitur est quae quidem Pl aequedistanter diametro NO, quae autem BR perpendicularis super diametrum, quae autem FB aequalis ei quae usque ad axem, palam quod quae FR educta aequales facit angulos ad contingentem sectionem APOL secundum Ρ ; quare et ad AS et ad superficiem aquae. Ductis autem per T, G aequedstanter ipsi FR erunt et ipsae perpendiculares ad superficiem aquae, et magnitudo quidem intra humidum absumpta ex solido APOL sursum feretur secundum eam quae per T perpendicularem, quae autem extra humidum deorsum feretur in humidum secundum eam quae per G perpendicularem. Reuoluetur ergo solidum APOL, et basis ipsius non tanget superficiem humidi secundum unum signum. Si autem quae PI non secuerit lineam ΚΩ, sicut in secunda figura descriptum est, manifestum quod signum T, quod est centrum grauitatis demersae portionis, cadet inter Ρ et l, et reliqua similiter demonstrabuntur.
2.7Önerme 7. Dik açılı konoidin dik kesmesi sıvıdan hafifse ve ekseni eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katından büyük, ama eksene kadar olan doğruya oranı on beşin dörde oranından küçükse, tabanı tamamen sıvının içinde kalacak biçimde sıvıya bırakıldığında, hiçbir zaman tabanı sıvının yüzeyine değecek biçimde durmaz; tabanı tamamen sıvının içinde kalır ve yüzeye tek bir noktada bile değmez.
Söylenen türden bir kesme olsun; söylendiği gibi sıvıya bırakılıp tabanı sıvının yüzeyine değecek biçimde dursun. Böyle kalmayacağını, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada bile değmeyecek biçimde döneceğini göstermek gerekir.
Kesme, sıvının yüzeyine dik bir düzlemle kesildiğinde kesit APOL dik açılı koni kesiti, sıvının yüzeyinin kesiti SL, kesmenin ekseni ve çapı PPh olsun. PPh yine R'de, RP, RPh'nin iki katı olacak biçimde; Ō'da da PPh'nin RŌ'ya oranı on beşin dörde oranı olacak biçimde kesilsin; ŌK, PPh'ye dik çizilsin. O zaman RŌ eksene kadar olan doğrudan küçük olur. Eksene kadar olan doğruya eşit RH alınsın; TO, kesite O'da teğet ve SL'ye paralel, NO da PPh'ye paralel çizilsin; önce NO, KŌ'yu I'da kessin. Öncekine benzer biçimde NO'nun ya OI'nın bir buçuk katı ya da bir buçuk katından büyük olduğu gösterilecektir; o zaman OI, IN'nin iki katından küçük olur. OB, BN'nin iki katı olsun ve geri kalanlar aynı biçimde kurulsun. Benzer biçimde RTh'nin TO ile ve sıvının yüzeyiyle dik açılar yaptığı, B ve G'den RTh'ye paralel çizilen doğruların da sıvının yüzeyine dik olacağı gösterilecektir. Öyleyse sıvının dışındaki kısım B'den geçen dikey boyunca sıvıya doğru aşağı, sıvının içindeki kısım G'den geçen dikey boyunca yukarı gider. Demek ki katı cismin, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada bile değmeyecek biçimde döneceği açıktır; çünkü şimdi tek bir noktada değerken L tarafında aşağı gitmektedir.
ON, ŌK'yi kesmese de aynı şeylerin gösterileceği açıktır.
ζ΄. Τὸ ὀρθὸν τμᾶμα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος, ὅταν τοῦ ὑγροῦ κουφότερον ᾖ καὶ τὸν ἄξονα ἔχῃ μείζονα μὲν ἢ ἡμιόλιον τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, ἐλάσσονα δὲ ἢ ὥστε λόγον ἔχειν ποτὶ τὰν μέχρι τοῦ ἄξονος, ὃν τὰ ιε ποτὶ δ, ἀφεθὲν εἰς τὸ ὑγρὸν οὕτως ὥστε τὰν βάσιν ὅλαν εἶμεν ἐν τῷ ὑγρῷ, οὐδέποτε καταστασεῖται οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, ἀλλʼ ὥστε ὅλαν εἶμεν ἐν τῷ ὑγρῷ μηδὲ καθʼ ἓν σαμεῖον ἁπτομέναν τᾶς ἐπιφανείας. Ἔστω τμᾶμα οἷον εἴρηται, καὶ ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρὸν καθάπερ ἐρρέθη καθεστακέτω οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας. Δεικτέον ὅτι οὐ μενεῖ, ἀλλὰ ἀνακλιθήσεται οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μηδὲ καθʼ ἓν ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας. Τμαθέντος γὰρ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν τομὰ ἔστω ἁ ΑΠΟΛ ὀρθογωνίου κώνου τομά, ἔστω δὲ καὶ τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας τομὰ ἁ ΣΛ, ἄξων δὲ ἔστω τοῦ τμάματος καὶ διάμετρος ἁ ΠΦ, πάλιν δὲ τεμνέσθω ἁ ΠΦ κατὰ μὲν τὸ Ρ, ὥστε διπλασίαν εἶμεν τὰν ΡΠ τᾶς ΡΦ, κατὰ δὲ τὸ Ω, ὥστε τὰν ΠΦ ποτὶ τὰν ΡΩ λόγον ἔχειν ὃν τὰ τε ποτὶ τὰ δ, καὶ ἁ ΩΚ ὀρθὰ ἄχθω τᾷ ΠΦ ἐσσεῖται δὴ ἐλάσσων ἁ ΡΩ τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος. Ἀπολελάφθω οὖν τᾷ μέχρι τοῦ ἄξονος ἴσα ἁ ΡΗ, καὶ ἁ μὲν ΤΟ ἄχθω ἐφαπτομένα τᾶς τομᾶς κατὰ τὸ Ο παράλληλος ἐοῦσα τᾷ ΣΛ, ἁ δὲ ΝΟ τᾷ ΠΦ, τεμνέτω δὲ ἁ ΝΟ τὰν ΚΩ πρότερον κατὰ τὸ Ι. Ὁμοίως δὴ τῷ πρὸ τούτου δειχθήσεται ὅτι ἁ ΝΟ ἤτοι ἡμιολία τᾶς ΟΙ ἢ μείζων ἢ ἡμιολία γίνεται δὴ ἁ ΟΙ τᾶς ΙΝ ἐλάσσων ἢ διπλασία. Ἔστω δὴ ἁ ΟΒ διπλασία τᾶς ΒΝ, καὶ κατεσκευάσθω τὰ αὐτά ὁμοίως δὴ δειχθήσεται ἁ ΡΘ ὀρθὰς γωνίας ποιοῦσα ποτὶ τὰν ΤΟ καὶ ποτὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν, καὶ ἀπὸ τῶν Β, Γ ἀχθεῖσαι παρὰ τὰν ΡΘ κάθετοι ἐσσοῦνται ἐπὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν. Κατενεχθήσεται οὖν τὸ μὲν ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ τμᾶμα εἰς τὸ ὑγρὸν κατὰ τὰν διὰ τοῦ Β κάθετον, τὸ δʼ ἐν τῷ ὑγρῷ ἀνενεχθήσεται κατὰ τὰν διὰ τοῦ Γ · φανερὸν οὖν ὅτι ἐπικλιθήσεται τὸ στερεόν, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μηδὲ καθʼ ἓν ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, ἐπειδὴ νῦν καθʼ ἓν σαμεῖον ⟨ἁπτόμενον ἐπὶ τὸ κάτω φέρε⟩ται ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Λ. Φανερὸν δὲ ὅτι, κἂν ἁ ΟΝ μὴ τέμνῃ τὰν ΩΚ, ταὐτὰ δειχθήσεται.
2.8Önerme 8. Dik açılı konoidin dik kesmesi, ekseni eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katından büyük, ama eksene kadar olan doğruya oranı on beşin dörde oranından küçükse ve ağırlığının sıvıya oranı, eksenin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı farkın karesinin eksenin karesine oranından küçükse, tabanı sıvıya değmeyecek biçimde sıvıya bırakıldığında ne dik konuma döner ne de eğik kalır; meğer ki ekseni sıvının yüzeyiyle birazdan söylenecek açıya eşit bir açı yapsın.
Söylenen türden bir kesme olsun; BD eksene eşit olsun; BK, KD'nin iki katı, KR de eksene kadar olan doğruya eşit olsun; TB, BR'nin; TD de KR'nin bir buçuk katı olsun. Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı, PhKh'nin karesinin DB'nin karesine oranına eşit olsun; Ph da Kh'nin iki katı olsun. O zaman PhKh'nin DB'ye oranının TB'nin BD'ye oranından küçük olduğu açıktır; çünkü TB, eksenin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı farktır. Öyleyse PhKh, BT'den küçüktür; bu yüzden Ph da BR'den küçüktür. RPs, Ph'ye eşit olsun; BD'ye dik ve karesi KR ile BPs'nin çevrelediği dikdörtgenin yarısına eşit olan PsE çizilsin; BE de birleştirilsin. Kesmenin, söylendiği gibi sıvıya bırakıldığında, ekseni sıvının yüzeyiyle EBPs açısına eşit bir açı yapacak biçimde eğik duracağını göstermek gerekir.
Bir kesme sıvıya bırakılsın; tabanı sıvının yüzeyine değmesin ve, mümkünse, ekseni sıvının yüzeyiyle B açısına eşit değil, önce ondan büyük bir açı yapsın.
Kesme, eksenden geçen ve sıvının yüzeyine dik olan bir düzlemle kesildiğinde kesit APOL dik açılı koni kesiti, sıvının yüzeyindeki kesit XS, eksen ve çap da NO olsun. XS'ye paralel ve APOL kesitine P'de teğet olan PY, NO'ya paralel PM, NO'ya dik PI çizilsin; OŌ, BR'ye; ŌTh, RK'ye eşit olsun; ŌH de eksene dik olsun. Kesmenin ekseninin sıvının yüzeyiyle B açısından büyük bir açı yaptığı varsayıldığından, PIY üçgeninin Y'deki açısının B açısından büyük olduğu açıktır. Öyleyse PI'nın karesinin IY'nin karesine oranı, EPs'nin karesinin PsB'nin karesine oranından büyüktür. Ama PI'nın karesinin IY'nin karesine oranı KR'nin YI'ya oranına, EPs'nin karesinin PsB'nin karesine oranı da KR'nin yarısının PsB'ye oranına eşittir. Öyleyse KR'nin YI'ya oranı, KR'nin yarısının PsB'ye oranından büyüktür; bu yüzden YI, PsB'nin iki katından küçüktür. IY ise OI'nın iki katıdır; öyleyse OI, PsB'den küçüktür; bu yüzden IŌ, PsR'den büyüktür. PsR ise Ph'ye eşittir; öyleyse IŌ, Ph'den büyüktür.
Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranının PhKh'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşit olduğu varsayılmıştı. Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı batan kısmının bütün kesmeye oranına, batan kısmın bütüne oranı da PM'nin karesinin ON'nin karesine oranına eşittir. Öyleyse PhKh'nin karesinin BD'nin karesine oranı, MP'nin karesinin ON'nin karesine oranına eşittir; demek ki PhKh, PM'ye eşittir. PH'nin ise Ph'den büyük olduğu gösterilmişti. Öyleyse PM'nin PH'nin bir buçuk katından küçük, PH'nin de HM'nin iki katından büyük olduğu açıktır. PZ, ZM'nin iki katı olsun; o zaman bütün katı cismin ağırlık merkezi Th, sıvının içindeki kısmınki Z olur; geride kalan kısmın ağırlık merkezi de ZTh birleştirilip uzatıldığında bu doğru üzerinde olur. Doğru G'ye kadar uzatılsın. Benzer biçimde ThH'nin sıvının yüzeyine dik olduğu gösterilecektir. Sıvının içindeki kısım, Z'den sıvının yüzeyine çizilen dikey boyunca sıvının dışına doğru, sıvının dışındaki kısım da G'den geçen dikey boyunca içeri doğru gider. Demek ki kesme varsayılan eğiklikte kalmaz.
Dik konuma da dönmez. Bu şundan açıktır: Z ve G'den çizilen dikeylerden Z'den geçen, GZ'nin L ile aynı yanına, G'den geçen ise A ile aynı yanına düşer; öyleyse söylenenlere göre Z merkezi yukarı, G aşağı gider. Bu yüzden bütün cismin A yanındaki kısımları aşağı gider.
Bu, ispat için yararlıydı.
Yine öbür şeyler aynı varsayılsın, ama kesmenin ekseni sıvının yüzeyiyle B'deki açıdan küçük bir açı yapsın. O zaman PI'nın karesinin IY'nin karesine oranı, EPs'nin karesinin PsB'nin karesine oranından küçüktür; öyleyse KR'nin YI'ya oranı da KR'nin yarısının PsB'ye oranından küçüktür. Bu yüzden IY, PsB'nin iki katından büyük olur; öyleyse ŌI, PsR'den küçüktür. O zaman PH de Ph'den küçük olur. MP ise PhKh'ye eşittir; demek ki PM'nin PH'nin bir buçuk katından büyük, PH'nin de HM'nin iki katından küçük olduğu açıktır. PZ, ZM'nin iki katı olsun. Yine bütünün ağırlık merkezi Th, sıvının içindekininki Z olur; ZTh birleştirilip uzatılınca sıvının dışındaki kısmın ağırlık merkezi bu uzantı üzerinde olur. Bu G olsun; Z ve G'den HTh'ye paralel olarak sıvının yüzeyine dikeyler çizilsin. O zaman bütün kesmenin yerinde kalmayacağı, ekseni sıvının yüzeyiyle şimdi yaptığından büyük bir açı yapacak biçimde eğileceği açıktır.
Demek ki kesme, ekseni sıvıyla B'den büyük bir açı yaparken de küçük bir açı yaparken de durmayacağına göre, o büyüklükte bir açı yaparken duracağı açıktır. Çünkü o zaman IO, PsB'ye; ŌI, PsR'ye; PH de Ph'ye eşit olur; öyleyse MP, PH'nin bir buçuk katı, PH de HM'nin iki katı olur. Demek ki sıvının içindeki kısmın ağırlık merkezi H'dir; bu yüzden bu kısım aynı dikey boyunca yukarı, sıvının dışındaki kısım da aşağı gider. Öyleyse kesme yerinde kalır; çünkü iki kısım birbirini karşılıklı iter.
η΄. Τὸ ὀρθὸν τμᾶμα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος, ὅταν τὸν ἄξονα ἔχῃ μείζονα ἢ ἡμιόλιον τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, ἐλάσσονα δὲ ἢ ὥστε ποτὶ τὰν μέχρι τοῦ ἄξονος τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον ὃν ἔχει τὰ ιε ποτὶ τὰ δ, ὅταν τὸ βάρος ποτὶ τὸ ὑγρὸν ἐλάσσονα λόγον ἔχῃ τοῦ ὃν ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾆ μείζων ἐστὶν ὁ ἄξων ἢ ἡμιόλιος τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τοῦ ἄξονος, ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρόν, ὥστε τὰν βάσιν μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, οὔτʼ ἐς ὀρθὸν ἀποκαταστασεῖται οὔτε μενεῖ κεκλιμένον, πλὴν ὁπόταν ὁ ἄξων αὐτοῦ ποτὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν ποιῇ γωνίαν ἴσαν τᾷ μελλούσᾳ λέγεσθαι. Ἔστω τμᾶμα οἷον εἴρηται, καὶ ἁ ΒΔ ἴσα τῷ ἄξονι, καὶ ἁ μὲν ΒΚ τᾶς ΚΔ διπλασία, ἁ δὲ ΚΡ ἴσα τᾷ μέχρι τοῦ ἄξονος, ἔστω δὲ καὶ ἁ μὲν ΤΒ ἡμιολία τᾶς ΒΡ, ἁ δὲ ΤΔ τᾶς ΚΡ, ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρόν, τοῦτον ἐχέτω τὸ ἀπὸ τᾶς ΦΧ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΔΒ, ἔστω δὲ καὶ ἁ Φ ⟨διπλασία τᾶς Χ. Δῆλον οὖν ὅτι⟩ ἁ ΦΧ ποτὶ τὰν ΔΒ ἐλάσσονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΤΒ ποτὶ τὰν ΒΔ ἔστι γὰρ ἁ ΤΒ ἁ ὑπεροχά, ᾇ μείζων ἢ ἡμιόλιος ὁ ἄξων τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος ἐλάσσων ἄρα ἁ ΦΧ τᾶς ΒΤ ὥστε καὶ ἁ Φ τᾶς ΒΡ. Ἔστω δὴ τᾷ Φ ἴσα ἁ ΡΨ, καὶ τᾷ ΒΔ ὀρθὰ ἄχθω ἁ ΨΕ δυναμένα τὸ ἥμισυ τοῦ ὑπὸ τῶν ΚΡ, ΒΨ, καὶ ἐπεζεύχθω ἁ ΒΕ. Δεικτέον ὅτι τὸ τμᾶμα ἀφεθὲν εἰς τὸ ὑγρὸν ὡς εἴρηται καταστασεῖται κεκλιμένον, ὥστε τὸν ἄξονα ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ ποιεῖν γωνίαν ἴσαν τᾷ ΕΒΨ. Ἀφείσθω γάρ τι ἐς τὸ ὑγρὸν τμᾶμα, καὶ ἁ βάσις αὐτοῦ μὴ ἁπτέσθω τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, καί, εἰ δυνατόν, μὴ ποιείσθω ὁ ἄξων αὐτοῦ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ ἴσαν τᾷ Β, ἀλλὰ μείζω πρῶτον. Τμαθέντος δὴ τοῦ τμάματος ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ τομὰ ἔστω ἁ ΑΠΟΛ ὀρθογωνίου κώνου τομά, ἐν δὲ τᾷ τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείᾳ ἁ ΞΣ, ἄξων δὲ καὶ διάμετρος [τοῦ τμήματος] ἁ ΝΟ, Ἄχθω δὴ καὶ ἁ μὲν ΠΥ παρὰ τὰν ΞΣ ἐφαπτομένα τᾶς ΑΠΟΛ τομᾶς κατὰ τὸ Π, ἁ δὲ ΠΜ παρὰ τὰν ΝΟ, ἁ δὲ ΠΙ κάθετος ἐπὶ τὰν ΝΟ, καὶ τᾷ ΒΡ ἔστω ἴσα ἁ ΟΩ, τᾷ δὲ ΡΚ ἁ ΩΘ, καὶ ὀρθὰ ἁ ΩΗ τῷ ἄξονι. Ἐπεὶ οὖν ὑπόκειται ὁ ἄξων τοῦ τμάματος ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ γωνίαν ποιεῖν μείζονα τᾶς Β, δῆλον ὅτι τοῦ ΠΙΥ τριγώνου ἁ ποτὶ τῷ Υ γωνία μείζων τᾶς Β μείζονα δὴ λόγον ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΠΙ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΙΥ ἢ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΨ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΨΒ. Ἀλλʼ ὃν μὲν λόγον ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΠΙ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΙΥ, τοῦτον ἔχει ἁ ΚΡ ποτὶ ΥΙ, ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΨ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΨΒ, τοῦτον ἔχει ἁ ἡμίσεια τᾶς ΚΡ ποτὶ τὰν ΨΒ μείζονα ἄρα λόγον ἔχει ἁ ΚΡ ποτὶ τὰν ΥΙ ἤπερ ἁ ἡμίσεια τᾶς ΚΡ ποτὶ τὰν ΨΒ ἐλάσσων ἄρα ἢ διπλασία ἁ ΥΙ τᾶς ΨΒ. Τᾶς δὲ ΟΙ διπλασία ἁ ΙΥ ἐλάσσων ἄρα ἁ ΟΙ τᾶς ΨΒ. ὥστε ἁ ΙΩ μείζων ἐστὶ τᾶς ΨΡ. Ἁ δὲ ΨΡ ἴσα ἐστὶ τᾷ Φ μείζων ἄρα ἐστὶν ἁ ΙΩ τᾶς Φ. Καὶ ἐπεὶ ὑπόκειται τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν ἔχειν λόγον, ὃν τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΦΧ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον τὸ δεδυκὸς αὐτοῦ ποτὶ τὸ ὅλον τμᾶμα, ὃν δὲ τὸ δεδυκὸς ποτὶ τὸ ὅλον, τοῦτον ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΠΜ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΟΝ, ὃν ἄρα λόγον ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΦΧ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΜΠ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΟΝ ἴσα ἄρα ἐστὶν ἁ ΦΧ τᾷ ΠΜ. Ἁ δὲ ΠΗ ἐδείχθη μείζων ἐοῦσα τᾶς Φ δῆλον οὖν ὅτι ἁ ΠΜ ἐλάσσων ἢ ἡμιολία ἐστὶν τᾶς ΠΗ, ἁ δὲ ΠΗ τᾶς ΗΜ μείζων ἢ διπλασίων. Ἔστω οὖν ἁ ΠΖ διπλασίων τᾶς ΖΜ · ἐσσεῖται δὴ τὸ μὲν Θ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ στερεοῦ, τοῦ δὲ ἐν τῷ ὑγρῷ τὸ Ζ τοῦ δὴ λοιποῦ μεγέθεος τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐσσεῖται ἐπὶ τᾶς ΖΘ εὐθείας ἐπιζευχθείσας καὶ ἐκβλτηθείσας. Ἐκβεβλήσθω ἐπὶ τὸ Γ · δειχθήσεται δὴ ὁμοίως ἁ ΘΗ κάθετος ἐοῦσα ἐπὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν, καὶ τὸ μὲν ἐντὸς τοῦ ὑγροῦ τμᾶμα ἐνεχθήσεται εἰς τὸ ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ κατὰ τὰν διὰ τοῦ Ζ ἀγμέναν κάθετον ἐπὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν, τὸ δὲ ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ ἐνεχθήσεται εἰς τὸ ἐντὸς κατὰ τὰν διὰ τοῦ Γ · οὐ μενεῖ δὴ τὸ τμᾶμα κατὰ τὰν ὑποκειμέναν κλίσιν. Οὐδὲ μὴν εἰς τὸ ὀρθὸν ἀποκαταστασεῖται. Δῆλον δὲ διὰ τούτων · ἐπειδὴ τῶν ἀγμένων διὰ τῶν Ζ, Γ καθέτων ἁ μὲν διὰ τοῦ Ζ ἀγμένα τᾶς ΓΖ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρεα πίπτει, ἐφʼ ἅ ἐστι τὸ Λ, ἁ δὲ διὰ τοῦ Γ ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Α, δῆλον ὅτι διὰ τὰ προειρημένα τὸ μὲν Ζ κέντρον ἄνω οἰσθήσεται, τὸ δὲ Γ κάτω · ὥστε τοῦ ὅλου μεγέθεος τὰ μέρεα τὰ ἀπὸ τοῦ Α κάτω οἰσθήσεται. Τοῦτο δʼ ἦν εὔχρηστον ποτὶ τὸ δεῖξαι. Ὑποκείσθω πάλιν τὰ μὲν ἄλλα τὰ αὐτά, ὁ δὲ ἄξων τοῦ τμάματος ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ ποιεί⟨τω γωνίαν ἐλάσσονα τᾶς ποτὶ τῷ Β · ἐλάσσονα δὴ λόγον⟩ ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΠΙ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΙΥ ἢ τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΨ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΨΒ καὶ ἁ ΚΡ ἄρα ποτὶ τὰν ΥΙ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἁ ἡμίσεια τᾶς ΚΡ ποτὶ τὰν ΨΒ. Μείζων ἄρα ἐσσεῖται ἢ διπλασίων ἁ ΙΥ τᾶς ΨΒ ἁ ἄρα ΩΙ ἐλάσσων τᾶς ΨΡ. Ἐσσεῖται οὖν καὶ ἁ ΠΗ ἐλάσσων τᾶς Φ. Ἁ δὲ ΜΓ τᾷ ΦΧ ἴσα · δῆλον οὖν ὅτι μείζων ἢ ἡμιολία ἁ ΠΜ τᾶς ΠΗ, ἁ δὲ ΠΗ ἐλάσσων ἢ διπλασίων τᾶς ΗΜ Ἔστω οὖν ἁ ΠΖ τᾶς ΖΜ διπλασία. Πάλιν οὖν τοῦ μὲν ὅλου κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος τὸ Θ, τοῦ δʼ ἐν τῷ ὑγρῷ τὸ Ζ · ἐπιζευχθείσας δὴ τᾶς ΖΘ καὶ ἐκβληθείσας ἐσσεῖται τὸ ⟨κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ ἐπὶ τᾶς ἐκβληθείσας. Ἔστω τὸ Γ, καὶ ἄχθωσαν κά⟩θετοι ἐπὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν διὰ τῶν Ζ, Γ παρὰ τὰν ΗΘ δῆλον οὖν ὅτι οὐ μενεῖ τὸ ὅλον τμᾶμα, ἀλλὰ κλιθήσεται, ὥστε τὸν ἄξονα ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ ποιεῖν γωνίαν μείζονα ἇς νῦν ποιεῖ. Ἐπεὶ οὖν οὔτε γωνίαν μείζονα τᾶς Β ποιοῦντος τοῦ ἄξονος ποτὶ τὸ ὑγρὸν σταθήσεται τὸ τμᾶμα οὔτʼ ἐλάσσονα, φανερὸν ὅτι ταλικαύταν ποιοῦντος γωνίαν σταθήσεται οὕτως γὰρ ἁ ΙΟ ἐσσεῖται ἴσα τᾷ ΨΒ καὶ ἁ ΩΙ τᾷ ΨΡ καὶ τᾷ Φ ἁ ΠΗ· ἡμιολία ἄρα ἐσσεῖται ἁ ΜΠ τᾶς ΠΗ, ἁ δὲ ΠΗ τᾶς ΗΜ διπλασία. Τὸ Η ἄρα τοῦ ἐν τῷ ὑγρῷ βάρεος κέντρον ἐστίν ὥστε κατὰ τὰν αὐτὰν κάθετον ἀνενεχθήσεται, καὶ τὸ ἐκτὸς ἐς τὸ κάτω ἐνεχθήσεται. Μενεῖ ἄρα ἀντωθοῦνται γὰρ ὑπʼ ἀλλάλων.
2.9Önerme 9. Dik açılı konoidin dik kesmesi, ekseni eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katından büyük, ama eksene kadar olan doğruya oranı on beşin dörde oranından küçükse ve ağırlıkça sıvıya oranı, eksenin karesinin, eksenin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı farkın karesini aştığı miktarın eksenin karesine oranından büyükse, tabanı tamamen sıvının içinde kalacak biçimde sıvıya bırakılıp eğik konduğunda ne ekseni dikey olacak biçimde döner ne de eğik kalır; meğer ki ekseni sıvının yüzeyiyle, öncekine benzer biçimde alınan açıya eşit bir açı yapsın.
Söylenen türden bir kesme olsun; DB kesmenin eksenine eşit konsun; BK, KD'nin iki katı, KR eksene kadar olan doğruya eşit, TB de BR'nin bir buçuk katı olsun. Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı, BD'nin karesinin PhKh'nin karesini aştığı miktarın BD'nin karesine oranına eşit olsun; Ph da Kh'nin iki katı olsun. O zaman BD'nin karesinin BT'nin karesini aştığı miktarın BD'nin karesine oranının, BD'nin karesinin PhKh'nin karesini aştığı miktarın BD'nin karesine oranından küçük olduğu açıktır; çünkü BT, kesmenin ekseninin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı farktır. Öyleyse BD'nin karesi PhKh'nin karesini, BT'nin karesini aştığından daha çok aşar; bu yüzden PhKh, BT'den küçüktür; öyleyse Ph da BR'den küçüktür.
RPs, Ph'ye eşit olsun; BD'ye dik ve karesi KR ile PsB'nin çevrelediği dikdörtgenin yarısına eşit olan PsE çizilsin. Diyorum ki kesme, tabanı tamamen sıvının içinde kalacak biçimde sıvıya bırakılırsa, ekseni sıvının yüzeyiyle B açısına eşit bir açı yapacak biçimde durur.
Kesme söylendiği gibi sıvıya bırakılsın ve ekseni sıvının yüzeyiyle B'ye eşit değil, önce ondan büyük bir açı yapsın.
Kesme, sıvının yüzeyine dik bir düzlemle kesildiğinde kesmenin kesiti APOL dik açılı koni kesiti, sıvının yüzeyinin kesiti TI, eksen ve çap NO olsun; NO da önceki gibi Ō ve Th'de kesilsin. TI'ya paralel ve kesite P'de teğet olan YP, NO'ya paralel PM, eksene dik PS çizilsin. Kesmenin ekseni sıvının yüzeyiyle B açısından büyük bir açı yaptığından, SYP açısı da B açısından büyük olur; öyleyse PS'nin karesinin SY'nin karesine oranı, PsE'nin karesinin PsB'nin karesine oranından büyüktür. Demek ki KR'nin SY'ye oranı da KR'nin yarısının PsB'ye oranından büyüktür; öyleyse SY, PsB'nin iki katından küçüktür. SO da PsB'den küçüktür; öyleyse SŌ, RPs'den, PH de Ph'den büyüktür.
Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı, BD'nin karesinin PhKh'nin karesini aştığı miktarın BD'nin karesine oranına eşit olduğundan ve kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı batan kısmının bütüne oranına eşit olduğundan, batan kısmın bütün kesmeye oranının, BD'nin karesinin PhKh'nin karesini aştığı miktarın BD'nin karesine oranına eşit olacağı açıktır. Öyleyse bütün kesmenin sıvının dışındaki kısma oranı da BD'nin karesinin PhKh'nin karesine oranına eşit olur. Bütün kesmenin sıvının dışındaki kısma oranı ise NO'nun karesinin PM'nin karesine oranına eşittir; öyleyse MP, PhKh'ye eşittir. PH'nin Ph'den büyük olduğu gösterilmişti; öyleyse MH, Kh'den küçüktür; demek ki PH, HM'nin iki katından büyüktür. PZ, ZM'nin iki katı olsun; ZTh birleştirilip G'ye kadar uzatılsın. O zaman bütün kesmenin ağırlık merkezi Th, sıvının dışındaki kısmınki Z, içindekininki de ThG üzerinde olur; bu G olsun. Öncekilere benzer biçimde ThH'nin sıvının yüzeyine dik olduğu, Z ve G'den ThH'ye paralel çizilen doğruların da sıvının yüzeyine dik olduğu gösterilecektir. Öyleyse sıvının dışındaki kısım Z'den geçen dikey boyunca aşağı, içindeki kısım G'den geçen dikey boyunca yukarı gider; bu yüzden bütün kesme eğilmeden kalmaz. Ekseni sıvının yüzeyine dik olacak biçimde de dönmez; çünkü bir öncekinde söylenenlere benzer sebeplerle L yanındaki kısımlar aşağı, A yanındakiler yukarı gider.
Eksen sıvıyla B'den küçük bir açı yaparsa, öncekilere benzer biçimde kesmenin yerinde kalmayacağı, ekseni sıvının yüzeyiyle B'ye eşit bir açı yapıncaya kadar eğileceği gösterilecektir.
θ΄. Τὸ ὀρθὸν τμᾶμα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος, ὅταν τὸν ἄξονα ἔχη μείζονα μὲν ἢ ἡμιόλιον τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, ἐλάσσονα δὲ ἢ ὥστε τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὰ ιε ποτὶ δ, καὶ τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν μείζονα λόγον ἔχῃ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ὑπεροχά, ᾆ μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τοῦ ἄξονος τετράγωνον τοῦ τετραγώνου τοῦ ἀπὸ τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ μείζων ἐστὶν ὁ ἄξων ἢ ἡμιόλιος τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τοῦ ἄξονος, ἀφεθὲν εἰς τὸ ὑγρὸν οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ ὅλαν εἶμεν ἐν τῷ ὑγρῷ, τεθὲν κεκλιμένον οὔτε κατασταθήσεται, ὥστε τὸν ἄξονα αὐτοῦ κατὰ κάθετον εἶμεν, οὔτε μενεῖ κεκλιμένον, πλὴν ὅταν ὁ ἄξων αὐτοῦ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ ποιῇ γωνίαν ἴσαν τᾷ λαφθείσᾳ ὁμοίως ᾇ πρότερον. Ἔστω τμᾶμα οἷον εἴρηται, καὶ κείσθω ἁ ΔΒ ἴσα τῷ ἄξονι τοῦ τμάματος, καὶ ἁ μὲν ΒΚ τᾶς ΚΔ διπλασία ἔστω, ἁ δὲ ΚΡ ἴσα τᾷ μέχρι τοῦ ἄξονος, ἁ δὲ ΤΒ ἡμιολία τᾶς ΒΡ, ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρόν, τοῦτον ἐχέτω ἁ ὑπεροχά, ᾇ ὑπερέχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ τοῦ τετραγώνου τοῦ ἀπὸ τᾶς ΦΧ, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ἔστω δὲ ἁ Φ διπλασία τᾶς Χ. Δῆλον οὖν ὅτι ἁ ὑπεροχά, ᾇ ὑπερέχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ τοῦ ἀπὸ τᾶς ΒΤ, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ὑπεροχά, ᾇ ὑπερέχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ τοῦ τετραγώνου τοῦ ἀπὸ τᾶς ΦΧ, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ ἔστι γὰρ ἁ ΒΤ ἁ ὑπεροχά, ᾇ μείζων ἐστὶν ἢ ἡμιόλιος ὁ ἄξων τοῦ τμάματος τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος. Μείζονι ἄρα ὑπερέχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ τοῦ ἀπὸ τᾶς ΦΧ ἢ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ τοῦ τετραγώνου τοῦ ἀπὸ τᾶς ΒΤ ὥστε ἁ ΦΧ ἐλάσσων ἐστὶ τᾶς ΒΤ · καὶ ἁ Φ ἄρα τᾶς ΒΡ. Ἔστω οὖν τᾷ Φ ἴσα ἁ ΡΨ, καὶ ἁ ΨΕ ὀρθὰ ἄχθω τᾷ ΒΔ δυναμένα τὸ ἥμισυ τοῦ περιεχομένου ὑπὸ τᾶν ΚΡ, ΨΒ. Φαμὶ ὅτι τὸ τμᾶμα ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρόν, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ ὅλαν εἶμεν ἐν τῷ ὑγρῷ, καταστασεῖται οὕτως, ὥστε τὸν ἄξονα αὐτοῦ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ γωνίαν ποιεῖν ἴσαν τᾷ Β. Ἀφείσθω [μὲν] γὰρ τὸ τμᾶμα, ὡς εἴρηται, ἐς τὸ ὑγρόν, καὶ μὴ ποιείτω ὁ ἄξων ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ γωνίαν ἴσαν τᾷ Β, ἀλλὰ μείζονα πρότερον. Τμαθέντος δὴ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ ἔστω τοῦ τμάματος τομὰ ἁ ΑΠΟΛ ὀρθογωνίου κώνου τομά, τᾶς δὲ τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας ἁ ΤΙ, ἄξων δὲ [τῆς τομῆς] καὶ διάμετρος ἁ ΝΟ, καὶ τετμάσθω κατὰ τὰ Ω, Θ, ὡς καὶ πρότερον, ἄχθω δὲ καὶ ἁ μὲν ΥΠ παρὰ τὰν ΤΙ ἐφαπτομένα τᾶς τομᾶς κατὰ τὸ Π, ἁ δὲ ΠΜ aequedistanter ipsi NO, quae vero PS perpendicularis super axem. Quoniam igitur axis portionis ad superficiem humidi facit angulum maiorem angulo Β, erit utique et angulus qui sub SYP maior angulo Β ; tetragonum ergo quod a PS ad tetragonum quod ab SΥ habet proportionem maiorem quam tetragonum quod a ΨΕ ad tetragonum quod a ΨΒ. Ergo et quae ΚR ad SΥ habet proportionem maiorem quam medietas ipsius ΚR ad ΨΒ; minor ergo quae SΥ quam dupla ipsius ΨΒ. Et quae SΟ quam ΨΒ minor; μείζων ἄρα ἁ ΣΩ τᾶς ΡΨ καὶ ἁ ΠΗ τᾶς Φ. Καὶ ἐπεὶ τὸ τμᾶμα βάρει λόγον ἔχει ποτὶ τὸ ὑγρόν, ὃν ἁ ὑπεροχά, ᾇ μεῖζόν ἐστιν τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ τοῦ τετραγώνου τοῦ ἀπὸ τᾶς ΦΧ, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρόν, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον τὸ δεδυκὸς αὐτοῦ τμᾶμα ποτὶ τὸ ὅλον, δῆλον ὅτι τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον τὸ δεδυκὸς αὐτοῦ μέρος ποτὶ τὸ ὅλον τμᾶμα, ὃν ἁ ὑπεροχά, ᾇ ὑπερέχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ τοῦ τετραγώνου τοῦ ἀπὸ τᾶς ΦΧ, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ ΒΔ ἕξει οὖν καὶ τὸ ὅλον τμᾶμα ποτὶ τὸ ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ λόγον, ὃν τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΦΧ. Ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ ὅλον τμᾶμα ποτὶ τὸ ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ, τοῦτον ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΝΟ ποτὶ τὸ ἀπὸ ΠΜ· ἴσα ἄρα ἁ ΜΠ τᾷ ΦΧ. Ἁ δὲ ΠΗ δέδεικται μείζων τᾶς Φ ἁ ἄρα ΜΗ ἐλάσσων ἐστὶν τᾶς Χ μείζων ⟨ἄρα ἐστὶν ἢ διπλασία ἁ ΠΗ⟩ τᾶς ⟨ΗΜ Ἔστω δὴ ἁ ΠΖ διπλασία τᾶς ΖΜ, καὶ ἐπιζευχθεῖσα ἁ ΖΘ ἐκβεβλήσθω ἐπὶ τὸ Γ ἔσται οὖν τοῦ μὲν ὅλου τμάματος κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Θ, τοῦ δὲ ἐκτὸς⟩ τοῦ ὑγροῦ τὸ ⟨Ζ, τοῦ δὲ ἐντὸς ἐν τᾷ ΘΓ ἔστω δὲ τὸ⟩ Γ. ⟨Δειχθήσεται δὴ ὁμοίως τοῖς πρότερον ἁ ΘΗ⟩ κάθετος ἐπὶ ⟨τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ καὶ αἱ διὰ τῶν Ζ, Γ παρὰ τὰν ΘΗ⟩ ἀγόμεναι κάθετοι καὶ αὐταὶ ἐπὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ. Κατενεχθήσεται ἄρα τὸ μὲν ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ τμᾶμα ἐς τὸ κάτω κατὰ τὰν διὰ τοῦ Ζ, τὸ δὲ ἐντὸς κατὰ τὰν διὰ τοῦ Γ ἀνενεχθήσεται οὐ μενεῖ οὖν τὸ ὅλον τμᾶμα ἀκλινές. Οὐδὲ μὴν καταστραφήσεται, ὥστε κατὰ κάθετον εἶμεν τὸν ἄξονα ἐπὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν, ἐπειδὴ τὰ ἐπὶ ⟨τὰ αὐτὰ τῷ Λ κάτω, τὰ δὲ ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Α ἐς τὰ ἄνω οἰσθήσεται,⟩ διὰ τὰ ἀνάλογον τοῖς λεγομένοις ἐπὶ τοῦ πρὸ αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ ὁ ἄξων ποτὶ τὸ ὑγρὸν ποιῇ γωνίαν ἐλάσσονα τᾶς Β, ὁμοίως τοῖς πρότερον δειχθήσεται ὅτι οὐ μενεῖ τὸ τμᾶμα, ἀλλὰ κλιθήσεται, ἕως ἂν ὁ ἄξων ποιῇ γωνίαν ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ ἴσαν τᾷ Β.
2.10Önerme 10. Dik açılı konoidin dik kesmesi sıvıdan hafifse ve ekseninin eksene kadar olan doğruya oranı on beşin dörde oranından büyükse, tabanı sıvıya değmeyecek biçimde sıvıya bırakıldığında bazen dik, bazen eğik durur. Eğik durduğunda da bazen tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada değecek biçimde durur ve bunu iki ayrı eğiklikte yapar; bazen tabanı daha geniş bir yerde ıslanacak biçimde, bazen de tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada bile değmeyecek biçimde eğik durur. Ağırlıkça sıvıya oranı ne olduğunda bunların her birinin gerçekleşeceği şimdi açıklanacaktır.
ι΄. Τὸ ὀρθὸν τμᾶμα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος, ὅταν κουφότερον ὄν τοῦ ὑγροῦ τὸν ἄξονα ἔχῃ μείζονα ἢ ὥστε λόγον ἔχειν ποτὶ τὰν μέχρι τοῦ ἄξονος [τοῦ] ὃν ἔχει τὰ ιε ποτὶ τὰ δ, ἀφεθὲν εἰς τὸ ὑγρὸν ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, ὁτὲ μὲν ὀρθὸν καταστασεῖται, ὁτὲ δὲ κεκλιμένον, καὶ ποτὲ μὲν οὕτω κεκλιμένον, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ καθʼ ἓν σαμεῖον ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, καὶ τοῦτο ἐν δισσοῖς κλιμάτεσσι ποιήσει, ποτὲ δὲ οὕτως κεκλιμένον καταστασεῖται, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ κατὰ πλείονα τόπον βρέχεσθαι, ποτὲ δὲ οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μηδὲ καθʼ ἓν ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφα⟨νείας ὃν δὲ λόγον ἔχοντος τῷ⟩ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν ἕκαστα αὐτῶν ἐσσεῖται, νῦν δηλωθήσεται.
s49Söylenen türden bir kesme olsun; sıvının yüzeyine dik bir düzlemle kesildiğinde, yüzeydeki kesit APOL dik açılı koni kesiti, kesitin ekseni ve çapı BD olsun. BD, K'de BK, KD'nin iki katı olacak biçimde; T'de de DB'nin KT'ye oranı on beşin dörde oranı olacak biçimde kesilsin. O zaman KT'nin eksene kadar olan doğrudan büyük olduğu açıktır. KR eksene kadar olan doğruya eşit, RS de BR'nin yarısı olsun; o zaman SB, BR'nin bir buçuk katıdır. AB birleştirilsin, TE [BD'ye] dik çizilsin, EZ de BD'ye paralel çizilsin; yine AB, Th'de iki eşit parçaya bölünsün ve ThH, BD'ye paralel çizilsin. Çapı EZ olan AEI dik açılı koni kesiti ile çapı ThH olan AThD kesiti, AEI ve AThD kesmeleri ABL kesmesine benzer olacak biçimde alınsın. O zaman AEI koni kesiti K'den geçer; R'den BD'ye dik çizilen doğru da AEI'yi keser. Bu doğru onu Y ve G'de kessin; Y ve G'den BD'ye paralel YKh ve GN çizilsin; bunlar AThD kesitini X ve Ph'de kessin; APOL kesitine O ve P'de teğet olan PPs ve O[…] da çizilsin. Böylece doğrularla dik açılı koni kesitlerinin çevrelediği, dik ve benzer ama eşit olmayan APOL, AEI, AThD kesmeleri verilmiştir; bunlar [A'dan başlayarak] her biri kendi tabanından ayrılmıştır; N'den de NX, NG, NO çizilmiştir. Öyleyse OG'nin GX'e oranı iki orandan bileşik olur:
Ἔστω τμᾶμα οἷον εἴρηται, καὶ τμαθέντος αὐτοῦ ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ τομὰ ἔστω ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἁ ΑΠΟΛ ὀρθογωνίου κώνου τομά, ἄξων δὲ ἔστω καὶ διάμετρος τᾶς τομᾶς ἁ ΒΔ, τετμάσθω δὲ ἁ ΒΔ κατὰ τὸ Κ, ὥστε διπλασίαν εἶμεν τὰν ΒΚ τᾶς ΚΔ, κατὰ δὲ τὸ Τ, ὥστε τὰν ΔΒ ποτὶ τὰν ΚΤ λόγον ἔχειν ὡς τὰ ιε ποτὶ δ δῆλον οὖν ὅτι ἁ ΚΤ μείζων ἐστὶ τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος. Ἔστω οὖν ἁ ΚΡ ἴσα τᾷ μέχρι τοῦ ἄξονος, τᾶς δὲ ΒΡ ἡμίσεια ἔστω ἁ ΡΣ ἔστι δὴ καὶ ἁ ΣΒ ἡμιολία τᾶς ΒΡ. Ἐπιζευχθείσας δὲ τᾶς ΑΒ καὶ τᾶς ΤΕ ὀρθᾶς ἀχθείσας ἀχθῶ ἁ ΕΖ παρὰ τὰν ΒΔ, καὶ πάλιν τᾶς ΑΒ δίχα τμαθείσας κατὰ τὸ Θ ἄχθω παρὰ τὰν ΒΔ ἁ ΘΗ, καὶ λελάφθω ὀρθογωνίου κώνου τομὰ ἁ ΑΕΙ περὶ διάμετρον τὰν ΕΖ καὶ ἁ ΑΘΔ περὶ διάμετρον τὰν ΘΗ, ὥστε ὅμοια εἶμεν τὰ ΑΕΙ, ΑΘΔ τμάματα τῷ ΑΒΛ τμάματι· γραφήσεται δὴ ἁ ΑΕΙ κώνου τομὰ διὰ τοῦ Κ, ἁ δὲ ἀπὸ τοῦ Ρ ὀρθὰ ἀχθεῖσα τᾷ ΒΔ τεμεῖ τὰν ΑΕΙ. Τεμνέτω κατὰ τὰ Υ, Γ, καὶ διὰ τῶν Υ, Γ ἄχθωσαν παρὰ τὰν ΒΔ αἱ ΥΧ, ΓΝ, τεμνέτωσαν δὲ αὗται τὰν ΑΘΔ τομὰν κατὰ τὰ Ξ, Φ, ἄχθωσαν δὲ καὶ αἱ ΠΨ, Ο⟦?⟧ ἐφαπτόμεναι τᾶς ΑΠΟΛ τομᾶς κατὰ τὰ Ο, Π, Δεδομένα δὴ τρία τινὰ τμάματα τὰ ΑΠΟΛ, ΑΕΙ, ΑΘΔ περιεχόμενα ὑπὸ τᾶν εὐθειᾶν καὶ τᾶν ὀρθογωνίων κώνων τομᾶν ὀρθὰ καὶ ὅμοια, ἄνισα δέ, καὶ ἀπολέλαπται ἀφʼ ἑκάστας βάσιος, ἀπὸ δὲ τοῦ Ν ἀναγμέναι αἱ ΝΞ, ΝΓ, ΝΟ ἁ ΟΓ ἄρα ποτὶ τὰν ΓΞ τὸν συγκείμενον λόγον ἕξει ἔκ τε τοῦ, ὃν ἔχει ἁ
s50biri IL'nin LA'ya oranı, öbürü AD'nin DI'ya oranı. LI'nın LA'ya oranı ikinin beşe oranıdır: Çünkü TB'nin BD'ye oranı ikinin beşe oranıdır, EB'nin BA'ya ve DZ'nin DA'ya oranı da öyledir; LI ile LA da bunların iki katıdır. AD'nin DI'ya oranı ise beşin bire oranıdır. İkinin beşe oranıyla beşin bire oranından bileşik oran, ikinin bire oranıyla aynıdır; öyleyse OG, GX'in iki katıdır. Aynı sebeplerle PY de YPh'nin iki katıdır. DS, KR'nin bir buçuk katı olduğundan, BS'nin eksenin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı fark olduğu açıktır.
Şimdi kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı BS'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşit ya da ondan büyükse, kesme tabanı sıvıya değmeyecek biçimde sıvıya bırakıldığında dik durur. Çünkü daha önce gösterilmiştir ki ekseni eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katından büyük olan bir kesme, ağırlıkça sıvıya oranı eksenin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı farkın karesinin eksenin karesine oranından küçük değilse, söylendiği gibi sıvıya bırakıldığında dik durur.
Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı SB'nin karesinin BD'nin karesine oranından küçük, OX'in karesinin BD'nin karesine oranından büyük olduğunda,
ΙΛ ποτὶ ΛΑ, καὶ ὃν ἔχει ἁ ΑΔ ποτὶ ΔΙ. Ἔχει δὲ καὶ ἁ ΛΙ ποτὶ ΛΑ ὃν δύο ποτὶ ε ἅ τε γὰρ ΤΒ ποτὶ ΒΔ ἐστὶν ὡς δύο ποτὶ ε, καὶ ἁ ΕΒ ποτὶ ΒΑ καὶ ἁ ΔΖ ποτὶ ΔΑ, τούτων δὲ διπλάσιαι αἱ ΛΙ, ΛΑ · ἁ δὲ ΑΔ ποτὶ ΔΙ ἔχει ὅσον πέντε πρὸς ᾱ, ὁ δὲ συγκείμενος λόγος ἐξ οὗ ὃν ἔχει τὰ δύο ποτὶ τὰ ε καὶ ἐξ οὗ ὃν ἔχει τὰ πέντε ποτὶ τὸ ἓν ὁ αὐτός ἐστι τῷ ὃν ἔχει τὰ δύο ποτὶ τὸ ᾱ διπλασία ἄρα ἐστὶν ἁ ΟΓ τᾶς ΓΞ. Διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἁ ΠΥ τᾶς ΥΦ. Ἐπεὶ δέ ἐστιν ἁ ΔΣ ἡμιολία τᾶς ΚΡ, δῆλον ὅτι ἁ ΒΣ ἁ ὑπεροχά ἐστιν, ᾇ μείζων ἐστὶν ὁ ἄξων ἢ ἡμιόλιος τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος. Εἰ μὲν οὖν τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΣ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ἢ μείζονα τούτου τοῦ λόγου, ἀφεθὲν τὸ τμᾶμα εἰς τὸ ὑγρὸν οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, ὀρθὸν καταστασεῖται· δέδεικται γὰρ πρότερον ὅτι [ἐὰν] τμᾶμα μείζονα ἔχον τὸν ἄξονα ἢ ἡμιόλιον τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, ἐὰν τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν μὴ ἐλάσσονα λόγον ἔχῃ τοῦ ὃν ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ μείζων ἐστὶν ὁ ἄξων ἢ ἡμιόλιος τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τοῦ ἄξονος, ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρὸν οὕτως ὡς εἴρηται, ὀρθὸν καταστασεῖται. Ἐπὴν δὲ τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν ἐλάσσονα μὲν λόγον ἔχῃ τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΣΒ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, μείζονα δὲ τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΟΞ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρὸν
s51kesme, tabanı sıvıya değmeyecek biçimde eğik olarak sıvıya bırakılırsa, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada bile değmeyecek ve ekseni sıvının yüzeyiyle […] açısından büyük bir açı yapacak biçimde eğik durur.
Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı XO'nun karesinin BD'nin karesine oranına eşitse, tabanı sıvıya değmeyecek biçimde eğik olarak sıvıya bırakıldığında, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada değecek ve ekseni sıvının yüzeyiyle […] açısına eşit bir açı yapacak biçimde eğik durur.
Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı XO'nun karesinin BD'nin karesine oranından küçük, PPh'nin karesinin BD'nin karesine oranından büyükse, sıvıya bırakılıp tabanı sıvıya değmeyecek biçimde eğik konduğunda, tabanı daha geniş bir yerde sıvı tarafından kesilecek biçimde eğik durur.
Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı PPh'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşitse, sıvıya bırakılıp tabanı sıvıya değmeyecek biçimde eğik konduğunda, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada değecek ve ekseni Ps açısına eşit bir açı yapacak biçimde eğik durur.
κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, καταστασεῖται κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μηδὲ καθʼ ἓν ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, καὶ τὸν ἄξονα αὐτοῦ γωνίαν ποιεῖν ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ μείζονα τᾶς ⟦?⟧. Ἐὰν δὲ τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν τοῦτον ἔχῃ τὸν λόγον, ὃν τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΞΟ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρὸν κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, καταστασεῖται κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ ἅπτεσθαι καθʼ ἓν τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, καὶ τὸν ἄξονα αὐτοῦ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ γωνίαν ποιεῖν ἴσαν τᾷ ⟦?⟧. Ἔὰν δὲ τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν ἐλάσσονα μὲν λόγον ἔχῃ τοῦ ὃν ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΞΟ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, μείζονα δὲ τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΠΦ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρὸν καὶ τεθὲν κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, καταστασεῖται κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ κατὰ πλείονα τόπον τέμνεσθαι ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ. Εἰ δὲ τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΠΦ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρὸν καὶ τεθὲν κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, καταστασεῖται κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ καθʼ ἓν σαμεῖον ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, καὶ τὸν ἄξονα αὐτοῦ ποιεῖν γωνίαν ἴσαν τᾷ Ψ.
s52Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı PPh'nin karesinin BD'nin karesine oranından küçükse, sıvıya bırakılıp tabanı sıvıya değmeyecek biçimde eğik konduğunda, ekseni sıvının yüzeyiyle Ps'den küçük bir açı yapacak ve tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada bile değmeyecek biçimde eğik durur.
Bunlar sırayla gösterilecektir.
Önce kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı XO'nun karesinin BD'nin karesine oranından büyük, eksenin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı farkın karesinin BD'nin karesine oranından küçük olsun; önceden kurulan şekil varsayılsın; kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı da Ps'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşit olsun. O zaman Ps, XO'dan büyük,
Ἐὰν δὲ τὸ τμᾶμα τῷ βάρει πρὸς τὸ ὑγρὸν ἐλάσσονα λόγον ἔχῃ τοῦ ὃν ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΠΦ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρὸν καὶ τεθὲν κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, καταστασεῖται κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὸν μὲν ἄξονα αὐτοῦ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ γωνίαν ποιεῖν ἐλάσσονα τᾶς Ψ, τὰν δὲ βάσιν αὐτοῦ μηδὲ καθʼ ἓν ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας. Δειχθήσεται δὲ ταῦτα ἑξῆς. Ἐχέτω δὴ πρῶτον τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρὸν μείζονα μὲν λόγον τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΞΟ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ἐλάσσονα δὲ τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ὑπεροχᾶς τετράγωνον, μείζων ἐστὶν ὁ ἄξων ἢ ἡμιόλιος τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ τετράγωνον, καὶ ὑποκείσθω τὸ πρότερον κατεσκευασμένον σχῆμα, ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρόν, τοῦτον ἐχέτω τὸ ἀπὸ τᾶς Ψ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ ἔστι δὴ ἁ Ψ τᾶς μὲν ΞΟ μείζων, ἐλάσσων δὲ τᾶς ὑπεροχᾶς,
s53eksenin eksene kadar olan doğrunun bir buçuk katını aştığı farktan ise küçüktür. APOL ile AXD koni kesitleri arasına, Ps'ye eşit bir NO doğrusu yerleştirilsin; bu doğru geri kalan koni kesitini Ϡ'de, R[…] doğrusunu da B′'de kessin. Tıpkı M[…]'nin […]Kh'nin iki katı olduğunun gösterildiği gibi, OϠ'nin ϠN'nin iki katı olduğu gösterilecektir. O'dan APOL kesitine teğet olan O[…], BD'ye dik OC çizilsin; A'dan N'ye de bir doğru birleştirilsin [ve Q'ya uzatılsın]. O zaman AN ile QN birbirine eşit olur. Çünkü benzer APOL ve AXD kesmelerinde, tabanlarından kesmelere doğru, tabanlarla eşit açılar yapan AN ve AQ çizilmiştir; öyleyse önce yazılan yardımcı önermelerin ikinci şekli sebebiyle QA'nın AN'ye oranı LA'nın AD'ye oranına eşittir. Öyleyse AN, QN'ye eşittir ve O[…]'ya paraleldir. Kesmenin, tabanı sıvıya tek bir noktada değmeyecek biçimde sıvıya bırakıldığında, tabanı sıvının yüzeyine hiçbir noktada değmeyecek ve ekseni sıvının yüzeyiyle […] açısından büyük bir dar açı yapacak biçimde eğik duracağını göstermek gerekir.
Kesme sıvıya bırakılsın ve tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada değecek biçimde dursun. Kesme, eksenden geçen ve sıvının yüzeyine dik olan bir düzlemle kesildiğinde kesmenin yüzeyinin kesiti APOL dik açılı koni kesiti, sıvının yüzeyininki OA, eksen ve çap da
ἇ μείζων ἐστὶν ὁ ἄξων ἢ ἡμιόλιος τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος. Ἐναρμόσθω δέ τις μεταξὺ τῶν ΑΠΟΛ, ΑΞΔ κώνων ⟨τομᾶν⟩, quae NO aequalis ipsi Ψ, et secet ipsa reliquam coni sectionem penes Ϡ, ipsam autem R⟦?⟧ rectam penes B΄; demonstrabitur autem quae OϠ dupla ipsius ϠN, sicut demonstrata est quae Μ⟦?⟧ ipsius ⟦?⟧Χ dupla, ab O autem ducatur quae O⟦?⟧ contingens sectionem APOL. quae autem OC perpendicularis super BD, et ab A ad N copuletur ; erunt autem quae AN, QN aequales inuicem. Quoniam enim in similibus portionibus ΑΡΟL, AXD productae sunt a basibus ad portiones quae AN, AQ aequales angulos facientes ad bases, eandem proportionem habebunt quae QA, AN cum ipsis LA, AD propter secundam figuram praescriptarum ; aequalis ergo quae AN ipsi QΝ, et aequedistans ipsi O⟦?⟧. Demonstrandum, quod dimissa in humidum ita, ut basis ipsius non secundum unum tangat ⟨humidum, ita inclinata consistet, ut basis eius in nullo puncto superficiem humidi tangat, et⟩ axis ad superficiem humidi angulum acutum faciat maiorem angulo ⟦?⟧. Dimittatur enim et consistat ita, ut basis ipsius tangat secundum unum signum superficiem humidi, secta autem portione per axem plano recto ad superficiem humidi superficiei quidem portionis sectio sit quae APOL rectanguli coni sectio, superficiei autem humidi quae OA, axis autem [sectionis] et diameter
s54BD olsun; BD, söylendiği gibi K ve R'de kesilsin. AO'ya paralel ve APOL kesitine P'de teğet olan PG doğrusu, BD'ye paralel PT, BD'ye dik PS de çizilsin. Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı Ps'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşittir; kesmenin sıvıya oranı batan kısmının bütüne oranına, batan kısmın bütüne oranı da TP'nin karesinin DB'nin karesine oranına eşittir; öyleyse Ps, TP'ye eşit olur. Demek ki NO da TP'ye eşittir; bu yüzden APQ ve APO kesmeleri birbirine eşittir. Eşit ve benzer APOL ve AMQL kesmelerinde tabanların uçlarından OA ve AQ çizildiğinden ve ayrılan kesmeler, önce yazılanların üçüncü şekli sebebiyle, çaplarla eşit açılar yaptığından, […] ve G'deki açılar eşittir; öyleyse […]B ile GB de eşittir; bu yüzden
quae BD, et secetur quae BD penes K, R, ut dictum est. Ducatur autem et quae quidem PG aequedistanter ipsi AO recta contingens sectionem APOL. secundum Ρ, quae autem ΡΤ aequedistanter ipsi BD, quae autem PS perpendicularis super BD, quoniam igitur portio ad humidum in grauitate proportionem habet quam tetragonum quod a Ψ ad id quod a BD, quam autem proportionem habet portio ad humidum, hanc habet demersa ipsius portio ad totam, quam autem demersa ad totam, tetragonum quod a TP ad id quod a DB, erit quae Ψ ipsi TP aequalis. Et quae NO ergo ipsi TP aequalis est quare et portiones APQ, APO inuicem sunt aequales. Quoniam autem in portionibus aequalibus et similibus APOL, AMQL ab extremitatibus basium productae sunt quae OA, AQ, et portiones ablatae faciunt ad diametros angulos aequales propter tertiam figuram praescriptarum, quare anguli qui apud ⟦?⟧, G sunt aequales, et quae ⟦?⟧B, GB, ergo aequales sunt ; quare
s55SR ile CR, PZ ile OB′, ZT ile B′N de eşittir. OB′, B′N'nin iki katından küçük olduğundan, PZ'nin ZT'nin iki katından küçük olduğu açıktır. PŌ, ŌT'nin iki katı olsun; KŌ birleştirilip E'ye kadar uzatılsın. O zaman bütünün ağırlık merkezi K, sıvının içindeki kısmınki Ō, dışındaki kısmınki de KE doğrusu üzerinde olur; bu E olsun. KZ sıvının yüzeyine dik olacaktır; bu yüzden E ve Ō noktalarından KZ'ye paralel çizilen doğrular da dik olur. Öyleyse kesme yerinde kalmaz, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada bile değmeyecek biçimde geri yatar; çünkü şimdi tek bir noktada değerken geri yatmaktadır. Demek ki kesmenin, ekseni sıvının yüzeyiyle […] açısından büyük bir açı yapacak biçimde duracağı açıktır.
Şimdi kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı XO'nun karesinin
et quae SR, CR et quae ΡΖ, OB΄ et quae ΖΤ, B΄N. Quoniam minor est quam dupla quae OB΄ ipsius B΄Ν, palam quod quae ΡΖ ipsius ΖΤ est minor quam dupla. Sit igitur quae ΡΩ ipsius ΩΤ dupla, et copulata quae ΚΩ educatur ad E ; totius quidem igitur centrum grauitatis erit K, eius autem portionis quae intra humidum centrum Ω, eius autem quae extra in linea ΚΕ ; et sit E. Quae autem ΚΖ perpendicularis erit super superficiem humidi ; quare et quae per signa Ε, Ω aequidistanter ipsi ΚΖ. Non ergo manet portio, sed reclinabitur, ut basis ipsius nec secundum unum tangat superficiem humidi, quoniam nunc secundum unum tacta ipsa reclinatur ; manifestum igtur quod portio consistet ita, ut axis ad superficiem humidi faciat angulum maiorem angulo ⟦?⟧. Ηabeat autem portio ad humidum in grauitate hanc proportionem, quam habet tetragonum quod
s56BD'nin karesine oranına eşit olsun ve kesme sıvıya böyle eğik olarak bırakılsın. Eksenden geçen ve sıvının yüzeyine dik olan bir düzlemle kesildiğinde katı cismin kesiti APOL dik açılı koni kesiti, sıvının yüzeyininki OI, kesmenin ekseni ve kesitin çapı BD olsun; BD önceki gibi kesilsin; IO'ya paralel ve kesite P'de teğet olan PN, BD'ye paralel PG, BD'ye dik PS çizilsin. Kesmenin böyle eğik kalmayacağını, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada değinceye kadar eğileceğini göstermek gerekir.
Önceki şekilde kurulan şeyler burada da konsun; BD'ye dik CO çizilsin, AX birleştirilip Q'ya kadar uzatılsın; o zaman AX, XQ'ya eşit olur; AQ'ya paralel O[…] da çizilsin. Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranının XO'nun karesinin BD'nin karesine oranına eşit olduğu varsayıldığından ve
ab XO ad id quod a BD, et dimittatur in humidum ita inclinata. Secta autem ipsa per axem plano recto ad superficiem humidi solidi quidem sectio sit quae APOL rectanguli coni sectio, superficiei autem humidi quae OI, axis autem portionis et diameter sectionis quae BD, et secetur quae BD ut prius, et ducatur quae quidem PN aequedistanter ipsi IO contingens sectionem secundum Ρ, quae autem ΡΓ aequedistanter ipsi BD, quae autem PS perpendicularis super BD. Demonstrandum quod portio non manet inclinata sic, sed inclinatur, donec utique basis secundum unum signum tangat superficiem humidi. Praeiaceant autem et quae insuperiori figura prius disposita sunt, et quae CO perpendicularis ducatur super BD, et quae AX copulata educatur ad Q ; erit autem quae AX ipsi XQ aequalis ; et ducatur ipsi AQ quae O⟦?⟧ aequedistans. Et quoniam supponitur portio ad humidum in grauitate hanc habere proportionem, quam habet tetragonum quod ab XO ad id quod a BD, habet autem hanc proportionem et
s57batan kısmın bütüne oranı da, yani TP'nin karesinin BD'nin karesine oranı da bu orana eşit olduğundan, PT, XO'ya eşit olur. IBO ile ABQ kesmelerinin çapları eşit olduğundan kesmeler de eşittir. Yine eşit ve benzer APOL ve AOQL kesmelerinde, eşit kesmeler ayıran AQ ve IO çizildiğinden ve bunlardan biri tabanın ucundan, öbürü uçtan değil başka yerden çizildiğinden, tabanın ucundan çizilenin bütün kesmenin çapıyla daha küçük bir dar açı yaptığı açıktır. […]'deki açı N'dekinden küçük olduğundan BC, BS'den büyük, CR de RS'den küçüktür; bu yüzden O[…] da PϠ'den küçük, […]Kh de ϠT'den büyüktür. O[…], […]X'in iki katı olduğundan, PϠ'nin ϠT'nin iki katından büyük olduğu açıktır. PH, HT'nin iki katı olsun.
HK birleştirilip Ō'ya kadar uzatılsın. O zaman bütün kesmenin ağırlık merkezi K, sıvının içindekininki H, dışındakininki de KŌ üzerinde olur; bu Ō olsun. Benzer biçimde KϠ'nin sıvının yüzeyine dik olduğu, H ve Ō noktalarından KϠ'ye paralel çizilen doğruların da öyle olduğu gösterilecektir. Demek ki kesmenin yerinde kalmayacağı, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada değinceye kadar eğileceği açıktır; bu, üçüncü şekilde, üçüncü önermedeki duruma göre gösterilecektir; kesme de böyle durarak kalacaktır.
demersa portio ad totam, hoc est quod a TP ad id quod a BD, aequa is utique erit quae PT ipsi XO. Et quoniam portionum IBO, ABQ diametri sunt aequales, et portiones. Rursum quoniam in portionibus aequali bus et similibus ΑΡΟL, AOQL productae sunt AQ, IO aequales portiones auferentes, hoc quidem ab extremitate basis, hoc autem non ab extremitate, palam quod minorem facit acutum angulum ad diametrum totius portionis, quae ab extremitate basis producta est. Et quoniam angulus qui apud ⟦?⟧ est minor quam qui apud Ν, maior est quae BC quam BS, quae autem CR minor quam RS ; quare et quae O⟦?⟧ minor quam ΡϠ, ⟨et ⟦?⟧Χ⟩ maior est quam ϠΤ. Et quoniam quae O⟦?⟧ dupla est ipsius ⟦?⟧X, palam quod quae PϠ maior est quam dupla psius ϠT. Sit igitur quae PH dupla ipsius HT. Καὶ ἐπεζεύχθω ἁ ΗΚ καὶ ἐκβεβλήσθω ἐπὶ τὸ Ω. Ἐσσεῖται δὴ τοῦ μὲν ὅλου τμάματος κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Κ, τοῦ δὲ ἐν τῷ ὑγρῷ τὸ Η, τοῦ δʼ ἐκτὸς ἐπὶ τᾶς ΚΩ· ἔστω τὸ Ω. Δειχθήσεται δὴ ὁμοίως ἅ τε ΚϠ κάθετος ἐπὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν καὶ αἱ διὰ τῶν Η, Ω σαμείων παρὰ τὰν ΚϠ. Δῆλον οὖν ὅτι οὐ μενεῖ τὸ τμᾶμα, ἀλλʼ ἐπικλιθήσεται, ἕως ἂν ἁ βάσις αὐτοῦ ἅπτηται καθʼ ἓν σαμεῖον τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, καθάπερ demonstrabitur in tertia figura, quomodo se habet in tertio theoremate, et manebit portio ita consistens.
s58Çünkü eşit APOL ve AOQL kesmelerinde tabanların uçlarından, eşit kesmeler ayıran AQ ve AO çizilmiş olacaktır; APQ'nun APO'ya eşit olduğu öncekilere benzer biçimde gösterilecektir. Öyleyse AO ve AQ kesmelerin çaplarıyla eşit dar açılar yapar; çünkü N'deki ve […]'deki açılar eşittir. ϠK birleştirilip Ō'ya kadar uzatılınca bütün kesmenin ağırlık merkezi K, sıvının içindekininki Ϡ, dışındakininki de KŌ doğrusu üzerinde olur; bu Ō olsun. KϠ sıvının yüzeyine diktir. Öyleyse sıvının içindeki kısım aynı doğrular boyunca yukarı, dışındaki kısım aşağı gider; demek ki kesme yerinde kalır, tabanı sıvının
In portionibus enim aequalibus ΑΡΟL, AOQL productae erunt ab extremitatibus basium quae AQ, AO aequales ⟨portiones⟩ auferentes demonstrabitur enim APQ aequalis ipsi ΑΡΟ similiter prioribus ; aequales igitur facient acutos angulos quae AO, AQ ad diametros portionum, quoniam aequales sunt qui apud Ν, ⟦?⟧ anguli. Et ϠT copulata autem ipsa ϠΚ et educta ad Ω erit totius quidem portionis centrum grauitatis Κ, eius autem quae intra humidum Ϡ, eius autem quae extra in linea ΚΩ ; et sit Ω. Et quae ΚϠ ⟨κάθετός ἐστιν ἐπὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ⟩ ἐπιφάνειαν. Κατὰ τὰς αὐτὰς οὖν εὐθείας τό τε ἐν τῷ ὑγρῷ ἀνενεχθήσεται καὶ τὸ ⟨ἐκτὸς τοῦ ὑγροῦ⟩ κατενεχθήσεται μενεῖ ⟨δὴ τὸ τμᾶμα, καὶ⟩ ἅ τε ⟨βάσις καθʼ ἓν σαμεῖον ἄψεται τᾶς τοῦ⟩ ὑγροῦ
s59yüzeyine tek bir noktada değer, kesmenin ekseni de sıvının yüzeyiyle önceden yazılan açıya eşit bir açı yapar.
Yine kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı NT'nin karesinin BD'nin karesine oranından küçük olsun; kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı Ps'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşit olsun; o zaman Ps, TN'den küçüktür. Yine AMD ile APOL kesmeleri arasına, BD'ye paralel çizilen ve Ps'ye eşit olan bir PI yerleştirilsin; bu doğru aradaki koni kesitini Y'de, KhR doğrusunu H'de kessin. Tıpkı GO'nun GKh'nin iki katı olduğunun gösterildiği gibi, PY'nin YI'nın iki katı olduğu gösterilecektir. APOL'e P'de teğet olan PŌ, BD'ye dik PE çizilsin; IA birleştirilip Kh'ye kadar uzatılsın; o zaman AI, IKh'ye eşit, AKh da PŌ'ya paralel olur. Kesmenin, tabanı sıvıya değmeyecek biçimde eğik olarak sıvıya bırakıldığında, ekseni sıvının yüzeyiyle Ph'den küçük bir açı yapacak ve tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada bile değmeyecek biçimde eğik duracağını göstermek gerekir.
ἐπιφανείας, καὶ ὁ ἄξων ⟨τοῦ τμάματος⟩ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ ποιήσει γωνίαν ἴσαν τᾷ προγεγραμμένᾳ. Ηabeat etiam rursum portio ad humidum in grauitate proportionem minorem ea, quam habet tetragonum quod ab NT ad id quod a BD, quam autem proportionem habet portio ad humidum in grauitate, hanc habeat tetragonum quod a Ψ ⟨ad tetragonum quod a BD⟩ ; minor autem est quae Ψ quam TN. Rursum igitur inaptetur quaedam intermedia portionum AMD, APOL quae Pl aequedistanter ipsi BD producta aequalis ipsi Ψ, secet autem ipsa intermediam coni sectionem penes Y, ipsam autemΧR εὐθεῖαν κατὰ τὸ Η. Δειχθήσεται δὴ ἁ ΠΥ διπλασία τᾶς ΥΙ, καθάπερ ἐδείχθη καὶ ἁ ΓΟ τᾶς ΓΧ. Ἀχθω δὲ καὶ ἁ μὲν ΠΩ ἐφαπτομένα τᾶς ΑΠΟΛ κατὰ τὸ Π, ἁ δὲ ΠΕ κάθετος ἐπὶ τὰν ΒΔ, καὶ ἁ ΙΑ ἐπιζευχθεῖσα ⟨ἐκβεβλήσθω⟩ ἐπὶ τὸ Χ ἐσσεῖται δὲ ἁ ΑΙ τᾷ ΙΧ ἴσα καὶ ἁ ΑΧ τᾷ ΠΩ παράλληλος. Δεικτέον δὴ ὅτι τὸ τμᾶμα ἀφεθὲν εἰς τὸ ὑγρὸν καὶ κεκλιμένον οὕτως, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, οὕτως καταστασεῖται κεκλιμένον, ὥστε τὸν ἄξονα ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ γωνίαν ποιεῖν ⟨ἐλάσσονα⟩ τᾶς Φ, τὰν δὲ βάσιν αὐτοῦ μηδὲ καθʼ ἓν ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας.
s60Kesme sıvıya bırakılsın ve tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada değecek biçimde dursun. Kesme, eksenden geçen ve sıvının yüzeyine dik olan bir düzlemle kesildiğinde kesmenin yüzeyinin kesiti AHBL dik açılı koni kesiti, sıvının yüzeyininki AZ, kesitin ekseni ve çapı DB olsun; BD de K ve R'de
Ἀφείσθω γὰρ εἰς τὸ ὑγρὸν καὶ καθεστακέτω οὕτως, ὥστε τὰν ⟨βάσιν⟩ αὐτοῦ καθʼ ἓν σαμεῖον ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, τμαθέντος δὲ τοῦ τμάματος ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν διὰ τοῦ ἄξονος τομὰ ἔστω τᾶς μὲν τοῦ τμάματος ἐπιφανείας ἁ ΑΗΒΛ ὀρθογωνίου κώνου τομά, τᾶς δὲ τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας ἁ ΑΖ, ἄξων δὲ καὶ διάμετρος τᾶς τομᾶς ἁ ΔΒ, καὶ τετμάσθω ἁ ΒΔ κατὰ τὰ Κ, Ρ ὁμοίως
s61öncekilere benzer biçimde kesilsin. AZ'ye paralel ve koni kesitine H'de teğet olan HI, BD'ye paralel HT, BD'ye dik HS çizilsin. Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı Ps'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşit olduğundan ve öncekilerle aynı sebeplerle kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı HT'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşit olduğundan, HT'nin Ps'ye eşit olduğu açıktır; bu yüzden AHZ ve APQ kesmeleri de eşittir. Eşit ve benzer APOL ve AHZL kesmelerinde tabanların uçlarından, eşit kesmeler ayıran AQ ve AZ çizildiğinden, bunların kesmelerin çaplarıyla eşit açılar yaptıkları açıktır. Ayrıca HIS ve PŌE üçgenlerinin I ve Ō'daki açıları eşittir; öyleyse SB ile EB de eşit olur; bu yüzden SR ile ER, HϠ ile PH, ϠT ile HI da eşittir. PY, YI'nın iki katı olduğundan, HϠ'nin ϠT'nin iki katından küçük olduğu açıktır. HY, YT'nin iki katı olsun; YKC birleştirilip uzatılsın. O zaman ağırlık merkezleri şöyledir: bütünün K, sıvının içindekinin Y, dışındakinin KC doğrusu üzerinde; bu C olsun. Bir önceki önerme sebebiyle kesmenin yerinde kalmayacağı, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada bile değmeyecek biçimde eğileceği açık olacaktır.
Ekseni sıvının yüzeyiyle Ph açısından küçük bir açı yapacak biçimde duracağı ise
superioribus, ducatur autem et quae ΗΙ aequedistanter ipsi AZ contingens sectionem coni penes H, quae autem HT aequedistanter ipsi BD, quae autem HS perpendicularis super BD. Quoniam igitur portio ad humidum in grauitate hanc habet proportionem, quam habet tetragonum quod a Ψ ad id quod a BD, quam autem proportionem habet portio ad humidum in grauitate, hanc habet tetragonum quod ab HT ad id quod a BD propter eadem prioribus, palam quod quae HT est aequalis ipsi Ψ ; quare et portiones AHZ, APQ sunt aequales. Et quoniam in portionibus aequalibus et similibus ΑΡΟL, AHZL ab extremitatibus basium sunt productae quae AQ, AZ aequales portiones auferentes, palam quod aequales faci unt angulos ad diametros portionum. Adhuc autem et trigonorum ΗΙS, ΡΩΕ aequales sunt anguli qui apud Ι, Ω ; erunt ⟨igitur⟩ et SB, EB aequales ; quare et quae SR, ER aequales et quae HϠ, PH et quae ϠT, HI. Et quoniam est dupla quae PY ipsius YI, manifestum quod minor est quam dupla quae H Ϡ ipsius ϠT. St igitur quae HY dupla ipsius YT, et copulata protrahatur quae YKC ; sunt autem centra grauitatum totius quidem K, eius autem quod intra humidum Y, eius autem quod extra in linea ΚC ; et sit C. Erit autem propter praecedens theorema hoc manifestum quod non manet portio, sed inclinabitur ita, ut basis ipsius nec secundum unum tangat superficiem humidi. Quod autem consistet ita, ut axis ipsius ad superficiem humidi faciat angulum minorem angulo Φ
s62şöyle gösterilecektir. Mümkünse, Ph açısından küçük olmayan bir açı yapacak biçimde dursun; geri kalanlar da üçüncü şekildekilerle aynı biçimde kurulsun. Benzer biçimde ThH'nin Ps'ye, dolayısıyla IP'ye de eşit olduğu gösterilecektir. L açısı Ph'den küçük olmadığından GB, SB'den büyük değildir; GR de SR'den, HϠ da Th[…]'den küçük değildir. IP, PY'nin bir buçuk katı, PY de Th[…]'den küçük olduğundan; HTh, PI'ya eşit, HϠ da Th[…]'den küçük olmadığından, ϠH, PY'den büyük olur; öyleyse HϠ, ϠTh'nin iki katından büyüktür. HY, YTh'nin iki katı olsun; YK birleştirilip uzatılsın. O zaman öncekilere benzer biçimde kesmenin yerinde kalmayacağı, ekseni sıvının yüzeyiyle Ph'den küçük bir açı yapacak biçimde eğileceği açıktır.
demonstrabitur. Consistat enim, si possibile est, ita, ut faciat angulum non minorem angulo Φ, et alia ⟨κατε-⟩ σκευάσθω τὰ αὐτὰ τοῖς ἐν τῷ τρίτῳ σχήματι. Ὁμοίως δὴ δειχθήσεται ἁ ΘΗ ἴσα τᾷ Ψ· ὥστε καὶ τᾷ ΙΠ ἴσα. Ἐπεὶ οὖν ἁ Λ γωνία οὐκ ἐλάσσων ἐστὶ τᾶς Φ, οὐκ ἄρα μείζων ἐστὶν ἁ ΓΒ τᾶς ΣΒ, οὐδὲ ἁ ΓΡ ἐλάσσων τᾶς ΣΡ οὐδὲ ἁ ΗϠ τᾶς Θ⟦?⟧. Καὶ ἐπειδὴ ἁ ΙΠ ἡμιολία ἐστὶ τᾶς ΠΥ, ἐλάσσων δὲ ἁ ΠΥ τᾶς Θ⟦?⟧, καὶ ἁ μὲν ΗΘ ἴσα τᾷ ΠΙ, ἁ δὲ ΗϠ οὐκ ἐλάσσων τᾶς Θ⟦?⟧, μείζων ἔσται ἁ ϠΗ τᾶς ΠΥ ἁ ἄρα ΗϠ μείζων ἐστὶν ἢ διπλασία τᾶς ϠΘ. Ἔστω δὴ ἁ ΗΥ διπλασία τᾶς ΥΘ, καὶ ἐπιζευχθεῖσα ἁ ΥΚ ἐκβεβλήσθω δῆλον δὴ ὁμοίως τοῖς πρότερον ὅτι οὐ μενεῖ τὸ τμᾶμα, ἀλλὰ κλιθήσεται, ὥστε τὸν ἄξονα αὐτοῦ ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν ⟨τοῦ ὑγροῦ γωνίαν ποιεῖν ἐλάσσονα τᾶς Φ⟩.
s63Benzer biçimde şu da gösterilecektir: Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı NT'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşitse, tabanı sıvının yüzeyine değmeyecek biçimde sıvıya bırakıldığında, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada değecek ve ekseni sıvının yüzeyiyle Ph'deki açıya eşit bir açı yapacak biçimde eğik durur.
Yine kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı ZP'nin karesinin BD'nin karesine oranından büyük, XO'nun karesinin BD'nin karesine oranından küçük olsun; kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı da Ps'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşit olsun. O zaman Ps'nin ZP'den büyük, XO'dan küçük olduğu açıktır. AXD ile APOL arasına, Ps'ye eşit ve BD'ye paralel olan ve aradaki koni kesitini Y'de kesen PhI yerleştirilsin. Yine, tıpkı OG'nin XG'nin iki katı olduğu gibi, PhY'nin YI'nın iki katı olduğu gösterilecektir. Ph'den APOL'e Ph'de teğet olan PhŌ çizilsin; öncekilere benzer biçimde AI'nın KhI'ya eşit, AKh'nin de PhŌ'ya paralel olduğu gösterilecektir. Kesmenin, tabanı sıvının yüzeyine değmeyecek biçimde sıvıya bırakılıp eğik konduğunda, tabanı daha geniş bir yerde sıvı tarafından kesilecek biçimde eğileceğini göstermek gerekir.
Similiter autem demonstrabitur ⟨quod⟩ et, si portio ad humidum in grauitate habeat proportionem eandem, quam tetragonum quod ab NT ad id quod a BD, dimissa in humidum ita, ut basis ipsius non tangat superficiem humidi, consistet inclinata ita, ut basis ipsius secundum unum signum tangat superficiem humidi, et axis ipsius ad superficiem humidi faciat angulum aequa em angulo qui apud Φ. Ἔστω δὴ πάλιν τὸ τμᾶμα ποτὶ τὸ ὑγρὸν τῷ βάρει μείζονα μὲν λόγον ἔχον τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΖΠ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ἐλάσσονα δὲ τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΞΟ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ τμᾶμα τῷ βάρει ποτὶ τὸ ὑγρόν, τοῦτον ἐχέτω τὸ ἀπὸ τᾶς Ψ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ δῆλον οὖν ὅτι ἁ Ψ, τᾶς μὲν ΖΠ μείζων ἐστίν, τᾶς δὲ ΞΟ ἐλάσσων. Ἐναρμόσθω δὴ εἰς τὸ μεταξὺ τᾶν ΑΞΔ, ΑΠΟΛ [τμημάτων] ἴσα τᾷ Ψ, παράλληλος δὲ τᾷ ΒΔ ἁ ΦΙ τέμνουσα τὰν μεταξὺ [τοῦ] κώνου τομὰν κατὰ τὸ Υ · πάλιν δὴ ἁ ΦΥ διπλασία τᾶς ΥΙ δειχθήσεται, καθάπερ ἁ ΟΓ τᾶς ΞΓ. Ἄχθω δὲ ἀπὸ τοῦ Φ τοῦ ΑΠΟΛ ἐφαπτομένα κατὰ τὸ Φ ἁ ΦΩ ὁμοίως δὴ τοῖς πρότερον δειχθήσεται ἁ μὲν ΑΙ τᾷ ΧΙ ἴσα, ἁ δὲ ΑΧ τᾷ ΦΩ παράλληλος. Δεικτέον δὲ ὅτι τὸ τμᾶμα ἀφεθὲν ἐς τὸ ὑγρόν, ὥστε τὰν βάσιν μὴ ἅπτεσθαι τᾶς ἐπιφανείας τοῦ ὑγροῦ, καὶ τεθὲν κεκλιμένον οὕτως κλιθήσεται, ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ κατὰ πλείονα τόπον τέμνεσθαι ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ.
s64Kesme söylendiği gibi sıvıya bırakılsın ve önce tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada bile değmeyecek biçimde eğik dursun. Eksenden geçen ve sıvının yüzeyine dik olan bir düzlemle kesildiğinde, kesmenin yüzeyindeki kesit ABG, sıvınınki EZ, eksen ve çap BD olsun; BD öncekilere benzer biçimde K ve R'de kesilsin; EZ'ye paralel ve ABG kesitine H'de teğet olan HL, BD'ye paralel HTh, BD'ye dik HS çizilsin. Kesmenin ağırlıkça sıvıya oranı Ps'nin karesinin BD'nin karesine oranına eşit olduğundan, Ps'nin HTh'ye eşit olduğu açıktır; bu öncekilere benzer biçimde gösterilecektir. Bu yüzden HTh, PhI'ya da eşittir; öyleyse APhKh ve EBZ kesmeleri birbirine eşittir. Eşit ve benzer APOL ve ABG kesmelerinde AKh ile EZ,
Ἀφείσθω γὰρ εἰς τὸ ὑγρόν ὡς εἴρηται, καὶ κείσθω τὸ πρῶτον [καὶ] οὕτως κεκλιμένον, ⟨ὥστε τὰν βάσιν αὐτοῦ μηδὲ καθʼ ἓν⟩ ἅπτεσθαι τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὰν τοῦ ὑγροῦ ἐπιφάνειαν ἐν μὲν τᾷ τοῦ τμάματος ἐπιφανείᾳ γίνεται τομὰ ἁ ΑΒΓ, ἐν δὲ τᾷ τοῦ ὑγροῦ ἁ ΕΖ, ἄξων δὲ ἔστω [τῆς τομῆς] καὶ διάμετρος [τοῦ τμήματος] ἁ ΒΔ, καὶ τετμάσθω ἁ ΒΔ κατὰ τὰ Κ, Ρ ὁμοίως τοῖς πρότερον, ἀχθῶ δὲ καὶ ἁ μὲν ΗΛ παρὰ τὰν ΕΖ ἐφαπτομένα τᾶς [ἀπὸ τῆς] ΑΒΓ τομᾶς κατὰ τὸ Η, ἁ δὲ ΗΘ παρὰ τὰν ΒΔ, ἁ δὲ ΗΣ κάθετος ἐπὶ τὰν ΒΔ. Ἐπεὶ δὲ τὸ τμᾶμα τῷ βάρει λόγον ἔχει ποτὶ τὸ ὑγρόν, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς Ψ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΔ, δῆλον ὅτι ἁ Ψ ἴσα ἐστὶν τᾷ ΗΘ δειχθήσεται γὰρ ὁμοίως τοῖς πρότερον ὥστε καὶ ἁ ΗΘ ἴσα ἐστὶν τᾷ ΦΙ καὶ τὰ τμάματα ἄρα τὰ ΑΦΧ, ΕΒΖ ἴσα ἐστὶν ἀλλάλοις. Ἐπεὶ δʼ ἐν ἴσοις καὶ ὁμοίοις τμαμάτεσσι τοῖς ΑΠΟΛ, ΑΒΓ ἀγμέναι ἐντὶ αἱ ΑΧ, ΕΖ
s65eşit kesmeler ayırarak çizildiğinden ve biri tabanın ucundan, öbürü uçtan değil başka yerden çizildiğinden, tabanın ucundan çizilen doğru kesmenin çapıyla daha küçük bir dar açı yapar. HLS üçgeninin L açısı PhTŌ üçgeninin Ō açısından büyük olduğundan, BϚ'nin BT'den küçük, ϚR'nin RT'den büyük, HϠ'nin de PhH'den büyük olduğu açıktır; öyleyse ϠTh, HI'dan küçüktür. PhY, YI'nın iki katı olduğundan, HϠ'nin ϠTh'nin iki katından büyük olduğu açıktır. HA′, A′Th'nin iki katı olsun. Bunlardan açıktır ki kesme yerinde kalmaz, tabanı sıvının yüzeyine tek bir noktada değinceye kadar eğilir.
Şimdi, üçüncü şekilde çizildiği gibi, tek bir noktada değsin ve geri kalanlar aynı biçimde kurulsun. O zaman yine ThH'nin PhI'ya, APhKh ve ABZ kesmelerinin de birbirine eşit olduğu gösterilecektir. Eşit ve benzer APOL ve ABG kesmelerinde eşit kesmeler ayıran AKh ve AZ çizildiğinden, bunlar
ἴσα τμάματα ἀφαιροῦσαι, καὶ ἁ μὲν ἀπʼ ἄκρας τᾶς βάσιος, ἁ δὲ οὐκ ἀπʼ ἄκρας, ἐλάσσονα ποιήσει τὰν ὀξεῖαν ποτὶ τὰν διάμετρον τοῦ τμάματος ἁ ἀπʼ ἄκρας τᾶς βάσιος ἀχθεῖσα. Καὶ ἐπειδὴ τοῦ ΗΛΣ τριγώνου ἁ Λ μείζων τᾶς Ω γωνίας τοῦ ΦΤΩ τριγώνου, δῆλον ὅτι ἐλάσσων ἐστὶν ἁ Βς΄ τᾶς ΒΤ, ἁ δὲ ς΄Ρ τᾶς ΡΤ μείζων, καὶ ἁ ΗϠ μείζων τᾶς ΦΗ ἁ ϠΘ ἄρα ἐλάσσων τᾶς ΗΙ. Καὶ ἐπεὶ διπλασία ἐστὶν ἁ ΦΥ τᾶς ΥΙ, δῆλον ὅτι ἁ ΗϠ, μείζων ἐστὶν ἢ διπλασία τᾶς ⟨ϠΘ. Ἔστω δὴ ἁ ΗΑ΄ διπλασία⟩ τᾶς Α΄Θ δῆλον δὴ ἐκ τούτων ὅτι οὐ μενεῖ τὸ τμᾶμα, ἀλλὰ ἐπικλιθήσεται, ἕως ἂν ἁ βάσις αὐτοῦ θίγῃ καθʼ ἓν σαμεῖον τᾶς τοῦ ὑγροῦ ἐπιφανείας. Ἁπτέσθω δὴ καθʼ ἓν σαμεῖον, ὡς ἐν τῷ τρίτῳ σχήματι ἐγράφθη, καὶ τὰ ἄλλα τὰ αὐτὰ κατεσκευάσθω δειχθήσεται δὴ πάλιν ἅ τε ΘΗ ἴσα ἐοῦσα τᾷ ΦΙ καὶ τὰ ΑΦΧ, ΑΒΖ τμάματα ἴσα ἀλλάλοις. Καὶ ἐπεὶ ἐν ἴσοις καὶ ὁμοίοις τμαμάτεσσι τοῖς ΑΠΟΛ, ΑΒΓ ἀγμέναι ἐντὶ αἱ ΑΧ, ΑΖ ἴσα τμάματα ἀφαιροῦσαι, ἴσας ποιοῦσι γωνίας ποτὶ
s66kesmelerin çaplarıyla eşit açılar yapar. Öyleyse LHS ve PhTŌ üçgenlerinin L ve Ō'daki açıları eşittir; BS doğrusu BT'ye, SR RT'ye, HϠ PhH'ye, ϠTh de HI'ya eşittir. PhY, YI'nın iki katı olduğundan, HϠ'nin ϠTh'nin iki katından büyük olduğu açıktır. H[…], […]Th'nin iki katı olsun. Bunlardan yine açıktır ki kesme yerinde kalmaz, A tarafına doğru eğilir. Kesmenin sıvıya tek bir noktada değdiği varsayıldığına göre, tabanının daha geniş bir yerde sıvı tarafından kaplanacağı açıktır.
ταῖς διαμέτροις τῶν τμαμάτων τῶν ἄρα ΛΗΣ, ΦΤΩ αἱ ποτὶ τοῖς Λ, Ω γωνίαι ἴσαι ἐντί, καὶ ἁ ΒΣ εὐθεῖα τᾷ ΒΤ ἴσα καὶ ἁ ΣΡ τᾷ ΡΤ καὶ ἁ ΗϠ τᾷ ΦΗ καὶ ἁ ϠΘ τᾷ ΗΙ. Ἐπεὶ δὲ διπλασία ἐστὶν ἁ ΦΥ τᾶς ΥΙ, φανερὸν ὅτι ἁ ΗϠ μείζων ἐστὶν ἢ διπλασία τᾶς ϠΘ. Ἔστω οὖν ἁ Η⟦?⟧ τᾶς ⟦?⟧ Θ διπλασίων πάλιν δὴ ἐκ τούτων δῆλον ὡς οὐ μενεῖ τὸ τμᾶμα, ἀλλʼ ἐπικλιθήσεται ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Α. Ἐπεὶ δὴ καθʼ ἓν σαμεῖον ὑπετέθη τὸ τμᾶμα ἅπτεσθαι τοῦ ὑγροῦ, δῆλον ὅτι κατὰ πλείονα τόπον ἁ βάσις ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ καταλαφθήσεται.