İçeriğe geç
Arkhimedes

Arkhimedes

Stomakhion

Στομάχιον

1Arkhimedes'in Stomakhion'u

Stomakhion denen [oyun], kendisini oluşturan şekillerin yer değiştirmesine dair türlü türlü bir inceleme sunduğu için, […] ortaya koymayı gerekli gördüm: hangi parçalara bölündüğünü, parçaların her birinin hangisine benzediğini, ayrıca ikişer alınan hangi açıların […] olduğunu. Bunu söylüyorum ki parçalardan kurulan şekillerin birbirine nasıl oturduğu bilinsin; yani bu şekillerde meydana gelen kenarlar gerçekten bir doğru üzerinde mi bulunuyor, yoksa biraz eksik kalıp da göze mi görünmüyor. Çünkü bu türden ustalık oyunlarında, eksiklik pek az olup göze görünmüyorsa, kurulan şekil bu yüzden atılmaz.

Bu parçalardan az olmayan sayıda şekil […] kurulur; çünkü eşit ve eşit açılı bir şekil başka bir yere taşınabilir ve […] başka bir konum alınabilir. Bazen de iki şekil birlikte tek bir şekle eşit ve benzer olduğunda, ya da iki şekil birlikte başka iki şekle eşit ve benzer olduğunda, yer değiştirmeyle daha da çok şekil kurulur. Önce buna yarayan bir teorem yazıyoruz.

ZG dik açılı bir paralelkenar olsun; EZ, K'de [ikiye bölünsün], G ve B'den GK ve BE doğruları çizilsin. […] GK ile BZ uzatılsın ve D'de kesişsin; […] GH [çizilsin]. EK, KZ'ye eşit olduğundan GE, yani BZ, ZD'ye eşittir; dolayısıyla GZ, ZD'den büyüktür, o hâlde ZDG açısı da ZGD açısından büyüktür. HBD ve ZGB açıları ise eşittir, çünkü her biri dik açının yarısıdır. Öyleyse GHB açısı da HGB açısından büyüktür; çünkü GHB açısı, kendisinin iç ve karşı açıları olan HBD ile HDB'nin toplamına eşittir. Bu yüzden GB, BH'den büyüktür. Şimdi GH, Kh'de ikiye bölünürse GKhB açısı geniş olur: GKh, KhH'ye eşit ve KhB ortak olduğundan iki kenar iki kenara eşittir, GB tabanı da BH'den büyüktür; öyleyse açı da açıdan büyüktür. Demek ki GKhB açısı geniş, yanındaki açı ise dardır. GBH açısı dik açının yarısıdır, çünkü paralelkenar için varsayılan budur; BKhH açısı ise dardır. […] eşittir, […] ve bu şekil kurulur ve bölünür […].

GA, E'de ikiye bölünsün ve E'den BG'ye paralel EZ çizilsin; böylece GZ ve ZA kare olur. GD, BE ve ED köşegenleri çizilsin; GH ile ED, Th ve Kh'de ikiye bölünsün; BTh ve KhZ birleştirilsin; […] ve K'den BD'ye paralel K[…] ve […]X doğruları çizilsin. Öyleyse yukarıda ortaya konan teorem gereğince BGTh üçgeninin Th'deki açısı geniş, kalan açı ise dardır. […] açıktır […].

1

ΣΤΟΜΑΧΙΟΝ Ἀρχιμήδους Στομάχιον Τοῦ λεγομένου Στομαχίου ποικίλαν ἔχοντος τᾶς ἐξ ὧν συνέστακε σχημάτων μεταθέσεως θεωρίαν ἀναγκαῖον ἡγησάμην πραττον του ⟨ […] ⟩ ρῶν ἐκθέσθαι, εἴς τε ἃ διαιρεῖται, ἕκαστόν τε αὐτῶν τίνι ἐστὶν ὁμοιούμενον, ἔτι δὲ καὶ ποῖαι γωνίαι σύνδυο λαμβανόμεναι ⟨ […] ⟩ καὶ ⟨ […] ⟩ θάς, εἴρηται πρὸς τὸ τὰς ἐναρμόσεις τῶν ἐξ αὐτῶν γεννωμένων σχαμάτων γιγνώσκεσθαι, εἴτε ἐπʼ εὐθείας εἰσὶν αἱ γεννώμεναι ἐν τοῖς σχάμασι πλευραί, εἴτε καὶ μικρῶς λείπουσαι τᾷ θεωρίᾳ λανθάνουσιν τὰ γὰρ τοιαῦτα φιλότεχνα καὶ ἐὰν ἐλάχιστον μὲν λείπηται, τᾷ δὲ θεωρίᾳ λανθάνῃ, οὐ παρὰ τοῦτʼ ἐστὶν ἔκβλητα ἃ συνίσταται. Ἔστι μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν οὐκ ὀλίγων σχημάτων […] ο […] διὰ τὸ […] ν […] τον εἶναι εἰς ἕτερον τόπον τοῦ ἴσου καὶ ἰσογωνίου σχάματος μετατιθεμε […] καὶ ἑτέ […] λαμβάνοντας. ⟨Ἐνιό⟩τε δὲ καὶ δύο σχημάτων συνάμφω ἑνὶ σχήματι ἴσων ὄντων καὶ ὁμοίων τῷ ἑνὶ σχήματι ἢ καὶ δύο σχημάτων συνάμφω ἴσων τε καὶ ὁμοίων ὄντων δυσὶ σχήμασι συνάμφω πλείονα σχήματα συνίσταται ἐκ τῆς μεταθέσεως. Προγράφομεν οὖν τι θεώρημα εἰς αὐτὸ συντεῖνον. Ἔστω γὰρ παραλληλόγραμμον ὀρθογώνιον τὸ ΖΓ, καὶ δε. ι […] ω ἡ ΕΖ τῷ Κ, καὶ.. διήχθωσαν ἀπὸ τῶν Γ, Β αἱ ΓΚ, ΒΕ. ει […] ων […] τῶν […] Γ […] ἐκ⟨βεβλή⟩σθωσαν αἱ ΓΚ, ΒΖ καὶ συμπιπτέ⟨τωσαν κατὰ τὸ Δ […] ⟩ ἡ ΓΗ. Ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΕΚ τῇ ΚΖ, ⟨ἴση⟩ καὶ ἡ ΓΕ, τουτέστιν ἡ ΒΖ, τῇ ΖΔ ὥ⟨στε⟩ μείζων ἡ ΓΖ τῆς ΖΔ καὶ γωνία ⟨ἄρα⟩ ἡ ὑπὸ τῶν ΖΔΓ τῆς ὑπὸ τῶν ΖΓΔ μείζων. Ἶσοι δέ εἰσιν αἱ ὑπὸ ΗΒΔ, ΖΓΒ · ἡμίσεια γὰρ ὀρθῆς ἑκατέρα μείζων ἄρα καὶ ἡ ὑπὸ τῶν ΓΗΒ, ἐπεὶ ἡ ὑπὸ ΓΗΒ ἴση δυσὶ ταῖς ἐντὸς καὶ ἀπεναντίον ταῖς ὑπὸ ΗΒΔ, ΗΔΒ, τῆς ὑπὸ τῶν ΗΓΒ ὥστε μείζων ἐστὶν ἡ ΓΒ τῆς ΒΗ. Ἐὰν ἄρα δίχα τμηθῇ ἡ ΓΗ κατὰ Χ, ἔσται ἀμβλεῖα μὲν ἡ ὑπὸ ΓΧΒ ἐπεὶ γὰρ ἴση ἡ ΓΧ τῇ ΧΗ, καὶ κοινὴ ἡ ΧΒ, δύο δυσὶν ἴσαι καὶ βάσις ἡ ΓΒ τῆς ΒΗ μείζων καὶ ἡ γωνία ἄρα τῆς γωνίας μείζων. Ἀμβλεῖα μὲν ἄρα ἡ ὑπὸ ΓΧΒ, ὀξεῖα δὲ ἡ ἐφεξῆς. Ἡμίσεια δὲ ὀρθῆς ἡ ὑπὸ ΓΒΗ τοῦτο γάρ ἐστιν ὑποκείμενον τοῦ παραλληλογράμμου ὀξεῖα δὲ ἡ ὑπὸ ΒΧΗ. Καὶ. τι δὴ ἴση ἡ λοιπαὶ ΓΒΗ καὶ συνίσταται καὶ διαιρεῖται τοῦτο ἐπ. ον τὸν […] βάσιος […] τι […] αστ […] α […] ἄρα ο […] ΑΒ […] αν […] ο […] τὴν ΓΑ […] νῶν […] έχον […] τὸ ἐπίλοιπ […] δύνασθαι ἀρ […] ξειν ἑκ […] τῶν τομῶν […] τῶν τάξιν ἐχοντ […] . Τετμήσθω ἡ ΓΑ δίχα κατὰ τὸ Ε, καὶ διὰ τοῦ Ε τῇ ΒΓ παράλληλος ἤχθω ἡ ΕΖ ἔστιν οὖν τετράγωνα τὰ ΓΖ, ΖΑ. Ἤχθωσαν διάμετροι αἱ ΓΔ, ΒΕ, ΕΔ, καὶ τετμήσθωσαν δίχα αἱ ΓΗ, ΕΔ κατὰ τὰ Θ, Χ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΒΘ, ΧΖ, καὶ διὰ τῶν […] , Κ τῇ ΒΔ παράλληλοι ἤχθωσαν αἱ Κ […] , […] Ξ. Διὰ τὸ προκείμενον ἄρα θεώρημα τοῦ ΒΓΘ τριγώνου ἡ πρὸς τῷ Θ γωνία ἀμβλεῖα, ἡ δὲ λοιπὴ ὀξεῖα […] νερὸν φανερὸν δὲ […] ει […] .

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…