Arkhimedes
Eratosthenes'e Yöntem
Πρὸς Ἐρατοσθένην ἔφοδος
pr1Arkhimedes'in Mekanik Teoremler Üzerine Eratosthenes'e Yöntemi
Arkhimedes'ten Eratosthenes'e selam.
Daha önce sana bulduğum teoremlerden bazılarını göndermiştim: yalnız önermelerini yazmış, ispatlarını senin bulmanı istemiştim; ispatları o sırada söylememiştim. Gönderdiğim teoremlerin önermeleri şunlardı. Birincisi: Tabanı paralelkenar olan dik bir prizmanın içine, tabanları karşılıklı iki paralelkenarda, yan yüzeyi de prizmanın kalan düzlemlerinde olacak biçimde bir silindir çizilir ve silindirin tabanı olan dairenin merkezinden ve karşıdaki düzlemde bulunan karenin bir kenarından bir düzlem geçirilirse, bu düzlem silindirden bir parça keser. Bu parçayı iki düzlem ve silindirin yüzeyi çevreler: düzlemlerden biri geçirilen düzlem, öteki silindirin tabanının bulunduğu düzlemdir; yüzey de bu iki düzlem arasında kalan yüzeydir. Silindirden kesilen bu parça bütün prizmanın altıda biridir. Öteki teoremin önermesi şudur: Bir küpün içine, tabanları karşılıklı iki kare yüzde bulunan ve yüzeyi kalan dört yüze değen bir silindir çizilir, aynı küpün içine tabanları başka iki yüzde bulunan ve yüzeyi kalan dört yüze değen ikinci bir silindir daha çizilirse, silindirlerin yüzeylerinin çevrelediği, yani her iki silindirin içinde kalan şekil bütün küpün üçte ikisidir.
Bu teoremler daha önce bulunanlardan farklıdır. O şekilleri, yani konoidleri, sferoidleri ve bunların kesimlerini büyüklükçe koni ve silindirlerle karşılaştırmıştık; ama hiçbirinin düzlemlerle çevrili bir cisme eşit olduğu bulunmamıştı. Oysa iki düzlem ve silindir yüzeyleriyle çevrili bu şekillerin her birinin, düzlemlerle çevrili cisimlerden birine eşit olduğu bulunuyor.
Bu teoremlerin ispatlarını bu kitapta yazıp sana gönderiyorum.
Seni, dediğim gibi, ciddi bir bilgin, felsefede de değerli bir yer tutan ve matematikte karşısına çıkan meseleleri incelemeye önem veren biri olarak gördüğüm için, sana bir yöntemin kendine has yanını yazmayı ve aynı kitapta onu açıkça belirlemeyi uygun buldum. Bu yöntem sana, matematiğe ait bazı şeyleri mekanik yoldan incelemeye başlama imkânı verecek. Bu yolun teoremlerin ispatı için de daha az yararlı olmadığına inanıyorum. Çünkü bana önce mekanik yoldan görünen bazı şeyler sonradan geometri yoluyla ispatlandı; zira bu yöntemle yapılan inceleme ispat değildir. Ama aranan şeyler hakkında yöntem sayesinde önceden bir bilgi edinmişken ispatı bulmak, hiçbir şey bilmeden aramaktan daha kolaydır. […] Bu yüzden, ispatını ilk olarak Eudoksos'un bulduğu koni ve piramit teoremlerinde de, yani koninin aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip silindirin, piramidin de prizmanın üçte biri olduğu teoremlerinde, bu şekil hakkındaki hükmü ispatsız olarak ilk ortaya koyan Demokritos'a da az pay vermemek gerekir. Şimdi yayımladığım teoremin bulunuşu da bende öncekilere benzer biçimde oldu. Yöntemi yazıp yayımlamak istedim; bir yandan, ondan daha önce söz ettiğim için bazılarına boş laf etmişim gibi görünmeyeyim diye, bir yandan da matematiğe hatırı sayılır bir katkı sağlayacağına inandığım için. Çünkü şimdikilerden ya da sonra gelecek olanlardan bazılarının, gösterilen bu yöntem sayesinde henüz benim aklıma gelmemiş başka teoremler de bulacağını sanıyorum.
Önce, mekanik yoldan ilk görünen teoremi yazıyoruz: dik açılı koni kesitinin her kesmesi, kendisiyle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip üçgenin üçte dördüdür. Bundan sonra aynı yöntemle görülen teoremlerin her birini yazıyoruz. Kitabın sonunda da önermelerini daha önce sana gönderdiğimiz teoremlerin geometrik ispatlarını yazıyoruz.
ΠΡΟΣ ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΝ ΕΦΟΔΟΣ Ἀρχιμήδους Περὶ τῶν μηχανικῶν θεωρημάτων πρὸς Ἐρατοσθένην ἔφοδος Ἀρχιμήδης Ἐρατοσθένει εὖ πράττειν. Ἀπέστειλά σοι πρότερον τῶν εὑρημένων θεωρημάτων ἀναγράψας αὐτῶν τὰς προτάσεις φάμενος εὑρίσκειν ταύτας τὰς ἀποδείξεις, ἃς οὐκ εἶπον ἐπὶ τοῦ παρόντος ἦσαν δὲ τῶν ἀπεσταλμένων θεωρημάτων αἱ προτάσεις αἵδε · τοῦ μὲν πρώτου· ἐὰν εἰς πρίσμα ὀρθὸν παραλληλόγραμμον ἔχον βάσιν κύλινδρος ἐγγραφῇ τὰς μὲν βάσεις ἔχων ἐν τοῖς ἀπεναντίον παραλληλογράμμοις, τὰς δὲ πλευρὰς ἐπὶ τῶν λοιπῶν τοῦ πρίσματος ἐπιπέδων, καὶ διά τε ⟨τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου,⟩ ὅς ἐστι βάσις τοῦ κυλίνδρου, καὶ μιᾶς πλευρᾶς τοῦ τετραγώνου τοῦ ἐν τῷ κατεναντίον ἐπιπέδῳ ἀχθῇ ἐπίπεδον, τὸ ἀχθὲν ἐπιπίπεδον ἀποτεμεῖ τμῆμα ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου, ὅ ἐστι περιεχόμενον ὑπὸ δύο ἐπιπέδων καὶ ἐπιφανείας κυλίνδρου, ἑνὸς μὲν τοῦ ἀχθέντος, ἑτέρου δὲ ἐν ᾧ ἡ βάσις ἐστὶν τοῦ κυλίνδρου, τῆς δὲ ἐπιφανείας τῆς μεταξὺ τῶν εἰρημένων ἐπιπέδων, τὸ δὲ ἀποτμηθὲν ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου τμῆμα ἕκτον μέρος ἐστὶ τοῦ ὅλου πρίσματος. Τοῦ δὲ ἑτέρου θεωρήματος ἡ πρότασις ἥδε ἐὰν εἰς κύβον κύλινδρος ἐγγραφῇ τὰς μὲν βάσεις ἔχων πρὸς τοῖς κατεναντίον παραλληλογράμμοις, τὴν δὲ ἐπιφάνειαν τῶν λοιπῶν τεσσάρων ἐπιπέδων ἐφαπτομένην, ἐγγραφῇ δὲ καὶ ἄλλος κύλινδρος εἰς τὸν αὐτὸν κύβον τὰς μὲν βάσεις ἔχων ἐν ἄλλοις παραλληλογράμμοις, τὴν δὲ ἐπιφάνειαν τῶν λοιπῶν τεσσάρων ἐπιπέδων ἐφαπτομένην, τὸ περιληφθὲν σχῆμα ὑπὸ τῶν ἐπιφανειῶν τῶν κυλίνδρων, ὅ ἐστιν ἐν ἀμφοτέροις τοῖς κυλίνδροις, δίμοιρόν ἐστι τοῦ ὅλου κύβου. Συμβαίνει δὲ ταῦτα τὰ θεωρήματα διαφέρειν τῶν πρότερον εὑρημένων ἐκεῖνα μὲν γὰρ τὰ σχήματα, τά τε κωνοειδῆ καὶ σφαιροειδῆ καὶ τὰ τμήματα ⟨αὐτῶν, τῷ μεγέθει σχήμασι⟩ κώνων καὶ κυλίνδρων συνεκρίναμεν, ἐπιπέδοις δὲ περιεχομένῳ στερεῷ σχήματι οὐδὲν αὐτῶν ἴσον ἐὸν εὕρηται, τούτων δὲ τῶν σχημάτων τῶν δυσὶν ἐπιπέδοις καὶ ἐπιφανείαις κυλίνδρων ἕκαστον ἑνὶ τῶν ἐπιπέδοις περιεχομένων στερεῶν σχημάτων ἴσον εὑρίσκεται. Τούτων δὴ τῶν θεωρημάτων τὰς ἀποδείξεις ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ γράψας ἀποστελῶ σοι. Ὁρῶν δέ σε, καθάπερ λέγω, σπουδαῖον καὶ φιλοσοφίας προεστῶτα ἀξιολόγως καὶ τὴν ἐν τοῖς μαθήμασιν κατὰ τὸ ὑποπίπτον θεωρίαν τετιμηκότα ἐδοκίμασα γράψαι σοι καὶ εἰς τὸ αὐτὸ βιβλίον ἐξορίσαι τρόπου τινὸς ἰδιότητα, καθʼ ὅν σοι παρεχόμενον ἔσται λαμβάνειν ἀφορμὰς εἰς τὸ δύνασθαί τινα τῶν ἐν τοῖς μαθήμασι θεωρεῖν διὰ τῶν μηχανικῶν. Τοῦτο δὲ πέπεισμαι χρήσιμον εἶναι οὐδὲν ἦσσον καὶ εἰς τὴν ἀπόδειξιν αὐτῶν τῶν θεωρημάτων. Καὶ γάρ τινα τῶν πρότερόν μοι φανέντων μηχανικῶς ὕστερον γεωμετρικῶς ἀπεδείχθη διὰ τὸ χωρὶς ἀποδείξεως εἶναι τὴν διὰ τούτου τοῦ τρόπου θεωρίαν ἑτοιμότερον γάρ ἐστι προλαβόντα διὰ τοῦ τρόπου γνῶσίν τινα τῶν ζητημάτων πορίσασθαι τὴν ἀπόδειξιν μᾶλλον ἢ μηδενὸς ἐγνωσμένου ζητεῖν. ⟨ […] Διόπερ καὶ τῶν θεωρη⟩μάτων τούτων, ὧν Εὔδοξος ἐξηύρηκεν πρῶτος τὴν ἀπόδειξιν, περὶ τοῦ κώνου καὶ τῆς πυραμίδος, ὅτι τρίτον μέρος ὁ μὲν κῶνος τοῦ κυλίνδρου, ἡ δὲ πυραμὶς τοῦ πρίσματος, τῶν βάσιν ἐχόντων τὴν αὐτὴν καὶ ὕψος ἴσον, οὐ μικρὰν ἀπονείμαι ἄν τις Δημοκρίτῳ μερίδα πρώτῳ τὴν ἀπόφασιν τὴν περὶ τοῦ εἰρημένου σχήματος χωρὶς ἀποδείξεως ἀποφηναμένῳ. Ἡμῖν δὲ συμβαίνει καὶ τοῦ νῦν ἐκδιδομένου θεωρήματος τὴν εὕρεσιν ὁμοίαν ταῖς πρότερον γεγενῆσθαι ἠβουλήθην δὲ τὸν τρόπον ἀναγράψας ἐξενεγκεῖν ἅμα μὲν καὶ διὰ τὸ προειρηκέναι ὑπὲρ αὐτοῦ, μή τισιν δοκῶμεν κενὴν φωνὴν καταβεβλῆσθαι, ἅμα δὲ καὶ πεπεισμένος εἰς τὸ μάθημα οὐ μικρὰν ἂν συμβαλέσθαι χρείαν ὑπολαμβάνω γάρ τινας ἢ τῶν ὄντων ἢ ἐπιγινομένων διὰ τοῦ ἀποδειχθέντος τρόπου καὶ ἄλλα θεωρήματα οὔπω ἡμῖν συνπαραπεπτωκότα εὑρήσειν. Γράφομεν οὖν πρῶτον τὸ καὶ πρῶτον φανὲν διὰ τῶν μηχανικῶν, ὅτι πᾶν τμῆμα ὀρθογωνίου κώνου τομῆς ἐπίτριτόν ἐστιν τριγώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὴν αὐτὴν καὶ ὕψος ἴσον, μετὰ δὲ τοῦτο ἕκαστον τῶν διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου θεωρηθέντων ἐπὶ τέλει δὲ τοῦ βιβλίου γράφομεν τὰς γεωμετρι ⟨κὰς ἀποδείξεις ἐκείνων τῶν θεωρημάτων, ὧν τὰς προ⟩τάσεις ἀπεστείλαμέν ⟨σοι πρότερον⟩.
pr2Ön Kabuller
Bir büyüklükten bir büyüklük çıkarılır ve hem bütünün hem çıkarılanın ağırlık merkezi aynı nokta olursa, kalanın ağırlık merkezi de aynı noktadır.
Bir büyüklükten bir büyüklük çıkarılır ve bütün büyüklük ile çıkarılan büyüklüğün ağırlık merkezi aynı nokta değilse, kalan büyüklüğün ağırlık merkezi, bütünün ve çıkarılanın ağırlık merkezlerini birleştiren doğrunun [bütünün merkezinden öteye] uzatılmış kısmı üzerindedir; bu uzantıdan öyle bir parça kesilir ki parçanın iki ağırlık merkezi arasındaki doğruya oranı, çıkarılan büyüklüğün ağırlığının kalan büyüklüğün ağırlığına oranına eşit olur.
Herhangi sayıda büyüklüğün ağırlık merkezleri aynı doğru üzerindeyse, hepsinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi de aynı doğru üzerinde olur.
Her doğrunun ağırlık merkezi, doğrunun orta noktasıdır.
Her üçgenin ağırlık merkezi, üçgenin köşelerinden kenarların ortalarına çizilen doğruların birbirini kestiği noktadır.
Her paralelkenarın ağırlık merkezi, köşegenlerinin kesiştiği noktadır.
Dairenin ağırlık merkezi, dairenin de merkezi olan noktadır.
Her silindirin ağırlık merkezi, ekseninin orta noktasıdır.
Her prizmanın ağırlık merkezi, ekseninin orta noktasıdır.
Her koninin ağırlık merkezi ekseni üzerindedir; eksen, tepe tarafındaki parçası kalan parçanın üç katı olacak biçimde bölünür.
Şu teoremi de kullanacağız [Konoidler'de önceden yazılmıştır]: Herhangi sayıda büyüklük, sayıca kendilerine eşit başka büyüklüklerle, aynı sırada olanlar ikişer ikişer aynı oranda olacak biçimde ilişkiliyse, ilk büyüklükler de —hepsi ya da bir kısmı— başka büyüklüklere herhangi oranlarda bulunuyor, sonraki büyüklükler de kendilerine karşılık gelen başka büyüklüklere aynı oranlarda bulunuyorsa, ilk büyüklüklerin hepsinin kendilerine karşılık gelenlerin hepsine oranı, sonraki büyüklüklerin hepsinin kendilerine karşılık gelenlerin hepsine oranına eşittir.
ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΑ Ἐὰν ἀπὸ μεγέθους μέγεθος ἀφαιρεθῇ, ⟨τὸ δὲ αὐτὸ σημεῖον κέν⟩τρον τοῦ βάρους ⟨ᾖ τοῦ τε ὅλου⟩ καὶ τοῦ ἀφαιρουμένου, ⟨τοῦ⟩ λοιποῦ τὸ αὐτὸ σημεῖον ⟨κέντρον⟩ ἐστὶ τοῦ βάρους. ⟨Ἐὰν ἀπὸ μεγέ⟩θους μέγεθο⟨ς ἀφαιρεθῇ, ἦ δὲ⟩ μὴ τὸ αὐτὸ σημεῖον κέντρον τοῦ βάρους τοῦ τε ὅλου μεγέθους καὶ τοῦ ἀφαιρουμένου μεγέθους, τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρους τοῦ λοιποῦ μεγέθους ἐπὶ τῆς ⟨εὐθείας⟩ τῆς ἐπιζευγνυούσης τὰ κέντρα τοῦ βάρους τοῦ τε ὅλου ⟨καὶ τοῦ ἀφαιρουμέ⟩νου ἐκβεβλημένης καὶ ἀφαιρεθείσης ἀπʼ αὐτῆς πρὸς τὴν μεταξὺ τῶν εἰρημένων κέντρων τοῦ βάρους τοῦτον ἐχούσης τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὸ βάρος τοῦ ἀφαιρουμένου μεγέθους πρὸς τὸ [λοιπὸν] βάρος τοῦ λοιποῦ μεγέθους. Ἐὰν ὁποσωνοῦν μεγεθέων τὸ κέντρον τοῦ βάρους ἐπὶ τῆς αὐτῆς εὐθείας ᾖ, καὶ τοῦ ἐκ πάντων συγκειμένου μεγέθους τὸ κέντρον ἔσται ἐπὶ τῆς αὐτῆς εὐθείας. Πάσης εὐθείας τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρους ἡ διχοτομία τῆς εὐθείας. Παντὸς τριγώνου τὸ κέντρον ἐστὶν τοῦ βάρους τὸ σημεῖον, καθʼ ὃ αἱ ἐκ τῶν γωνιῶν τοῦ τριγώνου ἐπὶ μέσας τὰς πλευρὰς ἀγόμεναι εὐθεῖαι τέμνουσιν ἀλλήλας. Παντὸς παραλληλογράμμου τὸ κέντρον ἐστὶν ⟨τοῦ⟩ βάρους τὸ σημεῖον, καθʼ ὃ αἱ διάμετροι συμπίπτουσιν. ⟨Κύκλου⟩ τὸ κέντρον τοῦ βάρους ἐστὶν ὃ καὶ ⟨τοῦ κύκλου⟩ ἐστὶ κέντρον. Παντὸς κυλίνδρου τὸ κέντρον τοῦ βάρους ἐστὶν ἡ διχοτομία τοῦ ἄξονος. Παντὸς πρίσματος τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρους ἡ διχοτομία τοῦ ἄξονος. Παντὸς κώνου τὸ κέντρον ἐστὶν τοῦ βάρους ἐπὶ τοῦ ἄξονος διαιρεθέντος οὕτως, ὥστε τὸ πρὸς τῇ κορυφῇ τμῆμα τριπλάσιον εἶναι τοῦ λοιποῦ. Χρησόμεθα δὲ καὶ [ἐν τῷ προγεγραμμένῳ Κωνοειδῶν] τῷδε τῷ θεωρήματι· Ἐὰν ὁποσαοῦν μεγέθη ἄλλοις μεγέθεσιν ἴσοις τὸ πλῆθος κατὰ δύο τὸν αὐτὸν ἔχῃ λόγον τὰ ὁμοίως τεταγμένα, ᾖ δὲ τὰ πρῶτα μεγέθη πρὸς ἄλλα μεγέθη ἐν λόγοις ὁποιοισοῦν, ἢ τὰ πάντα ἤ τινα αὐτῶν, καὶ τὰ ὕστερον μεγέθη πρὸς ἄλλα μεγέθη τὰ ὁμόλογα ἐν τοῖς αὐτοῖς λόγοις ᾖ, πάντα τὰ πρῶτα μεγέθη πρὸς πάντα τὰ λεγόμενα τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἔχει πάντα τὰ ὕστερον πρὸς πάντα τὰ λεγόμενα.
11. Önerme
ABG, AG doğrusu ile ABG dik açılı koni kesitinin çevrelediği bir kesme olsun. AG, D'de ikiye bölünsün; çapa paralel DBE çizilsin, AB ve BG birleştirilsin.
Diyorum ki ABG kesmesi ABG üçgeninin üçte dördüdür.
A ve G noktalarından DBE'ye paralel AZ ile kesite teğet GZ çizilsin; GB, K'ye kadar uzatılsın ve GK'ye eşit KTh alınsın. GTh bir terazi kolu, K da onun orta noktası olarak düşünülsün; ED'ye paralel rastgele bir MX doğrusu da çizilsin.
GBA bir parabol, GZ ona teğet ve GD ordinat olarak çizilmiş olduğundan EB, BD'ye eşittir; bu, Elementler'de gösterilmiştir. Bu yüzden ve ZA ile MX ED'ye paralel olduğundan, MN NX'e, ZK de KA'ya eşittir. GA'nın AX'e oranı MX'in XO'ya oranına eşittir [bu bir lemmada gösterilmiştir]; GA'nın AX'e oranı GK'nin KN'ye oranına eşit, GK de KTh'ye eşit olduğuna göre, ThK'nin KN'ye oranı MX'in XO'ya oranına eşittir. MN NX'e eşit olduğu için N noktası MX doğrusunun ağırlık merkezidir. Öyleyse XO'ya eşit bir TH doğrusu alıp ağırlık merkezini Th yaparsak, yani TTh ThH'ye eşit olursa, TThH doğrusu yerinde kalan MX ile dengede olur; çünkü ThN, TH ve MX ağırlıklarıyla ters orantılı olarak bölünmüştür: ThK'nin KN'ye oranı MX'in HT'ye oranına eşittir. Dolayısıyla ikisinden oluşan ağırlığın ağırlık merkezi K'dir. Aynı biçimde, ZAG üçgeninin içinde ED'ye paralel olarak çizilecek bütün doğrular yerlerinde kalırken, kesitin bunlardan ayırdığı parçalar Th'ye taşınırsa onlarla dengede olur; öyle ki ikisinden oluşanın ağırlık merkezi K olur. GZA üçgeni kendi içindeki bu doğrulardan, ABG kesmesi de kesit içinde XO gibi alınan doğrulardan oluştuğuna göre, ZAG üçgeni yerinde kalarak, ağırlık merkezi Th olacak biçimde konmuş kesmeyle K noktasına göre dengede olur; öyle ki ikisinden oluşanın ağırlık merkezi K'dir. Şimdi GK, Kh'de, GK KKh'nin üç katı olacak biçimde bölünsün; o zaman Kh noktası AZG üçgeninin ağırlık merkezi olur, çünkü bu Denge Üzerine'de gösterilmiştir. ZAG üçgeni yerinde kalarak, Th ağırlık merkezi etrafına konmuş BAG kesmesiyle K'ye göre dengede olduğundan ve ZAG üçgeninin ağırlık merkezi Kh olduğundan, AZG üçgeninin Th merkezi etrafına konmuş ABG kesmesine oranı ThK'nin KhK'ye oranına eşittir. ThK ise KKh'nin üç katıdır; öyleyse AZG üçgeni de ABG kesmesinin üç katıdır. ZAG üçgeni ABG üçgeninin dört katıdır da, çünkü ZK KA'ya, AD de DG'ye eşittir. Öyleyse ABG kesmesi ABG üçgeninin üçte dördüdür. [Bu böylece açıktır.]
α΄. Ἔστω τμῆμα τὸ ΑΒΓ περιεχόμενον ὑπὸ εὐθείας τῆς ΑΓ καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς τῆς ΑΒΓ, καὶ τετμήσθω δίχα ἡ ΑΓ τῷ Δ, καὶ παρὰ τὴν διάμετρον ἤχθω ἡ ΔΒΕ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΒ, ΒΓ. Λέγω ὅτι ἐπίτριτόν ἐστιν τὸ ΑΒΓ τμῆμα τοῦ ΑΒΓ τριγώνου. Ἤχθωσαν ἀπὸ τῶν Α, Γ σημείων ἡ μὲν ΑΖ παρὰ τὴν ΔΒΕ, ἡ δὲ ΓΖ ἐπιψαύουσα τῆς τομῆς, καὶ ἐκβεβλήσ⟨θω ἡ ΓΒ ἐπὶ τὸ Κ, καὶ κείσθω τῇ ΓΚ ἴση ἡ ΚΘ⟩. Νοείσθω ζυγὸς ὁ ΓΘ καὶ μέσον αὐτοῦ τὸ Κ καὶ τῇ ΕΔ παράλληλος τυχοῦσα ἡ ΜΞ. Ἐπεὶ οὖν παραβολή ἐστιν ἡ ΓΒΑ, καὶ ἐφάπτεται ἡ ΓΖ, καὶ τεταγμένως ἡ ΓΔ, ἴση ἐστὶν ἡ ΕΒ τῇ ΒΔ τοῦτο γὰρ ἐν τοῖς στοιχείοις δείκνυται · διὰ δὴ τοῦτο, καὶ διότι παράλληλοί εἰσιν αἱ ΖΑ, ΜΞ τῇ ΕΔ, ἴση ἐστὶν καὶ ἡ μὲν ΜΝ τῇ ΝΞ, ἡ δὲ ΖΚ τῇ ΚΑ. Καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΓΑ πρὸς ΑΞ, οὕτως ἡ ΜΞ πρὸς ΞΟ [τοῦτο γὰρ ἐν λήμματι δείκνυται], ὡς δὲ ἡ ΓΑ πρὸς ΑΞ, οὕτως ἡ ΓΚ πρὸς ΚΝ, καὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΓΚ τῇ ΚΘ, ὡς ἄρα ἡ ΘΚ πρὸς ΚΝ. οὕτως ἡ ΜΞ πρὸς ΞΟ. Καὶ ἐπεὶ τὸ Ν σημεῖον κέντρον τοῦ βάρους τῆς ΜΞ εὐθείας ἐστίν, ἐπείπερ ἴση ἐστὶν ἡ ΜΝ τῇ ΝΞ, ἐὰν ἄρα τῇ ΞΟ ἴσην θῶμεν τὴν ΤΗ καὶ κέντρον τοῦ βάρους αὐτῆς τὸ Θ, ὅπως ἴση ᾖ ἡ ΤΘ τῇ ΘΗ, ἰσορροπήσει ἡ ΤΘΗ τῇ ΜΞ αὐτοῦ μενούσῃ διὰ τὸ ἀντιπεπονθότως τετμῆσθαι τὴν ΘΝ τοῖς ΤΗ, ΜΞ βάρεσιν, καὶ ὡς τὴν ΘΚ πρὸς ΚΝ, οὕτως τὴν ΜΞ πρὸς τὴν ΗΤ ὥστε τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων βάρους κέντρον ἐστὶν τοῦ βάρους τὸ Κ. Ὁμοίως δὲ καὶ ὅσαι ἂν ἀχθῶσιν ἐν τῷ ΖΑΓ τριγώνῳ παράλληλοι τῇ ΕΔ ἰσορροπήσουσιν αὐτοῦ μένουσαι ταῖς ἀπολαμβανομέναις ἀπʼ αὐτῶν ὑπὸ τῆς τομῆς μετενεχθείσαις ἐπὶ τὸ ⟨Θ, ὥστε εἶναι τοῦ ἐξ ἀμφοτέ⟩ρων κέντρον τοῦ βάρους τὸ Κ. Καὶ ἐπεὶ ἐκ μὲν τῶν ἐν τῷ ΓΖΑ τριγώνῳ τὸ ΓΖΑ τρίγωνον συνέστηκεν, ἐκ δὲ τῶν ἐν τῇ τομῇ ὁμοίως τῇ ΞΟ λαμβανομένων συνέστηκε τὸ ΑΒΓ τμῆμα, ἰσορροπήσει ἄρα τὸ ΖΑΓ τρίγωνον αὐτοῦ μένον τῷ τμήματι τῆς τομῆς τεθέντι περὶ κέντρον τοῦ βάρους τὸ Θ κατὰ τὸ Κ σημεῖον, ὥστε τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Κ. Τετμήσθω δὴ ἡ ΓΚ τῷ Χ, ὥστε τριπλασίαν εἶναι τὴν ΓΚ τῆς ΚΧ ἔσται ἄρα τὸ Χ σημεῖον κέντρον βάρους τοῦ ΑΖΓ τριγώνου δέδεικται γὰρ ἐν τοῖς Ἰσορροπικοῖς. Ἐπεὶ οὖν ἰσόρροπον τὸ ΖΑΓ τρίγωνον αὐτοῦ μένον τῷ ΒΑΓ τμήματι κατὰ τὸ Κ τεθέντι περὶ τὸ Θ κέντρον τοῦ βάρους, καί ἐστιν τοῦ ΖΑΓ τριγώνου κέντρον βάρους τὸ Χ, ἔστιν ἄρα ὡς τὸ ΑΖΓ τρίγωνον πρὸς τὸ ΑΒΓ τμῆμα κείμενον περὶ τὸ Θ κέντρον, οὕτως ἡ ΘΚ πρὸς ΧΚ. Τριπλασία δὲ ἐστιν ἡ ΘΚ τῆς ΚΧ τριπλάσιον ἄρα καὶ τὸ ΑΖΓ τρίγωνον τοῦ ΑΒΓ τμήματος Ἔστι δὲ καὶ τὸ ΖΑΓ τρίγωνον τετραπλάσιον τοῦ ΑΒΓ τριγώνου διὰ τὸ ἴσην εἶναι τὴν μὲν ΖΚ τῇ ΚΑ, τὴν δὲ ΑΔ τῇ ΔΓ ἐπίτριτον ἄρα ἐστὶν τὸ ΑΒΓ τμῆμα τοῦ ΑΒΓ τριγώνου. [Τοῦτο οὖν φανερόν ἐστιν].
22. Önerme
Bu, burada söylenenlerle ispatlanmış olmuyor, ama sonucun doğru olduğu izlenimini veriyor. Bu yüzden biz, ispatlanmadığını görmekle birlikte sonucun doğru olduğunu sezdiğimiz için, kendimizin bulup daha önce yayımladığımız geometrik ispatı [yerinde] vereceğiz.
Her kürenin, tabanı küredeki en büyük daireye, yüksekliği kürenin yarıçapına eşit olan koninin dört katı olduğu; tabanı küredeki en büyük daireye, yüksekliği kürenin çapına eşit olan silindirin de kürenin bir buçuk katı olduğu bu yöntemle şöyle görülür.
Bir küre olsun; içindeki en büyük daire ABGD, birbirine dik çapları da AG ve BD olsun. Kürede BD çapı etrafında ABGD dairesine dik bir daire olsun ve bu dik daire üzerine tepesi A noktası olan bir koni kurulsun. Koninin yüzeyi uzatılsın ve koni, G'den geçen ve tabana paralel olan bir düzlemle kesilsin; bu düzlem AG'ye dik bir daire meydana getirir, bu dairenin çapı da EZ olsun. Bu daire üzerine ekseni AG'ye eşit bir silindir kurulsun; silindirin kenarları EL ve ZH olsun. GA uzatılsın ve ona eşit ATh alınsın; GTh bir terazi kolu, A da onun orta noktası olarak düşünülsün. BD'ye paralel bir MN doğrusu çizilsin; bu doğru ABGD dairesini X ve O'da, AG çapını S'de, AE doğrusunu P'de, AZ'yi de R'de kessin. MN üzerine AG'ye dik bir düzlem kurulsun. Bu düzlem silindirde çapı MN olan bir daire, ABGD küresinde çapı XO olan bir daire, AEZ konisinde de çapı PR olan bir daire meydana getirir.
GA ile AS'nin dikdörtgeni MS ile SP'nin dikdörtgenine eşittir, çünkü AG SM'ye, AS de PS'ye eşittir. GA ile AS'nin dikdörtgeni ise AX'in karesine, yani XS ile SP'nin karelerinin toplamına eşittir; öyleyse MS ile SP'nin dikdörtgeni XS ile SP'nin karelerinin toplamına eşittir. GA'nın AS'ye oranı MS'nin SP'ye oranına eşit, GA da ATh'ye eşit olduğundan, ThA'nın AS'ye oranı MS'nin SP'ye oranına, yani MS'nin karesinin MS ile SP'nin dikdörtgenine oranına eşittir. MS ile SP'nin dikdörtgeninin XS ile SP'nin karelerinin toplamına eşit olduğu gösterildi; öyleyse ATh'nin AS'ye oranı, MS'nin karesinin XS ile SP'nin karelerinin toplamına oranına eşittir. Bu oran, MN'nin karesinin XO ile PR'nin karelerinin toplamına oranına eşittir; bu da silindirdeki çapı MN olan dairenin, konideki çapı PR olan daire ile küredeki çapı XO olan dairenin toplamına oranına eşittir. Öyleyse ThA'nın AS'ye oranı, silindirdeki dairenin küredeki ve konideki dairelerin toplamına oranına eşittir. Bu yüzden silindirdeki daire yerinde kalırken, çapları XO ve PR olan iki daire Th'ye taşınıp her birinin ağırlık merkezi Th olacak biçimde konursa, bunlar A noktasına göre dengede olur. Aynı biçimde gösterilir ki LZ paralelkenarında EZ'ye paralel başka bir doğru çizilir ve bu doğru üzerine AG'ye dik bir düzlem kurulursa, silindirde meydana gelen daire yerinde kalarak, küredeki ve konideki dairelerle, bunlar terazi kolunda Th'ye taşınıp her birinin ağırlık merkezi Th olacak biçimde konduğunda, A noktasına göre dengede olur. Silindir, küre ve koni bu biçimde alınan dairelerle doldurulunca, silindir yerinde kalarak, terazi kolunda Th'ye taşınıp her birinin ağırlık merkezi Th olacak biçimde konmuş küre ile koninin toplamıyla A noktasına göre dengede olur. Söz konusu cisimler A noktasına göre dengede olduğuna, silindirin ağırlık merkezi K'de yerinde durduğuna, küre ile koni de söylendiği gibi ağırlık merkezleri Th olacak biçimde taşındığına göre, ThA'nın AK'ye oranı silindirin küre ile koninin toplamına oranına eşit olur. ThA ise AK'nin iki katıdır; öyleyse silindir de küre ile koninin toplamının iki katıdır. Silindir aynı koninin üç katıdır; öyleyse üç koni, aynı iki koni ile iki küreye eşittir. Ortak olan iki koni çıkarılsın: eksenden geçen üçgeni AEZ olan tek bir koni, söz konusu iki küreye eşit kalır. Eksenden geçen üçgeni AEZ olan koni ise eksenden geçen üçgeni ABD olan sekiz koniye eşittir, çünkü EZ BD'nin iki katıdır. Öyleyse söz konusu sekiz koni iki küreye eşittir. Demek ki en büyük dairesi ABGD olan küre, tepesi A noktası, tabanı BD çapı etrafında AG'ye dik duran daire olan koninin dört katıdır.
Şimdi LZ paralelkenarında B ve D noktalarından AG'ye paralel PhBKh ve PsDŌ çizilsin; tabanları PhPs ve KhŌ çapları etrafındaki daireler, ekseni AG olan bir silindir düşünülsün. Eksenden geçen paralelkenarı PhŌ olan silindir, eksenden geçen paralelkenarı PhD olan silindirin iki katıdır; bu ikincisi de Elementler'de gösterildiği gibi eksenden geçen üçgeni ABD olan koninin üç katıdır. Öyleyse eksenden geçen paralelkenarı PhŌ olan silindir, eksenden geçen üçgeni ABD olan koninin altı katıdır. En büyük dairesi ABGD olan kürenin aynı koninin dört katı olduğu gösterilmişti; öyleyse silindir kürenin bir buçuk katıdır. Gösterilmesi gereken de buydu.
Her kürenin, tabanı en büyük daire, yüksekliği kürenin yarıçapı olan koninin dört katı olduğu böylece görülünce, aklıma her kürenin yüzeyinin küredeki en büyük dairenin dört katı olduğu geldi. Çünkü şöyle düşünüyordum: Her daire, tabanı dairenin çevresine, yüksekliği dairenin yarıçapına eşit olan üçgene eşit olduğuna göre, her küre de tabanı kürenin yüzeyine, yüksekliği kürenin yarıçapına eşit olan koniye eşittir.
β΄. Τοῦτο δὴ διὰ μὲν τῶν νῦν εἰρημένων οὐκ ἀποδέδεικται, ἔμφασιν δὲ τινα πεποίηκε τὸ συμπέρασμα ἀληθὲς εἶναι διόπερ ἡμεῖς ὁρῶντες μὲν οὐκ ἀποδεδειγμένον, ὑπονοοῦντες δὲ τὸ συμπέρασμα ἀλτηθὲς εἶναι, τάξομεν τὴν γεωμετρουμένην ἀπόδειξιν ἐξευρόντες αὐτοὶ τὴν ἐκδοθεῖσαν πρότερον. Ὅτι δὲ πᾶσα σφαῖρα τετραπλασία ἐστὶν τοῦ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος ἴσην τῷ μεγίστῳ κύκλῳ τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας, καὶ ὁ κύλινδρος ὁ βάσιν μὲν ἔχων ἴσην τῷ μεγίστῳ κύκλῳ τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ διαμέτρῳ τῆς σφαίρας, ἡμιόλιος τῆς σφαίρας ἐστίν, ὧδε θεωρεῖται κατὰ τρόπον τόνδε· Ἔστω γάρ τις σφαῖρα, ἐν ᾗ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, διάμετροι δὲ αἱ ΑΓ, ΒΔ πρὸς ὀρθὰς ἀλλήλαις οὖσαι, ἔστω δὲ κύκλος ἐν τῇ σφαίρᾳ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ ὀρθὸς πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον, καὶ ἀπὸ τοῦ ὀρθοῦ κύκλου τούτου κῶνος ἀναγεγράφθω κορυφὴν ἔχων τὸ Α σημεῖον, καὶ ἐκβληθείσης τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ τετμήσθω ὁ κῶνος ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ Γ παρὰ τὴν βάσιν ⟨ποιήσει δὴ κύκλον ὀρθὸν πρὸς⟩ τὴν ΑΓ, καὶ διάμετρος αὐτοῦ ἡ ΕΖ. Ἀπὸ δὲ τοῦ κύκλου τούτου κύλινδρος ἀναγεγράφθω ἄξονα ἔχων τῇ ΑΓ ἴσον, πλευραὶ δὲ ἔστωσαν τοῦ κυλίνδρου αἱ ΕΛ, ΖΗ· καὶ ἐκβεβλήσθω ἡ ΓΑ, καὶ κείσθω αὐτῇ ἴση ἡ ΑΘ, καὶ νοείσθω ζυγὸς ὁ ΓΘ, μέσον δὲ αὐτοῦ τὸ Α, καὶ ἤχθω τις παράλληλος ὑπάρχουσα τῇ ΒΔ ἡ ΜΝ, τεμνέτω δὲ αὕτη τὸν μὲν ΑΒΓΔ κύκλον κατὰ τὰ Ξ, Ο, τὴν δὲ ΑΓ διάμετρον κατὰ τὸ Σ, τὴν δὲ ΑΕ εὐθεῖαν κατὰ τὸ Π, τὴν δὲ ΑΖ κατὰ τὸ Ρ, καὶ ἀπὸ τῆς ΜΝ εὐθείας ἐπίπεδον ἀνεστάτω ὀρθὸν πρὸς τὴν ΑΓ · ποιήσει δὴ τοῦτο ἐν μὲν τῷ κυλίνδρῳ τομὴν ⟨κύκλον,⟩ οὗ ἔσται διάμετρος ἡ ΜΝ, ἐν δὲ τῇ ΑΒΓΔ ⟨σφαίρᾳ⟩ κύκλον, οὗ ἔσται διάμετρος ἡ ΞΟ, ἐν δὲ τῷ ΑΕΖ κώνῳ κύκλον, οὗ ἔσται διάμετρος ἡ ΠΡ. Καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶν τὸ ὑπὸ ΓΑ, ΑΣ τῷ ὑπὸ ΜΣ, ΣΠ, ἴση γὰρ ἡ μὲν ΑΓ τῇ ΣΜ, ἡ δὲ ΑΣ τῇ ΠΣ, τῷ δὲ ὑπὸ ΓΑ, ΑΣ ἴσον ἐστὶν τὸ ἀπὸ ΑΞ, τουτέστιν τὰ ἀπὸ ΞΣ, ΣΠ, ἴσον ἄρα τὸ ὑπὸ τῶν ΜΣ, ΣΠ τοῖς ἀπὸ τῶν ΞΣ, ΣΠ, Καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΓΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως ἡ ΜΣ πρὸς ΣΠ, ἴση δὲ ἡ ΓΑ τῇ ΑΘ, ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, ἡ ΜΣ πρὸς ΣΠ, τουτέστι τὸ ἀπὸ ΜΣ πρὸς τὸ ὑπὸ ΜΣ, ΣΠ. Τῷ δὲ ὑπὸ ΜΣ, ΣΠ ἴσα ἐδείχθη τὰ ἀπὸ ΞΣ, ΣΠ· ὡς ἄρα ἡ ΑΘ πρὸς ΑΣ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΜΣ πρὸς τὰ ἀπὸ ΞΣ, ΣΠ. Ὡς δὲ τὸ ἀπὸ ΜΣ πρὸς τὰ ἀπὸ ΞΣ, ΣΠ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΜΝ πρὸς τὰ ἀπὸ ΞΟ, ΠΡ, ὡς δὲ τὸ ἀπὸ ΜΝ πρὸς τὰ ἀπὸ ΞΟ, ΠΡ, οὕτως ὁ κύκλος ὁ ἐν τῷ κυλίνδρῳ, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, πρὸς ⟨ἀμφοτέρους τοὺς κύκλους τόν τε ἐν τῷ κώνῳ, οὗ διάμετρος ἡ ΠΡ,⟩ καὶ τὸν ἐν τῇ σφαίρᾳ, οὗ ἐστιν διάμετρος ἡ ΞΟ ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως ὁ κύκλος ὁ ἐν τῷ κυλίνδρῳ πρὸς τοὺς κύκλους τόν τε ἐν τῇ σφαίρᾳ καὶ τὸν ἐν τῷ κώνῳ. Ἐπεὶ οὖν ὡς ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως αὐτὸς ὁ κύκλος ὁ ἐν τῷ κυλίνδρῳ αὐτοῦ μένων ἀμφοτέροις τοῖς κύκλοις, ὧν εἰσιν διάμετροι αἱ ΞΟ, ΠΡ, μετενεχθεῖσιν καὶ τεθεῖσιν οὕτως ἐπὶ τὸ Θ, ὥστε ἑκατέρου αὐτῶν κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Θ, ἰσορροπήσουσι κατὰ τὸ Α σημεῖον. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται, καὶ ἐὰν ἄλλη ἀχθῇ ἐν τῷ ΛΖ παραλληλογράμμῳ παρὰ τὴν ΕΖ, καὶ ἀπὸ τῆς ἀχθείσης ἐπίπεδον ἀνασταθῇ ὀρθὸν πρὸς τὴν ΑΓ, ὅτι ὁ γενόμενος κύκλος ἐν τῷ κυλίνδρῳ ἰσορροπήσει περὶ τὸ Α σημεῖον αὐτοῦ μένων ἀμφοτέροις τοῖς κύκλοις τῷ τε ἐν τῇ σφαίρᾳ γινομένῳ καὶ τῷ ἐν τῷ κώνῳ μετενεχθεῖσι καὶ τεθεῖσιν ἐπὶ τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ οὕτως, ὥστε ἑκατέρου αὐτῶν κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Θ. Συμπληρωθέντος οὖν τοῦ κυλίνδρου ὑπὸ τῶν ληφθέντων κύκλων καὶ τῆς σφαίρας καὶ τοῦ κώνου ἰσορροπήσει ὁ κύλινδρος περὶ τὸ Α σημεῖον αὐτοῦ μένων συναμφοτέροις τῇ τε σφαίρᾳ καὶ τῷ κώνῳ μετενεχθεῖσι καὶ τεθεῖσιν ἐπὶ τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ, ὥστε ἑκατέρου αὐτῶν κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Θ. Ἐπεὶ οὖν ἰσορροπεῖ τὰ εἰρημένα στερεὰ κατὰ τὸ Α σημεῖον τοῦ μὲν κυλίνδρου μένοντος περὶ κέντρον τοῦ βάρους τὸ Κ, τῆς δὲ σφαίρας καὶ τοῦ κώνου μετενηνεγμένων, ὡς εἴρηται, περὶ κέντρον βάρους τὸ Θ, ἔσται ὡς ἡ ΘΑ πρὸς ΑΚ, οὕτως ὁ κύλινδρος πρὸς τὴν σφαῖραν καὶ τὸν κῶνον. Διπλασία δὲ ἡ ΘΑ τῆς ΑΚ διπλασίων ἄρα καὶ ὁ κύλινδρος συναμφοτέρου τῆς τε σφαίρας καὶ τοῦ κώνου. Αὐτοῦ δὲ τοῦ κώνου τριπλασίων ἐστί τρεῖς ἄρα κῶνοι ἴσοι εἰσὶ δυσὶ κώνοις τοῖς αὐτοῖς καὶ δυσὶ σφαίραις. Κοινοὶ ἀφῃρήσθωσαν δύο κῶνοι εἷς ἄρα κῶνος ὁ ἔχων τὸ διὰ τοῦ ἄξονος τρίγωνον τὸ ΑΕΖ ἴσος ἐστὶ ταῖς εἰρημέναις δυσὶ σφαίραις. Ὁ δὲ κῶνος, οὗ τὸ διὰ τοῦ ἄξονος τρίγωνον τὸ ΑΕΖ, ἴσος ἐστὶν ὀκτὼ κώνοις, ὧν ἐστι τὸ διὰ τοῦ ἄξονος τρίγωνον τὸ ΑΒΔ, διὰ τὸ διπλῆν εἶναι τὴν ΕΖ τῆς ΒΔ. Οἱ ἄρα ὀκτὼ κῶνοι οἱ εἰρημένοι ἴσοι εἰσὶ δυσὶ σφαίραις. Τετραπλασίων ἄρα ἐστὶν ἡ σφαῖρα, ἧς μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, τοῦ κώνου, οὗ κορυφὴ μὲν ἐστι τὸ Α σημεῖον, βάσις δὲ ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ κύκλος ὀρθὸς ὧν πρὸς τὴν ΑΓ. Ἤχθωσαν δὴ διὰ τῶν Β, Δ σημείων ἐν τῷ ΛΖ παραλληλογράμμῳ τῇ ΑΓ παράλληλοι αἱ ΦΒΧ, ΨΔΩ, καὶ νοείσθω κύλινδρος, οὗ βάσεις μὲν οἱ περὶ διαμέτρους τὰς ΦΨ, ΧΩ κύκλοι, ἄξων δὲ ὁ ΑΓ. Ἐπεὶ οὖν διπλάσιός ἐστιν ὁ κύλινδρος, οὗ ἐστι τὸ διὰ τοῦ ἄξονος παραλληλόγραμμον τὸ ΦΩ, τοῦ κυλίνδρου, ⟨οὗ ἐστι τὸ διὰ τοῦ ἄξονος παραλ⟩ληλόγραμμον τὸ ΦΔ, αὐτὸς δὲ οὗτος τριπλασίων ἐστὶν τοῦ κώνου, οὗ ἐστι τὸ διὰ τοῦ ἄξονος τρίγωνον τὸ ΑΒΔ, ὡς ἐν τοῖς Στοιχείοις, ἑξαπλασίων ἄρα ὁ κύλινδρος, οὗ ἐστι τὸ διὰ τοῦ ἄξονος παραλληλόγραμμον τὸ ΦΩ, τοῦ κώνου, οὗ τὸ διὰ τοῦ ἄξονος τρίγωνον τὸ ΑΒΔ. Ἐδείχθη δὲ τοῦ αὐτοῦ κώνου τετραπλασία οὖσα ἡ σφαῖρα, ἧς μέγιστός ἐστιν κύκλος ὁ ΑΒΓΔ· ἡμιόλιος ἄρα ὁ κύλινδρος τῆς σφαίρας ὅπερ ἔδει δειχθῆναι. Τούτου τεθεωρημένου, διότι πᾶσα σφαῖρα τετραπλασία ἐστὶ τοῦ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος τὸν μέγιστον κύκλον, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας, ἡ ἔννοια ἐγένετο ὅτι πάσης σφαίρας ἡ ἐπιφάνεια τετραπλασία ἐστὶ τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ· ὑπόληψις γὰρ ἦν καὶ διότι πᾶς κύκλος ἴσος ἐστὶ τριγώνῳ τῷ βάσιν μὲν ἔχοντι τὴν τοῦ κύκλου περιφέρειαν, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου, καὶ διότι πᾶσα σφαῖρα ἴση ἐστὶ κώνῳ τῷ βάσιν μὲν ἔχοντι τὴν ἐπιφάνειαν τῆς σφαίρας, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας.
33. Önerme
Bu yöntemle şu da görülür: tabanı sferoiddeki en büyük daireye, yüksekliği sferoidin eksenine eşit olan silindir, sferoidin bir buçuk katıdır. Bu görülünce şu da açık olur: her sferoid, merkezinden geçen ve eksene dik olan bir düzlemle kesilirse, sferoidin yarısı, tabanı ve ekseni bu kesimle aynı olan koninin iki katıdır.
Bir sferoid olsun; eksenden geçen bir düzlemle kesilsin ve yüzeyinde ABGD dar açılı koni kesiti meydana gelsin. Bu kesitin çapları AG ve BD, merkezi K olsun. Sferoidde BD çapı etrafında AG'ye dik bir daire olsun; tabanı bu daire, tepesi A noktası olan bir koni düşünülsün. Koninin yüzeyi uzatılsın ve koni, G'den geçen ve tabana paralel olan bir düzlemle kesilsin; kesit AG'ye dik bir daire olur, çapı da EZ'dir. Tabanı çapı EZ olan bu daire, ekseni AG doğrusu olan bir silindir de olsun. GA uzatılsın ve ona eşit ATh alınsın; ThG bir terazi kolu, A da onun orta noktası olarak düşünülsün. LZ paralelkenarında EZ'ye paralel bir MN çizilsin ve MN üzerine AG'ye dik bir düzlem kurulsun. Bu düzlem silindirde çapı MN olan bir daire, sferoidde çapı XO olan bir daire, konide de çapı PR olan bir daire kesiti meydana getirir.
GA'nın AS'ye oranı EA'nın AP'ye, yani MS'nin SP'ye oranına eşit, GA da ATh'ye eşit olduğundan, ThA'nın AS'ye oranı MS'nin SP'ye oranına eşittir. MS'nin SP'ye oranı, MS'nin karesinin MS ile SP'nin dikdörtgenine oranına eşittir; MS ile SP'nin dikdörtgeni ise PS ile SX'in karelerinin toplamına eşittir. Şöyle ki: AS ile SG'nin dikdörtgeninin SX'in karesine oranı, AK ile KG'nin dikdörtgeninin, yani AK'nin karesinin, KB'nin karesine oranına eşittir [çünkü her iki oran da enine kenarın dik kenara oranıdır]; AK'nin karesinin KB'nin karesine oranı da AS'nin karesinin SP'nin karesine oranına eşittir; öyleyse terimlerin yeri değiştirilince, AS'nin karesinin AS ile SG'nin dikdörtgenine oranı PS'nin karesinin SX'in karesine oranına eşit olur. AS'nin karesinin AS ile SG'nin dikdörtgenine oranı ise SP'nin karesinin SP ile PM'nin dikdörtgenine oranına eşittir; öyleyse MP ile PS'nin dikdörtgeni XS'nin karesine eşittir. Her ikisine PS'nin karesi eklensin: MS ile SP'nin dikdörtgeni PS ile SX'in karelerinin toplamına eşit olur. Öyleyse ThA'nın AS'ye oranı, MS'nin karesinin PS ile SX'in karelerinin toplamına oranına eşittir. Bu oran da silindirdeki çapı MN olan dairenin, çapları XO ve PR olan iki dairenin toplamına oranına eşittir. Dolayısıyla çapı MN olan daire yerinde kalırken, çapları XO ve PR olan iki daire terazi kolunda Th'ye taşınıp her birinin ağırlık merkezi Th olacak biçimde konursa, bunlarla A noktasına göre dengede olur. Taşınan bu iki dairenin birlikte ağırlık merkezi Th'dir ve ThA'nın AS'ye oranı, çapı MN olan dairenin çapları XO ve PR olan iki daireye oranına eşittir. Aynı biçimde gösterilir ki LZ paralelkenarında EZ'ye paralel başka bir doğru çizilir ve bu doğru üzerine AG'ye dik bir düzlem kurulursa, silindirde meydana gelen daire yerinde kalarak, sferoidde ve konide meydana gelen dairelerle, bunlar terazi kolunda Th'ye taşınıp her birinin ağırlık merkezi Th olacak biçimde konduğunda, A noktasına göre dengede olur. Silindir, sferoid ve koni bu biçimde alınan dairelerle doldurulunca, silindir yerinde kalarak, terazi kolunda Th'ye taşınıp her birinin ağırlık merkezi Th olacak biçimde konmuş sferoid ve koniyle A noktasına göre dengede olur. Silindirin ağırlık merkezi K, sferoid ile koninin birlikte ağırlık merkezi de söylendiği gibi Th'dir; öyleyse ThA'nın AK'ye oranı, silindirin sferoid ile koninin toplamına oranına eşittir. ATh ise AK'nin iki katıdır; öyleyse silindir de sferoid ile koninin toplamının iki katıdır, yani bir silindir iki koni ile iki sferoide eşittir. Bir silindir ise aynı konilerden üçüne eşittir; öyleyse üç koni, iki koni ile iki sferoide eşittir. Ortak olan iki koni çıkarılsın: geriye kalan, eksenden geçen üçgeni AEZ olan tek koni iki sferoide eşittir. Aynı koni, eksenden geçen üçgeni ABD olan sekiz koniye eşittir; öyleyse söz konusu sekiz koni iki sferoide, dört koni de bir sferoide eşittir. Demek ki sferoid, tepesi A noktası, tabanı BD çapı etrafında AG'ye dik duran daire olan koninin dört katıdır; sferoidin yarısı da bu koninin iki katıdır.
Şimdi LZ paralelkenarında B ve D noktalarından AG'ye paralel PhKh ve PsŌ çizilsin; tabanları PhPs ve KhŌ çapları etrafındaki daireler, ekseni AG doğrusu olan bir silindir düşünülsün.
Eksenden geçen paralelkenarı PhŌ olan silindir, eksenden geçen paralelkenarı PhD olan silindirin iki katıdır, çünkü tabanları eşit, ekseni ise ötekinin ekseninin iki katıdır. Eksenden geçen paralelkenarı PhD olan silindir de, tepesi A noktası, tabanı BD çapı etrafında AG'ye dik duran daire olan koninin üç katıdır; öyleyse eksenden geçen paralelkenarı PhŌ olan silindir bu koninin altı katıdır. Sferoidin aynı koninin dört katı olduğu gösterilmişti; öyleyse silindir sferoidin bir buçuk katıdır.
γ΄. Θεωρεῖται δὲ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ⟨καὶ ὅτι ὁ κύλινδρος ὁ τὴν μὲν βάσιν⟩ ἔχων ἴσην τῷ μεγίστῳ κύκλῳ τῶν ἐν τῷ σφαιροειδεῖ, ὕψος δὲ ἴσον τῷ ἄξονι τοῦ σφαιροειδοῦς, ἡμιόλιός ἐστι τοῦ σφαιροειδοῦς· τούτου δὲ θεωρηθέντος φανερὸν ὅτι παντὸς σφαιροειδοῦς ἐπιπέδῳ τμηθέντος διὰ τοῦ κέντρου ὀρθῷ πρὸς τὸν ἄξονα τὸ ἥμισυ τοῦ σφαιροειδοῦς διπλάσιόν ἐστι τοῦ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος τὴν αὐτὴν τῷ τμήματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν. Ἔστω γάρ τι σφαιροειδὲς καὶ τετμήσθω ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος, καὶ γινέσθω ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ αὐτοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὴ ἡ ΑΒΓΔ, διάμετροι δὲ αὐτῆς ἔστωσαν αἱ ΑΓ, ΒΔ, κέντρον δὲ τὸ Κ, ἔστω δὲ κύκλος ἐν τῷ σφαιροειδεῖ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ ὀρθὸς πρὸς τὴν ΑΓ, νοείσθω δὲ κῶνος βάσιν ἔχων τὸν εἰρημένον κύκλον, κορυφὴν δὲ τὸ Α σημεῖον, καὶ ἐκβληθείσης τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ τετμήσθω ὁ κῶνος ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ Γ παρὰ τὴν βάσιν ἔσται δὴ ἡ τομὴ αὐτοῦ κύκλος ὀρθὸς πρὸς τὴν ΑΓ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἡ ΕΖ. Ἔστω δὲ καὶ κύλινδρος βάσιν μὲν ἔχων τὸν αὐτὸν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΕΖ, ἄξονα δὲ τὴν ΑΓ εὐθεῖαν, καὶ ἐκβληθείσης τῆς ΓΑ κείσθω αὐτῇ ἴση ἡ ΑΘ, καὶ νοείσθω ζυγὸς ὁ ΘΓ, μέσον δὲ αὐτοῦ τὸ Α, ἤχθω δέ τις ἐν τῷ ΛΖ παραλληλογράμμῳ παρὰ τὴν ΕΖ ἡ ΜΝ, καὶ ἀπὸ τῆς ΜΝ ἐπίπεδον ἀνεστάτω ὀρ⟨θὸν πρὸς τὴν ΑΓ ποιήσει δὴ τοῦτο ἐν⟩ μὲν τῷ κυλίνδρῳ τομὴν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, ἐν δὲ τῷ σφαιροειδεῖ τομὴν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ, ἐν δὲ τῷ κώνῳ τομὴν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΠΡ. Καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΓΑ πρὸς τὴν ΑΣ, οὕτως ἡ ΕΑ πρὸς ΑΠ, τουτέστιν ἡ ΜΣ πρὸς τὴν ΣΠ, ἴση δὲ ἡ ΓΑ τῇ ΑΘ, ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως ἡ ΜΣ πρὸς ΣΠ. Ὡς δὲ ἡ ΜΣ πρὸς ΣΠ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΜΣ πρὸς τὸ ὑπὸ ΜΣ, ΣΠ· τῷ δὲ ὑπὸ ΜΣ, ΣΠ ἴσα τὰ ἀπὸ τῶν ΠΣ, ΣΞ. Ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὡς τὸ ὑπὸ ΑΣ, ΣΓ πρὸς τὸ ἀπὸ ΣΞ, οὕτως τὸ ὑπὸ ΑΚ, ΚΓ, τουτέστιν τὸ ἀπὸ ΑΚ, πρὸς τὸ ἀπὸ ΚΒ [ἀμφότεροι γὰρ οἱ λόγοι ἐν τῷ τῆς πλαγίας πρὸς τὴν ὀρθίαν εἰσίν], ὡς δὲ τὸ ἀπὸ ΑΚ πρὸς τὸ ἀπὸ ΚΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΑΣ πρὸς τὸ ἀπὸ ΣΠ, ἐναλλὰξ ἄρα ἔσται ὡς τὸ ἀπὸ ΑΣ πρὸς τὸ ὑπὸ ΑΣΓ, τὸ ἀπὸ ΠΣ πρὸς τὸ ἀπὸ ΣΞ. Ὡς δὲ τὸ ἀπὸ ΑΣ πρὸς τὸ ὑπὸ ΑΣΓ, τὸ ἀπὸ ΣΠ πρὸς τὸ ὑπὸ ΣΠ, ΠΜ· ἴσον ἄρα τὸ ὑπὸ ΜΠ, ΠΣ τῷ ἀπὸ ΞΣ. Κοινὸν προσκείσθω τὸ ἀπὸ ΠΣ· τὸ ἄρα ὑπὸ ΜΣ, ΣΠ τοῖς ἀπὸ ΠΣ, ΣΞ ἴσον. Ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, τὸ ἀπὸ ΜΣ πρὸς τὰ ἀπὸ ΠΣ, ΣΞ. Ὡς δὲ τὸ ἀπὸ ΜΣ πρὸς τὰ ἀπὸ ΣΞ, ΣΠ, οὕτως ὁ ἐν τῷ κυλίνδρῳ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, πρὸς ἀμφοτέρους τοὺς κύκλους, ὧν διάμετροι αἱ ΞΟ, ΠΡ ὥστε ἰσορροπήσει περὶ τὸ Α σημεῖον ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, αὐτοῦ μένων ἀμφοτέροις τοῖς κύκλοις, ὧν διάμετροι αἱ ΞΟ, ΠΡ, μετενεχθεῖσι καὶ τεθεῖσιν τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ, ὥστε ἑκατέρου αὐτῶν κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Θ. Συναμφοτέρων δὲ τῶν κύκλων, ὧν εἰσι διάμετροι αἱ ΞΟ, ΠΡ, μετενηνεγμένων κέντρον τοῦ βάρους τὸ Θ καὶ ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, πρὸς ἀμφοτέρους τοὺς κύκλους, ὧν διάμετροι αἱ ΞΟ, ΠΡ. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται, καὶ ἐὰν ἄλλη τις ἀχθῇ ἐν τῷ ΛΖ παραλληλογράμμῳ παρὰ τὴν ΕΖ, καὶ ἀπὸ τῆς ἀχθείσης ἐπίπεδον ἀνασταθῇ ὀρθὸν πρὸς τὴν ΑΓ, ὅτι ὁ γενόμενος κύκλος ἐν τῷ κυλίνδρῳ ἰσορροπήσει περὶ τὸ Α σημεῖον αὐτοῦ μένων συναμφοτέροις τοῖς κύκλοις τῷ τε ἐν τῷ σφαιροειδεῖ γινομένῳ καὶ τῷ ἐν τῷ κώνῳ μετενεχθεῖσιν τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ οὕτως, ὥστε ἑκατέρου αὐτῶν κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Θ. Συμπληρωθέντος οὖν τοῦ κυλίνδρου ὑπὸ τῶν ληφθέντων κύκλων καὶ τοῦ σφαιροειδοῦς καὶ τοῦ κώνου ἰσόρροπος ὁ κύλινδρος ἔσται περὶ τὸ Α σημεῖον αὐτοῦ μένων τῷ τε σφαιροειδεῖ καὶ τῷ κώνῳ μετενεχθεῖσι καὶ τεθεῖσιν ἐπὶ τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ οὕτως, ὥστε ἑκατέρου αὐτῶν κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Θ. Καί ἐστι τοῦ μὲν κυλίνδρου κέντρον τοῦ βάρους τὸ Κ, τοῦ δὲ σφαιροειδοῦς καὶ τοῦ κώνου συναμφοτέρων, ὡς ἐρρέθη, κέντρον τοῦ βάρους τὸ Θ· ἔστιν οὖν ὡς ἡ ΘΑ πρὸς ΑΚ, ὁ κύλινδρος πρὸς ἀμφότερα τό τε σφαιρο⟨ειδὲς καὶ τὸν κῶνον⟩. Δ⟨ιπλα⟩σία δὲ ἡ ΑΘ τῆς ΑΚ· διπλάσιος ἄρα καὶ ὁ κύλινδρος ἀμφοτέρων τοῦ τε σφαιροειδοῦς καὶ τοῦ κώνου· εἷς ἄρα κύλινδρος ἴσος δυσὶν κώνοις καὶ δυσὶ σφαιροειδέσιν, Εἷς δὲ κύλινδρος ἴσος ἐστὶ τρισὶ κώνοις τοῖς αὐτοῖς· τρεῖς ἄρα κῶνοι ἴσοι εἰσὶ δυσὶ κώνοις καὶ δυσὶ σφαιροειδέσι. Κοινοὶ ἀφῃρήσθωσαν δύο κῶνοι· λοιπὸς ἄρα εἶς κῶνος, οὗ ἐστι τὸ διὰ τοῦ ἄξονος τρίγωνον τὸ ΑΕΖ, ἴσος ἐστὶ δυσὶ σφαιροειδέσιν. Εἷς δὲ κῶνος ὁ αὐτὸς ἴσος ἐστὶν ὀκτὼ κώνοις, ὧν ἐστι τὸ διὰ τοῦ ἄξονος τρίγωνον τὸ ΑΒΔ ὀκτὼ ἄρα κῶνοι οἱ εἰρημένοι ἴσοι εἰσὶ δυσὶ σφαιροειδέσιν· καὶ τέσσαρες ἄρα κῶνοι ἴσοι ἑνὶ σφαιροειδεῖ· τετραπλάσιον ἄρα ἐστὶ τὸ σφαιροειδὲς τοῦ κώνου, οὗ κορυφὴ μέν ἐστι τὸ Α σημεῖον, βάσις δὲ ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ κύκλος ὀρθὸς ὢν πρὸς τὴν ΑΓ, καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ σφαιροειδοῦς διπλάσιόν ἐστι τοῦ εἰρημένου κώνου. Ἤχθωσαν δὲ διὰ τῶν Β, Δ σημείων ἐν τῷ ΛΖ παραλληλογράμμῳ τῇ ΑΓ παράλληλοι αἱ ΦΧ, ΨΩ, καὶ νοείσθω κύλινδρος, οὗ βάσεις μὲν οἱ περὶ διαμέτρους τὰς ΦΨ, ΧΩ κύκλοι. ἄξων δὲ ἡ ΑΓ εὐθεῖα. Ἐπεὶ οὖν διπλάσιός ἐστιν ὁ κύλινδρος, οὗ ἐστι τὸ διὰ τοῦ ἄξονος παραλληλόγραμμον τὸ ΦΩ, τοῦ κυλίνδρου, οὗ τὸ διὰ τοῦ ἄξονος παραλληλόγραμμον τὸ ΦΔ, διὰ τὸ ἴσας αὐτῶν εἶναι τὰς βάσεις, τὸν δὲ ἄξονα τοῦ ἄξονος διπλάσιον, αὐτὸς δὲ ὁ κύλινδρος, οὗ τὸ διὰ τοῦ ἄξονος παραλληλόγραμμον τὸ ΦΔ, τριπλασίων ἐστὶ τοῦ κώνου, οὗ κορυφὴ μὲν τὸ Α σημεῖον, βάσις δὲ ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ κύκλος ὀρθὸς ὧν πρὸς τὴν ΑΓ, ἑξαπλάσιος ἄρα ὁ κύλινδρος, οὗ ἐστι τὸ διὰ τοῦ ἄξονος παραλληλόγραμμον τὸ ΦΩ, τοῦ εἰρημένου κώνου. Ἐδείχθη δὲ τοῦ αὐτοῦ κώνου τετραπλάσιον τὸ σφαιροειδές· ἡμιόλιος ἄρα ἐστὶν ὁ κύλινδρος τοῦ σφαιροειδοῦς· οι.
44. Önerme
Dik açılı konoidin eksene dik bir düzlemle kesilen her kesiminin, tabanı ve ekseni kesimle aynı olan koninin bir buçuk katı olduğu bu yöntemle şöyle görülür.
Bir dik açılı konoid olsun; eksenden geçen bir düzlemle kesilsin ve yüzeyinde ABG dik açılı koni kesitini meydana getirsin. Eksene dik başka bir düzlemle de kesilsin; iki düzlemin ortak kesiti BG, kesimin ekseni de DA olsun. DA, Th'ye doğru uzatılsın ve ona eşit ATh alınsın; DTh bir terazi kolu, A da onun orta noktası olarak düşünülsün. Kesimin tabanı, BG çapı etrafında AD'ye dik duran daire olsun. Tabanı çapı BG olan daire, tepesi A noktası olan bir koni düşünülsün; tabanı çapı BG olan daire, ekseni AD olan bir silindir de olsun. Paralelkenarın içinde BG'ye paralel bir MN çizilsin ve MN üzerine AD'ye dik bir düzlem kurulsun. Bu düzlem silindirde çapı MN olan bir daire, dik açılı konoidin kesiminde de çapı XO olan bir daire kesiti meydana getirir.
BAG bir dik açılı koni kesiti, AD onun çapı, XS ile BD de ordinat olarak indirilmiş olduğundan, DA'nın AS'ye oranı BD'nin karesinin XS'nin karesine oranına eşittir. DA ise ATh'ye eşittir; öyleyse ThA'nın AS'ye oranı MS'nin karesinin SX'in karesine oranına eşittir. Bu oran da silindirdeki çapı MN olan dairenin, dik açılı konoidin kesimindeki çapı XO olan daireye oranına eşittir. Öyleyse ThA'nın AS'ye oranı, çapı MN olan dairenin çapı XO olan daireye oranına eşittir. Demek ki silindirdeki çapı MN olan daire yerinde kalırken, çapı XO olan daire terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezi Th olacak biçimde taşınıp konursa, onunla A noktasına göre dengede olur. Çünkü çapı MN olan dairenin ağırlık merkezi S, taşınan çapı XO olan dairenin ağırlık merkezi Th'dir ve ThA'nın AS'ye oranı, ters orantılı olarak, çapı MN olan dairenin çapı XO olan daireye oranına eşittir. Aynı biçimde gösterilir ki EG paralelkenarında BG'ye paralel başka bir doğru çizilir ve bu doğru üzerine ATh'ye dik bir düzlem kurulursa, silindirde meydana gelen daire yerinde kalarak, dik açılı konoidin kesiminde meydana gelen daireyle, bu daire terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezi Th olacak biçimde taşındığında, A noktasına göre dengede olur. Silindir ve dik açılı konoidin kesimi [bu dairelerle] doldurulunca, silindir yerinde kalarak, terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezi Th olacak biçimde taşınıp konmuş konoid kesimiyle A noktasına göre dengede olur. Söz konusu büyüklükler A noktasına göre dengede olduğuna, AD K'de ikiye bölündüğü için silindirin ağırlık merkezi K noktası, taşınan kesimin ağırlık merkezi de Th olduğuna göre, ters orantılı olarak ThA'nın AK'ye oranı silindirin kesime oranına eşit olur. ThA ise AK'nin iki katıdır; öyleyse silindir de kesimin iki katıdır. Aynı silindir, tabanı çapı BG olan daire, tepesi A noktası olan koninin üç katıdır; öyleyse kesimin bu koninin bir buçuk katı olduğu açıktır.
δ΄. Ὅτι δὲ πᾶν τμῆμα ὀρθογωνίου κωνοειδοῦς ἐπιπέδῳ ἀποτεμνόμενον ὀρθῷ πρὸς τὸν ἄξονα ἡμιόλιόν ἐστι τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὴν αὐτὴν τῷ τμήματι καὶ τὸν ἄξονα τὸν αὐτόν, ὧδε διὰ τοῦ τρόπου τούτου θεωρεῖται. Ἔστω γὰρ ὀρθογώνιον κωνοειδὲς καὶ τετμήσθω ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος, καὶ ποιείτω τομὴν ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ ὀρθογωνίου κώνου τομὴν τὴν ΑΒΓ, τετμήσθω δὲ καὶ ἑτέρῳ ἐπιπέδῳ ὀρθῷ πρὸς τὸν ἄξονα, καὶ ἔστω αὐτῶν κοινὴ τομὴ ἡ ΒΓ, ἄξων δὲ ἔστω τοῦ τμήματος ἡ ΔΑ, καὶ ἐκβεβλήσθω ἡ ΔΑ ἐπὶ τὸ Θ, καὶ κείσθω αὐτῇ ἴση ἡ ΑΘ, καὶ νοείσθω ζυγὸς ὁ ΔΘ, μέσον δὲ αὐτοῦ τὸ Α, ἔστω δὲ ἡ τοῦ τμήματος βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΓ κύκλος ὀρθὸς ὢν πρὸς ⟨τὴν ΑΔ, νοείσθω δὲ κῶνος βάσιν⟩ μὲν ἔχων τὸν κύκλον, οὗ ἐστι διάμετρος ἡ ΒΓ, κορυφὴν δὲ τὸ Α σημεῖον, ἔστω δὲ καὶ κύλινδρος βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΒΓ, ἄξονα δὲ τὸν ΑΔ, καὶ ἤχθω τις ἐν τῷ παραλληλογράμμῳ ἡ ΜΝ παράλληλος οὖσα τῇ ΒΓ, καὶ ἀπὸ τῆς ΜΝ ἐπίπεδον ἀνεστάτω ὀρθὸν πρὸς τὴν ΑΔ· ποιήσει δὴ τοῦτο ἐν μὲν τῷ κυλίνδρῳ τομὴν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, ἐν δὲ τῷ τμήματι τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδοῦς τομὴν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ. Καὶ ἐπεὶ ὀρθογωνίου κώνου τομή ἐστιν ἡ ΒΑΓ, διάμετρος δὲ αὐτῆς ἡ ΑΔ, καὶ τεταγμένως κατηγμέναι εἰσὶν αἱ ΞΣ, ΒΔ, ἔστιν ὡς ἡ ΔΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΞΣ. Ἴση δὲ ἡ ΔΑ τῇ ΑΘ· ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΜΣ πρὸς τὸ ἀπὸ ΣΞ. Ὡς δὲ τὸ ἀπὸ ΜΣ πρὸς τὸ ἀπὸ ΣΞ, οὕτως ὁ κύκλος ὁ ἐν τῷ κυλίνδρῳ, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, πρὸς τὸν κύκλον τὸν ἐν τῷ τμήματι τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδοῦς, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, πρὸς τὸν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ. Ἰσόρροπος ἄρα ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, ὁ ἐν τῷ κυλίνδρῳ περὶ τὸ Α σημεῖον αὐτοῦ μένων τῷ κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ, μετενεχθέντι καὶ τεθέντι ἐπὶ τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ, ὥστε κέντρον αὐτοῦ ⟨εἶναι τοῦ βάρους τὸ⟩ Θ· ⟨καί ἐστι τοῦ⟩ μὲν ⟨κύκλου, οὗ διάμετρός ἐστιν ἡ⟩ ΜΝ, κέντρον τοῦ βάρους τὸ Σ, τοῦ δὲ κύκλου, οὗ ἐστι διάμετρος ἡ ΞΟ, μετενηνεγμένου κέντρον τοῦ βάρους τὸ Θ, καὶ ἀντιπεπονθότως τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ ὃν ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, πρὸς τὸν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται, καὶ ἐὰν ἄλλη τις ἀχθῇ ἐν τῷ ΕΓ παραλληλογράμμῳ παρὰ τὴν ΒΓ, καὶ ἀπὸ τῆς ἀχθείσης ἐπίπεδον ἀνασταθῇ ὀρθὸν πρὸς τὴν ΑΘ, ὅτι ἰσορροπήσει πρὸς τῷ Α σημείῳ ὁ γενόμενος κύκλος ἐν τῷ κυλίνδρῳ αὐτοῦ μένων τῷ γενομένῳ ἐν τῷ τμήματι τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος μετενεχθέντι ἐπὶ τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ οὕτως, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Θ. Συμπληρωθέντος οὖν τοῦ κυλίνδρου καὶ τοῦ τμήματος τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδοῦς ἰσορροπήσει περὶ τὸ Α σημεῖον ὁ κύλινδρος αὐτοῦ μένων τῷ τμήματι τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος μετενεχθέντι καὶ τεθέντι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ οὕτως, ὥστε τὸ κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Θ. Ἐπεὶ δὲ ἰσορροπεῖ περὶ τὸ Α σημεῖον τὰ εἰρημένα μεγέθη, καί ἐστι τοῦ μὲν κυλίνδρου κέντρον βάρους τὸ Κ σημεῖον δίχα τεμνομένης τῆς ΑΔ κατὰ τὸ Κ σημεῖον, τοῦ δὲ τμήματος μετενηνεγμένου κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τὸ Θ, ἀντιπεπονθότως τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον ⟨ἡ ΘΑ πρὸς τὴν ΑΚ, ὃν ὁ⟩ κύλινδρος πρὸς τὸ τμῆμα. Διπλασία δὲ ἡ ΘΑ τῆς ΑΚ· διπλάσιος ἄρα καὶ ὁ κύλινδρος τοῦ τμήματος. Ὁ δὲ αὐτὸς κύλινδρος τριπλάσιός ἐστι τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὸν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΒΓ, κορυφὴν δὲ τὸ Α σημεῖον· δῆλον οὖν ὅτι τὸ τμῆμα ἡμιόλιόν ἐστιν τοῦ αὐτοῦ κώνου.
55. Önerme
Dik açılı konoidin eksene dik bir düzlemle kesilen kesiminin ağırlık merkezinin, kesimin ekseni olan doğru üzerinde, bu doğrunun tepe tarafındaki parçası kalan parçanın iki katı olacak biçimde bölündüğü noktada bulunduğu bu yöntemle şöyle görülür.
Dik açılı konoidin eksene dik bir düzlemle kesilen bir kesimi olsun. Bu kesim eksenden geçen başka bir düzlemle kesilsin ve yüzeyinde ABG dik açılı koni kesitini meydana getirsin. Kesimi ayıran düzlemle kesen düzlemin ortak kesiti BG, kesimin ekseni ve ABG kesitinin çapı da AD doğrusu olsun. DA uzatılsın ve ona eşit ATh alınsın; DTh bir terazi kolu, A da onun orta noktası olarak düşünülsün. Kesimin içine kenarları BA ve AG olan bir koni de çizilmiş olsun. Dik açılı koni kesitinin içinde BG'ye paralel bir XO çizilsin; bu doğru kesiti X ve O'da, koninin kenarlarını da P ve R noktalarında kessin.
Dik açılı koni kesitinde XS ve BD çapa dik olarak çizilmiş olduğundan, DA'nın AS'ye oranı BD'nin karesinin XS'nin karesine oranına eşittir. DA'nın AS'ye oranı BD'nin PS'ye oranına, BD'nin PS'ye oranı da BD'nin karesinin BD ile PS'nin dikdörtgenine oranına eşittir; öyleyse BD'nin karesinin XS'nin karesine oranı, BD'nin karesinin BD ile PS'nin dikdörtgenine oranına eşit olur. Demek ki XS'nin karesi BD ile PS'nin dikdörtgenine eşittir; yani BD, SX ve SP orantılıdır ve bu yüzden BD'nin PS'ye oranı XS'nin karesinin SP'nin karesine oranına eşittir. BD'nin PS'ye oranı ise DA'nın AS'ye, yani ThA'nın AS'ye oranına eşittir; öyleyse ThA'nın AS'ye oranı XS'nin karesinin SP'nin karesine oranına eşittir. Şimdi XO üzerine AD'ye dik bir düzlem kurulsun; bu düzlem dik açılı konoidin kesiminde çapı XO olan bir daire, konide de çapı PR olan bir daire meydana getirir. ThA'nın AS'ye oranı XS'nin karesinin SP'nin karesine oranına, bu da çapı XO olan dairenin çapı PR olan daireye oranına eşit olduğundan, ThA'nın AS'ye oranı çapı XO olan dairenin çapı PR olan daireye oranına eşittir. Öyleyse çapı XO olan daire yerinde kalırken, çapı PR olan daire terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezi Th olacak biçimde taşınırsa, onunla A noktasına göre dengede olur. Yerinde kalan, çapı XO olan dairenin ağırlık merkezi S, söylendiği gibi taşınan, çapı PR olan dairenin ağırlık merkezi Th olduğuna ve ThA'nın AS'ye oranı, ters orantılı olarak, çapı XO olan dairenin çapı PR olan daireye oranına eşit olduğuna göre, bu iki daire A noktasına göre dengede olur. Aynı biçimde gösterilir ki dik açılı koni kesitinin içinde BG'ye paralel başka bir doğru çizilir ve bu doğru üzerine AD'ye dik bir düzlem kurulursa, dik açılı konoidin kesiminde meydana gelen daire yerinde kalarak, konide meydana gelen daireyle, bu daire terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezi Th olacak biçimde taşınıp konduğunda, A noktasına göre dengede olur. Kesim ve koni dairelerle doldurulunca, kesimdeki bütün daireler yerlerinde kalarak, konideki bütün dairelerle, bunlar terazi kolunda Th noktasına, ağırlık merkezleri Th olacak biçimde taşınıp konduğunda, A noktasına göre dengede olur. Öyleyse dik açılı konoidin kesimi de yerinde kalarak, terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezi Th olacak biçimde taşınıp konmuş koniyle A noktasına göre dengededir. İki büyüklük tek bir büyüklük gibi alındığında ağırlık merkezleri A, taşınan koninin ağırlık merkezi de Th olduğuna göre, kalan büyüklüğün ağırlık merkezi, ATh doğrusunun A'dan öteye uzatılmış kısmı üzerindedir: bu uzantıdan öyle bir AK kesilir ki ATh'nin ona oranı kesimin koniye oranına eşit olur. Kesim ise koninin bir buçuk katıdır; öyleyse ThA da AK'nin bir buçuk katıdır. Demek ki K, dik açılı konoid kesiminin ağırlık merkezidir ve AD, K'de, tepe tarafındaki parçası kalan parçanın iki katı olacak biçimde bölünmüştür.
ε΄. Ὅτι δὲ τοῦ τμήματος τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος τοῦ ἀποτεμνομένου ἐπιπέδῳ ὀρθῷ πρὸς τὸν ἄξονα τὸ κέντρον τοῦ βάρους ἐστὶν ἐπὶ τῆς εὐθείας, ἥ ἐστιν ἄξων τοῦ τμήματος, τμηθείσης οὕτως τῆς εἰρημένης εὐθείας, ὥστε διπλάσιον εἶναι τὸ μέρος αὐτοῦ τὸ πρὸς τῇ κορυφῇ τοῦ λοιποῦ τμήματος, ὧδε διὰ τοῦ τρόπου θεωρεῖται· Ἔστω τμῆμα ὀρθογωνίου κωνοειδοῦς ἀποτεμνόμενον ἐπιπέδῳ ὀρθῷ πρὸς τὸν ἄξονα καὶ τετμήσθω ἐπιπέδῳ ἑτέρῳ διὰ τοῦ ἄξονος, καὶ ποιείτω τομὴν ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ τὴν ΑΒΓ ὀρθογωνίου κώνου τομήν, τοῦ δὲ ἀποτετμηκότος τὸ τμῆμα ἐπιπέδου καὶ τοῦ τέμνοντος κοινὴ τομὴ ἔστω ἡ ΒΓ, ἄξων δὲ ἔστω τοῦ τμήματος καὶ διάμετρος τῆς ΑΒΓ τομῆς ἡ ΑΔ εὐθεῖα, καὶ τῆς ⟨ΔΑ ἐκβληθείσης ἴση αὐτῇ κείσθω ἡ ΑΘ, καὶ⟩ νοείσθω ζυγὸς ὁ ΔΘ, μέσον δὲ αὐτοῦ τὸ Α, ἔστω δὲ καὶ κῶνος ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ τμήματι, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ αἱ ΒΑ, ΑΓ, ἤχθω δέ τις ἐν τῇ τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῇ ἡ ΞΟ παράλληλος οὖσα τῇ ΒΓ, τεμνέτω δὲ αὕτη τὴν μὲν τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομὴν κατὰ τὰ Ξ, Ο, τὰς δὲ τοῦ κώνου πλευρὰς κατὰ τὰ Π, Ρ σημεῖα. Ἐπεὶ οὖν ἐν ὀρθογωνίου κώνου τομῇ κάθετοι ἠγμέναι εἰσὶν ἐπὶ τὴν διάμετρον αἱ ΞΣ, ΒΔ, ἔστιν ὡς ἡ ΔΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΞΣ. Ὡς δὲ ἡ ΔΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως ἡ ΒΔ πρὸς ΠΣ, ὡς δὲ· ἡ ΒΔ πρὸς ΠΣ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΠΣ· ἔσται ἄρα καὶ ὡς τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΞΣ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ὑπὸ ΒΔ, ΠΣ. Ἴσον ἄρα τὸ ἀπὸ ΞΣ τῷ ὑπὸ ΒΔ, ΠΣ· ἀνάλογον ἄρα εἰσὶν αἱ ΒΔ, ΣΞ, ΣΠ, καὶ διὰ τοῦτό ἐστιν ὡς ἡ ΒΔ πρὸς ΠΣ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΞΣ πρὸς τὸ ἀπὸ ΣΠ. Ὡς δὲ ἡ ΒΔ πρὸς ΠΣ, οὕτως ἡ ΔΑ πρὸς ΑΣ, τουτέστιν ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΞΣ πρὸς τὸ ἀπὸ ΣΠ. Ἀνεστάτω δὴ ἀπὸ τῆς ΞΟ ἐπίπεδον ὀρθὸν πρὸς τὴν ΑΔ· ποιήσει δὴ τοῦτο ἐν μὲν τῷ τμήματι τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ, ἐν δὲ τῷ κώνῳ κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΠΡ. Καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΞΣ πρὸς τὸ ἀπὸ ΣΠ, ὡς δὲ τὸ ἀπὸ ΞΣ πρὸς τὸ ἀπὸ ΣΠ, οὕτως ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ, πρὸς τὸν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΠΡ, ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, οὕτως ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ, πρὸς τὸν κύκλον, οὗ διάμε⟨τρος ἡ ΠΡ. Ἰσορροπήσει ἄρα πε⟩ρὶ τὸ Α σημεῖον ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ, αὐτοῦ μένων τῷ κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἡ ΠΡ, μετενεχθέντι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ οὕτως, ὥστε κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Θ. Ἐπεὶ οὖν τοῦ μὲν κύκλου, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ, αὐτοῦ μένοντος κέντρον ἐστὶν τοῦ βάρους τὸ Σ, τοῦ δὲ κύκλου, οὗ διάμετρος ἡ ΠΡ, μετενεχθέντος ὡς ἐρρέθη κέντρον τοῦ βάρους τὸ Θ, καὶ ἀντιπεπονθότως τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ἡ ΘΑ πρὸς ΑΣ, ὃν ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ, πρὸς τὸν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΠΡ, ἰσορροπήσουσιν ἄρα πρὸς τῷ Α σημείῳ, Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται, καὶ ἐὰν ἄλλη τις ἀχθῇ ἐν τῇ τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῇ παράλληλος τῇ ΒΓ, καὶ ἀπὸ τῆς ἀχθείσης ἐπίπεδον ἀνασταθῇ ὀρθὸν πρὸς τὴν ΑΔ, ὅτι ὁ γενόμενος κύκλος ἐν τῷ τμήματι τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος αὐτοῦ μένων ἰσορροπήσει περὶ τὸ Α σημεῖον τῷ γενομένῳ κύκλῳ ἐν τῷ κώνῳ μετενεχθέντι καὶ τεθέντι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Θ. Συμπληρωθέντων οὖν ὑπὸ τῶν κύκλων τοῦ τε τμήματος καὶ τοῦ κώνου ἰσορροπήσουσι περὶ τὸ Α σημεῖον τεθέντες πάντες οἱ κύκλοι οἱ ἐν τῷ τμήματι αὐτοῦ μένοντες πᾶσι τοῖς κύκλοις τοῖς ἐν τῷ κώνῳ μετενεχθεῖσι καὶ τεθεῖσι τοῦ ζυγοῦ ⟨κατὰ τὸ Θ σημεῖον οὕτως, ὥστε⟩ αὐτῶν κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Θ· ἰσόρροπον οὖν καὶ τὸ τμῆμα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος περὶ τὸ Α σημεῖον αὐτοῦ μένον τῷ κώνῳ μετενεχθέντι καὶ τεθέντι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ οὕτως, ὥστε κέντρον εἶναι τοῦ βάρους αὐτοῦ τὸ Θ. Ἐπεὶ οὖν συναμφστέρων τῶν μεγεθῶν ὡς ἑνὸς λεγομένων κέντρον ἐστὶν τοῦ βάρους τὸ Α, αὐτοῦ δὲ τοῦ κώνου τοῦ μετενηνεγμένου κέντρον τοῦ βάρους τὸ Θ, τοῦ λοιποῦ ἄρα μεγέθους τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρους ἐπὶ τῆς ΑΘ εὐθείας ἐκβεβλημένης ἐπὶ τὸ Α καὶ ἀποληφθείσης ἀπʼ αὐτῆς τῆς ΑΚ τηλικαύτης, ⟨ὥστε τὴν ΑΘ⟩ πρὸς αὐτὴν τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὸ τμῆμα πρὸς τὸν κῶνον. Ἡμιόλιον δέ ἐστιν τὸ τμῆμα τοῦ κώνου ἡμιόλιος ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ΘΑ τῆς ΑΚ, καί ἐστιν τὸ Κ κέντρον τοῦ βάρους τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος τῆς ΑΔ τετμημένης οὕτως, ὥστε διπλάσιον εἶναι τὸ μέρος αὐτῆς τὸ πρὸς τῇ κορυφῇ τοῦ τμήματος τοῦ λοιποῦ τμήματος.
66. Önerme
Her yarıkürenin ağırlık merkezi, ekseni olan doğru üzerindedir; bu doğru, yarıkürenin yüzeyi tarafındaki parçasının kalan parçaya oranı beşin üçe oranına eşit olacak biçimde bölünür.
Bir küre olsun; merkezden geçen bir düzlemle kesilsin ve yüzeyinde ABGD dairesi kesiti meydana gelsin. Dairenin birbirine dik çapları AG ve BD olsun; BD üzerine AG'ye dik bir düzlem kurulsun. Tabanı BD çapı etrafındaki daire, tepesi A noktası, kenarları BA ve AD olan bir koni olsun. GA uzatılsın ve GA'ya eşit ATh alınsın; ThG doğrusu bir terazi kolu, A da onun orta noktası olarak düşünülsün. BAD yarım dairesinde BD'ye paralel bir XO çizilsin; bu doğru yarım dairenin çevresini X ve O'da, koninin kenarlarını P ve R noktalarında, AG'yi de E'de kessin. XO üzerine AE'ye dik bir düzlem kurulsun; bu düzlem yarıkürede çapı XO olan bir daire, konide de çapı PR olan bir daire kesiti meydana getirir.
AG'nin AE'ye oranı XA'nın karesinin AE'nin karesine oranına eşittir; XA'nın karesi AE ile EX'in karelerinin toplamına, AE de EP'ye eşittir; öyleyse AG'nin AE'ye oranı, XE ile EP'nin karelerinin toplamının EP'nin karesine oranına eşittir. Bu oran da XO çapı etrafındaki daire ile PR çapı etrafındaki dairenin toplamının PR çapı etrafındaki daireye oranına eşittir; GA ise ATh'ye eşittir. Öyleyse ThA'nın AE'ye oranı, XO ve PR çapları etrafındaki iki dairenin toplamının PR çapı etrafındaki daireye oranına eşittir. Demek ki çapları XO ve PR olan iki daire yerlerinde kalırken, çapı PR olan daire Th'ye, ağırlık merkezi Th olacak biçimde taşınıp konursa, bu iki daire onunla A noktasına göre dengede olur. Yerinde kalan, çapları XO ve PR olan iki dairenin ağırlık merkezi E, taşınan, çapı PR olan dairenin ağırlık merkezi Th olduğundan, EA'nın ATh'ye oranı, çapı PR olan dairenin çapları XO ve PR olan dairelere oranına eşittir. Aynı biçimde, [yarım dairenin] içinde BD'ye paralel başka bir doğru çizilir ve bu doğru üzerine AG'ye dik bir düzlem kurulursa, yarıkürede meydana gelen daire ile konide meydana gelen daire, ikisi birlikte yerlerinde kalarak, konide meydana gelen daireyle, bu daire terazi kolunda Th'ye taşınıp konduğunda, A noktasına göre dengede olur. Yarıküre ve koni dairelerle doldurulunca, yarıküredeki ve konideki bütün daireler yerlerinde kalarak, konideki bütün dairelerle, bunlar terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezleri Th olacak biçimde taşınıp konduğunda, A noktasına göre dengede olur. Böylece yarıküre ile koni yerlerinde kalarak, terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezi Th noktası olacak biçimde taşınıp konmuş koniyle A noktasına göre dengede olur. […] dengede olanların […] ThA'nın AKh'ye oranı […] ekseni AH […] nokta […] koni […] koninin […] Küre, tabanı BD çapı etrafındaki daire, ekseni AH olan koninin dört katı olduğundan […].
ς΄. Παντὸς ἡμισφαιρίου τὸ κέντρον ⟨τοῦ βάρους ἐπὶ τῆς εὐθείας ἐστίν, ἥ⟩ ἐστιν ἄξων αὐτοῦ, τμηθείσης οὕτως, ὥστε τὸ τμῆμα αὐτῆς τὸ πρὸς τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ἡμισφαιρίου πρὸς τὸ λοιπὸν τμῆμα τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὰ πέντε πρὸς τὰ τρία. Ἔστω σφαῖρα καὶ τετμήσθω ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ κέντρου, καὶ γενέσθω ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ τομὴ ὁ ΑΒΓΔ κύκλος, διάμετροι δὲ ἔστωσαν τοῦ κύκλου πρὸς ὀρθὰς ἀλλήλαις αἱ ΑΓ, ΒΔ, ἀπὸ δὲ τῆς ΒΔ ἐπίπεδον ἀνεστάτω ὀρθὸν πρὸς τὴν ΑΓ, καὶ ἔστω κῶνος βάσιν μὲν ἔχων τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ κύκλον, κορυφὴν δὲ τὸ Α σημεῖον, πλευραὶ δὲ ἔστωσαν τοῦ κώνου αἱ ΒΑ, ΑΔ, καὶ ἐκβεβλήσθω ἡ ΓΑ, καὶ κείσθω τῇ ΓΑ ἴση ἡ ΑΘ, καὶ νοείσθω ζυγὸς ἡ ΘΓ εὐθεῖα, μέσον δὲ αὐτοῦ τὸ Α, καὶ ἤχθω τις ἐν τῷ ΒΑΔ ἡμικυκλίῳ ἡ ΞΟ παράλληλος οὖσα τῇ ΒΔ, τεμνέτω δὲ αὕτη τὴν μὲν τοῦ ἡμικυκλίου περιφέρειαν κατὰ τὰ Ξ, Ο, τὰς δὲ τοῦ κώνου πλευρὰς κατὰ τὰ Π, Ρ σημεῖα, τὴν δὲ ΑΓ κατὰ τὸ Ε, καὶ ἀπὸ τῆς ΞΟ ἐπίπεδον ἀνεστάτω ὀρθὸν πρὸς τὴν ΑΕ· ποιήσει δὴ τοῦτο ἐν μὲν τῷ ἡμισφαιρίῳ τομὴν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ, ἐν δὲ τῷ κώνῳ τομὴν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΠΡ. Καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΑΓ πρὸς ΑΕ, τὸ ἀπὸ ΞΑ πρὸς τὸ ἀπὸ ΑΕ, τῷ δὲ ἀπὸ ΞΑ ἴσα τὰ ἀπὸ ⟨ΑΕ, EΞ, τῇ δὲ ΑΕ ἴση ἡ ΕΠ, ὡς ἄρα ἡ ΑΓ⟩ πρὸς ΑΕ, οὕτως τὰ ἀπὸ ΞΕ, EΠ πρὸς τὸ ἀπὸ ΕΠ. Ὡς δὲ τὰ ἀπὸ ΞΕ, ΕΠ πρὸς τὸ ἀπὸ ΕΠ, οὕτως ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΞΟ καὶ ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΠΡ πρὸς τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΠΡ, καί ἐστιν ἡ ΓΑ τῇ ΑΘ ἴση ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΕ, οὕτως ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΞΟ καὶ ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΠΡ πρὸς τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΠΡ. Ἰσορροπήσουσιν ἄρα περὶ τὸ Α σημεῖον ἀμφότεροι οἱ κύκλοι, ὧν εἰσι διάμετροι αἱ ΞΟ, ΠΡ, αὐτοῦ μένοντες τῷ κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἡ ΠΡ, μετενεχθέντι καὶ τεθέντι κατὰ τὸ Θ οὕτως, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Θ. Ἐπεὶ οὖν ἀμφοτέρων μὲν τῶν κύκλων, ὧν εἰσι διάμετροι αἱ ΞΟ, ΠΡ, αὐτοῦ μενόντων κέντρον τοῦ βάρους ἐστὶν ⟨τὸ Ε, τοῦ δὲ κύκλου, οὗ ἐστι διάμετρος ἡ ΠΡ, μετενεχθέντος τὸ Θ, ἔστιν ὡς ἡ ΕΑ πρὸς ΑΘ, οὕτως ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΠΡ, πρὸς τοὺς κύκλους, ὧν διάμετροι αἱ⟩ ΞΟ, ⟨ΠΡ. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐὰν ἄλλη τις ἀχθῇ ἐν τῇ τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῇ παράλληλος τῇ⟩ Β⟨Η⟩Δ, καὶ ⟨ἀπὸ τῆς ἀχθείσης ἐπίπεδον ἀναστα⟩θῇ ὀρθὸν πρὸς ⟨τὴν ΑΓ⟩, ἰσορροπ⟨ήσουσιν⟩ περὶ τὸ Α ⟨σημεῖον⟩ ἀμφότερ⟨οι οἱ κύκλοι ὅ τε ἐν τῷ ἡμισφαιρίῳ γενό⟩μεν⟨ος⟩ κ⟨αὶ ὁ ἐν τῷ κών⟩ῳ αὐ⟨τοῦ μένοντες τῷ γ⟩ενομένῳ ⟨κύκλῳ ἐν τῷ κώνῳ⟩ μετενεχθέντι ⟨καὶ⟩ τε⟨θέντι τοῦ⟩ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ. ⟨Συμπληρωθέντων οὖν ὑπὸ τῶν κύκλων τοῦ τε⟩ ἡμισφαιρίου καὶ τοῦ κώ⟨νου⟩ ἰσορ⟨ροπήσουσι περὶ τὸ Α σημεῖον πάντες οἱ κύκλο οἱ ἐν τῷ ἡμισφαι⟩ρίῳ καὶ οἱ ⟨ἐν τῷ κώνῳ αὐτοῦ⟩ μένοντες ⟨πᾶσι τοῖς κύκλοις τοῖς ἐν⟩ τῷ κώνῳ μετενεχθεῖσι καὶ τεθεῖσι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ οὕτως, ὥστε κέντρον ⟨εἶναι αὐτῶν⟩ τοῦ βάρους τὸ Θ ⟨ὥστε ἰσορροπήσουσι περὶ τὸ Α σημεῖον τό τε ἡμισφαίριον καὶ ὁ κῶνος αὐτοῦ⟩ μένοντα τῷ κώνῳ μετενεχθέντι καὶ τεθέντι ⟨τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ⟩ οὕτως, ὥστε κέν⟨τρον⟩ αὐτοῦ ⟨εἶναι τοῦ βάρους⟩ τὸ Θ σημεῖον […] δ […] ἔλασσον […] […] […] τῶν δὲ […] ⟨ἰσορροπ⟩ού⟨ντ⟩ων κατὰ τὸ ⟨Α⟩ […] τρ […] τὸ […] ⟨καὶ ἐπεί⟩ ἐστιν, ὡς ἡ Θ⟨Α πρὸς⟩ΑΧ, […] ἄξων ὁ ΑΗ […] τά […] μον […] ⟨ση⟩μεῖ⟨ον⟩ […] κῶνον τοῖ⟨ς⟩ […] τοῦ κώνου […] καὶ ἐπεὶ τετρα⟨πλασία ἐστὶν⟩ ἡ σφαῖρα τοῦ ⟨κώνου, οὗ βάσις ὁ⟩ περὶ ⟨διάμετρον τὴν ΒΔ κύκλος, ἄξων δὲ ἡ ΑΗ⟩ […] […] […] .
77. Önerme
Bu yöntemle şu da görülür: her küre kesiminin, tabanı ve ekseni kesimle aynı olan koniye oranı, kürenin yarıçapı ile kalan kesimin yüksekliğinin toplamının kalan kesimin yüksekliğine oranına eşittir. […] dik […] aynı […] paralel […] MN üzerine AG'ye dik bir düzlem kurulsun. Bu düzlem silindirde çapı MN olan bir daire, küre kesiminde çapı XO olan bir daire, tabanı EZ çapı etrafındaki daire ve tepesi A noktası olan konide de çapı PR olan bir daire kesiti meydana getirir. Öncekilerde olduğu gibi gösterilir ki çapı MN olan daire yerinde kalırken, çapları XO ve PR olan iki daire terazi kolunda Th'ye, her birinin ağırlık merkezi Th olacak biçimde taşınırsa, onlarla A noktasına göre dengede olur; bütün daireler için de durum böyledir. Silindir, koni ve küre kesimi dairelerle doldurulunca, silindir de yerinde kalarak, terazi kolunda Th'ye taşınıp konmuş koni ile küre kesiminin toplamıyla dengede olur. AH, Ph ve Kh noktalarında öyle bölünsün ki AKh KhH'ye eşit, HPh de AH'nin üçte biri olsun; Kh, AH ekseninin orta noktası olduğu için silindirin ağırlık merkezi olur. Söz konusu büyüklükler A noktasına göre dengede olduğundan, silindirin, taban çapı EZ olan koni ile BAD küre kesiminin toplamına oranı ThA'nın AKh'ye oranına eşit olur. HA, HPh'nin üç katı olduğundan GH ile HPh'nin dikdörtgeni AH ile HG'nin dikdörtgeninin üçte biridir. AH ile HG'nin dikdörtgeni ise HB'nin karesine eşittir; öyleyse GH ile HPh'nin dikdörtgeni BH'nin karesinin de üçte biri olur. […] HG ile […] AH'nin karesi […] HG ile […] KL […] böylece tabanı […] çapı etrafındaki daire olan silindirin […] oranı, tabanı KL çapı etrafındaki daire olan silindirin AEZ konisine oranına eşittir. ThA'nın karesinin […] oranı […] koniye. ThA'nın AKh'ye oranının da, tabanı KL çapı etrafındaki daire olan silindirin ABD küre kesimi ile koninin toplamına oranına eşit olduğu gösterilmişti; öyleyse ThA'nın […] toplamına oranı […] ABD küre kesimi […] ABD kesiminin, tabanı […] çapı etrafındaki daire, ekseni de aynı olan silindire oranı […] Kh'nin […] oranına eşittir; tabanı KL çapı etrafındaki daire olan silindirin ABD konisine oranı […] HG ve […].
ζ΄. Θεωρεῖται ⟨δὲ⟩ διὰ τοῦ ⟨τρόπου πού⟩του καὶ ὅτι π⟨ᾶν τμᾶμα⟩ σφαίρας πρὸς τὸν κῶνον ⟨τὸν βάσιν⟩ ἔχοντα τὴν αὐ⟨τὴν τῷ τμήματι⟩ καὶ ἄξονα ⟨τὸν⟩ αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερος ἥ τε ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας καὶ τὸ ὕψος τοῦ λοιποῦ τμήματος πρὸς τὸ ὕψος τοῦ λοιποῦ ⟨τμήματος⟩ […] […] τω […] […] ὀρθὴ […] τὸ αὐτὸ […] […] […] παρὰ […] […] ⟨καὶ ἀπὸ τῆς⟩ ΜΝ ἐπίπεδον ἀνεστάτω ὀρθὸν πρὸς τὴν ΑΓ ποιήσει δὴ τοῦτο ἐν μὲν τῷ κυλίνδρῳ τομὴν κύκλον, οὗ ἐστι διάμετρος ἡ ΜΝ, ἐν δὲ τῷ τμήματι τῆς σφαίρας τομὴν κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΞΟ, ἐν δὲ τῷ κώνῳ, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΕΖ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Α σημεῖον, κύκλον, οὗ διάμετρός ἐστιν ἡ ΠΡ. Ὁμοίως δὴ τοῖς πρότερον δειχθήσεται ἰσόρροπος περὶ τὸ Α σημεῖον ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΜΝ, αὐτοῦ μένων ἀμφοτέροις τοῖς κύ⟨κλοις, ὧν διάμετροι αἱ ΞΟ, ΠΡ, μετεν⟩εχθεῖσι τοῦ ζυγοῦ ⟨κατὰ τὸ Θ,⟩ ὥστε ἑκατέρου αὐτῶν κέντρον ⟨τοῦ βάρους εἶναι τὸ Θ· ὁμοίως⟩ δὲ ⟨ἐπὶ πάντων⟩. Συμπληρωθέντων οὖν καὶ τοῦ κυλίνδρου καὶ τοῦ ⟨κώνου καὶ τοῦ⟩ τμήματος ⟨τῆς σφαίρας ὑπὸ τῶν κύκλων ἰσορροπήσει καὶ⟩ ὁ κύλινδρος αὐτοῦ μένων συναμφοτέροις τῷ τε κώνῳ καὶ τῷ τμήματι τῆς σφαίρας μετενηνεγμένοις καὶ κειμένοις τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ. Τεμνέσθω δὲ ἡ ΑΗ κατὰ τὰ Φ, Χ σημεῖα οὕτως ὥστε τὴν μὲν ΑΧ εἶναι ἴσην τῇ ΧΗ, τὴν δὲ ΗΦ τρίτον μέρος τῆς ΑΗ ἔσται δὴ τοῦ μὲν κυλίνδρου κέντρον τοῦ βάρους τὸ Χ διὰ τὸ διχοτομίαν εἶναι τοῦ ΑΗ ἄξονος. Ἐπεὶ οὖν ἰσορροπεῖ περὶ τὸ Α σημεῖον τὰ εἰρημένα μεγέθη, ἔσται ὡς ὁ κύλινδρος πρὸς ἀμφότερον τόν τε κῶνον, οὗ διάμετρος τῆς βάσεως ἡ ΕΖ, καὶ τὸ τμῆμα τῆς σφαίρας τὸ ΒΑΔ, οὕτως ἡ ΘΑ πρὸς ΑΧ. Καὶ ἐπεὶ ⟨τριπλ⟩ασία ἐστὶν ἡ ΗΑ τῆς ΗΦ, τρίτον μέρος ἐστὶν ⟨τὸ ὑπὸ ΓΗ, ΗΦ τοῦ ὑπὸ ΑΗ, ΗΓ. Ἴσον δὲ⟩ τῷ ὑπὸ ΑΗ, ΗΓ τὸ ἀπὸ ΗΒ ἔσται δὴ καὶ τοῦ ἀπὸ τῆς ΒΗ τρίτον μέρος τὸ ὑπὸ ΓΗ, ⟨ΗΦ⟩ […] […] ὑπὸ ΗΓ […] τὸ δὲ ἀπὸ ΑΗ […] ὑπὸ ΗΓ […] […] τῆς […] ΚΛ […] […] τρον […] οὕτως ⟨ὁ κύλινδρος, οὗ βάσις ὁ περὶ⟩ διάμετρον ⟨τὴν. . κύκλος⟩ πρὸς τὸν […] […] ⟨ὁ κύλινδρος, οὗ⟩ βάσις ⟨ […] ὁ περὶ⟩ διάμετρον τὴν ΚΛ κύκλος πρὸς τὸν ΑΕΖ κῶνον. Ὡς δὲ τὸ ἀπὸ ΘΑ πρὸς […] ἄρα ἡ […] πρὸς τὸν κῶνον. Ἐδείχθη δὲ καὶ ⟨ὡς ἡ ΘΑ⟩ πρὸς ΑΧ, οὕτως ὁ κύλινδρος, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρ⟨ον⟩ τὴν ΚΛ κύκλος ⟨πρὸς τὸ⟩ τμῆμα ⟨τῆς σφαίρας τὸ ΑΒΔ καὶ τὸν⟩ κῶνον· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς συναμφοτέρας τὰς […] […] τὸ ΑΒΔ ⟨τμῆμα τῆς σ⟩φαίρ⟨ας⟩ τα […] καὶ […] ὅ τε […] […] ὡς τὸ ΑΒΔ τμῆμα πρὸς τὸν κύλινδρον, οὗ ἐστι βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν […] κύκ⟨λος⟩, ἄξων ⟨δὲ ὁ⟩ α⟨ὑτός, οὕτως⟩ […] Χ πρὸς […] ὡ⟨ς δὲ ὁ⟩ κύλινδρος, οὗ βάσις ⟨ὁ περὶ διάμετρον⟩ τὴν Κ⟨Λ κύκλος, πρὸς τὸν⟩ ΑΒΔ κῶνον, ⟨οὕτως⟩ […] τω […] πρὸς […] Β […] […] η . Φ […] ὡς ἡ […] ἡ Α. Τῇ […] […] καὶ ἡ ΗΓ καὶ […] .
88. Önerme
Aynı yöntemle şu da görülür: sferoidin [eksene] dik bir düzlemle kesilen her kesiminin, tabanı ve ekseni kesimle aynı olan koniye oranı, sferoidin ekseninin yarısı ile karşıdaki kesimin ekseninin toplamının karşıdaki kesimin eksenine oranına eşittir.
η΄. ⟨Ὁμοίως δὲ θεωρεῖτ⟩αι διὰ τοῦ ⟨αὐτοῦ τρόπου καὶ ὅτι⟩ πᾶν τμῆμα ⟨σφαιροειδέος⟩ ἀποτετμημένον ἐπιπέδῳ ὀρθῷ πρὸς τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὴν αὐτὴν τῷ τμήματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερος ἥ τε ἡμίσεια τοῦ ἄξονος τοῦ ⟨σ⟩φαιρο⟨ειδέος⟩ καὶ ⟨τοῦ ἄξονος⟩ τοῦ ⟨ἀντι⟩κειμένου ⟨τμήματος⟩ πρὸ⟨ς τὸν ἄξονα τοῦ ἀντικειμένου τμήματος⟩.
99. Önerme
Her küre kesiminin ağırlık merkezi, kesimin ekseni olan doğru üzerindedir;
θ΄. ⟨Παντὸς⟩ τμήματος σφαίρας τὸ κέντρον τοῦ βάρους ἐστὶν ἐπὶ τῆς εὐθείας, ἥ ἐστιν ἄξων τοῦ τμήματος, διῃρημένης
s109bu doğru öyle bölünür ki kesimin tepesi tarafındaki parçasının kalan parçaya oranı, kesimin ekseni ile karşıdaki kesimin ekseninin dört katının toplamının, kesimin ekseni ile karşıdaki kesimin ekseninin iki katının toplamına oranına eşit olur. […] Kesimi ayıran düzlemin [kesiti] BD, GA doğrusu da BD'ye dik bir çap olsun ve H noktasında öyle kesilsin ki tepesi A noktası olan kesimin ekseni AH, karşıdaki kesimin ekseni de HG olsun. AH, Kh'de öyle bölünsün ki AKh'nin KhH'ye oranı, AH ile HG'nin dört katının toplamının AH ile HG'nin iki katının toplamına oranına eşit olsun. Diyorum ki tepesi A noktası olan kesimin ağırlık merkezi Kh'dir. […] AG uzatılsın
οὕτως ὥστε τὸ μέρος αὐτῆς τὸ πρὸς τῇ κορυφῇ τοῦ τμήματος πρὸς τὸ λοιπὸν τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερον ὅ τε ἄξων τοῦ τμήματος καὶ ἡ τετραπλασία τοῦ ἄξονος τοῦ ἐν τῷ ἀντικειμένῳ τμήματι πρὸς συναμφότερον τόν τε ἄξονα τοῦ τμήματος καὶ τὴν διπλασίαν τοῦ ἄξονος τοῦ ἐν τῷ ἀντικειμένῳ τμήματι ⟨ἐμπεριεχομένου.⟩ […] […] ⟨τοῦ δὲ ἀποτε⟩τμηκότος ⟨τὸ τμῆμα ἐπιπέδου ἡ ΒΔ, ἡ δὲ⟩ ΓΑ εὐθεῖα διά⟨με⟩τρ⟨ος ἔστω ὀρθὴ πρὸς τὴν⟩ ΒΔ καὶ τετμή⟨σθω κ⟩ατ⟨ὰ τὸ Η σημεῖον ὥ⟩στε τοῦ τμήμ⟨ατος, οὗ κορυ⟩φὴ τὸ Α σημεῖον, ἄξων ⟨ἔσται ἡ ΑΗ,⟩ τ⟨οῦ δ⟩ὲ ἀντικειμέν ⟨ου ἄξων ἡ Η⟩Γ. Τετμήσθω δὲ ἡ ΑΗ κατὰ ⟨τὸ Χ, ὥστε⟩ εἶναι ὡς τὴν ⟨Α⟩Χ πρὸς ΧΗ, ⟨οὕτως τήν τε ΑΗ καὶ τὴν⟩ τετρα⟨πλασί⟩αν τῆς ΗΓ πρὸς τὴν ΑΗ καὶ τὴν διπλασίαν ⟨τῆς ΗΓ. Λ⟩έγω ὅτι ⟨τοῦ τ⟩μ⟨ήματος, οὗ⟩ κορυφὴ τὸ Α σημεῖον, ⟨κ⟩έντρ⟨ον τοῦ βάρους ἐστὶ τὸ⟩ Χ […] φοτέροις […] τμημ […] , οὗ κορυ⟨φὴ⟩ […] σημεῖον […] ΗΑ […] ἐχ […] […] τὴν Η. Λόγον […] κέντρον […] […] Χ. εἰ […] τμήθη […] ρ […] χηματ […] μει […] ω […] ἐν δὴ […] τερ […] καὶ ἐκβεβλήσθω
s110ve ona eşit ATh alınsın, kürenin yarıçapına eşit bir GX de alınsın; GTh bir terazi kolu, A da onun orta noktası olarak düşünülsün. Kesimi ayıran düzlemde merkezi H, yarıçapı AH'ye eşit bir daire çizilsin ve bu daire üzerine tepesi A noktası olan bir koni kurulsun; koninin kenarları AE ve AZ olsun. EZ'ye paralel bir KL çizilsin; bu doğru kesimin çevresiyle K ve L'de, AEZ konisinin kenarlarıyla R ve O'da, AG ile de P'de kesişsin. AG'nin AP'ye oranı KA'nın karesinin AP'nin karesine oranına eşittir; KA'nın karesi AP ile PK'nin karelerinin toplamına, AP'nin karesi de PO'nun karesine eşittir, çünkü AH'nin karesi de EH'nin karesine eşittir. Öyleyse GA'nın AP'ye oranı, KP ile PO'nun karelerinin toplamının OP'nin karesine oranına eşittir. Bu oran da KL çapı etrafındaki daire ile OR çapı etrafındaki dairenin toplamının OR çapı etrafındaki daireye oranına eşittir; GA ise ATh'ye eşittir. Öyleyse ThA'nın AP'ye oranı, KL ve OR çapları etrafındaki dairelerin toplamının OR etrafındaki daireye oranına eşittir. Bu iki dairenin OR çapı etrafındaki daireye oranı ATh'nin PA'ya oranına eşit olduğuna göre, OR çapı etrafındaki daire yerinden alınıp terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezi Th olacak biçimde konsun. O zaman ThA'nın AP'ye oranı, yerlerinde kalan KL ve OR çapları etrafındaki dairelerin, Th'ye taşınıp konmuş OR çapı etrafındaki daireye oranına eşit olur. Öyleyse BAD kesimindeki daire ile AEZ konisindeki daire, AEZ konisindeki [taşınmış] daireyle
ἡ ΑΓ, καὶ κείσθω αὐτῇ ἴση ἡ ΑΘ καὶ τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας ἴση ἡ ΓΞ, καὶ νοείσθω ζυγὸς ἡ ΓΘ, μέσον δὲ αὐτοῦ τὸ Α, γεγράφθω δὲ καὶ κύκλος ἐν τῷ ἐπιπέδῳ τῷ ἀποτέμνοντι τὸ τμῆμα κέντρῳ μὲν τῷ Η, διαστήματι δὲ τῷ ἴσῳ τῇ ΑΗ, καὶ ἀπὸ τοῦ κύκλου τούτου ⟨γεγράφθω κῶνος κορυφὴν ἔχων τὸ Α σημεῖον,⟩ πλευραὶ δὲ ἔστωσαν τοῦ κώνου αἱ ΑΕ, ΑΖ, καὶ ἤχθω τις τῇ ΕΖ παράλληλος ἡ ΚΛ καὶ συμβαλλέτω τῇ μὲν περιφερείᾳ τοῦ τμήματος κατὰ τὰ Κ, Λ, ταῖς δὲ τοῦ ΑΕΖ κώνου πλευραῖς κατὰ τὰ Ρ, Ο, τῇ δὲ ΑΓ κατὰ τὸ Π. Ἐπεὶ δή ἐστιν ὡς ἡ ΑΓ πρὸς ΑΠ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΚΑ πρὸς τὸ ἀπὸ ΑΠ, καί ἐστι τῷ μὲν ἀπὸ ΚΑ ἴσα τὰ ἀπὸ τῶν ΑΠ, ΠΚ, τῷ δὲ ἀπὸ τῆς ΑΠ τὸ ἀπὸ ΠΟ, ἐπεὶ καὶ τῷ ἀπὸ ΑΗ τὸ ἀπὸ τῆς ΕΗ ἐστὶν ἴσον, ὡς ἄρα ἡ ΓΑ πρὸς ΑΠ, οὕτως τὰ ἀπὸ ΚΠ, ΠΟ πρὸς τὸ ἀπὸ ΟΠ. Ὡς δὲ τὰ ἀπὸ ΚΠ, ΠΟ πρὸς τὸ ἀπὸ ΠΟ, οὕτως ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΚΛ καὶ ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΟΡ πρὸς τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΟΡ, καὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΓΑ τῇ ΑΘ ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΠ, οὕτως ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΚΛ καὶ ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΟΡ κύκλος πρὸς τὸν περὶ τὴν ΟΡ. Ἐπεὶ οὖν ὡς οἱ περὶ διαμέτρους τὰς ΚΛ, ΟΡ κύκλοι πρὸς τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΟΡ, οὕτως ἡ ΑΘ πρὸς ΠΑ, μετακείσθω ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΟΡ κύκλος καὶ κείσθω τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Θ ὡς ἄρα ἡ ΘΑ πρὸς ΑΠ, οὕτως ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΚΛ καὶ ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΟΡ αὐτοῦ μένοντες πρὸς τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΟΡ μετενεχθέντα καὶ τεθέντα τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Θ· ἰσόρροποι ἄρα οἱ κύκλοι ὅ τε ἐν τῷ τμήματι τῷ ΒΑΔ καὶ ὁ ἐν τῷ ΑΕΖ ⟨κώνῳ τῷ ἐν τῷ ΑΕΖ κώνῳ περὶ⟩
s111A'ya göre dengededir. Aynı biçimde BAD kesimindeki ve AEZ konisindeki bütün daireler yerlerinde kalarak, AEZ konisindeki bütün dairelerle, bunlar terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezleri Th olacak biçimde taşınıp konduğunda, A noktasına göre dengededir. Öyleyse kürenin ABD kesimi ile AEZ konisi de yerlerinde kalarak, terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezi Th olacak biçimde taşınıp konmuş EAZ konisiyle A noktasına göre dengededir. Tabanı EZ çapı etrafındaki daire, tepesi A noktası olan koniye eşit bir MN silindiri olsun; AH, Ph'de, AH PhH'nin dört katı olacak biçimde bölünsün. O zaman Ph noktası EAZ konisinin ağırlık merkezidir; bu daha önce yazılmıştır. Ayrıca MN silindiri, [eksene] dik bir düzlemle öyle kesilsin ki M silindiri EAZ konisiyle dengede olsun. EAZ konisi ile ABD kesimi yerlerinde kalarak, terazi kolunda Th'ye, ağırlık merkezi Th olacak biçimde taşınıp konmuş EAZ konisiyle dengede olduğuna, MN silindiri EAZ konisine eşit olduğuna, M ve N silindirlerinin her biri Th'de durduğuna ve MN silindiri her ikisiyle birlikte dengede olduğuna göre, N silindiri de kürenin kesimiyle A noktasına göre dengededir. BAD küre kesiminin, tabanı BD çapı etrafındaki daire, tepesi A noktası olan koniye oranı XH'nin HG'ye oranına eşittir; bu da daha önce yazılmıştır. BAD konisinin EAZ konisine oranı, BD çapı etrafındaki dairenin EZ çapı etrafındaki daireye oranına; dairenin daireye oranı da BH'nin karesinin HE'nin karesine oranına eşittir.
τὸ Α. Ὁμοίως δὲ καὶ πάντες οἱ κύκλοι οἱ ἐν τῷ ΒΑΔ τμήματι καὶ ἐν τῷ ΑΕΖ κώνῳ αὐτοῦ μένοντες κατὰ τὸ Α σημεῖον ἰσόρροποι πᾶσι τοῖς κύκλοις τοῖς ἐν τῷ ΑΕΖ κώνῳ μετενεχθεῖσι καὶ τεθεῖσι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτῶν τοῦ βάρους τὸ Θ· ὥστε καὶ τὸ ΑΒΔ τμῆμα τῆς σφαίρας καὶ ὁ ΑΕΖ κῶνος ἰσορροπεῖ περὶ τὸ Α σημεῖον αὐτοῦ μένοντα τῷ ΕΑΖ κώνῳ μετενεχθέντι καὶ τεθέντι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Θ. Ἔστω δὲ τῷ κώνῳ τῷ βάσιν μὲν ἔχοντι τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΕΖ κύκλον, κορυφὴν δὲ τὸ Α σημεῖον, ἴσος κύλινδρος ὁ ΜΝ, καὶ τετμήσθω ἡ ΑΗ κατὰ τὸ Φ, ὥστε τετραπλασίαν εἶναι τὴν ΑΗ τῆς ΦΗ· τὸ Φ ἄρα σημεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρους τοῦ ΕΑΖ κώνου· τοῦτο γὰρ προγράφεται. Καὶ τετμήσθω ἔτι ὁ ΜΝ κύλινδρος ἐπιπέδῳ τέμνοντι πρὸς ὀρθάς, ⟨ὥστε τὸν Μ κύλιν⟩δρον ἰσορροπεῖν τῷ ΕΑΖ κώνῳ. Ἐπεὶ οὖν ἰσόρροπος ὁ ΕΑΖ κῶνος καὶ τὸ ΑΒΔ τμῆμα αὐτοῦ μένοντα τῷ ΕΑΖ κώνῳ μετενεχθέντι καὶ τεθέντι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Θ, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Θ, καί ἐστιν τῷ ΕΑΖ κώνῳ ἴσος ὁ ΜΝ κύλινδρος, καὶ κεῖται ἑκάτερος τῶν Μ, Ν κυλίνδρων κατὰ τὸ Θ, καὶ ἰσόρροπος ὁ ΜΝ κύλινδρος ἑκατέροις, ἰσόρροπος καὶ ὁ Ν τῷ τμήματι τῆς σφαίρας κατὰ τὸ Α σημεῖον. Καὶ [ἐπεί] ἐστιν ὡς τὸ ΒΑΔ τμῆμα τῆς σφαίρας πρὸς τὸν κῶνον, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Α σημεῖον, οὕτως ἡ ΞΗ πρὸς ΗΓ· τοῦτο γὰρ προγράφεται. Ὡς δὲ ὁ ΒΑΔ κῶνος πρὸς τὸν ΕΑΖ κῶνον, οὕτως ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ πρὸς τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΕΖ, ὡς δὲ ὁ κύκλος πρὸς τὸν κύκλον, οὕτως τὸ ἀπὸ ΒΗ πρὸς τὸ ἀπὸ ΗΕ,
s112BH'nin karesi GH ile HA'nın dikdörtgenine, HE'nin karesi de HA'nın karesine eşittir; GH ile HA'nın dikdörtgeninin HA'nın karesine oranı ise GH'nin HA'ya oranına eşittir. Öyleyse BAD konisinin EAZ konisine oranı GH'nin HA'ya oranına eşittir. BAD konisinin BAD kesimine oranının GH'nin HX'e oranına eşit olduğu da gösterilmişti; öyleyse eşit sıralamadan, BAD kesiminin EAZ konisine oranı XH'nin HA'ya oranına eşittir. AKh'nin KhH'ye oranı, HA ile HG'nin dört katının toplamının AH ile HG'nin iki katının toplamına oranına eşit olduğundan, oran ters çevrilince, HKh'nin KhA'ya oranı, GH'nin iki katı ile HA'nın toplamının GH'nin dört katı ile HA'nın toplamına oranına eşit olur. Terimler birleştirilince, HA'nın AKh'ye oranı, GH'nin altı katı ile HA'nın iki katının toplamının HA ile HG'nin dört katının toplamına oranına eşit olur. HX, GH'nin altı katı ile HA'nın iki katının toplamının, GPh de HG'nin dört katı ile HA'nın toplamının dörtte biridir; bu açıktır. Öyleyse HA'nın AKh'ye oranı XH'nin GPh'ye oranına eşittir; dolayısıyla XH'nin HA'ya oranı da GPh'nin KhA'ya oranına eşittir. Tepesi A noktası, tabanı BD çapı etrafındaki daire olan kesimin, tepesi A noktası, tabanı EZ çapı etrafındaki daire olan koniye oranının XH'nin HA'ya oranına eşit olduğu da gösterilmişti; öyleyse BAD kesiminin EAZ konisine oranı GPh'nin KhA'ya oranına eşittir. M silindiri EAZ konisiyle A'ya göre dengede olduğundan, silindirin ağırlık merkezi Th, EAZ konisininki de Ph olduğundan, EAZ konisinin M silindirine oranı ThA'nın APh'ye, yani GA'nın APh'ye oranına eşit olur. MN silindiri EAZ konisine eşittir; öyleyse [oranları] dönüştürünce, MN silindirinin N silindirine oranı AG'nin GPh'ye oranına eşittir. MN silindiri EAZ
καί ἐστι τῷ μὲν ἀπὸ ΒΗ ἴσον τὸ ὑπὸ ΓΗ, ΗΑ, τῷ δὲ ἀπὸ ΗΕ ἴσον τὸ ἀπὸ ΗΑ, ὡς δὲ τὸ ὑπὸ ΓΗ, ΗΑ πρὸς τὸ ἀπὸ ΗΑ, οὕτως ἡ ΓΗ πρὸς ΗΑ· ὡς ἄρα ὁ ΒΑΔ κῶνος πρὸς τὸν ΕΑΖ κῶνον, οὕτως ἡ ΓΗ πρὸς ΗΑ. Ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ὁ ΒΑΔ κῶνος πρὸς τὸ ΒΑΔ τμῆμα, οὕτως ἡ ΓΗ πρὸς ΗΞ· διʼ ἴσου ἄρα ὡς τὸ ΒΑΔ τμῆμα πρὸς τὸν ΕΑΖ κῶνον, οὕτως ἡ ΞΗ πρὸς ΗΑ. Καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἡ ΑΧ πρὸς ΧΗ, οὕτως ἡ ΗΑ καὶ ἡ τετραπλασία τῆς ΗΓ πρὸς τὴν ΑΗ καὶ τὴν διπλασίαν τῆς ΗΓ, ἀνάπαλιν ἔσται ὡς ἡ ΗΧ πρὸς ΧΑ, οὕτως ἡ διπλασία τῆς ΓΗ καὶ ἡ ΗΑ πρὸς τὴν τετραπλῆν τῆς ΓΗ καὶ τὴν ΗΑ. Συνθέντι ὡς ἡ ΗΑ πρὸς ΑΧ, οὕτως ἡ ἑξαπλασία τῆς ΓΗ καὶ διπλασία τῆς ΗΑ πρὸς τὴν ΗΑ καὶ τετραπλῆν τῆς ΗΓ. Καὶ τῆς μὲν ἑξαπλασίας τῆς ΗΓ καὶ διπλασίας τῆς ΗΑ ἡ ΗΞ, τῆς δὲ τετραπλασίας τῆς ΗΓ καὶ τῆς ΗΑ τέταρτον μέρος ἡ ΓΦ· τοῦτο γὰρ φανερόν· ὡς ἄρα ἡ ΗΑ πρὸς ΑΧ, οὕτως ἡ ΞΗ πρὸς ΓΦ· ὥστε καὶ ὡς ἡ ΞΗ πρὸς ΗΑ, οὕτως ἡ ΓΦ πρὸς ΧΑ. Ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ἡ ΞΗ πρὸς ΗΑ, οὕτως τὸ τμῆμα, οὗ ἐστι κορυφὴ τὸ Α σημεῖον, βάσις δὲ ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ κύκλος, πρὸς τὸν κῶνον, οὗ ἐστι κορυφὴ τὸ Α σημεῖον, βάσις δὲ ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΕΖ κύκλος· ὡς ἄρα τὸ ΒΑΔ τμῆμα πρὸς τὸν ΕΑΖ κῶνον, οὕτως ἡ ΓΦ πρὸς ΧΑ. Καὶ ἐπεὶ ἰσόρροπος ὁ Μ κύλινδρος τῷ ΕΑΖ κώνῳ κατὰ τὸ Α, καί ἐστι τοῦ μὲν κυλίνδρου κέντρον βάρους τὸ Θ, τοῦ δὲ ΕΑΖ κώνου τὸ Φ, ἔσται ἄρα ὡς ὁ ΕΑΖ κῶνος πρὸς τὸν Μ κύλινδρον, οὕτως ἡ ΘΑ πρὸς ΑΦ, τουτέστιν ἡ ΓΑ πρὸς ΑΦ. Καί ἐστι τῷ ΕΑΖ κώνῳ ἴσος ὁ ΜΝ κύλινδρος· διελόντι ἄρα ὡς ὁ ΜΝ κύλινδρος πρὸς τὸν Ν κύλινδρον, οὕτως ἡ ΑΓ πρὸς ΓΦ. Καί ἐστιν ἴσος ὁ ΜΝ κύλινδρος τῷ ΕΑΖ
s113konisine eşit olduğuna göre, EAZ konisinin N silindirine oranı GA'nın GPh'ye, yani ThA'nın GPh'ye oranına eşittir. BAD kesiminin EAZ konisine oranının GPh'nin KhA'ya oranına eşit olduğu da gösterilmişti; öyleyse eşit sıralamadan, ABD kesiminin N silindirine oranı ThA'nın AKh'ye oranına eşit olur. BAD kesiminin N silindiriyle A'ya göre dengede olduğu gösterildi, N silindirinin ağırlık merkezi de Th'dir; öyleyse BAD kesiminin ağırlık merkezi de Kh noktasıdır. [Şekil.]
κώνῳ· ὡς ἄρα ὁ ΕΑΖ κῶνος πρὸς τὸν Ν κύλινδρον, οὕτως ἡ ΓΑ πρὸς ΓΦ, τουτέστιν ἡ ΘΑ πρὸς ΓΦ. Ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς τὸ ΒΑΔ τμῆμα πρὸς τὸν ΕΑΖ κῶνον, οὕτως ἡ ΓΦ πρὸς ΧΑ· διʼ ἴσου ἄρα ἔσται ὡς τὸ ΑΒΔ τμῆμα πρὸς τὸν Ν κύλινδρον, οὕτως ἡ ΘΑ πρὸς ΑΧ. Καὶ ἐδείχθη ἰσόρροπον τὸ ΒΑΔ τμῆμα τῷ Ν κυλίνδρῳ κατὰ τὸ Α, καί ἐστι τοῦ Ν κυλίνδρου κέντρον βάρους τὸ Θ· καὶ τοῦ ΒΑΔ ἄρα τμήματος κέντρον τὸ Χ σημεῖον. [τὸ σχῆμα].
1010. Önerme
Bunlara benzer biçimde şu da görülür: her sferoid kesiminin ağırlık merkezi, kesimin ekseni olan doğru üzerindedir; bu doğru öyle bölünür ki kesimin tepesi tarafındaki parçasının kalan parçaya oranı, kesimin ekseni ile karşıdaki kesimin içindeki eksenin dört katının toplamının, kesimin ekseni ile karşıdaki kesimin içindeki eksenin iki katının toplamına oranına eşit olur.
ι΄. Ὁμοίως δὲ τούτοις θεωρεῖται καὶ ὅτι παντὸς τμήματος σφαιροειδέος τὸ κέντρον ἐστὶν τοῦ βάρους ἐπὶ τῆς εὐθείας, ἥ ἐστιν ἄξων τοῦ τμήματος, διῃρημένης τῆς εὐθείας, ὥστε τὸ μέρος αὐτῆς τὸ πρὸς τῇ κορυφῇ τοῦ τμήματος πρὸς τὸ λοιπὸν τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερον ὅ τε ἄξων τοῦ τμήματος καὶ ἡ τετραπλασία τοῦ ἄξονος τοῦ ἐν τῷ ἀντικειμένῳ τμήματι πρὸς συναμφότερον τόν τε ἄξονα τοῦ τμήματος καὶ τὴν διπλασίαν τοῦ ἄξονος τοῦ ἐν τῷ ἀντικειμένῳ τμήματι ἐμπεριεχομένου.
1111. Önerme
Bu yöntemle şu da görülür: geniş açılı konoidin her kesiminin, tabanı ve ekseni kesimle aynı olan koniye oranı, kesimin ekseni ile eksene eklenen doğrunun üç katının toplamının, konoid kesiminin ekseni ile eksene eklenen doğrunun iki katının toplamına oranına eşittir. Geniş açılı konoidin [kesiminin] ağırlık merkezi de ekseni öyle böler ki tepe tarafındaki parçanın kalan parçaya oranı, eksenin üç katı ile eklenen doğrunun sekiz katının toplamının, konoidin ekseni ile eklenen doğrunun dört katının toplamına oranına eşit olur. Bu yolla görülen başka birçok şeyi de […] toplu olarak ele alacağız; çünkü yöntem yukarıda söylenenlerle gösterilmiş oldu.
ια΄. Θεωρεῖται δὲ διὰ τοῦ τρόπου ⟨καὶ ὅτι πᾶν τμῆμα ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος⟩ πρὸς τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὴν αὐτὴν τῷ τμήματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερος ὅ τε ἄξων τοῦ τμήματος καὶ ἡ τριπλασία τῆς προσούσης τῷ ἄξονι πρὸς συναμφότερον τὸν τε ἄξονα τοῦ τμήματος τοῦ κωνοειδέος καὶ τὴν διπλασίαν τῆς προσούσης τῷ ἄξονι, κέντρον δὲ τοῦ βάρους τοῦ ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος τμηθέντος τοῦ ἄξονος, ⟨ὥστε⟩ τὸ πρὸς τῇ κορυφῇ τμῆμα πρὸς τὸ λοιπὸν λόγον ἔχειν, ὃν ἔχει ὅ τε τριπλάσιος τοῦ ἄξονος ⟨καὶ ἡ ὀκταπλασία⟩ τῆς προσκειμένης πρὸς τὸν ἄξονα αὐτοῦ τοῦ κωνοειδέος καὶ τὴν τετραπλασίαν αὐτῆς τῆς προσκειμένης πρὸς αὐτόν· καὶ ἄλλων πλειόνων ἁ […] θεωρουμένων τὰ […] περιλήψομεν ῥη […] τως, ἐπεὶ ὁ τρόπος ὑποδέδεικται διὰ τῶν προειρημένων.
1212. Önerme
Tabanları kare olan dik bir prizmanın içine, tabanları karşılıklı iki karede bulunan ve yüzeyi kalan dört düzleme değen bir silindir çizilir ve silindirin tabanı olan dairenin merkezinden ve karşıdaki karenin bir kenarından bir düzlem geçirilirse, geçirilen düzlemin kestiği şeklin bütün prizmanın altıda biri olduğu bu yöntemle görülür. Bunu gösterdikten sonra, aynı şeyin geometrik yoldan ispatına döneceğiz.
Tabanları kare olan dik bir prizma ve prizmanın içine söylendiği gibi çizilmiş bir silindir düşünülsün. Prizma, eksenden geçen ve silindirden kesimi ayıran düzleme dik olan bir düzlemle kesilsin; silindiri içeren prizmanın kesiti AB paralelkenarı olsun. Silindirden kesimi ayıran düzlemle, eksenden geçen ve bu düzleme dik olan düzlemin ortak kesiti BG doğrusu, prizmanın ve silindirin ekseni de GD doğrusu olsun. EZ bu ekseni dik açıyla ikiye bölsün ve EZ üzerine GD'ye dik bir düzlem kurulsun; bu düzlem prizmada bir kare, silindirde de bir daire kesiti meydana getirir. Prizmanın kesiti MN karesi, silindirinki XOPR dairesi olsun; daire karenin kenarlarına X, O, P, R noktalarında değsin. Silindirden kesimi ayıran düzlemle, EZ'den geçen ve silindirin eksenine dik olan düzlemin ortak kesiti KL doğrusu olsun; PThX bu doğruyu ikiye böler. OPR yarım dairesinde PKh'ye dik bir ST doğrusu çizilsin; ST üzerine XP'ye dik bir düzlem kurulsun ve XOPR dairesinin bulunduğu düzlemin her iki yanına uzatılsın. Bu düzlem, tabanı OPR yarım dairesi, yüksekliği prizmanın ekseni olan yarım silindirde bir paralelkenar kesiti meydana getirir; bu paralelkenarın bir kenarı ST'ye, öteki silindirin kenarına eşittir. Silindirden ayrılan kesimde de bir paralelkenar kesiti meydana getirir; bunun bir kenarı ST'ye, öteki NY'ye eşittir. NY, DE paralelkenarında BŌ'ya paralel ve EI'yı PKh'ye eşit ayıracak biçimde çizilmiş olsun. EG bir paralelkenar, NI ThG'ye paralel olduğundan ve ETh ile GB çizilmiş bulunduğundan, ETh'nin ThI'ya oranı ŌG'nin GN'ye, yani BŌ'nın YN'ye oranına eşittir. BŌ'nın YN'ye oranı ise yarım silindirde meydana gelen paralelkenarın silindirden kesilen parçada meydana gelen paralelkenara oranına eşittir, çünkü iki paralelkenarın öteki kenarı aynıdır, ST'dir. ETh ThP'ye, ITh de KhTh'ye eşittir; PTh ThX'e eşit olduğundan, ThX'in ThKh'ye oranı, yarım silindirde meydana gelen paralelkenarın silindirden kesilen parçada meydana gelen paralelkenara oranına eşittir.
Kesimdeki paralelkenar yerinden alınıp ağırlık merkezi X olacak biçimde X'e konmuş düşünülsün; ayrıca PX bir terazi kolu, Th de onun orta noktası olarak düşünülsün. O zaman yarım silindirdeki paralelkenar yerinde kalarak, silindirden kesilen parçada meydana gelen paralelkenarla, bu paralelkenar terazi kolunda X'e, ağırlık merkezi X noktası olacak biçimde taşınıp konduğunda, Th noktasına göre dengede olur. Yarım silindirde meydana gelen paralelkenarın ağırlık merkezi Kh, kesilen parçada meydana gelip taşınan paralelkenarın ağırlık merkezi X olduğundan ve XTh'nin ThKh'ye oranı, ağırlık merkezinin Kh olduğunu söylediğimiz paralelkenarın, ağırlık merkezinin X olduğunu söylediğimiz paralelkenara oranına eşit olduğundan, ağırlık merkezi Kh olan paralelkenar ağırlık merkezi X olan paralelkenarla Th'ye göre dengede olur. Aynı biçimde gösterilir ki OPR yarım dairesinde PTh'ye dik başka bir doğru çizilir, bu doğru üzerine PTh'ye dik bir düzlem kurulup XOPR dairesinin bulunduğu düzlemin her iki yanına uzatılırsa, yarım silindirde meydana gelen paralelkenar yerinde kalarak, silindirden kesilen parçada meydana gelen paralelkenarla, bu paralelkenar terazi kolunda X'e, ağırlık merkezi X noktası olacak biçimde taşınıp konduğunda, Th noktasına göre dengede olur. Öyleyse yarım silindirde meydana gelen bütün paralelkenarlar yerlerinde kalarak, silindirden kesilen parçada meydana gelen bütün paralelkenarlarla, bunlar terazi kolunda X noktasına taşınıp konduğunda, Th noktasına göre dengede olur. Dolayısıyla yarım silindir de yerinde kalarak, terazi kolunda X'e, ağırlık merkezi X noktası olacak biçimde taşınıp konmuş kesilen parçayla Th noktasına göre dengededir.
ιβ΄. Ἐὰν εἰς πρίσμα ὀρθὸν τετραγώνους ἔχον βάσεις κύλινδρος ἐγγραφῇ τὰς μὲν βάσεις ἔχων ἐν τοῖς ἀπεναντίον τετραγώνοις, τὴν δὲ ἐπιφάνειαν τῶν λοιπῶν [παραλληλογράμμων] τεσσάρων ἐπιπέδων ἐφαπτομένην, διὰ δὲ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ κυλίνδρου, καὶ μιᾶς πλευ⟨ρᾶς τοῦ ἀπεναντίον τετραγώνου ἐπίπ⟩δεον ἀχθῇ, ὅτι τὸ ἀποτμηθὲν σχῆμα ὑπὸ τοῦ ἀχθέντος ἐπιπέδου ⟨ἕκτον⟩ ἐστὶ μέρος τοῦ ὅλου πρίσματος, διὰ τοῦ τρόπου τούτου θεωρεῖται. Δείξαντες δὲ ἀναχωρήσομεν ἐπὶ τὴν διὰ τῶν γεωμετρουμένων ἀπόδειξιν αὐτοῦ. Νοείσθω πρίσμα ὀρθὸν τετραγώνους ἔχον βάσεις καὶ ἐν τῷ πρίσματι κύλινδρος ἐγγεγραμμένος ὡς εἴρηται, τμηθέντος δὲ τοῦ πρίσματος διὰ τοῦ ἄξονος ἐπιπέδῳ ὀρθῷ πρὸς τὸ ἐπίπεδον τὸ ἀποτετμηκὸς τὸ τμῆμα τοῦ κυλίνδρου τοῦ μὲν πρίσματος τοῦ τὸν κύλινδρον ἔχοντος τομὴ ἔστω τὸ ΑΒ παραλληλόγραμμον, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ ἀποτετμηκότος τὸ τμῆμα ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου καὶ τοῦ διὰ τοῦ ἄξονος ἠγμένου ἐπιπέδου ὀρθοῦ πρὸς τὸ ἐπίπεδον τὸ ἀποτετμηκὸς τὸ ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου τμῆμα κοινὴ τομὴ ἔστω ἡ ΒΓ εὐθεῖα, ἄξων δὲ ἔστω τοῦ πρίσματος καὶ τοῦ κυλίνδρου ἡ ΓΔ εὐθεῖα, καὶ τεμνέτω αὐτὴν ἡ ΕΖ δίχα καὶ πρὸς ὀρθάς, καὶ διὰ τῆς ΕΖ ἐπίπεδον ἀνεστάτω ὀρθὸν πρὸς τὴν ΓΔ· ποιήσει δὴ τοῦτο ἐν μὲν τῷ πρίσματι τομὴν τετράγωνον, ἐν δὲ τῷ κυλίνδρῳ τομὴν κύκλον. Ἔστω οὖν τοῦ μὲν πρίσματος τομὴ τὸ ΜΝ τετράγωνον, τοῦ δὲ κυλίνδρου ὁ ΞΟΠΡ ⟨κύκλος, καὶ ἐφαπτέσθω ὁ κύκλος⟩ τῶν τοῦ τετραγώνου πλευρῶν κατὰ τὰ Ξ, Ο, Π, Ρ σημεῖα, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ ἀποτετμηκότος τὸ τμῆμα ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου καὶ τοῦ διὰ τῆς ΕΖ ἀχθέντος ἐπιπέδου ὀρθοῦ πρὸς τὸν ἄξονα τοῦ κυλίνδρου κοινὴ τομὴ ἔστω ἡ ΚΛ εὐθεῖα τέμνει δὲ αὐτὴν δίχα ἡ ΠΘΞ. Ἤχθω δέ τις εὐθεῖα ἐν τῷ ΟΠΡ ἡμικυκλίῳ ἡ ΣΤ πρὸς ὀρθὰς οὖσα τῇ ΠΧ, καὶ ἀπὸ τῆς ΣΤ ἐπίπεδον ἀνασταθὲν ὀρθὸν πρὸς τὴν ΞΠ ἐκβεβλήσθω ἐφʼ ἑκάτερα τοῦ ἐπιπέδου, ἐν ᾧ ἐστιν ὁ ΞΟΠΡ κύκλος ποιήσει δὴ τοῦτο ἐν τῷ ἡμικυλίνδρῳ, οὗ ἐστι βάσις τὸ ΟΠΡ ἡμικύκλιον, ὕψος δὲ ὁ ἄξων τοῦ πρίσματος, τομὴν παραλληλόγραμμον, οὗ ἔσται μία μὲν πλευρὰ ἡ ἴση τῇ ΣΤ, ἡ δὲ ἑτέρα τῇ τοῦ κυλίνδρου πλευρᾷ, ποιήσει δὲ καὶ ἐν τῷ τμήματι τῷ ἀποτετμημένῳ ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου τομὴν παραλληλόγραμμον, οὗ ἐστιν ἡ μὲν ἑτέρα πλευρὰ ἴση τῇ ΣΤ, ἡ δὲ ἑτέρα τῇ ΝΥ· ἔστω δὲ οὕτως ἡ ΝΥ ἠγμένη ἐν τῷ ΔΕ παραλληλογράμμῳ παράλληλος οὖσα τῇ ΒΩ ἴσην ἀπολαμβάνουσα τὴν ΕΙ τῇ ΠΧ. Καὶ ἐπεὶ παραλληλόγραμμόν ἐστι τὸ ΕΓ, καὶ παράλληλος ἡ ΝΙ τῇ ΘΓ, καὶ διηγμέναι εἰσὶν αἱ ΕΘ, ΓΒ, ἔστιν ὡς ἡ ΕΘ πρὸς ΘΙ, οὕτως ἡ ΩΓ πρὸς ΓΝ, τουτέστιν ἡ ΒΩ πρὸς ΥΝ. Ὡς δὲ ἡ ΒΩ πρὸς ΥΝ, οὕτως τὸ παραλληλόγραμμον τὸ γενόμενον ⟨ἐν τῷ ἡμικυλινδρίῳ πρὸς τὸ γε⟩νόμενον ἐν τῷ ἀποτμήματι τῷ ἀποτμηθέντι ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου· ἀμφοτέρων γὰρ τῶν παραλληλογράμμων ἡ αὐτὴ πλευρά ἐστιν ἡ ΣΤ· καὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΕΘ τῇ ΘΠ, ἡ δὲ ΙΘ τῇ ΧΘ· καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΠΘ τῇ ΘΞ, ὡς ἄρα ἡ ΘΞ πρὸς ΘΧ, οὕτως τὸ γενόμενον παραλληλόγραμμον ἐν τῷ ἡμικυλινδρίῳ πρὸς τὸ γενόμενον ἐν τῷ ἀποτμήματι τῷ ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου. Νοείσθω μετακείμενον τὸ ἐν τῷ τμήματι παραλληλόγραμμον καὶ κείμενον κατὰ τὸ Ξ, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Ξ, καὶ ἔτι νοείσθω ζυγὸς ἡ ΠΞ, μέσον δὲ αὐτοῦ τὸ Θ· ἰσορροπεῖ δὴ περὶ τὸ Θ σημεῖον τὸ παραλληλόγραμμον τὸ ἐν τῷ ἡμικυλινδρίῳ αὐτοῦ μένον τῷ παραλληλογράμμῳ τῷ γενομένῳ ἐν τῷ ἀποτμήματι τῷ ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου μετενεχθέντι καὶ τεθέντι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Ξ οὕτως, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Ξ σημεῖον. Καὶ ἐπεί ἐστι τοῦ μὲν παραλληλογράμμου τοῦ γενομένου ἐν τῷ ἡμικυλινδρίῳ κέντρον τοῦ βάρους τὸ Χ, τοῦ δὲ παραλληλογράμμου τοῦ γενομένου ἐν τῷ τμήματι τῷ ἀποτμηθέντι μετενηνεγμένου κέντρον τοῦ βάρους τὸ Ξ, καὶ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ἡ ΞΘ πρὸς ΘΧ, ὃν τὸ παραλληλόγραμμον, οὗ εἴπομεν κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Χ, πρὸς τὸ παραλληλόγραμμον, οὗ εἴπομεν κέντρον εἶναι τοῦ βάρους τὸ Ξ, ἰσορροπήσει ἄρα περὶ τὸ Θ τὸ παραλληλόγραμμον, οὗ κέντρον τοῦ βάρους τὸ Χ, τῷ παραλληλογράμμῳ, οὗ κέντρον τοῦ βάρους τὸ Ξ. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται ὅτι καὶ ὅταν ἄλλη τις ἀχθῇ ἐν τῷ ΟΠΡ ἡμικυκλίῳ πρὸς ὀρθὰς τῇ ΠΘ, καὶ ἀπὸ τῆς ἀχθείσης ἐπίπεδον ἀνασταθῇ ὀρθὸν πρὸς τὴν ΠΘ καὶ ἐκβληθῇ ἐφʼ ἑκάτερα τοῦ ἐπιπέδου τοῦ ἐν ᾧ ἐστιν ὁ ΞΟΠΡ κύκλος, [ὅτι] τὸ γινόμενον παραλληλόγραμμον ἐν τῷ ἡμικυλινδρίῳ ἰσόρροπον περὶ τὸ Θ σημεῖον αὐτοῦ μένον τῷ παραλληλογράμμῳ τῷ γενομένῳ ἐν τῷ τμήματι τῷ ἀποτμηθέντι ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου μενενεχθέντι καὶ τεθέντι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Ξ οὕτως, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Ξ σημεῖον. Καὶ πάντα ἄρα τὰ παραλληλόγραμμα τὰ γενόμενα ἐν τῷ ἡμικυλινδρίῳ αὐτοῦ μένοντα ἰσορροπήσει περὶ τὸ Θ σημεῖον πᾶσι τοῖς παραλληλογράμμοις τοῖς γενομένοις ἐν τῷ τμήματι τῷ ἀποτμηθέντι ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου μετενηνεγμένοις καὶ κειμένοις τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Ξ σημεῖον· ὥστε ἰσορροπεῖν καὶ τὸ ἡμικυλίνδριον αὐτοῦ μένον περὶ τὸ Θ σημεῖον τῷ τμήματι τῷ ἀποτμηθέντι μετενεχθέντι καὶ τεθέντι τοῦ ζυγοῦ κατὰ τὸ Ξ οὕτως, ὥστε κέντρον εἶναι αὐτοῦ τοῦ βάρους τὸ Ξ σημεῖον.
1313. Önerme
Yine eksene dik MN karesi ve XOPR dairesi olsun; ThM ve ThH birleştirilsin, bunlar üzerine OPR yarım dairesinin bulunduğu düzleme dik düzlemler kurulsun ve bu düzlemler her iki yana uzatılsın. Böylece tabanı ThMH üçgeni kadar, yüksekliği silindirin eksenine eşit bir prizma meydana gelir; bu prizma silindiri içine alan bütün prizmanın dörtte biridir. OPR yarım dairesinde ve MN karesinde PX'ten eşit uzaklıkta KL ve TY doğruları çizilsin; bunlar OPR yarım dairesinin çevresini K ve T noktalarında, OR çapını S ve Z'de, ThH ve ThM'yi de Ph ve Kh'de kessin. KL ve TY üzerine OR'ye dik düzlemler kurulsun ve XOPR dairesinin bulunduğu düzlemin her iki yanına uzatılsın. Bunlardan biri, tabanı OPR yarım dairesi, yüksekliği silindirinkiyle aynı olan yarım silindirde bir paralelkenar kesiti meydana getirir; bunun bir kenarı KS'ye, öteki silindirin eksenine eşittir. ThHM prizmasında da benzer biçimde bir paralelkenar meydana getirir; bunun bir kenarı LKh'ye, öteki eksene eşittir. Aynı sebeplerle aynı yarım silindirde bir kenarı TZ'ye, öteki silindirin eksenine eşit bir paralelkenar, prizmada da bir kenarı YPh'ye, öteki silindirin eksenine eşit bir paralelkenar olur […].
ιγ΄. Ἔστω δὴ πάλιν τὸ ⟨ὀρθὸν πρὸς⟩ τὸν ἄξονα παραλληλόγραμμον τὸ ΜΝ καὶ ὁ κύκλος ⟨ὁ⟩ ΞΟ⟨ΠΡ⟩, καὶ ἐπεζ⟨εύχθω⟩σαν αἱ ΘΜ, ΘΗ, καὶ ἀνεστάτω ἀπʼ αὐτῶν ἐπίπεδα ὀρθὰ πρὸς τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστι τὸ ΟΠΡ ἡμικύκλιον, καὶ ἐκβεβλήσθω ἐφʼ ἑκάτερα τὰ εἰρημένα ἐπίπεδα· ἔσται δή τι πρίσμα βάσιν μὲν ἔχον τηλικαύτην, ἡλίκη ἐστὶ τὸ ΘΜΗ τρίγωνον, ὕψος δὲ ἴσον τῷ ἄξονι τοῦ κυλίνδρου, καί ἐστι τὸ πρίσμα τοῦτο τέταρτον μέρος τοῦ ὅλου πρίσματος τοῦ περιέχοντος τὸν κύλινδρον. Ἤχθωσαν δέ τινες εὐθεῖαι ἐν τῷ ΟΠΡ ἡμικυκλίῳ καὶ ἐν τῷ ΜΝ τετραγώνῳ αἱ ΚΛ, ΤΥ ἴσον ἀπέχουσαι τῆς ΠΞ· τέμνουσιν δὴ αὗται τὴν μὲν τοῦ ΟΠΡ ἡμικυκλίου περιφέρειαν κατὰ τὰ Κ, Τ σημεῖα, τὴν δὲ ΟΡ διάμετρον κατὰ τὰ Σ, Ζ, τὰς δὲ ΘΗ, ΘΜ κατὰ τὰ Φ, Χ, καὶ ἀνεστάτω ἀπὸ τῶν ΚΛ, ΤΥ ἐπίπεδα ὀρθὰ πρὸς τὴν ΟΡ καὶ ἐκβεβλήσθω ἐφʼ ἑκάτερα τοῦ ἐπιπέδου, ἐν ᾧ ἐστιν ὁ ⟨ΞΟΠΡ⟩ κύκλος· ποιήσει δὴ τὸ ἕτερον ⟨ἐν⟩ μὲν τῷ ἡμικυλινδρίῳ, οὗ βάσις μέν ἐστιν τὸ ΟΠΡ ἡμικύκλιον, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ, τομὴν παραλληλόγραμμον, οὗ ἐστιν μία μὲν πλευρὰ ἴση τῇ ΚΣ, ἡ δὲ ἑτέρα ἴση τῷ ἄξονι τοῦ κυλίνδρου, ἐν δὲ τῷ πρίσματι τῷ ΘΗΜ ὁμοίως παραλληλόγραμμον, οὗ ἔσται μία μὲν ἴση τῇ ΛΧ, ἡ δὲ ἑτέρα ἴση τῷ ἄξονι· διὰ δὲ τὰ αὐτὰ ἐν τῷ αὐτῷ ἡμικυλινδρίῳ ἔσται τι παραλληλόγραμμον, οὗ ἐστι μία μὲν πλευρὰ ἴση τῇ ΤΖ, ἡ δὲ ἑτέρα ἴση τῷ ἄξονι ⟨τοῦ κυλίνδρου, ἐν δὲ τῷ πρίσματι παραλληλόγραμμον, οὗ ἐστιν ἡ μὲν μία⟩ πλευρὰ ἴση τῇ ΥΦ, ἡ δὲ ἑτέρα ἴση τῷ ἄξονι τοῦ κυλίνδρου […] .
1414. Önerme
Tabanları kare olan dik bir prizma olsun; tabanlarından biri ABGD karesi olsun. Prizmanın içine bir silindir çizilsin; silindirin tabanı, ABGD'nin kenarlarına E, Z, H ve Th'de değen EZHTh dairesi olsun. Dairenin merkezinden ve ABGD'nin karşısındaki düzlemde bulunan karenin GD'ye karşılık gelen kenarından bir düzlem geçirilsin. Bu düzlem bütün prizmadan başka bir prizma keser; bu prizma bütün prizmanın dörtte biridir ve onu üç paralelkenar ile birbirinin karşısındaki iki üçgen çevreler. EZH yarım dairesinin içine bir dik açılı koni kesiti çizilsin; […] kesitte […] ZK olsun. DH paralelkenarında KZ'ye paralel bir MN çizilsin; bu doğru yarım dairenin çevresini X'te, koni kesitini L'de keser. MN ile NL'nin dikdörtgeni NZ'nin karesine eşittir; bu açıktır. Bu yüzden MN'nin NL'ye oranı KH'nin karesinin LS'nin karesine oranına eşit olur. MN üzerine EH'ye dik bir düzlem kurulsun. Bu düzlem, bütün prizmadan kesilen prizmada dik açılı bir üçgen kesiti meydana getirir: dik açıyı çevreleyen kenarlarından biri MN, öteki GD'den geçen düzlemde N'den GD'ye dik olarak çıkan ve silindirin eksenine eşit olan doğrudur; hipotenüs ise kesen düzlemin içindedir. Bu düzlem, EH'den ve karenin GD'nin karşısındaki kenarından geçirilen düzlemin silindirden kestiği kesimde de dik açılı bir üçgen kesiti meydana getirir: dik açıyı çevreleyen kenarlarından biri MX, öteki silindirin yüzeyinde X'ten KN düzlemine dik olarak çıkan doğrudur; hipotenüs yine kesen düzlemdedir. Aynı biçimde, MN ile ML'nin dikdörtgeni MX'in karesine eşit olduğundan —bu açıktır— MN'nin ML'ye oranı MN'nin karesinin MX'in karesine oranına eşit olur. MN'nin karesinin MX'in karesine oranı ise prizmada MN üzerinde meydana gelen üçgenin, silindirin yüzeyiyle kesimden ayrılan ve MX üzerinde kurulan üçgene oranına eşittir. Öyleyse MN'nin ML'ye oranı üçgenin üçgene oranına eşittir. Aynı biçimde göstereceğiz ki koni kesitinin çevresine çizilen paralelkenarda KZ'ye paralel başka bir doğru çizilir ve bu doğru üzerine EH'ye dik bir düzlem kurulursa, prizmada meydana gelen üçgenin silindirden kesilen kesimde meydana gelen üçgene oranı, DH paralelkenarında KZ'ye paralel çizilen doğrunun, bu doğrudan EZH dik açılı koni kesiti ile EH çapı arasında kalan parçaya oranına eşit olur. DH paralelkenarı KZ'ye paralel çizilen doğrularla, dik açılı koni kesiti ile çapın çevrelediği kesme de bu doğrulardan kesmenin içinde kalan parçalarla doldurulunca […] DH […] KZ'ye paralel çizilen […] kesit ve […] DH paralelkenarında KZ'ye paralel çizilen doğrulara […]. Böylece prizmadaki bütün üçgenlerin, silindirden kesilen kesimden ayrılan bütün üçgenlere oranı, DH paralelkenarındaki bütün doğruların, dik açılı koni kesiti ile EH doğrusu arasındaki bütün doğrulara oranına eşit olur. Prizma, prizmadaki üçgenlerden; silindirden kesilen parça, bu parçadaki üçgenlerden; DH paralelkenarı, içindeki KZ'ye paralel doğrulardan; [parabol] kesmesi de dik açılı koni kesiti ile EH arasındaki […] doğrulardan oluşur. Öyleyse prizmanın silindirden kesilen parçaya oranı, DH paralelkenarının, dik açılı koni kesiti ile EH doğrusunun çevrelediği EZH kesmesine oranına eşittir. DH paralelkenarı ise dik açılı koni kesiti ile EH doğrusunun çevrelediği kesmenin bir buçuk katıdır; bu, daha önce yayımlanan eserlerde gösterilmiştir. Öyleyse prizma da silindirden ayrılan parçanın bir buçuk katıdır; yani silindirden kesilen parça iki birim ise prizma üç birimdir. Bu prizma üç birim olunca, silindiri içine alan bütün prizma on iki birimdir, çünkü biri ötekinin dört katıdır. Demek ki silindirden kesilen parça iki birim ise bütün prizma on iki birimdir; dolayısıyla silindirden kesilen kesim prizmanın altıda biridir.
ιδ΄. Ἔστω πρίσμα ὀρθὸν τετραγώνους ἔχον βάσεις, καὶ ἔστω αὐτοῦ μία τῶν βάσεων τὸ ΑΒΓΔ τετράγωνον, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς τὸ πρίσμα κύλινδρος, καὶ ἔστω τοῦ κυλίνδρου βάσις ὁ ΕΖΗΘ κύκλος ἐφαπτόμενος τῶν τοῦ ΑΒΓΔ πλευρῶν κατὰ τὰ Ε, Ζ, Η, Θ, διὰ δὲ τοῦ κέντρου αὐτοῦ καὶ τῆς τοῦ τετραγώνου πλευρᾶς τῆς ἐν τῷ κατεναντίον ἐπιπέδῳ τοῦ ΑΒΓΔ τῆς κατὰ τὴν ΓΔ ἐπίπεδον ἤχθω· ἀποτεμεῖ δὴ τοῦτο ἀπὸ τοῦ ὅλου πρίσματος ἄλλο πρίσμα, ὃ ἔσται τέταρτον μέρος τοῦ ὅλου πρίσματος, αὐτὸ δὲ τοῦτο ἔσται περιεχόμενον ὑπὸ τριῶν παραλληλογράμμων καὶ δύο τριγώνων κατεναντίον ἀλλήλοις. Γεγράφθω δὴ ἐν τῷ ΕΖΗ ἡμικυκλίῳ ὀρθογωνίου κώνου τομή, ἔστω ⟨δὲ⟩ […] ἐν τῇ τομῇ […] τῆς ἡ ΖΚ, καὶ ἤχθω τις ἐν τῷ ΔΗ παραλληλογράμμῳ ἡ ΜΝ παράλληλος οὖσα τῇ ΚΖ· τεμεῖ δὴ αὕτη τὴν μὲν τοῦ ἡμικυκλίου περιφέρειαν κατὰ τὸ Ξ, τὴν δὲ τοῦ κώνου τομὴν κατὰ τὸ Λ. Καί ἐστιν ἴσον τὸ ὑπὸ ΜΝΛ τῷ ἀπὸ τῆς ΝΖ· τοῦτο γάρ ἐστι σαφές· διὰ τοῦτο δὴ ἔσται ὡς ἡ ΜΝ πρὸς ΝΛ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΚΗ πρὸς τὸ ἀπὸ ΛΣ. Καὶ ἀπὸ τῆς ΜΝ ἐπίπεδον ἀνεστάτω ὀρθὸν πρὸς τὴν ΕΗ· ποιήσει δὴ τὸ ἐπίπεδον ἐν τῷ πρίσματι τῷ ἀποτμηθέντι ἀπὸ τοῦ ὅλου πρίσματος τομὴν τρίγωνον ὀρθογώνιον, οὗ ἔσται μία τῶν περὶ τὴν ὀρθὴν γωνίαν ἡ ΜΝ, ἡ δὲ ἑτέρα ἐν τῷ ἐπιπέδῳ τῷ ἀπὸ τῆς ΓΔ ὀρθὴ πρὸς τὴν ΓΔ ἀναγομένη ἀπὸ τοῦ Ν ἴση τῷ ἄξονι τοῦ κυλίνδρου, ἡ δὲ ὑποτείνουσα ἐν αὐτῷ τῷ τέμνοντι ἐπιπέδῳ· ποιήσει δὲ καὶ ἐν τῷ τμήματι τῷ ἀποτμηθέντι ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ ἀχθέντος διὰ τῆς ΕΗ καὶ τῆς τοῦ τετραγώνου πλευρᾶς τῆς κατεναντίον τῇ ΓΔ τομὴν τρίγωνον ὀρθογώνιον, οὗ ἔσται μία τῶν περὶ τὴν ὀρθὴν γωνίαν ἡ ΜΞ, ἡ δὲ ἑτερα ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κυλίνδρου ⟨ἀν⟩ηγμένη ⟨ἀπὸ τοῦ Ξ⟩ ὀρθὴ πρὸς τὸ ΚΝ ἐπίπεδον, ⟨ἡ δὲ⟩ ὑποτείνουσα ἐν ⟨τῷ τέμνοντι ἐπιπέδῳ⟩. Ὁμοίως οὖν, ἐπεὶ ἴσον ἐστὶν τὸ ὑπὸ ΜΝ, ΜΛ τῷ ἀπὸ ΜΞ· ⟨τοῦτο γὰρ φανε⟩ρόν ⟨ἐστιν⟩· ἔσται ὡς ἡ ⟨ΜΝ⟩ πρὸς τὴν ⟨ΜΛ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΜΝ⟩ πρὸς τὸ ⟨ἀπὸ ΜΞ. Ὡς δὲ τὸ ἀπὸ⟩ ΜΝ πρὸς τὸ ἀπὸ ⟨ΜΞ⟩, οὕτως τὸ ἀπὸ ⟨τῆς⟩ ΜΝ τρίγω⟨νον τὸ ἐν τῷ πρίσμα⟩τι γε⟨νόμενον πρὸς τὸ ἀπὸ ΜΞ τρίγω⟩νον τὸ ἐν τῷ ⟨τμήματι ἀφῃρημένον⟩ ὑπὸ τῆς τοῦ κυλίνδρου ἐπιφανείας· ὡς ἄρα ἡ ΜΝ πρὸς ΜΛ, ⟨οὕτως τὸ τρίγωνον⟩ πρὸς τὸ τρίγωνον. Ὁμοίως δὲ ⟨δ⟩εί⟨ξομεν καί⟩, ἐὰν ⟨ἄλλ⟩η τ⟨ις ἀχθῇ ἐν τῷ περὶ τὴν τομὴν πε⟩ριγραφ⟨ἐντι⟩ παραλληλογράμμῳ ⟨παρὰ⟩ τὴν ΚΖ, καὶ ἀπὸ τῆς ἀχθείσης ἐπί⟨πεδον ἀνασταθῇ ὀρθὸν⟩ πρὸς τὴν ΕΗ, ὅτι ἔσται ὡς τὸ τρίγωνον τὸ γενόμενον ἐν τῷ πρίσματι πρὸς τὸ […] τμήματι […] ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου, οὕτως ἡ ἀχθεῖσα ⟨ἐν⟩ τῷ ΔΗ παραλληλογράμμῳ παράλληλος τῇ ΚΖ ⟨πρὸς τὴν⟩ ἀποληφθεῖσαν ὑπὸ τῆς ΕΗΖ τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς ΕΗ διαμέτρου. Συμπληρωθέντος οὖν τοῦ ΔΗ παραλληλογράμμου ὑπὸ τῶν ἡγμένων παρὰ τὴν ΚΖ καὶ τοῦ τμήματος τοῦ περιεχομένου ὑπό τε τῆς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς διαμέτρου ὑπὸ τῶν ἀπολαμβανομένων ἐν τῷ τμήματι συμπληρω […] τοῦ τμήματος τοῦ […] ἐν τῷ ἀπὸ τοῦ […] γινομ […] πων […] τά γ […] α καὶ […] τῷ ΔΗ […] δὲ ετι […] μα […] η ετι […] ἀπ […] […] ἀγομένων παρὰ τὴν ΚΖ […] […] τομῆς καὶ […] ει ταῖς ἐν τῷ ΔΗ παραλληλογράμμῳ ἠγμέναις παρὰ τὴν ΚΖ, καὶ ἔσται ὡς πάντα τὰ τρίγωνα τὰ ἐν τῷ πρίσματι πρὸς πάντα τὰ τρίγωνα τὰ ἐν τῷ ἀποτμηθέντι τμήματι τοῦ κυλίνδρου ἀφῃρημένα, οὕτως πᾶσαι αἱ εὐθεῖαι αἱ ἐν τῷ ΔΗ παραλληλογράμμῳ πρὸς πάσας τὰς εὐθείας τὰς μεταξὺ τῆς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς ΕΗ εὐθείας. Καὶ ἐκ μὲν τῶν ἐν τῷ πρίσματι τριγώνων σύγκειται τὸ πρίσμα, ἐκ δὲ τῶν ἐν τῷ ἀποτμήματι τῷ ⟨ἀποτμηθέντι⟩ ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου τὸ ἀπότμημα, ἐκ δὲ τῶν ἐν τῷ ΔΗ παραλληλογράμμῳ παραλλήλων τῇ ΚΖ τὸ ΔΗ παραλληλόγραμμον, ἐκ δὲ τῶν […] μεταξὺ τῆς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς ΕΗ ⟨τὸ τμῆμα⟩ [τῆς παραβολῆς]· ὡς ἄρα τὸ πρίσμα πρὸς τὸ ἀπότμημα τὸ ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου, οὕτω τὸ ΔΗ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ ΕΖΗ τμῆμα τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τῆς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς ΕΗ εὐθείας. Ἡμιόλιον δὲ τὸ ΔΗ παραλληλόγραμμον τοῦ τμήματος τοῦ περιεχομένου ὑπὸ τῆς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς ΕΗ εὐθείας· δέδεικται γὰρ τοῦτο ἐν τοῖς πρότερον ἐκδεδομένοις· ἡμιόλιον ἄρα ἐστὶ καὶ τὸ πρίσμα τοῦ ἀποτμήματος τοῦ ἀφῃρημένου ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου· οἵων ἄρα ἐστὶ τὸ ἀπότμημα τοῦ κυλίνδρου δύο, τοιούτων ἐστὶ τὸ πρίσμα τριῶν. Οἵων δὲ τὸ πρίσμα τριῶν, τοιούτων ἐστὶν τὸ ὅλον πρίσμα τὸ περιέχον τὸν κύλινδρον ιβ διὰ τὸ δ΄ εἶναι τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου οἵων ἄρα τὸ ἀπότμημα τοῦ κυλίνδρου δύο, τοιούτων ἐστὶν τὸ ὅλον πρίσμα ιβ ὥστε τὸ τμῆμα τὸ ἀποτμηθὲν ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου ἕκτον μέρος ἐστὶ τοῦ πρίσματος.
1515. Önerme
Tabanları kare olan dik bir prizma olsun; tabanlarından biri ABGD karesi olsun. Prizmanın içine bir silindir çizilsin; tabanı EZH dairesi olsun. Bu daire karenin kenarlarına E, Z, H ve Th noktalarında değer; merkezi K olsun. EH çapından ve [karşıdaki karenin] bir kenarından […] bir düzlem geçirilsin; bu düzlem bütün prizmadan bir prizma, silindirden de bir silindir parçası keser. Diyorum ki geçirilen düzlemin silindirden kestiği bu kesimin bütün prizmanın altıda biri olduğu gösterilecektir.
Önce şunu göstereceğiz: silindirden kesilen kesimin içine, yükseklikleri eşit ve tabanları benzer üçgenler olan prizmalardan oluşan bir cisim çizmek, çevresine de böyle başka bir cisim çizmek mümkündür; öyle ki çevreye çizilen şekil içe çizilenden, ortaya konan her büyüklükten daha küçük bir farkla büyük olsun. […] BD paralelkenarındaki prizmanın […] [Burada metnin büyük kısmı okunamıyor.] […] Öyleyse eğik düzlemin kestiği prizma, silindirden kesilen parçanın içine çizilen cismin bir buçuk katından küçüktür. Eğik düzlemin ayırdığı prizmanın, silindirden kesilen parçanın içine çizilen cisme oranının, DH paralelkenarının, dik açılı koni kesiti ile EH doğrusunun çevrelediği kesmenin içine çizilen paralelkenarlara oranına eşit olduğu gösterildi; öyleyse DH paralelkenarı, dik açılı koni kesiti ile EH doğrusunun çevrelediği kesmedeki paralelkenarların bir buçuk katından küçüktür. Bu imkânsızdır, çünkü DH paralelkenarının, dik açılı koni kesiti ile EH doğrusunun çevrelediği kesmenin bir buçuk katı olduğu başka eserlerde gösterilmiştir. Öyleyse büyük değildir […] [Metin yine okunamıyor.] […] ve eğik düzlemin kestiği prizmadaki bütün prizmaların, silindir parçasının çevresine çizilen şekildeki bütün prizmalara oranı, DH paralelkenarındaki bütün paralelkenarların, dik açılı koni kesiti ile EH doğrusunun çevrelediği kesmenin çevresine çizilen şekildeki bütün paralelkenarlara oranına eşit olacaktır. Yani eğik düzlemin kestiği prizmanın silindir kesiminin çevresine çizilen şekle oranı, DH paralelkenarının, dik açılı koni kesiti ile EH doğrusunun çevrelediği kesmenin çevresine çizilen şekle oranına eşit olacaktır. Eğik düzlemin kestiği prizma ise silindir kesiminin çevresine çizilen cismin bir buçuk katından büyüktür […].
ιε΄. Ἔστω πρίσμα ὀρθὸν τετραγώνους ἔχον βάσεις, ὧν μία ἔστω τὸ ΑΒΓΔ τετράγωνον, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς τὸ πρίσμα κύλινδρος, οὗ βάσις ἔστω ὁ ΕΖΗ κύκλος· ⟨ἐφάπτεται⟩ δὴ οὗτος τῶν τοῦ τετραγώνου πλευρῶν κατὰ τὰ Ε, Ζ, Η, Θ σημεῖα· κέντρον δὲ ⟨ἔστω⟩ τὸ Κ, καὶ διὰ ⟨τῆς⟩ ΕΗ διαμέτρου ⟨καὶ μιᾶς πλευρᾶς⟩ […] ⟨ἐπίπεδον ἤχθω⟩ τοῦτο δὴ τὸ ἐπίπεδον ἀποτέμνει πρίσμα ἀπὸ τοῦ ὅλου πρίσματος καὶ ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου ἀπότμημα κυλίνδρου. ⟨Λέγω δὴ ὅτι τοῦ⟩το ⟨τὸ⟩ τμῆμα τὸ ἀποτετμημένον ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου ὑπὸ τοῦ ἀχθέντος ἐπιπέδου ἕκτον μέρος ὂν δειχθήσεται τοῦ ὅλου πρίσματος. Πρῶτον δὲ δείξομεν ὅτι δυνατὸν ἔσται εἰς τὸ τμῆμα τὸ ἀποτμηθὲν ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου σχῆμα στερεὸν ἐγγράψαι καὶ ἄλλο περιγράψαι ἐκ πρισμάτων συγκείμενον ἴσον ὕψος ἐχόντων καὶ βάσεις τριγώνους ἐχόντων ὁμοίας, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος μεγέθους […] γὰρ τοῦ πρίσματος τοῦ κατὰ τὸ ΒΔ παραλληλογράμμου […] καὶ […] ω […] γραμμένου. ω […] το […] Ξ. ἐπιπέδῳ […] ⟨σ⟩ημεῖα τοῦ […] ατος […] η […] ρετό . πω […] νομεν […] εστ […] σων […] ἔστω […] το […] λειπόμενον […] νι . μια ἐλασ […] ν […] τοῦ λείμματος. στ […] ε […] ει […] καὶ […] ει […] α τω . ει […] το […] ατα […] τω ἐκ […] τμῆμα τὸν το […] ἀπο⟨τ⟩μ⟨η⟩θ […] ἀπὸ […] δι […] ε […] μάτων […] μεν […] ων […] ται καὶ τῶν […] ἐγγεγραμμένω […] δι […] των κει […] τα […] ΚΩ παραλληλόγραμμον […] αμμον […] σχήματι πρίσμα […] ησ […] τὸ ἀπὸ […] δρου . ἐγγεγράφθω […] μια […] […] σχῆμα, τὸ εἰρ⟨ημένον⟩ σχῆμα τοῦ ἐγγεγραμμένου […] ἔχει […] τοῦ δοθέντος […] ἐχέτω […] οσ […] τῶν πρισμὰτων […] […] ἴσον αὐ […] ⟨ση-⟩μεῖα […] ἐγγεγρά⟨φθω⟩ […] ν ἐσ […] δευτέρῳ […] γεγρ […] γει […] η […] ⟨έτ-⟩ τμηται κατὰ τὸ αὐτὸ […] ⟨ἐγγεγρ⟩αμμένον ἐν […] κύκλ […] το⟨ῦ⟩ τμήματος τη συνθε . τ […] ἀπο […] μείζων ἐστὶν τοῦ ἐγγεγραμμένου […] ⟨τμ⟩ήματος ἐν τῷ πρίσματι τῷ κατὰ τὸ […] ω ⟨ […] ἔλασσον ἄρα ἢ ἡμιό⟩λιον τὸ πρίσμα τὸ ἀποτετμημένον ὑπὸ τοῦ λοξοῦ ἐπιπέδου τοῦ ἐγγεγραμμένου εἰς τὸ ἀπότμημα τὸ ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου στερεοῦ. Ἐδείχθη δὲ ὡς τὸ ὑπὸ τοῦ λοξοῦ ἐπιπέδου ἀφῃρημένον πρίσμα πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον στερεὸν εἰς τὸ ἀπότμημα τὸ ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου, οὕτως τὸ ΔΗ παραλληλόγραμμον πρὸς τὰ ἐγγεγραμμένα παραλληλόγραμμα εἰς τὸ τμῆμα τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τῆς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς ΕΗ εὐθείας ἔλασσον ἄρα ἢ ἡμιόλιον τὸ ΔΗ παραλληλόγραμμον τῶν παραλληλογράμμων τῶν ἐν τῷ τμήματι τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τῆς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς ΕΗ εὐθείας ὅπερ ἀδύνατον, ἐπεὶ τοῦ τμήματος τοῦ περιεχομένου ὑπὸ τῆς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς ΕΗ εὐθείας ἡμιόλιον δέδεικται τὸ ΔΗ παραλληλόγραμμον ἐν ἑτέροις. Οὐκ ἄρα μεῖ⟨ζον⟩ […] ⟨στε-⟩ ῥέον ἐτ […] ⟨ἀ⟩ποτεμν […] σχῆμ⟨α⟩ […] τα ὀρθο […] περιγραφ […] ⟨τοῦ ἐγγρα-⟩ φέντος ἐν […] ἐπεὶ […] τμήματ […] […] ἐγγεγράφ⟨θω […] ἐν τῷ τμή⟩ ματι τῷ ⟨περιεχομένῳ ὑπό τε⟩ τῆς τοῦ ὀρθ⟨ογωνίου κώνου τομῆς⟩ καὶ τῆς ⟨ΕΗ εὐθείας⟩ τεγράφθ⟨ω⟩ […] τοῦ ὀρθ⟨ογωνίου κώνου⟩ […] φὲν περι […] ⟨ἐγγεγραμ⟩μένον ἐν τ⟨ῷ⟩ […] τοῦ κυλίνδρ⟨ου⟩ […] τοῦ στερε⟨οῦ⟩ […] τοῦ κυλίν⟨δρου⟩ […] τμήματ […] ἐστὶν καὶ […] γραμμέν […] […] […] […] εχομεν […] νη […] Η […] τιν […] […] πρὸς τὸ […] τὸ ἐν τ⟨ῷ⟩ […] […] ⟨πε⟩ριεχομε […] γο […] τῆς ΕΗ καὶ […] τοῖς λόγ⟨οις⟩ […] αμμέν […] […] τιμήματος […] δρ […] νον ἀπὸ τῆς […] ⟨τ⟩ῆς πλευρ⟨ᾶς⟩ […] […] ἐν τῷ […] τετμή⟨σθω⟩ […] […] ἐχθήσ […] τὸ μεῖ⟨ζον⟩ […] […] ⟨εὐθ⟩είας καὶ πάντα τὰ πρίσματα τὰ ἐν τῷ πρίσματι τῷ ἀποτετμημένῳ ὑπὸ τοῦ λοξοῦ ἐπιπέδου πρὸς πάντα τὰ πρίσματα τὰ ἐν τῷ σχήματι τῷ περιγεγραμμένῳ περὶ τὸ ἀπότμημα τοῦ κυλίνδρου τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον, ὃν πάντα τὰ παραλληλόγραμμα τὰ ἐν τῷ ΔΗ παραλληλογράμμῳ πρὸς πάντα τὰ παραλληλόγραμμα τὰ ἐν τῷ σχήματι τῷ περιγεγραμμένῳ περὶ τὸ τμῆμα τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τῆς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς ΕΗ εὐθείας, τουτέστιν τὸ πρίσμα τὸ ἀποτετμημένον ὑπὸ τοῦ λοξοῦ ἐπιπέδου πρὸς τὸ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον περὶ τὸ τμῆμα τοῦ κυλίνδρου τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον, ὃν τὸ ΔΗ παραλληλόγραμμον πρὸς τὸ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον περὶ τὸ τμῆμα τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τῆς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς καὶ τῆς ΕΗ εὐθείας. Μεῖζον δέ ἐστι τὸ πρίσμα τὸ ἀποτετμημένον ὑπὸ τοῦ λοξοῦ ἐπιπέδου ἢ ἡμιόλιον τοῦ στερεοῦ σχήματος τοῦ περιγε⟨γραμμένου περὶ τὸ τμῆμα τοῦ κυλίνδρου⟩ […] .