İçeriğe geç
Arkhimedes

Arkhimedes

Lemmalar Kitabı

Liber Assumptorum

11. Önerme

İki daire birbirine içten değer ve çapları paralel olursa, değme noktasını çapların uçlarıyla birleştiren iki doğru tek bir doğru üzerinde bulunur.

Merkezleri Z ve H olan iki daire E noktasında birbirine içten değsin; AB çapı GD çapına paralel olsun. Diyorum ki ED ve DB doğruları birleştirilirse tek bir doğru üzerinde bulunur.

ZH birleştirilip E'ye kadar uzatılsın; ZH'ye paralel DTh çizilsin.

ZB ile ZE doğruları eşit, HD de ZTh'ye eşit olduğundan, ortak ZTh, yani HE, çıkarılsın; kalan ThD ve ThB doğruları birbirine eşittir. Öyleyse ThDB açısı ThBD açısına, yani HDE açısına eşittir. Her ikisine HDB açısı eklensin: HDB ile DBZ açılarının toplamı, HDB ile EDH açılarının toplamına eşit olur. HDB ile DBZ açılarının toplamı iki dik açıya eşittir; öyleyse HDB ile EDH açılarının toplamı da iki dik açıya eşittir. Demek ki ED ve DB doğruları tek bir doğru üzerindedir. Önerme gösterilmiş oldu.

1

α΄. Εἴ κα ᾗ δύο κύκλοι ἐπιψαύοντες ἀλλάλων ἐντός, διάμετροι δὲ αὐτῶν παράλληλοι, ἐπιζευχθεῖσαι αἱ ἀπὸ τοῦ σαμείου ἁφῆς καὶ τῶν περάτων τῶν διαμέτρων δύο εὐθεῖαι ἐσσοῦνται ἀλλάλαις ἐπʼ εὐθείας. Ἔστωσαν δύο κύκλοι, ὧν κέντρα τὰ Ζ, Η, ἐπιψαύοντες ἀλλάλων κατὰ τὸ Ε σαμεῖον, διάμετρος δὲ ἁ ΑΒ παρὰ διάμετρον τὰν ΓΔ· φαμὶ δή, ἐπιζευχθεῖσαι αἱ ΕΔ, ΔΒ εὐθεῖαι ἐσσοῦνται ἀλλάλαις ἐπʼ εὐθείας. Ἐπεζεύχθω γὰρ ἁ ΖΗ καὶ ἐκβεβλήσθω ποτὶ τὸ Ε, ἄχθω δὲ ἁ ΔΘ παρὰ τὰν ΖΗ. Ἐπεὶ οὖν εὐθεῖαι αἱ ΖΒ, ΖΕ ἴσαι ἐντὶ καὶ ἁ HΔ τᾷ ΖΘ, κοινὰ ἀφαιρήσθω ἁ ΖΘ, τουτέστιν ἁ ΗΕ· λοιπαὶ ἄρα εὐθεῖαι αἱ ΘΔ, ΘΒ ἴσαι ἀλλαλαις ἐντί· γωνία ἄρα ἁ ὑπὸ ΘΔΒ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΘΒΔ, τουτέστιν τᾷ ὑπὸ HΔΕ, ἐστὶν ἴσα· κοινὰ ποτικείσθω γωνία ἁ ὑπὸ HΔΒ συναμφότερος ἄρα γωνία ἁ ὑπὸ HΔΒ, ΔΒΖ συναμφοτέρῳ τᾷ ὑπὸ ΗΔΒ. ΕΔΗ ἐστὶν ἴσα· ἔστι δὲ συναμφότερος ἁ ὑπὸ ΗΔΒ, ΔΒΖ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσα· συναμφότερος ἄρα γωνία ἁ ὑπὸ ΗΔΒ, ΕΔΗ δυσὶν ὀρθαῖς ἐστιν ἴσα· ἐπʼ εὐθείας ἄρα ἐντὶ εὐθεῖαι αἱ ΕΔ, ΔΒ· δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

22. Önerme

ABG bir yarım daire, DB ve DG de ona teğet iki doğru olsun; AG'ye dik BE çizilsin, AD birleştirilsin [ve BE'yi Z'de kessin]. Diyorum ki BZ, ZE'ye eşittir.

AB birleştirilsin; AB ile GD uzatılıp H noktasında kesişsin; BG çizilsin.

[ABG] açısı dik olduğundan GBH açısı da dik olur. BD doğrusu DG'ye eşittir; öyleyse DH doğrusu da DB'ye, yani DG'ye eşit olur. BE, HG'ye paralel olduğundan BZ de ZE'ye eşittir. Önerme gösterilmiş oldu.

2

β΄. Ἔστω ἁμικύκλιον τὸ ΑΒΓ καὶ δύο εὐθεῖαι ἐπιψαύουσαι αὐτοῦ αἱ ΔΒ, ΔΓ, ἁ δὲ ΒΕ ἄχθω ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΑΓ, ἐπεζεύχθω δὲ ἁ ΑΔ· φαμὶ δὴ τὰν ΒΖ ἴσαν εἶμεν τᾷ ΖΕ. Ἐπεζεύχθω γὰρ ἁ ΑΒ καὶ ἐκβληθεῖσαι αἱ ΑΒ, ΓΔ συμπιπτέτωσαν κατὰ τὸ Η σαμεῖον καὶ ἄχθω ἁ ΒΓ. Ἐπεὶ οὖν γωνία ἁ ὑπὸ ὀρθά ἐστιν, ἐσσεῖται καὶ γωνία ἁ ὑπὸ ΓΒΗ ὀρθά ἔστι δὲ καὶ εὐθεῖα ἁ ΒΔ τᾷ ΔΓ ἴσα· ἐσσεῖται ἄρα καὶ εὐθεῖα ἁ ΔΗ τᾷ ΔΒ, τουτέστι τᾷ ΔΓ ἴσα. Καὶ ἐπεὶ ἁ ΒΕ παρὰ τὰν ΗΓ ἐστίν, ἐσσεῖται ἄρα καὶ ἁ ΒΖ τᾷ ΖΕ ἴσα· δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

33. Önerme

AG bir daire kesmesi olsun; çevre üzerindeki bir B noktasından AG'ye dik BD çizilsin; DE doğrusu DA'ya, BZ yayı da AB yayına eşit alınsın. Diyorum ki GZ birleştirilirse GE'ye eşit olur.

AB, BZ, ZE ve EB doğruları birleştirilsin. AD DE'ye eşit, BD de ortak olduğundan AD ve DB kenarları ED ve DB kenarlarına sırasıyla eşittir; ADB açısı da EDB açısına eşittir. Öyleyse EB tabanı AB tabanına, yani BZ'ye eşittir; dolayısıyla BEZ açısı BZE açısına eşittir. ABZG dörtgeni daire içinde olduğundan, karşılıklı GZB ve GAB açıları, yani GZB ve BEA açıları, iki dik açıya eşittir. GEB ile BEA açılarının toplamı da iki dik açıya eşittir; ortak BEA çıkarılırsa GZB açısı GEB açısına eşit kalır. Ortak BZE, yani BEZ açısı çıkarılırsa, EGZ üçgeninin EZ tabanındaki GZE ve ZEG açıları birbirine eşit kalır. Öyleyse ZG kenarı EG kenarına eşittir. Önerme gösterilmiş oldu.

3

γ΄. Ἔστω τμᾶμα κύκλου τὸ ΑΓ καὶ ἀπὸ σαμείου τινος Β τᾶς περιφερείας ἄχθω τᾷ ΑΓ ποτ᾿ ὀρθὰς ἁ ΒΔ, λελάφθω δὲ εὐθεῖα ἁ ΔΕ εὐθείᾳ τᾷ ΔΑ ἴσα καὶ περιφέρεια ἁ ΒΖ τᾷ ΑΒ· φαμὶ δή, ἐπιζευχθεῖσα ἁ ΓΖ εὐθεῖα τᾷ ΓΕ ἐστὶν ἴσα. Ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ΑΒ, ΒΖ, ΖΕ, ΕΒ εὐθεῖαι· καὶ ἐπεὶ ἁ ΑΔ τᾷ ΔΕ ἐστὶν ἴσα, κοινὰ δὲ ἁ ΒΔ, δύο δὴ αἱ ΑΔ, ΔΒ δυσὶ ταῖς ΕΔ, ΔΒ ἑκατέρα ἑκατέρᾳ ἴσαι ἐντί· ἔστι δὲ γωνία ἁ ὑπὸ ΑΔΒ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΕΔΒ ἴσα βάσις ἄρα ἁ ΕΒ βάσει τᾷ ΑΒ, τουτέστι τᾷ ΒΖ, ἐστὶν ἴσα γωνία ἄρα ἁ ὑπὸ ΒΕΖ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΒΖΕ ἐστὶν ἴσα. Καὶ ἐπεὶ τετράπλευρον τὸ ΑΒΖΓ ἐν κύκλῳ ἐστίν, γωνίαι αἱ ἀπεναντίον αἱ ὑπὸ ΓΖΒ, ΓΑΒ, τουτέστιν αἱ ὑπὸ ΓΖΒ, ΒΕΑ, δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι ἐντί. Ἔστι δὲ καὶ συναμφότερος ἁ ὑπὸ ΓΕΒ, ΒΕΑ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσα κοινὰ ἀφαιρήσθω ἁ ὑπὸ ΒΕΑ γωνία ἄρα ἁ ὑπὸ ΓΖΒ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΓΕΒ ἐστὶν ἴσα κοινὰ ἀφαιρήσθω ἁ ὑπὸ ΒΖΕ, τουτέστιν ἁ ὑπὸ ΒΕΖ· λοιπαὶ ἄρα αἱ ποτὶ τᾷ βάσει τᾷ ΕΖ τριγώνου τοῦ ΕΓΖ· γωνίαι αἱ ὑπὸ ΓΖΕ, ΖΕΓ ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί· πλευρὰ ἄρα ἁ ΖΓ πλευρᾷ τᾷ ΕΓ ἐστὶν ἴσα δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

44. Önerme

Bir yarım dairenin çapı üzerinde bir nokta alınır, çapın iki parçası üzerine içte iki yarım daire çizilir ve alınan noktadan çapa dik olarak çevreye kadar bir doğru çıkarılırsa, üç yayın çevrelediği şekil, çapı bu dik doğru olan daireye eşittir.

ABG bir yarım daire, D de AG çapı üzerinde bir nokta olsun; GD ve DA çapları üzerine içte yarım daireler çizilsin, D noktasından AG'ye dik DB çıkarılsın. Diyorum ki üç yayın, yani büyük yarım daire ile içte çizilen iki yarım dairenin çevrelediği şekil —buna arbelos denilsin— çapı DB olan daireye eşittir.

DA, DB, DG doğruları sırayla orantılı olduğundan, AD ile DG'nin dikdörtgeni BD'nin karesine eşittir. Her iki yana AD ile DG'nin dikdörtgeni ve AD ile DG'nin kareleri eklensin: bütün doğrunun, yani AG'nin karesi, AD ve DG parçalarının kareleri ile BD'nin karesinin iki katının toplamına eşit olur. Daireler birbirine çaplarının kareleri gibi olduğundan, çapı AG olan daire, çapı DB olan iki daire ile çapları AD ve DG olan iki dairenin toplamına eşittir; yani AG yarım dairesi, çapı DB olan daire ile çapları AD ve DG olan iki yarım dairenin toplamına eşittir. Ortak olan AD ve DG yarım daireleri çıkarılsın: geriye AG, AD ve DG yaylarının çevrelediği alan, arbelos denen alan kalır ve bu, çapı DB olan daireye eşittir. Önerme gösterilmiş oldu.

4

δ΄. Εἴ κα ἐν ἁμικυκλίῳ σαμεῖόν· τι ἐπὶ τᾶς διαμέτρου ᾖ, γραφέωντι δὲ ἀπὸ τῶν τμαμάτων τᾶς διαμέτρου δύο ἁμικύκλια ἐντός, ἀναστακῇ δὲ ἀπὸ τοῦ λαφθέντος σαμείου εὐθεῖα ποτὶ τᾷ περιφερείᾳ τᾷ διαμέτρῳ ποτʼ ὀρθάς, σχῆμα τὸ ὑπὸ τῶν τριῶν περιφερειῶν περιεχόμενον ἴσον ἐστὶ κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἁ ἀναστακεῖσα κάθετος. Ἔστω ἁμικύκλιον τὸ ΑΒΓ καὶ σαμεῖόν τι ἐπὶ διαμέτρου τᾶς ΑΓ τὸ Δ, καὶ ἀπὸ διαμέτρων τῶν ΓΔ, ΔΑ ἁμικύκλια ἀναγεγράφθων ἐντός, ἀπὸ δὲ τοῦ Δ σαμείου ἀνεστακέτω ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΑΓ ἁ ΔΒ φαμὶ δή, σχῆμα τὸ ὑπὸ τῶν τριῶν περιφερειῶν περιεχόμενον, τουτέστι τοῦ μείζονος ἁμικυκλίου καὶ τῶν δύο ἀναγραφέντων ἐντός, ὅπερ Et ἄρβηλος καλείσθω, κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἁ ΔΒ, ἴσον ἐστίν. Ἐπεὶ γὰρ εὐθεῖαι αἱ ΔΑ, ΔΒ, ΔΓ ἑξῆς ἀνάλογόν ἐντι, ἐσσεῖται τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΓ τῷ ἀπὸ τᾶς ΒΔ ἴσον· κοινὸν ποτικείσθω τὸ ὑπὸ τῶν ΑΔ, ΔΓ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΓ· τὸ ἄρα ἀπὸ τᾶς ὅλας τετράγωνον, τουτέστι τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΓ, τοῖς ἀπὸ τῶν τμαμάτων τῶν ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΓ τετραγώνοις καὶ τῷ δὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς ΒΔ ἐστὶν ἴσον. Καὶ ἐπεὶ οἱ κύκλοι πρὸς ἀλλάλους ὡς τὰ ἀπὸ τᾶν διαμέτρων τετράγωνά ἐντι, ἐσσεῖται δὴ κύκλος, οὗ διάμετρος ἁ ΑΓ, δυσὶ κύκλοις, ὧν διάμετρος ἁ ΔΒ, καὶ δυσὶ κύκλοις, ὧν διάμετροι αἱ ΑΔ, ΔΓ, ἴσος, τουτέστιν ἁμικύκλιον τὸ ΑΓ ἴσον κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἁ ΔΒ, καὶ δυσὶν ἁμικυκλίοις, ὧν διάμετροι αἱ ΑΔ, ΔΓ· κοινὸν ἀφαιρήσθω ἁμικύκλια τὰ ΑΔ, ΔΓ· λοιπὸν ἄρα χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπὸ περιφερειῶν τᾶν ΑΓ, ΑΔ, ΔΓ, ὅπερ ἄρβηλος καλεῖται, κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἁ ΔΒ, ἐστὶν ἴσον· δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

55. Önerme

Bir yarım dairenin çapı üzerinde bir nokta alınır, çapın iki parçası üzerine içte iki yarım daire çizilir, noktadan çapa dik bir doğru çıkarılır ve bu doğrunun iki yanına, hem ona hem yarım dairelere değen iki daire çizilirse, çizilen daireler birbirine eşit olur.

Çapı AB olan bir yarım daire, çap üzerinde de bir G noktası olsun; AG ve GB parçaları üzerine içte yarım daireler çizilsin, G noktasından AB çapına dik GD çıkarılsın; bu doğrunun iki yanına, hem ona hem yarım dairelere değen iki daire çizilsin. Diyorum ki çizilen daireler birbirine eşittir.

Önce GD'ye E noktasında, AG yarım dairesine H'de, AB yarım dairesine Z'de değen daireyi ele alalım; bu dairenin ThE çapı [AB'ye paralel] çizilsin. ATh ve ThZ birleştirilirse tek bir doğru üzerinde bulunur; AZ ile GE uzatılıp D noktasında kesişsin. Aynı biçimde ZE ile EB birleştirilirse tek bir doğru üzerinde olur; ThH ile HG de, EH ile HA da öyle. AE, I noktasına kadar uzatılsın; BI ve ZD doğruları çizilsin. AD ve AB doğruları, D'den AB'ye dik çizilen DG, B'den DA'ya dik çizilen ve DG'yi E'de kesen BZ bulunduğuna, AEI doğrusu da BI'ya dik olduğuna göre, BI ve ID doğruları tek bir doğru üzerinde olur; bunu Dik Üçgenler Üzerine adlı eserimizde gösterdik. BD doğrusu GH'ye paralel olduğundan, AD'nin DTh'ye oranı AG'nin ThE'ye, yani AB'nin BG'ye oranına eşittir. Öyleyse AG ile GB'nin dikdörtgeni AB ile ThE'nin dikdörtgenine eşittir. Aynı biçimde LMN dairesi için de AG ile GB'nin dikdörtgeninin, AB ile LMN dairesinin çapının dikdörtgenine eşit olduğunu göstereceğiz. Öyleyse iki dairenin çapları eşittir, yani iki daire eşittir. Önerme gösterilmiş oldu.

5

ε΄. Εἴ κα ἐν ἁμικυκλίῳ σαμεῖόν τι ἐπὶ τᾶς διαμέτρου ᾖ, καὶ γραφέωντι ἀπὸ τῶν τμαμάτων τᾶς διαμέτρου δύο ἁμικύκλια ἐντός, ἀναστακῇ δὲ ἀπὸ τοῦ σαμείου εὐθεῖα τᾷ διαμέτρῳ ποτ᾿ ὀρθάς, καὶ δύο κύκλοι γραφέωντι ἐπʼ ἀμφότερα τᾶς ἀνεστακούσας ἐπιψαύοντες αὐτᾶς καὶ τῶν ἁμικυκλίων, οἱ γραφέντες κύκλοι ἐσσοῦνται ἀλλάλοις ἴσοι. Ἔστω ἁμικύκλιον, οὗ διάμετρος ἁ ΑΒ, σαμεῖον δέ τι ἐπʼ αὐτᾶς τὸ Γ· ἀναγεγράφθω δὲ ἀπὸ τμαμάτων τῶν ΑΓ, ΓΒ ἁμικύκλια ἐντός, καὶ ἀπὸ τοῦ Γ σαμείου ἀνεστακέτω ποτʼ ὀρθὰς διαμέτρω τᾷ ΑΒ ἁ ΓΔ, γεγράφθων δὲ δύο κύκλοι ἐπʼ ἀμφότερα τᾶς ἀνεστακούσας εὐθείας ἐπιψαύοντες τᾶς τε ἀνεστακούσας καὶ τῶν ἁμικυκλίων· φαμὶ δή, οἱ γραφέντες κύκλοι ἴσοι ἀλλάλοις ἐντί. Ἔστω γὰρ πρότερον κύκλος ὁ ἐπιψαύων τᾶς ΓΔ κατὰ τὸ Ε σαμεῖον καὶ ἁμικυκλίου μὲν τοῦ ΑΓ κατὰ τὸ H, ἁμικυκλίου δὲ τοῦ ΑΒ κατὰ τὸ Ζ, ἄχθω δὲ διάμετρος τοῦ κύκλου ἁ ΘΕ· ἐπιζευχθεῖσαι δὴ αἱ ΑΘ, ΘΖ εὐθεῖαι ἐσσοῦνται ἀλλάλαις ἐπʼ εὐθείας, ἐκβληθεῖσαι δὲ αἱ ΑΖ, ΓΕ εὐθεῖαι συμβαλέτωσαν κατὰ τὸ Δ σαμεῖον ὁμοίως δὴ ἐπιζευχθεῖσαι αἱ ΖΕ, ΕΒ ἐσσοῦνται ἀλλάλαις ἐπʼ εὐθείας, καὶ αἱ ΘΗ, ΗΓ, καὶ αἱ ΕΗ. ΗΑ, ἐκβεβλήσθω δὲ ἁ ΑΕ ἐπὶ τὸ Ι σαμεῖον, ἄχθω δὲ ἁ ΒΙ εὐθεῖα καὶ ἁ ΖΔ. Ἐπεὶ οὖν αἱ ΑΔ, ΑΒ εὐθεῖαί ἐντι καὶ ἀπὸ τοῦ Δ σαμείου τᾷ ΑΒ ἆκται ποτʼ ὀρθὰς ἁ ΔΓ, καὶ ἀπὸ τοῦ Β ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΔΑ ἁ ΒΖ τέμνουσα τὰν ΔΓ Bl, κατὰ τὸ Ε, εὐθεῖα δὲ ἁ ΑΕΙ ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΒΙ ἐστίν, ἐσσοῦνται ἄρα εὐθεῖαι αἱ ΒΙ, ΙΔ ἀλλάλαις ἐπʼ εὐθείας, ὡς παῤ ἡμῶν ἐν τοῖς Περὶ ὀρθογωνίων τριγώνων δέδεικται Καὶ ἐπεὶ εὐθεῖα ἁ ΒΔ παρὰ τὰν ΓΗ ἐστίν, τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει ἁ ΑΔ ποτὶ τὰν ΔΘ, ὃν ἔχει ἁ ΑΓ ποτὶ τὰν ΘΕ, τουτέστιν ἁ ΑΒ ποτὶ τὰν ΒΓ τὸ ἄρα ὑπὸ τᾶν ΑΓ, ΓΒ τῷ ὑπὸ τᾶν ΑΒ, ΘΕ ἐστὶν ἴσον· ὅμοίως δὴ δείξομες ὅτι ἐν κύκλῳ τῷ ΛΜΝ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΓ, ΓΒ τῷ ὑπὸ ΑΒ καὶ τᾶς διαμέτρου τοῦ ΛΜΝ κύκλου ἴσον ἐστίν· αἱ διάμετροι ἄρα κύκλων τῶν ἴσαι ἐντί, τουτέστιν οἱ δύο κύκλοι ἴσοι ἐντί· δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

66. Önerme

Bir yarım dairenin çapı üzerinde bir nokta alınır, çapın iki parçası üzerine içte iki yarım daire çizilir ve arbelosun içine üç yarım daireye de değen bir daire çizilirse, verilen yarım dairenin çapının içe çizilen dairenin çapına oranını bulmak.

[Yarım daire] ABG olsun; çap üzerinde bir D noktası alınsın ve büyük parça AD küçük parça DG'nin bir buçuk katı olacak biçimde yapılsın. AD ve DG parçaları üzerine yarım daireler çizilsin, arbelosun içine üç yarım daireye de değen EZ dairesi çizilsin ve bu dairenin AG'ye paralel EZ çapı çizilsin. AG çapının EZ çapına oranını bulmak gerekiyor.

AE ile EB, GZ ile ZB doğruları birleştirilsin; önceki önermelerde gösterildiği gibi bunlar AB ve GB doğrularını oluşturur. Ayrıca ZHA ve EThG birleştirilsin; bunların da doğru olduğu gösterilir. Bundan başka DE ile DZ, DI ile DL birleştirilsin; EM ile ZN de birleştirilip O ve R noktalarına kadar uzatılsın.

AED üçgeninde AH, ED'ye; DI da AE'ye dik olduğundan ve bunlar M noktasında kesiştiğinden, EMO, AG'ye dik olur; bunu Üçgenler Üzerine adlı eserimizde gösterdik, bir önceki önermede de varsaymıştık. Aynı sebeplerle ZNR de GA'ya dik olur. DL doğrusu AB'ye, DI de GB'ye paraleldir; dolayısıyla AD'nin DG'ye oranı AM'nin MZ'ye, yani AO'nun OR'ye oranına eşittir; GD'nin DA'ya oranı da GN'nin NE'ye, yani GR'nin RO'ya oranına eşittir. AD, DG'nin bir buçuk katıydı; öyleyse AO da OR'nin, OR de GR'nin bir buçuk katıdır. Demek ki AO, OR ve RG doğruları sırayla orantılıdır: RG dört ise OR altı, AO dokuz, GA on dokuz olur. RO ise EZ'ye eşittir; dolayısıyla AG'nin EZ'ye oranı on dokuzun altıya oranına eşittir. AG, ABG yarım dairesinin, EZ de EBZ dairesinin çapıdır; böylece istenen oran bulunmuştur. Verilen yarım dairenin çapının içe çizilen dairenin çapına oranı, bir sayının kendisinden bir eksik sayıya oranı gibi bir oran olduğunda da durum aynı biçimde gösterilir.

6

ς΄. Εἴ κα ἐν ἁμικυκλίῳ σαμεῖόν τι ἐπὶ τᾶς διαμέτρου ᾖ, καὶ γραφέωντι ἀπὸ τῶν τμαμάτων τᾶς διαμέτρου δύο ἁμικύκλια ἐντός, τραφῇ δὲ ἐν τῷ ἀρβήλῳ κύκλος ἐπιψαύων τῶν τριῶν ἁμικυκλίων, τὸν λόγον τᾶς διαμέτρου τοῦ δοθέντος ἁμικυκλίου ποτὶ τὰν διάμετρον τοῦ ἐγγραφέντος κύκλου εὑρεῖν. ΑΒΓ, σαμεῖον δὲ τι ἐπὶ τᾶς διαμέτρου τὸ Δ καὶ πεποιήσθω οὕτως, ὥστε τὸ μεῖζον τμᾶμα τὸ ΑΔ ἐλάσσονος τοῦ ΔΓ ἁμιόλιον εἶμεν, καὶ ἀπὸ τμαμάτων τῶν ΑΔ, ΔΒ ἀναγεγράφθων ἁμικύκλια, γεγράφθω δὲ ἐν τῷ ἀρβήλω κύκλος ὁ ΕΖ ἐπιψαύων τῶν τριῶν ἁμικυκλίων, καὶ ἄχθω διάμετρος αὐτοῦ παρὰ τὰν ΑΓ ἁ ΕΖ. Εὑρεῖν τὸν λόγον διαμέτρου τᾶς ΑΓ ποτὶ διάμετρον τὰν ΕΖ. Ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΕ, ΕΒ εὐθεῖαι καὶ αἱ ΓΖ, ΖΒ· εὐθεῖαι δή ἐντι αἱ ΑΒ, ΓΒ, ὡς ἐν τοῖς πρότερον ἐδείχθη. Ἐπεζεύχθωσαν ἔτι αἱ ΖΗΑ, ΕΘΓ δείκνυνται δὴ αὗται εὐθεῖαι οὖσαι ἔτι δὲ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΔΕ, ΔΖ, καὶ αἱ ΔΙ, ΔΛ, καὶ ἐπιζευχθεῖσαι αἱ ΕΜ, ΖΝ ἐκβεβλήσθωσαν ἐπὶ τὰ Ο, Ρ σαμεῖα. Ἐπεὶ οὖν ἐν τριγώνῳ τῷ ΑΕΔ ἁ ΑΗ τᾷ ΕΔ ποτʼ ὀρθάς ἐστιν, καὶ ἁ ΔΙ τᾷ ΑΕ, τέμνοντι δὲ ἀλλάλας κατὰ τὸ Μ σαμεῖον, ἁ ΕΜΟ τᾷ ΑΓ ἐσσεῖται ποτʼ ὀρθάς, ὡς παῤ ἡμῶν ἐν τοῖς Περὶ τριγώνων ἐδείχθη καὶ τῷ πρότερον ὑπέκειτο· διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἁ ΖΝΡ τᾷ ΓΑ ἐσσεῖται ποτʼ ὀρθάς· ἔστι δὲ εὐθεῖα ἁ ΔΛ παρὰ τὰν ΑΒ καὶ ἁ ΔΙ παρὰ τὰν ΓΒ· ὥστε τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει ἁ ΑΔ ποτὶ τὰν ΔΓ, ὃν ἔχει ἁ ΑΜ ποτὶ τὰν ΜΖ, τουτέστιν ἁ ΑΟ ποτὶ τὰν καὶ ἁ ΓΔ ποτὶ τὰν ΔΑ τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει, ὃν ἔχει ἁ ΓΝ ποτὶ τὰν ΝΕ, τουτέστιν ἁ ΓΡ ποτὶ τὰν ΡΟ· ἦν δὲ ἁ ΑΔ ἁμιόλιος τᾶς ΔΓ· καὶ ἁ ΑΟ ἄρα τᾶς ΟΡ ἐστὶν ἁμιόλιος, καὶ ἁ ΟΡ τᾶς ΓΡ· εὐθεῖαι ἄρα αἱ ΑΟ, ΟΡ, ΡΓ ἑξῆς ἀνάλόγον ἐντι, ἇν ἁ μὲν ΡΓ ἴσα γίνεται τέσσαρα, ἁ δὲ ΟΡ ἕξ, ἁ δὲ ΑΟ ἐννέα, ἁ δὲ ΓΑ ἐννεακαίδεκα. Ἔστι δὲ ἁ ΡΟ τᾷ ΕΖ ἴσα ὥστε τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει ἁ ΑΓ ποτὶ τὰν ΕΖ, ὃν ἔχει τὰ ἐννεακαίδεκα ποτὶ τὰ ἕξ· καί ἐστιν ἁ ΑΓ διάμετρος ἁμικυκλίου τοῦ ΑΒΓ, ἁ δὲ ΕΖ κύκλου τοῦ ΕΒΖ· εὑρέθη ἄρα ὁ αἰτούμενος λόγος. Ὁμοίως δὴ δειχθήσεται εἴ κα ὁ λόγος τᾶς διαμέτρου τοῦ δοθέντος ἁμικυκλίου ποτὶ τὰν διάμετρον τοῦ ἐγγραφέντος κύκλου ἐπιμόριος ᾖ.

77. Önerme

Bir karenin çevresine çizilen daire, içine çizilen dairenin iki katıdır.

AB dairesi AB karesinin çevresine, GD dairesi de karenin içine çizilmiş olsun; AB çevrel dairenin çapı ve karenin köşegeni, [AE de karenin kenarı] olsun; iç dairenin GD çapı AE'ye paralel çizilsin. Diyorum ki çevrel daire iç dairenin iki katıdır.

AB'nin karesi AE'nin, yani GD'nin karesinin iki katı olduğundan ve daireler çaplarının kareleri gibi olduğundan, çevrel daire de iç dairenin iki katıdır. Önerme gösterilmiş oldu.

7

ζ΄. Ὁ τετραγώνῳ περιγεγραμμένος κύκλος διπλασίων τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐστίν. Ἔστω γὰρ κύκλος ὁ ΑΒ περὶ τετράγωνον τὸ ΑΒ καὶ ἐν αὐτῷ ἐγγεγραμμένος κύκλος ὁ ΓΔ, διάμετρος δὲ τοῦ περιγεγραμμένου κύκλου καὶ τοῦ τετραγώνου ἄχθω δὲ διάμετρος τοῦ ἐγγεγραμμένου κύκλου ἁ ΓΔ παρὰ τὰν ΑΕ· φαμὶ Et δή, ὁ περιγεγραμμένος κύκλος τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐστὶ διπλασίων. Ἐπεὶ οὖν τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΒ διπλάσιον τοῦ ἀπὸ τᾶς ΑΕ, τουτέστι τοῦ ἀπὸ τᾶς ΓΔ, οἱ κύκλοι δὲ ἐντι ὡς τὰ ἀπὸ τᾶν διαμέτρων αὐτῶν τετράγωνα, ἐσσεῖται ἄρα καὶ ὁ περιγεγραμμένος κύκλος τοῦ ἐγγεγραμμένου διπλασίων· δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

88. Önerme

Bir dairenin içine bir AB doğrusu yerleştirilir, bu doğru G noktasına kadar, BG dairenin yarıçapına eşit olacak biçimde uzatılır ve G'den dairenin merkezinden geçerek E noktasına kadar bir doğru çizilirse [ve bu doğru daireyi Z'de keserse], AE yayı BZ yayının üç katı olur.

AB'ye paralel EH çizilsin; DB ve DH birleştirilsin. BGD, BDG, DEH ve DHE açıları birbirine eşit olduğundan ve GDH açısı DEH açısının iki katı olduğundan, BDH açısı BDG açısının üç katı olur. Öyleyse BH yayı, yani AE yayı, BZ yayının üç katıdır. Önerme gösterilmiş oldu.

8

ή. Εἴ κα ἐν κύκλῳ εὐθεῖά τις ΑΒ προσαρμοσμένα ᾖ, ἐκβληθῇ δὲ κατὰ τὸ Γ σαμεῖον, ὥστε τὰν ΒΓ εὐθεῖαν τᾷ ἐκ τοῦ κέντρου ἴσαν εἶμεν, διαχθῇ δὲ εὐθεῖά τις ἀπὸ τοῦ Γ διὰ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου ἐπὶ τὸ Ε σαμεῖον, ἐσσεῖται περιφέρεια ἁ ΑΕ περιφερείας τᾶς ΒΖ τριπλασίων. Ἄχθω γὰρ ἁ ΕΗ παρὰ τὰν ΑΒ καὶ ἐπεζεύχθων αἱ ΔΒ, ΔΗ. Ἐπεὶ οὖν γωνίαι αἱ ὑπὸ ΒΓΔ, ΒΔΓ, ΔΕΗ, ΔΗΕ ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί, γωνία δὲ ἁ ὑπὸ ΓΔΗ γωνίας τᾶς ὑπὸ ΔΕΗ ἐστὶ διπλασίων, ἐσσεῖται ἄρα γωνία ἁ ὑπὸ ΒΔΗ γωνίας τᾶς ὑπὸ ΒΔΓ τριπλασίων. Ἐσσεῖται ἄρα περιφέρεια ἁ ΒΗ, τουτέστιν ἁ ΑΕ, περιφερείας τᾶς ΒΖ τριπλασίων· δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

99. Önerme

Bir dairede merkezden geçmeyen iki doğru birbirini dik olarak keserse, karşılıklı iki yayın toplamı öteki iki karşılıklı yayın toplamına eşittir.

ABG bir daire, AB ve GD de merkezden geçmeyen ve birbirini dik kesen iki doğru olsun. Diyorum ki karşılıklı AD ve GB yaylarının toplamı, karşılıklı AG ve BD yaylarının toplamına eşittir.

GD, H noktasında ikiye bölünsün ve H'den AB'ye paralel EZ çapı çizilsin.

EG yayı EA ile AD yaylarının toplamına eşit olduğundan, GZ, EA ve AD yaylarının toplamı yarım daireye eşit olur. EA yayı BZ yayına eşittir; öyleyse GB ile AD yaylarının toplamı yarım daireye eşittir. Demek ki kalan AG ile DB yaylarının toplamı da yarım daireye eşittir. Önerme gösterilmiş oldu.

9

θ΄. Εἴ κα ἐν κύκλῳ δύο εὐθεῖαι τέμνωντι ἀλλάλας ποτʼ ὀρθὰς μὴ διὰ τοῦ κέντρου οὖσαι, δύο αἱ ἀπεναντίον περιφέρειαι δυσὶ ταῖς ἀπεναντίον ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί. Ἔστω κύκλος ὁ ΑΒΓ καὶ δύο εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΓΔ τέμνουσαι ἀλλάλας ποτʼ ὀρθάς, μὴ διὰ τοῦ κέντρου οὖσαι· φαμὶ δή, δύο αἱ ἀπεναντίον περιφέρειαι αἱ ΑΔ, ΓΒ δυσὶ ταῖς ἀπεναντίον ταῖς ΑΓ, ΒΔ ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί. Τετμάσθω γὰρ δίχα ἁ ΓΔ κατὰ τὸ H σαμεῖον καὶ διὰ τοῦ H διάχθω διάμετρος τοῦ κύκλου ἁ ΕΖ παρὰ τὰν ΑΒ. Ἐπεὶ οὖν περιφέρεια ἁ ΕΓ περιφερείαις ταῖς ΕΑ, ΑΔ ἴσα ἐστίν, ἐσσοῦνται ἄρα περιφέρειαι αἱ ΓΖ, ΕΑ, ΑΔ ἁμικυκλίῳ ἴσαι· ἔστι δὲ περιφέρεια ἁ ΕΑ περιφερείᾳ τᾷ ΒΖ ἴσα· συναμφότερος ἄρα περιφέρεια ἁ ΓΒ, ΑΔ ἁμικυκλίῳ ἐστὶν ἴσα· λοιπὴ ἄρα περιφέρεια ἁ ΑΓ, ΔΒ ἁμικυκλίῳ ἐστὶν ἴσα δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

1010. Önerme

Bir daire ile ona A ve G noktalarında değen DA ve DG doğruları ve daireyi kesen DB doğrusu verilsin; BD'ye paralel EG çizilsin, EA birleştirilip DB'yi Z'de kessin ve Z'den EG'ye dik ZH çizilsin. Çizilen bu doğru EG'yi ikiye böler.

AG birleştirilsin [ve DB'yi Th'de kessin]. DA daireye teğet, AG de daireyi kesen bir doğru olduğundan, DAG açısı dairenin karşı kesmesindeki AEG açısına, yani AZD açısına eşittir, çünkü GE BD'ye paraleldir. DAZ ve AThD üçgenlerinde AZD ve ThAD açıları birbirine eşit, D'deki açı da ortak olduğundan, ZD ile DTh'nin çevrelediği dikdörtgen DA'nın, yani DG'nin karesine eşittir. Öyleyse ZD'nin DG'ye oranı DG'nin DTh'ye oranına eşittir; D noktasındaki açı da ortak olduğundan DZG ve DGTh üçgenleri benzerdir ve DZG, DGTh, DATh ve AZD açıları birbirine eşittir. DZG açısı ZGE açısına da eşittir; DZA açısının AEG açısına eşit olduğu da görülmüştü. Öyleyse EHZ ve GHZ üçgenlerinde HEZ ve HGZ açıları birbirine eşit, H noktasındaki açılar dik, HZ kenarı da ortaktır; dolayısıyla EH HG'ye eşittir. Önerme gösterilmiş oldu.

10

ι΄. Εἴ κα ᾖ κύκλος καὶ δύο εὐθεῖαι αἱ ΔΑ, ΔΓ ἐπιψαύουσαι αὐτοῦ κατὰ τὰ Α, Γ σαμεῖα, τέμνουσα δὲ εὐθεῖα ἁ ΔΒ, ἀχθῇ δὲ ἁ ΕΓ παρὰ τὰν ΒΔ, ἐπιζευχθῇ δὲ ἁ ΕΑ τέμνουσα τὰν ΔΒ κατὰ τὸ Ζ, καὶ ἀπὸ τοῦ Ζ ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΕΓ ἀχθῇ ἁ ΖΗ, ἁ ἀγμένα τὰν ΕΓ δίχα τέμνει. Ἐπεζεύχθω γὰρ ἁ ΑΓ. Ἐπεὶ οὖν εὐθεῖα ἁ ΔΑ ἐπιψαύουσα τοῦ κύκλου ἐστίν, ἁ δὲ ΑΓ τέμνουσα αὐτόν, γωνία ἁ ὑπὸ ΔΑΓ τᾷ ἐν τῷ ἐναλλὰξ τμάματι τοῦ κύκλου γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΑΕΓ, τουτέστι τᾷ ὑπὸ ΑΖΔ, ἐστὶν ἴσα. Ἔστι γὰρ ἁ ΓΕ παρὰ τὰν ΒΔ. Καὶ ἐπεὶ ἐν δυσὶ τριγώνοις τοῖς ΔΑΖ, ΑΘΔ δύο γωνίαι αἱ ὑπὸ ΑΖΔ, ΘΑΔ ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί, γωνία δὲ ἁ πρὸς τῷ Δ κοινά, τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΖΔ, ΔΘ περιεχόμενον ὀρθογώνιον τῷ ἀπὸ τᾶς ΔΑ, τουτέστι τῷ ἀπὸ τᾶς ΔΓ τετραγώνῳ, ἐστὶν ἴσον ἐπεὶ οὖν ὃν λόγον ἔχει ἁ ΖΔ ποτὶ τὰν ΔΓ, τοῦτον ἔχει καὶ ἁ ΔΓ ποτὶ τὰν ΔΘ, γωνία δὲ ἁ ποτὶ τὸ Δ σαμεῖον κοινά ἐστιν, τρίγωνα ἄρα τὰ ΔΖΓ, ΔΓΘ ἐστὶν ὅμοια καὶ γωνίαι αἱ ὑπὸ ΔΖΓ, ΔΓΘ, ΔΑΘ, ΑΖΔ ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί· ἔστι δὲ καὶ γωνία ἁ ὑπὸ ΔΖΓ τᾷ ὑπὸ ΖΓΕ ἴσα· ἦν δὲ καὶ ἁ ὑπὸ ΔΖΑ τᾷ ὑπὸ ΑΕΓ ἴσα ἐν δυσὶ τριγώνοις ἄρα τοῖς ΕΗΖ, ΓΗΖ δύο γωνίαι αἱ ὑπὸ ΗΕΖ, ΗΓΖ ἴσαι ἀλλάλαις ἐντὶ καὶ αἱ ποτὶ τῷ Η σαμείῳ γωνίαι ὀρθαί· ἔστι ὲ πλευρὰ ἁ ΗΖ κοινά ἔστιν ἄρα ἁ ΕΗ τᾷ ΗΓ ἴσα· δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

1111. Önerme

Bir dairede merkezden geçmeyen iki doğru birbirini dik olarak keserse, doğruların parçaları üzerine kurulan karelerin toplamı dairenin çapının karesine eşittir.

ABG bir daire olsun; AB ve GD doğruları birbirini E noktasında dik olarak kessin. Diyorum ki AE, EB, GE ve ED parçalarının karelerinin toplamı dairenin çapının karesine eşittir.

Dairenin AZ çapı çizilsin; AG, AD, GZ ve DB doğruları birleştirilsin. ADE ve AZG üçgenlerinde AED ile ADE açıları, AGZ ile AZG açılarına sırasıyla eşit olduğundan, kalan GAZ ve DAE açıları da birbirine eşit olur. Öyleyse GZ ve DB yayları eşittir, onları geren GZ ve DB doğruları da eşittir. DE ile EB'nin karelerinin toplamı DB'nin, yani GZ'nin karesine; AE ile EG'nin karelerinin toplamı GA'nın karesine; GZ ile GA'nın karelerinin toplamı da ZA'nın, yani çapın karesine eşittir. Öyleyse AE, EB, GE ve ED parçalarının karelerinin toplamı çapın karesine eşit olur. Önerme gösterilmiş oldu.

11

ιά. Εἴ κα ἐν κύκλῳ δύο εὐθεῖαι τέμνωντι ἀλλάλας ποτʼ ὀρθὰς μὴ διὰ τοῦ κέντρου οὖσαι, τὰ ἀπὸ τῶν τμαμάτων τῶν εὐθειῶν τετράγωνα τῷ ἀπὸ τᾶς διαμέτρου τοῦ κύκλου ἴσα ἐντί. Ἔστω γὰρ κύκλος ὁ ΑΒΓ, καὶ δύο εὐθεῖαι αἱ ΑΒ, ΓΔ τετμάσθων ποτʼ ὀρθὰς κατὰ τὸ Ε σαμεῖον· φαμὶ δή, τὰ ἀπὸ τῶν τμαμάτων τῶν ΑΕ, ΕΒ, ΓΕ, ΕΔ τετράγωνα τῷ ἀπὸ τᾶς διαμέτρου τοῦ κύκλου ἴσα ἐστίν. Ἄχθω γὰρ διάμετρος τοῦ induoκύκλου ἁ ΑΖ καὶ ἐπεζεύχθων αἱ ΑΓ, ΑΔ, ΓΖ, ΔΒ εὐθεῖαι. Ἐπεὶ οὖν ἐν δυσὶ τριγώνοις τοῖς ΑΔΕ, ΑΖΓ γωνίαι αἱ ὑπὸ ΑΕΔ, ΑΔΕ, καὶ ΑΓΖ, ΑΖΓ ἴσαι ἀλλάλαις ἐντὶ ἑκατέρα ἑκατέρᾳ, λοιπαὶ ἄρα γωνίαι αἱ ὑπὸ ΓΑΖ, ΔΑΕ ἐσσοῦνται ἀλλάλαις ἴσαι· περιφέρειαι ἄρα αἱ ΓΖ, ΔΒ ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί, καὶ αἱ ταύτας ὑποτείνουσαι εὐθεῖαι αἱ ΓΖ, ΔΒ ἔστι δὲ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΔΕ, ΕΒ τῷ ἀπὸ τᾶς ΔΒ, τουτέστι τῷ ἀπὸ τᾶς ΓΖ, ἴσον, καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΕ, ΕΓ τῷ ἀπὸ τᾶς ΓΑ, καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΓΖ, ΓΑ τῷ ἀπὸ τᾶς ΖΑ, τουτέστι τῷ ἀπὸ τᾶς διαμέτρου, ἴσα· ἐσσοῦνται ἄρα τὰ ἀπὸ τῶν τμαμάτων τῶν ΑΕ, ΕΒ, ΓΕ, ΕΔ τετράγωνα τῷ ἀπὸ τᾶς διαμέτρου ἴσα δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

1212. Önerme

Bir yarım dairenin dışındaki bir noktadan ona teğet iki doğru çizilir ve değme noktalarından çapın karşı uçlarına, birbirini kesen iki doğru çizilirse, dış noktadan bu iki doğrunun kesişme noktasına çizilip çapa kadar uzatılan doğru çapa dik olur.

AB bir yarım daire, G de onun dışında bir nokta olsun. G'den yarım daireye D ve E noktalarında değen GD ve GE doğruları çizilsin; değme noktalarından çapın karşı uçlarına, A ve B'ye, Z'de birbirini kesen EA ve DB doğruları birleştirilsin; GZ çizilip H noktasına kadar uzatılsın. Diyorum ki GH doğrusu AB çapına diktir.

AD ve EB birleştirilsin. DAB üçgeninde ADB açısı dik olduğundan, kalan DAB ve DBA açılarının toplamı bir dik açıya eşittir. AEB açısı da bir dik açıya eşittir. Her ikisine ZBE açısı eklensin: DAB ile ABE açılarının toplamı, ZBE ile ZEB açılarının toplamına, yani ZBE üçgeninin DZE dış açısına eşit olur. GD daireye teğet, değme noktasından çizilen DB de daireyi kestiğinden, GDB açısı DAB açısına eşittir; aynı sebeple GEZ açısı da EBA açısına eşittir. Öyleyse GEZ ile GDZ açılarının toplamı DZE açısına eşittir. Dörtgenler Üzerine adlı eserimizde şunu gösterdik: Bir noktada buluşan iki eşit doğrunun —GD ve GE gibi— arasına birbirini kesen iki doğru —DZ ve EZ gibi— çizilir ve bunların çevrelediği açı —Z'deki açı gibi— buluşan doğruların bunlarla yaptığı açıların —E ve D noktalarındaki açılar gibi— toplamına eşit olursa, buluşma noktasından kesişme noktasına çizilen doğru —GZ gibi— buluşan doğruların her birine —GD ve GE gibi— eşittir. Öyleyse GZ doğrusu GD'ye eşittir; GZD açısı da GDZ açısına, yani DAH açısına eşittir. GZD ile DZH açılarının toplamı iki dik açıya eşittir; öyleyse DAH ile DZH açılarının toplamı da iki dik açıya eşittir. Dolayısıyla ADZH dörtgeninin kalan ADZ ve AHZ açılarının toplamı da iki dik açıya eşittir. ADB açısı bir dik açıya eşittir; öyleyse AHG açısı da bir dik açıya eşittir. Demek ki GH doğrusu AB çapına diktir. Önerme gösterilmiş oldu.

12

ιβ΄. Εἴ κα ἐκ σαμείου ἐκτὸς ἁμικυκλίου δύο εὐθεῖαι ἀχθέωντι ἐπιψαύουσαι αὐτοῦ, ἀχθέωντι δὲ ἐκ τῶν σαμείων ἁφᾶς δύο εὐθεῖαι ποτὶ τὰ ἀπεναντίον πέρατα τᾶς διαμέτρου τέμνουσαι ἀλλάλας, ἁ ἐκ τοῦ ἐκτὸς σαμείου ποτὶ τὸ σαμεῖον τομᾶς τῶν δύο εὐθειῶν ἀχθεῖσα καὶ ἐκβληθεῖσα ποτὶ τὰν διάμετρον ἐσσεῖται ταύτᾳ ποτʼ ὀρθάς. Ἔστω ἁμικύκλιον τὸ ΑΒ, σαμεῖον δὲ τι ἐκτὸς αὐτοῦ τὸ Γ, καὶ ἐκ τοῦ Γ ἄχθων δύο εὐθεῖαι αἱ ΓΔ, ΓΕ ἐπίψαύουσαι αὐτοῦ κατὰ τὰ Δ, Ε σαμεῖα, ἐπεζεύχθων δὲ ἐκ τῶν σαμείων ἁφᾶς ποτὶ τὰ ἀπεναντίον πέρατα τᾶς διαμέτρου τὰ Α, Β εὐθεῖαι αἱ ΕΑ, ΔΒ τέμνουσαι ἀλλάλας κατὰ τὸ Ζ, καὶ ἀχθεῖσα ἁ ΓΖ ἐκβεβλήσθω ἐπὶ τὸ Η σαμεῖον φαμὶ δή, εὐθεῖα ἁ ΓΗ διαμέτρῳ τᾷ ΑΒ ἐσσεῖται ποτʼ ὀρθάς. Ἐπεζεύχθων γὰρ αἱ ΑΔ, ΕΒ. Ἐπεὶ οὖν τριγώνου τοῦ ΔΑΒ γωνία ἁ ὑπὸ ΑΔΒ ὀρθά ἐστιν, λοιπαὶ ἄρα γωνίαι αἱ ὑπὸ ΔΑΒ, ΔΒΑ μιᾷ ὀρθᾷ ἴσαι ἐντί ἔστι δὲ καὶ γωνία ἁ ὑπὸ ΑΕΒ μιᾷ ὀρθᾷ ἴσα κοινὰ ποτικείσθω ἁ ὑπὸ ΖΒΕ συναμφότερος ἄρα ἁ ὑπὸ ΔΑΒ, ΑΒΕ συναμφοτέρῳ τᾷ ὑπὸ ΖΒΕ, ΖΕΒ, τουτέστιν ἐξωτερικᾷ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΔΖΕ τριγώνου τοῦ ΖΒΕ ἐστὶν ἴσα. Καὶ ἐπεὶ εὐθεῖα ἁ ΓΔ ἐπιψαύουσα τοῦ κύκλου ἐστίν, διᾶκται δὲ ἀπὸ τοῦ σαμείου ἁφᾶς τοῦ κλου ἁ ΔΒ τέμνουσα τὸν κύκλον, ἐσσεῖται γωνία ἁ ὑπὸ ΓΔΒ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΔΑΒ ἴσα διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ γωνία ἁ ὑπὸ ΓΕΖ τᾷ ὑπὸ ΕΒΑ ἐστὶν ἴσα καὶ συναμφότερος ἄρα γωνία ἁ ὑπὸ ΓΕΖ, ΓΔΖ τᾷ ὑπὸ ΔΖΕ ἐστὶν ἴσα καὶ δέδεικται παῤ ἡμῶν ἐν τοῖς Περὶ τετραπλεύρων ὅτι εἴ κα μεταξὺ δύο ἰσᾶν εὐθειᾶν τεμνομενᾶν, οἷον τᾶν ΓΔ, ΓΕ, δύο εὐθεῖαι ἀχθέωντι τεμνόμεναί, οἷον αἱ ΔΖ, ΕΖ, γωνία δὲ ἁ ὑπὸ τούτων περιεχομὲνα, ὡς ἁ ποτὶ τῷ Ζ, συναμφοτέρῳ τᾷ ὑπὸ τῶν δύο τεμνομενᾶν εὐθειᾶν περιεχομένᾳ, ὡς αἱ ποτὶ τοῖς Ε, Δ σαμείοις, ἴσα ἐστίν, ἁ ἐπιζευγνυμένα ἐκ τοῦ σαμείου καθʼ ὃ αἱ δύο εὐθεῖαι συμβάλλοντι ἐπὶ τὸ σαμεῖον καθʼ ὃ αὗται τὲμνοντι ἀλλάλας, ὡς ἁ ΓΖ εὐθεῖα, ἑκατέρᾳ τᾶν τεμνομενᾶν εὐθειᾶν, ὡς αἱ ΓΔ, ΓΕ, ἐστὶν ἴσα· ἁ ΓΖ εὐθεῖα ἄρα τᾷ ΓΔ ἐστὶν ἴσα καὶ γωνία ἁ ὑπὸ ΓΖΔ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΓΔΖ, τουτέστι τᾷ ὑπὸ ΔΑΗ· γωνίαι δὲ αἱ ὑπὸ ΓΖΔ, ΔΖΗ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι ἐντί· συναμφότερος ἄρα γωνία ἁ ὑπὸ ΔΑΗ, ΔΖΗ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσα ἐστίν· λοιπαὶ ἄρα γωνίαι τετραπλεύρου τοῦ ΑΔΖΗ αἱ ὑπὸ ΑΔΖ, ΑΗΖ δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι ἐντί· ἔστι δὲ γωνία ἁ ὑπὸ ΑΔΒ μιᾷ ὀρθᾷ ἴσα γωνία ἄρα ἁ ὑπὸ ΑΗΓ μιᾷ ὀρθᾷ ἴσα ἐστίν· ἔστιν ἄρα εὐθεῖα ἁ ΔΗ διαμέτρῳ τᾷ ΑΒ ποτʼ ὀρθάς· δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.

1313. Önerme

Bir dairede birbirini dik olmayan bir açıyla kesen iki doğrudan biri çap, öteki çap değilse ve çapın uçlarından öteki doğruya dikler çizilirse, bu diklerin öteki doğrudan ayırdığı uç parçalar birbirine eşittir.

ABG bir daire olsun; içinde birbirini dik olmayan bir açıyla kesen AB ve GD doğruları bulunsun, AB de dairenin çapı olsun. Çapın A ve B uçlarından GD'ye dik AE ve BZ çizilsin. Diyorum ki bu diklerin ayırdığı GZ ve DE doğruları birbirine eşittir.

EB birleştirilsin; dairenin I merkezinden GD'ye dik IH çizilsin ve uzatılıp EB ile Th noktasında kesişsin.

IH doğrusu AE'ye paralel, BI de IA'ya eşit olduğundan, BTh doğrusu ThE'ye eşittir. Yine BZ ThH'ye paralel olduğundan ZH doğrusu HE doğrusuna eşittir. HG de HD'ye eşittir; ortak ZH, yani HE çıkarılırsa kalan ZG kalan ED'ye eşit olur. Gösterilmesi gereken böylece açıktır.

13

ιγ΄. Εἴ κα ἐν κύκλῳ δύο εὐθεῖαι τέμνουσαι ἀλλάλας μὴ ποτʼ ὀρθὰς ὦσιν, ἁ μὲν διάμετρος ἁ δὲ οὔ, ἀχθέωντι δὲ ἀπὸ τῶν περάτων τᾶς διαμέτρου εὐθεῖαι ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ἄλλᾳ εὐθεία, αἱ ἀπολαφθεῖσαι ἀπὸ τῶν περάτων τᾶς διαμέτρου εὐθεῖαι ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί. Ἔστω κύκλος ὁ ΑΒΓ καὶ ἐν αὐτῷ δύο εὐθεῖαι τέμνουσαι ἀλλάλας μὴ ποτʼ ὀρθὰς αἱ ΑΒ, ΓΔ, ἇν ἁ ΑΒ διάμετρος τοῦ κύκλου, καὶ ἀπὸ τῶν περάτων τᾶς διαμέτρου τῶν Α, Β ἄχθωσαν τᾷ ΓΔ ποτʼ ὀρθὰς εὐθεῖαι αἱ ΑΕ, ΒΖ φαμὶ δή, αἱ ἀπὸ τῶν περάτων τᾶς διαμέτρου ἀπολαφθεῖσαι εὐθεῖαι αἱ ΓΖ, ΔΕ ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί. Ἐπεζεύχθω γὰρ ἁ ΕΒ καὶ ἀπὸ κέντρου τοῦ κύκλου τοῦ Ι τᾷ ΓΔ ἄχθω ποτʼ ὀρθὰς εὐθεῖα ἁ ΙΗ καὶ ἐκβληθεῖσα συμβαλλέτω τᾷ ΕΒ κατὰ τὸ Θ σαμεῖον. Ἐπεὶ οὖν εὐθεῖα ἁ ΙΗ παρὰ τὰν ΑΕ ἐστίν, ἁ δὲ ΒΙ τᾷ ΙΑ ἴσα, εὐθεῖα ἄρα ἁ ΒΘ τᾷ ΘΕ ἐστὶν ἴσα. Πάλιν, ἐπεὶ ἁ ΒΖ παρὰ τὰν ΘΗ ᾖ, ἐστίν εὐθεῖα ἄρα ἁ ΖΗ εὐθείᾳ τᾷ ΗΕ ἐστὶν ἴσα ἔστι δὲ καὶ ἁ ΗΓ τᾷ ΗΔ ἴσα· κοινὰ ἀφαιρήσθω ἁ ΖΗ, τουτέστιν ἁ ΗΕ· λοιπὰ ἄρα ἁ ΖΓ λοιπᾷ τᾷ ΕΔ ἐστὶν ἴσα· φανερὸν οὖν ὃ ἔδει δεῖξαι.

1414. Önerme

Bir yarım dairede çapın iki ucundan iki eşit parça alınır, bunların üzerine içte yarım daireler çizilir ve çapın kalan parçası üzerine dışa doğru bir yarım daire çizilirse, çapı [büyük] yarım dairenin yarıçapı ile dıştaki yarım dairenin yarıçapının toplamı olan daire, yarım dairelerin yaylarının çevrelediği alana —buna selenion denilsin— eşittir.

Çapı AB olan bir yarım daire olsun; çapın A ve B uçlarından birbirine eşit AG ve BD parçaları alınsın; bu parçalar üzerine içte iki yarım daire, kalan GD parçası üzerine de dışa doğru bir yarım daire çizilsin. Yarım dairenin E merkezinden AB çapına dik EZ çizilsin ve H noktasına kadar uzatılsın. Diyorum ki çapı ZH olan daire, yarım dairelerin yaylarının çevrelediği alana —buna selenion denilsin— eşittir.

DG doğrusu E noktasında ikiye bölünmüş ve ona aynı doğru üzerinde GA doğrusu eklenmiş olduğundan, DA'nın karesi ile eklenen GA'nın karesinin toplamı, yarısı olan DE'nin karesi ile EA'nın karesinin toplamının iki katıdır. ZH ise DA'ya eşittir; öyleyse ZH ile GA'nın karelerinin toplamı DE ile EA'nın karelerinin toplamının iki katıdır. AB, AE'nin; GD de DE'nin iki katı olduğundan, AB ile GD'nin karelerinin toplamı DE ile EA'nın karelerinin toplamının dört katı, yani ZH ile GA'nın karelerinin toplamının iki katı olur. Öyleyse çapları AB ve DG olan daireler, çapları ZH ve GA olan dairelerin iki katıdır; dolayısıyla çapları AB ve DG olan yarım daireler, çapları ZH ve GA olan dairelere eşittir. Ortak olarak çapı AG olan daire, yani çapları AG ve DB olan iki yarım daire çıkarılsın: geriye yarım dairelerin yaylarının çevrelediği alan, selenion denen alan kalır ve bu, çapı ZH olan daireye eşittir. Önerme böylece açıktır.

14

ιδ΄. Εἴ κα ἐν ἁμικυκλίῳ ἀπὸ τῶν περάτων τᾶς διαμέτρου δύο ἴσα τμάματα λαφθέωντι καὶ ἀπὸ τούτων ἁμικύκλια ἐντὸς γραφέωντι, γραφῇ δὲ ἀπὸ τοῦ λοιποῦ τμάματος τᾶς διαμέτρου ἁμικύκλιον ἐκτός, ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος συναμφότερος ἁ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ἁμικυκλίου καὶ ἁ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ἐκτός, χωρίῳ τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τῶν περιφερειῶν τῶν ἁμικυκλίων, ὅπερ σελήνιον καλείσθω, ἴσος ἐστίν. Ἔστω ἁμικύκλιον, οὗ διάμετρος ἁ ΑΒ, καὶ ἀπὸ τῶν περάτων τᾶς διαμέτρου τῶν Α, Β δύο τμάματα ἴσα ἀλλάλοις λελάφθω τὰ ΑΓ, ΒΔ, γεγράφθω δὲ ἀπὸ τῶν τμαμάτων δύο ἁμικύκλια ἐντός, καὶ ἀπὸ τοῦ λοιποῦ τμάματος τοῦ ΓΔ γεγράφθω ἁμικύκλιον ἐκτός, διὰ κέντρου δὲ τοῦ ἀμικυκλίου τοῦ Ε διαμέτρῳ τᾷ ΑΒ ἄχθω ποτʼ ὀρθὰς εὐθεῖα ἁ ΕΖ καὶ ἐκβεβλήσθω ἐπὶ τὸ Η σαμεῖον· φαμὶ δή, ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἁ ΖΗ, χωρίῳ τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τῶν περιφερειῶν τῶν ἁμικυκλίων, ὅπερ σελήνιον καλείσθω, ἴσος ἐστίν. Ἐπεὶ γὰρ εὐθεῖα· γραμμὰ ἁ ΔΓ δίχα τέτμαται κατὰ τὸ Ε σαμεῖον, ποτίκειται δὲ αὐτᾷ εὐθεῖα ἐπʼ εὐθείας ἁ ΓΑ, τὸ ἀπὸ τᾶς ΔΑ καὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ποτικειμένας τᾶς ΓΑ τὰ συναμφότερα τετράγωνα διπλασίονά ἐντι τοῦ τε ἀπὸ τᾶς ἁμισείας τᾶς ΔΕ καὶ τοῦ ἀπὸ τᾶς ΕΑ τετραγώνου. Ἔστι δὲ ἁ ΖΗ τᾷ ΔΑ ἴσα ἔστιν ἄρα καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΖΗ, ΓΑ διπλασίονα τοῦ τε ἀπὸ τᾶς ΔΕ καὶ τοῦ ἀπὸ τᾶς ΕΑ. Καὶ ἐπεὶ ἁ ΑΒ τᾶς ΑΕ διπλασίων ἐστὶ καὶ ἁ ΓΔ τᾶς ΔΕ, ἐσσεῖται καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ΑΒ, ΓΔ τοῖς ἀπὸ τῶν ΔΕ, ΕΑ τετραπλασίονα, τουτέστι τοῖς ἀπὸ τῶν ΖΗ, ΓΑ διπλασίονα· κύκλοι ἄρα, ὧν διάμετροι αἱ ΑΒ, ΔΓ εὐθεῖαι, κύκλων, ὧν διάμετροι αἱ ΖΗ, ΓΑ, διπλασίονές ἐντι· ἁμικύκλια ἄρα, ὧν διάμετροι αἱ ΑΒ, ΔΓ εὐθεῖαι, κύκλοις, ὧν διάμετροι αἱ ΖΗ, ΓΑ, ἴσα ἐστίν· κοινὸν ἀφαιρήσθω κύκλος, οὗ διάμετρος ἁ ΑΓ, τουτέστι δύο ἁμικύκλια, ὧν διάμετροι αἱ ΑΓ, ΔΒ· λοιπὸν ἄρα χωρίον τὸ ὑπὸ τῶν περιφερειῶν τῶν ἁμικυκλίων περιεχόμενον, ὅπερ σελήνιον καλεῖται, κύκλῳ, οὗ διάμετρος ἁ ΖΗ, ἴσον ἐστίν· δῆλον οὖν τὸ προτεθέν.

1515. Önerme

AB bir yarım daire, AG de içine çizilen eşkenar ve eşit açılı beşgenin kenarı olsun. AG yayı D'de ikiye bölünsün; GD birleştirilip E'ye kadar uzatılsın; D noktasından AG kenarını Z'de kesen DB çizilsin ve Z'den AB'ye dik ZH çizilsin. Diyorum ki EH doğrusu dairenin yarıçapına eşittir.

GB birleştirilsin, dairenin merkezi Th noktası olsun ve ThD, DH, AD doğruları çizilsin. ABG açısı bir dik açının beşte ikisi olduğundan, GBD açısı, yani DBA açısı, bir dik açının beşte biridir; öyleyse DThA açısı bir dik açının beşte ikisidir. GBZ ve HBZ üçgenlerinde B'deki iki açı birbirine eşit, H ve G noktalarındaki açılar dik, BZ kenarı da ortak olduğundan, BG tabanı BH tabanına eşittir. Yine GBD ve HBD üçgenlerinde GB ve BH kenarları eşit, B'deki açılar eşit, BD kenarı ortak olduğundan, BGD açısı BHD açısına, yani bir dik açı ile onun beşte birinin toplamına eşittir. BGD ve BHD açılarının her biri, daire içindeki BADG dörtgeninin dış açısına, yani DAE açısına eşittir; öyleyse DAB açısı DHA açısına, DA kenarı da DH kenarına eşittir. DThH açısı bir dik açının beşte ikisi, DHTh açısı da bir dik açı ile onun beşte birinin toplamı olduğundan, ThDH açısı bir dik açının beşte ikisidir; öyleyse DH kenarı HTh kenarına eşittir. Yine ADE açısı daire içindeki ADGB dörtgeninin dış açısı olduğundan ABG açısına eşittir. ABG açısı bir dik açının beşte ikisidir; öyleyse ADE açısı HDTh açısına eşittir. EDA ve ThDH üçgenlerinde EDA ve DAE açıları ThDH ve DHTh açılarına sırasıyla eşit, DA tabanı da DH tabanına eşit olduğundan, EA kenarı ThH kenarına eşittir. Her ikisine AH eklensin: EH doğrusu ATh'ye, yani dairenin yarıçapına eşit olur. Önerme gösterilmiş oldu.

Sonuç. Buradan açıktır ki DE doğrusu dairenin yarıçapına eşittir. Çünkü DAE açısı DHTh açısına eşit olduğundan, DTh kenarı DE kenarına eşittir; yani DE, ATh'ye eşittir.

Sonuç. Ayrıca açıktır ki EG doğrusu D noktasında aşırı ve orta oranda bölünmüştür ve büyük parça DE'dir; çünkü ED daire içine çizilen altıgenin, DG de ongenin kenarıdır.

15

ιε΄. Ἔστω ἁμικύκλιον τὸ ΑΒ καὶ ἁ ΑΓ πλευρὰ τοῦ ἐγγεγραμμένου ἰσοπλεύρου τε καὶ ἰσογωνίου πενταγώνου, τετμάσθω δὲ περιφέρεια ἁ ΑΓ δίχα κατὰ τὸ Δ, ἐπιζευχθεῖσα δὲ ἁ ΓΔ ἐκβεβλήσθω ἐπὶ τὸ Ε, καὶ ἀπὸ τοῦ Δ σαμείου διάχθω ἁ ΔΒ τέμνουσα πλευρὰν τὰν ΑΓ κατὰ τὸ Ζ, καὶ ἀπὸ τοῦ Ζ ἄχθω τᾷ ΑΒ ποτʼ ὀρθὰς ἁ ΖΗ φαμὶ δή, εὐθεῖα ἁ ΕΗ τᾷ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου ἴσα ἐστίν. Ἐπεζεύχθω γὰρ ἁ ΓΒ, καὶ ἔστω κέντρον τοῦ κύκλου τὸ Θ σαμεῖον, καὶ ἄχθωσαν αἱ ΘΔ, ΔΗ, ΑΔ εὐθεῖαι. Ἐπεὶ οὖν γωνία ἁ ὑπὸ ΑΒΓ δύο πέμπτα ὀρθᾶς ἐστιν, γωνία ἁ ὑπὸ ΓΒΔ, τουτέστι ἁ ὑπὸ ΔΒΑ, ἓν πεμπταμόριον ὀρθᾶς ἐστιν· γωνία ἄρα ἁ ὑπὸ ΔΘΑ δύο πέμπτα ὀρθᾶς ἐστιν. Καὶ ἐπεὶ ἐν δυσὶ τριγώνοις τοῖς ΓΒΖ, ΗΒΖ δύο γωνίαι αἱ ποτὶ τῷ Β ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί, ὀρθαὶ δὲ αἱ ποτὶ τὰ Η, Γ σαμεῖα, κοινὰ δὲ πλευρὰ ἁ ΒΖ, ἐσσεῖται ἄρα καὶ βάσις ἁ ΒΓ βάσει τᾷ ΒΗ ἴσα. Πάλιν ἐπεὶ ἐν δυσὶ τριγώνοις τοῖς ΓΒΔ, ΗΒΔ δύο πλευραὶ αἱ ΓΒ, ΒΗ ἴσαι ἀλλάλαις ἐντί, γωνίαι δὲ αἱ ποτὶ τῷ Β ἴσαι, κοινὰ δὲ πλευρὰ ἁ ΒΔ, ἐσσεῖται ἄρα γωνία ἁ ὑπὸ ΒΓΔ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΒΗΔ, τουτέστιν ἐπιπέμπτῳ ὀρθᾶς, ἴσα· ἔστι BD δὲ ἑκατέρα τῶν ὑπὸ ΒΓΔ, ΒΗΔ γωνιῶν γωνίᾳ τᾷ ἐκτὸς τοῦ ἐν τῷ κύκλῳ τετραπλεύτοῦ ῥοῦ ΒΑΔΓ, τουτέστι τᾷ ΔΑΕ, ἴσα γωνία ἄρα ἁ ὑπὸ ΔΑΒ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΔΗΑ ἔστιν ἴσα, καὶ πλευρὰ ἁ ΔΑ τᾷ ΔΗ. Καὶ ἐπεὶ γωνία ἁ ὑπὸ ΔΘΗ βε΄ ὀρθᾶς ἐστι καὶ ἁ ὑπὸ ΔΗΘ ἐπίπεμπτος ὀρθᾶς, γωνία ἄρα ἁ ὑπὸ ΘΔΗ βέ ὀρθᾶς ἐστιν πλευρὰ ἄρα ἁ Δ Η πλευρᾷ τᾷ ΗΘ ἐστὶν ἴσα. Πάλιν, ἐπεὶ γωνία ἁ ὑπὸ ΑΔΕ τοῦ ἐν τῷ κύκλῳ τετραπλεύρου τοῦ ΑΔΓΒ ἐκτός ἐστιν, ἐσσεῖται ἄρα γωνία ἁ ὑπὸ ΑΔΕ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΑΒΓ ἴσα· ἔστι δὲ γωνία ἁ ὑπὸ ΑΒΓ βγ΄ ὀρθᾶς γωνία ἄρα ἁ ὑπὸ ΑΔΕ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΗΔΘ ἐστὶν ἴσα. Καὶ ἐπεὶ ἐν δυσὶ τριγώνοις τοῖς ΕΔΑ, ΘΔΗ δύο γωνίαι αἱ ὑπὸ ΕΔΑ, ΔΑΕ δυσὶ ταῖς ὑπὸ ΘΔΗ. ΔΗΘ ἑκατέρα ἑκατέρᾳ ἴσαι ἐντί, βάσις δὲ ἁ ΔΑ βάσει τᾷ ΔΗ ἴσα, πλευρὰ ἄρα ἁ ΕΑ πλευρᾷ τᾷ ΘΗ ἴσα ἐστίν. Κοινὰ ποτικείσθω ἁ ΑΗ εὐθεῖα ἄρα ἁ ΕΗ εὐθείᾳ τᾷ ΑΘ, τουτέστι τᾷ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου, ἴσα ἐστίν· δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν. ΠΟΡΙΣΜΑ Ἐκ τούτου δὴ φανερὸν ὅτι εὐθεῖα ἁ ΔΕ τᾷ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου ἐστὶν ἴσα. Ἐπεὶ γὰρ γωνία ἁ ὑπὸ ΔΑΕ γωνίᾳ τᾷ ὑπὸ ΔΗΘ ἴσα ἐστίν, ἐσσεῖται καὶ πλευρὰ ἁ ΔΘ πλευρᾷ τᾷ ΔΕ, τουτέστι τᾷ ΑΘ, ἴσα. ΠΟΡΙΣΜΑ Καὶ ἔτι δῆλον ὅτι εὐθεῖα ἁ ΑΓ ἄκρον καὶ μέσον τέτμαται κατὰ τὸ Δ σαμεῖον τμᾶμα δὲ τὸ ΔΕ τὸ μεῖζόν ἐστιν, ἐπεὶ ἁ ΕΔ πλευρὰ τοῦ ἑξαγώνου, ἁ δὲ ΔΓ πλευρὰ τοῦ δεκαγώνου τῶν ἐν τῷ κύκλῳ ἐγγραφομένων.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…