Arkhimedes
Spiraller Üzerine
Περὶ ἑλίκων
s8Arkhimedes'ten Dositheos'a selam.
Konon'a gönderilen ve ispatlarını yazmam için bana hep mektup yolladığın teoremlerin çoğunun ispatları, Herakleides'in getirdiği yazılarda elinde bulunuyor; bir kısmını da bu kitapta yazıp sana gönderiyorum. İspatlarını ancak uzun zaman geçtikten sonra yayımlamama şaşırma; bunun sebebi, onları önce matematikle uğraşan ve araştırmayı seçen kimselere vermek istememdi. Çünkü geometride, başta üzerinde çalışması kolay görünmeyen nice teorem, zamanla tamamlanır! Konon ise bunları araştırmaya yetecek zamanı bulamadan hayattan göçtü; yoksa hepsini bulup açıklar, başka birçok şeyi de keşfederek geometriyi daha ileri götürürdü. Çünkü onun matematikte sıradan olmayan bir kavrayışa ve olağanüstü bir çalışkanlığa sahip olduğunu biliyoruz. Konon'un ölümünden bu yana pek çok yıl geçtiği hâlde, problemlerden hiçbirinin kimse tarafından ele alındığını duymadık. Her birini tek tek ortaya koymak istiyorum; çünkü aralarına, benim de henüz sonuna
Ἀρχιμήδης Δοσιθέῳ χαίρειν Τῶν ποτὶ Κόνωνα ἀποσταλέντων θεωρημάτων, ὑπὲρ ὧν ἀεὶ τὰς ἀποδείξιας ἐπιστέλλεις μοι γράψαι, τῶν μὲν πλείστων ἐν τοῖς ὑπὸ Ἡρακλείδα κομισθέντεσσιν ἔχεις γεγραμμένας, τινὰς δὲ αὐτῶν καὶ ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ γράψας ἐπιστέλλω τοι. Μὴ θαυμάσῃς δὲ εἰ πλείονα χρόνον ποιήσαντες ἐκδίδομες τὰς ἀποδείξιας αὐτῶν συμβαίνει γὰρ τοῦτο γεγενῆσθαι διὰ τὸ βούλεσθαί με πρότερον διδόμεν τοῖς περὶ τὰ μαθήματα πραγματευομένοις καὶ μαστεύειν αὐτὰ προαιρουμένοις. Πόσα γὰρ τῶν ἐν γεωμετρίᾳ θεωρημάτων οὐκ εὐμέθοδα ἐν ἀρχᾷ φανέντα χρόνῳ τὰν ἐξεργασίαν λαμβάνοντι ; Κόνων μὲν οὖν οὐχ ἱκανὸν λαβὼν ἐς τὰν μάστευσιν αὐτῶν χρόνον μετάλλαξεν τὸν βίον ἢ δῆλα ἐποίησέν κα ταῦτα πάντα εὑρὼν καὶ ἄλλα πολλὰ ἐξευρὼν καὶ ἐπὶ τὸ πλεῖον προάγαγεν γεωμετρίαν ἐπιστάμεθα γὰρ ὑπάρξασαν αὐτῷ σύνεσιν οὐ τὰν τυχοῦσαν περὶ τὸ μάθημα καὶ φιλοπονίαν ὑπερβάλλουσαν. Μετὰ δὲ τὰν Κόνωνος τελευτὰν πολλῶν ἐτέων ἐπιγεγενημένων οὐδʼ ὑφʼ ἑνὸς οὐδὲν τῶν προβλημάτων αἰσθανόμεθα κεκινημένον. Βούλομαι δὲ καθʼ ἓν ἕκαστον αὐτῶν προενέγκασθαι καὶ γὰρ συμβαίνει δύο τινὰ τῶν ἐμαυτῷ μήπω πεπερασμένων διὰ
s9kadar götürmediğim iki önerme de konmuş bulunuyor. Böylece her şeyi bulduklarını söyleyip de hiçbirinin ispatını ortaya koymayanlar, imkânsız olanı bulduklarını ileri sürmüş oldukları için çürütülsünler. Bu problemlerin hangileri olduğunu, hangilerinin ispatlarını sana gönderdiğimi ve hangilerininkini bu kitapla getirdiğimi sana bildirmeyi uygun buluyorum. Problemlerin birincisi şuydu: bir küre verildiğinde, kürenin yüzeyine eşit bir düzlem alan bulmak. Bu, küre üzerine kitap yayımlanınca ilk açığa çıkan oldu; çünkü her kürenin yüzeyinin, küredeki en büyük dairenin dört katı olduğu gösterilince, kürenin yüzeyine eşit bir düzlem alan bulmanın mümkün olduğu açıktır. İkincisi: bir koni ya da silindir verildiğinde, koniye ya da silindire eşit bir küre bulmak. Üçüncüsü: verilen bir küreyi bir düzlemle, kesimleri birbirine belirlenen oranda olacak biçimde kesmek. Dördüncüsü: verilen bir küreyi bir düzlemle, yüzeyinin kesimleri birbirine belirlenen oranda olacak biçimde kesmek. Beşincisi: verilen bir küre kesimini, verilen başka bir küre kesimine benzer kılmak. Altıncısı: aynı küreden ya da farklı kürelerden iki küre kesimi verildiğinde, kendisi kesimlerden birine benzer, yüzeyi de öbür kesimin yüzeyine eşit olan bir küre kesimi bulmak. Yedincisi: verilen bir küreden bir düzlemle öyle bir kesim kesmek ki kesimin, kesimle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip koniye oranı, üçün ikiye oranından büyük olan belirlenmiş oran olsun. Söylenen bütün bunların
τέλους ποτιτεθῆμεν, ὅπως οἱ φάμενοι μὲν πάντα εὑρίσκειν, ἀπόδειξιν δὲ αὐτῶν οὐδεμίαν ἐκφέροντες ἐλέγχωνται ποθωμολογηκότες εὑρίσκειν τὰ ἀδύνατα. Ταῦτα δὴ ποῖα τῶν προβλημάτων ἐντί, καὶ τίνων τὰς ἀποδείξιας ἔχεις ἀπεσταλμένας, καὶ ποίων ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ κομίζομες, δοκιμάζομες ἐμφανίξαι τοι. Πρῶτον δὴ τῶν προβλημάτων ἧν · σφαίρας δοθείσας ἐπίπεδον χωρίον εὑρεῖν ἴσον τᾷ ἐπιφανείᾳ τᾶς σφαίρας. Ὃ δὴ καὶ πρῶτον ἐγένετο φανερὸν ἐκδοθέντος τοῦ περὶ τὰν σφαῖραν βιβλίου δειχθέντος γὰρ ὅτι πάσας σφαίρας ἁ ἐπιφάνεια τετραπλασία ἐστὶ τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τᾷ σφαίρᾳ δῆλον ὡς δυνατόν ἐστι χωρίον ἐπίπεδον εὑρεῖν ἴσον τᾷ ἐπιφανείᾳ τᾶς σφαίρας. Δεύτερον δέ · κώνου δοθέντος ἢ κυλίνδρου σφαῖραν εὑρεῖν ἴσαν τῷ κώνῳ ἢ τῷ κυλίνδρῳ. Τρίτον δὲ τὰν δοθεῖσαν σφαῖραν ἐπιπέδῳ τεμεῖν, ὥστε τὰ τμάματα αὐτᾶς ποτʼ ἄλλαλα τὸν ταχθέντα λόγον ἔχειν. Τέταρτον δέ τὰν δοθεῖσαν σφαῖραν ἐπιπέδῳ τεμεῖν, ὥστε τὰ τμάματα τᾶς ἐπιφανείας τὸν ταχθέντα λόγον ἔχειν ποτʼ ἄλλαλα. Πέμπτον δέ τὸ δοθὲν τμᾶμα σφαίρας τῷ δοθέντι τμάματι σφαίρας ὁμοιῶσαι. Ἕκτον δέ δύο δοθέντων τμαμάτων σφαίρας εἴτε τᾶς αὐτᾶς εἴτε ἄλλας εὑρεῖν τι τμᾶμα σφαίρας, ὃ ἐσσεῖται αὐτὸ μὲν ὁμοῖον τῷ ἑτέρῳ τῶν τμαμάτων, τὰν δὲ ἐπιφάνειαν ἴσαν ἕξει τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ ἑτέρου τμάματος. Ἕβδομον · ἀπὸ τᾶς δοθείσας σφαίρας τμᾶμα ἀποτεμεῖν ἐπιπέδῳ, ὥστε τὸ τμᾶμα ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ὕψος ἴσον τὸν ταχθέντα λόγον ἔχειν μείζονα τοῦ ὃν ἔχει τὰ τρία ποτὶ τὰ δύο, Τούτων μὲν οὖν τῶν εἰρημένων πάντων τὰς
s10ispatlarını Herakleides getirdi. Bunlardan sonra ayrıca konan önerme ise yanlıştı. Şudur: bir küre bir düzlemle eşit olmayan parçalara kesilirse, büyük kesimin küçüğe oranı, büyük yüzeyin küçüğe oranının ikilenmişi olacaktır. Bunun yanlış olduğu, önceden gönderilenlerden açıktır; çünkü orada şu ayrıca konmuştu: bir küre, küredeki çaplardan birine dik bir düzlemle eşit olmayan parçalara kesilirse, yüzeyin büyük kesiminin küçüğe oranı, çapın büyük parçasının küçüğe oranına eşit olacaktır; kürenin büyük kesiminin küçüğe oranı ise, büyük yüzeyin küçüğe oranının ikilenmişinden küçük, bir buçuklanmışından büyüktür. Problemlerin sonuncusu olarak ayrıca konan önerme de yanlıştı: bir kürenin çapı, büyük parçanın karesi küçük parçanın karesinin üç katı olacak biçimde kesilir ve bu noktadan çapa dik çizilen bir düzlem küreyi keserse, kürenin büyük kesimi biçimindeki şekil, yüzeyi eşit olan öbür kesimlerin en büyüğüdür. Bunun yanlış olduğu önceden gönderilen teoremlerden açıktır; çünkü yarım kürenin, eşit yüzeylerle çevrelenen küre kesimlerinin en büyüğü olduğu gösterilmiştir. Bunlardan sonra koni üzerine şunlar önerilmişti. Bir dik açılı koni kesiti, çapı yerinde kalarak ve çap eksen olacak biçimde döndürülürse, dik açılı koni kesitinin çizdiği şekle konoid densin. Bir düzlem konoid
ἀποδείξιας Ἡρακλείδας ἐκόμιζεν τὸ δὲ μετὰ ταῦτα κεχωρισμένον ψεῦδος ἦν. Ἔστι δέ. εἴ κα σφαῖρα ἐπιπέδῳ τμαθῇ εἰς ἄνισα, τὸ μεῖζον τμᾶμα ποτὶ τὸ ἔλασσον διπλασίονα λόγον ἕξει ἢ ἁ μείζων ἐπιφάνεια ποτὶ τὰν ἐλάσσονα. Ὅτι δὲ τοῦτο ψεῦδός ἐστι, διὰ τῶν προαπεσταλμένων φανερόν ἐστι κεχώρισται γὰρ ἐν αὐτοῖς τόδε εἴ κα σφαῖρα ἐπιπέδῳ τμαθῇ εἰς ἄνισα ποτʼ ὀρθὰς διαμέτρῳ τινὶ τῶν ἐν τᾷ σφαίρᾳ, τᾶς μὲν ἐπιφανείας τὸ μεῖζον τμᾶμα ποτὶ τὸ ἔλασσον τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον, ὃν τὸ τμᾶμα τὸ μεῖζον τᾶς διαμέτρου ποτὶ τὸ ἔλασσον, τὸ δὲ μεῖζον τμᾶμα τᾶς σφαίρας ποτὶ τὸ ἔλασσον ἐλάσσονα μὲν ἢ διπλάσιον λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει ἁ μείζων ἐπιφάνεια ποτὶ τὰν ἐλάσσονα, μείζονα δὲ ἢ ἡμιόλιον, Ἦν δὲ καὶ τὸ ἔσχατον κεχωρισμένον τῶν προβλημάτων ψεῦδος, ὅτι, εἴ κα σφαίρας τινὸς ἁ διάμετρος τμαθῇ, ὥστε τὸ ἀπὸ τοῦ μείζονος τμάματος τετράγωνον τριπλάσιον εἶμεν τοῦ τετραγώνου τοῦ ἀπὸ τοῦ ἐλάσσονος τμάματος, καὶ διὰ τοῦ σαμείου ἐπίπεδον ἀχθὲν ποτʼ ὀρθὰς τᾷ διαμέτρῳ τέμνῃ τὰν σφαῖραν, τὸ τοιοῦτον τῷ εἴδει σχῆμα, οἷόν ἐστι τὸ μεῖζον τᾶς σφαίρας τμᾶμα, μέγιστόν ἐστι τῶν ἄλλων τμαμάτων τῶν ἐχόντων ἴσαν τὰν ἐπιφάνειαν. Ὅτι δὲ τοῦτο ψεῦδός ἐστι δῆλον διὰ τῶν προαπεσταλμένων θεωρημάτων · δέδεικται γὰρ ὅτι τὸ ἡμισφαίριον μέγιστόν ἐστι τῶν περιεχομένων ὑπὸ ἴσας ἐπιφανείας σφαίρας τμαμάτων. Μετὰ δὲ ταῦτα περὶ τοῦ κώνου προβεβλημένα ἐστὶ τάδε εἴ κα ὀρθογωνίου κώνου τομὰ μενούσας τᾶς διαμέτρου περιενεχθῆ ὥστε εἶμεν ἄξονα τὰν διάμετρον, τὸ περιγραφὲν σχῆμα ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς κωνοειδὲς καλείσθω, καὶ εἴ κα τοῦ κωνοειδέος
s11şekline teğet olur ve teğet düzleme paralel çizilen başka bir düzlem konoidden bir kesim keserse, kesilen kesimin tabanı kesen düzlem, tepesi de öbür düzlemin konoide teğet olduğu nokta diye adlandırılsın. Söylenen şekil eksene dik bir düzlemle kesilirse, kesitin daire olacağı açıktır; ama kesilen kesimin, kesimle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip koninin bir buçuk katı olacağı gösterilmelidir. Konoidden herhangi biçimde çizilmiş düzlemlerle iki kesim kesilirse, kesen düzlemler eksene dik değilse kesitlerin dar açılı koni kesitleri olacağı açıktır; ama kesimlerin birbirine oranının, tepelerinden eksene paralel olarak kesen düzlemlere kadar çizilen doğruların karelerinin birbirine oranına eşit olacağı gösterilmelidir. Bunların ispatları sana henüz gönderilmiyor. Bunlardan sonra spiral üzerine önerilenler geliyordu. Bunlar, önce söylenenlerle hiçbir ortaklığı olmayan başka bir problem türü gibidir; bu kitapta sana onların ispatlarını yazdık. Şunlardır. Bir düzlemde bir doğru, bir ucu yerinde kalarak eşit hızla döndürülür ve çıktığı yere geri getirilirse, döndürülen doğruyla birlikte bir nokta da yerinde kalan uçtan başlayarak doğru boyunca hep aynı hızla hareket ederse, nokta düzlemde bir spiral çizecektir. Diyorum ki spiral ile çıktığı yere geri getirilen doğrunun çevrelediği alan, merkezi yerinde kalan nokta, yarıçapı da doğrunun bir dönüşünde noktanın kat ettiği doğru olan
σχήματος ἐπίπεδον ἐπιψαύῃ, παρὰ δὲ τὸ ἐπιψαῦον ἐπίπεδον ἄλλο ἐπίπεδον ἀχθὲν ἀποτέμνῃ τι τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος, τοῦ ἀποτμαθέντος τμάματος βάσις μὲν καλείσθω τὸ ἀποτέμνον ἐπίπεδον, κορυφὰ δὲ τὸ σαμεῖον, καθʼ ὃ ἐπιψαύει τὸ ἕτερον ἐπίπεδον τοῦ κωνοειδέος, Εἰ δή κα τὸ εἰρημένον σχῆμα ἐπιπέδῳ τμαθῆ ποτʼ ὀρθὰς τῷ ἄξονι, ὅτι μὲν ἁ τομὰ κύκλος ἐσσεῖται δῆλον, ὅτι δὲ τὸ ἀποτμαθὲν τμᾶμα ἡμιόλιον ἐσσεῖται τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ὕψος ἴσον, δεῖξαι δεῖ. Καὶ εἴ κα τοῦ κωνοειδέος δύο τμάματα ἀποτμαθέωντι ἐπιπέδοις ὁπωσοῦν ἀγμένοις, ὅτι μὲν οὖν αἱ τομαὶ ἐσσοῦνται ὀξυγωνίων κώνων τομαὶ δῆλον, εἴ κα τὰ ἀποτέμνοντα ἐπίπεδα μὴ ὀρθὰ ἔωντι ποτὶ τὸν ἄξονα, ὅτι δὲ τὰ τμάματα ποτʼ ἄλλαλα τοῦτον ἑξοῦντι τὸν λόγον, ὃν ἔχοντι δυνάμει ποτʼ ἀλλάλας αἱ ἀπὸ τᾶν κορυφᾶν αὐτῶν ἀγμέναι παρὰ τὸν ἄξονα μέχρι ἐπὶ τὰ ἐπίπεδα τὰ τέμνοντα, δεῖξαι δεῖ τούτων δʼ αἱ ἀποδείξιες οὕπω τοι ἀποστέλλονται. Μετὰ δὲ ταῦτα περὶ τᾶς ἕλικος ἦν προβεβλημένα ταῦτα ἐντὶ δʼ ὥσπερ ἄλλο τι γένος προβλημάτων οὐδὲν ἐπικοινωνέοντα τοῖς προειρημένοις ὑπὲρ ὧν ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ τὰς ἀποδείξιας γεγραφήκαμές τοι. Ἔστιν δὲ τάδε εἴ κα εὐθεῖα γραμμὰ ἐν ἐπιπέδῳ μένοντος τοῦ ἑτέρου πέρατος ἰσοταχέως περιενεχθεῖσα ἀποκατασταθῇ πάλιν ὅθεν ὥρμασεν, ἅμα δὲ τᾷ γραμμᾷ περιφερομένᾳ φέρηταί τι σαμεῖον ἰσοταχέως αὐτὸ ἑαυτῷ κατὰ τᾶς εὐθείας ἀρξάμενον ἀπὸ τοῦ μένοντος πέρατος, τὸ σαμεῖον ἕλικα γράψει ἐν τῷ ἐπιπέδῳ. φαμὶ δὴ τὸ περιλαφθὲν χωρίον ὑπό τε τᾶς ἕλικος καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἀποκατασταθείσας ὅθεν ὥρμασεν τρίτον μέρος εἶμεν τοῦ κύκλου
s12dairenin üçte biridir. Bir doğru spirale, spiralin en son oluşan ucunda teğet olursa ve başka bir doğru, döndürülüp geri getirilen doğruya onun yerinde kalan ucundan, teğetle kesişecek biçimde dik çizilirse, diyorum ki bu çizilen doğru dairenin çevresine eşittir. Döndürülen doğru ve onun üzerinde hareket eden nokta birçok dönüş yapıp çıktıkları yere geri gelirse, diyorum ki spiralin üçüncü dönüşte kattığı alan ikinci dönüşte kattığı alanın iki katı, dördüncüde kattığı üç katı, beşincide kattığı dört katı olacak; sonraki dönüşlerde katılan alanlar da hep ardışık sayılar kadar, ikinci dönüşte katılan alanın katları olacak; birinci dönüşte çevrelenen alan ise ikinci dönüşte katılan alanın altıda biri olacaktır. Bir dönüşte çizilen spiral üzerinde iki nokta alınır, bunlardan döndürülen doğrunun yerinde kalan ucuna doğrular birleştirilir, merkezi yerinde kalan nokta, yarıçapları da birleştirilen bu doğrular olan iki daire çizilir ve birleştirilen doğrulardan küçüğü uzatılırsa, diyorum ki büyük dairenin, iki doğru arasında spiralle aynı yanda bulunan yayı, spiral ve uzatılan
τοῦ γραφέντος κέντρῳ μὲν τῷ μένοντι σαμείῳ, διαστήματι δὲ τᾷ εὐθείᾳ τᾷ διανυσθείσᾳ ὑπὸ τοῦ σαμείου ἐν τᾷ μιᾷ περιφορᾷ τᾶς εὐθείας. Καὶ εἴ κα τᾶς ἕλικος ἐπιψαύῃ τις εὐθεῖα κατὰ τὸ πέρας τᾶς ἕλικος τὸ ἔσχατον γενόμενον, ἄλλα δέ τις εὐθεῖα τᾷ περιαχθείσᾳ καὶ ἀποκατασταθείσᾳ γραμμᾷ ποτʼ ὀρθὰς ἀχθῇ ἀπὸ τοῦ μένοντος πέρατος αὐτᾶς ὥστε ἐμπεσεῖν τᾷ ἐπιψαυούσᾳ, φαμὶ τὰν ποταχθεῖσαν εὐθεῖαν ἴσαν εἶμεν τᾷ τοῦ κύκλου περιφερείᾳ. Καὶ εἴ κα ἁ περιαγομένα γραμμὰ καὶ τὸ σαμεῖον τὸ φερόμενον κατ᾿ αὐτᾶς πλείονας περιφορὰς περιενεχθέωντι καὶ ἀποκατασταθέωντι πάλιν ὅθεν ὥρμασαν, φαμὶ τοῦ χωρίου τοῦ ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ ποτιλαφθέντος ὑπὸ τᾶς ἕλικος τὸ μὲν ἐν τᾷ τρίτᾳ ποτιλαφθὲν διπλάσιον ἐσσεῖσθαι, τὸ δὲ ἐν τᾷ τετάρτᾳ τριπλάσιον, τὸ δὲ ἐν τᾷ πέμπτᾳ τετραπλάσιον, καὶ ἀεὶ τὰ ἐν ταῖς ὕστερον περιφοραῖς ποτιλαμβανόμενα χωρία κατὰ τοὺς ἑξῆς ἀριθμοὺς πολλαπλάσια ἐσσεῖσθαι τοῦ ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ ποτιλαφθέντος, τὸ δὲ ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ περιλαφθὲν χωρίον ἕκτον μέρος εἶμεν τοῦ ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ ποτιλαφθέντος χωρίου. Καὶ εἴ κα ἐπὶ τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν μιᾷ περιφορᾷ γεγραμμένας δύο σαμεῖα λαφθέωντι, καὶ ἀπʼ αὐτῶν ἐπιζευχθέωντι εὐθεῖαι ἐπὶ τὸ μεμενακὸς πέρας τᾶς περιενεχθείσας γραμμᾶς, καὶ κύκλοι δύο γραφέωντι κέντρῳ μὲν τῷ μεμενακότι σαμείῳ, διαστημάτεσσι δὲ ταῖς ἐπιζευχθείσαις ἐπὶ τὸ μεμενακὸς πέρας τᾶς εὐθείας, καὶ ἁ ἐλάσσων τᾶν ἐπιζευχθεισᾶν ἐπεκβληθῇ, φαμὶ τὸ περιλαφθὲν χωρίον ὑπό τε τᾶς τοῦ μείζονος κύκλου περιφερείας τᾶς ἐπὶ τὰ αὐτὰ τᾷ ἕλικι μεταξὺ τᾶν εὐθειᾶν ἐούσας καὶ τᾶς ἕλικος καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς
s13doğrunun çevrelediği alanın, küçük dairenin yayı, aynı spiral ve bunların uçlarını birleştiren doğrunun çevrelediği alana oranı, küçük dairenin yarıçapı ile büyük dairenin yarıçapının küçüğünkini aştığı farkın üçte ikisinin toplamının, küçük dairenin yarıçapı ile söylenen farkın üçte birinin toplamına oranına eşit olacaktır. Bunların ve spiral üzerine başka önermelerin ispatlarını bu kitapta yazıyorum; geometriyle uğraşan öbür eserlerde olduğu gibi, ispatları için gerekli olanlar başa konmuştur. Bunlarda da önceden yayımlanan kitaplardaki şu lemmayı kullanıyorum: eşit olmayan çizgilerde ve eşit olmayan alanlarda, büyüğün küçüğü aştığı fark, kendisine eklene eklene, birbiriyle karşılaştırılabilen büyüklüklerden verilen her birini aşabilir.
ἐκβληθείσας ποτὶ τὸ περιλαφθὲν χωρίον ὑπό τε τᾶς τοῦ ἐλάσσονος κύκλου περιφερείας καὶ τᾶς αὐτᾶς ἕλικος καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰ πέρατα αὐτᾶν τοῦτον ἕξειν τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ἐλάσσονος κύκλου μετὰ δύο τριταμορίων τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ ὑπερέχει ἁ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ μείζονος κύκλου τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ἐλάσσονος κύκλου ποτὶ τὰν ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ἐλάσσονος κύκλου μετα ἑνὸς τριταμορίου τᾶς εἰρημένας ὑπεροχᾶς. Τούτων δή μοι καὶ ἄλλων περὶ τᾶς ἕλικος αἱ ἀποδείξιες ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ γράφονται, πρόκεινται δέ, ὡς καὶ τῶν ἄλλων τῶν γεωμετρουμένων, τὰ χρείαν ἔχοντα εἰς τὰν ἀπόδειξιν αὐτῶν. Λαμβάνω δὲ καὶ ἐν τούτοις τῶν ἐν τοῖς πρότερον ἐκδεδομένοις βιβλίοις λῆμμα τόδε τᾶν ἀνισᾶν γραμμᾶν καὶ τῶν ἀνίσων χωρίων τὰν ὑπεροχάν, ᾇ ὑπερέχει τὸ μεῖζον τοῦ ἐλάσσονος, αὐτὰν ἑαυτᾷ συντιθεμέναν δυνατὸν εἶμεν παντὸς ὑπερίσχειν τοῦ προτεθέντος τῶν ποτʼ ἄλλαλα λεγομένων.
1Önerme 1. Bir nokta bir çizgi boyunca hep aynı hızla hareket ederse ve bu çizgi üzerinde iki çizgi alınırsa, alınan çizgilerin birbirine oranı, noktanın bu çizgileri kat ettiği zamanların oranına eşit olacaktır.
Bir nokta AB çizgisi boyunca eşit hızla hareket etsin; üzerinde GD ve DE çizgileri alınsın; noktanın GD çizgisini kat ettiği zaman ZH, DE'yi kat ettiği zaman HTh olsun. Gösterilmelidir ki GD çizgisinin DE çizgisine oranı ZH zamanının HTh'ye oranına eşittir.
GD ve DE çizgilerinden AD ve DB çizgileri, AD DB'yi aşacak biçimde, herhangi bir katlamayla oluşturulsun. GD çizgisi AD'de kaç kez yer alıyorsa, ZH zamanı da LH zamanında o kadar kez yer alsın; DE çizgisi DB'de kaç kez yer alıyorsa, ThH zamanı da KH zamanında o kadar kez yer alsın. Noktanın AB çizgisi boyunca eşit hızla hareket ettiği varsayıldığına göre, açıktır ki GD'yi ne kadar zamanda kat ettiyse, GD'ye eşit olanların her birini de o kadar zamanda kat etmiştir. O hâlde açıktır ki AD çizgisinin tamamını da LH zamanı kadar bir zamanda kat etmiştir; çünkü GD çizgisi AD çizgisinde, ZH zamanı da LH zamanında aynı sayıda yer alır. Aynı sebeple nokta BD çizgisini de KH zamanı kadar bir zamanda kat etmiştir. AD çizgisi BD'den büyük olduğuna göre, açıktır ki nokta DA çizgisini BD'den daha uzun bir zamanda kat eder; dolayısıyla LH zamanı KH zamanından büyüktür. Aynı şekilde, ZH ve HTh zamanlarından herhangi bir katlamayla, biri öbürünü aşacak biçimde zamanlar oluşturulursa, GD ve DE çizgilerinden aynı katlamayla oluşturulan çizgilerden de, aşan zamana karşılık gelenin öbürünü aşacağı gösterilecektir. O hâlde açıktır ki GD'nin DE'ye oranı ZH zamanının HTh zamanına oranına eşit olacaktır.
α΄. Εἴ κα κατά τινος γραμμᾶς ἐνεχθῇ τι σαμεῖον ἰσοταχέως αὐτὸ ἑαυτῷ φερόμενον, καὶ λαφθέωντι ἐν αὐτᾷ δύο γραμμαί, αἱ ἀπολαφθεῖσαι τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον ποτʼ ἀλλάλας ὅνπερ οἱ χρόνοι, ἐν οἷς τὸ σαμεῖον τὰς γραμμὰς ἐπορεύθη. Ἐνηνέχθω γάρ τι σαμεῖον κατὰ τᾶς ΑΒ γραμμᾶς ἰσοταχέως, καὶ λελάφθωσαν ἐν αὐτᾷ δύο γραμμαὶ αἱ ΓΔ, ΔΕ, ἔστω δὲ ὁ χρόνος, ἐν ᾧ τὰν ΓΔ γραμμὰν τὸ σαμεῖον διεπορεύθη, ὁ ΖΗ, ἐν ᾧ δὲ τὰν ΔΕ, ὁ ΗΘ. Δεικτέον ὅτι τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον ἁ ΓΔ γραμμὰ ποτὶ τὰν ΔΕ γραμμάν, ὃν ὁ χρόνος ὁ ΖΗ ποτὶ τὸν ΗΘ. Συγκείσθωσαν γὰρ ἐκ τᾶν ΓΔ, ΔΕ γραμμᾶν αἱ ΑΔ, ΔΒ γραμμαὶ καθ' ἁντινοῦν σύνθεσιν οὕτως, ὥστε ὑπερέχειν τὰν ΑΔ τᾶς ΔΒ, καὶ ὁσάκις μὲν σύγκειται ἁ ΓΔ γραμμὰ ἐν τᾷ ΑΔ, τοσαυτάκις συγκείσθω ὁ χρόνος ὁ ΖΗ ἐν τῷ χρόνῳ τῷ ΛΗ, ὁσάκις δὲ σύγκειται ἁ ΔΕ γραμμὰ ἐν τᾷ ΔΒ, τοσαυτάκις συγκείσθω ὁ ΘΗ χρόνος ἐν τῷ ΚΗ χρόνῳ. Ἐπεὶ οὖν ὑπόκειται τὸ σαμεῖον ἰσοταχέως ἐνηνέχθαι κατὰ τᾶς ΑΒ γραμμᾶς, δῆλον ὡς, ἐν ὅσῳ χρόνῳ τὰν ΓΔ ἐνήνεκται, ἐν τοσούτῳ καὶ ἑκάσταν ἐνήνεκται τᾶν ἰσᾶν τᾷ ΓΔ · φανερὸν οὖν ὅτι καὶ συγκειμέναν τὰν ΑΔ γραμμὰν ἐν τοσούτῳ χρόνῳ ἐνήνεκται, ὅσος ἐστὶν ὁ ΛΗ χρόνος, ἐπειδὴ τοσαυτάκις σύγκειται ἅ τε ΓΔ γραμμὰ ἐν τᾷ ΑΔ γραμμᾷ καὶ ὁ ΖΗ χρόνος ἐν τῷ ΛΗ χρόνῳ. Διὰ ταὐτὰ δὴ καὶ τὰν ΒΔ γραμμὰν ἐν τοσούτῳ χρόνῳ τὸ σαμεῖον ἐνήνεκται, ὅσος ἐστὶν ὁ ΚΗ χρόνος. Ἐπεὶ οὖν μείζων ἐστὶν ἁ ΑΔ γραμμὰ τᾶς ΒΔ, δῆλον ὅτι ἐν πλείονι χρόνῳ τὸ σαμεῖον τὰν ΔΑ διαπορεύεται γραμμὰν ἢ τὰν ΒΔ· ὥστε ὁ χρόνος ὁ ΛΗ μείζων ἐστὶ τοῦ ΚΗ χρόνου. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται, καὶ εἴ κα ἐκ τῶν χρόνων τῶν ΖΗ, ΗΘ συντεθέωντι χρόνοι καθʼ ἁντινοῦν σύνθεσιν, ὥστε ὑπερέχειν τὸν ἕτερον τοῦ ἑτέρου, ὅτι καὶ τᾶν ἐκ τᾶν γραμμᾶν τᾶν ΓΔ, ΔΕ κατὰ τὰν αὐτὰν σύνθεσιν συντεθεισᾶν ὑπερέξει ἁ ὁμόλογος τῷ ὑπερέχοντι χρόνῳ δῆλον οὖν ὅτι τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον ἁ ΓΔ ποτὶ τὰν ΔΕ, ὃν ὁ χρόνος ὁ ΖΗ ποτὶ τὸν χρόνον τὸν ΗΘ.
2Önerme 2. İki noktadan her biri ayrı bir çizgi boyunca, hep aynı hızla hareket ederse ve çizgilerin her birinde iki çizgi alınırsa, öyle ki birinciler noktalar tarafından eşit zamanlarda, ikinciler de eşit zamanlarda kat edilsin, alınan çizgiler birbirine aynı oranda olacaktır.
Bir nokta AB çizgisi boyunca, başka bir nokta da KL boyunca hep aynı hızla hareket etsin; AB üzerinde GD ve DE, KL üzerinde ZH ve HTh çizgileri alınsın. AB çizgisi boyunca hareket eden nokta GD çizgisini, KL boyunca hareket eden öbür noktanın ZH'yi kat ettiği zamana eşit bir zamanda kat etsin; aynı şekilde DE çizgisini de öbür noktanın HTh'yi kat ettiği zamana eşit bir zamanda kat etsin. Gösterilmelidir ki GD'nin DE'ye oranı ZH'nin HTh'ye oranına eşittir.
Noktanın GD çizgisini kat ettiği zaman MN olsun; öbür nokta da ZH'yi bu zamanda kat eder. Yine noktanın DE çizgisini kat ettiği zaman NX olsun; öbür nokta da HTh'yi bu zamanda kat eder. O hâlde GD'nin DE çizgisine oranı MN zamanının NX'e oranına, ZH'nin HTh'ye oranı da MN zamanının NX'e oranına eşit olacaktır. Böylece GD'nin DE'ye oranının ZH'nin HTh'ye oranına eşit olduğu açıktır.
β΄. Εἴ κα δύο σαμείων ἑκατέρου κατά τινος γραμμᾶς ἐνεχθέντος μὴ τᾶς αὐτᾶς ἰσοταχέως αὐτοῦ ἑαυτῷ φερομένου λαφθέωντι ἐν ἑκατέρᾳ τᾶν γραμμᾶν δύο γραμμαί, ἆν αἵ τε πρῶται ἐν ἴσοις χρόνοις ὑπὸ τῶν σαμείων διανυέσθων καὶ αἱ δεύτεραι, τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον ποτʼ ἀλλάλας αἱ λαφθεῖσαι γραμμαί. Ἔστω κατὰ τᾶς ΑΒ γραμμᾶς ἐνηνεγμένον τι σαμεῖον ἰσοταχέως αὐτὸ ἑαυτῷ καὶ ἄλλο κατὰ τᾶς ΚΛ, λελάφθωσαν δὲ ἐν τᾷ ΑΒ δύο αἱ ΓΔ, ΔΕ γραμμαί, καὶ ἐν τᾷ ΚΛ αἱ ΖΗ. ΗΘ, ἐν ἴσῳ δὲ χρόνῳ τὸ κατὰ τᾶς ΑΒ γραμμᾶς ἐνηνεγμένον σαμεῖον τὰν ΓΔ γραμμὰν διαπορευέσθω, ἐν ὅσῳ τὸ ἕτερον κατὰ τᾶς ΚΛ ἐνηνεγμένον τὰν ΖΗ, ὁμοίως δὲ καὶ τὰν ΔΕ γραμμὰν ἐν ἴσῳ διαπορευέσθω τὸ σαμεῖον, ἐν ὅσῳ τὸ ἕτερον τὰν ΗΘ. Δεικτέον ὅτι τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ἁ ΓΔ ποτὶ τὰν ΔΕ, ὃν ἁ ΖΗ ποτὶ τὰν ΗΘ. Ἔστω δὴ ὁ χρόνος, ἐν ᾧ τὰν ΓΔ γραμμὰν διεπορεύετο τὸ σαμεῖον, ὁ ΜΝ· ἐν τούτῳ δὴ τῷ χρόνῳ καὶ τὸ ἕτερον σαμεῖον διαπορεύεται τὰν ΖΗ. Πάλιν δὴ καὶ ἐν ᾧ τὰν ΔΕ γραμμὰν διεπορεύετο τὸ σαμεῖον, ἔστω ὁ ΝΞ χρόνος ἐν τούτῳ δὴ καὶ τὸ ἕτερον σαμεῖον διαπορεύεται τὰν ΗΘ · τὸν αὐτὸν δὴ λόγον ἑξοῦντι ἅ τε ΓΔ ποτὶ τὰν ΔΕ γραμμάν, ὃν ὁ χρόνος ὁ ΜΝ ποτὶ ΝΞ, καὶ ἁ ΖΗ ποτὶ τὰν ΗΘ, ὃν ὁ χρόνος ὁ ΜΝ ποτὶ τὸν ΝΞ. Δῆλον οὖν ὅτι τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον ἁ ΓΔ ποτὶ τὰν ΔΕ, ὃν ἁ ΖΗ ποτὶ τὰν ΗΘ.
3Önerme 3. Sayıları ne olursa olsun daireler verildiğinde, dairelerin çevrelerinin hepsinden büyük bir doğru almak mümkündür.
Dairelerin her birinin çevresine bir çokgen çizilince, açıktır ki bütün çokgenlerin çevrelerinden oluşan doğru, dairelerin bütün çevrelerinden büyük olacaktır.
γ΄. Κύκλων δοθέντων ὁποσωνοῦν τῷ πλήθει δυνατόν ἐστιν εὐθεῖαν λαβεῖν μείζονα ἐοῦσαν τᾶν τῶν κύκλων περιφερειᾶν. Περιγραφέντος γὰρ περὶ ἕκαστον τῶν κύκλων πολυγώνου δῆλον ὡς ἁ ἐκ πασᾶν συγκειμένα τᾶν περιμέτρων εὐθεῖα μείζων ἐσσεῖται πασᾶν τᾶν τῶν κύκλων περιφερειᾶν.
4Önerme 4. Biri doğru, öbürü daire yayı olan eşit olmayan iki çizgi verildiğinde, verilen çizgilerin büyüğünden küçük, küçüğünden büyük bir doğru almak mümkündür.
Büyük çizginin küçüğü aştığı fark, kendisine eklene eklene kaç kez doğruyu aşıyorsa, doğru o kadar eşit parçaya bölününce parçalardan biri farktan küçük olacaktır. Yay doğrudan büyükse, doğruya bir parça eklenince, ortaya çıkan doğrunun verilen çizgilerin küçüğünden büyük, büyüğünden küçük olacağı açıktır. Yay doğrudan küçükse, yaya bir parça eklenince yine küçüğünden büyük, büyüğünden küçük olacaktır; çünkü eklenen parça farktan küçüktür.
δ΄. Δύο γραμμᾶν δοθεισᾶν ἀνισᾶν, εὐθείας τε καὶ κύκλου περιφερείας, δυνατόν ἐστι λαβεῖν εὐθεῖαν τᾶς μὲν μείζονος τᾶν δοθεισᾶν γραμμᾶν ἐλάσσονα, τᾶς δὲ ἐλάσσονος μείζονα. Ὁσάκις γὰρ ἁ ὑπεροχά, ᾇ ὑπερέχει ἁ μείζων γραμμὰ τᾶς ἐλάσσονος, αὐτὰ ἑαυτᾷ συντιθεμένα ὑπερέξει τᾶς εὐθείας, εἰς τοσαῦτα ἴσα διαιρεθείσας τᾶς εὐθείας τὸ ἓν τμᾶμα ἔλασσον ἐσσεῖται τᾶς ὑπεροχᾶς. Εἰ μὲν οὖν κα ᾖ ἁ περιφέρεια μείζων τᾶς εὐθείας, ἑνὸς τμάματος ποτιτεθέντος ποτὶ τὰν εὐθεῖαν τᾶς μὲν ἐλάσσονος τᾶν δοθεισᾶν δῆλον ὡς μείζων ἐσσεῖται, τᾶς δὲ μείζονος ἐλάσσων · εἰ δέ κα ἐλάσσων, ἑνὸς τμάματος ποτιτεθέντος ποτὶ τὰν περιφέρειαν ὁμοίως τᾶς μὲν ἐλάσσονος μείζων ἐσσεῖται, τᾶς δὲ μείζονος ἐλάσσων καὶ γὰρ ἁ ποτικειμένα ἐλάσσων ἐστὶ τᾶς ὑπεροχᾶς.
5Önerme 5. Bir daire ve daireye teğet bir doğru verildiğinde, dairenin merkezinden teğete öyle bir doğru çizmek mümkündür ki teğet ile dairenin çevresi arasında kalan parçanın yarıçapa oranı, değme noktası ile çizilen doğru arasındaki daire yayının, herhangi bir daireden verilen bir yaya oranından küçük olsun.
ABG dairesi verilsin, merkezi K olsun; DZ daireye B'de teğet olsun; herhangi bir daire yayı da verilsin. Verilen yaydan büyük bir doğru almak mümkündür; E doğrusu verilen yaydan büyük olsun. K merkezinden DZ'ye paralel AH çizilsin; ThH, E'ye eşit olarak ve B'ye yönelecek biçimde konsun. K merkezinden Th'ye birleştirilen doğru uzatılsın. ThZ'nin ThK'ye oranı BTh'nin ThH'ye oranına eşittir. O hâlde ZTh'nin ThK'ye oranı, BTh yayının verilen yaya oranından küçüktür; çünkü BTh doğrusu BTh yayından küçük, ThH ise verilen yaydan büyüktür. Demek ki ZTh'nin yarıçapa oranı da BTh yayının verilen yaya oranından küçüktür.
ε΄. Κύκλου δοθέντος καὶ εὐθείας ἐπιψαυούσας τοῦ κύκλου δυνατόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου ἀγαγεῖν εὐθεῖαν ἐπὶ τὰν ἐπιψαύουσαν, ὥστε τὰν μεταξὺ τᾶς ἐπιψαυούσας καὶ τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας εὐθεῖαν ποτὶ τὰν ἐκ τοῦ κέντρου ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἢ ἁ περιφέρεια τοῦ κύκλου ἁ μεταξὺ τᾶς ἁφᾶς καὶ τᾶς διαχθείσας ποτὶ τὰν δοθεῖσαν ὁποιανοῦν κύκλου περιφέρειαν. Δεδόσθω κύκλος ὁ ΑΒΓ, κέντρον δὲ αὐτοῦ τὸ Κ, καὶ ἐπιψαυέτω τοῦ κύκλου ἁ ΔΖ κατὰ τὸ Β, δεδόσθω δὲ καὶ κύκλου περιφέρεια ὁποιαοῦν δυνατὸν δέ ἐστι τᾶς δοθείσας περιφερείας λαβεῖν τινα εὐθεῖαν μείζονα, καὶ ἔστω ἁ Ε εὐθεῖα μείζων τᾶς δοθείσας περιφερείας · ἄχθω δὲ ἀπὸ τοῦ Κ κέντρου παρὰ τὰν ΔΖ ἁ ΑΗ, καὶ κείσθω ἁ ΗΘ ἴσα τᾷ Ε νεύουσα ἐπὶ τὸ Β. Ἀπὸ δὴ τοῦ Κ κέντρου ἐπὶ τὸ Θ ἐπιζευχθεῖσα ἐκβεβλήσθω · τὸν αὐτὸν δὴ λόγον ἔχει ἁ ΘΖ ποτὶ τὰν ΘΚ, ὃν ἁ ΒΘ ποτὶ τὰν ΘΗ. Ἁ ἄρα ΖΘ ποτὶ τὰν ΘΚ ἐλάσσονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἁ ΒΘ περιφέρεια ποτὶ τὰν δοθεῖσαν περιφέρειαν, διότι ἁ μὲν ΒΘ εὐθεῖα ἐλάσσων ἐστὶ τᾶς ΒΘ περιφερείας, ἁ δὲ ΘΗ μείζων τᾶς δοθείσας περιφερείας · ἐλάσσονα οὖν λόγον ἔχει καὶ ἁ ΖΘ ποτὶ τὰν ἐκ τοῦ κέντρου ἢ ἁ ΒΘ περιφέρεια ποτὶ τὰν δοθεῖσαν περιφέρειαν.
6Önerme 6. Bir daire ve dairenin içinde çaptan küçük bir doğru verildiğinde, dairenin merkezinden çevresine, daire içinde verilen doğruyu kesen öyle bir doğru çizmek mümkündür ki çevre ile daire içinde verilen doğru arasında kalan parçanın, çizilen doğrunun çevre üzerindeki ucundan daire içinde verilen doğrunun öbür ucuna birleştirilen doğruya oranı, belirlenen oran olsun; yeter ki verilen oran, daire içinde verilen doğrunun yarısının, merkezden ona indirilen dikmeye oranından küçük olsun.
ABG dairesi verilsin, merkezi K olsun; içinde çaptan küçük GA doğrusu verilsin; Z'nin H'ye oranı da, KTh dikme olmak üzere, GTh'nin KTh'ye oranından küçük olsun. Merkezden AG'ye paralel KN, KG'ye dik de GL çizilsin; GThK ile GKL üçgenleri benzerdir. O hâlde GTh'nin ThK'ye oranı KG'nin GL'ye oranına eşittir; demek ki Z'nin H'ye oranı KG'nin GL'ye oranından küçüktür. Z'nin H'ye oranı, KG'nin GL'den büyük bir doğruya oranına eşit olsun; bu doğru BN olsun ve BN, çevre ile [KN] doğrusu arasına, G'den geçecek biçimde konsun. Böyle kesmek mümkündür ve BN GL'den büyük olduğu için dışarıya düşecektir. KB'nin BN'ye oranı Z'nin H'ye oranına eşit olduğuna göre, EB'nin BG'ye oranı da Z'nin H'ye oranına eşit olacaktır.
ϛ΄. Κύκλου δοθέντος καὶ ἐν τῷ κύκλῳ γραμμᾶς ἐλάσσονος τᾶς διαμέτρου δυνατὸν ἀπὸ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου ποτὶ τὰν περιφέρειαν αὐτοῦ ποτιβαλεῖν εὐθεῖαν τέμνουσαν τὰν ἐν τῷ κύκλῳ δεδομέναν γραμμάν, ὥστε τὰν ἀπολαφθεῖσαν εὐθεῖαν μεταξὺ τᾶς περιφερείας καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ δεδομένας ποτὶ τὰν ἐπιζευχθεῖσαν ἀπὸ τοῦ πέρατος τᾶς ποτιπεσούσας τοῦ ἐπὶ τᾶς περιφερείας ποτὶ τὸ ἕτερον πέρας τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ δεδομένας εὐθείας τὸν ταχθέντα λόγον ἔχειν, εἴ κα ὁ δοθεὶς λόγος ἐλάσσων ᾗ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ἡμίσεια τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ δεδομένας ποτὶ τὰν ἀπὸ τοῦ κέντρου κάθετον ἐπʼ αὐτὰν ἀγμέναν. Δεδόσθω κύκλος ὁ ΑΒΓ, κέντρον δὲ αὐτοῦ τὸ Κ, καὶ ἐν αὐτῷ δεδόσθω εὐθεῖα ἐλάσσων τᾶς διαμέτρου ἁ ΓΑ, καὶ λόγος, ὃν ἔχει ἁ Ζ ποτὶ Η, ἐλάσσων τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΓΘ ποτὶ τὰν ΚΘ, καθέτου ἐούσας τᾶς ΚΘ · ἀχθω δὲ ἀπὸ τοῦ κέντρου παρὰ τὰν ΑΓ ἁ ΚΝ καὶ τᾷ ΚΓ πρὸς ὀρθὰς ἁ ΓΛ · ὁμοῖα δή ἐστι τὰ ΓΘΚ, ΓΚΛ τρίγωνα. Ἔστιν οὖν ὡς ἁ ΓΘ ποτὶ τὰν ΘΚ οὕτως ἁ ΚΓ ποτὶ τὰν ΓΛ ἐλάσσονα ἄρα λόγον ἔχει ἁ Ζ ποτὶ τὰν Η ἢ ἁ ΚΓ ποτὶ τὰν ΓΛ. Ὃν δὴ λόγον ἔχει ἁ Ζ ποτὶ τὰν Η, τοῦτον ἐχέτω ἁ ΚΓ ποτὶ μείζονα τᾶς ΓΛ. Ἐχέτω ποτὶ τὰν ΒΝ, κείσθω δὲ ἁ ΒΝ μεταξὺ τᾶς περιφερείας καὶ τᾶς εὐθείας διὰ τοῦ Γ · δυνατὸν δὲ ἐστιν οὕτως τέμνειν καὶ πεσεῖται ἐκτός, ἐπεὶ μείζων ἐστὶν τᾶς ΓΛ. Ἐπεὶ οὖν ἁ ΚΒ ποτὶ ΒΝ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ὃν ἁ Ζ ποτὶ Η, καὶ ἁ ΕΒ ποτὶ ΒΓ τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον ὃν ἁ Ζ ποτὶ Η.
7Önerme 7. Aynı şeyler verildiğinde ve daire içindeki doğru uzatıldığında, merkezden uzatılan doğruya öyle bir doğru çizmek mümkündür ki çevre ile uzatılan doğru arasında kalan parçanın, ayrılan parçanın ucundan uzatılan doğrunun ucuna birleştirilen doğruya oranı belirlenen oran olsun; yeter ki verilen oran, daire içinde verilen doğrunun yarısının, merkezden ona indirilen dikmeye oranından büyük olsun.
Aynı şeyler verilsin, daire içindeki doğru uzatılmış olsun; verilen oran, yani Z'nin H'ye oranı, GTh'nin ThK'ye oranından büyük olsun; o hâlde KG'nin GL'ye oranından da büyük olacaktır. Demek ki Z'nin H'ye oranı, KG'nin GL'den küçük bir doğruya oranına eşit olacaktır. Bu doğru, G'ye yönelen IN olsun. Böyle kesmek mümkündür ve IN GL'den küçük olduğu için GL'nin içine düşecektir. KG'nin IN'ye oranı Z'nin H'ye oranına eşit olduğuna göre, EI'nın IG'ye oranı da Z'nin H'ye oranına eşit olacaktır.
ζ΄. Τῶν αὐτῶν δεδομένων καὶ τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ εὐθείας ἐκβεβλημένας δυνατόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ κέντρου ποτιβαλεῖν ποτὶ τὰν ἐκβεβλημέναν, ὥστε τὰν μεταξὺ τᾶς περιφερείας καὶ τᾶς ἐκβεβλημένας ποτὶ τὰν ἐπιζευχθεῖσαν ἀπὸ τοῦ πέρατος τᾶς ἐναπολαφθείσας ποτὶ τὸ πέρας τᾶς ἐκβεβλημένας τὸν ταχθέντα λόγον ἔχειν, εἴ κα ὁ δοθεὶς λόγος μείζων ᾖ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ἡμίσεια τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ δεδομένας ποτὶ τὰν ἀπὸ τοῦ κέντρου κάθετον ἐπʼ αὐτὰν ἀγμέναν. Δεδόσθω τὰ αὐτά, καὶ ἔστω ἁ ἐν τῷ κύκλῳ γραμμὰ ἐκβεβλημένα, ὁ δὲ δοθεὶς λόγος ἔστω, ὃν ἔχει ἁ Ζ ποτὶ τὰν Η, μείζων τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΓΘ ποτὶ τὰν ΘΚ · μείζων οὖν ἐσσεῖται καὶ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΚΓ ποτὶ ΓΛ. Ὃν δὴ λόγον ἔχει ἁ Ζ ποτὶ Η, τοῦτον ἕξει ἁ ΚΓ ποτὶ ἐλάσσονα τᾶς ΓΛ. Ἐχέτω ποτὶ ΙΝ νεύουσαν ἐπὶ τὸ Γ · δυνατὸν δέ ἐστιν οὕτως τέμνειν καὶ πεσεῖται ἐντὸς τᾶς ΓΛ, ἐπειδὴ ἐλάσσων ἐστὶ τᾶς ΓΛ. Ἐπεὶ οὖν τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ἁ ΚΓ ποτὶ ΙΝ ὃν ἁ Ζ ποτὶ Η, καὶ ἁ ΕΙ ποτὶ ΙΓ τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον ὃν ἁ Ζ ποτὶ τὰν Η.
8Önerme 8. Bir daire, dairenin içinde çaptan küçük bir doğru ve daire içinde verilen doğrunun ucunda daireye teğet olan başka bir doğru verildiğinde, dairenin merkezinden teğete öyle bir doğru çizmek mümkündür ki bu doğrunun dairenin çevresi ile daire içinde verilen doğru arasında kalan parçasının, teğetten ayırdığı parçaya oranı belirlenen oran olsun; yeter ki verilen oran, daire içinde verilen doğrunun yarısının, dairenin merkezinden ona indirilen dikmeye oranından küçük olsun.
ABGD dairesi verilsin; içinde çaptan küçük GA doğrusu verilsin; XL daireye G'de teğet olsun; Z'nin H'ye oranı GTh'nin ThK'ye oranından küçük olsun. KL ThG'ye paralel çizilirse, bu oran GK'nin GL'ye oranından da küçük olacaktır. KG'nin GX'e oranı Z'nin H'ye oranına eşit olsun; o hâlde XG GL'den büyüktür. K, L, X'ten geçen bir daire yayı çizilsin. XG GL'den büyük olduğuna ve KG ile XL birbirine dik olduğuna göre, MG'ye eşit başka bir doğruyu, IN'yi, K'ye yönelecek biçimde koymak mümkündür. XI ile IL'nin çevrelediği dikdörtgenin KE ile IL'nin dikdörtgenine oranı XI'nın KE'ye oranına eşittir; KI ile IN'nin dikdörtgeninin KI ile GL'nin dikdörtgenine oranı da IN'nin GL'ye oranına eşittir. Dolayısıyla IN'nin GL'ye oranı XI'nın KE'ye oranına eşittir; bu yüzden GM'nin GL'ye oranı da, XG'nin KG'ye, yani KB'ye oranı da XI'nın KE'ye oranına eşittir; geriye kalan IG'nin BE'ye oranı da XG'nin GK'ye oranına, yani H'nin Z'ye oranına eşittir. Demek ki KN teğete düşmüştür ve çevre ile doğru arasında kalan BE'nin teğetten ayrılan parçaya oranı Z'nin H'ye oranına eşittir.
η΄. Κύκλου δοθέντος καὶ ἐν τῷ κύκλῳ γραμμᾶς ἐλάσσονος τᾶς διαμέτρου καὶ ἄλλας ἐπιψαυούσας τοῦ κύκλου κατὰ τὸ πέρας τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ δεδομένας δυνατὸν ἀπὸ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου ποτιβαλεῖν τινα εὐθεῖαν ποτὶ τὰν εὐθεῖαν, ὥστε τὰν ἀπολαφθεῖσαν ἀπʼ αὐτᾶς μεταξὺ τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας καὶ τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ δεδομένας γραμμᾶς ποτὶ τὰν ἀπολαφθεῖσαν ἀπὸ τᾶς ἐπιψαυούσας τὸν ταχθέντα λόγον ἔχειν, εἴ κα ὁ δοθεὶς λόγος ἐλάσσων τοῦ ὃν ἔχει ἁ ἡμίσεια τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ δεδομένας ποτὶ τὰν ἀπὸ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου κάθετον ἐπʼ αὐτὰν ἀγμέναν. Ἔστω κύκλος δεδομένος ὁ ΑΒΓΔ, καὶ ἐν τῷ κύκλῳ εὐθεῖα δεδόσθω ἐλάσσων τᾶς διαμέτρου ἁ ΓΑ, καὶ ἁ ΞΛ ἐπιψαυέτω τοῦ κύκλου κατὰ τὸ Γ, καὶ λόγος, ὃν ἔχει ἁ Ζ ποτὶ Η, ἐλάσσων τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΓΘ ποτὶ ΘΚ ἐσσεῖται δὴ ἐλάσσων καὶ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΓΚ ποτὶ ΓΛ, εἴ κα παράλληλος ἀχθῇ ἁ ΚΛ τᾷ ΘΓ ἐχέτω δὴ ἁ ΚΓ ποτὶ ΓΞ τὸν αὐτὸν λόγον ὃν ἁ Ζ ποτὶ Η μείζων δή ἐστιν ἁ ΞΓ τᾶς ΓΛ. Γεγράφθω κύκλου περιφέρεια περὶ τὰ Κ, Λ, Ξ. Ἐπεὶ οὖν ἐστι μείζων ἁ ΞΓ τᾶς ΓΛ, καὶ ποτʼ ὀρθάς ἐντι ἀλλάλαις αἱ ΚΓ, ΞΛ, δυνατόν ἐστι τᾷ ΜΓ ἴσαν ἄλλαν θέμεν τὰν ΙΝ νεύουσαν ἐπὶ τὸ Κ. Τὸ δὴ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΞΙΛ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΚΕ, ΙΛ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ὃν ἁ ΞΙ ποτὶ ΚΕ, καὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΚΙΝ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΚΙ, ΓΛ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ὃν ἁ ΙΝ ποτὶ ΓΛ ὥστε καὶ ἁ ΙΝ ποτὶ ΓΛ ἐστὶν ὡς ἁ ΞΙ ποτὶ ΚΕ ὥστε καὶ ἁ ΓΜ ποτὶ ΓΛ καὶ ἁ ΞΓ ποτὶ ΚΓ καὶ ποτὶ ΚΒ ἐστὶν ὡς ἁ ΞΙ ποτὶ ΚΕ, καὶ λοιπὰ ἁ ΙΓ ποτὶ ΒΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ὃν ἁ ΞΓ ποτὶ τὰν ΓΚ καὶ ὃν ἁ Η ποτὶ Ζ. Πέπτωκεν οὖν ἁ ΚΝ ποτὶ τὰν ἐπιψαύουσαν, καὶ ἔχει ἁ μεταξὺ τᾶς περιφερείας καὶ τᾶς εὐθείας ἁ ΒΕ ποτὶ τὰν ἀπολαφθεῖσαν ἀπὸ τᾶς ἐπιψαυούσας τὸν αὐτὸν λόγον ὃν ἁ Ζ ποτὶ τὰν Η.
9Önerme 9. Aynı şeyler verildiğinde ve daire içinde verilen doğru uzatıldığında, dairenin merkezinden uzatılan doğruya öyle bir doğru çizmek mümkündür ki çevre ile uzatılan doğru arasında kalan parçanın, teğetten değme noktasına kadar ayrılan parçaya oranı belirlenen oran olsun; yeter ki verilen oran, daire içinde verilen doğrunun yarısının, merkezden ona indirilen dikmeye oranından büyük olsun.
ABGD dairesi verilsin; daire içinde çaptan küçük GA doğrusu çizilsin; XG daireye G'de teğet olsun; Z'nin H'ye oranı GTh'nin ThK'ye oranından büyük olsun; o hâlde KG'nin GL'ye oranından da büyük olacaktır. KG'nin GX'e oranı Z'nin H'ye oranına eşit olsun; o hâlde XG GL'den küçüktür.
Yine X, K, L noktalarından geçen bir daire çizilsin. XG GL'den küçük olduğuna ve KM ile XG birbirine dik olduğuna göre, GM'ye eşit olan IN'yi K'ye yönelecek biçimde koymak mümkündür. XI ile IL'nin dikdörtgeninin LI ile KE'nin dikdörtgenine oranı XI'nın KE'ye oranına eşittir. Oysa XI ile IL'nin dikdörtgeni KI ile IN'nin dikdörtgenine eşittir; LI ile KE'nin dikdörtgeni de, KE'nin IK'ye oranı LG'nin LI'ya oranına eşit olduğundan, KI ile GL'nin dikdörtgenine eşittir. O hâlde XI'nın KE'ye oranı, KI ile IN'nin dikdörtgeninin KI ile GL'nin dikdörtgenine oranına, yani NI'nın GL'ye, yani GM'nin GL'ye oranına eşittir. GM'nin GL'ye oranı da XG'nin KG'ye, yani KB'ye oranına eşittir. O hâlde XI'nın KE'ye oranı XG'nin KB'ye oranına eşittir; geriye kalan IG'nin geriye kalan BE'ye oranı da XG'nin GK'ye oranına eşittir. XG'nin GK'ye oranı ise H'nin Z'ye oranıdır. Demek ki KE uzatılan doğruya düşmüştür ve uzatılan doğru ile çevre arasında kalan BE'nin, teğetten ayrılan GI'ya oranı Z'nin H'ye oranına eşittir.
θ΄. Τῶν αὐτῶν δεδομένων καὶ τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ δεδομένας γραμμᾶς ἐκβεβλημένας δυνατὸν ἀπὸ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου ποτιβαλεῖν ποτὶ τὰν ἐκβεβλημέναν εὐθεῖαν, ὥστε τὰν μεταξὺ τᾶς περιφερείας καὶ τᾶς ἐκβεβλημένας ποτὶ τὰν ἀπολαφθεῖσαν ἀπὸ τᾶς ἐπιψαυούσας ποτὶ τὰν ἁφὰν τὸν ταχθέντα λόγον ἔχειν, εἴ κα ὁ δοθεὶς λόγος μείζων ᾖ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ἡμίσεια τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ δεδομένας ποτὶ τὰν ἀπὸ τοῦ κέντρου κάθετον ἐπʼ αὐτὰν ἀγομέναν. Δεδόσθω κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, καὶ ἐν τῷ κύκλῳ εὐθεῖα ἐλάσσων τᾶς διαμέτρου ἁ ΓΑ διάχθω, καὶ ἐπιψαυέτω τοῦ κύκλου ἁ ΞΓ κατὰ τὸ Γ, καὶ λόγος, ὃν ἔχει ἁ Ζ ποτὶ τὰν Η, μείζων τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΓΘ ποτὶ τὰν ΘΚ · ἐσσεῖται δὴ μείζων καὶ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΚΓ ποτὶ τὰν ΓΛ. Ἐχέτω οὖν ἁ ΚΓ ποτὶ τὰν ΓΞ τὸν αὐτὸν λόγον ὃν ἁ Ζ ποτὶ τὰν Η ἐλάσσων ἄρα ἐστὶν οὕτα τᾶς ΓΛ. Πάλιν δὴ γεγράφθω κύκλος διὰ τῶν Ξ, Κ, Λ σαμείων. Ἐπεὶ οὖν ἐλάσσων ἐστὶν ἁ ΞΓ τᾶς ΓΛ, καὶ ποτʼ ὀρθάς ἐντι ἀλλάλαις αἱ ΚΜ, ΞΓ, δυνατὸν τᾷ ΓΜ ἴσαν θέμεν τὰν ΙΝ νεύουσαν ἐπὶ τὸ Κ. Ἐπεὶ οὖν τὸ ὑπὸ τᾶν ΞΙΛ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΛΙ, ΚΕ ἐστὶν ὡς ἁ ΞΙ ποτὶ ΚΕ, ἀλλὰ τῷ μὲν ὑπὸ τᾶν ΞΙΛ ἴσον ἐστὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΚΙΝ, τῷ δὲ ὑπὸ τᾶν ΛΙ, ΚΕ ἴσον ἐστὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΚΙ, ΓΛ διὰ τὸ εἶμεν ὡς τὰν ΚΕ ποτὶ ΙΚ οὕτως τὰν ΛΓ ποτὶ ΛΙ, καὶ ὡς ἄρα ἁ ΞΙ ποτὶ ΚΕ, οὕτως τὸ ὑπὸ τᾶν ΚΙΝ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΚΙ, ΓΛ, τουτέστιν ὡς ἁ ΝΙ ποτὶ ΓΛ, τουτέστιν ἁ ΓΜ ποτὶ ΓΛ, Ἔστιν δὲ καὶ, ὡς ἁ ΓΜ ποτὶ ΓΛ, ἁ ΞΓ ποτὶ ΚΓ, τουτέστι ποτὶ ΚΒ ἔστιν ἄρα, ὡς ἁ ΞΙ ποτὶ ΚΕ, ἁ ΞΓ ποτὶ ΚΒ, καὶ λοιπὰ ἁ ΙΓ ποτὶ λοιπὰν τὰν ΒΕ ἐστὶν ὡς ἁ ΞΓ ποτὶ ΓΚ. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ ΞΓ ποτὶ ΓΚ, τοῦτον ἔχει ἁ Η ποτὶ Ζ ποτιπέπτωκεν δὴ ἁ ΚΕ ποτὶ τὰν ἐκβεβλημέναν, καὶ ἁ μεταξὺ τᾶς ἐκβεβλημένας καὶ τᾶς περιφερείας ἁ ΒΕ ποτὶ τὰν ΓΙ τὰν ἀπὸ τᾶς ἐπιψαυούσας ἀπολαφθεῖσαν τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ὃν ἁ Ζ ποτὶ τὰν Η.
10Önerme 10. Sayıları ne olursa olsun, birbirini eşit farkla aşan çizgiler art arda konursa ve fark en küçüğe eşitse, sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri en büyüğe eşit başka çizgiler de konursa, en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki kareler, en büyüğün karesi ile en küçük ve birbirini eşit farkla aşan bütün çizgilerin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgen de kendilerine katılınca, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki bütün karelerin üç katı olacaktır.
Sayıları ne olursa olsun, art arda konmuş ve birbirini eşit farkla aşan A, B, G, D, E, Z, H, Th çizgileri olsun; Th farka eşit olsun. B'ye Th'ye eşit I, G'ye H'ye eşit K, D'ye Z'ye eşit L, E'ye E'ye eşit M, Z'ye D'ye eşit N, H'ye G'ye eşit X, Th'ye de B'ye eşit O eklensin; böylece oluşan çizgiler birbirine ve en büyüğe eşit olacaktır. Gösterilmelidir ki A ile oluşan bütün çizgiler üzerindeki kareler, A'nın karesi ile Th ve A, B, G, D, E, Z, H, Th'nin hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgen de katılınca, A, B, G, D, E, Z, H, Th üzerindeki bütün karelerin üç katıdır.
BI'nın karesi, I ile B'nin kareleri ile B ile I'nın çevrelediği iki dikdörtgenin toplamına; KG'nin karesi de K ile G'nin kareleri ile K ile G'nin çevrelediği iki dikdörtgenin toplamına eşittir. Aynı şekilde A'ya eşit öbür çizgilerin kareleri de parçaların kareleri ile parçaların çevrelediği iki dikdörtgenin toplamına eşittir. O hâlde A, B, G, D, E, Z, H, Th'nin kareleri ile I, K, L, M, N, X, O'nun kareleri, A'nın karesi de katılınca, A, B, G, D, E, Z, H, Th'nin karelerinin iki katıdır. Geriye, A'ya eşit çizgilerin her birindeki parçaların çevrelediği dikdörtgenlerin iki katlarının, Th ile A, B, G, D, E, Z, H, Th'nin hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgen de katılınca, A, B, G, D, E, Z, H, Th'nin karelerine eşit olduğunu göstermek kalıyor. B ile I'nın çevrelediği iki dikdörtgen, B ile Th'nin çevrelediği iki dikdörtgene eşittir; K ile G'nin çevrelediği iki dikdörtgen, K Th'nin iki katı olduğundan, Th ile G'nin dört katının çevrelediği dikdörtgene eşittir; D ile L'nin çevrelediği iki dikdörtgen, L Th'nin üç katı olduğundan, Th ile D'nin altı katının çevrelediği dikdörtgene eşittir. Aynı şekilde parçaların çevrelediği öbür iki katlı dikdörtgenler de, Th ile sonraki çizginin hep ardışık çift sayılar kadar katının çevrelediği dikdörtgene eşittir. O hâlde bunların hepsi, Th ile A, B, G, D, E, Z, H, Th'nin hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgen de katılınca, Th ile, A, B'nin üç katı, G'nin beş katı ve hep ardışık tek sayılar kadar sonraki çizginin katlarının hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşit olacaktır.
A, B, G, D, E, Z, H, Th'nin kareleri de aynı çizgilerin çevrelediği dikdörtgene eşittir. Çünkü A'nın karesi, Th ile, A ve her biri A'ya eşit geri kalan çizgilerin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşittir; zira Th A'yı, A da kendisine eşit bütün çizgileri A ile birlikte aynı sayıda ölçer. Dolayısıyla A'nın karesi, Th ile, A ve B, G, D, E, Z, H, Th'nin iki katının toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşittir; çünkü A'ya eşit bütün çizgiler, A dışarıda bırakılınca, B, G, D, E, Z, H, Th'nin iki katıdır. Aynı şekilde B'nin karesi de Th ile, B ve G, D, E, Z, H, Th'nin iki katının toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene; yine G'nin karesi Th ile, G ve D, E, Z, H, Th'nin iki katının toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşittir; öbürlerinin kareleri de aynı şekilde, Th ile, kendileri ve geri kalanların iki katının toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgenlere eşittir. O hâlde açıktır ki bütün çizgilerin kareleri, Th ile, A, B'nin üç katı, G'nin beş katı ve ardışık tek sayılar kadar sonraki çizginin katlarının hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşittir.
Sonuç. Bundan açıktır ki en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki bütün kareler, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki karelerin üç katından küçüktür, çünkü bazı şeyler katılınca üç katı olurlar; en büyüğün karesi dışarıda bırakılınca geri kalanların ise üç katından büyüktür, çünkü katılanlar en büyüğün karesinin üç katından küçüktür. Ayrıca bütün çizgiler üzerine, yani hem birbirini eşit farkla aşanlar hem de en büyüğe eşit olanlar üzerine benzer şekiller çizilirse, en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki şekiller, birbirini eşit farkla aşanlar üzerindeki şekillerin üç katından küçük, en büyüğün üzerindeki şekil dışarıda bırakılınca geri kalanların üç katından büyük olacaktır; çünkü benzer şekiller birbirine karelerle aynı orandadır.
ι΄. Εἴ κα γραμμαὶ ἑξῆς τεθέωντι ὁποσοιοῦν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι, ᾖ δὲ ἁ ὑπεροχὰ ἴσα τᾷ ἐλαχίστᾳ, καὶ ἄλλαι γραμμαὶ τεθέωντι τῷ μὲν πλήθει ἴσαι ταύταις, τῷ δὲ μεγέθει ἑκάστα τᾷ μεγίστᾳ, τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ ποτιλαμβάνοντα τό τε ἀπὸ τᾶς μεγίστας τετράγωνον καὶ τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς ἐλαχίστας καὶ τᾶς ἴσας πάσαις ταῖς τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχούσαις τριπλάσια ἐσσοῦνται τῶν τετραγώνων πάντων τῶν ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν. Ἔστων γραμμαὶ ὁποσοιοῦν ἐφεξῆς κείμεναι τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι αἱ Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, ἁ δὲ Θ ἴσα ἔστω τᾷ ὑπεροχᾷ, ποτικείσθω δὲ ποτὶ τὰν Β ἴσα τᾷ Θ ἁ Ι, ποτὶ δὲ τὰν Γ ἁ Κ ἴσα τᾷ Η, ποτὶ δε τὰν Δ ἁ Λ ἴσα τᾷ Ζ, ποτὶ δὲ τὰν Ε ἁ Μ ἴσα τᾷ Ε, ποτὶ δὲ τὰν Ζ ἁ Ν ἴσα τᾷ Δ, ποτὶ δὲ τὰν Η ἁ Ξ ἴσα τᾷ Γ, ποτὶ δὲ τὰν Θ ἁ Ο ἴσα τᾷ Β ἐσσοῦνται δὴ αἱ γενόμεναι ἴσαι ἀλλάλαις καὶ τᾷ μεγίστᾳ. Δεικτέον οὖν ὅτι τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ πασᾶν τᾶς τε Α καὶ τᾶν γενομενᾶν ποτιλαβόντα τό τε ἀπὸ τᾶς Α τετράγωνον καὶ τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς ἴσας πάσαις ταῖς Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ τριπλάσιά ἐντι τῶν τετραγώνων πάντων τῶν ἀπὸ τᾶν Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ. Ἔστιν δὴ τὸ μὲν ἀπὸ τᾶς ΒΙ τετράγωνον ἴσον τοῖς ἀπὸ τᾶν Ι, Β τετραγώνοις καὶ δύο τοῖς ὑπὸ τᾶν Β, Ι περιεχομένοις, τὸ δὲ ἀπὸ τᾶς ΚΓ ἴσον τοῖς ἀπὸ τᾶν Κ, Γ τετραγώνοις καὶ δύο τοῖς ὑπὸ τᾶν Κ, Γ περιεχομένοις ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἀπὸ τᾶν ἀλλᾶν τᾶν ἰσᾶν τᾷ Α τετράγωνα ἴσα ἐντὶ τοῖς ἀπὸ τῶν τμαμάτων τετραγώνοις καὶ δυσὶ τοῖς ὑπὸ τῶν τμαμάτων περιεχομένοις. Τὰ μὲν οὖν ἀπὸ τᾶν Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ καὶ τὰ ἀπὸ τᾶν Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο ποτιλαβόντα τὸ ἀπὸ τᾶς Α τετράγωνον διπλάσιά ἐντι τῶν ἀπὸ τᾶν Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ τετραγώνων λοιπὸν δὲ ἐπιδειξοῦμες ὅτι τὰ διπλάσια τῶν περιεχομένων ὑπὸ τῶν τμαμάτων τῶν ἐν ἑκάστᾳ γραμμᾷ τᾶν ἰσᾶν τᾷ Α ποτιλαβόντα τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς ἴσας πάσαις ταῖς Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ ἴσα ἐντὶ τοῖς ἀπὸ τᾶν Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ. Καὶ ἐπεὶ δύο μὲν τὰ ὑπὸ Β, Ι περιεχόμενα ἴσα δυσὶ τοῖς ὑπὸ τᾶν Β, Θ περιεχομένοις, δύο δὲ τὰ ὑπὸ τᾶν Κ, Γ ἴσα τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς τετραπλασίας τᾶς Γ διὰ τὸ τὰν Κ διπλασίονα εἶμεν τᾶς Θ, δύο δὲ τὰ ὑπὸ τᾶν Δ, Λ ἴσα τῷ ὑπὸ τᾶς Θ καὶ τᾶς ἑξαπλασίας τᾶς Δ διὰ τὸ τὰν Λ τριπλασίαν εἶμεν τᾶς Θ, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἄλλα τὰ διπλάσια τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τῶν τμαμάτων ἴσα ἐντὶ τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς πολλαπλασίας ἀεὶ κατὰ τοὺς ἑξῆς ἀριθμοὺς ἀρτίους τᾶς ἑπομένας γραμμᾶς, τὰ οὖν σύμπαντα ποτιλαβόντα τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς ἴσας πάσαις ταῖς Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ ἐσσοῦνται ἴσα τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς ἴσας πάσαις τᾷ τε Α καὶ τᾷ τριπλασίᾳ τᾶς Β καὶ τᾷ πενταπλασίᾳ τᾶς Γ καὶ ἀεὶ τᾷ [περισσᾷ] κατὰ τοὺς ἑξῆς ἀριθμοὺς περισσοὺς πολλαπλασίᾳ τᾶς ἑπομένας γραμμᾶς. Ἐντὶ δὲ καὶ τὰ ἀπὸ τᾶν Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ τετράγωνα ἴσα τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν αὐτᾶν γραμμᾶν. Ἔστι γὰρ τὸ ἀπὸ τᾶς Α τετράγωνον ἴσον τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς ἴσας [πάσαις] τᾷ τε Α καὶ τᾷ ἴσᾳ ταῖς λοιπαῖς, ἆν ἑκάστα ἴσα τᾷ Α · ἰσάκις γὰρ μετρεῖ ἅ τε Θ τὰν Α καὶ ἁ Α τὰς ἴσας αὐτᾷ πάσας σὺν τᾷ Α ὥστε ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ Α τετράγωνον τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς ἴσας τᾷ Α καὶ τᾷ διπλασίᾳ τᾶν Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ · αἱ γὰρ ἴσαι τᾷ Α πᾶσαι χωρὶς τᾶς Α διπλάσιαί ἐντι τᾶν Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ. Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἀπὸ τᾶς Β τετράγωνον ἴσον ἐντὶ τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς ἴσας τᾷ τε Β καὶ τᾷ διπλασίᾳ τᾶν Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, καὶ πάλιν τὸ ἀπὸ τᾶς Γ τετράγωνον ἴσον τῷ ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς ἴσας τᾷ τε Γ καὶ τᾷ διπλασίᾳ τᾶν Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἀπὸ τᾶν ἀλλᾶν τετράγωνα ἴσα ἐντὶ τοῖς περιεχομένοις ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς ἴσας αὐτᾷ τε καὶ τᾷ διπλασίᾳ τᾶν λοιπᾶν. Δῆλον οὖν ὅτι τὰ ἀπὸ πασᾶν τετράγωνα ἴσα ἐντὶ τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς Θ καὶ τᾶς ἴσας πάσαις τᾷ τε Α καὶ τᾷ τριπλασίᾳ τᾶς Β καὶ τᾷ πενταπλασίᾳ τᾶς Γ καὶ τᾷ κατὰ τοὺς ἑξῆς ἀριθμοὺς περισσοὺς πολλαπλασίᾳ τᾶς ἑπομένας. ΠΟΡΙΣΜΑ Ἐκ τούτου οὖν φανερὸν ὅτι τὰ τετράγωνα πάντα τὰ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ τῶν μὲν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν ἐλάσσονά ἐστιν ἢ τριπλάσια, ἐπειδὴ ποτιλαβόντα τινὰ τριπλάσιά ἐντι, τῶν δὲ λοιπῶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας τετραγώνου μείζονα ἢ τριπλάσια, ἐπειδὴ τὰ ποτιλαφθέντα ἐλάσσονά ἐντι ἢ τριπλάσια τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας τετραγώνου. Καὶ τοίνυν, εἴ κα ὁμοῖα εἴδεα ἀναγραφέωντι ἀπὸ πασᾶν, ἀπὸ τὲ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν καὶ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ, τὰ εἴδεα τὰ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ τῶν μὲν ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν εἰδέων ἐλάσσονα ἐσσοῦνται ἢ τριπλάσια, τῶν δὲ λοιπῶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας εἴδεος μείζονα ἢ τριπλάσια τὸν γὰρ αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον τὰ ὁμοῖα εἴδεα τοῖς τετραγώνοις.
11Önerme 11. Sayıları ne olursa olsun, birbirini eşit farkla aşan çizgiler art arda konursa ve sayıca birbirini eşit farkla aşanlardan bir eksik, büyüklükçe her biri en büyüğe eşit başka çizgiler de konursa, en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki bütün karelerin, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki karelere, en küçüğün karesi dışarıda bırakılarak, oranı, en büyüğün karesinin, en büyük ile en küçüğün çevrelediği dikdörtgen ile en büyüğün en küçüğü aştığı farkın karesinin üçte birinin toplamına eşit büyüklüğe oranından küçüktür; birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki karelere, en büyüğün karesi dışarıda bırakılarak, oranı ise aynı orandan büyüktür.
ια΄. Εἴ κα γραμμαὶ ἑξῆς τεθέωντι ὁποσαιοῦν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι, καὶ ἄλλαι γραμμαὶ τεθέωντι τῷ μὲν πλήθει μιᾷ ἐλάσσονες τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν, τῷ δὲ μεγέθει ἑκάστα ἴσα τᾷ μεγίστᾳ, τὰ τετράγωνα πάντα τὰ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ ποτὶ μὲν τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τᾶς ἐλαχίστας ἐλάσσονα λόγον ἔχοντι ἢ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς μεγίστας ποτὶ τὸ ἴσον ἀμφοτέροις τῷ τε περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς μεγίστας καὶ τᾶς ἐλαχίστας καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τᾶς ὑπεροχᾶς τετραγώνου, ᾆ ὑπερέχει ἁ μεγίστα τᾶς ἐλαχίστας, ποτὶ δὲ τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας τετραγώνου μείζονα τοῦ αὐτοῦ λόγου.
s28Art arda konmuş ve birbirini eşit farkla aşan çizgiler olsun, sayıları ne olursa olsun: AB GD'yi, GD EZ'yi, EZ HTh'yi, HTh IK'yi, IK LM'yi, LM NX'i aşsın. GD'ye bir farka eşit GO, EZ'ye iki farka eşit EP, HTh'ye üç farka eşit HR eklensin, öbürlerine de aynı biçimde eklensin; böylece oluşan çizgiler birbirine ve her biri en büyüğe eşit olacaktır. Gösterilmelidir ki oluşan bütün çizgiler üzerindeki karelerin, birbirini eşit farkla aşan bütün çizgiler üzerindeki karelere, NX'in karesi dışarıda bırakılarak, oranı, AB'nin karesinin, AB ile NX'in çevrelediği dikdörtgen ile NY'nin karesinin üçte birinin toplamına eşit büyüklüğe oranından küçüktür; aynı çizgiler üzerindeki karelere, AB'nin karesi dışarıda bırakılarak, oranı ise aynı orandan büyüktür.
Birbirini eşit farkla aşan çizgilerin her birinden farka eşit bir parça ayrılsın. AB'nin karesinin, AB ile PhB'nin çevrelediği dikdörtgen ile APh'nin karesinin üçte birinin toplamına oranı neyse, OD'nin karesinin OD ile DKh'nin çevrelediği dikdörtgen ile KhO'nun karesinin üçte birinin toplamına oranı, PZ'nin karesinin PZ ile PsZ'nin çevrelediği dikdörtgen ile PsP'nin karesinin üçte birinin toplamına oranı ve öbür çizgilerin karelerinin aynı biçimde alınan alanlara oranı da odur. O hâlde OD, PZ, RTh, SK, TM, YX'in hepsi üzerindeki karelerin, NX ile söylenen bütün çizgilerin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene ve
Ἔστωσαν γὰρ γραμμαὶ ὁποσοιοῦν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι ἑξῆς κείμεναι, ἁ μὲν ΑΒ τᾶς ΓΔ, ἁ δὲ ΓΔ τᾶς ΕΖ, ἁ δὲ ΕΖ τᾶς ΗΘ, ἁ δὲ ΗΘ τᾶς ΙΚ, ἁ δὲ ΙΚ τᾶς ΛΜ, ἁ δὲ ΛΜ τᾶς ΝΞ, ποτικείσθω δὲ ποτὶ μὲν τὰν ΓΔ ἴσα μιᾷ ὑπεροχᾷ ἁ ΓΟ, ποτὶ δὲ τὰν ΕΖ ἴσα δυσὶν ὑπεροχαῖς ἁ ΕΠ, ποτὶ δὲ τὰν ΗΘ ἴσα τρισὶν ὑπεροχαῖς ἁ ΗΡ, καὶ ποτὶ τὰς ἄλλας τὸν αὐτὸν τρόπον ἐσσοῦνται δὴ αἱ γενόμεναι ἀλλάλαις ἴσαι καὶ ἑκάστα τᾷ μεγίστᾳ. Δεικτέον οὖν ὅτι τὰ ἀπὸ πασᾶν τᾶν γενομενᾶν τετράγωνα ποτὶ μὲν πάντα τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ πασᾶν τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς ΝΞ τετραγώνου ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΒ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἴσον ἀμφοτέροις τῷ τε περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΑΒ, ΝΞ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τᾶς ΝΥ τετραγώνου, ποτὶ δὲ τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν αὐτᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς ΑΒ τετραγώνου μείζονα λόγον ἔχει τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἀπολελάφθω ἀφʼ ἑκάστας τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν ἴσα τᾷ ὑπεροχᾷ ὃν δὴ λόγον ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΒ ποτὶ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΑΒ, ΦΒ περιεχόμενον καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΑΦ τετραγώνου, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον τό τε ἀπὸ τᾶς ΟΔ τετράγωνον ποτί τε τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΟΔ, ΔΧ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΧΟ τετραγώνου καὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΠΖ ποτὶ τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΠΖ, ΨΖ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΨΠ τετραγώνου καὶ τὰ ἀπὸ τᾶν ἀλλᾶν τετράγωνα ποτὶ τὰ ὁμοίως λαμβανόμενα χωρία καὶ τὰ πάντα δὴ τὰ ἀπὸ πασᾶν τᾶν ΟΔ, ΠΖ, ΡΘ, ΣΚ, ΤΜ, ΥΞ ποτί τε πάντα τὰ περιεχόμενα ὑπό τε τᾶς ΝΞ καὶ τᾶς ἴσας πάσαις ταῖς εἰρημέναις γραμμαῖς καὶ τὰ
s29OKh, PPs, RŌ, Sϡ, T⟦?⟧, YN üzerindeki karelerin üçte birlerine oranı, AB'nin karesinin, AB ile PhB'nin çevrelediği dikdörtgen ile PhA'nın karesinin üçte birinin toplamına oranına eşit olacaktır. O hâlde NX ile OD, PZ, RTh, SK, TM, YX'in hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgen ve OKh, PPs, RŌ, Sϡ, T⟦?⟧, YN üzerindeki karelerin üçte birleri birlikte, AB, GD, EZ, HTh, IK, LM üzerindeki karelerden küçük, GD, EZ, HTh, IK, LM, NX üzerindeki karelerden büyük gösterilirse, önerilen gösterilmiş olacaktır.
NX ile OD, PZ, RTh, SK, TM, YX'in hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgen ve OKh, PPs, RŌ, Sϡ, T⟦?⟧, YN üzerindeki karelerin üçte birleri, KhD, PsZ, ŌTh, ϡK, ⟦?⟧M, NX üzerindeki kareler, NX ile OKh, PPs, RŌ, Sϡ, T⟦?⟧, YN'nin hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgen ve OKh, PPs, RŌ, Sϡ, T⟦?⟧, YN üzerindeki karelerin üçte birinin toplamına eşittir. AB, GD, EZ, HTh, IK, LM üzerindeki kareler ise BPh, KhD, PsZ, ŌTh, ϡK, ⟦?⟧M üzerindeki kareler, APh, GKh, EPs, HŌ, Iϡ, L⟦?⟧ üzerindeki kareler ve BPh ile APh, GKh, EPs, HŌ, Iϡ, L⟦?⟧'nin iki katının çevrelediği dikdörtgenin toplamına eşittir. NX'e eşit çizgiler üzerindeki kareler iki yanda da ortaktır. NX ile OKh, PPs, ŌR, ϡS, ⟦?⟧T, YN'nin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgen ise BPh ile APh, GKh, EPs, HŌ, Iϡ, L⟦?⟧'nin iki katının çevrelediği dikdörtgenden küçüktür; çünkü şimdi söylenen çizgiler GO, EP, RH, IS, LT, YN'ye eşit, geri kalanlardan ise
τριταμόρια τῶν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν ΟΧ, ΠΨ, ΡΩ, Σϡ, Τ⟦?⟧, ΥΝ τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΒ τετράγωνον ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΑΒ, ΦΒ περιεχόμενον καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ ΦΑ τετραγώνου. Εἰ οὖν κα δειχθῇ τό τε περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς ΝΞ καὶ τᾶς ἴσας πάσαις ταῖς ΟΔ, ΠΖ, ΡΘ, ΣΚ, ΤΜ, ΥΞ καὶ τὰ τρίτα μέρεα τῶν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν ΟΧ, ΠΨ, ΡΩ. Σϡ, Τ⟦?⟧, ΥΝ τῶν μὲν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν ΑΒ, ΓΔ, ΕΖ, ΗΘ, ΙΚ, ΛΜ ἐλάττονα, τῶν δὲ τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν ΓΔ, ΕΖ, ΗΘ, ΙΚ, ΛΜ, ΝΞ μείζονα, δεδειγμένον ἐσσεῖται τὸ προτεθέν. Ἐντὶ δὴ τὸ μὲν περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς ΝΞ καὶ τᾶς ἴσας πάσαις ταῖς ΟΔ, ΠΖ, ΡΘ, ΣΚ, ΤΜ. ΥΞ καὶ τὰ τρίτα μέρεα τῶν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν ΟΧ, ΠΨ, ΡΩ. Σϡ, Τ⟦?⟧, ΥΝ ἴσα τοῖς τετραγώνοις τοῖς ἀπὸ ΧΔ, ΨΖ, ΩΘ, ϡΚ, ⟦?⟧Μ, ΝΞ καὶ τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς ΝΞ καὶ τᾶς ἴσας πάσαις ταῖς ΟΧ, ΠΨ, ΡΩ. Σϡ, Τ⟦?⟧, ΥΝ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τῶν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν ΟΧ, ΠΨ, ΡΩ, Σϡ, Τ⟦?⟧, ΥΝ. τὰ δὲ ἀπὸ τᾶν ΑΒ, ΓΔ, ΕΖ, ΗΘ, ΙΚ, ΛΜ τετράγωνα ἴσα τοῖς ἀπὸ τᾶν ΒΦ, ΧΔ, ΨΖ, ΩΘ, ϡΚ, ⟦?⟧Μ τετραγώνοις καὶ τοῖς ἀπὸ τᾶν ΑΦ, ΓΧ, ΕΨ, ΗΩ, Ιϡ, Λ⟦?⟧ καὶ τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶς ΒΦ καὶ τᾶς διπλασίας τᾶν ΑΦ, ΓΧ, ΕΨ, ΗΩ, Ιϡ, Λ⟦?⟧ Κοινὰ μὲν οὖν ἐντι ἑκατέρων τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ ΝΞ, τὸ δὲ περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς ΝΞ καὶ τᾶς ἴσας ταῖς ΟΧ, ΠΨ, ΩΡ, ϡΣ, ⟦?⟧Τ, ΥΝ ἔλασσόν ἐστι τοῦ περιεχομένου ὑπό τε τᾶς ΒΦ καὶ τᾶς διπλασίας τᾶν ΑΦ, ΓΧ, ΕΨ, ΗΩ, Ιϡ, Λ⟦?⟧ διὰ τὸ τὰς νῦν εἰρημένας γραμμὰς ταῖς μὲν ΓΟ, ΕΠ, ΡΗ, ΙΣ, ΛΤ, ΥΝ ἴσας εἶμεν, τᾶν δὲ λοιπᾶν
s30büyüktür. APh, GKh, EPs, HŌ, Iϡ, L⟦?⟧ üzerindeki kareler de OKh, PPs, RŌ, Sϡ, T⟦?⟧, YN üzerindeki karelerin üçte birinden büyüktür; çünkü bu, yukarıda gösterildi. O hâlde söylenen alanlar AB, GD, EZ, HTh, IK, LM üzerindeki karelerden küçüktür.
Geriye bunların GD, EZ, HTh, IK, LM, NX üzerindeki karelerden büyük olduğunu göstermek kalıyor. Yine GD, EZ, HTh, IK, LM, NX üzerindeki kareler, KhG, EPs, HŌ, Iϡ, L⟦?⟧ üzerindeki kareler, KhD, PsZ, ŌTh, ϡK, ⟦?⟧M, NX üzerindeki kareler ve NX ile GKh, EPs, HŌ, Iϡ, L⟦?⟧'nin hepsinin iki katının çevrelediği dikdörtgenin toplamına eşittir. KhD, PsZ, ŌTh, ϡK, M⟦?⟧, NX üzerindeki kareler ortaktır; NX ile OKh, PPs, RŌ, Sϡ, T⟦?⟧, YN'nin hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgen, NX ile GKh, EPs, HŌ, Iϡ, L⟦?⟧'nin hepsinin iki katının çevrelediği dikdörtgenden büyüktür; KhO, PsP, ŌR, ϡS, ⟦?⟧T, YN üzerindeki kareler de GKh, EPs, HŌ, Iϡ, L⟦?⟧ üzerindeki karelerin üç katından büyüktür; çünkü bu da gösterildi. O hâlde söylenen alanlar GD, EZ, HTh, IK, LM, NX üzerindeki karelerden büyüktür.
Sonuç. Ayrıca bütün çizgiler üzerine, yani hem birbirini eşit farkla aşanlar hem de en büyüğe eşit olanlar üzerine benzer şekiller çizilirse, en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki bütün şekillerin, birbirini eşit farkla aşanlar üzerindeki şekillere,
μείζονας, καὶ τὰ τετράγωνα δὲ τὰ ἀπὸ τᾶν ΑΦ, ΓΧ, ΕΨ, ΗΩ, Ιϡ, Λ⟦?⟧ μείζονά ἐντι τοῦ τρίτου μέρεος τῶν ἀπὸ τᾶν ΟΧ, ΠΨ, ΡΩ. Σϡ, Τ⟦?⟧, ΥΝ· δέδεικται γὰρ τοῦτο ἐν τοῖς ἐπάνω ἐλάττονα ἄρα ἐντὶ τὰ ῥηθέντα χωρία τῶν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν ΑΒ, ΓΔ, ΕΖ, ΗΘ, ΙΚ, ΛΜ. Λοιπὸν δὲ δειξοῦμες ὅτι μείζονά ἐντι τῶν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν ΓΔ, ΕΖ, ΗΘ, ΙΚ, ΛΜ, ΝΞ. Πάλιν δὴ τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν ΓΔ, ΕΖ, ΗΘ, ΙΚ, ΛΜ, ΝΞ ἴσα ἐντὶ τοῖς τε ἀπὸ τᾶν ΧΓ, ΕΨ, ΗΩ, Ιϡ, Λ⟦?⟧ καὶ τοῖς ἀπὸ τᾶν ΧΔ, ΨΖ, ΩΘ, ϡΚ, ⟦?⟧Μ, ΝΞ καὶ τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς ΝΞ καὶ τᾶς διπλασίας πασᾶν τᾶν ΓΧ, ΕΨ, ΗΩ, Ιϡ, Λ⟦?⟧. Καί ἐστι κοινὰ μὲν τὰ ἀπὸ τᾶν ΧΔ, ΨΖ, ΩΘ, ϡΚ, Μ⟦?⟧, ΝΞ, μεῖζον δὲ τὸ ὑπό τε τᾶς ΝΞ καὶ τᾶς ἴσας πάσαις ταῖς ΟΧ, ΠΨ, ΡΩ. Σϡ, Τ⟦?⟧, ΥΝ τοῦ ὑπὸ τᾶς ΝΞ καὶ τᾶς διπλασίας πασᾶν τᾶν ΓΧ, ΕΨ, ΗΩ, Ιϡ, Λ⟦?⟧, ἐντὶ δὲ καὶ τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν ΧΟ, ΨΠ, ΩΡ, ϡΣ, ⟦?⟧Τ, ΥΝ τῶν ἀπὸ τᾶν ΓΧ, ΕΨ, ΗΩ, Ιϡ, Λ⟦?⟧ μείζονα ἢ τριπλάσια δέδεικται γὰρ καὶ τοῦτο· μείζονα ἄρα ἐντὶ τὰ ῥηθέντα χωρία τῶν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν ΓΔ, ΕΖ, ΗΘ, ΙΚ, ΛΜ, ΝΞ. ΠΟΡΙΣΜΑ Καὶ τοίνυν εἴ κα ὁμοῖα ἀναγραφέωντι ἀπὸ πασᾶν, ἀπό τε τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν καὶ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ, εἴδεα, πάντα τὰ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ ποτὶ τὰ ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς
s31en küçüğün üzerindeki şekil dışarıda bırakılarak, oranı, en büyüğün karesinin, en büyük ile en küçüğün çevrelediği dikdörtgen ile en büyüğün en küçüğü aştığı farkın karesinin üçte birinin toplamına eşit büyüklüğe oranından küçük; aynı çizgiler üzerindeki şekillere, en büyüğün üzerindeki dışarıda bırakılarak, oranı ise aynı orandan büyük olacaktır. Çünkü benzer şekiller birbirine karelerle aynı orandadır.
Tanımlar
- Bir düzlemde bir doğru çizilir ve bir ucu yerinde kalarak eşit hızla döndürülüp kaç kez olursa olsun çıktığı yere geri getirilirse, döndürülen doğruyla birlikte bir nokta da yerinde kalan uçtan başlayarak doğru boyunca hep aynı hızla hareket ederse, nokta düzlemde bir spiral çizecektir.
- Döndürülen doğrunun yerinde kalan ucuna spiralin başlangıcı denilsin.
- Doğrunun dönmeye başladığı konuma da dönüşün başlangıcı denilsin.
- Doğru boyunca hareket eden noktanın birinci dönüşte kat ettiği doğruya birinci doğru, aynı noktanın ikinci dönüşte kat ettiğine ikinci doğru denilsin; öbürleri de bunlar gibi, dönüşlerle aynı sırayla adlandırılsın.s31
τοῦ ἀπὸ τᾶς ἐλαχίστας εἴδεος ἐλάσσονα λόγον ἑξοῦντι ἢ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς μεγίστας ποτὶ τὸ ἴσον ἀμφοτέροις τῷ τε περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς μεγίστας καὶ τᾶς ἐλαχίστας καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ ὑπερέχει ἁ μεγίστα τᾶς ἐλαχίστας, ποτὶ δὲ τὰ ἀπὸ τᾶν αὐτᾶν εἴδεα χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας μείζονα τοῦ αὐτοῦ λόγου · τὸν αὐτὸν γὰρ ἑξοῦντι λόγον τὰ ὁμοῖα εἴδεα τοῖς τετραγώνοις. ΟΡΟΙ α΄. Εἴ κα εὐθεῖα ἐπιζευχθῇ γραμμὰ ἐν ἐπιπέδῳ καὶ μένοντος τοῦ ἑτέρου πέρατος αὐτᾶς ἰσοταχέως περιενεχθεῖσα ὁσακισοῦν ἀποκατασταθῇ πάλιν, ὅθεν ὥρμασεν, ἄμα δὲ τᾷ γραμμᾷ περιαγομένᾳ φέρηταί τι σαμεῖον ἰσοταχέως αὐτὸ ἑαυτῷ κατὰ τᾶς εὐθείας ἀρξάμενον ἀπὸ τοῦ μένοντος πέρατος, τὸ σαμεῖον ἕλικα γράψει ἐν τῷ ἐπιπέδῳ. β΄. Καλείσθω οὖν τὸ μὲν πέρας τᾶς εὐθείας τὸ μένον περιαγομένας αὐτᾶς ἀρχὰ τᾶς ἕλικος. γ΄. Ἁ δὲ θέσις τᾶς γραμμᾶς, ἀφʼ ἆς ἄρξατο ἁ εὐθεῖα περιφέρεσθαι, ἀρχὰ τᾶς περιφορᾶς. δ΄. Εὐθεῖα, ἃν μὲν ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ διαπορευθῇ τὸ σαμεῖον τὸ κατὰ τᾶς εὐθείας φερόμενον, πρώτα καλείσθω, ἃν δʼ ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ τὸ αὐτὸ σαμεῖον διανύσῃ, δευτέρα, καὶ αἱ ἄλλαι ὁμοίως ταύταις ὁμωνύμως ταῖς περιφοραῖς καλείσθωσαν.
- Birinci dönüşte çizilen spiral ile birinci doğrunun çevrelediği alana birinci alan, ikinci dönüşte çizilen spiral ile ikinci doğrunun çevrelediği alana ikinci alan denilsin; öbürleri de sırayla böyle adlandırılsın.
- Spiralin başlangıcı olan noktadan bir doğru çizilirse, bu doğrunun, dönüşün yapıldığı yandaki kısımlarına önde giden, öbür yandaki kısımlarına arkadan gelen denilsin.
- Merkezi spiralin başlangıcı olan nokta, yarıçapı birinci doğru olan daireye birinci daire; merkezi aynı, yarıçapı bu doğrunun iki katı olan daireye ikinci daire denilsin; öbürleri de bunlar gibi sırayla adlandırılsın.s32
ε΄. Τὸ δὲ χωρίον τὸ περιλαφθὲν ὑπό τε τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γραφείσας καὶ τᾶς εὐθείας, ἅ ἐστιν πρώτα, πρῶτον καλείσθω, τὸ δὲ περιλαφθὲν ὑπό τε τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ γραφείσας καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς δευτέρας δεύτερον καλείσθω, καὶ τὰ ἄλλα ἑξῆς οὕτω καλείσθω. ϛ΄. Καὶ εἴ κα ἀπὸ τοῦ σαμείου, ὅ ἐστιν ἀρχὰ τᾶς ἕλικος, ἀχθῇ τις εὐθεῖα γραμμά, τᾶς εὐθείας ταύτας τὰ ἐπὶ τὰ αὐτά, ἐφʼ ἅ κα ἁ περιφορὰ γένηται, προαγουμένα καλείσθω, τὰ δὲ ἐπὶ θάτερα ἑπομένα. ζ΄. Ὅ τε γραφεὶς κύκλος κέντρῳ μὲν τῷ σαμείῳ, ὅ ἐστιν ἀρχὰ τᾶς ἕλικος, διαστήματι δὲ τᾷ εὐθείᾳ, ἅ ἐστιν πρώτα, πρῶτος καλείσθω, ὁ δὲ γραφεὶς κέντρῳ μὲν τῷ αὐτῷ, διαστήματι δὲ τᾷ διπλασίᾳ εὐθείᾳ δεύτερος καλείσθω, καὶ οἱ ἄλλοι δὲ ἑξῆς τούτοις τὸν αὐτὸν τρόπον.
Önerme 12. Herhangi bir dönüşte çizilmiş spirale, spiralin başlangıcından, birbiriyle eşit açılar yapan doğrular düşerse, bu doğrular birbirini eşit farkla aşar.
Bir spiral olsun; ona düşen AB, AG, AD, AE, AZ doğruları birbiriyle eşit açılar yapsın. Gösterilmelidir ki AG AB'yi, AD de AG'yi eşit farkla aşar; öbürleri de böyledir.
Döndürülen doğru AB'den AG'ye ne kadar zamanda varırsa, doğru boyunca hareket eden nokta da o zamanda GA'nın AB'yi aştığı farkı kat eder; AG'den AD'ye ne kadar zamanda varırsa, o zamanda da AD'nin AG'yi aştığı farkı kat eder. Açılar eşit olduğundan, döndürülen doğru AB'den AG'ye ve AG'den AD'ye eşit zamanda varır; o hâlde doğru boyunca hareket eden nokta, GA'nın AB'yi aştığı farkı ve AD'nin AG'yi aştığı farkı eşit zamanda kat eder. Demek ki AG AB'yi, AD de AG'yi eşit farkla aşar; geri kalanlar da öyle.
ιβ΄. Εἴ κα ποτὶ τὰν ἕλικα τὰν ἐν μιᾷ περιφορᾷ ὁποιᾳοῦν γεγραμμέναν ἀπὸ τᾶς ἀρχᾶς τᾶς ἕλικος εὐθεῖαι ἐμπεσῶντι ὁποιαιοῦν ἴσας ποιοῦσαι γωνίας ποτʼ ἀλλάλας, τῷ ἴσῳ ὑπερέχοντι ἀλλαλᾶν. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς αἱ ΑΒ, ΑΓ, ΑΔ, ΑΕ, ΑΖ ἴσας γωνίας ποιοῦσαι ποτʼ ἀλλάλας. Δεικτέον ὅτι τῷ ἴσῳ ὑπερέχει ἁ ΑΓ τᾶς ΑΒ καὶ ἁ ΑΔ τᾶς ΑΓ καὶ αἱ ἄλλαι ὁμοίως. Ἐν ᾧ γὰρ χρόνῳ ἁ περιαγομένα γραμμὰ ἀπὸ τᾶς ΑΒ ἐπὶ τὰν ΑΓ ἀφικνεῖται, ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ τὸ σαμεῖον τὸ κατὰ τᾶς εὐθείας φερόμενον τὰν ὑπεροχὰν διαπορεύεται, ᾆ ὑπερέχει ἁ ΓΑ τᾶς ΑΒ, ἐν ᾧ δὲ χρόνῳ ἀπὸ τᾶς ΑΓ ἐπὶ τὰν ΑΔ, ἐν τούτῳ διαπορεύεται τὰν ὑπεροχάν, ᾇ ὑπερέχει ἁ ΑΔ τᾶς ΑΓ. Ἐν ἴσῳ δὲ χρόνῳ ἁ περιαγομένα γραμμὰ ἀπό τε τᾶς ΑΒ ἐπὶ τὰν ΑΓ ἀφικνεῖται καὶ ἀπὸ τᾶς ΑΓ ἐπὶ τὰν ΑΔ, ἐπειδὴ αἱ γωνίαι ἴσαι ἐντί ἐν ἴσῳ ἄρα χρόνῳ τὸ κατὰ τᾶς εὐθείας φερόμενον σαμεῖον διαπορεύεται τὰν ὑπεροχάν, ᾇ ὑπερέχει ἁ ΓΑ τᾶς ΑΒ, καὶ τὰν ὑπεροχάν, ᾇ ὑπερέχει ἁ ΑΔ τᾶς ΑΓ. Τῷ ἴσῳ ἄρα ὑπερέχει ἅ τε ΑΓ τᾶς ΑΒ καὶ ἁ ΑΔ τᾶς ΑΓ, καὶ αἱ λοιπαί.
13Önerme 13. Bir doğru spirale teğet olursa, ona yalnız bir noktada teğet olur.
Üzerinde A, B, G, D bulunan bir spiral olsun; spiralin başlangıcı A noktası, dönüşün başlangıcı AD doğrusu olsun; ZE doğrusu da spirale teğet olsun. Diyorum ki ona yalnız bir noktada teğettir.
Mümkünse G ve H gibi iki noktada teğet olsun; AG ile AH birleştirilsin, AH ile AG'nin çevrelediği açı ikiye bölünsün; açıyı ikiye bölen doğrunun spirale düştüğü nokta Th olsun. Bu doğrular birbiriyle eşit açılar çevrelediği için AH ATh'yi, ATh de AG'yi eşit farkla aşar; dolayısıyla AH ile AG'nin toplamı ATh'nin iki katıdır. Oysa bunlar, üçgen içinde açıyı ikiye bölen doğrunun iki katından büyüktür. O hâlde açıktır ki ATh'nin GH doğrusuyla kesiştiği nokta Th ile A noktaları arasındadır. GThH üzerindeki noktalardan biri spiralin içinde kaldığına göre, EZ spirali keser. Oysa teğet olduğu varsayılmıştı. O hâlde EZ spirale yalnız bir noktada dokunur.
ιγ΄. Εἴ κα εὐθεῖα γραμμὰ τᾶς ἕλικος ἐπιψαύῃ, καθʼ ἓν μόνον ἐπιψαύσει σαμεῖον. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς τὰ Α, Β, Γ, Δ, ἔστω δὲ ἀρχὰ μὲν τᾶς ἕλικος τὸ Α σαμεῖον, ἀρχὰ δὲ τᾶς περιφορᾶς ἁ ΑΔ εὐθεῖα, καὶ ἐπιψαυέτω τᾶς ἕλικος εὐθεῖά τις ἁ ΖΕ. Φαμὶ δὴ καθʼ ἓν μόνον σαμεῖον ἐπιψαύειν αὐτᾶς. Ἐπιψαυέτω γάρ, εἰ δυνατόν, κατὰ δύο σαμεῖα τὰ Γ, Η, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΓ, ΑΗ, καὶ ἁ γωνία δίχα τετμάσθω ἁ περιεχομένα ὑπὸ τᾶν ΑΗ, ΑΓ, καθʼ ὃ δὲ σαμεῖον ἁ δίχα τέμνουσα τὰν γωνίαν τᾷ ἕλικι ποτιπίπτει, ἔστω τὸ Θ. Τῷ δὴ ἴσῳ ὑπερέχει ἅ τε ΑΗ τᾶς ΑΘ καὶ ἁ ΑΘ τᾶς ΑΓ, ἐπειδὴ ἴσας γωνίας περιέχοντι ποτʼ ἀλλάλας ὥστε διπλάσιαί ἐντι αἱ ΑΗ, ΑΓ τᾶς ΑΘ. Ἀλλὰ τᾶς ἐν τῷ τριγώνῳ [τᾶς ΑΘ] δίχα τεμνούσας τὰν γωνίαν μείζονές ἐντι ἢ διπλάσιαι δῆλον οὖν ὅτι, καθʼ ὃ συμπίπτει σαμεῖον τᾷ ΓΗ εὐθείᾳ ἁ ΑΘ, μεταξὺ τῶν Θ, Α ἐντὶ σαμείων τέμνει ἄρα ἁ ΕΖ τὰν ἕλικα, ἐπειδή τι τῶν ἐν τᾷ ΓΘΗ σαμείων ἐντός ἐστι τᾶς ἕλικος. Ὑπέκειτο δὲ ἐπιψαύουσα καθʼ ἓν ἄρα μόνον ἅπτεται ἁ ΕΖ τᾶς ἕλικος.
14Önerme 14. Birinci dönüşte çizilmiş spirale, spiralin başlangıcı olan noktadan iki doğru düşer ve bunlar birinci dairenin çevresine kadar uzatılırsa, spirale düşen doğruların birbirine oranı, spiralin ucu ile uzatılan doğruların çevre üzerindeki uçları arasında kalan daire yaylarının oranına eşit olacaktır; yaylar spiralin ucundan önde giden yöne doğru alınır.
Birinci dönüşte çizilmiş ABGDETh spirali olsun; spiralin başlangıcı A noktası, dönüşün başlangıcı ThA doğrusu, birinci daire de ThKH olsun. A noktasından spirale AE ile AD düşsün ve dairenin çevresine Z ile H'de çıksın. Gösterilmelidir ki AE'nin AD'ye oranı ThKZ yayının ThKH yayına oranına eşittir.
ATh doğrusu döndürülünce, açıktır ki Th noktası ThKH dairesinin çevresi boyunca eşit hızla hareket eder; A ise doğru boyunca hareket ederek ATh çizgisini kat eder. Th noktası daire çevresi boyunca hareket ederek ThKZ yayını kat ederken A noktası AE doğrusunu; yine A noktası AD çizgisini kat ederken Th de ThKH yayını kat eder; her biri hep aynı hızla hareket eder. O hâlde açıktır ki AE'nin AD'ye oranı ThKZ yayının ThKH yayına oranına eşittir [çünkü bu, baştaki önermelerde ayrıca gösterilmiştir].
Düşen doğrulardan biri spiralin ucuna düşse de aynı şeyin olduğu benzer biçimde gösterilecektir.
ιδ΄. Εἴ κα ποτὶ τὰν ἕλικα τὰν ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμέναν ποτιπεσέωντι δύο εὐθεῖαι ἀπὸ τοῦ σαμείου, ὅ ἐστιν ἀρχὰ τᾶς ἕλικος, καὶ ἐκβληθέωντι ποτὶ τὰν τοῦ πρώτου κύκλου περιφέρειαν, τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον αἱ ποτὶ τὰν ἕλικα ποτιπίπτουσαι ποτʼ ἀλλάλας, ὃν αἱ περιφέρειαι τοῦ κύκλου αἱ μεταξὺ τοῦ πέρατος τᾶς ἕλικος καὶ τῶν περάτων τᾶν ἐκβληθεισᾶν εὐθειᾶν τῶν ἐπὶ τᾶς περιφερείας γινομένων, ἐπὶ τὰ προαγούμενα λαμβανομενᾶν τᾶν περιφερειᾶν ἀπὸ τοῦ πέρατος τᾶς ἕλικος. Ἔστω ἕλιξ ἁ ΑΒΓΔΕΘ ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένα, ἀρχὰ δὲ τᾶς μὲν ἕλικος ἔστω τὸ Α σαμεῖον, ἁ δὲ ΘΑ εὐθεῖα ἀρχὰ τᾶς περιφορᾶς ἔστω, καὶ κύκλος ὁ ΘΚΗ ἔστω ὁ πρῶτος, ποτιπιπτόντων δὲ ἀπὸ τοῦ Α σαμείου ποτὶ τὰν ἕλικα αἱ ΑΕ, ΑΔ καὶ ἐκπιπτόντων ποτὶ τὰν τοῦ κύκλου περιφέρειαν ἐπὶ τὰ Ζ, Η. Δεικτέον ὅτι τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον ἁ ΑΕ ποτὶ τὰν ΑΔ, ὃν ἁ ΘΚΖ περιφέρεια ποτὶ τὰν ΘΚΗ περιφέρειαν. Περιαγομένας γὰρ τᾶς ΑΘ γραμμᾶς δῆλον ὡς τὸ μὲν Θ σαμεῖον κατὰ τᾶς τοῦ ΘΚΗ κύκλου περιφερείας ἐνηνεγμένον ἐστὶν ἰσοταχέως, τὸ δὲ Α κατὰ τᾶς εὐθείας φερόμενον τὰν ΑΘ γραμμὰν πορεύεται, καὶ τὸ Θ σαμεῖον κατὰ τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας φερόμενον τὰν ΘΚΖ περιφέρειαν, τὸ δὲ Α τὰν ΑΕ εὐθεῖαν, καὶ πάλιν τό τε Α σαμεῖον τὰν ΑΔ γραμμὰν καὶ τὸ Θ τὰν ΘΚΗ περιφέρειαν, ἑκάτερον ἰσοταχέως αὐτὸ ἑαυτῷ φερόμενον δῆλον οὖν ὅτι τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον ἁ ΑΕ ποτὶ τὰν ΑΔ, ὃν ἁ ΘΚΖ περιφέρεια ποτὶ τὰν ΘΚΗ περιφέρειαν [δέδεικται γὰρ τοῦτο ἔξω ἐν τοῖς πρώτοις]. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται, καὶ εἴ κα ἁ ἑτέρα τᾶν ποτιπιπτουσᾶν ἐπὶ τὸ πέρας τᾶς ἕλικος ποτιπίπτῃ, ὅτι τὸ αὐτὸ συμβαίνει.
15Önerme 15. İkinci dönüşte çizilmiş spirale spiralin başlangıcından doğrular düşerse, bu doğruların birbirine oranı, söylenen yayların her birine dairenin bütün çevresi eklenerek alınanların oranına eşit olacaktır.
Bir spiral olsun; bunun ABGDTh kısmı birinci dönüşte, ThLEM kısmı ikinci dönüşte çizilmiş olsun; AE ile AL doğruları düşsün. Gösterilmelidir ki AL'nin AE'ye oranı, ThKZ yayı ile dairenin bütün çevresinin toplamının, ThKH ile dairenin bütün çevresinin toplamına oranına eşittir.
Çünkü A noktası doğru boyunca hareket ederek AL çizgisini, Th noktası da daire çevresi boyunca hareket ederek hem dairenin bütün çevresini hem de ThKZ yayını eşit zamanda kat eder; yine A noktası AE doğrusunu, Th de hem dairenin bütün çevresini hem de ThKH'yi eşit zamanda kat eder; her biri hep aynı hızla hareket eder. O hâlde açıktır ki AL çizgisinin AE'ye oranı, ThKZ yayı ile dairenin bütün çevresinin toplamının, ThKH yayı ile dairenin bütün çevresinin toplamına oranına eşittir.
Aynı yoldan, üçüncü dönüşte çizilmiş spirale doğrular düşerse, bunların birbirine oranının, söylenen yaylara dairenin bütün çevresinin iki katı eklenerek alınanların oranına eşit olacağı gösterilecektir. Öbür spirallere düşen doğruların da, söylenen yaylara dairenin bütün çevresi dönüş sayısından bir eksik kez eklenerek alınanların oranında oldukları benzer biçimde gösterilir; düşen doğrulardan biri spiralin ucuna düşse de bu böyledir.
ιε΄. Εἰ δέ κα ποτὶ τὰν ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ γεγραμμέναν ἕλικα ποτιπίπτωντι εὐθεῖαι ἀπὸ τᾶς ἀρχᾶς τᾶς ἕλικος, τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον αἱ εὐθεῖαι ποτʼ ἀλλάλας, ὃν αἱ εἰρημέναι περιφέρειαι μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας λαμβανομένας. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς ἁ ΑΒΓΔΘ, ἁ μὲν ΑΒΓΔΘ ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένα, ἁ δὲ ΘΛΕΜ ἐν τᾷ δευτέρᾳ, καὶ ποτιπιπτόντων εὐθεῖαι αἱ ΑΕ, ΑΛ. Δεικτέον ὅτι τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον ἁ ΑΛ ποτὶ τὰν ΑΕ, ὃν ἁ ΘΚΖ περιφέρεια μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας ποτὶ ΘΚΗ μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας. Ἐν ἴσῳ γὰρ χρόνῳ τὸ Α σαμεῖον κατὰ τᾶς εὐθείας φερόμενον τὰν ΑΛ γραμμὰν διαπορεύεται, καὶ τὸ Θ σαμεῖον κατὰ τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας φερόμενον ὅλαν τε τὰν τοῦ κύκλου περιφέρειαν καὶ ἔτι τὰν ΘΚΖ περιφέρειαν διαπορεύεται, καὶ πάλιν τὸ Α σαμεῖον τὰν ΑΕ εὐθεῖαν καὶ τὸ Θ ὅλαν τε τὰν τοῦ κύκλου περιφέρειαν καὶ ἔτι τὰν ΘΚΗ, ἑκάτερον ἰσοταχέως αὐτὸ ἑαυτῷ φερόμενον δῆλον οὖν ὅτι τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον ἁ ΑΛ γραμμὰ ποτὶ τὰν ΑΕ, ὃν ἁ ΘΚΖ περιφέρεια μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας ποτὶ τὰν ΘΚΗ περιφέρειαν μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας. Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον δειχθήσεται, καὶ εἴ κα ποτὶ τὰν ἐν τᾷ τρίτᾳ περιφορᾷ γεγραμμέναν ἕλικα ποτιπεσέωντι εὐθεῖαι, ὅτι τὸν αὐτὸν λόγον ἑξοῦντι ποτʼ ἀλλάλας, ὃν αἱ εἰρημέναι περιφέρειαι μεθ᾿ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας δὶς λαμβανομένας ὁμοίως δὲ καὶ αἱ ποτὶ τὰς ἄλλας ἕλικας ποτιπίπτουσαι δείκνυνται ὅτι τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον, ὃν αἱ εἰρημέναι περιφέρειαι μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας τοσαυτάκις λαμβανομένας, ὅσος ἐστὶν ὁ ἑνὶ ἐλάσσων ἀριθμὸς τᾶν περιφορᾶν, καὶ εἴ κα ἁ ποτιπίπτουσα ἁ ἑτέρα ποτὶ τὸ πέρας τᾶς ἕλικος πίπτῃ.
16Önerme 16. Bir doğru birinci dönüşte çizilmiş spirale teğet olur ve değme noktasından spiralin başlangıcı olan noktaya bir doğru birleştirilirse, teğetin birleştirilen doğruyla yaptığı açılar eşit olmayacak; önde giden yandaki geniş, arkadan gelen yandaki dar olacaktır.
Birinci dönüşte çizilmiş, üzerinde A, B, G, D, Th bulunan bir spiral olsun; spiralin başlangıcı A noktası, dönüşün başlangıcı ATh doğrusu, birinci daire de ThKH olsun. EDZ doğrusu spirale D'de teğet olsun; D'den A'ya DA birleştirilsin. Gösterilmelidir ki DZ AD ile geniş bir açı yapar.
Merkezi A, yarıçapı AD olan DTN dairesi çizilsin. Bu dairenin önde giden yandaki yayı zorunlu olarak spiralin içine, arkadan gelen yandaki yayı ise dışına düşer; çünkü A'dan spirale düşen doğrulardan önde giden yandakiler AD'den büyük, arkadan gelen yandakiler küçüktür. ADZ'nin çevrelediği açının dar olmadığı açıktır, çünkü yarım dairenin açısından büyüktür; dik olmadığı ise şöyle gösterilmelidir. Mümkünse dik olsun; o hâlde EDZ DTN dairesine teğettir. A'dan teğete öyle bir doğru çizmek mümkündür ki teğet ile dairenin çevresi arasında kalan parçanın dairenin yarıçapına oranı, değme noktası ile düşen doğru arasındaki yayın verilen yaya oranından küçük olsun. AI düşsün; bu doğru spirali L'de, DNT dairesinin çevresini R'de kessin; RI doğrusunun AR'ye oranı DR yayının DNT yayına oranından küçük olsun. O hâlde bütün IA'nın AR'ye oranı da RDNT yayının DNT yayına oranından, yani SHKTh yayının HKTh yayına oranından küçüktür. SHKTh yayının HKTh yayına oranı ise AL doğrusunun AD'ye oranına eşittir; çünkü bu gösterildi. O hâlde AI'nın AR'ye oranı LA'nın AD'ye oranından küçüktür. Bu imkânsızdır; çünkü RA AD'ye eşittir. O hâlde ADZ'nin çevrelediği açı dik değildir. Dar da olmadığı gösterildi; demek ki geniştir. Dolayısıyla geri kalan açı dardır.
Teğet spirale ucunda teğet olsa da aynı şeyin olacağı benzer biçimde gösterilecektir.
ιϛ΄. Εἴ κα τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας εὐθεῖα γραμμὰ ἐπιψαύῃ, καὶ ἀπὸ τᾶς ἁφᾶς εὐθεῖα γραμμὰ ἐπιζευχθῇ ἐπὶ τὸ σαμεῖον, ὅ ἐστιν ἀρχὰ τᾶς ἕλικος, ἃς ποιεῖ γωνίας ἁ ἐφαπτομένα ποτὶ τὰν ἐπιζευχθεῖσαν, ἀνίσοι ἐσσοῦνται καὶ ἁ μὲν ἐν τοῖς προαγουμένοις ἀμβλεῖα, ἁ δὲ ἐν τοῖς ἑπομένοις ὀξεῖα. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς τὰ Α, Β, Γ, Δ, Θ, ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένα, καὶ ἔστω τὸ μὲν Α σαμεῖον ἀρχὰ τᾶς ἕλικος, ἁ δὲ ΑΘ εὐθεῖα ἀρχὰ τᾶς περιφορᾶς, ὅ τε πρῶτος κύκλος ὁ ΘΚΗ, ἐπιψαυέτω δέ τις εὐθεῖα γραμμὰ τᾶς ἕλικος ἁ ΕΔΖ κατὰ τὸ Δ, καὶ ἀπὸ τοῦ Δ ἐπὶ τὸ Α ἐπεζεύχθω ἁ ΔΑ. Δεικτέον ὅτι ἁ ΔΖ ποτὶ τὰν ΑΔ ἀμβλεῖαν ποιεῖ γωνίαν. Γεγράφθω κύκλος ὁ ΔΤΝ κέντρῳ μὲν τῷ Α, διαστήματι δὲ τᾷ ΑΔ ἀναγκαῖον δὴ τούτου τοῦ κύκλου τὰν μὲν ἐν τοῖς προαγουμένοις περιφέρειαν ἐντὸς πίπτειν τᾶς ἕλικος, τὰν δὲ ἐν τοῖς ἑπομένοις ἐκτὸς διὰ τὸ τᾶν ἀπὸ τοῦ Α ποτὶ τὰν ἕλικα ποτιπιπτουσᾶν εὐθειᾶν τὰς μὲν ἐν τοῖς προαγουμένοις μείζονας εἶμεν τᾶς ΑΔ, τὰς δὲ ἐν τοῖς ἑπομένοις ἐλάσσονας. Ὅτι μὲν οὖν ἁ γωνία ἁ περιεχομένα ὑπὸ τᾶν ΑΔΖ οὐκ ἔστιν ὀξεῖα δῆλον, ἐπειδὴ μείζων ἐστὶ τᾶς τοῦ ἡμικυκλίου, ὅτι δὲ ὀρθὰ οὐκ ἔστι δεικτέον οὕτως ἔστω γὰρ, εἰ δυνατόν, ὀρθά ἁ ἄρα ΕΔΖ ἐπιψαύει τοῦ ΔΤΝ κύκλου. Δυνατὸν δή ἐστιν ἀπὸ τοῦ Α ποτιβαλεῖν εὐθεῖαν ποτὶ τὰν ἐπιψαύουσαν, ὥστε τὰν μεταξὺ τᾶς ἐπιψαυούσας καὶ τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας εὐθεῖαν ποτὶ τὰν ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου ἐλάσσονα λόγον ἔχειν τοῦ ὃν ἔχει ἁ μεταξὺ τᾶς ἁφᾶς καὶ τᾶς ποτιπιπτούσας περιφέρεια ποτὶ τὰν δοθεῖσαν περιφέρειαν, Ποτιπιπτέτω δὴ ἁ ΑΙ τεμεῖ δὴ οὕτα τὰν μὲν ἕλικα κατὰ τὸ Λ, τὰν δὲ τοῦ ΔΝΤ κύκλου περιφέρειαν κατὰ τὸ Ρ καὶ ἐχέτω ἁ ΡΙ εὐθεῖα ποτὶ τὰν ΑΡ ἐλάσσονα λόγον τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΔΡ περιφέρεια ποτὶ τὰν ΔΝΤ περιφέρειαν καὶ ὅλα ἄρα ἁ ΙΑ ποτὶ τὰν ΑΡ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΡΔΝΤ περιφέρεια ποτὶ τὰν ΔΝΤ περιφέρειαν, τουτέστιν ὃν ἔχει ἁ ΣΗΚΘ περιφέρεια ποτὶ τὰν ΗΚΘ περιφέρειαν. Ὃν δὲ ἁ ΣΗΚΘ περιφέρεια ποτὶ τὰν ΗΚΘ περιφέρειαν, τοῦτον ἔχει ἁ ΑΛ εὐθεῖα ποτὶ τὰν ΑΔ δέδεικται γὰρ τοῦτο · ἐλάσσονα ἄρα λόγον ἔχει ἁ ΑΙ ποτὶ τὰν ΑΡ ἤπερ ἁ ΛΑ ποτὶ τὰν ΑΔ ὅπερ ἀδύνατον · ἴσα γὰρ ἁ ΡΑ τᾷ ΑΔ. Οὐκ ἄρα ἐστὶν ὀρθὰ ἁ περιεχομένα ὑπὸ τᾶν ΑΔΖ. Δέδεικται δὲ ὅτι οὐδὲ ὀξεῖα ἀμβλεῖα ἄρα ἐστίν, Ὥστε ἁ λοιπὰ ὀξεῖά ἐστιν. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται, καὶ εἴ κα ἁ ἐπιψαύουσα τᾶς ἕλικος κατὰ τὸ πέρας ἐπιψαύῃ, ὅτι τὸ αὐτὸ συμβήσεται.
17Önerme 17. Doğru ikinci dönüşte çizilmiş spirale teğet olursa da aynı şey olacaktır.
EZ doğrusu ikinci dönüşte çizilmiş spirale D'de teğet olsun; geri kalan her şey öncekiler gibi kurulsun. Benzer biçimde RND dairesinin çevresinin önde giden yandaki kısımları spiralin içine, arkadan gelen yandakiler dışına düşecektir. O hâlde ADZ açısı dik değil, geniştir. Çünkü mümkünse dik olsun; bu durumda EZ RND dairesine D'de teğet olacaktır. Yine teğete AI çizilsin; spirali Kh'de, RND dairesinin çevresini R'de kessin; RI'nın RA'ya oranı, DR yayının, DRN dairesinin bütün çevresi ile DNT yayının toplamına oranından küçük olsun; bunun mümkün olduğu gösterildi. O hâlde bütün IA'nın AR'ye oranı da, RDNT yayı ile dairenin bütün çevresinin toplamının, DNT yayı ile dairenin bütün çevresinin toplamına oranından küçüktür. RDNT yayı ile DNTR dairesinin bütün çevresinin toplamının DNT yayı ile DNTR dairesinin bütün çevresinin toplamına oranı ise, SHKTh yayı ile ThSHK dairesinin bütün çevresinin toplamının HKTh yayı ile ThSHK dairesinin bütün çevresinin toplamına oranına eşittir; son söylenen yayların oranı da KhA doğrusunun AD doğrusuna oranına eşittir; çünkü bu gösterildi. O hâlde IA'nın AR'ye oranı AKh'nin AD'ye oranından küçüktür. Bu imkânsızdır [çünkü RA AD'ye eşit, IA ise AKh'den büyüktür]. Demek ki ADZ'nin çevrelediği açının geniş olduğu açıktır; dolayısıyla geri kalan açı dardır.
Teğet spirale ucunda teğet olsa da aynı şeyler olacaktır.
Aynı şekilde, bir doğru herhangi bir dönüşte çizilmiş spirale, ucunda da olsa, teğet olursa, değme noktasından spiralin başlangıcına birleştirilen doğruyla eşit olmayan açılar yapacağı, önde giden yandakinin geniş, arkadan gelen yandakinin dar olacağı gösterilecektir.
ιζ΄. Καὶ τοίνυν, εἴ κα τᾶς ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας ἕλικος ἐπιψαύῃ ἁ εὐθεῖα, τὸ αὐτὸ συμβήσεται. Ἐπιψαυέτω γὰρ ἁ ΕΖ εὐθεῖα τᾶς ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας ἕλικος κατὰ τὸ Δ, καὶ τὰ ἄλλα τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον κατεσκευάσθω. Ὁμοίως δὴ τᾶς τοῦ ΡΝΔ κύκλου περιφερείας τὰ μὲν ἐν τοῖς προαγουμένοις τᾶς ἕλικος ἐντὸς πεσοῦνται, τὰ δὲ ἐν τοῖς ἑπομένοις ἐκτός ἁ οὖν γωνία ἁ ὑπὸ τᾶν ΑΔΖ οὐκ ἔστιν ὀρθά, ἀλλὰ ἀμβλεῖα. Ἔστω γάρ, εἰ δυνατόν, ὀρθά ἐπιψαύσει δὴ ἁ ΕΖ τοῦ ΡΝΔ κύκλου κατὰ τὸ Δ. Ἄχθω δὴ πάλιν ποτὶ τὰν ἐπιψαύουσαν ἁ ΑΙ καὶ τεμνέτω τὰν μὲν ἕλικα κατὰ τὸ Χ, τὰν δὲ τοῦ ΡΝΔ κύκλου περιφέρειαν κατὰ τὸ Ρ, ἐχέτω δὲ ἁ ΡΙ ποτὶ ΡΑ ἐλάσσονα λόγον τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΔΡ περιφέρεια ποτὶ ὅλαν τὰν τοῦ ΔΡΝ κύκλου περιφέρειαν καὶ [ποτὶ] τὰν ΔΝΤ · δέδεικται γὰρ τοῦτο δυνατὸν ἐόν καὶ ὅλα ἄρα ἁ ΙΑ ποτὶ τὰν ΑΡ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΡΔΝΤ περιφέρεια μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας ποτὶ τὰν ΔΝΤ περιφέρειαν μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας. Ἀλλʼ ὃν ἔχει λόγον ἁ ΡΔΝΤ περιφέρεια μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ ΔΝΤΡ κύκλου περιφερείας ποτὶ τὰν ΔΝΤ περιφέρειαν μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ ΔΝΤΡ κύκλου περιφερείας, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον ἁ ΣΗΚΘ περιφέρεια μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας τᾶς ΘΣΗΚ ποτὶ τὰν ΗΚΘ περιφέρειαν μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ ΘΣΗΚ κύκλου περιφερείας, ὃν δὲ λόγον ἔχοντι αἱ ὕστερον εἰρημέναι περιφέρειαι, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον ἁ ΧΑ εὐθεῖα ποτὶ τὰν ΑΔ εὐθεῖαν δέδεικται γὰρ τοῦτο ἐλάσσονα ἄρα λόγον ἔχει ἁ ΙΑ ποτὶ τὰν ΑΡ ἢ ἁ ΑΧ ποτὶ τὰν ΑΔ ὅπερ ἀδύνατον [ἴση μὲν γὰρ ἡ ΡΑ τῇ ΑΔ, μείζων δὲ ἡ ΙΑ τῆς ΑΧ]. Δῆλον οὖν ὅτι ἀμβλεῖά ἐστιν ἁ περιεχομένα ὑπὸ τᾶν ΑΔΖ ὥστε ἁ λοιπὰ ὀξεῖά ἐστι. Τὰ δʼ αὐτὰ συμβήσεται, καὶ εἴ κα ἁ ἐπιψαύουσα κατὰ τὸ πέρας τᾶς ἕλικος ἐπιψαύῃ. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται, καὶ εἴ κα τᾶς ἐν ὁποιᾳοῦν περιφορᾷ γεγραμμένας ἕλικος ἐπιψαύῃ τις εὐθεῖα, καὶ εἴ κα κατὰ τὸ πέρας αὐτᾶς, ὅτι ἀνίσους ποιήσει τὰς γωνίας ποτὶ τὰν ἀπὸ τᾶς ἁφᾶς ἐπιζευχθεῖσαν ἐπὶ τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος καὶ τὰν μὲν ἐν τοῖς προαγουμένοις ἀμβλεῖαν, τὰν δὲ ἐν τοῖς ἑπομένοις ὀξεῖαν.
18Önerme 18. Bir doğru birinci dönüşte çizilmiş spirale spiralin ucunda teğet olursa ve spiralin başlangıcı olan noktadan dönüşün başlangıcına dik bir doğru çizilirse, çizilen doğru teğetle kesişecek ve teğet ile spiralin başlangıcı arasındaki doğru birinci dairenin çevresine eşit olacaktır.
ABGDTh spirali olsun; spiralin başlangıcı A noktası, dönüşün başlangıcı ThA çizgisi, birinci daire de ThHK olsun; ThZ spirale Th'de teğet olsun; A'dan ThA'ya dik AZ çizilsin. Bu doğru ThZ ile kesişecektir, çünkü ZTh ile ThA dar bir açı çevreler. Z'de kesişsin. Gösterilmelidir ki ZA ThKH dairesinin çevresine eşittir.
Eşit değilse ya büyüktür ya küçüktür. Önce, mümkünse, büyük olsun. ZA doğrusundan küçük, ThHK dairesinin çevresinden büyük bir LA doğrusu aldım. Elimizde ThHK dairesi, dairenin içinde çaptan küçük ThH çizgisi ve ThA'nın AL'ye oranı var; bu oran, ThH'nin yarısının A'dan ona indirilen dikmeye oranından büyüktür, çünkü ThA'nın AZ'ye oranından da büyüktür. O hâlde A'dan uzatılan doğruya öyle bir AN çizmek mümkündür ki çevre ile uzatılan doğru arasında kalan NR'nin ThR'ye oranı ThA'nın AL'ye oranına eşit olsun. Bu durumda NR'nin RA'ya oranı ThR doğrusunun AL'ye oranına eşit olacaktır. ThR'nin AL'ye oranı ise ThR yayının ThHK dairesinin çevresine oranından küçüktür; çünkü ThR doğrusu ThR yayından küçük, AL doğrusu ise ThHK dairesinin çevresinden büyüktür. O hâlde NR'nin RA'ya oranı da ThR yayının ThHK dairesinin çevresine oranından küçük olacaktır; dolayısıyla bütün NA'nın AR'ye oranı da, ThR yayı ile dairenin bütün çevresinin toplamının ThHK dairesinin çevresine oranından küçüktür. ThR yayı ile ThHK dairesinin bütün çevresinin toplamının ThHK dairesinin çevresine oranı ise KhA'nın ATh'ye oranına eşittir; çünkü bu gösterildi. O hâlde NA'nın AR'ye oranı KhA'nın ATh'ye oranından küçüktür. Bu imkânsızdır; çünkü NA AKh'den büyük, AR ise ThA'ya eşittir. O hâlde ZA ThHK dairesinin çevresinden büyük değildir.
Şimdi de, mümkünse, ZA ThHK dairesinin çevresinden küçük olsun. Yine AZ'den büyük, ThHK dairesinin çevresinden küçük bir AL doğrusu aldım ve Th'den AZ'ye paralel ThM'yi çiziyorum. Yine elimizde ThHK dairesi, içinde çaptan küçük ThH çizgisi, daireye Th'de teğet olan başka bir doğru ve ATh'nin AL'ye oranı var; bu oran, HTh'nin yarısının A'dan ona indirilen dikmeye oranından küçüktür, çünkü ThA'nın AZ'ye oranından da küçüktür. O hâlde A'dan teğete öyle bir AP çizmek mümkündür ki daire içindeki doğru ile çevre arasında kalan RN'nin, teğetten ayrılan ThP'ye oranı ThA'nın AL'ye oranına eşit olsun. AP daireyi R'de, spirali Kh'de kesecektir; sıra değiştirilince de NR'nin RA'ya oranı ThP'nin AL'ye oranına eşit olacaktır. ThP'nin AL'ye oranı ise ThR yayının ThHK dairesinin çevresine oranından büyüktür; çünkü ThP doğrusu ThR yayından büyük, AL ise ThHK dairesinin çevresinden küçüktür. O hâlde PR'nin AR'ye oranı ThR yayının ThHK dairesinin çevresine oranından büyüktür; dolayısıyla RA'nın AN'ye oranı da ThHK dairesinin çevresinin ThKR yayına oranından büyüktür. ThHK dairesinin çevresinin ThKR yayına oranı ise ThA doğrusunun AKh'ye oranına eşittir; çünkü bu gösterildi. O hâlde RA'nın AN'ye oranı ThA'nın AKh'ye oranından büyüktür. Bu imkânsızdır. Demek ki ZA ThHK dairesinin çevresinden ne büyük ne küçüktür; o hâlde eşittir.
ιη΄. Εἴ κα τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας εὐθεῖα γραμμὰ ἐπιψαύῃ κατὰ τὸ πέρας τᾶς ἕλικος, ἀπὸ δὲ τοῦ σαμείου, ὅ ἐστιν ἀρχὰ τᾶς ἕλικος, ποτʼ ὀρθὰς ἀχθῇ τις τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς, ἁ ἀχθεῖσα συμπεσεῖται τᾷ ἐπιψαυούσᾳ, καὶ ἁ μεταξὺ εὐθεῖα τᾶς ἐπιψαυούσας καὶ τᾶς ἀρχᾶς τᾶς ἕλικος ἴσα ἐσσεῖται τᾷ τοῦ πρώτου κύκλου περιφερείᾳ. Ἔστω ἕλιξ ἁ ΑΒΓΔΘ, ἔστω δὲ τὸ Α σαμεῖον ἀρχὰ τᾶς ἕλικος, ἁ δὲ ΘΑ γραμμὰ ἀρχὰ τᾶς περιφορᾶς, ὁ δὲ ΘΗΚ κύκλος ὁ πρῶτος, ἐπιψαυέτω δέ τις τᾶς ἕλικος κατὰ τὸ Θ ἁ ΘΖ, καὶ ἀπὸ τοῦ Α ἄχθω ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΘΑ ἁ ΑΖ συμπεσεῖται δὴ οὕτα ποτὶ τὰν ΘΖ, ἐπεὶ αἱ ΖΘ, ΘΑ ὀξεῖαν γωνίαν περιέχοντι. Συμπιπτέτω κατὰ τὸ Ζ, Δεικτέον ὅτι ἁ ΖΑ ἴσα ἐστὶ τᾷ τοῦ ΘΚΗ κύκλου περιφερείᾳ. Εἰ γὰρ μή, ἤτοι μείζων ἐστὶν ἢ ἐλάσσων. Ἔστω πρότερον, εἰ δυνατόν, μείζων. Ἔλαβον δή τινα εὐθεῖαν τὰν ΛΑ τᾶς μὲν ΖΑ εὐθείας ἐλάσσονα, τᾶς δὲ τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφερείας μείζονα. Ἔστιν δὴ κύκλος τις ὁ ΘΗΚ καὶ ἐν τῷ κύκλῳ γραμμὰ ἐλάσσων τᾶς διαμέτρου ἁ ΘΗ καὶ λόγος, ὃν ἔχει ἁ ΘΑ ποτὶ ΑΛ, μείζων τοῦ ὃν ἔχει ἁ ἡμίσεια τᾶς ΗΘ ποτὶ τὰν ἀπὸ τοῦ Α κάθετον ἐπʼ αὐτὰν ἀγμέναν, διότι καὶ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΘΑ ποτὶ ΑΖ · δυνατὸν οὖν ἐστιν ἀπὸ τοῦ Α ποτιβαλεῖν ποτὶ τὰν ἐκβεβλημέναν τὰν ΑΝ, ὥστε τὰν μεταξὺ τᾶς περιφερείας καὶ τᾶς ἐκβεβλημένας τὰν ΝΡ ποτὶ ΘΡ τὸν αὐτὸν ἔχειν λόγον, ὃν ἁ ΘΑ ποτὶ τὰν ΑΛ· ἔξει οὖν ἁ ΝΡ ποτὶ τὰν ΡΑ λόγον, ὃν ἁ ΘΡ εὐθεῖα ποτὶ τὰν ΑΛ. Ἁ δὲ ΘΡ ποτὶ τὰν ΑΛ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΘΡ περιφέρεια ποτὶ τὰν τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφέρειαν ἁ μὲν γὰρ ΘΡ εὐθεῖα ἐλάσσων ἐστὶ τᾶς ΘΡ περιφερείας, ἁ δὲ ΑΛ εὐθεῖα τᾶς τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφερείας μείζων ἐλάσσονα οὖν λόγον ἕξει καὶ ἁ ΝΡ ποτὶ ΡΑ ἢ ἁ ΘΡ περιφέρεια ποτὶ τὰν τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφέρειαν · καὶ ὅλα οὖν ἁ ΝΑ ποτὶ τὰν ΑΡ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἁ ΘΡ περιφέρεια μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας ποτὶ τὰν τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφέρειαν. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ ΘΡ περιφέρεια μεθʼ ὅλας τᾶς τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφερείας ποτὶ τὰν τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφέρειαν, τοῦτον ἔχει ἁ ΧΑ ποτὶ τὰν ΑΘ δέδεικται γὰρ τοῦτο ἐλάσσονα ἄρα λόγον ἔχει ἁ ΝΑ ποτὶ τὰν ΑΡ ἤπερ ἁ ΧΑ ποτὶ τὰν ΑΘ ὅπερ ἀδύνατον. ἁ μὲν γὰρ ΝΑ μείζων ἐστὶ τᾶς ΑΧ, ἁ δὲ ΑΡ ἴσα ἐστὶ τᾷ ΘΑ. Οὐκ ἄρα μείζων ἁ ΖΑ τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας τοῦ ΘΗΚ. Ἔστω δὴ πάλιν, εἰ δυνατόν, ἐλάσσων ἁ ΖΑ τᾶς τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφερείας. Ἔλαβον δή τινα εὐθεῖαν πάλιν τὰν ΑΛ τᾶς μὲν ΑΖ μείζονα, τᾶς δὲ τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφερείας ἐλάσσονα, καὶ ἄγω ἀπὸ τοῦ Θ τὰν ΘΜ παράλληλον τᾷ ΑΖ. Πάλιν οὖν κύκλος ἐστὶν ὁ ΘΗΚ καὶ ἐν αὐτῷ ἐλάσσων γραμμὰ τᾶς διαμέτρου ἁ ΘΗ καὶ ἄλλα ἐπιψαύουσα τοῦ κύκλου κατὰ τὸ Θ καὶ λόγος, ὃν ἔχει ἁ ΑΘ ποτὶ τὰν ΑΛ, ἐλάσσων τοῦ ὃν ἔχει ἁ ἡμίσεια τᾶς ΗΘ ποτὶ τὰν ἀπὸ τοῦ Α κάθετον ἐπʼ αὐτὰν ἀγμέναν, ἐπειδὴ καὶ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΘΑ ποτὶ ΑΖ ἐλάσσων ἐστί δυνατὸν οὖν ἐστιν ἀπὸ τοῦ Α ἀγαγεῖν τὰν ΑΠ ποτὶ τὰν ἐπιψαύουσαν, ὥστε τὰν ΡΝ τὰν μεταξὺ τᾶς ἐν τῷ κύκλῳ εὐθείας καὶ τᾶς περιφερείας ποτὶ τὰν ΘΠ τὰν ἀπολαφθεῖσαν ἀπὸ τᾶς ἐπιψαυούσας τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ ΘΑ ποτὶ τὰν ΑΛ · τεμεῖ δὴ ἁ ΑΠ τὸν μὲν κύκλον κατὰ τὸ Ρ, τὰν δὲ ἕλικα κατὰ τὸ Χ καὶ ἕξει καὶ ἐναλλάξ τὸν αὐτὸν λόγον ἁ ΝΡ ποτὶ ΡΑ, ὃν ἁ ΘΠ ποτὶ ΑΛ. Ἁ δὲ ΘΠ ποτὶ τὰν ΑΛ μείζονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΘΡ περιφέρεια ποτὶ τὰν τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφέρειαν ἁ μὲν γὰρ ΘΠ εὐθεῖα μείζων ἐστὶν τᾶς ΘΡ περιφερείας, ἁ δὲ ΑΛ ἐλάσσων τᾶς τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφερείας μείζονα ἄρα λόγον ἔχει ἁ ΠΡ ποτὶ τὰν ΑΡ ἢ ἁ ΘΡ περιφέρεια ποτὶ τὰν τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφέρειαν · ὥστε καὶ ἁ ΡΑ ποτὶ τὰν ΑΝ μείζονα λόγον ἔχει ἢ ἁ τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφέρεια ποτὶ τὰν ΘΚΡ περιφέρειαν. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφέρεια ποτὶ τὰν ΘΚΡ περιφέρειαν, τοῦτον ἔχει ἁ ΘΑ εὐθεῖα ποτὶ τὰν ΑΧ δέδεικται γὰρ τοῦτο · μείζονα ἄρα λόγον ἔχει ἁ ΡΑ ποτὶ τὰν ΑΝ ἢ ἁ ΘΑ ποτὶ τὰν ΑΧ ὅπερ ἀδύνατον. Οὐκ ἄρα μείζων ἐστὶν οὐδὲ ἐλάσσων ἁ ΖΑ τᾶς τοῦ ΘΗΚ κύκλου περιφερείας · ἴσα ἄρα.
19Önerme 19. Bir doğru ikinci dönüşte çizilmiş spirale ucunda teğet olursa ve spiralin başlangıcından dönüşün başlangıcına dik bir doğru çizilirse, bu doğru teğetle kesişecek ve teğet ile spiralin başlangıcı arasındaki doğru, ikinci dairenin çevresinin iki katı olacaktır.
ABGTh spirali birinci dönüşte, ThET spirali ikinci dönüşte çizilmiş olsun; ThKH birinci, TMN ikinci daire olsun; TZ çizgisi spirale T'de teğet olsun; ZA da TA'ya dik çizilsin. Bu doğru TZ ile kesişecektir, çünkü ATZ açısının dar olduğu gösterildi. Gösterilmelidir ki ZA doğrusu TMN dairesinin çevresinin iki katıdır.
İki katı değilse, ya iki katından büyüktür ya iki katından küçüktür. Önce, mümkünse, iki katından büyük olsun; ZA doğrusundan küçük, TMN dairesinin çevresinin iki katından büyük bir LA doğrusu alınsın. Elimizde TMN dairesi, dairenin içinde verilmiş ve çaptan küçük TN çizgisi ve TA'nın AL'ye oranı var; bu oran, TN'nin yarısının A'dan ona indirilen dikmeye oranından büyüktür. O hâlde A'dan uzatılan TN'ye öyle bir AS çizmek mümkündür ki çevre ile uzatılan doğru arasında kalan RS'nin TR'ye oranı TA'nın AL'ye oranına eşit olsun. AS daireyi R'de, spirali Kh'de kesecektir; sıra değiştirilince de RS'nin TA'ya oranı TR'nin AL'ye oranına eşit olacaktır. TR'nin AL'ye oranı ise TR yayının TMN dairesinin çevresinin iki katına oranından küçüktür; çünkü TR doğrusu TR yayından küçük, AL doğrusu ise TMN dairesinin çevresinin iki katından büyüktür. O hâlde RS'nin AR'ye oranı TR yayının TMN dairesinin çevresinin iki katına oranından küçüktür; dolayısıyla bütün SA'nın AR'ye oranı, TR yayı ile TMN dairesinin iki kez alınan çevresinin toplamının, TMN dairesinin iki kez alınan çevresine oranından küçüktür. Söylenen yayların oranı ise KhA'nın AT'ye oranına eşittir; çünkü bu gösterildi. O hâlde AS'nin AR'ye oranı KhA'nın TA'ya oranından küçüktür; bu imkânsızdır. O hâlde ZA doğrusu TMN dairesinin çevresinin iki katından büyük değildir. Aynı şekilde iki katından küçük de olmadığı gösterilecektir. Böylece iki katı olduğu açıktır.
Aynı yoldan şu da gösterilmelidir: bir doğru herhangi bir dönüşte çizilmiş spirale spiralin ucunda teğet olursa ve spiralin başlangıcından dönüşün başlangıcına dik çizilen doğru teğetle kesişirse, bu doğru, dönüşün sayısıyla anılan dairenin çevresinin aynı sayı kadar katıdır.
ιθ΄. Εἰ δέ κα τᾶς ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας ἕλικος κατὰ τὸ πέρας ἐπιψαύῃ εὐθεῖα, καὶ ἀπὸ τᾶς ἀρχᾶς τᾶς ἕλικος ἀχθῇ τις ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς, συμπεσεῖται οὕτα ποτὶ τὰν ἐπιψαύουσαν, καὶ ἐσσεῖται ἁ εὐθεῖα ἁ μεταξὺ τᾶς ἐπιψαυούσας καὶ τᾶς ἀρχᾶς τᾶς ἕλικος διπλασία τᾶς τοῦ δευτέρου κύκλου περιφερείας. Ἔστω γὰρ ἁ μὲν ΑΒΓΘ ἕλιξ ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένα, ἁ δὲ ΘΕΤ ἐν τᾷ δευτέρᾳ, καὶ ὁ μὲν ΘΚΗ κύκλος ὁ πρῶτος, ὁ δὲ ΤΜΝ ὁ δεύτερος, ἔστω δέ τις γραμμὰ ἐπιψαύουσα τᾶς ἕλικος κατὰ τὸ Τ ἁ ΤΖ, ἁ δὲ ΖΑ ποτʼ ὀρθὰς ἄχθω τᾷ ΤΑ συμπεσεῖται δὲ οὕτα τᾷ ΤΖ διὰ τὸ δεδεῖχθαι τὰν γωνίαν ὀξεῖαν ἐοῦσαν τὰν ὑπὸ τᾶν ΑΤΖ. Δεικτέον ὅτι ἁ ΖΑ εὐθεῖα διπλασία ἐντὶ τᾶς τοῦ ΤΜΝ κύκλου περιφερείας. Εἰ γὰρ μή ἐστιν διπλασία, ἤτοι μείζων ἐστὶν ἢ διπλασία ἢ ἐλάσσων ἐστὶν ἢ διπλασία. Ἔστω πρότερον, εἰ δυνατόν, μείζων ἢ διπλασία, καὶ λελάφθω τις εὐθεῖα ἁ ΛΑ τᾶς μὲν ΖΑ εὐθείας ἐλάσσων, τᾶς δὲ τοῦ ΤΜΝ κύκλου περιφερείας μείζων ἢ διπλασία. Ἔστιν δή τις κύκλος ὁ ΤΜΝ καὶ ἐν τῷ κύκλῳ γραμμὰ δεδομένα ἐλάσσων τᾶς διαμέτρου ἁ ΤΝ, καὶ ὃν ἔχει ἁ ΤΑ ποτὶ τὰν ΑΛ μείζων τοῦ ὃν ἔχει ἁ ἡμίσεια τᾶς ΤΝ ποτὶ τὰν ἀπὸ τοῦ Α κάθετον ἐπʼ αὐτὰν ἀγμέναν · δυνατὸν οὖν ἐστιν ἀπὸ τοῦ Α ποτιβαλεῖν τὰν ΑΣ ποτὶ τὰν ΤΝ ἐκβεβλημέναν, ὥστε τὰν μεταξὺ τᾶς περιφερείας καὶ τᾶς ἐκβεβλημένας τὰν ΡΣ ποτὶ τὰν ΤΡ τὸν αὐτὸν ἔχειν λόγον, ὃν ἁ ΤΑ ποτὶ τὰν ΑΛ · τεμεῖ δὴ ἁ ΑΣ τὸν μὲν κύκλον κατὰ τὸ Ρ, τὰν δὲ ἕλικα κατὰ τὸ Χ · καὶ ἐναλλὰξ τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον ἁ ΡΣ ποτὶ τὰν ΤΑ, ὃν ἁ ΤΡ ποτὶ τὰν ΑΛ. Ἁ δὲ ΤΡ ποτὶ τὰν ΑΛ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΤΡ περιφέρεια ποτὶ τὰν διπλασίαν τοῦ ΤΜΝ κύκλου περιφέρειαν · ἔστιν γὰρ ἁ μὲν ΤΡ εὐθεῖα ἐλάσσων τᾶς ΤΡ περιφερείας, ἁ δὲ ΑΛ εὐθεῖα μείζων ἢ διπλασία τᾶς τοῦ ΤΜΝ κύκλου περιφερείας ἐλάσσονα ἄρα λόγον ἔχει ἁ ΡΣ ποτὶ τὰν ΑΡ ἢ ἁ ΤΡ περιφέρεια ποτὶ τὰν διπλασίαν τᾶς τοῦ ΤΜΝ κύκλου περιφερείας ὅλα οὖν ἁ ΣΑ ποτὶ τὰν ΑΡ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΤΡ περιφέρεια μετὰ τᾶς τοῦ ΤΜΝ κύκλου περιφερείας δὶς εἰρημένας ποτὶ τὰν τοῦ ΤΜΝ κύκλου περιφέρειαν δὶς εἰρημέναν. Ὃν δὲ λόγον ἔχοντι αἱ εἰρημέναι περιφέρειαι, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον ἁ ΧΑ ποτὶ τὰν ΑΤ δέδεικται γὰρ τοῦτο · ἐλάσσονα ἄρα λόγον ἔχει ἁ ΑΣ ποτὶ τὰν ΑΡ ἢ ἁ ΧΑ ποτὶ τὰν ΤΑ · ὅπερ ἀδύνατον. Οὐκ ἄρα μείζων ἐστὶν ἢ διπλασία ἁ ΖΑ εὐθεῖα τᾶς τοῦ ΤΜΝ κύκλου περιφερείας. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται ὅτι οὐδὲ ἐλάσσων ἢ διπλασία. Δῆλον οὖν ὅτι διπλασία ἐστίν. Διὰ δὲ τοῦ αὐτοῦ τρόπου δεικτέον, καὶ εἴ κα τᾶς ἐν ὁποιᾳοῦν περιφορᾷ γεγραμμένας ἕλικος ἐπιψαύῃ τις εὐθεῖα κατὰ τὸ πέρας τᾶς ἕλικος, καὶ ἀπὸ τᾶς ἀρχᾶς τᾶς ἕλικος ποτʼ ὀρθὰς ἀχθεῖσα τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς συμπίπτῃ ποτὶ τὰν ἐπιψαύουσαν, ὅτι πολλαπλασία ἐστὶν τᾶς τοῦ κύκλου περιφερείας τοῦ κατὰ τὸν ἀριθμὸν τᾶς περιφορᾶς λεγομένου τῷ αὐτῷ ἀριθμῷ.
20Önerme 20. Bir doğru birinci dönüşte çizilmiş spirale ucunda olmayan bir noktada teğet olursa, değme noktasından spiralin başlangıcına bir doğru birleştirilir, merkezi spiralin başlangıcı, yarıçapı birleştirilen doğru olan bir daire çizilir ve spiralin başlangıcından, değme noktasından spiralin başlangıcına birleştirilen doğruya dik bir doğru çizilirse, bu doğru teğetle kesişecek; kesişme noktası ile spiralin başlangıcı arasındaki doğru da çizilen dairenin, değme noktası ile dairenin dönüşün başlangıcını kestiği nokta arasında kalan yayına eşit olacaktır; yay, dönüşün başlangıcındaki noktadan önde giden yöne doğru alınır.
Birinci dönüşte çizilmiş, üzerinde A, B, G, D bulunan bir spiral olsun; EZ doğrusu ona D'de teğet olsun; D'den spiralin başlangıcına AD birleştirilsin; merkezi A, yarıçapı AD olan DMN dairesi çizilsin ve bu daire dönüşün başlangıcını K'de kessin; AD'ye dik ZA çizilsin.
Bu doğrunun teğetle kesiştiği açıktır; ZA doğrusunun KMND yayına eşit olduğu ise gösterilmelidir.
Eşit değilse ya büyüktür ya küçüktür. Önce, mümkünse, büyük olsun; ZA doğrusundan küçük, KMND yayından büyük bir LA alınsın. Yine elimizde KMN dairesi, dairenin içinde çaptan küçük DN çizgisi ve DA'nın AL'ye oranı var; bu oran, DN'nin yarısının A'dan ona indirilen dikmeye oranından büyüktür. O hâlde A'dan uzatılan ND'ye öyle bir AE çizmek mümkündür ki ER'nin DR'ye oranı DA'nın AL'ye oranına eşit olsun; çünkü bunun mümkün olduğu gösterildi. Bu durumda ER'nin AR'ye oranı da DR'nin AL'ye oranına eşit olacaktır. DR'nin AL'ye oranı ise DR yayının KMD yayına oranından küçüktür; çünkü DR doğrusu DR yayından küçük, AL ise KMD yayından büyüktür. O hâlde ER doğrusunun RA'ya oranı DR yayının KMD yayına oranından küçüktür; dolayısıyla AE'nin AR'ye oranı da KMR yayının KMD yayına oranından küçüktür. KMR yayının KMD yayına oranı ise KhA'nın AD'ye oranına eşittir. O hâlde EA'nın AR'ye oranı AKh'nin DA'ya oranından küçüktür; bu imkânsızdır. Demek ki ZA KMD yayından büyük değildir. Öncekilerde olduğu gibi küçük de olmadığı gösterilecektir; o hâlde eşittir.
Aynı yoldan şunlar da gösterilecektir. Bir doğru ikinci dönüşte çizilmiş spirale ucunda olmayan bir noktada teğet olursa ve geri kalan her şey aynı biçimde kurulursa, teğetle kesişme noktası ile spiralin başlangıcı arasındaki doğru, çizilen dairenin bütün çevresi ile söylenen noktalar arasındaki yayın toplamına eşittir; yay yine aynı biçimde alınır. Bir doğru herhangi bir dönüşte çizilmiş spirale ucunda olmayan bir noktada teğet olursa ve geri kalan her şey aynı biçimde kurulursa, söylenen noktalar arasındaki doğru, çizilen dairenin çevresinin, dönüşlerin anıldığı sayıdan bir eksik sayı kadar katı ile söylenen noktalar arasında aynı biçimde alınan yayın toplamına eşittir.
κ΄. Εἴ κα τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας εὐθεῖα γραμμὰ ἐπιψαύῃ μὴ κατὰ τὸ πέρας τᾶς ἕλικος, ἀπὸ δὲ τᾶς ἁφᾶς ἐπὶ τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος εὐθεῖα ἐπιζευχθῇ, καὶ κέντρῳ μὲν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς ἕλικος, διαστήματι δὲ τᾷ ἐπιζευχθείσᾳ κύκλος γραφῇ, ἀπὸ δὲ τᾶς ἀρχᾶς τᾶς ἕλικος ἀχθῇ τις ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ἀπὸ τᾶς ἁφᾶς ἐπὶ τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος ἐπιζευχθείσᾳ, συμπεσεῖται οὕτα ποτὶ τὰν ἐπιψαύουσαν, καὶ ἐσσεῖται ἁ μεταξὺ εὐθεῖα τᾶς τε συμπτώσιος καὶ τᾶς ἀρχᾶς τᾶς ἕλικος ἴσα τᾷ περιφερείᾳ τοῦ γραφέντος κύκλου τᾷ μεταξὺ τᾶς ἁφᾶς καὶ τᾶς τομᾶς, καθʼ ἃν τέμνει ὁ γραφεὶς κύκλος τὰν ἀρχὰν τᾶς περιφορᾶς, ἐπὶ τὰ προαγούμενα λαμβανομένας τᾶς περιφερείας ἀπὸ τοῦ σαμείου τοῦ ἐν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς ἁ ΑΒΓΔ, ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένα, καὶ ἐπιψαυέτω τις αὐτᾶς εὐθεῖα ἁ ΕΖ κατὰ τὸ Δ, ἀπὸ δὲ τοῦ Δ ποτὶ τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος ἐπεζεύχθω ἁ ΑΔ, καὶ κέντρῳ μὲν τῷ Α, διαστήματι δὲ τῷ ΑΔ κύκλος γεγράφθω ὁ ΔΜΝ, τεμνέτω δʼ οὗτος τὰν ἀρχὰν τᾶς περιφορᾶς κατὰ τὸ Κ, ἄχθω δὲ ἁ ΖΑ ποτὶ τὰν ΑΔ ὀρθά. Ὅτι μὲν οὖν οὕτα συμπίπτει δῆλον · ὅτι δὲ καὶ ἴσα ἐστὶν ἁ ΖΑ εὐθεῖα τᾷ ΚΜΝΔ περιφερείᾳ δεικτέον. Εἰ γὰρ μή, ἤτοι μείζων ἐστὶν ἢ ἐλάσσων. Ἔστω, εἰ δυνατόν, πρότερον μείζων, λελάφθω δὲ τις ἁ ΛΑ τᾶς μὲν ΖΑ εὐθείας ἐλάσσων, τᾶς δὲ ΚΜΝΔ περιφερείας μείζων. Πάλιν δὴ κύκλος ἐστὶν ὁ ΚΜΝ καὶ ἐν τῷ κύκλῳ γραμμὰ ἐλάσσων τᾶς διαμέτρου ἁ ΔΝ καὶ λόγος, ὃν ἔχει ἁ ΔΑ ποτὶ ΑΛ, μείζων τοῦ ὃν ἔχει ἁ ἡμίσεια τᾶς ΔΝ ποτὶ τὰν ἀπὸ τοῦ Α κάθετον ἐπʼ αὐτὰν ἀγμέναν δυνατὸν οὖν ἐστιν ἀπὸ τοῦ Α ποτιβαλεῖν τὰν ΑΕ ποτὶ τὰν ΝΔ ἐκβεβλημέναν, ὥστε τὰν ΕΡ ποτὶ τὰν ΔΡ τὸν αὐτὸν ἔχειν λόγον, ὃν ἁ ΔΑ ποτὶ τὰν ΑΛ · δέδεικται γὰρ τοῦτο δυνατὸν ἐόν · ἕξει οὖν καὶ ἁ ΕΡ ποτὶ τὰν ΑΡ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ ΔΡ ποτὶ τὰν ΑΛ. Ἁ δὲ ΔΡ ποτὶ τὰν ΑΛ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΔΡ περιφέρεια ποτὶ τὰν ΚΜΔ περιφέρειαν, ἐπεὶ ἁ μὲν ΔΡ ἐλάσσων ἐστὶ τᾶς ΔΡ περιφερείας, ἁ δὲ ΑΛ μείζων τᾶς ΚΜΔ περιφερείας· ἐλάσσονα οὖν λόγον ἔχει ἁ ΕΡ εὐθεῖα ποτὶ ΡΑ ἢ ἁ ΔΡ περιφέρεια ποτὶ τὰν ΚΜΔ περιφέρειαν · ὥστε καὶ ἁ ΑΕ ποτὶ ΑΡ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΚΜΡ περιφέρεια ποτὶ τὰν ΚΜΔ περιφέρειαν. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ ΚΜΡ ποτὶ τὰν ΚΜΔ περιφέρειαν, τοῦτον ἔχει ἁ ΧΑ ποτὶ ΑΔ · ἐλάσσονα ἄρα λόγον ἔχει ἁ ΕΑ ποτὶ ΑΡ ἢ ἁ ΑΧ ποτὶ ΔΑ ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον. Οὐκ ἄρα μείζων ἁ ΖΑ τᾶς ΚΜΔ περιφερείας. Ὁμοίως δὲ τοῖς πρότερον δειχθήσεται ὅτι οὐδὲ ἐλάσσων ἐστίν ἴσα ἄρα. Διὰ δὲ τοῦ αὐτοῦ τρόπου δειχθήσεται, καὶ εἴ κα τᾶς ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας ἕλικος ἐπιψαύῃ εὐθεῖα μὴ κατὰ τὸ πέρας τᾶς ἕλικος, τὰ δὲ ἄλλα τὰ αὐτὰ κατασκευασθέωντι, ὅτι ἁ μεταξὺ εὐθεῖα τᾶς ποτὶ τὰν ἐπιψαύουσαν συμπτώσιος καὶ τᾶς ἀρχᾶς τᾶς ἕλικος ἴσα ἐστὶν ὅλᾳ τᾷ τοῦ γραφέντος κύκλου περιφερείᾳ καὶ ἔτι τᾷ μεταξὺ τῶν εἰρημένων σαμείων, ὡσαύτως τᾶς περιφερείας λαμβανομένας καὶ εἴ κα τᾶς ἐν ὁποιᾳοῦν γεγραμμένας περιφορᾷ ἕλικος ἐπιψαύῃ τις εὐθεῖα μὴ κατὰ τὸ πέρας τᾶς ἕλικος, τὰ δὲ ἄλλα τὰ αὐτὰ κατασκευασθέωντι, ὅτι ἁ μεταξὺ εὐθεῖα τῶν εἰρημένων σαμείων πολλαπλασία τίς ἐστι τᾶς τοῦ γραφέντος κύκλου περιφερείας κατὰ τὸν ἑνὶ ἐλάσσονα ἀριθμὸν τοῦ καθʼ ὃν αἱ περιφοραὶ λέγονται, καὶ ἔτι ἴσα τᾷ μεταξὺ τῶν εἰρημένων σαμείων ὁμοίως λαμβανομένᾳ.
21Önerme 21. Birinci dönüşte çizilmiş spiral ile dönüşün başlangıcındaki doğrulardan birincisinin çevrelediği alan alındığında, bu alanın çevresine benzer daire dilimlerinden oluşan bir düzlem şekil, içine de bir başkasını, çevrel şekil iç şekilden önerilen her alandan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür.
Birinci dönüşte çizilmiş, üzerinde A, B, G, D bulunan bir spiral olsun; spiralin başlangıcı Th noktası, dönüşün başlangıcı ThA, birinci daire ZHIA, onun AH ile ZI çapları da birbirine dik olsun. Dik açı ve dik açıyı çevreleyen daire dilimi durmadan ikiye bölünürse, dilimden geride kalan önerilenden küçük olacaktır; AThK dilimi önerilen alandan küçük olarak elde edilmiş olsun. Dört dik açı, ATh ile ThK'nin çevrelediği açıya eşit açılara bölünsün ve açıları oluşturan doğrular spirale kadar çizilsin. ThK'nin spirali kestiği nokta L olsun; merkezi Th, yarıçapı ThL olan bir daire çizilsin. Bu dairenin önde giden yöndeki yayı spiralin içine, arkadan gelen yöndeki yayı ise dışına düşecektir. Yay, ThA ile ve ThK'den sonra spirale düşen doğruyla kesişinceye kadar çizilsin [O'da OM]. Yine ThM'nin spirali kestiği nokta N olsun; merkezi Th, yarıçapı ThN olan bir daire, çevresi ThK ile ve ThM'den sonra spirale düşen doğruyla kesişinceye kadar çizilsin. Aynı şekilde, eşit açılar yapan doğruların spirali kestiği öbür bütün noktalardan da, merkezi Th olan daireler, her yay önde giden ve arkadan gelen doğruyla kesişinceye kadar çizilsin. Böylece alınan alanın çevresine benzer dilimlerden oluşan bir şekil, içine de bir başkası çizilmiş olacaktır. Çevrel şeklin iç şekilden önerilen alandan küçük bir farkla büyük olduğu gösterilecektir. Çünkü ThLO dilimi ThML dilimine, ThNP ThNR'ye, ThKhS ThKhT'ye eşittir; iç şekildeki öbür dilimlerin her biri de, çevrel şekildeki dilimlerden kendisiyle ortak kenarı olana eşittir. O hâlde açıktır ki bütün dilimler bütün dilimlere eşit olacaktır; demek ki alanın içine çizilen şekil, alanın çevresine çizilen şeklin ThAK dilimi dışarıda bırakılmış hâline eşittir; çünkü çevrel şekildeki dilimlerden yalnız bu alınmamıştır. O hâlde açıktır ki çevrel şekil iç şekilden, önerilenden küçük olan AKTh dilimi kadar büyüktür.
Sonuç. Bundan açıktır ki söylenen alanın çevresine, söylendiği gibi bir şekil, çevrel şekil alandan önerilen her alandan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek; yine içine, alan iç şekilden aynı biçimde önerilen her alandan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür.
κα΄. Λαμβάνοντα τὸ χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς πρώτας ἐν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς δυνατόν ἐστι περὶ αὐτὸ σχῆμα ἐπίπεδον περιγράψαι καὶ ἄλλο ἐγγράψαι ἐξ ὁμοίων τομέων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγεγραμμένον τοῦ ἐγγεγραμμένου μεῖζον εἶμεν ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς ἁ ΑΒΓΔ, ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένα, ἔστω δὲ ἀρχὰ μὲν τᾶς ἕλικος τὸ Θ σαμεῖον, ἀρχὰ δὲ τᾶς περιφορᾶς ἁ ΘΑ, ὁ δὲ πρῶτος κύκλος ὁ ΖΗΙΑ, αἱ δὲ ΑΗ, ΖΙ διάμετροι αὐτοῦ ποτʼ ὀρθὰς ἀλλάλαις. Ἀεὶ δὴ τᾶς ὀρθᾶς γωνίας δίχα τεμνομένας καὶ τοῦ τομέως τοῦ τὰν ὀρθὰν γωνίαν περιέχοντος ἐσσεῖται τὸ καταλειπόμενον τοῦ τομέως ἔλασσον τοῦ προτεθέντος καὶ ἔστω γεγενημένος ὁ τομεὺς ὁ ΑΘΚ ἐλάσσων τοῦ προτεθέντος χωρίου. Διαιρήσθωσαν δὴ αἱ γωνίαι αἱ τέσσαρες ὀρθαὶ εἰς τὰς ἴσας γωνίας τᾷ περιεχομένᾳ ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΚ, καὶ αἱ ποιοῦσαι τὰς γωνίας εὐθεῖαι ἔστε ποτὶ τὰν ἕλικα ἄχθωσαν. Καθʼ ὃ δὴ τέμνει σαμεῖον ἁ ΘΚ τὰν ἕλικα, ἔστω τὸ Λ, καὶ κέντρῳ τῷ Θ, διαστήματι δὲ τῷ ΘΛ κύκλος γεγράφθω · πεσεῖται δὲ αὐτοῦ ἁ μὲν εἰς τὰ προαγούμενα περιφέρεια ἐντὸς τᾶς ἕλικος, ἁ δὲ εἰς τὰ ἑπόμενα ἐκτός. Γεγράφθω δὴ ἁ περιφέρεια, ἔστε κα συμπέσῃ τᾷ ΘΑ [κατὰ τὸ Ο ἁ ΟΜ] καὶ τᾷ μετὰ τὰν ΘΚ εὐθεῖαν ποτὶ τὰν ἕλικα ποτιπιπτούσᾳ. Πάλιν δὴ καὶ καθʼ ὃ τέμνει τὰν ἕλικα σαμεῖον ἁ ΘΜ, ἔστω τὸ Ν, καὶ κέντρῳ τῷ Θ, διαστήματι δὲ τῷ ΘΝ κύκλος γεγράφθω, ἔστε κα συμπέσῃ ἁ περιφέρεια τοῦ κύκλου τᾷ ΘΚ καὶ τᾷ μετὰ τὰν ΘΜ ποτιπιπτούσᾳ ποτὶ τὰν ἕλικα, ὁμοίως δὲ καὶ διὰ τῶν ἄλλων πάντων, καθʼ ἃ τέμνοντι τὰν ἕλικα αἱ τὰς ἴσας γωνίας ποιοῦσαι, κύκλοι γεγράφθωσαν κέντρῳ τῷ Θ, ἔστʼ ἂν συμπέσῃ ἑκάστα ἁ περιφέρεια τᾷ τε προαγουμένᾳ εὐθείᾳ καὶ τᾷ ἑπομένᾳ · ἐσσεῖται δή τι περὶ τὸ λαφθὲν χωρίον περιγεγραμμένον ἐξ ὁμοίων τομέων συγκείμενον καὶ ἄλλο ἐγγεγραμμένον. Ὅτι δὲ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἐγγεγραμμένου μεῖζόν ἐστιν ἐλάσσονι τοῦ προτεθέντος χωρίου δειχθήσεται. Ἔστιν γὰρ ὁ μὲν ΘΛΟ τομεὺς ἴσος τῷ ΘΜΛ, ὁ δὲ ΘΝΠ τῷ ΘΝΡ, ὁ δὲ ΘΧΣ τῷ ΘΧΤ, ἔστιν δὲ καὶ τῶν ἄλλων τομέων ἕκαστος τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι ἴσος τῷ κοινὰν ἔχοντι πλευρὰν τομεῖ τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τομέων. Δῆλον οὖν ὅτι καὶ πάντες οἱ τομέες πάντεσσιν ἴσοι ἐσσοῦνται ἴσον ἄρα ἐστὶν τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἐν τῷ χωρίῳ τῷ περιγεγραμμένῳ περὶ τὸ χωρίον σχήματι χωρὶς τοῦ ΘΑΚ τομέως μόνος γὰρ οὗτος οὐ λέλαπται τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι. Δῆλον οὖν ὅτι τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἐγγεγραμμένου μεῖζόν ἐστι τῷ ΑΚΘ τομεῖ, ὃς ἐλάσσων ἐστὶν τοῦ προτεθέντος. ΠΟΡΙΣΜΑ Ἐκ τούτου δὲ φανερὸν ὅτι δυνατόν ἐστι περὶ τὸ εἰρημένον χωρίον σχῆμα, οἷον εἴρηται, γράφειν, ὥστε τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα μεῖζον εἶμεν τοῦ χωρίου ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου, καὶ πάλιν ἐγγράφειν, ὥστε τὸ χωρίον ὁμοίως μεῖζον εἶμεν τοῦ ἐγγραφέντος σχήματος ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου.
22Önerme 22. İkinci dönüşte çizilmiş spiral ile dönüşün başlangıcındaki doğrulardan ikincisinin çevrelediği alan alındığında, bu alanın çevresine benzer dilimlerden oluşan bir düzlem şekil, içine de bir başkasını, çevrel şekil iç şekilden önerilen her alandan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür.
İkinci dönüşte çizilmiş, üzerinde A, B, G, D, E bulunan bir spiral olsun; spiralin başlangıcı Th noktası, dönüşün başlangıcı ATh, dönüşün başlangıcındaki doğrulardan ikincisi EA olsun; AZH ikinci daire, AGH ile ZI de onun birbirine dik çapları olsun. Yine dik açı ve dik açıyı çevreleyen dilim ikiye bölündükçe geride kalan, önerilenden küçük olacaktır; ThKA dilimi önerilen alandan küçük olarak elde edilmiş olsun. Dik açılar KThA açısına eşit açılara bölünüp geri kalanlar öncekiler gibi kurulunca, çevrel şekil iç şekilden ThKA diliminden küçük bir farkla büyük olacaktır; çünkü ThKA diliminin ThER dilimini aştığı fark kadar büyük olacaktır.
Sonuç. O hâlde açıktır ki çevrel şeklin alınan alandan önerilen her alandan küçük bir farkla büyük, yine alınan alanın iç şekilden önerilen her alandan küçük bir farkla büyük olması mümkündür.
Aynı yoldan şu da açıktır: herhangi bir dönüşte çizilmiş spiral ile dönüşün başlangıcındaki doğrulardan aynı sayıyla anılanın çevrelediği alan alındığında, onun çevresine söylendiği gibi bir düzlem şekil, çevrel şekil alınan alandan önerilen her alandan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek; yine içine, alınan alan iç şekilden önerilen her alandan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür.
κβ΄. Λαβόντα τὸ χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας καὶ τᾶς εὐθείας, ἅ ἐστι δευτέρα τᾶν ἐν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς, δυνατόν ἐστι περὶ αὐτὸ σχῆμα ἐπίπεδον περιγράψαι ἐξ ὁμοίων τομέων συγκείμενον καὶ ἄλλο ἐγγράψαι, ὥστε τὸ περιγραφὲν τοῦ ἐγγραφέντος μεῖζον εἶμεν ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς ἁ ΑΒΓΔΕ, ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ γεγραμμένα, καὶ ἔστω τὸ μὲν Θ σαμεῖον ἀρχὰ τᾶς ἕλικος, ἁ δὲ ΑΘ ἀρχὰ τᾶς περιφορᾶς, ἁ δὲ ΕΑ ἁ δευτέρα εὐθεῖα τᾶν ἐν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς, ὁ δὲ ΑΖΗ κύκλος ἔστω δεύτερος καὶ αἱ ΑΓΗ. ΖΙ διάμετροι αὐτοῦ ποτʼ ὀρθὰς ἀλλάλαις. Πάλιν οὖν δίχα τεμνομένας τᾶς ὀρθᾶς γωνίας καὶ τοῦ τομέως τοῦ τὰν ὀρθὰν γωνίαν περιέχοντος ἐσσεῖται τὸ καταλειπόμενον ἔλασσον τοῦ προτεθέντος καὶ ἔστω γεγενημένος ὁ ΘΚΑ τομεὺς ἐλάσσων τοῦ προτεθέντος χωρίου. Διαιρεθεισᾶν δὴ τᾶν ὀρθᾶν γωνιᾶν εἰς τὰς ἴσας γωνίας τᾷ ὑπὸ τᾶν ΚΘΑ καὶ τῶν ἄλλων κατεσκευασθέντων κατὰ τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον ἐσσεῖται τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος μεῖζον ἐλάσσονι ἢ ὁ τομεὺς ὁ ΘΚΑ · μεῖζον γὰρ ἐσσεῖται τᾷ ὑπεροχᾷ, ᾇ ὑπερέχει ὁ ΘΚΑ τομεὺς τοῦ ΘΕΡ. ΠΟΡΙΣΜΑ Δῆλον οὖν ὅτι δυνατόν ἐστιν καὶ τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ λαφθέντος χωρίου μεῖζον εἶμεν ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου, καὶ πάλιν τὸ λαφθὲν χωρίον μεῖζον εἶμεν τοῦ ἐγγραφέντος σχήματος ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου. Διὰ δὲ τοῦ αὐτοῦ τρόπου φανερὸν διότι δυνατὸν λαβόντα τὸ χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν ὁποιᾳοῦν περιφορᾷ γεγραμμένας καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἐν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς κατὰ τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν λεγομένας περιγράψαι σχῆμα, οἷον εἴρηται, ἐπίπεδον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα μεῖζον εἶμεν τοῦ λαφθέντος χωρίου ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου, καὶ πάλιν ἐγγράψαι, ὥστε τὸ λαφθὲν χωρίον μεῖζον εἶμεν τοῦ ἐγγραφέντος σχήματος ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου.
23Önerme 23. Bir dönüşte çizilmiş spiralden küçük olan ve uçlarından biri spiralin başlangıcı olmayan bir spiral ile spiralin uçlarından çizilen doğruların çevrelediği alan alındığında, bu alanın çevresine benzer dilimlerden oluşan bir düzlem şekil, içine de bir başkasını, çevrel şekil iç şekilden önerilen her alandan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür.
Uçları A ile E olan, üzerinde A, B, G, D, E bulunan bir spiral olsun; spiralin başlangıcı Th olsun; ATh ile ThE birleştirilsin. Merkezi Th, yarıçapı ThA olan bir daire çizilsin ve ThE ile Z'de kesişsin. Th'deki açı ile ThAZ dilimi durmadan ikiye bölünürse, geride kalan önerilenden küçük olacaktır. ThAK dilimi önerilenden küçük olsun. Öncekilerde olduğu gibi, Th'de eşit açılar yapan doğruların spirali kestiği noktalardan daireler, yayların her biri önde giden ve arkadan gelen doğruyla kesişecek biçimde çizilsin. Böylece ABGDE spirali ile ATh ve ThE doğrularının çevrelediği alanın çevresine benzer dilimlerden oluşan bir düzlem şekil, içine de bir başkası çizilmiş olacak; çevrel şekil iç şekli önerilen alandan küçük bir farkla aşacaktır; çünkü ThAK dilimi ondan küçüktür.
Sonuç. Bundan açıktır ki söylenen alanın çevresine, söylendiği gibi bir düzlem şekil, çevrel şekil alandan önerilen her alandan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek; yine içine, söylenen alan iç şekilden önerilen her alandan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür.
κγ΄. Λαβόντα τὸ χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς ἕλικος, ἅ ἐστιν ἐλάσσων τᾶς ἐν μιᾷ περιφορᾷ γεγραμμένας, οὐκ ἐχούσας πέρας τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος, καὶ τᾶν εὐθειᾶν τᾶν ἀπὸ τῶν περάτων τᾶς ἕλικος ἀγομενᾶν δυνατόν ἐστι περὶ τὸ χωρίον σχῆμα ἐπίπεδον περιγράψαι ἐξ ὁμοίων τομέων συγκείμενον καὶ ἄλλο ἐγγράψαι, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος μεῖζον εἶμεν ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς ἁ ΑΒΓΔΕ, πέρατα δὲ αὐτᾶς τὰ Α, Ε, ἔστω δὲ ἀρχὰ τᾶς ἕλικος τὸ Θ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΘ, ΘΕ. Γεγράφθω δὴ κύκλος κέντρῳ μὲν τῷ Θ, διαστήματι δὲ τῷ ΘΑ, καὶ συμπιπτέτω τᾷ ΘΕ κατὰ τὸ Ζ. Ἀεὶ δὲ τᾶς γωνίας τᾶς ποτὶ τῷ Θ καὶ τοῦ τομέως τοῦ ΘΑΖ δίχα τεμνομένων ἐσσεῖται τὸ καταλειπόμενον τοῦ προτεθέντος ἔλασσον. Ἔστω ἐλάσσων ὁ τομεὺς ὁ ΘΑΚ τοῦ προτεθέντος. Ὁμοίως δὴ τοῖς πρότερον γεγράφθωσαν κύκλοι διὰ τῶν σαμείων, καθʼ ἃ τέμνοντι τὰν ἕλικα αἱ τὰς ἴσας γωνίας ποιοῦσαι ποτὶ τῷ Θ, ὥστε τᾶν περιφερειᾶν ἑκάσταν συμπίπτειν τᾷ τε προαγουμένᾳ καὶ τᾷ ἑπομένᾳ ἐσσεῖται δή τι περὶ τὸ περιεχόμενον χωρίον ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕ ἕλικος καὶ τᾶν ΑΘ, ΘΕ εὐθειᾶν περιγεγραμμένον σχῆμα ἐπίπεδον ἐξ ὁμοίων τομέων συγκείμενον καὶ ἄλλο ἐγγεγραμμένον, καὶ τὸ περιγεγραμμένον τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐλάσσονι ὑπερέχει τοῦ προτεθέντος χωρίου ἐλάσσων γάρ ἐστιν ὁ ΘΑΚ τομεύς. ΠΟΡΙΣΜΑ Ἐκ τούτου φανερόν ἐστιν ὅτι δυνατόν ἐστιν περὶ τὸ εἰρημένον χωρίον σχῆμα ἐπίπεδον, οἷον εἴρηται, περιγράψαι, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα μεῖζον εἶμεν τοῦ χωρίου ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου, καὶ πάλιν ἐγγράψαι, ὥστε τὸ εἰρημένον χωρίον μεῖζον εἶμεν τοῦ ἐγγραφέντος σχήματος ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος χωρίου.
24Önerme 24. Birinci dönüşte çizilmiş spiral ile dönüşün başlangıcındaki doğrulardan birincisinin çevrelediği alan, birinci dairenin üçte biridir.
Birinci dönüşte çizilmiş, üzerinde A, B, G, D, E, Th bulunan bir spiral olsun; spiralin başlangıcı Th noktası, dönüşün başlangıcındaki doğrulardan birincisi ThA, birinci daire de AKZHI olsun; içinde ⟦?⟧ bulunan daire bunun üçte biri olsun. Gösterilmelidir ki söylenen alan ⟦?⟧ dairesine eşittir.
Eşit değilse ya büyüktür ya küçüktür. Önce, mümkünse, küçük olsun. ABGDETh spirali ile ATh doğrusunun çevrelediği alanın çevresine, benzer dilimlerden oluşan bir düzlem şekli, çevrel şekil alandan, ⟦?⟧ dairesinin söylenen alanı aştığı farktan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür. Bu şekil çizilsin; onu oluşturan dilimlerin en büyüğü ThAK, en küçüğü ThEO olsun. O hâlde açıktır ki çevrel şekil ⟦?⟧ dairesinden küçüktür. Th'de eşit açılar yapan doğrular dairenin çevresine düşünceye kadar uzatılsın. Böylece Th'den spirale düşen ve birbirini eşit farkla aşan bazı çizgiler vardır; bunların en büyüğü ThA, en küçüğü ThE'dir ve en küçük farka eşittir. Th'den dairenin çevresine düşen, sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri en büyüğe eşit başka çizgiler de vardır; bütün bu çizgiler üzerine, hem birbirini eşit farkla aşanlar hem de birbirine ve en büyüğe eşit olanlar üzerine, benzer dilimler çizilmiştir. O hâlde en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki dilimler, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki dilimlerin üç katından küçüktür; çünkü bu gösterildi. Birbirine ve en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki dilimler AZHI dairesine, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki dilimler ise çevrel şekle eşittir. O hâlde AZHI dairesi çevrel şeklin üç katından küçüktür. Oysa ⟦?⟧ dairesinin üç katıdır; demek ki ⟦?⟧ dairesi çevrel şekilden küçüktür. Ama küçük değil, büyüktür. O hâlde ABGDETh spirali ile ATh'nin çevrelediği alan ⟦?⟧ dairesinden küçük değildir.
Büyük de değildir. Mümkünse büyük olsun. Yine ABGDETh spirali ile ATh doğrusunun çevrelediği alanın içine, söylenen alan iç şekilden, kendisinin ⟦?⟧ dairesini aştığı farktan küçük bir farkla büyük olacak biçimde bir şekil çizmek mümkündür. Bu şekil çizilsin; iç şekli oluşturan dilimlerin en büyüğü ThRX, en küçüğü OThE olsun. O hâlde açıktır ki iç şekil ⟦?⟧ dairesinden büyüktür. Th'de eşit açılar yapan doğrular dairenin çevresine düşünceye kadar uzatılsın. Yine Th'den spirale düşen ve birbirini eşit farkla aşan bazı çizgiler vardır; bunların en büyüğü ThA, en küçüğü ThE'dir ve en küçük farka eşittir. Th'den AZHI dairesinin çevresine düşen, sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri en büyüğe eşit başka çizgiler de vardır; bütün bunlar üzerine, hem birbirine ve en büyüğe eşit olanlar hem de birbirini eşit farkla aşanlar üzerine benzer dilimler çizilmiştir. O hâlde en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki dilimler, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki dilimlerin, en büyüğün üzerindeki dışarıda bırakılınca, üç katından büyüktür; çünkü bu gösterildi. En büyüğe eşit çizgiler üzerindeki dilimler AZHI dairesine, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki dilimler ise, en büyüğün üzerindeki dışarıda bırakılınca, iç şekle eşittir. O hâlde AZHI dairesi iç şeklin üç katından büyüktür. Oysa ⟦?⟧ dairesinin üç katıdır; demek ki ⟦?⟧ dairesi iç şekilden büyüktür. Ama büyük değil, küçüktür. O hâlde ABGDETh spirali ile ATh doğrusunun çevrelediği alan ⟦?⟧ dairesinden büyük de değildir. Demek ki eşittir.
κδ΄. Τὸ περιλαφθὲν χωρίον ὑπό τε τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς πρώτας τᾶν ἐν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς τρίτον μέρος ἐστὶ τοῦ κύκλου τοῦ πρώτου. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς ἁ ΑΒΓΔΕΘ, ἐν τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένα, ἔστω δὲ τὸ μὲν Θ σαμεῖον ἀρχὰ τᾶς ἕλικος, ἁ δὲ ΘΑ εὐθεῖα πρώτα τᾶν ἐν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς, ὁ δὲ ΑΚΖΗΙ κύκλος πρῶτος, οὗ τρίτον μέρος ἔστω ὁ ἐν ᾧ ⟦?⟧ κύκλος. Δεικτέον ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ προειρημένον χωρίον τῷ ⟦?⟧ κύκλῳ. ⟦?⟧ Εἰ γὰρ μή, ἤτοι μεῖζόν ἐστιν ἢ ἔλασσον. Ἔστω πρότερον, εἰ δυνατόν, ἔλασσον. Δυνατὸν δή ἐστιν περὶ τὸ χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕΘ ἕλικος καὶ τᾶς ΑΘ εὐθείας περιγράψαι σχῆμα ἐπίπεδον ἐξ ὁμοίων τομέων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα μεῖζον εἶμεν τοῦ χωρίου ἐλάσσονι τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ ὑπερέχει ὁ ⟦?⟧ κύκλος τοῦ εἰρημένου χωρίου. Περιγεγράφθω δή, καὶ ἔστω τῶν τομέων, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ εἰρημένον σχῆμα, μέγιστος μὲν ὁ ΘΑΚ, ἐλάχιστος δὲ ὁ ΘΕΟ· δῆλον οὖν ὅτι τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἔλασσόν ἐστι τοῦ ⟦?⟧ κύκλου. Ἐκβεβλήσθωσαν δὴ αἱ εὐθεῖαι αἱ ποτὶ τῷ Θ ποιοῦσαι τὰς ἴσας γωνίας, ἔστʼ ἂν ποτὶ τὰν τοῦ κύκλου περιφέρειαν πέσωντι· ἐντὶ δή τινες γραμμαὶ αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν ἕλικα ποτιπίπτουσαι τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι, ἇν ἐστι μεγίστα μὲν ἁ ΘΑ, ἐλαχίστα δὲ ἁ ΘΕ, καὶ ἁ ἐλαχίστα ἴσα τᾷ ὑπεροχᾷ, ἐντὶ δὲ καὶ ἄλλαι τινὲς γραμμαὶ αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν τοῦ κύκλου περιφέρειαν ποτιπίπτουσαι τῷ μὲν πλήθει ἴσαι ταύταις, τῷ δὲ μεγέθει ἑκάστα ἴσα τᾷ μεγίστᾳ, καὶ ἀναγεγράφαται ἀπὸ πασᾶν ὁμοῖοι τομέες, ἀπό τε τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν καὶ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ· οἱ ἄρα τομέες οἱ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ ἐλάσσονές ἐντι ἢ τριπλάσιοι τῶν τομέων τῶν ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν δέδεικται γὰρ τοῦτο. Ἐντὶ δὲ οἱ μὲν τομέες οἱ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ ἴσοι τῷ ΑΖΗΙ κύκλῳ, οἱ δὲ τομέες οἱ ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν ἴσοι τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι· ἐλάσσων ἄρα ὁ ΑΖΗΙ κύκλος τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος ἢ τριπλασίων. Τοῦ δέ ⟦?⟧ κύκλου τριπλασίων· ἐλάσσων ἄρα ὁ ⟦?⟧ κύκλος τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος. Οὐκ ἔστι δέ, ἀλλὰ μείζων οὐκ ἄρα ἐστὶν τὸ περιεχόμενον χωρίον ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕΘ ἕλικος καὶ τᾶς ΑΘ ἔλασσον τοῦ ⟦?⟧ χωρίου. Οὐδὲ τοίνυν μεῖζον. Ἔστω γάρ, εἰ δυνατόν, μεῖζον. Ἔστι δὴ πάλιν δυνατὸν εἰς τὸ χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶς ΑΒΓΔΕΘ ἕλικος καὶ τᾶς ΑΘ εὐθείας ἐγγράψαι σχῆμα, ὥστε τὸ εἰρημένον χωρίον τοῦ ἐγγραφέντος σχήματος μεῖζον εἶμεν ἐλάσσονι ἢ ᾧ ὑπερέχει τὸ εἰρημένον χωρίον τοῦ ⟦?⟧ κύκλου. Ἐγγεγράφθω δή, καὶ ἔστω τῶν τομέων, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα, μέγιστος μὲν ὁ ΘΡΞ, ἐλάχιστος δὲ ὁ ΟΘΕ· δῆλον οὖν ὅτι τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα μεῖζόν ἐστιν τοῦ ⟦?⟧ κύκλου. Ἐκβεβλήσθωσαν δὴ αἱ ποιοῦσαι τὰς ἴσας γωνίας ποτὶ τῷ Θ, ἔστε κα ποτὶ τὰν τοῦ κύκλου περιφέρειαν πέσωντι. Πάλιν οὖν ἐντί τινες γραμμαὶ τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν ἕλικα ποτιπίπτουσαι, ἇν ἐστι μεγίστα μὲν ἁ ΘΑ, ἐλαχίστα δὲ ἁ ΘΕ, καί ἐστιν ἁ ἐλαχίστα ἴσα τᾷ ὑπεροχᾷ, ἐντὶ δὲ καὶ ἄλλαι γραμμαὶ αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν τοῦ ΑΖΗΙ κύκλου περιφέρειαν ποτιπίπτουσαι τῷ μὲν πλήθει ἴσαι ταύταις, τῷ δὲ μεγέθει ἑκάστα ἴσα τᾷ μεγίστᾳ, καὶ ἀναγεγράφαται ἀπὸ πασᾶν ὁμοῖοι τομέες ἀπό τε τᾶν ἰσᾶν ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ καὶ ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν οἱ ἄρα τομέες οἱ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ μείζονές ἐντι ἢ τριπλάσιοι τῶν τομέων τῶν ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας· δέδεικται γὰρ τοῦτο, Ἐντὶ δὲ οἱ μὲν τομέες οἱ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ ἴσοι τῷ ΑΖΗΙ κύκλῳ, οἱ δὲ ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας ἴσοι τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι· μείζων ἄρα ὁ ΑΖΗΙ κύκλος ἢ τριπλασίων τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος. Τοῦ δὲ ⟦?⟧ κύκλου τριπλασίων· μείζων ἄρα ἐστὶν ὁ ⟦?⟧ κύκλος τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος. Οὐκ ἔστιν δέ, ἀλλὰ ἐλάσσων οὐκ ἄρα ἐστὶν οὐδὲ μεῖζον τὸ χωρίον τὸ ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕΘ ἕλικος καὶ τᾶς ΑΘ εὐθείας τοῦ ⟦?⟧ κύκλου. Ἴσον ἄρα ἐστίν [τῷ περιλαφθέντι ὑπὸ τᾶς ἕλικος καὶ τᾶς ΑΘ εὐθείας].
25Önerme 25. İkinci dönüşte çizilmiş spiral ile dönüşün başlangıcındaki doğrulardan ikincisinin çevrelediği alanın ikinci daireye oranı, 7'nin 12'ye oranıdır. Bu oran, ikinci dairenin yarıçapı ile birinci dairenin yarıçapının çevrelediği dikdörtgen ile ikinci dairenin yarıçapının birincininkini aştığı farkın karesinin üçte birinin toplamının, ikinci dairenin yarıçapı üzerindeki kareye oranıyla aynıdır.
κέ. Τὸ περιλαφθὲν χωρίον ὑπό τε τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ γεγραμμένας καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς δευτέρας τᾶν ἐν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς ποτὶ τὸν δεύτερον κύκλον τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὰ ζ ποτὶ τὰ ιβ, ὅς ἐστιν ὁ αὐτὸς τῷ ὃν ἔχει τὰ συναμφότερα τό τε περιεχόμενον ὑπὸ τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ δευτέρου κύκλου καὶ τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ πρώτου κύκλου καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ τετραγώνου τοῦ ἀπὸ τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ ὑπερέχει ἁ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ δευτέρου κύκλου τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ πρώτου κύκλου ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ δευτέρου κύκλου.
s59İkinci dönüşte çizilmiş, üzerinde A, B, G, D, E bulunan bir spiral olsun; spiralin başlangıcı Th noktası, dönüşün başlangıcındaki doğruların birincisi ThE, ikincisi AE, ikinci daire de AZHI olsun; AH ile IZ bu dairenin birbirine dik çapları olsun. Gösterilmelidir ki ABGDE spirali ile AE doğrusunun çevrelediği alanın AZHI dairesine oranı, 7'nin 12'ye oranıdır.
Yarıçapının karesi, ATh ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile AE üzerindeki karenin üçte birinin toplamına eşit olan bir ⟦?⟧ dairesi alınsın. Bu ⟦?⟧ dairesinin AHZI dairesine oranı 7'nin 12'ye oranı olacaktır; çünkü onun yarıçapının karesi de AZHI dairesinin yarıçapının karesine bu oranı taşır. Şimdi gösterilecek ki ⟦?⟧ dairesi, ABGDE spirali ile AE doğrusunun çevrelediği alana eşittir.
Eşit değilse ya büyüktür ya küçüktür. Önce, mümkünse, büyük olsun. O zaman bu alanın
Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς ἁ ΑΒΓΔΕ, ἐν τᾷ δευτέρᾳ περιφορᾷ γεγραμμένα, ἔστω δὲ τὸ μὲν Θ σαμεῖον ἀρχὰ τᾶς ἕλικος, ἁ δὲ ΘΕ εὐθεῖα ἐν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς ἁ πρώτα, ἁ δὲ ΑΕ ἐν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς περιφορᾶς ἁ δευτέρα, ὁ δὲ κύκλος ὁ ΑΖΗΙ ὁ δεύτερος ἔστω, καὶ αἱ ΑΗ, ΙΖ διάμετροι ποτʼ ὀρθὰς ἀλλάλαις. Δεικτέον ὅτι τὸ περιεχόμενον χωρίον ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕ ἕλικος καὶ τᾶς ΑΕ εὐθείας ποτὶ τὸν ΑΖΗΙ κύκλον λόγον ἔχει, ὃν τὰ ζ ποτὶ ιβ. Ἔστω δή τις κύκλος ὁ ⟦?⟧ ἁ δὲ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ⟦?⟧ κύκλου δυνάμει ἴσα τῷ τε ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΕ περιεχομένῳ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τᾶς ΑΕ τετραγώνου· ἔξει δὴ ὁ ⟦?⟧ κύκλος ποτὶ τὸν ΑΗΖΙ ὡς ζ ποτὶ ιβ, διότι καὶ ἁ ἐκ τοῦ κέντρου αὐτοῦ ποτὶ τὰν ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ΑΖΗΙ κύκλου τοῦτον ἔχει δυνάμει τὸν λόγον. Δειχθήσεται οὖν ἴσος ὁ ⟦?⟧ κύκλος τῷ περιεχομένῳ χωρίῳ ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕ ἕλικος καὶ τᾶς ΑΕ εὐθείας. Εἰ γὰρ μή, ἤτοι μείζων ἐστὶν ἢ ἐλάττων. Ἔστω δὴ πρότερον, εἰ δυνατόν, μείζων. Δυνατὸν δή ἐστι περὶ τὸ
s60çevresine, benzer dilimlerden oluşan bir düzlem şekli, çevrel şekil alandan, ⟦?⟧ dairesinin alanı aştığı farktan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür. Bu şekil çizilsin; çevrel şekli oluşturan dilimlerin en büyüğü ThAK, en küçüğü ThOD olsun. O hâlde açıktır ki çevrel şekil daireden küçüktür. Th'de eşit açılar yapan doğrular ikinci dairenin çevresine düşünceye kadar uzatılsın. Böylece Th'den spirale düşen ve birbirini eşit farkla aşan bazı çizgiler vardır; bunların en büyüğü ThA, en küçüğü ThE'dir. Th'den AZHI dairesinin çevresine düşen, sayıca bunlardan bir eksik, büyüklükçe hem birbirine hem en büyüğe eşit başka çizgiler de vardır. En büyüğe eşit çizgiler ile birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerine benzer dilimler çizilmiştir; en küçüğün üzerine ise çizilmemiştir. O hâlde en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki dilimlerin, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki dilimlere, en küçüğün üzerindeki dışarıda bırakılarak, oranı, en büyük olan ThA üzerindeki karenin, ATh ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile EA üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranından küçüktür; çünkü bu gösterildi. Birbirine ve en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki dilimlere AZHI dairesi, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki dilimlere ise, en küçüğün üzerindeki dışarıda bırakılarak, çevrel şekil eşittir. O hâlde dairenin çevrel şekle oranı,
χωρίον περιγράψαι σχῆμα ἐπίπεδον ἐξ ὁμοίων τομέων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα μεῖζον εἶμεν τοῦ χωρίου ἐλάσσονι ἢ ᾧ ὑπερέχει ὁ ⟦?⟧ κύκλος τοῦ χωρίου. Περιγεγράφθω, καὶ ἔστω, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα, μέγιστος μὲν ὁ ΘΑΚ τομεύς, ἐλάχιστος δὲ ὁ ΘΟΔ· δῆλον οὖν ὅτι τὸ περιγραφὲν σχῆμα ἔλασσόν ἐστιν τοῦ κύκλου. Ἐκβεβλήσθωσαν αἱ εὐθεῖαι αἱ ποιοῦσαι ποτὶ τῷ Θ ἴσας γωνίας, ἔστʼ ἂν ποτὶ τὰν τοῦ δευτέρου κύκλου περιφέρειαν πέσωντι. Ἐντὶ δή τινες γραμμαὶ τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν ἕλικα ποτιπίπτουσαι, ἇν ἐστι μεγίστα μὲν ἁ ΘΑ, ἐλαχίστα δὲ ἁ ΘΕ, ἐντὶ δὲ καὶ ἄλλαι γραμμαὶ αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν τοῦ ΑΖΗΙ κύκλου περιφέρειαν ποτιπίπτουσαι, τῷ μὲν πλήθει μιᾷ ἐλάσσονες ταυτᾶν, τῷ δὲ μεγέθει ἀλλάλαις τε ἴσαι καὶ τᾷ μεγίστᾳ, καὶ ἀναγεγράφαται ὁμοῖοι τομέες ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ καὶ ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν, ἀπὸ δὲ τᾶς ἐλαχίστας οὐκ ἀναγράφεται οἱ ἄρα τομέες οἱ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ ποτὶ τοὺς τομέας τοὺς ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς ἐλαχίστας ἐλάσσονα λόγον ἔχοντι ἢ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς μεγίστας τᾶς ΘΑ ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΕ περιεχόμενον καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΕΑ τετραγώνου· δέδεικται γὰρ τοῦτο. Ἐντί δὲ τοῖς μὲν τομέεσσι τοῖς ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν ἀλλάλαις καὶ τᾷ μεγίστᾳ ἴσος ὁ ΑΖΗΙ κύκλος, τοῖς δὲ τομέεσσι τοῖς ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς ἐλαχίστας ἴσον τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα· ἐλάσσονα ἄρα λόγον ἔχει ὁ κύκλος ποτὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα
s61ATh üzerindeki karenin, ATh ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile AE üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranından küçüktür. Oysa ThA üzerindeki karenin, ThA ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile AE üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranı, AZHI dairesinin ⟦?⟧ dairesine oranıdır. Demek ki AZHI dairesinin çevrel şekle oranı, ⟦?⟧ dairesine oranından küçüktür; bu yüzden ⟦?⟧ dairesi çevrel şekilden küçüktür. Ama küçük değil, büyüktür. O hâlde ⟦?⟧ dairesi, ABGDE spirali ile AE doğrusunun çevrelediği alandan büyük değildir.
Küçük de değildir. Mümkünse küçük olsun. Yine spiral ile AE doğrusunun çevrelediği alanın içine, benzer dilimlerden oluşan bir düzlem şekli, ABGDE spirali ile AE doğrusunun çevrelediği alan iç şekilden,
ἢ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΘ ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΕ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΑΕ τετραγώνου. Ὃν δὲ ἔχει λόγον τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΑ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΑ, ΘΕ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΑΕ τετραγώνου, τοῦτον ἔχει ὁ ΑΖΗΙ κύκλος ποτὶ τὸν ⟦?⟧ κύκλον· ἐλάσσονα οὖν λόγον ἔχει ὁ ΑΖΗΙ κύκλος ποτὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἢ ποτὶ τὸν κύκλον· ὥστε ἐλάσσων ἐστὶν ὁ ⟦?⟧ κύκλος τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος. Οὐκ ἔστι δέ, ἀλλὰ μείζων· οὐκ ἄρα μείζων ἐστὶν ὁ ⟦?⟧ κύκλος τοῦ χωρίου τοῦ περιεχομένου ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕ ἕλικος καὶ τᾶς ΑΖ εὐθείας. Οὐδὲ τοίνυν ἐλάσσων. Ἔστω γάρ, εἰ δυνατόν, ἐλάσσων. Πάλιν οὖν δυνατόν ἐστιν εἰς τὸ χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τᾶς ἕλικος καὶ τᾶς ΑΕ εὐθείας ἐγγράψαι σχῆμα ἐπίπεδον ὑπὸ ὁμοίων τομέων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιεχόμενον χωρίον ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕ ἕλικος καὶ τᾶς ΑΕ εὐθείας μεῖζον εἶμεν τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος
s62aynı alanın ⟦?⟧ dairesini aştığı farktan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür. Bu şekil çizilsin; iç şekli oluşturan dilimlerin en büyüğü ThKR, en küçüğü ThEO olsun. O hâlde açıktır ki iç şekil ⟦?⟧ dairesinden büyüktür. Th'de eşit açılar yapan doğrular dairenin çevresine düşünceye kadar uzatılsın. Yine Th'den spirale düşen ve birbirini eşit farkla aşan bazı çizgiler vardır; bunların en büyüğü ThA, en küçüğü ThE'dir. Th'den dairenin çevresine düşen, sayıca bunlardan bir eksik, büyüklükçe hem birbirine hem en büyüğe eşit başka çizgiler de vardır. Birbirini eşit farkla aşan çizgiler ile en büyüğe eşit çizgiler üzerine benzer dilimler çizilmiştir. O hâlde en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki dilimlerin, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki dilimlere, en büyüğün üzerindeki dışarıda bırakılarak, oranı, ThA üzerindeki karenin, ATh ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile EA üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranından büyüktür. Birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki dilimlere, en büyüğün üzerindeki dışarıda bırakılarak, alanın içine çizilen şekil, öbür dilimlere ise daire eşittir. O hâlde AZHI dairesinin iç şekle oranı, ThA üzerindeki karenin, ThA ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile AE üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranından, yani AZHI dairesinin ⟦?⟧ dairesine oranından büyüktür. Demek ki ⟦?⟧ dairesi iç şekilden büyüktür. Bu ise imkânsızdır;
ἐλάσσονι, ἢ ᾧ ὑπερέχει τὸ αὐτὸ χωρίον τοῦ ⟦?⟧ κύκλου. Ἐγγεγράφθω οὖν, καὶ ἔστω τῶν τομέων, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα, μέγιστος μὲν ὁ ΘΚΡ τομεύς, ἐλάχιστος δὲ ὁ ΘΕΟ δῆλον οὖν ὅτι τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα μεῖζόν ἐστι τοῦ ⟦?⟧ κύκλου. Ἐκβεβλήσθωσαν αἱ ποιοῦσαι ἴσας γωνίας ποτὶ τῷ Θ, ἔστʼ ἂν ποτὶ τὰν τοῦ κύκλου περιφέρειαν πέσωντι. Πάλιν οὖν ἐντί τινες γραμμαὶ τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν ἕλικα ποτιπίπτουσαι, ἇν μεγίστα μὲν ἁ ΘΑ, ἐλαχίστα δὲ ἁ ΘΕ, ἐντὶ δὲ καὶ ἄλλαι γραμμαὶ αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν τοῦ κύκλου περιφέρειαν ποτιπίπτουσαι τῷ μὲν πλήθει μιᾷ ἐλάσσους ταυτᾶν, τῷ δὲ μεγέθει ἴσαι ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ, καὶ ἀναγεγράφαται ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν ὁμοῖοι τομέες καὶ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ οἱ ἄρα τομέες οἱ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν τᾷ μεγίστᾳ ποτὶ τοὺς τομέας τοὺς ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας μείζονα λόγον ἔχοντι ἢ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΑ ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΕ καὶ τὸ τρίτον τοῦ ἀπὸ τᾶς ΕΑ τετραγώνου. Ἔστιν δὲ τοῖς μὲν τομέεσσιν τοῖς ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας ἴσον τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἐν τῷ χωρίῳ, τοῖς δὲ ἑτέροις ὁ κύκλος μείζονα οὖν λόγον ἔχει ὁ ΑΖΗΙ κύκλος ποτὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἢ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΑ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΑ, ΘΕ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΑΕ τετραγώνου, τουτέστιν ὁ ΑΖΗΙ κύκλος ποτὶ τὸν ⟦?⟧ κύκλον, Μείζων ἄρα ἐστὶν ὁ ⟦?⟧ κύκλος τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ὅπερ ἀδύνατον
s63çünkü küçüktü. O hâlde ⟦?⟧ dairesi, ABGDE spirali ile AE doğrusunun çevrelediği alandan küçük de değildir; dolayısıyla eşittir.
Sonuç. Aynı yolla şu da gösterilecektir: Herhangi bir dönüşte çizilmiş spiral ile dönüşlerle aynı sayıyla adlandırılan doğrunun çevrelediği alanın, yine dönüşlerle aynı sayıyla adlandırılan daireye oranı şudur: Aynı sayıdaki dairenin yarıçapı ile dönüş sayısından bir eksikle adlandırılan dairenin yarıçapının çevrelediği dikdörtgen ile söylenen dairelerden büyüğünün yarıçapının küçüğünün yarıçapını aştığı farkın karesinin üçte birinin toplamının, söylenen dairelerden büyüğünün yarıçapı üzerindeki kareye oranı.
ἦν γὰρ ἐλάσσων. Οὐκ ἄρα ἐστὶν οὐδὲ ἐλάσσων ὁ ⟦?⟧ κύκλος τοῦ περιεχομένου χωρίου ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕ ἕλικος καὶ τᾶς ΑΕ εὐθείας· ὥστε ἴσος. ΠΟΡΙΣΜΑ Διὰ δὲ τοῦ αὐτοῦ τρόπου δειχθήσεται καὶ διότι τὸ περιλαφθὲν χωρίον ὑπό τε τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν ὁποιᾳοῦν περιφορᾷ γεγραμμένας καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς κατὰ τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ταῖς περιφοραῖς λεγομένας ποτὶ τὸν κύκλον τὸν κατὰ τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν λεγόμενον ταῖς περιφοραῖς λόγον ἔχει, ὃν συναμφότερον τό τε ὑπὸ τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κατὰ τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν κύκλου καὶ τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κατὰ τὸν ἑνὶ ἐλάσσονα τᾶν περιφορᾶν λεγομένου καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ τετραγώνου τοῦ ἀπὸ τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ ὑπερέχει ἁ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ μείζονος κύκλου τῶν εἰρημένων τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ἐλάσσονος κύκλου τῶν εἰρημένων, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ μείζονος κύκλου τῶν εἰρημένων.
26Önerme 26. Bir dönüşte çizilmiş spiralden küçük olan ve uçlarından biri spiralin başlangıcı olmayan bir spiral ile uçlarından spiralin başlangıcına çizilen doğruların çevrelediği alanın, yarıçapı uçlardan spiralin başlangıcına çizilen doğruların büyüğüne eşit olan ve yayı bu doğrular arasında, spiralle aynı yanda kalan dilime oranı şudur: Uçlardan spiralin başlangıcına çizilen doğruların çevrelediği dikdörtgen ile bu doğruların büyüğünün küçüğünü aştığı farkın karesinin üçte birinin toplamının, uçlardan spiralin başlangıcına birleştirilen doğruların büyüğü üzerindeki kareye oranı.
Bir dönüşte çizilmiş spiralden küçük, üzerinde A, B, G, D, E bulunan bir spiral olsun; uçları A ile E, spiralin başlangıcı Th noktası olsun. Merkezi Th, yarıçapı ThA olan bir daire çizilsin; ThE de bu dairenin çevresiyle Z'de kesişsin. Gösterilmelidir ki ABGDE spirali ile ATh, ThE doğrularının çevrelediği alanın AThZ dilimine oranı, ATh ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile EZ üzerindeki karenin üçte birinin toplamının ThA üzerindeki kareye oranıdır.
İçinde ⟦?⟧Kh bulunan bir daire alınsın; yarıçapının karesi ATh ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile EZ üzerindeki karenin üçte birinin toplamına eşit olsun, merkezindeki açı da Th'deki açıya eşit olsun. Bu durumda ⟦?⟧Kh diliminin ThAZ dilimine oranı, ATh ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile EZ üzerindeki karenin üçte birinin toplamının ThA üzerindeki kareye oranı olur; çünkü yarıçapların kareleri birbirine bu oranı taşır. Şimdi gösterilecek ki Kh⟦?⟧ dilimi, ABGDE spirali ile ATh, ThE doğrularının çevrelediği alana eşittir.
Eşit değilse ya büyüktür ya küçüktür. Önce, mümkünse, büyük olsun. O zaman söylenen alanın çevresine, benzer dilimlerden oluşan bir düzlem şekli, çevrel şekil söylenen alandan, ⟦?⟧Kh diliminin o alanı aştığı farktan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür. Bu şekil çizilsin; çevrel şekli oluşturan dilimlerin en büyüğü ThAK, en küçüğü ThOD olsun. O hâlde açıktır ki çevrel şekil Kh⟦?⟧ diliminden küçüktür. Th'de eşit açılar yapan doğrular ThAZ diliminin yayına düşünceye kadar uzatılsın. Böylece Th'den spirale düşen ve birbirini eşit farkla aşan bazı doğrular vardır; bunların en büyüğü ThA, en küçüğü ThE'dir. Th'den AThZ diliminin yayına düşen, ThZ dışarıda bırakılarak, sayıca bunlardan bir eksik, büyüklükçe hem birbirine hem en büyüğe eşit başka doğrular da vardır. Bunların hepsi üzerine, hem birbirine ve en büyüğe eşit olanlar hem de birbirini eşit farkla aşanlar üzerine, benzer dilimler çizilmiştir; ThE üzerine ise çizilmemiştir. O hâlde birbirine ve en büyüğe eşit doğrular üzerindeki dilimlerin, birbirini eşit farkla aşan doğrular üzerindeki dilimlere, en küçüğün üzerindeki dilim dışarıda bırakılarak, oranı, ThA üzerindeki karenin, ATh ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile EZ üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranından küçüktür. Birbirine ve en büyüğe eşit doğrular üzerindeki dilimlere ThAZ dilimi, birbirini eşit farkla aşanlar üzerindeki dilimlere ise çevrel şekil eşittir. O hâlde ThAZ diliminin çevrel şekle oranı, ThA üzerindeki karenin, ThA ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile ZE üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranından küçüktür. Oysa ThA üzerindeki karenin söylenen toplama oranı, ThAZ diliminin Kh⟦?⟧ dilimine oranıdır. Bu yüzden Kh⟦?⟧ dilimi çevrel şekilden küçüktür. Ama küçük değil, büyüktür. O hâlde Kh⟦?⟧ dilimi, ABGDE spirali ile ATh, ThE doğrularının çevrelediği alandan büyük olmayacaktır.
Küçük de değildir. Küçük olsun ve öbür her şey aynı biçimde kurulsun. Yine alanın içine, benzer dilimlerden oluşan bir düzlem şekli, söylenen alan iç şekilden, aynı alanın Kh⟦?⟧ dilimini aştığı farktan küçük bir farkla büyük olacak biçimde çizmek mümkündür. Bu şekil çizilsin; iç şekli oluşturan dilimlerin en büyüğü ThBG, en küçüğü OThE olsun. O hâlde açıktır ki iç şekil Kh⟦?⟧ diliminden büyüktür. Yine Th'den spirale düşen ve birbirini eşit farkla aşan bazı çizgiler vardır; bunların en büyüğü ThA, en küçüğü ThE'dir. Th'den ThAZ diliminin yayına düşen, ThA dışarıda bırakılarak, sayıca birbirini eşit farkla aşanlardan bir eksik, büyüklükçe hem birbirine hem en büyüğe eşit başka çizgiler de vardır. Bunların her biri üzerine benzer dilimler çizilmiştir; birbirini eşit farkla aşanların en büyüğü üzerine ise çizilmemiştir. O hâlde birbirine ve en büyüğe eşit çizgiler üzerindeki dilimlerin, birbirini eşit farkla aşanlar üzerindeki dilimlere, en büyüğün üzerindeki dışarıda bırakılarak, oranı, ThA üzerindeki karenin, ThA ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgen ile EZ üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranından büyüktür. Bu yüzden ThAZ diliminin iç şekle oranı da Kh⟦?⟧ dilimine oranından büyüktür; dolayısıyla Kh⟦?⟧ dilimi iç şekilden büyüktür. Ama büyük değil, küçüktür. O hâlde Kh⟦?⟧ dilimi, ABGDE spirali ile ATh, ThE doğrularının çevrelediği alandan küçük de değildir. Demek ki eşittir.
κϛ΄. Τὸ περιεχόμενον χωρίον ὑπό τε τᾶς ἕλικος, ἅ ἐστιν ἐλάσσων τᾶς ἐν μιᾷ περιφορᾷ γεγραμμένας, οὐκ ἐχούσας πέρας τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος, καὶ τᾶν εὐθειᾶν τᾶν ἀπὸ τῶν περάτων αὐτᾶς ἐπὶ τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος ἀγμενᾶν ποτὶ τὸν τομέα τὸν ἔχοντα τὰν μὲν ἐκ τοῦ κέντρου ἴσαν τᾷ μείζονι τᾶν ἀπὸ τῶν περάτων ἐπὶ τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος ἀγμενᾶν, τὰν δὲ περιφέρειαν, ἅ ἐστι μεταξὺ τᾶν εἰρημενᾶν εὐθειᾶν ἐπὶ τὰ αὐτὰ τᾷ ἕλικι, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερα τό τε περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ἀπὸ τῶν περάτων ἐπὶ τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος ἀγμενᾶν καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ τετραγώνου τοῦ ἀπὸ τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ ὑπερέχει ἁ μείζων τᾶν εἰρημενᾶν εὐθειᾶν τᾶς ἐλάσσονος, ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς μείζονος τᾶν ἀπὸ τῶν περάτων ἐπὶ τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος ἐπιζευχθεισᾶν. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς ἁ ΑΒΓΔΕ, ἐλάσσων τᾶς ἐν μιᾷ περιφορᾷ γεγραμμένας, πέρατα δὲ αὐτᾶς ἔστω τὰ Α, Ε, ἔστω δὲ ἀρχὰ τᾶς ἕλικος τὸ Θ σαμεῖον, καὶ κέντρῳ μὲν τῷ Θ, διαστήματι δὲ τῷ ΘΑ κύκλος γεγράφθω, καὶ συμπιπτέτω τᾷ περιφερείᾳ αὐτοῦ ἁ ΘΕ κατὰ τὸ Ζ, Δεικτέον ὅτι τὸ περιεχόμενον χωρίον ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕ ἕλικος καὶ τᾶν εὐθειᾶν τᾶν ΑΘ, ΘΕ ποτὶ τὸν τομέα τὸν ΑΘΖ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΕ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΕΖ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΑ. Ἔστω δὴ κύκλος, ἐν ᾧ ⟦?⟧Χ, τὰν ἐκ τοῦ κέντρου ἔχων ἴσαν δυνάμει τῷ τε ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΕ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τᾶς ΕΖ, ποτὶ δὲ τῷ κέντρῳ αὐτοῦ γωνία ἴσα τᾷ ποτὶ τῷ Θ· ὁ δὴ τομεὺς ὁ ⟦?⟧Χ ποτὶ τὸν τομέα τὸν ΘΑΖ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἔχει τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΕ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΕΖ τετραγώνου ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΑ τετράγωνον αἱ γὰρ ἐκ τῶν κέντρων τοῦτον ἔχοντι τὸν λόγον δυνάμει ποτʼ ἀλλάλας. Δειχθήσεται δὴ ὁ Χ⟦?⟧ τομεὺς ἴσος ἐὼν τῷ χωρίῳ τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕ ἕλικος καὶ τᾶν ΑΘ, ΘΕ εὐθειᾶν. Εἰ γὰρ μή, ἤτοι μείζων ἢ ἐλάττων ἐστίν, Ἔστω πρότερον, εἰ δυνατόν, μείζων. Δυνατὸν οὖν ἐστιν περὶ τὸ εἰρημένον χωρίον περιγράψαι σχῆμα ἐπίπεδον ἐξ ὁμοίων τομέων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφόμενον σχῆμα μεῖζον εἶμεν τοῦ εἰρημένου χωρίου ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει ὁ ⟦?⟧Χ τομεὺς τοῦ εἰρημένου χωρίου. Περιγεγράφθω δή, καὶ ἔστω τῶν τομέων, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα, μέγιστος μὲν ὁ ΘΑΚ, ἐλάχιστος δὲ ὁ ΘΟΔ· δῆλον οὖν ὅτι τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἔλασσόν ἐστι τοῦ Χ⟦?⟧ τομέως. Διάχθωσαν δὴ αἱ εὐθεῖαι αἱ ποιοῦσαι τὰς ἴσας γωνίας ποτὶ τῷ Θ, ἔστʼ ἂν ποτὶ τὰν περιφέρειαν τοῦ ΘΑΖ τομέως πέσωντι. Ἐντὶ δή τινες εὐθεῖαι τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι, αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν ἕλικα ποτιπίπτουσαι, ἇν ἐστι μεγίστα μὲν ἁ ΘΑ, ἐλαχίστα δὲ ἁ ΘΕ, ἐντὶ δὲ καὶ ἄλλαι εὐθεῖαι τῷ μὲν πλήθει μιᾷ ἐλάσσονες ταυτᾶν, τῷ δὲ μεγέθει ἴσαι ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ, αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν τοῦ ΑΘΖ τομέως περιφέρειαν ποτιπίπτουσαι χωρὶς τᾶς ΘΖ, καὶ ἀναγεγράφαται ὁμοῖοι τομέες ἀπὸ πασᾶν, ἀπό τε τᾶν ἰσᾶν ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ καὶ ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν, ἀπὸ δὲ τᾶς ΘΕ οὐκ ἀναγέγραπται· τομέες οὖν οἱ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ ποτὶ τοὺς τομέας τοὺς ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς ἐλαχίστας τομέως ἐλάσσονα λόγον ἔχοντι ἢ τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΑ ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΕ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΕΖ τετραγώνου. Ἔστιν δὲ τοῖς μὲν τομέεσσιν τοῖς ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ ἴσος ὁ ΘΑΖ τομεύς, τοῖς δὲ ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν τὸ περιγεγραμμένον· ἐλάσσονα οὖν λόγον ἔχει ὁ ΘΑΖ τομεὺς ποτὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἢ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΑ ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΘΑ, ΘΕ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΖΕ. Ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΑ ποτὶ τὰ εἰρημένα, τοῦτον τὸν λόγον ἔχει ὁ ΘΑΖ τομεὺς ποτὶ τὸν Χ⟦?⟧ τομέα· ὥστε ἐλάσσων ἐστὶν ὁ Χ⟦?⟧ τομεὺς τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος. Οὐκ ἔστι δέ, ἀλλὰ μείζων· οὐκ ἄρα ἐσσεῖται ὁ Χ⟦?⟧ τομεὺς μείζων τοῦ περιεχομένου χωρίου ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕ ἕλικος καὶ τᾶν ΑΘ, ΘΕ εὐθειᾶν. Οὐδὲ τοίνυν ἐλάσσων. Ἔστω γὰρ ἐλάσσων, καὶ τὰ ἄλλα τὰ αὐτὰ κατεσκευάσθω. Πάλιν δὴ δυνατόν ἐστιν εἰς τὸ χωρίον ἐγγράψαι σχῆμα ἐπίπεδον ἐξ ὁμοίων τομέων συγκείμενον, ὥστε τὸ εἰρημένον χωρίον μεῖζον εἶμεν τοῦ ἐγγραφέντος σχήματος ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει τὸ αὐτὸ χωρίον τοῦ Χ⟦?⟧ τομέως. Ἐγγεγράφθω οὖν, καὶ ἔστω τῶν τομέων, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα, μέγιστος μὲν ὁ ΘΒΓ, ἐλάχιστος δὲ ὁ ΟΘΕ· δῆλον οὖν ὅτι τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα μεῖζόν ἐστι τοῦ Χ⟦?⟧ τομέως. Πάλιν οὖν ἐντί τινες γραμμαὶ τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν ἕλικα ποτιπίπτουσαι, ἇν ἐστι μεγίστα μὲν ἁ ΘΑ, ἐλαχίστα δὲ ἁ ΘΕ, ἐντὶ δὲ καὶ ἄλλαι γραμμαὶ αἱ ἀπὸ τοῦ Θ ποτὶ τὰν τοῦ ΘΑΖ τομέως περιφέρειαν ποτιπίπτουσαι χωρὶς τᾶς ΘΑ τῷ μὲν πλήθει μιᾷ ἐλάσσονες τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν, τῷ δὲ μεγέθει ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ ἴσαι, καὶ ἀναγεγράφαται ἀπὸ ἑκάστας ὁμοῖοι τομέες, ἀπὸ δὲ τᾶς μεγίστας τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν οὐκ ἀναγέγραπται οἱ τομέες οὖν οἱ ἀπὸ τᾶν ἰσᾶν ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ ποτὶ τοὺς τομέας τοὺς ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας μείζονα λόγον ἔχοντι ἢ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΑ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΑ, ΘΕ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΕΖ· ὥστε καὶ ὁ ΘΑΖ τομεὺς ποτὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ποτὶ τὸν Χ⟦?⟧ τομέα· ὥστε μείζων ὁ Χ⟦?⟧ τομεὺς τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος. Οὐκ ἔστι δέ, ἀλλὰ ἐλάσσων οὐκ ἄρα ἐστὶν οὐδὲ ἐλάσσων ὁ Χ⟦?⟧ τομεὺς τοῦ περιεχομένου χωρίου ὑπό τε τᾶς ΑΒΓΔΕ ἕλικος καὶ τᾶν ΑΘ, ΘΕ εὐθειᾶν ἴσος ἄρα.
27Önerme 27. Spiraller ile dönüşteki doğruların çevrelediği alanlardan üçüncüsü ikincinin iki katı, dördüncüsü üç katı, beşincisi dört katıdır; böylece her sonraki alan, sırayla gelen sayılara göre ikinci alanın katıdır. Birinci alan ise ikincinin altıda biridir.
Ele alınan spiral birinci dönüşte, ikinci dönüşte ve ardından gelen dönüşlerin istenen kadarında çizilmiş olsun; spiralin başlangıcı Th noktası, dönüşün başlangıcı ThE doğrusu olsun. Alanlardan K birinci, L ikinci, M üçüncü, N dördüncü, X beşinci olsun. Gösterilmelidir ki K alanı kendisinden sonrakinin altıda biridir, M L'nin iki katı, N L'nin üç katıdır ve sıradakilerden her sonraki, sırayla gelen sayılara göre L'nin katıdır.
K'nin L'nin altıda biri olduğu şöyle gösterilir. KL alanının ikinci daireye oranının 7'nin 12'ye oranı olduğu gösterildi. İkinci dairenin birinci daireye oranı 12'nin 3'e oranıdır; bu açıktır. Birinci dairenin K alanına oranı da 3'ün 1'e oranıdır. Demek ki K alanı L'nin altıda biridir.
Yine KLM alanının üçüncü daireye oranının, GThB dikdörtgeni ile GB üzerindeki karenin üçte birinin toplamının GTh üzerindeki kareye oranı olduğu gösterildi. Üçüncü dairenin ikinci daireye oranı GTh üzerindeki karenin ThB üzerindeki kareye oranıdır; ikinci dairenin KL alanına oranı da BTh üzerindeki karenin, BTh ile ThA'nın çevrelediği dikdörtgen ile AB üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranıdır. O hâlde KLM'nin KL'ye oranı, GTh ile ThB'nin çevrelediği dikdörtgen ile GB üzerindeki karenin üçte birinin toplamının, BTh ile ThA'nın çevrelediği dikdörtgen ile AB üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranıdır. Bu büyüklükler birbirine 19'un 7'ye oranını taşır; bu yüzden KLM alanının LK alanına oranı da 19'un 7'ye oranıdır. Demek ki M'nin tek başına KL'ye oranı 12'nin 7'ye oranıdır. KL'nin L'ye oranı da 7'nin 6'ya oranıdır. Açıktır ki M, L'nin iki katıdır.
Sonrakilerin sırayla gelen sayıların oranını taşıdığı ise şöyle gösterilecek. Yarıçapı ThE olan daireye KLMNX alanının oranı, ETh ile ThD'nin çevrelediği dikdörtgen ile DE üzerindeki karenin üçte birinin toplamının ThE üzerindeki kareye oranıdır. Yarıçapı ThE olan dairenin yarıçapı ThD olan daireye oranı ThE üzerindeki karenin ThD üzerindeki kareye oranıdır; yarıçapı DTh olan dairenin KLMN alanına oranı da ThD üzerindeki karenin, ThD ile ThG'nin çevrelediği dikdörtgen ile DG üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranıdır. O hâlde KLMNX'in KLMN'ye oranı, ThE ile ThD'nin çevrelediği dikdörtgen ile DE üzerindeki karenin üçte birinin toplamının, DTh ile ThG'nin çevrelediği dikdörtgen ile DG üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranıdır. Oranı ayırınca, X alanının KLMN'ye oranı, ETh, ThD dikdörtgeni ile ED üzerindeki karenin üçte biri toplamının DTh, ThG dikdörtgeni ile GD üzerindeki karenin üçte biri toplamını aştığı farkın, DTh, ThG dikdörtgeni ile DG üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranıdır. Bir toplam öbürünü, EThD dikdörtgeninin DThG dikdörtgenini aştığı kadar aşar; bu fark da DTh ile GE'nin çevrelediği dikdörtgendir. O hâlde X'in KLMN'ye oranı, ThD ile GE'nin çevrelediği dikdörtgenin, DTh ile ThG'nin çevrelediği dikdörtgen ile GD üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranıdır. Aynı yolla N'nin KLM alanına oranının, ThG ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin, GThB dikdörtgeni ile GB üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranı olduğu gösterilecektir. O hâlde N'nin KLMN alanına oranı, ThG ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin; ThG, BD dikdörtgeni, ThG, ThB dikdörtgeni ve GB üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranıdır. Bu üçünün toplamı ise DTh ile ThG'nin çevrelediği dikdörtgen ile GD üzerindeki karenin üçte birinin toplamına eşittir. Şimdi X alanının KLMN'ye oranı, ThD ile GE'nin çevrelediği dikdörtgenin, DThG dikdörtgeni ile GD üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranı; KLMN'nin N'ye oranı da DThG dikdörtgeni ile DG üzerindeki karenin üçte birinin toplamının, ThG ile DB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı olduğuna göre, X'in N'ye oranı da ThD ile GE'nin çevrelediği dikdörtgenin ThG ile DB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı olur. GE ile BD eşit olduğundan, ThD ile GE'nin çevrelediği dikdörtgenin ThG ile DB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı ThD'nin ThG'ye oranıdır. Açıktır ki X'in N'ye oranı da ThD'nin ThG'ye oranıdır.
Benzer biçimde N'nin M'ye oranının ThG'nin ThB'ye, M'nin L'ye oranının da BTh'nin ATh'ye oranı olduğu gösterilecektir. DTh, GTh, BTh, ATh doğruları ise sırayla gelen sayıların oranını taşır.
κζ΄. Τῶν χωρίων τῶν περιεχομένων ὑπό τε τᾶν ἑλίκων καὶ τᾶν εὐθειᾶν τᾶν ἐν τᾷ περιφορᾷ τὸ μὲν τρίτον τοῦ δευτέρου διπλάσιόν ἐστι, τὸ δὲ τέταρτον τριπλάσιον, τὸ δὲ πέμπτον τετραπλάσιον, καὶ ἀεὶ τὸ ἑπόμενον κατὰ τοὺς ἑξῆς ἀριθμοὺς πολλαπλάσιον τοῦ δευτέρου χωρίου, τὸ δὲ πρῶτον χωρίον ἕκτον μέρος ἐστὶ τοῦ δευτέρου. Ἔστω ἁ προκειμένα ἕλιξ ἔν τε τᾷ πρώτᾳ περιφορᾷ γεγραμμένα καὶ ἐν τᾷ δευτέρᾳ καὶ ἐν ταῖς ἑπομέναις ὁποσαισοῦν, ἔστω δὲ ἀρχὰ μὲν τᾶς ἕλικος τὸ Θ σαμεῖον, ἁ δὲ ΘΕ εὐθεῖα ἀρχὰ τᾶς περιφορᾶς, τῶν δὲ χωρίων ἔστω τὸ μὲν Κ τὸ πρῶτον, τὸ δὲ Λ τὸ δεύτερον, τὸ δὲ Μ τὸ τρίτον, τὸ δὲ Ν τὸ τέταρτον, τὸ δὲ Ξ τὸ πέμπτον. Δεικτέον ὅτι τὸ μὲν Κ χωρίον ϛ΄ μέρος ἐστὶ τοῦ ἑπομένου, τὸ δὲ Μ διπλάσιον τοῦ Λ, τὸ δὲ Ν τριπλάσιον τοῦ Λ, καὶ τῶν ἑξῆς ἀεὶ τὸ ἑπόμενον πολλαπλάσιον τοῦ Λ κατὰ τοὺς ἑξῆς ἀριθμούς. Ὃτι μὲν οὖν τὸ Κ ϛ΄ μέρος ἐστὶ τοῦ Λ, ὧδε δείκνυται. Ἐπεὶ τὸ ΚΛ χωρίον ποτὶ τὸν δεύτερον κύκλον δέδεικται τοῦτον ἔχον τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὰ ζ ποτὶ τὰ ιβ, ὁ δὲ δεύτερος κύκλος ποτὶ τὸν πρῶτον κύκλον ὡς ιβ ποτὶ τὰ δῆλον γάρ ἐστιν ὁ δὲ πρῶτος κύκλος ποτὶ τὸ Κ χωρίσν ἔχει ὡς γ ποτὶ α, ϛ΄ ἄρα ἐστὶ τὸ Κ χωρίον τοῦ Λ. Πάλιν δὲ καὶ τὸ ΚΛΜ χωρίον ποτὶ τὸν τρίτον κύκλον δέδεικται ὅτι τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερον τό τε ὑπὸ ΓΘΒ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΓΒ τετραγώνου ποτὶ τὸ ἀπὸ ΓΘ τετράγωνον. Ὁ δὲ τρίτος κύκλος ἔχει ποτὶ τὸν δεύτερον κύκλον ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΓΘ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΒ, ὁ δὲ δεύτερος κύκλος ἔχει ποτὶ τὸ ΚΛ χωρίον ὃν τὸ ἀπὸ ΒΘ τετράγωνον ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΒΘ, ΘΑ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΑΒ τετραγώνου· καὶ τὸ ΚΛΜ ἄρα ποτὶ τὸ ΚΛ λόγον ἔχει, ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΓΘ, ΘΒ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΓΒ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΘ, ΘΑ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΑΒ τετραγώνου. Ταῦτα δὲ ἔχει ποτὶ ἄλλαλα λόγον, ὃν ιθ ποτὶ τὰ ζ· ὥστε καὶ τὸ ΚΛΜ χωρίον ποτὶ τὸ ΛΚ χωρίον τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ιθ ποτὶ τὰ ζ· αὐτὸ οὖν τὸ Μ ποτὶ τὸ ΚΛ λόγον ἔχει, ὃν τὰ ιβ ποτὶ τὰ ζ. Τὸ δὲ ΚΛ ποτὶ τὸ Λ λόγον ἔχει, ὃν τὰ ζ ποτὶ τὰ ϛ΄· δῆλον οὖν ὅτι διπλάσιόν ἐστι τὸ Μ τοῦ Λ. Ὅτι δὲ τὰ ἑπόμενα τὸν τῶν ἑξῆς ἀριθμῶν λόγον ἔχει, δειχθήσεται. Τὸ γὰρ ΚΛΜΝΞ ποτὶ τὸν κύκλον, οὗ ἐστιν ἐκ τοῦ κέντρου ἁ ΘΕ, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερον τό τε ὑπὸ τᾶν ΕΘ, ΘΔ περιεχόμενον καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΔΕ τετραγώνου ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΘE τετράγωνον. Ὁ δὲ κύκλος, οὗ ἐστιν ἐκ τοῦ κέντρου ἁ ΘΕ, ποτὶ τὸν κύκλον, οὗ ἐστιν ἐκ τοῦ κέντρου ἁ ΘΔ, τοῦτον ἔχει τὸν λόγοι, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΕ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΔ τετράγωνον, ὁ δὲ κύκλος, οὗ ἐστιν ἐκ τοῦ κέντρου ἁ ΔΘ, ποτὶ τὸ ΚΛΜΝ χωρίον τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΔ τετράγωνον ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΘΔ, ΘΓ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΔΓ τετραγώνου καὶ τὸ ΚΛΜΝΞ ἄρα ποτὶ τὸ ΚΛΜΝ λόγον ἔχει, ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΕ, ΘΔ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΔΕ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΔΘ, ΘΓ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΔΓ· διελόντι καὶ τὸ Ξ χωρίον ποτὶ τὸ ΚΛΜΝ λόγον ἔχει, ὃν ἁ ὑπεροχὰ τοῦ τε ὑπὸ ΕΘ, ΘΔ μετὰ τοῦ τρίτου μέρεος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΕΔ καὶ τοῦ ὑπὸ τᾶν ΔΘ, ΘΓ μετὰ τοῦ τρίτου μέρεος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΓΔ ποτί τε τὸ ὑπὸ τᾶν ΔΘ, ΘΓ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΔΓ ὑπερέχει δὲ τὰ συναμφότερα τῶν συναμφοτέρων ᾧ καὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΕΘΔ τοῦ ὑπὸ τᾶν ΔΘΓ, ὑπερέχει δὲ τῷ ὑπὸ τᾶν ΔΘ, ΓΕ τὸ Ξ ἄρα ποτὶ τὸ ΚΛΜΝ λόγον ἔχει, ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΔ, ΓΕ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΔΘ, ΘΓ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΓΔ τετραγώνου. Διὰ δὲ τῶν αὐτῶν δειχθήσεται καὶ τὸ Ν ποτὶ τὸ ΚΛΜ χωρίον λόγον ἔχον τοῦτον, ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΓ, ΒΔ ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ ΓΘΒ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ ΓΒ τετραγώνου τὸ Ν ἄρα ποτὶ τὸ ΚΛΜΝ χωρίον τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ ὑπὸ ΘΓ, ΒΔ ποτὶ τὸ ὑπὸ ΘΓ, ΒΔ καὶ τὸ ὑπὸ ΘΓ, ΘΒ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΓΒ [καὶ ἀνάπαλιν]· ταῦτα δὲ ἴσα ἐντὶ τῷ τε ὑπὸ τᾶν ΔΘ, ΘΓ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τοῦ ἀπὸ τᾶς ΓΔ τετραγώνου. Ἐπεὶ οὖν τὸ μὲν Ξ χωρίον ποτὶ τὸ ΚΛΜΝ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΔ, ΓΕ ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΔΘΓ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΓΔ τετραγώνου, τὸ δὲ ΚΛΜΝ ποτὶ τὸ Ν ὃν τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΔΘΓ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΔΓ τετραγώνου ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΓ, ΔΒ, ἔχει ἄρα καὶ τὸ Ξ ποτὶ τὸ Ν τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΔ, ΓΕ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΓ, ΔΒ. Τὸ δὲ ὑπὸ τᾶν ΘΔ, ΓΕ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΓ, ΔΒ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΘΔ ποτὶ τὰν ΘΓ, ἐπεὶ ἴσαι ἐντὶ αἱ ΓΕ, ΒΔ· δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ Ξ ποτὶ τὸ Ν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ ΘΔ ποτὶ τὰν ΘΓ. Ὁμοίως δὲ καὶ δειχθήσεται καὶ τὸ Ν ποτὶ τὸ Μ τοῦτον ἔχον τὸν λόγον, ὃν ἁ ΘΓ ποτὶ τὰν ΘΒ, καὶ τὸ Μ ποτὶ τὸ Λ, ὃν ἁ ΒΘ ποτὶ τὰν ΑΘ· αἱ δὲ [ΕΘ] ΔΘ, ΓΘ, ΒΘ, ΑΘ εὐθεῖαι τὸν τῶν ἑξῆς ἀριθμῶν λόγον ἔχοντι.
28Önerme 28. Herhangi bir dönüşte çizilmiş spiral üzerinde, uç olmayan iki nokta alınır, alınan noktalardan spiralin başlangıcına doğrular birleştirilir ve merkezi spiralin başlangıcı, yarıçapları noktalardan spiralin başlangıcına uzanan doğrular olan daireler çizilirse, bu doğrular arasındaki yaylardan büyüğü, aynı doğrular arasındaki spiral ve uzatılan doğrunun çevrelediği alanın, küçük yay, aynı spiral ve bunların uçlarını birleştiren doğrunun ayırdığı alana oranı şu olacaktır: Küçük dairenin yarıçapına, büyük dairenin yarıçapının küçük dairenin yarıçapını aştığı farkın üçte ikisi eklenmiş uzunluğun, küçük dairenin yarıçapına aynı farkın üçte biri eklenmiş uzunluğa oranı.
Bir dönüşte çizilmiş, üzerinde A, B, G, D bulunan bir spiral olsun; üzerinde A ile G noktaları alınsın; Th noktası spiralin başlangıcı olsun. A ile G'den Th'ye doğrular birleştirilsin ve merkezi Th, yarıçapları ThA ile ThG olan daireler çizilsin. Gösterilmelidir ki X alanının P alanına oranı, ATh ile HA'nın üçte ikisinin toplamının, ATh ile HA'nın üçte birinin toplamına oranıdır.
NP alanının HGTh dilimine oranının, HTh ile ATh'nin çevrelediği dikdörtgen ile AH üzerindeki karenin üçte birinin toplamının HTh üzerindeki kareye oranı olduğu gösterildi. O hâlde X'in tek başına NP'ye oranı, ThA ile AH'nin çevrelediği dikdörtgen ile HA üzerindeki karenin üçte ikisinin toplamının, AThH dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranıdır. NP alanının NPX dilimine oranı, ThA ile ThH'nin çevrelediği dikdörtgen ile HA üzerindeki karenin üçte birinin toplamının ThH üzerindeki kareye oranı; NPX diliminin N dilimine oranı da ThH üzerindeki karenin ThA üzerindeki kareye oranı olduğuna göre, NP alanının N'ye oranı da ThA, ThH dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte birinin toplamının ThA üzerindeki kareye oranı olacaktır. O hâlde NP'nin P'ye oranı, HThA dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte birinin toplamının, HA ile ThA'nın çevrelediği dikdörtgen ile HA üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranıdır. Şimdi X alanının NP'ye oranı, ThAH dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte ikisinin toplamının, HThA dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte birinin toplamına; NP alanının P'ye oranı da HThA dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte birinin toplamının, HATh dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranı olduğuna göre, X'in P'ye oranı da ThAH dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte ikisinin toplamının, ThAH dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranı olacaktır. ThAH dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte ikisinin toplamının, ThAH dikdörtgeni ile HA üzerindeki karenin üçte birinin toplamına oranı ise, ThA ile HA'nın üçte ikisinin toplamının, ThA ile HA'nın üçte birinin toplamına oranıdır. Açıktır ki X alanının P alanına oranı da, ThA ile HA'nın üçte ikisinin toplamının, ThA ile HA'nın üçte birinin toplamına oranıdır.
κή΄ Εἴ κα ἐπὶ τᾶς ἕλικος τᾶς ἐν ὁποιᾳοῦν περιφορᾷ γεγραμμένας δύο σαμεῖα λαφθέωντι μὴ τὰ πέρατα, ἀπὸ δὲ τῶν λαφθέντων σαμείων ἐπιζευχθέωντι εὐθεῖαι ἐπὶ τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος, καὶ κέντρῳ μὲν τᾷ ἀρχᾷ τᾶς ἕλικος, διαστημάτεσσι δὲ τοῖς ἀπὸ τῶν σαμείων ἐπὶ τὰν ἀρχὰν τᾶς ἕλικος, κύκλοι γραφέωντι, τὸ περιλαφθὲν χωρίον ὑπό τε τᾶς μείζονος τᾶν περιφερειᾶν τᾶν μεταξὺ τᾶν εὐθειᾶν καὶ τᾶς ἕλικος τᾶς μεταξὺ τᾶν αὐτᾶν εὐθειᾶν καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἐκβληθείσας τοῦτον ἕξει τὸν λόγον ποτὶ τὸ ἀπολαφθὲν χωρίον ὑπό τε τᾶς ἐλάσσονος περιφερείας καὶ τᾶς αὐτᾶς ἕλικος καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰ πέρατα αὐτᾶν, ὃν ἁ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ἐλάσσονος κύκλου μετὰ δύο τριταμορίων τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ ὑπερέχει ἁ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ μείζονος κύκλου τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ἐλάσσονος κύκλου ποτὶ τὰν ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ἐλάσσονος κύκλου μετὰ ἑνὸς τριταμορίου τᾶς αὐτᾶς ὑπεροχᾶς. Ἔστω ἕλιξ, ἐφʼ ἇς ἁ ΑΒΓΔ, ἐν μιᾷ περιφορᾷ γεγραμμένα, καὶ λελάφθω ἐπʼ αὐτᾶς δύο σαμεῖα τὰ Α, Γ, ὥστε τὸ Θ σαμεῖον ἀρχὰν εἶμεν τᾶς ἕλικος, καὶ ἀπὸ τῶν Α, Γ ἐπεζεύχθωσαν ἐπὶ τὸ Θ, καὶ κέντρῳ τῷ Θ, διαστημάτεσσι δὲ τοῖς ΘΑ, ΘΓ, κύκλοι γεγράφθωσαν. Δεικτέον ὅτι τὸ Ξ χωρίον ποτὶ τὸ Π τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερος ἅ τε ΑΘ καὶ δύο τριταμόρια τᾶς ΗΑ ποτὶ συναμφότερον τάν τε ΑΘ καὶ ἓν τριταμόριον τᾶς ΗΑ. Τὸ γὰρ χωρίον τὸ ΝΠ ποτὶ τὸν ΗΓΘ τομέα δέδεικται τοῦτον ἔχον τὸν λόγον, ὃν ἔχει τό τε ὑπὸ τᾶν ΗΘ, ΑΘ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΑΗ τετραγώνου ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΗΘ τετράγωνον αὐτὸ ἄρα τὸ Ξ ποτὶ τὸ ΝΠ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΑΗ μετὰ δύο τριταμορίων τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ τετραγώνου ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΑΘΗ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ. Καὶ ἐπεὶ τὸ ΝΠ χωρίον ποτὶ τὸν ΝΠΞ τομέα τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερον τό τε ὑπὸ τᾶν ΘΑ, ΘΗ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΗ τετράγωνον, ὁ δὲ ΝΠΞ τομεὺς ποτὶ τὸν Ν τομέα τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΗ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΑ, ἕξει καὶ τὸ ΝΠ χωρίον ποτὶ τὸν Ν τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερον τό τε ὑπὸ ΘΑ, ΘΗ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ ποτὶ τὸ ἀπὸ ΘΑ· τὸ ἄρα ΝΠ ποτὶ τὸ Π λόγον ἔχει, ὃν συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΗΘΑ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ ποτὶ συναμφότερον τό τε ὑπὸ τᾶν ΗΑ, ΘΑ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ τετραγώνου. Ἐπεὶ οὖν τὸ Ξ χωρίον ποτὶ τὸ ΝΠ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερον τό τε ὑπὸ ΘΑΗ καὶ δύο τριταμόρια τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ τετραγώνου ποτὶ τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΗΘΑ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ, τὸ δὲ ΝΠ χωρίον ποτὶ τὸ Π τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὰ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΗΘΑ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ τετραγώνου ποτὶ συναμφότερον τό τε ὑπὸ τᾶν ΗΑΘ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ τετραγώνου, ἕξει καὶ τὸ Ξ ποτὶ τὸ Π τοῦτον τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΘΑΗ καὶ δύο τριταμόρια τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ ποτὶ συναμφότερον τό τε ὑπὸ τᾶν ΘΑΗ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ. Τὰ δὲ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΘΑΗ καὶ δύο τριταμόρια τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ ποτὶ συναμφότερα τό τε ὑπὸ τᾶν ΘΑΗ καὶ τὸ τρίτον μέρος τοῦ ἀπὸ τᾶς ΗΑ τετραγώνου τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερα ἅ τε ΘΑ καὶ δύο τριταμόρια τᾶς ΗΑ ποτὶ συναμφότερον τάν τε ΘΑ καὶ τὸ τρίτον μέρος τᾶς ΗΑ δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ Ξ χωρίον ποτὶ τὸ Π χωρίον τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν συναμφότερα ἅ τε ΘΑ καὶ δύο τριταμόρια τᾶς ΗΑ ποτὶ συναμφότερον τάν τε ΘΑ καὶ τὸ τρίτον μέρος τᾶς ΗΑ.