Arkhimedes
Konoidler ve Sferoidler Üzerine
Περὶ κωνοειδέων καὶ σφαιροειδέων
prArkhimedes'ten Dositheos'a esenlikler.
Bu kitapta sana, daha önce gönderdiklerimde bulunmayan geri kalan teoremlerin ve sonradan bulunan başka teoremlerin ispatlarını yazıp gönderiyorum. Bunları daha önce birçok kez incelemeye girişmiştim; ama bulunmaları bana güç göründüğü için içinden çıkamamıştım; bu yüzden önerilen bu teoremler ötekilerle birlikte yayımlanmadı. Sonra onlarla daha dikkatle uğraşınca, çözemediklerimi buldum. Önceki teoremlerden geriye kalanlar dik açılı konoid üzerine önerilmişti; şimdi sonradan bulunanlar ise hem geniş açılı konoid hem de sferoid şekiller üzerinedir; bunların bir kısmına uzunca, bir kısmına basık diyorum.
Dik açılı konoid için şunlar varsayılmıştı. Bir dik açılı koni kesiti, çapı yerinde kalarak döndürülür ve çıktığı yere geri getirilirse, dik açılı koni kesitinin çevrelediği şekle dik açılı konoid denir; yerinde kalan çapa onun ekseni, eksenin konoidin yüzeyine değdiği noktaya da tepesi denir.
Ἀρχιμήδης Δοσιθέῳ εὖ πράττειν. Ἀποστέλλω τοι γράψας ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ τῶν τε λοιπῶν θεωρημάτων τὰς ἀποδείξιας, ὧν οὐκ εἶχες ἐν τοῖς πρότερον ἀπεσταλμένοις, καὶ ἄλλων ὕστερον ποτεξευρημένων, ἃ πρότερον μὲν ἤδη πολλάκις ἐγχειρήσας ἐπισκέπτεσθαι δύσκολον ἔχειν τι φανείσας μοι τᾶς εὑρέσιος αὐτῶν ἀπόρησα· διόπερ οὐδὲ συνεξεδόθεν τοῖς ἄλλοις αὐτὰ τὰ προβεβλημένα. Ὕστερον δὲ ἐπιμελέστερον ποτʼ αὐτοῖς γενόμενος ἐξεῦρον τὰ ἀπορηθέντα. Ἦν δὲ τὰ μὲν λοιπὰ τῶν προτέρων θεωρημάτων περὶ τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος προβεβλημένα, τὰ δὲ νῦν ἐντι ποτεξευρημένα περί τε ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος καὶ περὶ σφαιροειδέων σχημάτων, ὧν τὰ μὲν παραμάκεα, τὰ δὲ ἐπιπλατέα καλέω. Περὶ μὲν οὖν τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος ὑπέκειτο τάδε· εἴ κα ὀρθογωνίου κώνου τομὰ μενούσας τᾶς διαμέτρου περιενεχθεῖσα ἀποκατασταθῇ πάλιν, ὅθεν ὥρμασεν, τὸ περιλαφθὲν σχῆμα ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς ὀρθογώνιον κωνοειδὲς καλεῖσθαι, καὶ ἄξονα μὲν αὐτοῦ τὰν μεμενάκουσαν διάμετρον καλεῖσθαι, κορυφὰν δὲ τὸ σαμεῖον, καθʼ ὃ ἅπτεται ὁ ἄξων τᾶς τοῦ κωνοειδέος ἐπιφανείας· καὶ εἴ κα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος σχήματος ἐπίπεδον ἐπιψαύῃ, παρὰ δὲ τὸ ἐπιψαῦον ἐπίπεδον ἄλλο ἐπίπεδον ἀχθὲν ἀποτέμῃ τι τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος, βάσιν μὲν καλεῖσθαι τοῦ ἀποτμαθέντος τμάματος τὸ ἐπίπεδον
s153Bir düzlem dik açılı konoid şekline teğet olur ve teğet düzleme paralel çizilen başka bir düzlem konoidden bir kesim keserse, kesilen kesimin tabanı, konoidin kesen düzlemdeki kesitinin çevrelediği düzlem alan; tepesi, öbür düzlemin konoide teğet olduğu nokta; ekseni de, kesimin tepesinden konoidin eksenine paralel çizilen doğrunun kesim içinde kalan parçası diye adlandırılır.
Şunların incelenmesi önerilmişti: dik açılı konoidden eksene dik bir düzlemle kesimler kesilirse, kesilen kesim neden kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koninin bir buçuk katı olur; dik açılı konoidden herhangi biçimde çizilmiş düzlemlerle iki kesim kesilirse, kesilen kesimler neden birbirine eksenlerinin oranının ikilenmişi oranında olur.
Geniş açılı konoid için şunları varsayıyoruz. Bir düzlemde bir geniş açılı koni kesiti, onun çapı ve geniş açılı koni kesitine en yakın doğrular bulunsun; söylenen çizgilerin bulunduğu düzlem, çap yerinde kalarak döndürülür ve çıktığı yere geri getirilirse, geniş açılı koni kesitine en yakın doğruların bir ikizkenar koni çevreleyeceği açıktır; bu koninin tepesi en yakın doğruların kesiştiği nokta, ekseni de yerinde kalan çap olacaktır. Geniş açılı koni kesitinin çevrelediği şekle geniş açılı konoid denir; yerinde kalan çapa ekseni, eksenin konoidin yüzeyine değdiği noktaya tepesi denir; geniş açılı koni kesitine en yakın doğruların çevrelediği koniye konoidi kuşatan koni denir.
τὸ περιλαφθὲν ὑπὸ τᾶς τοῦ κωνοειδέος τομᾶς ἐν τῷ ἀποτέμνοντι ἐπιπέδῳ, κορυφὰν δὲ τὸ σαμεῖον, καθʼ ὃ ἐπιψαύει τὸ ἕτερον ἐπίπεδον τοῦ κωνοειδέος, ἄξονα δὲ τὰν ἐναπολαφθεῖσαν εὐθεῖαν ἐν τῷ τμάματι ἀπὸ τᾶς ἀχθείσας διὰ τᾶς κορυφᾶς τοῦ τμάματος παρὰ τὸν ἄξονα τοῦ κωνοειδέος. Προεβάλλετο δὲ τάδε θεωρῆσαι· διὰ τί, εἴ κα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος τμάματα ἀποτμαθῇ ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, τὸ ἀποτμαθὲν τμᾶμα ἡμιόλιον ἐσσεῖται τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν· καὶ διὰ τί, εἴ κα ἀπὸ τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος δύο τμάματα ἀποτμαθέωντι ἐπιπέδοις ὁπωσοῦν ἀγμένοις, τὰ ἀποτμαθέντα τμάματα διπλάσιον λόγον ἑξοῦντι ποτʼ ἄλλαλα τῶν ἀξόνων. Περὶ δὲ τοῦ ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος ὑποτιθέμεθα μὲν τάδε· εἴ κα ἐν ἐπιπέδῳ ἔωντι ἀμβλυγωνίου κώνου τομὰ καὶ ἁ διάμετρος αὐτᾶς καὶ αἱ ἔγγιστα τᾶς τοῦ ἀμβλυγωνίου κώνου τομᾶς, μενούσας δὲ τᾶς διαμέτρου περιενεχθὲν τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐντι αἱ εἰρημέναι γραμμαί, ἀποκατασταθῇ πάλιν, ὅθεν ὥρμασεν, αἱ μὲν ἔγγιστα εὐθεῖαι τᾶς τοῦ ἀμβλυγωνίου κώνου τομᾶς δῆλον ὡς κῶνον ἰσοσκελέα περιλαψοῦνται, οὗ κορυφὰ ἐσσεῖται τὸ σαμεῖον, καθʼ ὃ αἱ ἔγγιστα συμπίπτοντι, ἄξων δὲ ἁ μεμενάκουσα διάμετρος· τὸ δὲ ὑπὸ τᾶς τοῦ ἀμβλυγωνίου κώνου τομᾶς σχῆμα περιλαφθὲν ἀμβλυγώνιον κωνοειδὲς καλεῖσθαι, ἄξονα δὲ αὐτοῦ τὰν μεμενάκουσαν διάμετρον, κορυφὰν δὲ τὸ σαμεῖον, καθʼ ὃ ἅπτεται ὁ ἄξων τᾶς ἐπιφανείας τοῦ κωνοειδέος τὸν δὲ κῶνον τὸν περιλαφθέντα ὑπὸ τᾶν ἔγγιστα τᾶς τοῦ ἀμβλυγωνίου κώνου τομᾶς περιέχοντα τὸ κωνοειδὲς καλεῖσθαι, τὰν δὲ μεταξὺ εὐθεῖαν τᾶς τε κορυφᾶς τοῦ
s154Konoidin tepesi ile konoidi kuşatan koninin tepesi arasındaki doğruya eksene eklenen denir. Bir düzlem geniş açılı konoide teğet olur ve teğet düzleme paralel çizilen başka bir düzlem konoidden bir kesim keserse, kesilen kesimin tabanı, konoidin kesen düzlemdeki kesitinin çevrelediği alan; tepesi, teğet düzlemin konoide değdiği nokta; ekseni, kesimin tepesinden ve konoidi kuşatan koninin tepesinden geçirilen doğrunun kesim içinde kalan parçası diye adlandırılır; söylenen iki tepe arasındaki doğruya da eksene eklenen denir.
Dik açılı konoidlerin hepsi benzerdir; geniş açılı konoidlerden ise, kendilerini kuşatan koniler benzer olanlara benzer denilsin. Şunların incelenmesi önerilmektedir: geniş açılı konoidden eksene dik bir düzlemle kesimler kesilirse, kesilen kesimin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı neden, kesimin ekseni ile eksene eklenenin üç katının toplamına eşit doğrunun, kesimin ekseni ile eksene eklenenin iki katının toplamına eşit doğruya oranına eşittir; geniş açılı konoidden eksene dik olmayan bir düzlemle bir kesim kesilirse, kesilen kesimin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip olan şekle —bu şekil bir koni parçasıdır— oranı neden yine, kesimin ekseni ile eksene eklenenin üç katının toplamına eşit doğrunun,
κωνοειδέος καὶ τᾶς κορυφᾶς τοῦ κώνου τοῦ περιέχοντος τὸ κωνοειδὲς ποτεοῦσαν τῷ ἄξονι καλεῖσθαι· καὶ εἴ κα τοῦ ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος ἐπίπεδον ἐπιψαύῃ, παρὰ δὲ τὸ ἐπιψαῦον ἐπίπεδον ἄλλο ἐπίπεδον ἀχθὲν ἀποτέμῃ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος, βάσιν μὲν καλεῖσθαι τοῦ ἀποτμαθέντος τμάματος τὸ ἐπίπεδον τὸ περιλαφθὲν ὑπὸ τᾶς τοῦ κωνοειδέος τομᾶς ἐν τῷ ἀποτέμνοντι ἐπιπέδῳ, κορυφὰν δὲ τὸ σαμεῖον, καθʼ ὃ ἅπτεται τὸ ἐπίπεδον τὸ ἐπιψαῦον τοῦ κωνοειδέος, ἄξονα δὲ τὰν ἀπολαφθεῖσαν ἐν τῷ τμάματι ἀπὸ τᾶς διαχθείσας διὰ τᾶς κορυφᾶς τοῦ τμάματος καὶ τᾶς κορυφᾶς τοῦ κώνου τοῦ περιέχοντος τὸ κωνοειδές, καὶ τὰν μεταξὺ τᾶν εἰρημενᾶν κορυφᾶν εὐθεῖαν ποτεοῦσαν τῷ ἄξονι καλεῖσθαι. Τὰ μὲν οὖν ὀρθογώνια κωνοειδέα πάντα ὁμοῖά ἐντι, τῶν δὲ ἀμβλυγωνίων κωνοειδέων ὁμοῖα καλείσθω, ὧν κα οἱ κῶνοι οἱ περιέχοντες τὰ κωνοειδέα ὁμοῖοι ἔωντι. Προβάλλεται δὲ τάδε θεωρῆσαι· διὰ τί, εἴ κα τοῦ ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος ἀποτμαθῇ τμάματα ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, τὸ ἀποτμαθὲν τμᾶμα ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ συναμφοτέραις ἴσα τῷ τε ἄξονι τοῦ τμάματος καὶ τᾷ τριπλασίᾳ τᾶς ποτεούσας τῷ ἄξονι ποτὶ τὰν ἴσαν ἀμφοτέραις τῷ τε ἄξονι τοῦ τμάματος καὶ τᾷ διπλασίᾳ τᾶς ποτεούσας τῷ ἄξονι· καὶ διὰ τί, εἴ κα τοῦ ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος τμᾶμα ἀποτμαθῇ ἐπιπέδῳ μὴ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, τὸ ἀποτμαθὲν τμᾶμα ποτὶ τὸ σχῆμα τὸ βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, ὃ γίγνεται ἀπότμαμα κώνου, τοῦτον ἕξει τὸν λόγον, ὃν ἁ συναμφοτέραις ἴσα τῷ τε ἄξονι τοῦ τμάματος καὶ τᾷ
s155kesimin ekseni ile eksene eklenenin iki katının toplamına eşit doğruya oranına eşittir.
Sferoid şekiller için şunları varsayıyoruz. Bir dar açılı koni kesiti, büyük çapı yerinde kalarak döndürülür ve çıktığı yere geri getirilirse, dar açılı koni kesitinin çevrelediği şekle uzunca sferoid denir; küçük çapı yerinde kalarak döndürülür ve çıktığı yere geri getirilirse, dar açılı koni kesitinin çevrelediği şekle basık sferoid denir. Her iki sferoidde de yerinde kalan çapa eksen, eksenin sferoidin yüzeyine değdiği noktaya tepe, eksenin ortasına merkez, merkezden eksene dik çizilen doğruya da çap denir. Sferoid şekillerden herhangi birine paralel düzlemler kesmeden teğet olur ve teğet düzlemlere paralel olarak sferoidi kesen başka bir düzlem çizilirse, oluşan kesimlerin tabanı, sferoidin kesen düzlemdeki kesitinin çevrelediği alan; tepeleri, paralel düzlemlerin sferoide teğet olduğu noktalar; eksenleri de tepelerini birleştiren doğrunun kesimler içinde kalan parçaları diye adlandırılır. Sferoide teğet olan düzlemlerin onun yüzeyine yalnız bir noktada değdiğini ve değme noktalarını birleştiren doğrunun sferoidin merkezinden geçtiğini göstereceğiz.
τριπλασίᾳ τᾶς ποτεούσας τῷ ἄξονι ποτὶ τὰν ἴσαν ἀμφοτέραις τῷ τε ἄξονι τοῦ τμάματος καὶ τᾷ διπλασίᾳ τᾶς ποτεούσας τῷ ἄξονι. Περὶ δὲ τῶν σφαιροειδέων σχημάτων ὑποτιθέμεθα τάδε· εἴ κα ὀξυγωνίου κώνου τομὰ μενούσας τᾶς μείζονος διαμέτρου περιενεχθεῖσα ἀποκατασταθῇ πάλιν, ὅθεν ὥρμασεν, τὸ περιλαφθὲν σχῆμα ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς παραμᾶκες σφαιροειδὲς καλεῖσθαι· εἰ δέ κα τᾶς ἐλάσσονος διαμέτρου μενούσας περιενεχθεῖσα ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἀποκατασταθῇ πάλιν, ὅθεν ὥρμασεν, τὸ περιλαφθὲν σχῆμα ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἐπιπλατὺ σφαιροειδὲς καλεῖσθαι· ἑκατέρου δὲ τῶν σφαιροειδέων ἄξονα μὲν καλεῖσθαι τὰν μεμενάκουσαν διάμετρον, κορυφὰν δὲ τὸ σαμεῖον, καθʼ ὃ ἅπτεται ὁ ἄξων τᾶς ἐπιφανείας τοῦ σφαιροειδέος, κέντρον δὲ καλεῖσθαι τὸ μέσον τοῦ ἄξονος καὶ διάμετρον τὰν διὰ τοῦ κέντρου ποτʼ ὀρθὰς ἀγομέναν τῷ ἄξονι· καὶ εἴ κα τῶν σφαιροειδέων σχημάτων ὁποτερουοῦν ἐπίπεδα παράλληλα ἐπιψαύωντι μὴ τέμνοντα, παρὰ δὲ τὰ ἐπίπεδα τὰ ψαύοντα ἄλλο ἐπίπεδον ἀχθῇ τέμνον τὸ σφαιροειδές, τῶν γενομένων τμαμάτων βάσιν μὲν καλεῖσθαι τὸ περιλαφθὲν ὑπὸ τᾶς τοῦ σφαιροειδέος τομᾶς ἐν τῷ τέμνοντι ἐπιπέδῳ, κορυφὰς δὲ τὰ σημεῖα, καθʼ ἃ ἐπιψαύοντι τοῦ σφαιροειδέος τὰ παράλληλα ἐπίπεδα, ἄξονας δὲ τὰς ἐναπολαφθείσας εὐθείας ἐν τοῖς τμαμάτεσσιν ἀπὸ τᾶς εὐθείας τᾶς τὰς κορυφὰς αὐτῶν ἐπιζευγνυούσας· ὅτι δὲ τά τε ἐπιψαύοντα ἐπίπεδα τοῦ σφαιροειδέος καθʼ ἓν μόνον ἅπτονται σαμεῖον τᾶς ἐπιφανείας αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἁ τὰς ἁφὰς ἐπιζευγνύουσα εὐθεῖα διὰ τοῦ κέντρου τοῦ σφαιροειδέος πορεύεται, δειξοῦμες· ὁμοῖα δὲ καλεῖσθαι τῶν σφαιροειδέων σχημάτων,
s156Sferoid şekillerden, eksenlerinin çaplarına oranı aynı olanlara benzer denir. Sferoid ve konoid şekillerin kesimlerine de şu durumda benzer denilsin: benzer şekillerden kesilmiş olurlar, tabanları benzer olur ve eksenleri, ister tabanların düzlemlerine dik olsunlar ister tabanların karşılıklı çaplarıyla eşit açılar yapsınlar, birbirlerine tabanların karşılıklı çaplarının oranında olur.
Sferoidler hakkında şunların incelenmesi önerilmektedir: sferoid şekillerden biri merkezden geçen ve eksene dik bir düzlemle kesilirse, oluşan kesimlerin her biri neden kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koninin iki katıdır; düzlem eksene dik olup merkezden geçmezse, oluşan kesimlerden büyüğünün kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı neden, sferoidin ekseni olan doğrunun yarısı ile küçük kesimin ekseninin toplamına eşit doğrunun küçük kesimin eksenine oranına, küçük kesimin kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı da neden, sferoidin ekseni olan doğrunun yarısı ile büyük kesimin ekseninin toplamına eşit doğrunun büyük kesimin eksenine oranına eşittir; sferoidlerden biri merkezden geçen ama eksene dik olmayan bir düzlemle kesilirse, oluşan kesimlerin her biri neden kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip şeklin iki katıdır;
ὧν κα οἱ ἄξονες ποτὶ τὰς διαμέτρους τὸν αὐτὸν λόγον ἔχωντι. Τμάματα δὲ σφαιροειδέων σχημάτων καὶ κωνοειδέων ὁμοῖα καλείσθω, εἴ κα ἀφʼ ὁμοίων σχημάτων ἀφαιρημένα ἔωντι καὶ τάς τε βάσεις ὁμοίας ἔχωντι, καὶ οἱ ἄξονες αὐτῶν ἤτοι ὀρθοὶ ἐόντες ποτὶ τὰ ἐπίπεδα τῶν βάσιων ἢ γωνίας ἴσας ποιοῦντες ποτὶ τὰς ὁμολόγους διαμέτρους τῶν βάσιων τὸν αὐτὸν ἔχωντι λόγον ποτʼ ἀλλάλους ταῖς ὁμολόγοις διαμέτροις τῶν βάσιων. Προβάλλεται δὲ περὶ τῶν σφαιροειδέων τάδε θεωρῆσαι· διὰ τί, εἴ κά τι τῶν σφαιροειδέων σχημάτων ἐπιπέδῳ τμαθῇ διὰ τοῦ κέντρου ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, τῶν γεναμένων τμαμάτων ἑκάτερον διπλάσιον ἐσσεῖται τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, εἰ δὲ κα ὀρθῷ μὲν ποτὶ τὸν ἄξονα τῷ ἐπιπέδῳ τμαθῇ, μὴ διὰ τοῦ κέντρου δὲ, τῶν γεναμένων τμαμάτων τὸ μὲν μεῖζον ποτὶ τὸν κῶνον τὸν τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχοντα τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἕξει τὸν λόγον, ὃν ἁ συναμφοτέραις ἴσα τᾷ τε ἡμισείᾳ τᾶς εὐθείας, ἅ ἐστιν ἄξων τοῦ σφαιροειδέος, καὶ τῷ ἄξονι τῷ τοῦ ἐλάσσονος τμάματος ποτὶ τὸν ἄξονα τοῦ ἐλάσσονος τμάματος, τὸ δὲ ἔλασσον τμᾶμα ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ συναμφοτέραις ἴσα τᾷ τε ἡμισείᾳ τᾶς εὐθείας, ἅ ἐστιν ἄξων τοῦ σφαιροειδέος, καὶ τῷ ἄξονι τῷ τοῦ μείζονος τμάματος ποτὶ τὸν ἄξονα τοῦ μείζονος τμάματος· καὶ διὰ τί, εἴ κα τῶν σφαιροειδέων τι ἐπιπέδῳ τμαθῇ διὰ τοῦ κέντρου μὴ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, τῶν γεναμένων τμαμάτων ἑκάτερον διπλάσιον ἐσσεῖται τοῦ σχήματος τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν·
s157bu şekil bir koni parçasıdır; sferoid ne merkezden geçen ne de eksene dik olan bir düzlemle kesilirse, oluşan kesimlerden büyüğünün kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip şekle oranı neden, kesimlerin tepelerini birleştiren doğrunun yarısı ile küçük kesimin ekseninin toplamına eşit doğrunun küçük kesimin eksenine oranına, küçük kesimin kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip şekle oranı da neden, kesimlerin tepelerini birleştiren doğrunun yarısı ile büyük kesimin ekseninin toplamına eşit doğrunun büyük kesimin eksenine oranına eşittir; bunlarda da şekil bir koni parçasıdır.
Söylenen teoremler ispatlanınca, bunlar aracılığıyla birçok teorem ve problem bulunur. Teorem olarak örneğin şunlar: benzer sferoidler ve sferoid ile konoid şekillerin benzer kesimleri birbirine eksenlerinin oranının üçlenmişi oranındadır; eşit sferoid şekillerde çaplar üzerindeki kareler eksenlerle ters orantılıdır; sferoid şekillerde çaplar üzerindeki kareler eksenlerle ters orantılıysa sferoidler eşittir. Problem olarak da örneğin şu: verilen bir sferoid ya da konoid şekilden, verilen bir düzleme paralel çizilen bir düzlemle öyle bir kesim kesmek ki kesilen kesim verilen koniye ya da silindire ya da verilen küreye eşit olsun.
γίγνεται δὲ τὸ σχῆμα ἀπότμαμα κώνου· εἰ δέ κα μήτε διὰ τοῦ κέντρου μήτε ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα τῷ ἐπιπέδῳ τμαθῇ τὸ σφαιροειδές, τῶν γεναμένων τμαμάτων τὸ μὲν μεῖζον ποτὶ τὸ σχῆμα τὸ βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἕξει τὸν λόγον, ὃν ἁ συναμφοτέραις ἴσα τᾷ τε ἡμισέᾳ αὐτᾶς τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰς κορυφὰς τῶν τμαμάτων καὶ τῷ ἄξονι τῷ τοῦ ἐλάσσονος τμάματος ποτὶ τὸν ἄξονα τὸν τοῦ ἐλάσσονος τμάματος, τὸ δὲ ἔλασσον τμᾶμα ποτὶ τὸ σχῆμα τὸ βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἕξει τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ συναμφοτέραις ἴσα τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰς κορυφὰς τῶν τμαμάτων καὶ τῷ ἄξονι τοῦ μείζονος τμάματος ποτὶ τὸν ἄξονα τὸν τοῦ μείζονος τμάματος· γίνεται δὲ καὶ ἐν τούτοις τὸ σχῆμα ἀπότμαμα κώνου. Ἀποδειχθέντων δὲ τῶν εἰρημένων θεωρημάτων διὰ τούτων εὑρίσκονται θεωρήματά τε πολλὰ καὶ προβλήματα, οἷον καὶ τόδε· ὅτι τὰ ὁμοῖα σφαιροειδέα καὶ τὰ ὁμοῖα τμάματα τῶν τε σφαιροειδέων σχημάτων καὶ τῶν κωνοειδέων τριπλασίονα λόγον ἔχοντι ποτʼ ἄλλαλα τῶν ἀξόνων, καὶ διότι τῶν ἴσων σφαιροειδέων σχημάτων τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τῶν διαμέτρων ἀντιπεπόνθασι τοῖς ἀξόνεσσιν, καὶ εἴ κα τῶν σφαιροειδέων σχημάτων τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τῶν διαμέτρων ἀντιπεπόνθωντι τοῖς ἀξόνεσσιν, ἴσα ἐντὶ τὰ σφαιροειδέα· πρόβλημα δὲ οἷον καὶ τόδε· ἀπὸ τοῦ δοθέντος σφαιροειδέος σχήματος ἢ κωνοειδέος τμᾶμα ἀποτεμεῖν ἐπιπέδῳ παρὰ δοθὲν ἐπίπεδον ἀγμένῳ, εἶμεν δὲ τὸ ἀποτμαθὲν τμᾶμα ἴσον τῷ δοθέντι κώνῳ ἢ κυλίνδρῳ ἢ σφαίρᾳ τᾷ δοθείσᾳ. Προγράψαντες οὖν τά τε θεωρήματα καὶ τὰ ἐπιτάγματα
s158Bunların ispatları için gerekli olan teoremleri ve belirlemeleri önce yazdıktan sonra, önerilenleri sana yazacağız. Esen kal.
Tanımlar
Bir koni, koninin bütün kenarlarını kesen bir düzlemle kesilirse, kesit ya dairedir ya da dar açılı koni kesitidir. Kesit daireyse, koniden koninin tepesi tarafında ayrılan parçanın koni olacağı açıktır. Kesit dar açılı koni kesiti olursa, koniden koninin tepesi tarafında ayrılan şekle koni parçası denilsin; koni parçasının tabanı dar açılı koni kesitinin çevrelediği alan, tepesi koninin de tepesi olan nokta, ekseni de koninin tepesinden dar açılı koni kesitinin merkezine çizilen doğru diye adlandırılsın.
Bir silindir, silindirin bütün kenarlarını kesen iki paralel düzlemle kesilirse, kesitler ya daire ya da birbirine eşit ve benzer dar açılı koni kesitleri olur. Kesitler daire olursa, silindirden paralel düzlemler arasında kesilen şeklin silindir olacağı açıktır. Kesitler dar açılı koni kesitleri olursa, silindirden paralel düzlemler arasında ayrılan şekle silindir parçası denilsin; silindir parçasının tabanları dar açılı koni kesitlerinin çevrelediği alanlar, ekseni de dar açılı koni kesitlerinin merkezlerini birleştiren doğru diye adlandırılsın;
τὰ χρεῖαν ἔχοντα εἰς τὰς ἀποδείξιας αὐτῶν μετὰ ταῦτα γραψοῦμές τοι τὰ προκείμενα. Εὐτύχει. ⟨ΟΡΟΙ⟩ Εἴ κα κῶνος ἐπιπέδῳ τμαθῇ συμπίπτοντι πάσαις ταῖς τοῦ κώνου πλευραῖς, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ἤτοι κύκλος ἢ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Εἰ μὲν οὖν κύκλος ἁ τομά, δῆλον ὅτι τὸ ἀπολαφθὲν ἀπʼ αὐτοῦ τμᾶμα ἐπὶ τὰ αὐτὰ τᾷ τοῦ κώνου κορυφᾷ κῶνος ἐσσεῖται· εἰ δὲ κα ἁ τομὰ γένηται ὀξυγωνίου κώνου τομά, τὸ ἀπολαφθὲν ἀπὸ τοῦ κώνου σχῆμα ἐπὶ τὰ αὐτὰ τᾷ τοῦ κώνου κορυφᾷ ἀπότμαμα κώνου καλείσθω, τοῦ δὲ ἀποτμάματος βάσις μὲν καλείσθω τὸ ἐπίπεδον τὸ περιλαφθὲν ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς, κορυφὰ δὲ τὸ σαμεῖον, ὃ καὶ τοῦ κώνου κορυφά, ἄξων δὲ ἁ ἀπὸ τᾶς κορυφᾶς τοῦ κώνου ἐπὶ τὸ κέντρον τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἐπιζευχθεῖσα εὐθεῖα. Καὶ εἴ κα κύλινδρος δυοῖς ἐπιπέδοις παραλλήλοις τμαθῇ συμπιπτόντεσσι πάσαις ταῖς τοῦ κυλίνδρου πλευραῖς, αἱ τομαὶ ἐσσοῦνται ἤτοι κύκλοι ἢ ὀξυγωνίων κώνων τομαὶ ἴσαι καὶ ὁμοῖαι ἀλλάλαις. Εἰ μὲν οὖν κα αἱ τομαὶ κύκλοι γένωνται, δῆλον ὅτι τὸ ἀποτμαθὲν ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου σχῆμα μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων κύλινδρος ἐσσεῖται· εἰ δέ κα αἱ τομαὶ γένωνται ὀξυγωνίων κώνων τομαί, τὸ ἀπολαφθὲν ἀπὸ τοῦ κυλίνδρου σχῆμα μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τόμος κυλίνδρου καλείσθω, τοῦ δὲ τόμου βάσις μὲν καλείσθω τὰ ἐπίπεδα τὰ περιλαφθέντα ὑπὸ τᾶν τῶν ὀξυγωνίων κώνων τομᾶν, ἄξων δὲ ἁ ἐπιζευγνύουσα εὐθεῖα τὰ κέντρα τᾶν τῶν ὀξυγωνίων
s159bu doğru silindirin ekseniyle aynı doğru üzerinde olacaktır.
Lemma
Herhangi sayıda büyüklük birbirini eşit farkla aşarsa ve fark en küçüğe eşitse, sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri en büyüğe eşit başka büyüklükler de varsa, her biri en büyüğe eşit olan büyüklüklerin hepsi, eşit farkla aşanların hepsinin iki katından küçük, en büyük hariç geri kalanların iki katından büyük olacaktır. Bunun ispatı açıktır.
κώνων τομᾶν· ἐσσεῖται δὲ αὕτα ἐπὶ τᾶς αὐτᾶς εὐθείας τῷ ἄξονι τοῦ κυλίνδρου. ⟨ΛΗΜΜΑ⟩ Εἴ κα ἔωντι μεγέθεα ὁποσαοῦν τῷ ἴσῳ ἀλλάλων ὑπερέχοντα, ᾗ δὲ ἁ ὑπεροχὰ ἴσα τῷ ἐλαχίστῳ, καὶ ἄλλα μεγέθεα τῷ μὲν πλήθει ἴσα τούτοις, τῷ δὲ μεγέθει ἕκαστον ἴσον τῷ μεγίστῳ, πάντα τὰ μεγέθεα, ὧν ἐστιν ἕκαστον ἴσον τῷ μεγίστῳ, πάντων μὲν τῶν τῷ ἴσῳ ὑπερεχόντων ἐλάσσονα ἐσσοῦνται ἢ διπλάσια, τῶν δὲ λοιπῶν χωρὶς τοῦ μεγίστου μείζονα ἢ διπλάσια. Ἁ δὲ ἀπόδειξις τούτου φανερά.
1Önerme 1. Herhangi sayıda büyüklük, sayıca kendilerine eşit başka büyüklüklerle ikişer ikişer aynı oranda olursa, yani aynı sırada dizilenler aynı orandaysa; ilk büyüklüklerin hepsi ya da bir kısmı başka büyüklüklerle herhangi oranlarda karşılaştırılır, sonrakiler de kendilerine karşılık gelen başka büyüklüklerle aynı oranlarda karşılaştırılırsa, ilk büyüklüklerin toplamının karşılaştırıldıkları büyüklüklerin toplamına oranı, sonraki büyüklüklerin toplamının karşılaştırıldıkları büyüklüklerin toplamına oranına eşit olacaktır.
A, B, G, D, E, Z büyüklükleri, sayıca kendilerine eşit H, Th, I, K, L, M büyüklükleriyle ikişer ikişer aynı oranda olsun: A'nın B'ye oranı H'nin Th'ye, B'nin G'ye oranı Th'nin I'ya oranına eşit olsun, ötekiler de bunlar gibi. A, B, G, D, E, Z büyüklükleri başka N, X, O, P, R, S büyüklükleriyle herhangi oranlarda karşılaştırılsın; H, Th, I, K, L, M de kendilerine karşılık gelen başka T, Y, Ph, Kh, Ps, Ō büyüklükleriyle aynı oranlarda karşılaştırılsın: A'nın N'ye oranı H'nin T'ye, B'nin X'e oranı Th'nin Y'ye oranına eşit olsun, ötekiler de bunlar gibi. Gösterilmelidir ki A, B, G, D, E, Z'nin toplamının N, X, O, P, R, S'nin toplamına oranı, H, Th, I, K, L, M'nin toplamının T, Y, Ph, Kh, Ps, Ō'nun toplamına oranına eşittir.
N'nin A'ya oranı T'nin H'ye, A'nın B'ye oranı H'nin Th'ye, B'nin X'e oranı da Th'nin Y'ye oranına eşit olduğuna göre, N'nin X'e oranı T'nin Y'ye oranına eşit olacaktır; aynı sebeplerle X'in O'ya oranı da Y'nin Ph'ye oranına eşittir, ötekiler de bunlar gibi. O hâlde A, B, G, D, E, Z'nin toplamının A'ya oranı H, Th, I, K, L, M'nin toplamının H'ye oranına; A'nın N'ye oranı H'nin T'ye oranına; N'nin N, X, O, P, R, S'nin toplamına oranı da T'nin T, Y, Ph, Kh, Ps, Ō'nun toplamına oranına eşittir. O hâlde açıktır ki A, B, G, D, E, Z'nin toplamının N, X, O, P, R, S'nin toplamına oranı, H, Th, I, K, L, M'nin toplamının T, Y, Ph, Kh, Ps, Ō'nun toplamına oranına eşittir.
Şu da açıktır: A, B, G, D, E, Z büyüklüklerinden A, B, G, D, E, N, X, O, P, R ile karşılaştırılır da Z hiçbir şeyle karşılaştırılmazsa, H, Th, I, K, L, M büyüklüklerinden de H, Th, I, K, L, T, Y, Ph, Kh, Ps ile aynı oranlarda karşılaştırılır da M hiçbir şeyle karşılaştırılmazsa, yine A, B, G, D, E, Z'nin toplamının N, X, O, P, R'nin toplamına oranı, H, Th, I, K, L, M'nin toplamının T, Y, Ph, Kh, Ps'nin toplamına oranına eşit olacaktır.
α΄. Εἴ κα μεγέθεα ὁποσαοῦν τῷ πλήθει ἄλλοις μεγέθεσιν ἴσοις τῷ πλήθει κατὰ δύο τὸν αὐτὸν λόγον ἔχωντι τὰ ὁμοίως τεταγμένα, λέγηται δὲ τά τε πρῶτα μεγέθεα ποτʼ ἄλλα μεγέθεα ἢ πάντα ἤ τινα αὐτῶν ἐν λόγοις ὁποιοισοῦν, καὶ τὰ ὕστερον ποτʼ ἄλλα μεγέθεα τὰ ὁμόλογα ἐν τοῖς αὐτοῖς λόγοις, πάντα τὰ πρῶτα μεγέθεα ποτὶ πάντα, ἃ λέγονται, τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν ἔχοντι πάντα τὰ ὕστερον μεγέθεα ποτὶ πάντα, ἃ λέγονται. Ἔστω τινὰ μεγέθεα τὰ Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ ἄλλοις μεγέθεσιν ἴσοις τῷ πλήθει τοῖς Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ κατὰ δύο τὸν αὐτὸν ἔχοντα λόγον, καὶ ἐχέτω τὸ μὲν Α ποτὶ τὸ Β τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ Η ποτὶ τὸ Θ, τὸ δὲ Β ποτὶ τὸ Γ, ὃν τὸ Θ ποτὶ τὸ Ι, καὶ τὰ ἄλλα ὁμοίως τούτοις, λεγέσθω δὲ τὰ μὲν Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ μεγέθεα ποτʼ ἄλλα μεγέθεα τὰ Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ ἐν λόγοις ὁποιοισοῦν, τὰ δὲ Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ ποτʼ ἄλλα τὰ Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω τὰ ὁμόλογα ἐν τοῖς αὐτοῖς λόγοις, καὶ ὃν μὲν ἔχει λόγον τὸ Α ποτὶ τὸ Ν, τὸ Η ἐχέτω ποτὶ τὸ Τ, ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ Β ποτὶ τὸ Ξ, τὸ Θ ἐχέτω ποτὶ τὸ Υ, καὶ τὰ ἄλλα ὁμοίως τούτοις· δεικτέον ὅτι πάντα τὰ Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ ποτὶ πάντα τὰ Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον, ὃν πάντα τὰ Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ ποτὶ πάντα τὰ Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω. Ἐπεὶ γὰρ τὸ μὲν Ν ποτὶ τὸ Α τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ Τ ποτὶ τὸ Η, τὸ δὲ Α ποτὶ τὸ Β, ὃν τὸ Η ποτὶ τὸ Θ, τὸ δὲ Β ποτὶ τὸ Ξ, ὃν τὸ Θ ποτὶ τὸ Υ, τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον τὸ Ν ποτὶ τὸ Ξ, ὃν τὸ Τ ποτὶ τὸ Υ· διὰ τὰ αὐτὰ δὲ καὶ τὸ Ξ ποτὶ τὸ Ο, ὃν τὸ Υ ποτὶ τὸ Φ, καὶ τούτοις τὰ ἄλλα ὁμοίως. Ἔχοντι δὴ τὰ μὲν Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ πάντα ποτὶ τὸ Α τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἔχοντι τὰ Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ πάντα ποτὶ τὸ Η, τὸ δὲ Α ποτὶ τὸ Ν, ὃν τὸ Η ποτὶ τὸ Τ, τὸ δὲ Ν ποτὶ πάντα τὰ Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ Τ ποτὶ πάντα τὰ Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω· δῆλον οὖν, ὅτι πάντα τὰ Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ ποτὶ πάντα τὰ Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον, ὃν πάντα τὰ Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ ποτὶ πάντα τὰ Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω. Φανερὸν δὲ ὅτι καὶ εἴ κα τῶν τε Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ μεγεθέων τὰ μὲν Α, Β, Γ, Δ, Ε λέγωνται ποτὶ τὰ Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, τὸ δὲ Ζ μηδὲ ποθ᾿ ἓν λέγηται, καὶ τῶν Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ τὰ μὲν Η, Θ, Ι, Κ, Λ λέγωνται ποτὶ τὰ Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, τὰ ὁμοῖα ἐν τοῖς αὐτοῖς λόγοις, τὸ δὲ Μ μηδὲ ποθʼ ἓν λέγηται, ὁμοίως πάντα τὰ Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ ποτὶ πάντα τὰ Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν πάντα τὰ Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ ποτὶ πάντα τὰ Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ.
2Önerme 2. Herhangi sayıda birbirine eşit doğru olsun ve her birine kare biçiminde taşkını olan bir alan uygulansın; taşkınların kenarları birbirini eşit farkla aşsın ve fark en küçüğe eşit olsun; sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri en büyüğe eşit başka alanlar da olsun. Bu son alanların, öbür alanların hepsine oranı, en büyük taşkının kenarı ile eşit doğrulardan birinin toplamına eşit doğrunun, en büyük taşkının kenarının üçte biri ile eşit doğrulardan birinin yarısının toplamına eşit doğruya oranından küçük; en büyük hariç geri kalan alanlara oranı ise aynı orandan büyük olacaktır.
Herhangi sayıda eşit doğru olsun ve her birinin üzerinde A bulunsun; her birine kare biçiminde taşkını olan bir alan uygulansın; taşkınların kenarları B, G, D, E, Z, H olsun, birbirini eşit farkla aşsın, fark da en küçüğe eşit olsun; en büyüğü B, en küçüğü H olsun. Her birinde Th, I, K, L bulunan başka alanlar da olsun; sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri AB'ye uygulanan en büyük alana eşit olsun; ThI çizgisi A'ya, KL de B'ye eşit olsun; ThI çizgilerinin her biri I'nın iki katı, KL çizgilerinin her biri de K'nin üç katı olsun. Gösterilmelidir ki Th, I, K, L'nin bulunduğu alanların hepsinin öbür alanların, yani AB, AG, AD, AE, AZ, AH'nin hepsine oranı ThIKL doğrusunun IK'ye oranından küçüktür; en büyük AB hariç geri kalanlara oranı ise aynı orandan büyüktür.
Birbirini eşit farkla aşan ve farkı en küçüğe eşit olan, içlerinde A bulunan bazı alanlar vardır [çünkü uygulanan alanlar da enleri de eşit farkla artar]; sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri en büyüğe eşit, içlerinde Th, I bulunan başka alanlar da vardır. O hâlde Th, I'nın bulunduğu alanların hepsi, A'ların bulunduğu alanların hepsinin iki katından küçük, en büyük hariç geri kalanların iki katından büyüktür. Demek ki yalnız I'ların bulunduğu alanlar, A'ların bulunduğu alanların hepsinden küçük, en büyük hariç geri kalanlardan büyüktür. Yine B, G, D, E, Z, H çizgileri birbirini eşit farkla aşar ve fark en küçüğe eşittir; sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri en büyüğe eşit, üzerlerinde K, L bulunan başka çizgiler de vardır. O hâlde birbirine ve en büyüğe eşit olan bütün çizgiler üzerindeki kareler, eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki karelerin hepsinin üç katından küçük, en büyük çizgi üzerindeki kare hariç geri kalanların üç katından büyüktür; çünkü bu, sarmallar üzerine yayımlanan eserde gösterildi. O hâlde K'nin bulunduğu alanlar, B, G, D, E, Z, H'nin bulunduğu alanların hepsinden küçük, yalnız G, D, E, Z, H'nin bulunduğu alanlardan büyüktür; dolayısıyla I ile K'nin bulunduğu alanların hepsi de AB, AG, AD, AE, AZ, AH'nin bulunduğu alanların hepsinden küçük, AG, AD, AE, AZ, AH'nin bulunduğu alanlardan büyüktür. O hâlde açıktır ki Th, I, K, L'nin bulunduğu alanların hepsinin AB, AG, AD, AE, AZ, AH'nin bulunduğu alanlara oranı ThL'nin IK'ye oranından küçük; AB'nin bulunduğu alan hariç geri kalanlara oranı ise aynı orandan büyüktür.
β΄. Εἴ κα γραμμαὶ ἴσαι ἀλλάλαις ἔωντι ὁποσαιοῦν τῷ πλήθει, καὶ παρʼ ἑκάσταν αὐτᾶν παραπέσῃ τι χωρίον ὑπερβάλλον εἴδει τετραγώνῳ, ἔωντι δὲ αἱ πλευραὶ τῶν ὑπερβλημάτων τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι καὶ ἁ ὑπεροχὰ ἴσα τᾷ ἐλαχίστᾳ, ἔωντι δὲ καὶ ἄλλα χωρία τῷ μὲν πλήθει ἴσα τούτοις, τῷ δὲ μεγέθει ἕκαστον ἴσον τῷ μεγίστῳ, ποτὶ μὲν πάντα τὰ ἕτερα χωρία ἐλάσσονα λόγον ἑξοῦντι τοῦ ὃν ἔχει ἁ ἴσα συναμφοτέραις τᾷ τε τοῦ μεγίστου ὑπερβλήματος πλευρᾷ καὶ μιᾷ τᾶν ἰσᾶν ἐουσᾶν ποτὶ τὰν ἴσαν συναμφοτέραις τῷ τε τρίτῳ μέρει τᾶς τοῦ μεγίστου ὑπερβλήματος πλευρᾶς καὶ τᾷ ἡμισέᾳ μιᾶς τᾶν ἰσᾶν ἐουσᾶν, ποτὶ δὲ τὰ λοιπὰ χωρία ἄνευ τοῦ μεγίστου μείζονα λόγον ἑξοῦντι τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἔστωσαν γὰρ ἴσαι εὐθεῖαι ὁποσαιοῦν τῷ πλήθει, ἐφʼ ἆν τὰ Α, καὶ παραπεπτωκέτω παρʼ ἑκάσταν αὐτᾶν χωρίον ὑπερβάλλον εἴδει τετραγώνῳ, ἔστων δὲ τῶν ὑπερβλημάτων πλευραὶ αἱ Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι, καὶ ἁ ὑπεροχὰ ἔστω ἴσα τᾷ ἐλαχίστᾳ, καὶ μεγίστα μὲν ἔστω ἁ Β, ἐλαχίστα δὲ ἁ Η· ἔστω δὲ καὶ ἄλλα χωρία, ἐφʼ ὧν ἕκαστον τῶν Θ, Ι, Κ, Λ, τῷ μὲν πλήθει ἴσα τούτοις, τῷ δὲ μεγέθει ἕκαστον ἴσον ἔστω τῷ μεγίστῳ τῷ παρὰ τὰν ΑΒ παρακειμένῳ, ἔστω δὲ ἁ μὲν ΘΙ γραμμὰ ἴσα τᾷ Α, ἁ δὲ ΚΛ ἴσα τᾷ Β, καὶ τᾶν μὲν ΘΙ γραμμᾶν ἑκάστα ἔστω διπλασία τᾶς Ι, τᾶν δὲ ΚΛ ἑκάστα τριπλασία τᾶς Κ· δεικτέον ὅτι τὰ χωρία πάντα, ἐν οἷς τὰ Θ, Ι, Κ, Λ, ποτὶ μὲν πάντα τὰ ἕτερα χωρία τὰ ΑΒ, ΑΓ, ΑΔ, ΑΕ, ΑΖ, ΑΗ ἐλάσσονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΘΙΚΛ εὐθεῖα ποτὶ τὰν ΙΚ, ποτὶ δὲ τὰ λοιπὰ ἄνευ τοῦ μεγίστου τοῦ ΑΒ μείζονα λόγον ἔχοντι τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἔστι γάρ τινα χωρία, ἐν οἷς τὰ Α, τῷ ἴσῳ ἀλλάλων ὑπερέχοντα, καὶ ἁ ὑπεροχὰ ἴσα τῷ ἐλαχίστῳ [ἐπεί] τε τὰ παραβλήματα καὶ τὰ πλάτη τῷ ἴσῳ [ὑπερέχουσιν], καὶ ἄλλα χωρία, ἐν οἷς τὰ Θ, Ι, τῷ μὲν πλήθει ἴσα τούτοις, τῷ δὲ μεγέθει ἕκαστον ἴσον τῷ μεγίστῳ σύμπαντα οὖν τὰ χωρία, ἐν οἷς τὰ Θ, Ι, πάντων μὲν τῶν ἐν οἷς τὰ Α ἐλάσσονά ἐντι ἢ διπλασίονα, τῶν δὲ λοιπῶν χωρὶς τοῦ μεγίστου μείζονα ἢ διπλασίονα. Αὐτὰ οὖν τὰ χωρία, ἐν οἷς τὰ Ι, πάντων μὲν τῶν ἐν οἷς τὰ Α ἐλάσσονά ἐντι, τῶν δὲ λοιπῶν ἄνευ τοῦ μεγίστου μείζονα. Πάλιν ἐντὶ γραμμαί τινες αἱ Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι, καὶ ἁ ὑπεροχὰ ἴσα τᾷ ἐλαχίστᾳ, καὶ ἄλλαι γραμμαί, ἐφʼ ἆν τὰ Κ, Λ, τῷ μὲν πλήθει ἴσαι ταύταις, τῷ δὲ μεγέθει ἑκάστα ἴσα τᾷ μεγίστᾳ· τὰ οὖν τετράγωνα τὰ ἀπὸ πασᾶν τᾶν ἰσᾶν ἀλλάλαις τε καὶ τᾷ μεγίστᾳ πάντων μὲν τῶν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν ἐλάσσονά ἐντι ἢ τριπλάσια, τῶν δὲ λοιπῶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας τετραγώνου μείζονα ἢ τριπλάσια δέδεικται γὰρ τοῦτο ἐν τοῖς περὶ τᾶν ἑλίκων ἐκδεδομένοις. Τὰ οὖν χωρία, ἐν οἷς τὸ Κ, πάντων μὲν τῶν χωρίων, ἐν οἷς τὰ Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, ἐλάσσονά ἐστιν, αὐτῶν δὲ τῶν ἐν οἷς τὰ Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, μείζονα· ὥστε καὶ πάντα τὰ χωρία, ἐν οἷς τὰ Ι, Κ, πάντων μὲν τῶν ἐν οἷς τὰ ΑΒ, ΑΓ, ΑΔ, ΑΕ, ΑΖ, ΑΗ, ἐλάσσονά ἐστι, τῶν δὲ ἐν οἷς τὰ ΑΓ, ΑΔ, ΑΕ, ΑΖ, ΑΗ, μείζονα. Δῆλον οὖν ὅτι πάντα τὰ χωρία, ἐν οἷς τὰ Θ, Ι, Κ, Λ ποτὶ μὲν τὰ χωρία, ἐν οἷς τὰ ΑΒ, ΑΓ, ΑΔ, ΑΕ, ΑΖ, ΑΗ, ἐλάσσονα λόγον ἔχοντι τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΘΛ ποτὶ τὰν ΙΚ, ποτὶ δὲ τὰ λοιπὰ χωρὶς τοῦ ἐν ᾧ τὸ ΑΒ μείζονα τοῦ αὐτοῦ λόγου.
3Önerme 3. Herhangi bir koni kesitine aynı noktadan çizilen doğrular teğet olursa ve koni kesitinin içinde teğetlere paralel çizilen, birbirini kesen başka doğrular da bulunursa, bu doğruların parçalarının çevrelediği dikdörtgenler birbirine teğetler üzerindeki karelerin oranında olur; bir doğrunun parçalarının çevrelediği dikdörtgen, o doğruya paralel teğet üzerindeki kareye karşılık gelir. Bu, koni kesitlerinin öğelerinde ispatlanmıştır.
Aynı dik açılı koni kesitinden, çapları eşit olacak şekilde herhangi biçimde iki kesim kesilirse, kesimlerin kendileri de, içlerine kesimlerle aynı tabana ve aynı yüksekliğe sahip olarak çizilen üçgenler de eşit olur. Her kesimin çapı diye, tabanına paralel çizilen bütün doğruları ikiye bölen doğruya diyorum.
Bir dik açılı koni kesiti ABG olsun; ondan ADE ve ThBG iki kesimi kesilsin; ADE kesiminin çapı DZ, ThBG kesimininki BH olsun ve DZ ile BH eşit olsun. Gösterilmelidir ki ADE ile ThBG kesimleri ve bunların içine söylenen biçimde çizilen üçgenler eşittir.
Önce kesimlerden birini kesen ThG, dik açılı koni kesitinin çapına dik olsun. Kesitten çapa çizilen doğruların karelerinin üzerine uygulandığı doğru, yani «eksene kadar olan doğru»nun iki katı alınsın ve M olsun; A'dan DZ'ye AK dikmesi çizilsin. DZ kesimin çapı olduğuna, AE de Z'de ikiye bölündüğüne göre, DZ dik açılı koni kesitinin çapına paraleldir; çünkü ancak böyle olursa AE'ye paralel çizilen bütün doğruları ikiye böler. AZ'nin karesinin AK'nin karesine oranı N'nin M'ye oranına eşit olsun. O hâlde kesitten DZ'ye AE'ye paralel olarak çizilen doğruların kareleri, N'ye eşit doğruya uygulanan ve enleri bu doğruların DZ'den D ucuna doğru ayırdığı parçalar olan alanlara eşittir; çünkü bu koni kesitleri üzerine eserlerde gösterildi. O hâlde AZ'nin karesi de N ile DZ'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. ThH'nin karesi de M ile BH'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir, çünkü ThH çapa diktir. O hâlde AZ'nin karesinin ThH'nin karesine oranı N'nin M'ye oranına eşit olur, çünkü DZ ile BH'nin eşit olduğu varsayılmıştı. AZ'nin karesinin AK'nin karesine oranı da N'nin M'ye oranına eşittir; o hâlde ThH ile AK eşittir. BH ile DZ de eşittir; dolayısıyla ThH ile BH'nin çevrelediği dikdörtgen AK ile DZ'nin çevrelediğine eşittir. O hâlde ThHB üçgeni DAZ üçgenine eşittir; dolayısıyla bunların iki katları da eşittir. ADE kesimi ADE üçgeninin, ThBG kesimi de ThBG üçgeninin üçte bir fazlasıdır; o hâlde açıktır ki kesimler de, içlerine çizilen üçgenler de eşittir.
Kesimleri kesen doğruların hiçbiri dik açılı koni kesitinin çapına dik değilse, dik açılı koni kesitinin çapından kesimlerden birinin çapına eşit bir parça ayrılır ve ayrılan parçanın ucundan çapa dik bir doğru çizilirse, oluşan kesim iki kesimin her birine eşit olacaktır. O hâlde önerilen açıktır.
γ΄. Εἴ κα κώνου τομᾶς ὁποιασοῦν εὐθεῖαι ἐπιψαύωντι ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σαμείου ἀγμέναι, ἔωντι δὲ καὶ ἄλλαι εὐθεῖαι ἐν τᾷ τοῦ κώνου τομᾷ παρὰ τὰς ἐπιψαυούσας ἀγμέναι καὶ τέμνουσαι ἀλλάλας, τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τῶν τμαμάτων τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον ποτʼ ἄλλαλα, ὃν τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν ἐπιψαυουσᾶν· ὁμόλογον δὲ ἐσσεῖται τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τῶν τᾶς ἑτέρας γραμμᾶς τμαμάτων τῷ τετραγώνῳ τῷ ἀπὸ τᾶς ἐπιψαυούσας τᾶς παραλλήλου αὐτᾷ. Ἀποδέδεικται δὲ τοῦτο ἐν τοῖς κωνικοῖς στοιχείοις. Εἴ κα ἀπὸ τᾶς αὐτᾶς ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς δύο τμάματα ἀποτμαθέωντι ὁπωσοῦν ἴσας ἔχοντα τὰς διαμέτρους, αὐτὰ δὲ τὰ τμάματα ἴσα ἐσσοῦνται καὶ τὰ τρίγωνα τὰ ἐγγραφόμενα εἰς αὐτὰ τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχοντα τοῖς τμαμάτεσσι καὶ ὕψος τὸ αὐτό· διάμετρον δὲ καλέω παντὸς τμάματος τὰν δίχα τέμνουσαν τὰς εὐθείας πάσας τὰς παρὰ τὰν βάσιν αὐτοῦ ἀγομένας. Ἔστω ὀρθογωνίου κώνου τομὰ ἁ ΑΒΓ, καὶ ἀποτετμήσθω ἀπʼ αὐτᾶς δύο τμάματα τό τε ΑΔΕ καὶ τὸ ΘΒΓ, ἔστω δὲ τοῦ μὲν ΑΔΕ τμάματος διάμετρος ἁ ΔΖ, τοῦ δὲ ΘΒΓ ἁ ΒΗ, καὶ ἔστων ἴσαι αἱ ΔΖ, ΒΗ· δεικτέον ὅτι τὰ τμάματα ἴσα ἐστὶ τὰ ΑΔΕ, ΘΒΓ καὶ τὰ τρίγωνα τὰ ἐγγραφόμενα τὸν εἰρημένον τρόπον ἐν αὐτοῖς. Ἔστω δὴ πρῶτον ἁ ἀποτέμνουσα τὸ ἕτερον τμᾶμα ἁ ΘΓ ποτʼ ὀρθὰς τᾷ διαμέτρῳ τᾶς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς, λελάφθω δὲ παρʼ ἃν δύνανται αἱ ἀπὸ τᾶς τομᾶς, ἁ διπλασία τᾶς μέχρι τοῦ ἄξονος, καὶ ἔστω ἐφʼ ᾆ τὸ Μ, ἀπὸ δὲ τοῦ Α κάθετος ἄχθω ἐπὶ τὰν ΔΖ ἁ ΑΚ. Ἐπεὶ οὖν διάμετρός ἐντι ἁ ΔΖ τοῦ τμάματος, ἁ δὲ ΑΕ δίχα τέμνεται κατὰ τὸ Ζ, καὶ ἁ ΔΖ παρὰ τὰν διάμετρόν ἐστι τᾶς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς· οὕτω γὰρ δίχα τέμνει πάσας τὰς παρὰ τὰν ΑΕ ἀγομένας. Ὃν δὴ λόγον ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΖ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΚ, τοῦτον ἐχέτω ἁ Ν ποτὶ τὰν Μ· αἱ δὴ ἀπὸ τᾶς τομᾶς ἐπὶ τὰν ΔΖ ἀγόμεναι παρὰ τὰν ΑΕ δύνανται τὰ παρὰ τὰν ἴσαν τᾷ Ν παραπίπτοντα πλάτος ἔχοντα, ἃς αὐτοὶ ἀπολαμβάνοντι ἀπὸ τᾶς ΔΖ ποτὶ τὸ Δ πέρας· δέδεικται γὰρ ἐν τοῖς κωνικοῖς· δύναται οὖν καὶ ἁ ΑΖ ἴσον τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶς Ν καὶ τᾶς ΔΖ. Δύναται δὲ καὶ ἁ ΘΗ ἴσον τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τᾶς Μ καὶ τᾶς ΒΗ, ἐπεὶ κάθετός ἐστιν ἁ ΘΗ ἐπὶ τὰν διάμετρον· ἔχοι οὖν κα τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΖ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΗ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ Ν ποτὶ τὰν Μ, ἐπεὶ ἴσαι ὑπέκειντο αἱ ΔΖ, ΒΗ. Ἔχει δὲ τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΖ τετράγωνον καὶ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΚ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ Ν ποτὶ τὰν Μ· ἴσαι ἄρα ἐντὶ αἱ ΘΗ, ΑΚ. Ἐντὶ δὲ ἴσαι καὶ αἱ ΒΗ, ΔΖ· ὥστε ἴσον ἐστὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΘΗ, ΒΗ περιεχόμενον τῷ ὑπὸ τᾶν ΑΚ, ΔΖ. Ἴσον ἄρα ἐστὶν καὶ τὸ ΘΗΒ τρίγωνον τῷ ΔΑΖ τριγώνῳ· ὥστε καὶ τὰ διπλάσια. Ἔστι δὲ τοῦ μὲν ΑΔΕ τριγώνου ἐπίτριτον τὸ ΑΔΕ τμᾶμα, τοῦ δὲ ΘΒΓ τριγώνου ἐπίτριτον τὸ ΘΒΓ τμᾶμα· δῆλον οὖν ὅτι τά τε τμάματά ἐστιν ἴσα καὶ τὰ τρίγωνα τὰ ἐγγραφόμενα εἰς αὐτά. Εἰ δὲ μηδετέρα τᾶν τὰ τμάματα ἀποτεμνουσᾶν ποτʼ ὀρθάς ἐντι τᾷ διαμέτρῳ τᾶς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς, ἀπολαφθείσας ἀπὸ τᾶς διαμέτρου τᾶς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς ἴσας τᾷ διαμέτρῳ τᾷ τοῦ ἑνὸς τμάματος καὶ ἀπὸ τοῦ πέρατος τᾶς ἀπολαφθείσας ποτʼ ὀρθὰς ἀχθείσας τᾷ διαμέτρῳ, τὸ γενόμενον τμᾶμα ἑκατέρῳ τῶν τμαμάτων ἴσον ἐσσεῖται. Δῆλον οὖν ἐστι τὸ προτεθέν.
4Önerme 4. Dar açılı koni kesitinin çevrelediği her alanın, çapı dar açılı koni kesitinin büyük çapına eşit olan daireye oranı, kesitin küçük çapının büyük çapına, yani dairenin çapına oranına eşittir.
A, B, G, D'den geçen bir dar açılı koni kesiti olsun; büyük çapı AG, küçük çapı BD olsun; AG çapı üzerinde de bir daire olsun. Gösterilmelidir ki dar açılı koni kesitinin çevrelediği alanın daireye oranı BD'nin GA'ya, yani EZ'ye oranına eşittir. BD'nin EZ'ye oranı, içinde Ps bulunan dairenin AEGZ dairesine oranına eşit olsun; diyorum ki Ps dairesi dar açılı koni kesitine eşittir.
Ps dairesi dar açılı koni kesitinin çevrelediği alana eşit değilse, önce, mümkünse, ondan büyük olsun. O hâlde Ps dairesinin içine ABGD alanından büyük, çift kenarlı bir çokgen çizmek mümkündür. Çizilmiş olduğu düşünülsün; AEGZ dairesine de Ps dairesine çizilene benzer bir çokgen çizilsin; bunun köşelerinden AG çapına dikmeler inilsin ve dikmelerin dar açılı koni kesitini kestiği noktalar doğrularla birleştirilsin. O hâlde dar açılı koni kesitinin içine çizilmiş bir çokgen olacak ve bunun AEGZ dairesine çizilen çokgene oranı BD'nin EZ'ye oranına eşit olacaktır. Çünkü ETh ve KL dikmeleri M ve B'de aynı oranda bölündüğüne göre, LE yamuğunun ThM yamuğuna oranının ThE'nin BTh'ye oranına eşit olduğu açıktır. Aynı sebeplerle dairedeki öbür yamukların her birinin dar açılı koni kesitindeki yamukların her birine oranı da ETh'nin BTh'ye oranına eşittir. A ile G'nin yanında dairede bulunan üçgenlerin de dar açılı koni kesitindekilere oranı aynıdır. O hâlde AEGZ dairesine çizilen bütün çokgenin dar açılı koni kesitine çizilen bütün çokgene oranı EZ'nin BD'ye oranına eşit olacaktır. Aynı çokgenin Ps dairesine çizilen çokgene oranı da aynıdır, çünkü daireler de bu orandaydı. O hâlde Ps dairesine çizilen çokgen, dar açılı koni kesitine çizilen çokgene eşittir. Bu imkânsızdır; çünkü o, dar açılı kesitin çevrelediği bütün alandan büyüktü.
Mümkünse Ps dairesi küçük olsun. Bu kez dar açılı koni kesitinin içine Ps dairesinden büyük, çift kenarlı bir çokgen çizmek mümkündür. Çizilsin ve köşelerinden AG'ye inilen dikmeler dairenin çevresine kadar uzatılsın. O hâlde yine AE dairesinin içine çizilmiş bir çokgen olacak ve bunun dar açılı koni kesitine çizilene oranı EZ'nin BD'ye oranına eşit olacaktır. Ps dairesine de buna benzer bir çokgen çizilince, Ps dairesine çizilenin dar açılı koni kesitine çizilene eşit olduğu gösterilecektir; bu imkânsızdır. O hâlde Ps dairesi dar açılı koni kesitinin çevrelediği alandan küçük de değildir. Öyleyse açıktır ki söylenen alanın AEGZ dairesine oranı BD'nin EZ'ye oranına eşittir.
δ΄. Πᾶν χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπὸ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ποτὶ τὸν κύκλον τὸν ἔχοντα τὰν διάμετρον ἴσαν τᾷ μείζονι διαμέτρῳ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ἐλάσσων διάμετρος αὐτᾶς ποτὶ τὰν μείζω ἢ ποτὶ τὰν τοῦ κύκλου διάμετρον. Ἔστω γὰρ ὀξυγωνίου κώνου τομά, ἐφʼ ἇς τὰ Α, Β, Γ, Δ, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἁ μὲν μείζων ἔστω, ἐφʼ ἇς τὰ Α, Γ, ἁ δὲ ἐλάσσων, ἐφʼ ἇς τὰ Β, Δ, ἔστω δὲ κύκλος περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ· δεικτέον ὅτι τὸ περιεχόμενον χωρίον ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ποτὶ τὸν κύκλον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν ΓΑ, τουτέστι τὰν ΕΖ. Ὃν δὴ λόγον ἔχει ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν ΕΖ, τοῦτον ἐχέτω ὁ κύκλος, ἐν ᾧ τὸ Ψ, ποτὶ τὸν ΑΕΓΖ κύκλον· λέγω ὅτι ἴσος ἐστὶν ὁ Ψ κύκλος τᾷ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾷ. Εἰ γὰρ μή ἐστιν ἴσος ὁ Ψ κύκλος τῷ περιεχομένῳ χωρίῳ ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς, ἔστω πρῶτον, εἰ δυνατόν, μείζων. Δυνατὸν δή ἐστιν εἰς τὸν Ψ κύκλον πολύγωνον ἐγγράψαι ἀρτιόγωνον μεῖζον τοῦ ΑΒΓΔ χωρίου. Νοείσθω δὴ ἐγγεγραμμένον, ἐγγεγράφθω δὲ καὶ εἰς τὸν ΑΕΓΖ κύκλον εὐθύγραμμον ὁμοῖον τῷ ἐν τῷ Ψ κύκλῳ ἐγγεγραμμένῳ, καὶ ἀπὸ τᾶν γωνιᾶν αὐτοῦ κάθετοι ἄχθωσαν ἐπὶ τὰν ΑΓ διάμετρον, ἐπὶ δὲ τὰ σαμεῖαι καθʼ ἃ τέμνοντι αἱ κάθετοι τὰν τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομάν, εὐθεῖαι ἐπεζεύχθωσαν· ἐσσεῖται δή τι ἐν τᾷ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾷ ἐγγεγραμμένον εὐθύγραμμον, καὶ ἕξει αὐτὸ ποτὶ τὸ εὐθύγραμμον τὸ ἐν τῷ ΑΕΓΖ κύκλῳ ἐγγεγραμμένον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν ΕΖ. Ἐπεὶ γὰρ αἱ ΕΘ, ΚΛ κάθετοι εἰς τὸν αὐτὸν λόγον τέτμηνται κατὰ τὰ Μ, Β, δῆλον ὅτι τὸ ΛΕ τραπέζιον ποτὶ τὸ ΘΜ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΘΕ ποτὶ τὰν ΒΘ. Διὰ ταὐτὰ δὲ καὶ τῶν ἄλλων τραπεζίων ἕκαστον τῶν ἐν τῷ κύκλῳ ποθʼ ἕκαστον τῶν τραπεζίων τῶν ἐν τᾷ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾷ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ ΕΘ ποτὶ τὰν ΒΘ. Ἔχοντι δὲ καὶ τὰ τρίγωνα τὰ ποτὶ τοῖς Α, Γ τὰ ἐν τῷ κύκλῳ ποτὶ τὰ ἐν τᾷ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾷ τοῦτον τὸν λόγον ἕξει οὖν καὶ ὅλον τὸ εὐθύγραμμον τὸ ἐν τῷ ΑΕΓΖ κύκλῳ ἐγγεγραμμένον ποτὶ ὅλον τὸ ἐγγεγραμμένον εὐθύγραμμον ἐν τᾷ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾷ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ ΕΖ ποτὶ τὰν ΒΔ. Ἔχει δὲ τὸ αὐτὸ εὐθύγραμμον καὶ ποτὶ τὸ ἐν τῷ Ψ κύκλῳ ἐγγεγραμμένον τοῦτον τὸν λόγον, διότι καὶ οἱ κύκλοι τοῦτον εἶχον τὸν λόγον ἴσον ἄρα ἐστὶν τὸ εὐθύγραμμον τὸ ἐν τῷ Ψ κύκλῳ ἐγγεγραμμένον τῷ εὐθυγράμμῳ τῷ ἐν τᾷ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾷ ἐγγεγραμμένῳ ὅπερ ἀδύνατον μεῖζον γὰρ ἦν ὅλου τοῦ περιεχομένου χωρίου ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου τομᾶς. Ἀλλʼ ἔστω, εἰ δυνατόν, ἐλάσσων. Πάλιν δὴ δυνατὸν εἰς τὰν τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰν ἐγγράψαι πολύγωνον ἀρτιόπλευρον μεῖζον τοῦ Ψ κύκλου. Ἐγγεγράφθω οὖν, καὶ ἀπὸ τᾶν γωνιᾶν αὐτοῦ κάθετοι ἀχθεῖσαι ἐπὶ τὰν ΑΓ ἐκβεβλήσθωσαν ποτὶ τὰν τοῦ κύκλου περιφέρειαν πάλιν οὖν ἐσσεῖταί τι ἐν τῷ ΑΕ κύκλῳ εὐθύγραμμον ἐγγεγραμμένον, ὃ ἕξει ποτὶ τὸ ἐν τᾷ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾷ ἐγγεγραμμένον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ ΕΖ ποτὶ τὰν ΒΔ. Ἐγγραφέντος δὴ καὶ εἰς τὸν Ψ κύκλον ὁμοίου αὐτῷ δειχθήσεται τὸ ἐν τῷ Ψ κύκλῳ ἐγγεγραμμένον ἴσον ἐὸν τῷ ἐν τᾷ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾷ ἐγγεγραμμένῳ ὅπερ ἀδύνατον οὐκ ἔστιν οὖν οὐδὲ ἐλάσσων ὁ Ψ κύκλος τοῦ χωρίου τοῦ περιεχομένου ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς, Δῆλον οὖν ὅτι τὸ εἰρημένον χωρίον ποτὶ τὸν ΑΕΓΖ κύκλον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν ΕΖ.
5Önerme 5. Dar açılı koni kesitinin çevrelediği her alanın herhangi bir daireye oranı, dar açılı koni kesitinin çaplarının çevrelediği dikdörtgenin dairenin çapı üzerindeki kareye oranına eşittir.
Dar açılı koni kesitinin çevrelediği, içinde Kh bulunan bir alan olsun; dar açılı koni kesitinin çapları AG ve BD, büyüğü AG olsun; içinde Ps bulunan, çapı EZ olan bir daire olsun. Gösterilmelidir ki Kh alanının Ps dairesine oranı, AG ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin EZ üzerindeki kareye oranına eşittir. AG çapı üzerinde bir daire çizilsin; Kh alanının çapı AG olan daireye oranı, AG ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin AG üzerindeki kareye oranına eşittir; çünkü bu alanın daireye oranının BD'nin AG'ye oranı olduğu gösterildi. Çapı AG olan dairenin çapı EZ olan daireye oranı da AG üzerindeki karenin EZ üzerindekine oranına eşittir; o hâlde açıktır ki Kh alanının Ps dairesine oranı, AG ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin EZ üzerindeki kareye oranına eşittir.
ε΄. Πᾶν χωρίον περιεχόμενον ὑπὸ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ποτὶ πάντα κύκλον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν διαμέτρων τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς τοῦ κύκλου διαμέτρου τετράγωνον. Ἔστω γάρ τι χωρίον περιεχόμενον ὑπὸ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς, ἐν ᾧ τὸ Χ, διάμετροι δὲ ἔστωσαν τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς αἱ ΑΓ, ΒΔ, μείζων δὲ ἁ ΑΓ, καὶ κύκλος ἔστω, ἐν ᾧ Ψ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἁ ΕΖ δεικτέον ὅτι τὸ Χ χωρίον ποτὶ τὸν Ψ κύκλον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΑΓ, ΒΔ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΖ τετράγωνον. Περιγεγράφθω δὴ κύκλος περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ· τὸ δὴ Χ χωρίον ποτὶ τὸν κύκλον, οὗ διάμετρος ἁ ΑΓ, τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΑΓ, ΒΔ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΓ τετράγωνον δέδεικται γὰρ ἔχον ὃν ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν ΑΓ. Ἔχει δὲ καὶ ὁ κύκλος, οὗ διάμετρος ἁ ΑΓ, ποτὶ τὸν κύκλον, οὗ διάμετρος ἁ ΕΖ, τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΓ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΖ δῆλον οὖν ὅτι τὸ Χ χωρίον ποτὶ τὸν Ψ κύκλον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΓ, ΒΔ περιεχόμενον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΖ τετράγωνον.
6Önerme 6. Dar açılı koni kesitlerinin çevrelediği alanlar birbirine, dar açılı koni kesitlerinin çaplarının çevrelediği dikdörtgenlerin birbirine oranındadır.
Dar açılı koni kesitlerinin çevrelediği, içlerinde A ve B bulunan alanlar olsun; GD, A alanını çevreleyen dar açılı koni kesitinin çaplarının çevrelediği dikdörtgen, EZ de öbür kesitin çaplarının çevrelediği dikdörtgen olsun. Gösterilmelidir ki A alanının B'ye oranı GD'nin EZ'ye oranına eşittir.
İçinde Ps bulunan bir daire alınsın ve çapının karesi KL olsun. A alanının Ps dairesine oranı GD'nin KL'ye oranına, Ps dairesinin B alanına oranı da KL'nin EZ'ye oranına eşittir; o hâlde açıktır ki A alanının B'ye oranı GD'nin EZ'ye oranına eşittir.
Sonuç. Buradan açıktır ki benzer dar açılı koni kesitlerinin çevrelediği alanlar birbirine, kesitlerin karşılıklı çaplarının karelerinin oranındadır.
ϛ΄ Τὰ περιεχόμενα χωρία ὑπὸ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον ποτʼ ἄλλαλα, ὃν τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τᾶν διαμέτρων τᾶν τῶν ὀξυγωνίων κώνων τομᾶν ποτʼ ἄλλαλα. Ἔστω περιεχόμενα χωρία ὑπὸ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς, ἐν οἷς τὰ Α, Β, ἔστω δὲ καὶ τὸ μὲν ΓΔ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν διαμέτρων τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς τᾶς περιεχούσας τὸ Α χωρίον, τὸ δὲ ΕΖ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν διαμέτρων τᾶς ἑτέρας τομᾶς· δεικτέον ὅτι τὸ Α χωρίον ποτὶ τὸ Β τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ΓΔ ποτὶ τὸ ΕΖ. Λελάφθω δὴ κύκλος τις, ἐν ᾧ τὸ Ψ, ἀπὸ δὲ τᾶς διαμέτρου αὐτοῦ τετράγωνον ἔστω τὸ ΚΛ. Ἔχει δὴ τὸ μὲν Α χωρίον ποτὶ τὸν Ψ κύκλον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ ΓΔ ποτὶ τὸ ΚΛ, ὁ δὲ Ψ κύκλος ποτὶ τὸ Β χωρίον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ ΚΛ ποτὶ τὸ ΕΖ δῆλον οὖν ὅτι τὸ Α χωρίον ποτὶ τὸ Β τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ΓΔ ποτὶ τὸ ΕΖ. ΠΟΡΙΣΜΑ. Ἐκ τούτου δὲ φανερὸν ὅτι τὰ περιεχόμενα χωρία ὑπὸ ὁμοιᾶν ὀξυγωνίου κώνου τομᾶν τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντι ποτʼ ἄλλαλα, ὃν ἔχοντι δυνάμει ποτʼ ἀλλάλας αἱ ὁμόλογοι διάμετροι τᾶν τομᾶν.
7Önerme 7. Bir dar açılı koni kesiti ve kesitin merkezinden, kesitin bulunduğu düzleme dik olarak dikilen bir çizgi verildiğinde, tepesi dikilen doğrunun ucu olan ve yüzeyinde verilen dar açılı koni kesitinin bulunacağı bir koni bulmak mümkündür.
Bir dar açılı koni kesiti ve merkezinden kesitin bulunduğu düzleme dik olarak dikilen bir doğru çizgi verilsin; dikilen doğrudan ve küçük çaptan bir düzlem geçirilsin. Bu düzlemde küçük çap AB, dar açılı koni kesitinin merkezi D, merkezden dik olarak dikilen doğru GD, onun ucu da G olsun; dar açılı koni kesitinin AB çapı üzerinde, GD'ye dik bir düzlemde çizilmiş olduğu düşünülsün. Tepesi G noktası olan ve yüzeyinde dar açılı koni kesitinin bulunacağı bir koni bulmak gerekiyor.
G'den A'ya ve B'ye doğrular çizilip uzatılsın; A'dan AZ öyle çizilsin ki AE ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgenin EG'nin karesine oranı, büyük çapın yarısının karesinin DG'nin karesine oranına eşit olsun. Bu mümkündür, çünkü bu oran AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin DG'nin karesine oranından büyüktür. AZ'den, AG ile AZ'nin bulunduğu düzleme dik bir düzlem dikilsin; bu düzlemde AZ çapı üzerinde bir daire çizilsin ve bu daireden tepesi G noktası olan bir koni kurulsun. Dar açılı koni kesitinin bu koninin yüzeyinde bulunduğu gösterilecektir.
Koninin yüzeyinde değilse, dar açılı koni kesitinin üzerinde koninin yüzeyinde olmayan bir nokta bulunması zorunludur. Dar açılı koni kesitinin üzerinde alınmış ve koninin yüzeyinde olmayan bir Th noktası düşünülsün; Th'den AB'ye ThK dikmesi çizilsin; bu dikme AG ile GZ'nin bulunduğu düzleme dik olacaktır. G'den K'ye çizilen doğru uzatılsın ve AZ ile L'de kesişsin; L'den, AZ çapı üzerindeki dairede ZA'ya dik LM çizilsin, M'nin de dairenin çevresi üzerinde, [ilk] düzlemin üstünde olduğu düşünülsün; AB'ye paralel olarak L'den XO, E'den de PR çizilsin. AE ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgenin EG'nin karesine oranı, büyük çapın yarısının karesinin DG'nin karesine oranına; EG'nin karesinin EP ile ER'nin dikdörtgenine oranı da DG'nin karesinin AD ile DB'nin dikdörtgenine oranına eşit olduğuna göre, AE ile EZ'nin dikdörtgeninin EP ile ER'nin dikdörtgenine oranı, büyük çapın yarısının karesinin AD ile DB'nin dikdörtgenine oranına eşittir. AE ile EZ'nin dikdörtgeninin EP ile ER'nin dikdörtgenine oranı ise AL ile LZ'nin dikdörtgeninin LX ile LO'nun dikdörtgenine oranına; büyük çapın yarısının karesinin AD ile DB'nin dikdörtgenine oranı da ThK'nin karesinin AK ile KB'nin dikdörtgenine oranına eşittir; o hâlde AL ile LZ'nin dikdörtgeninin XL ile LO'nun dikdörtgenine oranı, ThK'nin karesinin AK ile KB'nin dikdörtgenine oranına eşittir. XL ile LO'nun dikdörtgeninin GL'nin karesine oranı da AK ile KB'nin dikdörtgeninin KG'nin karesine oranına eşittir; o hâlde AL ile LZ'nin çevrelediği dikdörtgenin GL'nin karesine oranı da ThK'nin karesinin KG'nin karesine oranına eşittir. AL ile LZ'nin çevrelediği dikdörtgen LM'nin karesine eşittir, çünkü LM AZ üzerindeki yarım daireye çizilmiş bir dikmedir; o hâlde LM'nin karesinin LG'nin karesine oranı ThK'nin karesinin KG'nin karesine oranına eşittir; dolayısıyla G, Th, M noktaları bir doğru üzerindedir. GM ise koninin yüzeyindedir; o hâlde açıktır ki Th noktası da koninin yüzeyinde olacaktır. Oysa olmadığı varsayılmıştı; demek ki dar açılı koni kesitinin üzerinde, söylenen koninin yüzeyinde olmayan hiçbir nokta yoktur. O hâlde dar açılı koni kesitinin bütünü bu koninin yüzeyindedir.
ζ΄. Ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς δοθείσας καὶ γραμμᾶς ἀπὸ τοῦ κέντρου τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἀνεστακούσας ὀρθᾶς ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά, δυνατόν ἐστι κῶνον εὑρεῖν κορυφὰν ἔχοντα τὸ πέρας τᾶς ἀνεστακούσας εὐθείας, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ δοθεῖσα τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Δεδόσθω τις ὀξυγωνίου κώνου τομά, καὶ ἀπὸ τοῦ κέντρου αὐτᾶς εὐθεῖα γραμμὰ ἀνεστάκουσα ὀρθὰ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά, διὰ δὲ τᾶς ἀνεστακούσας εὐθείας καὶ τᾶς ἐλάσσονος διαμέτρου ἐπίπεδόν τι ἐκβεβλήσθω, καὶ ἔστω ἐν αὐτῷ ἁ μὲν ἐλάσσων διάμετρος ἁ ΑΒ, τὸ δὲ κέντρον τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς τὸ Δ, ἁ δὲ ἀπὸ τοῦ κέντρου ἀνεστάκουσα ὀρθὰ ἁ ΓΔ, πέρας δὲ αὐτᾶς τὸ Γ, ἁ δὲ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ νοείσθω περὶ διάμετρον τὰν ΑΒ γεγραμμένα ἐν ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὰν ΓΔ· δεῖ δὴ κῶνον εὑρεῖν κορυφὰν ἔχοντα τὸ Γ σαμεῖον, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Ἀπὸ δὴ τοῦ Γ ἐπὶ τὰ Α, Β εὐθεῖαι ἀχθεῖσαι ἐκβεβλήσθων, καὶ ἀπὸ τοῦ Α διάχθω ἁ ΑΖ, ὥστε τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΑΕ, ΕΖ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΓ τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ἡμισείας τᾶς μείζονος διαμέτρου ποτὶ τὸ ἀπὸ ΔΓ τετράγωνον· δυνατὸν δέ ἐστιν, ἐπεὶ μείζων ἐστὶν ὁ λόγος τοῦ ὃν ἔχει τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΔ, ΔΒ περιεχόμενον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΔΓ τετράγωνον· ἀπὸ δὲ τᾶς ΑΖ ἐπίπεδον ἀνεστακέτω ὀρθὸν ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΑΓ, ΑΖ, ἐν δὲ τῷ ἐπιπέδῳ τούτῳ κύκλος γεγράφθω περὶ διάμετρον τὰν ΑΖ, καὶ ἀπὸ τοῦ κύκλου τούτου κῶνος ἔστω κορυφὰν ἔχων τὸ Γ σαμεῖον· ἐν δὴ τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου τούτου δειχθήσεται ἐοῦσα ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Εἰ γὰρ μή ἐστιν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου, ἀναγκαῖον εἶμέν τι σαμεῖον ἐπὶ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς, ὃ μή ἐστιν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου. Νοείσθω δή τι σαμεῖον λελαμμένον ἐπὶ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς τὸ Θ, ὃ οὐκ ἔστιν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου, καὶ ἀπὸ τοῦ Θ κάθετος ἄχθω ἁ ΘΚ ἐπὶ τὰν ΑΒ ἐσσεῖται δὴ αὕτα ὀρθὰ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΑΓ, ΓΖ ἀπὸ δὲ τοῦ Γ ἐπὶ τὸ Κ εὐθεῖα ἀχθεῖσα ἐκβεβλήσθω συμπιπτέτω δὴ οὕτα τᾷ ΑΖ κατὰ τὸ Λ, καὶ ἀπὸ τοῦ Λ ἄχθω ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΖΑ ἁ ΛΜ ἐν τῷ κύκλῳ τῷ περὶ τὰν ΑΖ, τὸ δὲ Μ νοείσθω μετέωρον ἐπὶ τᾶς περιφερείας αὐτοῦ, ἄχθω δὲ καὶ παρὰ τὰν ΑΒ διὰ μὲν τοῦ Λ ἁ ΞΟ, διὰ δὲ τοῦ Ε ἁ ΠΡ. Ἐπεὶ οὖν τὸ μὲν ὑπὸ τᾶν ΕΑ, ΕΖ περιεχόμενον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΓ τετράγωνον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ἡμισείας τᾶς μείζονος διαμέτρου ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΔΓ, τὸ δὲ ἀπὸ τᾶς ΕΓ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΕΠ, ΕΡ, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΔΓ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΔ, ΔΒ, τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΕ, ΕΖ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΕΠ, ΕΡ, ὃν τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ἡμισείας τᾶς μείζονος διαμέτρου ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΔ, ΔΒ. Ἔστιν δέ, ὡς μὲν τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΕ, ΕΖ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΕΠ, ΕΡ, οὕτω τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΛ, ΛΖ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΛΞ, ΛΟ, ὡς δὲ τὸ ἀπὸ τᾶς ἡμισείας τᾶς μείζονος διαμέτρου ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΔ, ΔΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΚ τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΚ, ΚΒ τὸν αὐτὸν ἄρα ἔχει λόγον τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΛ, ΛΖ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΞΛ, ΛΟ, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΚ τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΚ, ΚΒ. Ἔχει δὲ καὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΞΛ, ΛΟ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΓΛ τετράγωνον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ ὑπὸ ΑΚ, ΚΒ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΓ τετράγωνον ἔχει ἄρα καὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΛ, ΛΖ περιεχόμενον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΓΛ τετράγωνον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΚ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΓ. Τῷ δὲ ὑπὸ τᾶν ΑΛ, ΛΖ περιεχομένῳ ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΛΜ τετράγωνον· ἐν ἡμικυκλίῳ γὰρ τῷ περὶ τὰν ΑΖ κάθετος ἄχθη ἁ ΛΜ· τὸν αὐτὸν ἄρα ἔχει λόγον τὸ ἀπὸ τᾶς ΛΜ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΛΓ, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΚ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΓ· ὥστε ἐπʼ εὐθείας ἐστὶν τὰ Γ, Θ, Μ σαμεῖα. Ἁ δὲ ΓΜ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐστὶ τοῦ κώνου· δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ Θ σαμεῖον ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται τοῦ κώνου. Ὑπέκειτο δὲ μὴ εἶμεν· οὐκ ἄρα ἐστὶ σαμεῖον οὐδὲν ἐπὶ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς, ὃ οὐκ ἔστιν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ προειρημένου κώνου. Ὅλα οὖν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐστὶν τοῦ αὐτοῦ κώνου.
8Önerme 8. Bir dar açılı koni kesiti verilsin ve kesitin merkezinden, kesitin çaplarından birinden geçerek kesitin düzlemine dik dikilen bir düzlemde, [kesitin düzlemine] dik olmayarak dikilen bir çizgi verilsin; tepesi dikilen doğrunun ucu olan ve yüzeyinde verilen dar açılı koni kesitinin bulunacağı bir koni bulmak mümkündür.
Dar açılı koni kesitinin bir çapı BA, merkezi D olsun; merkezden söylendiği gibi dikilen doğru DG olsun; dar açılı koni kesitinin de AB çapı üzerinde, AB ile GD'nin bulunduğu düzleme dik bir düzlemde olduğu düşünülsün. Tepesi G noktası olan ve yüzeyinde dar açılı koni kesitinin bulunacağı bir koni bulmak gerekiyor.
GD dar açılı koni kesitinin düzlemine dik olmadığından AG ile GB eşit değildir. GB'ye eşit EG alınsın; N doğrusu, AB'nin eşleniği olan öbür çapın yarısına eşit olsun; D'den EB'ye paralel ZH çizilsin; EB'den, AG ile GB'nin bulunduğu düzleme dik bir düzlem dikilsin. Bu düzlemde EB çapı üzerinde, N'nin karesi ZD ile DH'nin çevrelediği dikdörtgene eşitse bir daire, eşit değilse öyle bir dar açılı koni kesiti çizilsin ki öbür çapının karesinin EB'nin karesine oranı N'nin karesinin ZD ile DH'nin dikdörtgenine oranına eşit olsun. Tepesi G noktası olan ve yüzeyinde EB çapı üzerindeki dairenin ya da dar açılı koni kesitinin bulunacağı bir koni alınsın; bu mümkündür, çünkü G'den EB'nin ortasına çizilen doğru EB'den geçen düzleme diktir. İşte AB çapı üzerindeki dar açılı koni kesiti de bu [koninin] yüzeyindedir.
Değilse, dar açılı koni kesitinin üzerinde koninin yüzeyinde olmayacak bir nokta bulunacaktır. Koninin yüzeyinde olmayan bir Th noktası alınmış olduğu düşünülsün; Th'den AB'ye ThK dikmesi çizilsin; GK birleştirilip uzatılsın ve EB ile L'de kesişsin; L'den, EB'den geçen dik düzlemde EB'ye dik LM çizilsin, M'nin de koninin yüzeyinde, [ilk] düzlemin üstünde olduğu düşünülsün; L'den AB'ye paralel PR de çizilsin. O hâlde N'nin karesinin ZD ile DH'nin dikdörtgenine oranı LM'nin karesinin EL ile LB'nin dikdörtgenine oranına; ZD ile DH'nin dikdörtgeninin AD ile DB'nin dikdörtgenine oranı da EL ile LB'nin dikdörtgeninin PL ile LR'nin dikdörtgenine oranına eşittir; o hâlde N'nin karesinin AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı, LM'nin karesinin PL ile LR'nin dikdörtgenine oranına eşit olacaktır. N'nin karesinin AD ile DB'nin dikdörtgenine oranı ise ThK'nin karesinin AK ile KB'nin dikdörtgenine oranına eşittir, çünkü bunlar aynı dar açılı koni kesitinde AB çapına inilmiş dikmelerdir; o hâlde LM'nin karesinin PL ile LR'nin dikdörtgenine oranı ThK'nin karesinin AK ile KB'nin dikdörtgenine oranına eşittir. PL ile LR'nin dikdörtgeninin GL'nin karesine oranı da AK ile KB'nin dikdörtgeninin KG'nin karesine oranına eşittir; o hâlde LM'nin karesinin LG'nin karesine oranı ThK'nin karesinin KG'nin karesine oranına eşittir; dolayısıyla G, Th, M noktaları bir doğru üzerindedir. GM ise koninin yüzeyindedir; o hâlde açıktır ki Th noktası da koninin yüzeyindedir. Oysa olmadığı varsayılmıştı; demek ki gösterilmesi gereken açıktır.
η΄. Ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς δοθείσας καὶ γραμμᾶς μὴ ὀρθᾶς ἀνεστακούσας ἀπὸ τοῦ κέντρου τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἐν ἐπιπέδῳ, ὅ ἐστιν ὀρθὸν ἀνεστακὸς διὰ τᾶς ἑτέρας διαμέτρου ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ, δυνατόν ἐστι κῶνον εὑρεῖν κορυφὰν ἔχοντα τὸ πέρας τᾶς ἀνεστακούσας εὐθείας, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ δοθεῖσα τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Ἔστω δὴ διάμετρος μὲν τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἁ ΒΑ, κέντρον δὲ τὸ Δ, καὶ ἁ ΔΓ ἀπὸ τοῦ κέντρου ἀνεστάκουσα, ὡς εἴρηται, ἁ δὲ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ νοείσθω περὶ διάμετρον τὰν ΑΒ ἐν ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΑΒ, ΓΔ· δεῖ δὴ κῶνον εὑρεῖν κορυφὰν ἔχοντα τὸ Γ σαμεῖον, οὗ ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Οὐ δή ἐντι ἴσαι αἱ ΑΓ, ΓΒ, ἐπεὶ ἁ ΓΔ οὐκ ἔστιν ὀρθὰ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Ἔστω οὖν ἴσα ἁ ΕΓ τᾷ ΓΒ, ἁ δὲ Ν εὐθεῖα ἴσα ἔστω τᾷ ἡμισείᾳ τᾶς ἑτέρας διαμέτρου, ᾇ ἐστι συζυγὴς ἁ ΑΒ, καὶ διὰ τοῦ Δ ἄχθω ἁ ΖΗ παρὰ τὰν ΕΒ, ἀπὸ δὲ τᾶς ΕΒ ἐπίπεδον ἀνεστακέτω ὀρθὸν ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΑΓ, ΓΒ, καὶ ἐν τῷ ἐπιπέδῳ τούτῳ γεγράφθω περὶ διάμετρον τὰν ΕΒ, εἰ μὲν ἴσον ἐστὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς Ν τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΖΔ, ΔΗ, κύκλος, εἰ δὲ μή ἐστιν ἴσον, ὀξυγωνίου κώνου τομὰ τοιαύτα, ὥστε τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ἑτέρας διαμέτρου ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΒ τὸν αὐτὸν ἔχειν λόγον, ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς Ν τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΔ, ΔΗ· κῶνος δὲ λελάφθω κορυφὰν ἔχων τὸ Γ σαμεῖον, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ὁ κύκλος ἢ ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἁ περὶ διάμετρον τὰν ΕΒ δυνατὸν δέ ἐστι τοῦτο, ἐπεὶ ἁ ἀπὸ τοῦ Γ ἐπὶ μέσαν τὰν ΕΒ ἀχθεῖσα ὀρθά ἐντι ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ κατὰ τὰν ΕΒ· ἐν ταύτᾳ δὴ τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐστὶ καὶ ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἁ περὶ διάμετρον τὰν ΑΒ. Εἰ γὰρ μή ἐστιν, ἐσσεῖταί τι σαμεῖον ἐπὶ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς, ὃ οὐκ ἐσσεῖται ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου. Νοείσθω τι σαμεῖον λελαμμένον τὸ Θ, ὃ οὐκ ἔστιν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου, καὶ ἀπὸ τοῦ Θ κάθετος ἄχθω ἁ ΘΚ ἐπὶ τὰν ΑΒ, ἁ δὲ ΓΚ ἐπιζευχθεῖσα ἐκβεβλήσθω καὶ συμπιπτέτω τᾷ ΕΒ κατὰ τὸ Λ, διὰ δὲ τοῦ Λ ἄχθω τις ἐν τῷ ὀρθῷ ἐπιπέδῳ τῷ κατὰ τὰν ΕΒ ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΕΒ ἁ ΛΜ, τὸ δὲ Μ νοείσθω μετέωρον ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου, ἄχθω δὲ καὶ διὰ τοῦ Λ παρὰ τὰν ΑΒ ἁ ΠΡ ἔστιν δή, ὡς μὲν τὸ ἀπὸ τᾶς Ν τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΔ, ΔΗ, οὕτως τὸ ἀπὸ τᾶς ΛΜ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΕΛ, ΛΒ, ὡς δὲ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΔ, ΔΗ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΔ, ΔΒ, οὕτως τὸ ὑπὸ ΕΛ, ΛΒ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΠΛ, ΛΡ ἐσσεῖται οὖν, ὡς τὸ ἀπὸ τᾶς Ν τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ ΑΔ, ΔΒ περιεχόμενον, οὕτως τὸ ἀπὸ τᾶς ΛΜ τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΠΛ, ΛΡ. Ἔχει δέ, ὡς τὸ ἀπὸ τᾶς Ν τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΔ, ΔΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΚ τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΚ, ΚΒ, ἐπεὶ ἐν τᾷ αὐτᾷ ὀξυγωνίου κώνου τομᾷ κάθετοί ἐντι ἀγμέναι ἐπὶ διάμετρον τὰν ΑΒ τὸν αὐτὸν ἄρα ἔχει λόγον τὸ ἀπὸ τᾶς ΛΜ τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΠΛ, ΛΡ, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΚ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΚ, ΚΒ. Ἔχει δὲ καὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΠΛ, ΛΡ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς Γ⟦Λ⟧ τετράγωνον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΚ, ΚΒ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΓ· τὸν αὐτὸν οὖν λόγον ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΛΜ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΛΓ τετράγωνον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΚ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΓ· ὥστε ἐπʼ εὐθείας ἐντὶ τὰ Γ, Θ, Μ σαμεῖα. Ἁ δὲ ΓΜ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ Θ σαμεῖον ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐστὶ τοῦ κώνου. Ὑπέκειτο δὲ μὴ εἶμεν· φανερὸν οὖν ἐστιν ὃ ἔδει δεῖξαι.
9Önerme 9. Bir dar açılı koni kesiti verilsin ve kesitin merkezinden, kesitin çaplarından birinden geçerek kesitin düzlemine dik dikilen bir düzlemde, [kesitin düzlemine] dik olmayarak dikilen bir çizgi verilsin; ekseni dikilen çizgiyle aynı doğru üzerinde olan ve yüzeyinde verilen dar açılı koni kesitinin bulunacağı bir silindir bulmak mümkündür.
Verilen dar açılı koni kesitinin çaplarından biri BA, merkezi D olsun; GD çizgisi merkezden söylendiği gibi dikilmiş olsun; dar açılı koni kesitinin de AB çapı üzerinde, AB ile GD'nin bulunduğu düzleme dik bir düzlemde olduğu düşünülsün. Ekseni GD ile aynı doğru üzerinde olan ve yüzeyinde verilen dar açılı koni kesitinin bulunacağı bir silindir bulmak gerekiyor.
A ve B noktalarından GD'ye paralel AZ ve BH çizilsin; dar açılı koni kesitinin öbür çapı ya AZ ile BH arasındaki uzaklığa eşittir ya da ondan büyük ya da küçüktür. Önce ZH'ye eşit olsun ve ZH GD'ye dik olsun; ZH'den GD'ye dik bir düzlem dikilsin, bu düzlemde ZH çapı üzerinde bir daire olsun ve bu daireden ekseni GD olan bir silindir kurulsun. İşte dar açılı koni kesiti bu silindirin yüzeyindedir.
Değilse, dar açılı koni kesitinin üzerinde silindirin yüzeyinde olmayan bir nokta bulunacaktır. Dar açılı koni kesitinin üzerinde alınmış ve silindirin yüzeyinde olmayan bir Th noktası düşünülsün; Th'den AB'ye ThK dikmesi çizilsin; bu dikme BA ile GD'nin bulunduğu düzleme dik olacaktır. K'den GD'ye paralel KL çizilsin; L'den, ZH çapı üzerindeki dairede ZH'ye dik LM dikilsin, M'nin de ZH çapı üzerindeki yarım dairenin çevresi üzerinde, [ilk] düzlemin üstünde olduğu düşünülsün. ThK dikmesinin karesinin AK ile KB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı, ZG'nin karesinin AD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgene oranına eşittir, çünkü ZH öbür çapa eşittir. ZL ile LH'nin çevrelediği dikdörtgenin AK ile KB'nin çevrelediği dikdörtgene oranı da ZG'nin karesinin AD'nin karesine oranına eşittir; o hâlde ZL ile LH'nin çevrelediği dikdörtgen ThK'nin karesine eşittir. Bu dikdörtgen LM'nin karesine de eşittir; o hâlde ThK ve ML dikmeleri eşittir. Dolayısıyla LK ile MTh paraleldir; o hâlde DG ile MTh de paralel olacaktır. O hâlde ThM de silindirin yüzeyindedir, çünkü yüzeyde bulunan M'den eksene paralel çizilmiştir; demek ki Th de silindirin yüzeyindedir. Oysa olmadığı varsayılmıştı; o hâlde gösterilmesi gereken açıktır.
Şu da açıktır: öbür çap, birinci çapın uçlarından dikilen doğruya paralel çizilen doğrular arasındaki uzaklığa eşitse, kesiti kuşatan silindir dik silindir olacaktır.
Yine öbür çap ZH'den büyük olsun; PZ öbür çapa eşit olsun; PZ'den, BA ile GD'nin bulunduğu düzleme dik bir düzlem dikilsin, bu düzlemde PZ çapı üzerinde bir daire olsun ve bu daireden ekseni DR olan bir silindir kurulsun. Aynı yolla dar açılı koni kesitinin bu silindirin yüzeyinde bulunduğu gösterilecektir.
Şimdi öbür çap ZH'den küçük olsun. ZG'nin karesinin öbür çapın yarısının karesini aştığı fark GX'in karesi olsun; X'ten, AB ile GD'nin bulunduğu düzleme dik olarak, öbür çapın yarısına eşit XN çizgisi dikilsin, N'nin de düzlemin üstünde olduğu düşünülsün; o hâlde GN GZ'ye eşittir. ZH ile GN'nin bulunduğu düzlemde ZH çapı üzerinde bir daire çizilsin; bu daire N'den geçecektir; daireden ekseni GD olan bir silindir kurulsun. İşte dar açılı koni kesiti bu silindirin yüzeyindedir.
Değilse, kesitin üzerinde silindirin yüzeyinde olmayan bir nokta bulunacaktır. Kesitin üzerinde bir Th noktası alınsın; ThK dikmesi AB'ye çizilsin; K'den GD'ye paralel KL olsun; L'den, ZH çapı üzerindeki yarım dairede ZH'ye dik LM çizilsin, M'nin de ZH üzerindeki yarım dairenin çevresi üzerinde olduğu düşünülsün; M'den, uzatılmış KL'ye MO dikmesi çizilsin; bu dikme AB ile GD'nin bulunduğu düzleme dik olacaktır, çünkü KL ZH'ye diktir. O hâlde MO'nun karesinin ML'nin karesine oranı XN'nin karesinin NG'nin karesine oranına; ML'nin karesinin AK ile KB'nin dikdörtgenine oranı da GN'nin karesinin AD'nin karesine oranına eşittir; çünkü ML'nin karesi LZ ile LH'nin çevrelediği dikdörtgene, GN'nin karesi de GZ'nin karesine eşittir. O hâlde MO'nun karesinin AK ile KB'nin dikdörtgenine oranı XN'nin karesinin AD'nin karesine oranına eşittir. KTh'nin karesinin AK ile KB'nin dikdörtgenine oranı da XN'nin karesinin AD'nin karesine oranına eşittir, çünkü XN öbür çapın yarısına eşittir; o hâlde açıktır ki MO ile ThK dikmeleri eşittir; dolayısıyla KO ile ThM paraleldir. MTh silindirin eksenine paralel ve M noktası silindirin yüzeyinde olduğuna göre, MTh'nin de silindirin yüzeyinde olması zorunludur; o hâlde açıktır ki Th de silindirin yüzeyindedir. Oysa değildi; öyleyse açıktır ki dar açılı koni kesitinin silindirin yüzeyinde olması zorunludur.
θ΄. Ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς δοθείσας καὶ γραμμᾶς ἀπὸ τοῦ κέντρου τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς μὴ ὀρθᾶς ἀνεστακούσας ἐν ἐπιπέδῳ, ὅ ἐστιν ἀπὸ τᾶς ἑτέρας διαμέτρου ὀρθὸν ἀνεστακὸς ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά, δυνατόν ἐντι κύλινδρον εὑρεῖν τὸν ἄξονα ἔχοντα ἐπʼ εὐθείας τᾷ ἀνεστακούσᾳ γραμμᾷ, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ δοθεῖσα τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Ἔστω τᾶς δοθείσας τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἑτέρα διάμετρος ἁ ΒΑ, κέντρον δὲ τὸ Δ, ἁ δὲ ΓΔ γραμμὰ ἔστω ἀνεστάκουσα ἀπὸ τοῦ κέντρου, ὡς εἴρηται, ἁ δὲ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ νοείσθω περὶ διάμετρον τὰν ΑΒ ἐν ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΑΒ, ΓΔ· δεῖ δὴ κύλινδρον εὑρεῖν τὸν ἄξονα ἔχοντα ἐπʼ εὐθείας τᾷ ΓΔ, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ δοθεῖσα τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ. Ἀπὸ δὴ τῶν Α, Β σαμείων ἄχθων παρὰ τὰν ΓΔ αἱ ΑΖ, ΒΗ· ἁ δὴ ἑτέρα διάμετρος τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἤτοι ἴσα ἐντὶ τῷ διαστήματι τᾶν ΑΖ, ΒΗ ἢ μείζων ἢ ἐλάσσων. Ἔστω δὴ πρότερον ἴσα τᾷ ΖΗ, ἁ δὲ ΖΗ ἔστω ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΓΔ, ἀπὸ δὲ τᾶς ΖΗ ἀνεστακέτω ἐπίπεδον ὀρθὸν ποτὶ τὰν ΓΔ, καὶ ἐν τῷ ἐπιπέδῳ τούτῳ κύκλος ἔστω περὶ διάμετρον τὰν ΖΗ, καὶ ἀπὸ τοῦ κύκλου τούτου κύλινδρος ἔστω ἄξονα ἔχων τὰν ΓΔ· ἐν δὴ τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κυλίνδρου τούτου ἐστὶν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Εἰ γὰρ μή ἐστιν, ἐσσεῖταί τι σαμεῖον ἐπὶ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς, ὃ οὐκ ἔστιν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κυλίνδρου. Νοείσθω δή τι σαμεῖον λελαμμένον ἐπὶ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς τὸ Θ, ὃ οὐκ ἔστιν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κυλίνδρου, καὶ ἀπὸ τοῦ Θ ἁ ΘΚ κάθετος ἄχθω ἐπὶ τὰν ΑΒ ἐσσεῖται δὲ αὕτα ὀρθὰ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΒΑ, ΓΔ· ἀπὸ δὲ τοῦ Κ ἄχθω παρὰ τὰν ΓΔ ἁ ΚΛ, καὶ ἀπὸ τοῦ Λ ἀνεστακέτω ἁ ΛΜ ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΖΗ ἐν τῷ κύκλῳ τῷ περὶ τὰν ΖΗ, τὸ δὲ Μ νοείσθω μετέωρον ἐν τᾷ περιφερείᾳ τοῦ ἡμικυκλίου τοῦ περὶ διάμετρον τὰν ΖΗ· τὸν αὐτὸν δὴ ἔχει λόγον τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΚ καθέτου ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΚ, ΚΒ περιεχόμενον καὶ τὸ ἀπὸ ΖΓ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΔ, ΔΒ περιεχόμενον, ἐπεὶ ἴσα ἐστὶν ἁ ΖΗ τᾷ ἑτέρᾳ διαμέτρῳ. Ἔχει δὲ καὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΛ, ΛΗ περιεχόμενον ποτὶ τὸ ὑπὸ ΑΚ, ΚΒ περιεχόμενον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΖΓ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ ΑΔ ἴσον οὖν ἐντι τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΛ, ΛΗ περιεχόμενον τῷ ἀπὸ τᾶς ΘΚ τετραγώνῳ. Ἔστιν δὲ ἴσον καὶ τῷ ἀπὸ ΛΜ· ἴσαι ἄρα ἐντὶ αἱ ΘΚ, ΜΛ κάθετοι. Παράλληλοι οὖν ἐντι αἱ ΛΚ, ΜΘ· ὥστε καὶ αἱ ΔΓ, ΜΘ παράλληλοι ἐσσοῦνται. Καὶ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἄρα ἐστὶ τοῦ κυλίνδρου ἁ ΘΜ, ἐπεὶ ἀπὸ τοῦ Μ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐόντος ἆκται παρὰ τὸν ἄξονα δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ Θ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐστὶν αὐτοῦ. Ὑπέκειτο δὲ μὴ εἶμεν· φανερὸν οὖν ἐστιν, ὃ ἔδει δεῖξαι. Δῆλον δὴ ὅτι καὶ ὁ κύλινδρος ὁ περιλαμβάνων ὀρθὸς ἐσσεῖται, εἴ κα ᾖ ἁ ἑτέρα διάμετρος ἴσα τῷ διαστήματι τᾶν ἀπὸ τῶν περάτων τᾶς ἑτέρας διαμέτρου ἀγμενᾶν παρὰ τὰν ἀνεστάκουσαν εὐθεῖαν. Ἔστω πάλιν ἁ ἑτέρα διάμετρος μείζων τᾶς ΖΗ, καὶ ἴσα ἔστω ἁ ΠΖ τᾷ ἑτέρᾳ διαμέτρῳ, ἀπὸ δὲ τᾶς ΠΖ ἐπίπεδον ἀνεστακέτω ὀρθὸν ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΒΑ, ΓΔ, καὶ ἐν τῷ ἐπιπέδῳ τούτῳ κύκλος ἔστω περὶ διάμετρον τὰν ΠΖ, ἀπὸ δὲ τοῦ κύκλου τούτου κύλινδρος ἔστω ἄξονα ἔχων τὰν ΔΡ· ἐν δὴ τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κυλίνδρου τούτου διὰ τῶν αὐτῶν δειχθήσεται ἐοῦσα ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Ἀλλʼ ἔστω ἐλάσσων ἁ ἑτέρα διάμετρος τᾶς ΖΗ. ᾯ δὴ μεῖζον δύναται ἁ ΖΓ τᾶς ἡμισείας τᾶς ἑτέρας διαμέτρου ἔστω τὸ ἀπὸ τᾶς ΓΞ τετράγωνον, καὶ ἀπὸ τοῦ Ξ ἀνεστακέτω γραμμὰ ἴσα τᾷ ἡμισείᾳ τᾶς ἑτέρας διαμέτρου ὀρθὰ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΑΒ, ΓΔ, ἁ ΞΝ, τὸ δὲ Ν νοείσθω μετέωρον ἁ οὖν ΓΝ ἴσα ἐντὶ τᾷ ΓΖ. Ἐν δὴ τῷ ἐπιπέδῳ, ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΖΗ, ΓΝ, κύκλος γεγράφθω περὶ διάμετρον τὰν ΖΗ· ἥξει δὲ οὗτος διὰ τοῦ Ν· καὶ ἀπὸ τοῦ κύκλου κύλινδρος ἔστω ἄξονα ἔχων τὰν ΓΔ· ἐν δὴ τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κυλίνδρου τούτου ἐστὶν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά. Εἰ γὰρ μή ἐστιν, ἐσσεῖταί τι σαμεῖον ἐπʼ αὐτᾶς, ὃ οὐκ ἔστιν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κυλίνδρου. Λελάφθω δή τι σαμεῖον ἐπʼ αὐτᾶς τὸ Θ, καὶ ἁ ΘΚ κάθετος ἄχθω ἐπὶ τὰν ΑΒ, καὶ ἀπὸ τοῦ Κ παρὰ τὰν ΓΔ ἔστω ἁ ΚΛ, καὶ ἀπὸ τοῦ Λ ἄχθω ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΖΗ ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τῷ περὶ διάμετρον τὰν ΖΗ ἁ ΛΜ, νοείσθω δὲ τὸ Μ ἐπὶ τᾶς περιφερείας τᾶς τοῦ ἡμικυκλίου τοῦ περὶ τὰν ΖΗ, καὶ ἀπὸ τοῦ Μ κάθετος ἄχθω ἐπὶ τὰν ΚΛ ἐκβληθεῖσαν ἁ ΜΟ· ἐσσεῖται δὲ αὕτα ὀρθὰ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΑΒ, ΓΔ, ἐπεὶ ποτʼ ὀρθάς ἐντι ἁ ΚΛ τᾷ ΖΗ· ἔστιν δή, ὡς μὲν τὸ ἀπὸ τᾶς ΜΟ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΜΛ, οὕτως τὸ ἀπὸ τᾶς ΞΝ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΝΓ, ὡς δὲ τὸ ἀπὸ τᾶς ΜΛ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΚ, ΚΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΓΝ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΔ, ἐπεὶ τὸ μὲν ἀπὸ τᾶς ΜΛ ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τᾶν ΛΖ, ΛΗ περιεχομένῳ, τὸ δὲ ἀπὸ τᾶς ΓΝ τῷ ἀπὸ τᾶς ΓΖ ἔστιν ἄρα, ὡς τὸ ἀπὸ τᾶς ΜΟ τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΚ, ΚΒ, οὕτως τὸ ἀπὸ τᾶς ΞΝ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΔ. Ἐντὶ δὲ καὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΘ τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΚ, ΚΒ, ὡς τὸ ἀπὸ τᾶς ΞΝ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΔ, ἐπεὶ ἴσα ἐστὶν ἁ ΞΝ τᾷ ἡμισέᾳ τᾶς ἑτέρας διαμέτρου δῆλον οὖν ὅτι ἴσαι ἐντὶ αἱ ΜΟ, ΘΚ κάθετοι· ὥστε παράλληλοι αἱ ΚΟ, ΘΜ. Ἐπεὶ δὲ ἁ ΜΘ παρὰ τὸν ἄξονά ἐντι τοῦ κυλίνδρου καὶ τὸ Μ σαμεῖον ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ αὐτοῦ, ἀναγκαῖον καὶ τὰν ΜΘ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ εἶμεν τοῦ κυλίνδρου· φανερὸν οὖν ὅτι καὶ τὸ Θ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐντὶ αὐτοῦ. Οὐκ ἦν δέ· δῆλον οὖν ὅτι ἀναγκαῖόν ἐστι τὰν τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ εἶμεν τοῦ κυλίνδρου.
10Önerme 10. Her koninin bir koniye oranının, tabanların oranı ile yüksekliklerin oranından bileşik oran olduğu bizden öncekiler tarafından ispatlanmıştır; her koni parçasının bir koni parçasına oranının, tabanların oranı ile yüksekliklerin oranından bileşik oran olması da aynı ispatla gösterilir.
Her silindir parçasının, kendisiyle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip koni parçasının üç katı olmasının ispatı da, silindirin kendisiyle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip koninin üç katı olmasının ispatıyla aynıdır.
ι΄. Ὅτι μὲν πᾶς κῶνος ποτὶ κῶνον τὸν συγκείμενον ἔχει λόγον ἔκ τε τοῦ τῶν βάσιων λόγου καὶ ἐκ τοῦ τῶν ὑψέων ἀποδείκνυται ὑπὸ τῶν πρότερον, ἁ αὐτὰ δὲ ἀπόδειξίς ἐντι καὶ διότι πᾶν ἀπότμαμα κώνου ποτὶ ἀπότμαμα κώνου τὸν συγκείμενον λόγον ἔχει ἔκ τε τοῦ τῶν βάσιων λόγου καὶ ἐκ τοῦ τῶν ὑψέων. Καὶ ὅτι πᾶς τόμος κυλίνδρου τριπλασίων ἐστὶ τοῦ ἀποτμάματος τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τόμῳ καὶ ὕψος ἴσον, ἁ αὐτὰ ἀπόδειξις, ἅπερ καὶ ὅτι ὁ κύλινδρος τριπλάσιός ἐστι τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ κυλίνδρῳ καὶ ὕψος ἴσον.
11Önerme 11. Dik açılı konoid eksenden geçen ya da eksene paralel bir düzlemle kesilirse, kesit, şekli çevreleyen dik açılı koni kesitinin aynısı olur; kesitin çapı da, şekli kesen düzlem ile eksenden geçirilip kesen düzleme dik olan düzlemin ortak kesişimi olur.
Eksene dik bir düzlemle kesilirse, kesit, merkezi eksen üzerinde olan bir daire olur.
Geniş açılı konoid eksenden geçen ya da eksene paralel ya da konoidi kuşatan koninin tepesinden geçen bir düzlemle kesilirse, kesit bir geniş açılı koni kesiti olur: düzlem eksenden geçiyorsa şekli çevreleyenin aynısı, eksene paralelse ona benzer, konoidi kuşatan koninin tepesinden geçiyorsa ona benzemeyen bir kesit; kesitin çapı da şekli kesen düzlem ile eksenden geçirilip kesen düzleme dik olan düzlemin ortak kesişimi olur.
Eksene dik bir düzlemle kesilirse, kesit, merkezi eksen üzerinde olan bir daire olur.
Sferoid şekillerden herhangi biri eksenden geçen ya da eksene paralel bir düzlemle kesilirse, kesit bir dar açılı koni kesiti olur: düzlem eksenden geçiyorsa şekli çevreleyenin kendisi, eksene paralelse ona benzer bir kesit; kesitin çapı da şekli kesen düzlem ile eksenden geçirilip kesen düzleme dik olan düzlemin ortak kesişimi olur.
Eksene dik bir düzlemle kesilirse, kesit, merkezi eksen üzerinde olan bir daire olur.
Söylenen şekillerden herhangi biri eksenden geçen bir düzlemle kesilirse, şeklin yüzeyinde bulunup kesitin üzerinde olmayan noktalardan kesen düzleme inilen dikmeler, şeklin kesitinin içine düşer.
Bütün bunların ispatları açıktır.
ια΄. Εἴ κα τὸ ὀρθογώνιον κωνοειδὲς ἐπιπέδῳ τμαθῇ διὰ τοῦ ἄξονος ἢ παρὰ τὸν ἄξονα, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ὀρθογωνίου κώνου τομὰ ἁ αὐτὰ τᾷ περιλαμβανούσᾳ τὸ σχῆμα, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἐσσεῖται ἁ κοινὰ τομὰ τῶν ἐπιπέδων τοῦ τέμνοντος τὸ σχῆμα καὶ τοῦ διὰ τοῦ ἄξονος ἀχθέντος ὀρθοῦ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ τέμνον. Εἰ δέ κα τμαθῇ τῷ ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, ἁ τομὰ κύκλος ἐσσεῖται τὸ κέντρον ἔχων ἐπὶ τοῦ ἄξονος. Εἴ κα τὸ ἀμβλυγώνιον κωνοειδὲς ἐπιπέδῳ τμαθῇ διὰ τοῦ ἄξονος ἢ παρὰ τὸν ἄξονα ἢ διὰ τᾶς κορυφᾶς τοῦ κώνου τοῦ περιέχοντος τὸ κωνοειδές, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ἀμβλυγωνίου κώνου τομά, εἰ μέν κα διὰ τοῦ ἄξονος, ἁ αὐτὰ τᾷ περιλαμβανούσᾳ τὸ σχῆμα, εἰ δέ κα παρὰ τὸν ἄξονα, ὁμοία αὐτᾷ, εἰ δέ κα διὰ τᾶς κορυφᾶς τοῦ κώνου τοῦ περιέχοντος τὸ κωνοειδές, οὐχ ὁμοία, διάμετρος δὲ τᾶς τομᾶς ἐσσεῖται ἁ κοινὰ τομὰ τῶν ἐπιπέδων τοῦ τέμνοντος τὸ σχῆμα καὶ τοῦ ἀχθέντος διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθοῦ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον. Εἰ δέ κα τμαθῇ ὀρθῷ τῷ ἐπιπέδῳ ποτὶ τὸν ἄξονα, ἁ τομὰ κύκλος ἐσσεῖται τὸ κέντρον ἔχων ἐπὶ τοῦ ἄξονος. Εἴ κα τῶν σφαιροειδέων σχημάτων ὁποτερονοῦν ἐπιπέδῳ τμαθῇ διὰ τοῦ ἄξονος ἢ παρὰ τὸν ἄξονα, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ὀξυγωνίου κώνου τομά, εἰ μέν κα διὰ τοῦ ἄξονος, αὐτὰ ἁ περιλαμβάνουσα τὸ σχῆμα, εἰ δέ κα παρὰ τὸν ἄξονα, ὁμοία αὐτᾷ, διάμετρος δὲ τᾶς τομᾶς ἐσσεῖται ἁ κοινὰ τομὰ τῶν ἐπιπέδων τοῦ τέμνοντος τὸ σχῆμα καὶ τοῦ ἀχθέντος διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθοῦ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον. Εἰ δέ κα τμαθῇ τῷ ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, ἁ τομὰ κύκλος ἐσσεῖται τὸ κέντρον ἔχων ἐπὶ τοῦ ἄξονος. Εἴ κα τῶν εἰρημένων σχημάτων ὁποιονοῦν ἐπιπέδῳ τμαθῇ διὰ τοῦ ἄξονος, αἱ ἀπὸ τῶν σαμείων τῶν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος μὴ ἐπὶ τᾶς τομᾶς ἐόντων κάθετοι ἀγόμεναι ἐπὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον ἐντὸς πεσοῦνται τᾶς τοῦ σχήματος τομᾶς. Τούτων δὲ πάντων φανεραί ἐντι αἱ ἀποδείξιες.
12Önerme 12. Dik açılı konoid ne eksenden geçen ne eksene paralel ne de eksene dik olan bir düzlemle kesilirse, kesit bir dar açılı koni kesiti olur. Büyük çapı, şekli kesen düzlem ile eksenden geçirilip kesen düzleme dik olan düzlemin ortak kesişiminin konoid içinde kalan parçasıdır; küçük çapı da büyük çapın uçlarından eksene paralel çizilen doğrular arasındaki uzaklığa eşittir.
Dik açılı konoid söylendiği gibi bir düzlemle kesilsin; eksenden geçen ve kesen düzleme dik olan başka bir düzlemle de kesilince, konoidin bu düzlemdeki kesiti ABG, şekli kesen düzleminki GA doğrusu olsun; konoidin ekseni ve kesitin çapı da BD olsun. Gösterilmelidir ki konoidin AG'den geçen düzlemle oluşan kesiti bir dar açılı koni kesitidir; büyük çapı AG, küçük çapı da LA'ya eşittir; burada GL BD'ye paralel, AL de GL'ye diktir.
Kesit üzerinde alınmış bir K noktası düşünülsün; K'den GA'ya KTh dikmesi çizilsin; o hâlde KTh, AGB dik açılı koni kesitinin bulunduğu düzleme dik olacaktır, çünkü kesen düzlem de aynı düzleme diktir. Th'den BD ile dik açılar yapan EZ çizilsin ve EZ ile KTh doğrularından bir düzlem geçirilsin; bu düzlem BD'ye dik olacaktır. Demek ki konoid şekli eksene dik bir düzlemle kesilmiş olacak; dolayısıyla kesit, merkezi D olan bir daire olacaktır. O hâlde KTh'nin karesi ZTh ile ThE'nin dikdörtgenine eşit olacaktır [çünkü EZ üzerindeki şekil yarım dairedir ve KTh dikme olduğundan, ETh ile ThZ arasında orta orantılı olur]. Koni kesitine N'de teğet olan ve AG'ye paralel MN, EZ'ye paralel de BT çizilsin. O hâlde ATh ile ThG'nin çevrelediği dikdörtgenin ETh ile ThZ'nin çevrelediğine oranı NT'nin karesinin BT'nin karesine oranına eşittir; çünkü bu gösterildi. TM NT'ye eşittir, çünkü BR de BM'ye eşittir; o hâlde ATh ile ThG'nin çevrelediği dikdörtgenin KTh'nin karesine oranı da TM'nin karesinin TB'nin karesine oranına eşittir; dolayısıyla ThK dikmesinin karesinin ATh ile ThG'nin çevrelediği dikdörtgene oranı BT'nin karesinin TM'nin karesine oranına eşittir. GAL ile TMB üçgenleri benzer olduğuna göre, ThK dikmesinin karesinin ATh ile ThG'nin çevrelediği dikdörtgene oranı AL'nin karesinin AG'nin karesine oranına eşittir. Aynı şekilde, kesitten AG'ye inilen öbür dikmelerin karelerinin de AG'nin parçalarının çevrelediği dikdörtgenlere oranının AL'nin karesinin AG'nin karesine oranına eşit olduğu gösterilecektir. O hâlde açıktır ki kesit bir dar açılı koni kesitidir; çaplarından büyüğü AG, küçüğü de AL'ye eşittir.
ιβ΄. Εἴ κα τὸ ὀρθογώνιον κωνοειδὲς ἐπιπέδῳ τμαθῇ μήτε διὰ τοῦ ἄξονος μήτε παρὰ τὸν ἄξονα μήτε ποτʼ ὀρθὰς τῷ ἄξονι, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἁ μείζων ἐσσεῖται ἁ ἐναπολαφθεῖσα ἐν τῷ κωνοειδεῖ ἀπὸ τᾶς γενομένας τομᾶς τῶν ἐπιπέδων τοῦ τέμνοντος τὸ σχῆμα καὶ τοῦ ἀχθέντος διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθοῦ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον, ἁ δὲ ἐλάσσων διάμετρος ἴσα ἐσσεῖται τῷ διαστήματι τᾶν ἀχθεισᾶν παρὰ τὸν ἄξονα ἀπὸ τῶν περάτων τᾶς μείζονος διαμέτρου. Τετμάσθω γὰρ τὸ ὀρθογώνιον κωνοειδὲς ἐπιπέδῳ, ὡς εἴρηται, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ ἄλλῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον ἔστω τοῦ μὲν κωνοειδέος τομὰ ἁ ΑΒΓ, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ τέμνοντος τὸ σχῆμα ἁ ΓΑ εὐθεῖα, ἄξων δὲ ἔστω τοῦ κωνοειδέος καὶ διάμετρος τᾶς τομᾶς ἁ ΒΔ· δεικτέον ὅτι ἁ τομὰ τοῦ κωνοειδέος ἁ ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ κατὰ τὰν ΑΓ ὀξυγωνίου ἐστὶ κώνου τομά, καὶ διάμετρος αὐτᾶς ἁ μείζων ἐστὶν ἁ ΑΓ, ἁ δὲ ἐλάσσων διάμετρος ἴσα ἐντὶ τᾷ ΛΑ τᾶς μὲν ΓΛ παρὰ τὰν ΒΔ ἐούσας, τᾶς δὲ ΑΛ καθέτου ἐπὶ τὰν ΓΛ. Νοείσθω τι σαμεῖον ἐπὶ τᾶς τομᾶς λελαμμένον τὸ Κ, καὶ ἀπὸ τοῦ Κ κάθετος ἄχθω ἐπὶ τὰν ΓΑ ἁ ΚΘ· ἐσσεῖται οὖν ἁ ΚΘ κάθετος ἐπὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἐν ᾧ ἐστιν ἁ ΑΓΒ ὀρθογωνίου κώνου τομά, διότι καὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον ὀρθόν ἐστιν ποτὶ τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον· διὰ δὲ τοῦ Θ ἄχθω ἁ ΕΖ ὀρθὰς ποιοῦσα γωνίας ποτὶ τὰν ΒΔ, καὶ διὰ τᾶν ΕΖ, ΚΘ εὐθειᾶν ἐπίπεδον ἐκβεβλήσθω· ἐσσεῖται δὲ τοῦτο ὀρθὸν ποτὶ τὰν ΒΔ· τετμήσεται δὴ τὸ κωνοειδὲς σχῆμα ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα· ὥστε ἁ τομὰ κύκλος ἐσσεῖται, κέντρον δὲ αὐτοῦ τὸ Δ· ἁ ἄρα ΚΘ ἴσον δυνασεῖται τῷ ὑπὸ ΖΘ, ΘΕ [ἡμικύκλιον γάρ ἐστι τὸ ἐπὶ τῆς ΕΖ, καὶ ἁ ΚΘ κάθετος οὖσα μέση γίνεται ἀνάλογον τῷ ὑπὸ τᾶν ΕΘ, ΘΖ περιεχομένῳ]. Ἄχθω δὲ ἐπιψαύουσα τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς ἁ μὲν ΜΝ παρὰ τὰν ΑΓ, ἐπιψαυέτω δὲ κατὰ τὸ Ν, ἁ δὲ ΒΤ παρὰ τὰν ΕΖ· τὸ δὴ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΓ ποτὶ τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΕΘ, ΘΖ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΝΤ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΤ· δέδεικται γὰρ τοῦτο. Τᾷ δὲ ΝΤ ἴσα ἐντὶ ἁ ΤΜ, διότι καὶ ἁ ΒΡ τᾷ ΒΜ· ἔχει οὖν καὶ τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΓ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΘ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΤΜ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΤΒ· ὥστε καὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΚ καθέτου τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΓ περιεχόμενον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΤ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΤΜ. Ἐπεὶ οὖν ὁμοῖά ἐντι τὰ ΓΑΛ, ΤΜΒ τρίγωνα, τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΚ καθέτου τετράγωνον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΓ περιεχόμενον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΛ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΓ τετράγωνον. Ὁμοίως δειχθήσονται καὶ τὰ ἀπὸ τᾶν ἀλλᾶν καθέτων τετράγωνα τᾶν ἀγομενᾶν ἀπὸ τᾶς τομᾶς ἐπὶ τὰν ΑΓ ποτὶ τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τῶν τᾶς ΑΓ τμαμάτων τὸν αὐτὸν ἔχοντα λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΛ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΓ· δῆλον οὖν ὅτι ἁ τομά ἐστιν ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετροι δὲ αὐτᾶς ἐντι ἁ μὲν μείζων ἁ ΑΓ, ἁ δὲ ἐλάσσων ἴσα τᾷ ΑΛ.
13Önerme 13. Geniş açılı konoid, konoidi kuşatan koninin bütün kenarlarını kesen ve eksene dik olmayan bir düzlemle kesilirse, kesit bir dar açılı koni kesiti olur; büyük çapı da, şekli kesen düzlem ile eksenden geçirilip kesen düzleme dik olan düzlemin ortak kesişiminin konoid içinde kalan parçası olur.
Geniş açılı konoid söylendiği gibi bir düzlemle kesilsin; eksenden geçen ve kesen düzleme dik olan başka bir düzlemle de kesilince, konoidin kesiti ABG geniş açılı koni kesiti, şekli kesen düzleminki AG doğrusu olsun; konoidin ekseni ve kesitin çapı da BD olsun. Kesit üzerinde alınmış bir K noktası düşünülsün; K'den AG'ye KTh dikmesi çizilsin; bu dikme ABG koni kesitinin bulunduğu düzleme dik olacaktır. Th'den BD'ye dik EZ çizilsin ve EZ ile KTh doğrularından konoidi kesen bir düzlem geçirilsin; konoid eksene dik bir düzlemle kesilmiş olacak; dolayısıyla kesit, merkezi D olan bir daire olacaktır; o hâlde KTh dikmesinin karesi ETh ile ThZ'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olacaktır. Yine AG'ye paralel ve koni kesitine N'de teğet olan MN, EZ'ye paralel de BT çizilsin. O hâlde ETh ile ThZ'nin çevrelediği dikdörtgenin ATh ile ThG'nin çevrelediğine oranı BT'nin karesinin TN'nin karesine oranına eşittir; dolayısıyla KTh dikmesinin karesinin ATh ile ThG'nin çevrelediği dikdörtgene oranı BT'nin karesinin TN'nin karesine oranına eşittir. Aynı şekilde, kesitten AG'ye inilen öbür dikmelerin karelerinin de, dikmelerin ayırdığı AG parçalarının çevrelediği dikdörtgenlere oranının BT'nin karesinin TN'nin karesine oranına eşit olduğu gösterilecektir. BT TN'den küçüktür, çünkü MT de TN'den küçüktür; zira MB BR'den küçüktür; bu, geniş açılı koni kesitlerine özgü bir özelliktir. O hâlde açıktır ki kesit bir dar açılı koni kesitidir ve büyük çapı AG'dir [aynı şekilde, NR geniş açılı koni kesitinde dikme olduğundan, bu kesitin büyük çapı GL'dir].
ιγ΄. Εἴ κα τὸ ἀμβλυγώνιον κωνοειδὲς ἐπιπέδῳ τμαθῇ συμπίπτοντι πάσαις ταῖς τοῦ κώνου πλευραῖς τοῦ περιέχοντος τὸ κωνοειδὲς μὴ ποτʼ ὀρθὰς τῷ ἄξονι, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἁ μείζων ἐσσεῖται ἁ ἐναπολαφθεῖσα ἐν τῷ κωνοειδεῖ ἀπὸ τᾶς γενομένας τομᾶς τῶν ἐπιπέδων τοῦ τε τέμνοντος τὸ σχῆμα καὶ τοῦ ἀχθέντος διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθοῦ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον. Τεμνέσθω γὰρ τὸ ἀμβλυγώνιον κωνοειδὲς ἐπιπέδῳ, ὡς εἴρηται, καὶ ἄλλῳ ἐπιπέδῳ τμαθέντος αὐτοῦ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον τοῦ μὲν κωνοειδέος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓ ἀμβλυγωνίου κώνου τομά, τοῦ δὲ τέμνοντος τὸ σχῆμα ἐπιπέδου ἁ ΑΓ εὐθεῖα, ἄξων δὲ τοῦ κωνοειδέος καὶ διάμετρος τᾶς τομᾶς ἁ ΒΔ. Νοείσθω δή τι ἐπὶ τᾶς τομᾶς λελαμμένον σαμεῖον τὸ Κ, καὶ ἀπὸ τοῦ Κ κάθετος ἄχθω ἐπὶ τὰν ΑΓ ἁ ΚΘ· ἐσσεῖται δὴ οὕτα ὀρθὰ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἐν ᾧ ἐντι ἁ ΑΒΓ κώνου τομά. Διὰ δὲ τοῦ Θ ἄχθω ἁ ΕΖ ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΒΔ, καὶ διὰ τᾶν ΕΖ, ΚΘ εὐθειᾶν ἐπίπεδον ἄχθω τέμνον τὸ κωνοειδές· τετμήσεται δὴ ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα· ὥστε ἁ τομὰ κύκλος ἐσσεῖται, κέντρον δὲ αὐτοῦ τὸ Δ· ἁ ἄρα κάθετος ἁ ΚΘ ἴσον δυνασεῖται τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΕΘ, ΘΖ. Ἄχθω δὴ πάλιν ἁ μὲν ΜΝ παρὰ τὰν ΑΓ ἐπιψαύουσα τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς κατὰ τὸ Ν, ἁ δὲ ΒΤ παρὰ τὰν ΕΖ τὸ δὴ περιεχόμενον ὑπὸ ΕΘ, ΘΖ ποτὶ τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΓ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΤ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΤΝ· ὥστε τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΘ καθέτου τετράγωνον ποτὶ τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΑΘ, ΘΓ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΤ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΤΝ. Ὁμοίως οὖν δειχθησοῦνται καὶ τὰ ἀπὸ τᾶν ἀλλᾶν καθέτων τᾶν ἀπὸ τᾶς τομᾶς ἀγομενᾶν ἐπὶ τὰν ΑΓ ποτὶ τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τῶν τμαμάτων τᾶς ΑΓ, ὧν αἱ κάθετοι ποιοῦντι, τὸν αὐτὸν ἔχοντα λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΤ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΤΝ. Καί ἐστιν ἐλάσσων ἁ ΒΤ τᾶς ΤΝ, διότι καὶ ἁ ΜΤ ἐλάσσων ἐστὶν τᾶς ΤΝ· καὶ γὰρ ἁ ΜΒ ἐλάσσων τᾶς ΒΡ· τοῦτο γάρ ἐστιν ἐν ταῖς τοῦ ἀμβλυγωνίου κώνου τομαῖς σύμπτωμα δῆλον οὖν ὅτι ἁ τομὰ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ καὶ διάμετρος αὐτᾶς μείζων ἁ ΑΓ [ὁμοίως καθέτου οὔσης τᾶς ΝΡ ἐν τᾷ τοῦ ἀμβλυγωνίου κώνου τομᾷ διάμετρος ταύτας μείζων ἐστὶν ἁ ΓΛ].
14Önerme 14. Uzunca sferoid eksene dik olmayan bir düzlemle kesilirse, kesit bir dar açılı koni kesiti olur; büyük çapı da, şekli kesen düzlem ile eksenden geçirilip kesen düzleme dik olan düzlemin ortak kesişiminin sferoid içinde kalan parçası olur.
Eksenden geçen ya da eksene paralel bir düzlemle kesilirse durum açıktır. Başka bir düzlemle kesilsin; eksenden geçen ve kesen düzleme dik olan bir düzlemle de kesilince, sferoidin kesiti ABGD dar açılı koni kesiti, onu kesen düzleminki GA doğrusu olsun; sferoidin ekseni ve dar açılı koni kesitinin çapı BD, merkezi Kh, küçük çapı da PR olsun. BD'ye dik BT, AG'ye paralel ve dar açılı koni kesitine N'de teğet olan HN, Kh'den AG'ye paralel ML de çizilsin. Öncekilere benzer biçimde, kesitten AG'ye inilen dikmelerin karelerinin AG'nin parçalarının çevrelediği dikdörtgenlere oranının BT'nin karesinin TN'nin karesine oranına eşit olduğu gösterilecektir. Kesitin bir dar açılı koni kesiti, GA'nın da onun çapı olduğu açıktır; büyük çap olduğu ise gösterilmelidir. PKh ile KhR'nin çevrelediği dikdörtgenin MKh ile KhL'ninkine oranı BT'nin karesinin NT'nin karesine oranına eşittir, çünkü PR ile ML teğetlere paraleldir. PKh ile KhR'nin çevrelediği dikdörtgen MKh ile KhL'ninkinden küçüktür, çünkü KhP de KhL'den küçüktür; o hâlde BT'nin karesi de TN'nin karesinden küçüktür; dolayısıyla kesitten AG'ye inilen dikmelerin kareleri de AG'nin parçalarının çevrelediği dikdörtgenlerden küçüktür. O hâlde açıktır ki GA büyük çaptır.
Basık sferoid bir düzlemle kesilirse, öbür her şey aynı olur; yalnız sferoid içinde kalan parça çaplardan küçüğü olur.
Bunlardan bütün şekillerde şu açıktır: paralel düzlemlerle kesilirlerse kesitleri benzer olur; çünkü dikmelerin karelerinin parçaların çevrelediği dikdörtgenlere oranları aynı olur.
ιδ΄. Εἴ κα τὸ παράμακες σφαιροειδὲς ἐπιπέδῳ τμαθῇ μὴ ποτʼ ὀρθὰς τῷ ἄξονι, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἁ μείζων ἐσσεῖται ἁ ἐναπολαφθεῖσα ἐν τῷ σφαιροειδεῖ ἀπὸ τᾶς γενομένας τομᾶς τῶν ἐπιπέδων τοῦ τέμνοντος τὸ σχῆμα καὶ τοῦ ἀχθέντος διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθοῦ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον. Εἰ μὲν οὖν κα τμαθῇ διὰ τοῦ ἄξονος ἢ παρὰ τὸν ἄξονα, δῆλον· τετμάσθω δὲ ἄλλῳ ἐπιπέδῳ, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὸ τέμνον τοῦ μὲν σφαιροειδέος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓΔ ὀξυγωνίου κώνου τομά, τοῦ δὲ τέμνοντος αὐτὸ ἐπιπέδου ἁ ΓΑ εὐθεῖα, ἄξων δὲ ἔστω τοῦ σφαιροειδέος καὶ διάμετρος τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἁ ΒΔ, κέντρον δὲ τὸ Χ, καὶ ἐλάσσων διάμετρος ἔστω ἁ ΠΡ. Ἄχθω δὲ ἁ μὲν ΒΤ ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΒΔ, ἁ δὲ ΗΝ παρὰ τὰν ΑΓ ἐπιψαύουσα τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς κατὰ τὸ Ν, ἄχθω δὲ καὶ ἁ ΜΛ διὰ τοῦ Χ παρὰ τὰν ΑΓ· ὁμοίως δὴ τοῖς πρότερον δειχθησοῦντι τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν καθέτων τᾶν ἀπὸ τᾶς τομᾶς ἐπὶ τὰν ΑΓ ἀγμενᾶν ποτὶ τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τῶν τᾶς ΑΓ τμαμάτων τὸν αὐτὸν ἔχοντα λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΤ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΤΝ. Ὅτι μὲν οὖν ἁ τομά ἐστιν ὀξυγωνίου κώνου τομὰ καὶ διάμετρος αὐτᾶς ἁ ΓΑ δῆλον· ὅτι δὲ μείζων δεικτέον. Τὸ γὰρ ὑπὸ τᾶν ΠΧ, ΧΡ περιεχόμενον ποτὶ τὸ ὑπὸ ΜΧ, ΧΛ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΤ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΝΤ, ἐπεὶ παρὰ τὰς ἐπιψαυούσας ἐντὶ αἱ ΠΡ, ΜΛ. Ἔλασσον δέ ἐστι τὸ ὑπὸ τᾶν ΠΧ, ΧΡ περιεχόμενον τοῦ ὑπὸ τᾶν ΜΧ, ΧΛ, ἐπεὶ καὶ ἁ ΧΠ τᾶς ΧΛ ἔλασσον ἄρα ἐστὶν καὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΤ τετράγωνον τοῦ ἀπὸ τᾶς ΤΝ· ὥστε καὶ τὰ ἀπὸ τᾶν καθέτων τετράγωνα τᾶν ἀπὸ τᾶς τομᾶς ἐπὶ τὰν ΑΓ ἀγομενᾶν ἐλάσσονά ἐντι τῶν ὑπὸ τῶν τμαμάτων τᾶς ΑΓ περιεχομένων. Δῆλον οὖν ὅτι μείζων ἐντὶ διάμετρος ἁ ΓΑ. Εἴ κα τὸ ἐπιπλατὺ σφαιροειδὲς ἐπιπέδῳ τμαθῇ, τὰ μὲν ἄλλα τὰ αὐτὰ ἐσσεῖται, τᾶν δὲ διαμέτρων ἐλάσσων ἐσσεῖται ἁ ἐναπολαφθεῖσα ἐν τῷ σφαιροειδεῖ. Ἐξ αὐτῶν δὲ φανερὸν ἐν πάντεσσι τοῖς σχημάτεσσιν ὅτι, εἴ κα παραλλήλοις ἐπιπέδοις τμαθῇ, αἱ αὐτῶν τομαὶ ὁμοῖαι ἐσσοῦνται τὰ γὰρ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν καθέτων ποτὶ τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τῶν τμαμάτων τοὺς αὐτοὺς λόγους ἑξοῦντι.
15Önerme 15. Dik açılı konoidde, konoidin yüzeyindeki herhangi bir noktadan eksene paralel çizilen doğrulardan, konoidin dışbükey olduğu yana çizilenler konoidin dışına, öbür yana çizilenler içine düşer.
Çünkü eksenden ve eksene paralelin çizildiği noktadan bir düzlem geçirilince, kesit, çapı konoidin ekseni olan bir dik açılı koni kesiti olur; dik açılı koni kesitinde de, kesit üzerindeki herhangi bir noktadan çapa paralel çizilen doğrulardan, kesitin dışbükey olduğu yana çizilenler dışa, öbür yana çizilenler içe düşer. O hâlde önerilen açıktır.
Geniş açılı konoidde, yüzeyindeki herhangi bir noktadan, konoidin içinde ve konoidi kuşatan koninin tepesinden geçen bir çizgiye paralel çizilen doğrulardan, konoidin dışbükey olduğu yana çizilenler konoidin dışına, öbür yana çizilenler içine düşer.
Çünkü konoidin içinde konoidi kuşatan koninin tepesinden geçerek çizilen doğrudan ve paralelin çizildiği noktadan bir düzlem geçirilince, kesit, çapı koninin tepesinden konoidin içinde çizilen doğru olan bir geniş açılı koni kesiti olur; geniş açılı koni kesitinde de, kesit üzerindeki herhangi bir noktadan böyle çizilmiş çizgiye paralel çizilen doğrulardan, kesitin dışbükey olduğu yana çizilenler dışa, öbür yana çizilenler içe düşer.
Bir düzlem konoid şekillerden birine konoidi kesmeden değerse, yalnız bir noktada değer; değme noktasından ve eksenden geçirilen düzlem de teğet düzleme dik olur.
Mümkünse birden çok noktada değsin. Teğet düzlemin konoide değdiği iki nokta alınsın ve her birinden eksene paralel doğrular çizilsin; eksene paralel çizilen bu doğrulardan geçirilen düzlem ya eksenden geçer ya da eksene paralel olur; dolayısıyla kesit bir koni kesiti olacak ve noktalar bu koni kesitinin üzerinde bulunacaktır, çünkü hem yüzeydedirler hem de düzlemde. O hâlde noktalar arasındaki doğru koni kesitinin içinde kalacaktır; dolayısıyla konoidin yüzeyinin de içinde kalacaktır. Oysa bu doğru teğet düzlemdedir, çünkü noktalar da öyledir; o hâlde teğet düzlemin bir kısmı konoidin içinde olacaktır. Bu imkânsızdır, çünkü düzlemin konoidi kesmediği varsayılmıştı. O hâlde yalnız bir noktada değecektir.
Değme noktasından ve eksenden geçirilen düzlemin teğet düzleme dik olacağına gelince, düzlem konoide tepesinde değiyorsa bu açıktır. Çünkü eksenden iki düzlem geçirilince, konoidin kesitleri çapı eksen olan koni kesitleri, teğet düzleminkiler de koni kesitlerine çapın ucunda teğet olan doğrular olacaktır. Koni kesitlerine çapın ucunda teğet olan doğrular ise çapla dik açılar yapar; o hâlde teğet düzlemde eksene dik iki doğru bulunacaktır. Dolayısıyla düzlem eksene dik olacaktır; demek ki eksenden geçen düzleme de diktir. Şimdi düzlem konoide tepesinde değmesin. Değme noktasından ve eksenden bir düzlem geçirilsin; konoidin bu düzlemdeki kesiti ABG koni kesiti, ekseni ve kesitin çapı BD, teğet düzlemin kesiti de koni kesitine Th'de değen EThZ doğrusu olsun. Th'den BD'ye ThK dikmesi çizilsin ve eksene dik bir düzlem dikilsin; bu düzlem, merkezi K olan bir daire kesiti oluşturacaktır. Bu düzlem ile teğet düzlemin kesişimi daireye teğet olacaktır; o hâlde ThK ile dik açılar yapacaktır; dolayısıyla KTh ile BD'nin bulunduğu düzleme dik olacaktır. O hâlde açıktır ki teğet düzlem de aynı düzleme diktir, çünkü içindeki doğru da ona diktir.
ιε΄. Ἐν τῷ ὀρθογωνίῳ κωνοειδεῖ ἀπὸ παντὸς ὁτουοῦν σαμείου τῶν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ τοῦ κωνοειδέος τᾶν ἀγομενᾶν εὐθειᾶν παρὰ τὸν ἄξονα αἱ μὲν ἐπὶ τὰ αὐτὰ ἀγόμεναι, ἐφʼ ἅ ἐντι τὰ κυρτὰ αὐτοῦ, ἐκτὸς πεσοῦνται τοῦ κωνοειδέος, αἱ δὲ ἐπὶ θάτερα ἐντός. Ἀχθέντος γὰρ ἐπιπέδου διά τε τοῦ ἄξονος καὶ τοῦ σαμείου, ἀφʼ οὗ ἁ παράλληλος ἄγεται τῷ ἄξονι, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ὀρθογωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ὁ ἄξων τοῦ κωνοειδέος ἐν δὲ τᾷ τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομᾷ ἀπὸ παντὸς σαμείου τοῦ ἐπὶ τᾶς τομᾶς ἀγομενᾶν παρὰ τὰν διάμετρον εὐθειᾶν αἱ μὲν ἐπὶ τὰ αὐτὰ ἀγόμεναι, ἐφʼ ἅ ἐντι τὰ κυρτὰ αὐτᾶς, ἐκτὸς πίπτοντι, αἱ δὲ ἐπὶ θάτερα ἐντός δῆλον οὖν τὸ προτεθέν. Ἐν τῷ ἀμβλυγωνίῳ κωνοειδεῖ ἀπὸ παντὸς σαμείου τῶν ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ αὐτοῦ τᾶν ἀγομενᾶν εὐθειᾶν παρά τινα γραμμάν, ἅ ἐστιν ἐν τῷ κωνοειδεῖ ἀγομένα διὰ τᾶς κορυφᾶς τοῦ κώνου τοῦ περιέχοντος τὸ κωνοειδές, αἱ μὲν ἐπὶ τὰ αὐτὰ ἀγόμεναι, ἐφʼ ἅ ἐντι τὰ κυρτὰ αὐτοῦ, ἐκτὸς πεσοῦνται τοῦ κωνοειδέος, αἱ δὲ ἐπὶ θάτερα ἐντός. Ἀχθέντος γὰρ ἐπιπέδου διά τε τᾶς εὐθείας τᾶς ἐν τῷ κωνοειδεῖ ἀγομένας διὰ τᾶς κορυφᾶς τοῦ κώνου τοῦ περιέχοντος τὸ κωνοειδὲς καὶ διὰ τοῦ σαμείου, ἀφʼ οὗ ἄγεται ἁ ἐς αὐτό, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ἀμβλυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἁ ἀπὸ τᾶς κορυφᾶς τοῦ κώνου ἐν τῷ κωνοειδεῖ ἀγομένα ἐν δὲ τᾷ τοῦ ἀμβλυγωνίου κώνου τομᾷ ἀπὸ παντὸς σαμείου τοῦ ἐπὶ τᾶς τομᾶς τᾶν ἀγομενᾶν εὐθειᾶν παρὰ τὰν οὕτως ἀγμέναν γραμμὰν αἱ μὲν ἐπὶ τὰ αὐτὰ ἀγόμεναι, ἐφʼ ἅ ἐστιν αὐτᾶς τὰ κυρτά, ἐκτὸς πίπτοντι, αἱ δὲ ἐπὶ θάτερα ἐντός. Εἴ κα τῶν κωνοειδέων σχημάτων ἐπίπεδον ἐφάπτηται μὴ τέμνον τὸ κωνοειδές, καθʼ ἓν μόνον ἅψεται σαμεῖον, καὶ τὸ διὰ τᾶς ἁφᾶς καὶ τοῦ ἄξονος ἐπίπεδον ἀχθὲν ὀρθὸν ἐσσεῖται ποτὶ τὸ ἐπιψαῦον ἐπίπεδον. Ἐφαπτέσθω γάρ, εἰ δυνατόν, κατὰ πλείονα σαμεῖα. Λαφθέντων δὴ δύο σαμείων, καθʼ ἃ ἅπτεται τὸ ἐπιψαῦον ἐπίπεδον τοῦ κωνοειδέος, καὶ ἀφʼ ἑκατέρου παρὰ τὸν ἄξονα εὐθειᾶν ἀχθεισᾶν ἀπὸ τᾶν ἀχθεισᾶν παρὰ τὸν ἄξονα ἐπίπεδον ἐκβληθὲν ἤτοι διὰ τοῦ ἄξονος ἢ παρὰ τὸν ἄξονα ἐσσεῖται ἀγμένον ὥστε τὰν τομὰν ποιήσει κώνου τομάν, καὶ τὰ σημεῖα ἐσσοῦνται ἐν τᾷ τοῦ κώνου τομᾷ, ἐπεὶ ἔν τε τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐντὶ καὶ ἐν τῷ ἐπιπέδῳ, Ἁ οὖν μεταξὺ τῶν σαμείων εὐθεῖα ἐντὸς ἐσσεῖται τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς· ὥστε καὶ τᾶς τοῦ κωνοειδέος ἐπιφανείας ἐντὸς ἐσσεῖται. Ἔστιν δὲ ἁ εὐθεῖα οὕτα ἐν τῷ ἐπιψαύοντι ἐπιπέδῳ, διότι καὶ τὰ σαμεῖα τοῦ ἄρα ἐπιψαύοντος ἐπιπέδου ἐσσεῖταί τι ἐντὸς τοῦ κωνοειδέος· ὅπερ ἀδύνατον· ὑπέκειτο γὰρ μὴ τέμνειν, Καθʼ ἓν ἄρα μόνον ἅψεται σαμεῖον. Ὅτι δὲ καὶ τὸ διὰ τᾶς ἁφᾶς καὶ τοῦ ἄξονος ἐπίπεδον ἀχθὲν ὀρθὸν ἐσσεῖται ποτὶ τὸ ἐπιψαῦον, εἰ μὲν κατὰ τὰν κορυφὰν τοῦ κωνοειδέος ἐφάπτεται, δῆλον. Ἀχθέντων γὰρ διὰ τοῦ ἄξονος δύο ἐπιπέδων τοῦ κωνοειδέος αἱ τομαὶ ἐσσοῦνται κώνων τομαὶ διάμετρον ἔχουσαι τὸν ἄξονα, τοῦ δὲ ἐπιψαύοντος ἐπιπέδου εὐθεῖαι ἐπιψαύουσαι τᾶν τῶν κώνων τομᾶν κατὰ τὸ πέρας τᾶς διαμέτρου. Αἱ δὲ εὐθεῖαι αἱ ἐπιψαύουσαι τᾶν τῶν κώνων τομᾶν κατὰ τὸ πέρας τᾶς διαμέτρου ὀρθὰς ποιοῦντι γωνίας ποτὶ τὰν διάμετρον ἐσσοῦνται οὖν ἐν τῷ ἐπιψαύοντι ἐπιπέδῳ δύο εὐθεῖαι ποτʼ ὀρθὰς τῷ ἄξονι. Ὀρθὸν οὖν ἐσσεῖται ποτὶ τὸν ἄξονα τὸ ἐπίπεδον· ὥστε καὶ ποτὶ τὸ διὰ τοῦ ἄξονος. Ἀλλὰ ἔστω μὴ κατὰ τὰν κορυφὰν τοῦ κωνοειδέος ἐπιψαῦον τὸ ἐπίπεδον. Ἄχθω δὴ ἐπίπεδον διὰ τᾶς ἁφᾶς καὶ τοῦ ἄξονος, καὶ τοῦ μὲν κωνοειδέος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓ κώνου τομά, ἄξων δὲ ἔστω καὶ διάμετρος τᾶς τομᾶς ἁ ΒΔ, τοῦ δὲ ἐπιψαύοντος ἐπιπέδου τομὰ ἔστω ἁ ΕΘΖ εὐθεῖα τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς ἁπτομένα κατὰ τὸ Θ, ἀπὸ δὲ τοῦ Θ κάθετος ἄχθω ἐπὶ τὰν ΒΔ ἁ ΘΚ, καὶ ἐπίπεδον ἀνεστακέτω ὀρθὸν ποτὶ τὸν ἄξονα ποιήσει δὴ τοῦτο τὰν τομὰν κύκλον, οὗ κέντρον τὸ Κ. Ἁ δὲ τομὰ τούτου τοῦ ἐπιπέδου καὶ τοῦ ἐπιψαύοντος ἐσσεῖται ἐπιψαύουσα τοῦ κύκλου· ὀρθὰς ἄρα ποιήσει γωνίας ποτὶ τὰν ΘΚ· ὥστʼ ὀρθὰ ἐσσεῖται ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἐν ᾧ ἐντι αἱ ΚΘ, ΒΔ. Δῆλον οὖν ὅτι τὸ ἐπιψαῦον ἐπίπεδον ὀρθόν ἐστι ποτὶ τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον, ἐπεὶ καὶ αἱ ἐν αὐτῷ εὐθεῖαι.
16Önerme 16. Bir düzlem sferoid şekillerden herhangi birine şekli kesmeden değerse, yalnız bir noktada değer; değme noktasından ve eksenden geçirilen düzlem de teğet düzleme dik olur.
Birden çok noktada değsin. Düzlemin sferoide değdiği noktalar alınsın, her birinden eksene paralel doğrular çizilsin ve çizilen doğrulardan bir düzlem geçirilsin; kesit bir dar açılı koni kesiti olacak ve noktalar bu koni kesitinin üzerinde bulunacaktır. O hâlde noktalar arasındaki doğru koni kesitinin içinde kalacaktır; dolayısıyla sferoidin yüzeyinin de içinde kalacaktır. Oysa bu doğru teğet düzlemdedir, çünkü noktalar da öyledir; o hâlde teğet düzlemin bir kısmı sferoidin içinde olacaktır. Böyle değildir, çünkü düzlemin kesmediği varsayılmıştı. O hâlde açıktır ki yalnız bir noktada değecektir. Değme noktasından ve eksenden geçirilen düzlemin teğet düzleme dik olacağı da konoid şekiller için söylenenlere benzer biçimde gösterilir.
Konoid ya da sferoid şekillerden herhangi biri eksenden geçen bir düzlemle kesilir, oluşan kesite teğet bir doğru çizilir ve bu teğetten kesen düzleme dik bir düzlem dikilirse, bu düzlem şekle, doğrunun koni kesitine değdiği noktada değer.
Çünkü şeklin yüzeyine başka bir noktada değmeyecektir. Değerse, o noktadan kesen düzleme inilen dikme koni kesitinin dışına düşecektir; çünkü düzlemler birbirine dik olduğundan teğetin üzerine düşecektir. Bu imkânsızdır; çünkü kesitin içine düşeceği gösterildi.
Sferoid şekillerden birine iki paralel düzlem değerse, değme noktalarını birleştiren doğru sferoidin merkezinden geçer.
Düzlemler eksene dikse bu açıktır; dik olmasınlar. Eksenden ve değme noktalarından birinden geçirilen düzlem teğet düzleme dik olacaktır; dolayısıyla ona paralel olan düzleme de diktir. O hâlde eksenden ve değme noktalarının her birinden geçirilen düzlemin aynı düzlem olması zorunludur. Değilse, aynı düzleme dik olan ve aynı çizgiden geçen iki düzlem bulunacaktır, oysa bu çizgi o düzleme dik değildir; çünkü eksenin paralel düzlemlere dik olmadığı varsayılmıştı. O hâlde eksen ile değme noktaları aynı düzlemde olacak ve sferoid eksenden kesilmiş olacaktır. Demek ki kesit bir dar açılı koni kesiti olacak; teğet düzlemlerin kesitleri de paralel olacak ve dar açılı koni kesitine düzlemlerin değme noktalarında teğet olacaktır. İki paralel doğru bir dar açılı koni kesitine teğet olursa da, dar açılı koni kesitinin merkezi ile değme noktaları bir doğru üzerinde bulunur.
ιϛ΄. Εἴ κα τῶν σφαιροειδέων σχημάτων ὁποτερουοῦν ἐπίπεδον ἅπτηται μὴ τέμνον τὸ σχῆμα, καθʼ ἓν μόνον ἅψεται σαμεῖον, καὶ τὸ διὰ τᾶς ἁφᾶς καὶ τοῦ ἄξονος ἐπίπεδον ἀχθὲν ὀρθὸν ἐσσεῖται ποτὶ τὸ ἐπιψαῦον ἐπίπεδον. Ἁπτέσθω γὰρ κατὰ πλείονα σαμεῖα. Λαφθέντων δὴ τῶν σαμείων, καθʼ ἃ ἅπτεται τὸ ἐπίπεδον τοῦ σφαιροειδέος, καὶ ἀφʼ ἑκατέρου αὐτῶν παρὰ τὸν ἄξονα εὐθειᾶν ἀχθεισᾶν καὶ διὰ τᾶν ἀχθεισᾶν ἐπιπέδου ἐκβληθέντος ἁ τομὰ ἐσσεῖται ὀξυγωνίου κώνου τομά, καὶ τὰ σαμεῖα ἐσσοῦνται ἐν τᾷ τοῦ κώνου τομᾷ. Ἁ οὖν μεταξὺ τῶν σαμείων εὐθεῖα ἐντὸς ἐσσεῖται τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς ὥστε καὶ τᾶς τοῦ σφαιροειδέος ἐπιφανείας ἐντὸς ἐσσεῖται. Ἔστιν δὲ ἁ εὐθεῖα ἐν τῷ ἐπιψαύοντι ἐπιπέδῳ, διότι καὶ τὰ σαμεῖα τοῦ οὖν ἐπιψαύοντος ἐπιπέδου ἐσσεῖταί τι ἐντὸς τοῦ σφαιροειδέος. Οὐκ ἔστιν δὲ ὑπέκειτο γὰρ μὴ τέμνειν. Δῆλον οὖν, ὅτι καθʼ ἓν σαμεῖον μόνον ἅψεται. Ὅτι δὲ τὸ διὰ τᾶς ἁφᾶς καὶ τοῦ ἄξονος ἐπίπεδον ἀχθὲν ὀρθὸν ἐσσεῖται ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἐπιψαῦον, ὁμοίως τοῖς περὶ τῶν κωνοειδέων σχημάτων. Εἴ κα τῶν κωνοειδέων ἢ τῶν σφαιροειδέων σχημάτων ὁποιονοῦν ἐπιπέδῳ τμαθῇ διὰ τοῦ ἄξονος, καὶ τᾶς γενομένας τομᾶς ἐπιψαύουσά τις ἀχθῇ εὐθεῖα, καὶ διὰ τᾶς ἐπιψαυούσας ἐπίπεδον ἀνασταθῇ ὀρθὸν ποτὶ τὸ τέμνον, ἐπιψαύει τοῦ σχήματος κατὰ τὸ αὐτὸ σαμεῖον, καθʼ ὃ καὶ ἁ εὐθεῖα ἐπιψαύει τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς. Οὐ γὰρ ἅψεται κατʼ ἄλλο σαμεῖον τᾶς ἐπιφανείας αὐτοῦ. Εἰ δὲ μή, ἁ ἀπὸ τοῦ σαμείου κάθετος ἀγομένα ἐπὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον πεσεῖται ἐκτὸς τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς· ἐπὶ γὰρ τὰν ἐπιψαύουσαν πεσεῖται, ἐπεὶ ὀρθὰ ποτʼ ἄλλαλά ἐντι τὰ ἐπίπεδα· ὅπερ ἀδύνατον ἐδείχθη γάρ, ὅτι ἐντὸς πεσεῖται. Εἴ κα τῶν σφαιροειδέων τινὸς σχημάτων δύο ἐπίπεδα παράλληλα ἐπιψαύωντι, ἁ τὰς ἁφὰς ἐπιζευγνύουσα εὐθεῖα διὰ τοῦ κέντρου τοῦ σφαιροειδέος πορεύσεται. Εἰ μὲν οὖν κα ποτʼ ὀρθὰς τῷ ἄξονι τὰ ἐπίπεδα ἔωντι, δῆλον· ἄλλʼ ἔστω μὴ ποτʼ ὀρθάς. Τὸ δὴ ἐπίπεδον τὸ ἀχθὲν διὰ τοῦ ἄξονος καὶ τᾶς ἁφᾶς τᾶς ἑτέρας ὀρθὸν ἐσσεῖται ποτὶ τὸ ἐπιψαῦον ἐπίπεδον ὥστε καὶ ποτὶ τὸ παράλληλον αὐτῷ. Ἀναγκαῖον ἄρα τὸ αὐτὸ εἶμεν ἐπίπεδον τὸ διὰ τοῦ ἄξονος καὶ ἑκατερᾶν τᾶν ἁφᾶν ἀγμένον. Εἰ δὲ μή, ἐσσοῦνται δύο ἐπίπεδα ποτὶ τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον ὀρθὰ διὰ τᾶς αὐτᾶς γραμμᾶς ἀγμένα οὐκ ἐούσας ὀρθᾶς ποτὶ τὸ ἐπίπεδον ὑπέκειτο γὰρ ὁ ἄξων μὴ εἶμεν ὀρθὸς ποτὶ τὰ παράλληλα ἐπίπεδα ἐν τῷ αὐτῷ ἄρα ἐσσοῦνται ἐπιπέδῳ ὅ τε ἄξων καὶ αἱ ἁφαί, καὶ τετμακὸς ἐσσεῖται τὸ σφαιροειδὲς διὰ τοῦ ἄξονος. Ἁ οὖν τομὰ ἐσσεῖται ὀξυγωνίου κώνου τομά, αἱ δὲ τῶν ἐπιψαυόντων ἐπιπέδων τομαὶ παράλληλοι ἐσσοῦνται καὶ ἐπιψαύουσαι τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς κατὰ τὰς ἁφὰς τῶν ἐπιπέδων· εἰ δὲ κα δύο εὐθεῖαι ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἐπιψαύωντι παράλληλοι ἐοῦσαι, τό τε κέντρον τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς καὶ αἱ ἁφαὶ ἐπʼ εὐθείας ἐσσοῦνται.
17Önerme 17. Sferoid şekillerden herhangi birine teğet iki paralel düzlem çizilir ve sferoidin merkezinden teğet düzlemlere paralel bir düzlem geçirilirse, oluşan kesitin noktalarından, değme noktalarını birleştiren doğruya paralel çizilen doğrular sferoidin dışına düşer.
Söylenenler varsayılsın; oluşan kesitin üzerinde bir nokta alınsın; bu noktadan ve değme noktalarını birleştiren doğrudan bir düzlem geçirilsin; bu düzlem hem sferoidi hem paralel düzlemleri kesecektir. Sferoidin kesiti ABGD, teğet düzlemlerin kesitleri EZ ve HTh doğruları, alınan nokta A, değme noktalarını birleştiren doğru da BD olsun; bu doğru merkezden geçecektir. Teğet düzlemlere paralel olan düzlemin kesiti de GA olsun; bu da merkezden geçecektir, çünkü düzlem de merkezden geçer. ABGD ya bir daire ya da bir dar açılı koni kesiti olduğuna, EZ ile HTh doğruları ona teğet olduğuna ve merkezden bunlara paralel AG çizildiğine göre, açıktır ki A ve G noktalarından BD'ye paralel çizilen doğrular kesite teğettir ve sferoidin dışına düşecektir. Teğet düzlemlere paralel düzlem, KL gibi, merkezden geçmiyorsa, açıktır ki kesitten çizilen doğrulardan küçük kesim tarafına doğru çizilenler sferoidin dışına, öbür yana çizilenler içine düşecektir.
ιζ΄. Εἴ κα τῶν σφαιροειδέων σχημάτων ὁποτερουοῦν δύο παράλληλα ἐπίπεδα ἀχθῇ ἐπιψαύοντα, ἀχθῇ δὲ τι ἐπίπεδον διὰ τοῦ κέντρου τοῦ σφαιροειδέος παρὰ τὰ ἐπιψαύοντα, αἱ διὰ τᾶς γενομένας τομᾶς ἀγόμεναι εὐθεῖαι παρὰ τὰν τὰς ἁφὰς ἐπιζευγνύουσαν ἐκτὸς πεσοῦνται τοῦ σφαιροειδέος. Ὑποκείσθω τὰ εἰρημένα, καὶ λελάφθω τι σαμεῖον ἐπὶ τᾶς γενομένας τομᾶς, διὰ δὲ τοῦ γενομένου σαμείου καὶ τᾶς εὐθείας τᾶς τὰς ἁφὰς ἐπιζευγνυούσας ἐπίπεδον ἄχθω· τεμεῖ δὴ τοῦτο τό τε σφαιροειδὲς καὶ τὰ παράλλαλα ἐπίπεδα. Ἔστω οὖν ἁ μὲν τοῦ σφαιροειδέος τομὰ ἁ ΑΒΓΔ [ἁ ὀξυγωνίου κώνου τομά], αἱ δὲ τῶν ἐπιπέδων τῶν ψαυόντων τομαὶ αἱ ΕΖ, ΗΘ εὐθεῖαι, τὸ δὲ λαφθὲν σαμεῖον τὸ Α, ἁ δὲ τὰς ἁφὰς ἐπιζευγνύουσα ἔστω ἁ ΒΔ· πεσεῖται δὲ αὕτα διὰ τοῦ κέντρου· ἁ δὲ τοῦ παραλλήλου ἐπιπέδου τοῖς ἐπιψαυόντεσσιν ἐπιπέδοις τομὰ ἁ ΓΑ· ἐσσεῖται δὲ αὕτα διὰ τοῦ κέντρου ἀγμένα, ἐπεὶ καὶ τὸ ἐπίπεδον, Ἐπεὶ οὖν ἐστιν ἁ ΑΒΓΔ ἤτοι κύκλος ἢ ὀξυγωνίου κώνου τομά, καὶ ἐπιψαύοντι αὐτᾶς δύο εὐθεῖαι αἱ ΕΖ, ΗΘ, διὰ δὲ τοῦ κέντρου ἆκται παράλληλος αὐταῖς ἁ ΑΓ, δῆλον ὡς αἱ ἀπὸ τῶν Α, Γ ἀγόμεναι σαμείων παρὰ τὰν ΒΔ ἐπιψαύοντι τᾶς τομᾶς καὶ ἐκτὸς πεσοῦνται τοῦ σφαιροειδέος. Εἰ δέ κα τὸ παράλληλον ἐπίπεδον τοῖς ἐπιψαυόντεσσι μὴ διὰ τοῦ κέντρου ἀγμένον ᾖ, ὡς τὸ ΚΛ, δῆλον ὡς τᾶν ἀπὸ τᾶς τομᾶς ἀγομενᾶν εὐθειᾶν αἱ μὲν ἐπὶ τὰ αὐτὰ γενόμενα τῷ ἐλάσσονι τμάματι ἐκτὸς πεσοῦνται τοῦ σφαιροειδέος, αἱ δὲ ἐπὶ θάτερα ἐντός.
18Önerme 18. Merkezden geçen bir düzlemle kesilen her sferoid şekil, hem kendisi hem yüzeyi bakımından bu düzlemle ikiye bölünür.
Sferoid merkezden geçen bir düzlemle kesilsin; o hâlde ya eksenden ya da eksene dik ya da eksene dik olmayan bir düzlemle kesilmiş olacaktır. Eksenden ya da eksene dik olarak kesiliyorsa, hem kendisinin hem yüzeyinin ikiye bölündüğü açıktır; çünkü bir parçasının öbürüne, bir parçanın yüzeyinin de öbürününkine çakıştığı açıktır.
Şimdi ne eksenden ne de eksene dik olarak kesilmiş olsun. Sferoid, eksenden geçen ve kesen düzleme dik olan bir düzlemle kesilince, şeklin kesiti ABGD dar açılı koni kesiti, bunun çapı ve sferoidin ekseni BD, merkezi Th olsun; sferoidi merkezden kesen düzlemin kesiti de AG doğrusu olsun. Buna eşit ve benzer başka bir sferoid alınsın; bu da eksenden geçen bir düzlemle kesilince kesit EZHN dar açılı koni kesiti, bunun çapı ve sferoidin ekseni EH, merkezi K olsun. K'den, K'de Th'dekine eşit bir açı yapan ZN çizilsin; ZN'den, EZHN kesitinin bulunduğu düzleme dik bir düzlem dikilsin. O hâlde birbirine eşit ve benzer ABGD ile EZHN dar açılı koni kesitleri vardır; EH BD'nin, ZN de AG'nin üzerine konunca birbirine çakışırlar. NZ'den geçen düzlem de AG'den geçen düzleme çakışır, çünkü ikisi de aynı çizgiden aynı düzleme diktir; o hâlde NZ'den geçen düzlemin sferoidden E tarafında ayırdığı kesim, öbür sferoidden AG'den geçen düzlemin B tarafında ayırdığı kesime çakışır; kalan kesim de kalan kesime, kesimlerin yüzeyleri de yüzeylere çakışır. Yine EH, E D'ye, H de B'ye gelecek ve N ile Z noktaları arasındaki çizgi A ile G noktaları arasındakinin üzerine düşecek şekilde BD'nin üzerine konursa, dar açılı koni kesitlerinin birbirine çakışacağı, Z'nin G'ye, N'nin de A'ya düşeceği açıktır. Aynı şekilde NZ'den geçen düzlem AG'den geçen düzleme çakışır; NZ'den geçen düzlemin ayırdığı kesimlerden H tarafındaki, AG'den geçen düzlemin B tarafında ayırdığı kesime, E tarafındaki de D tarafındakine çakışır. Aynı kesim bu kesimlerin her birine çakıştığına göre, açıktır ki kesimler eşittir; aynı sebeple yüzeyler de eşittir.
ιη΄. Πᾶν σχῆμα σφαιροειδὲς ἐπιπέδῳ τμαθὲν διὰ τοῦ κέντρου δίχα τέμνεται ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου καὶ αὐτὸ καὶ ἁ ἐπιφάνεια αὐτοῦ. Τετμάσθω γὰρ τὸ σφαιροειδὲς ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ κέντρου ἤτοι δὴ καὶ διὰ τοῦ ἄξονος ἐσσεῖται τετμαμένον ἢ ποτʼ ὀρθὰς ἢ μὴ ποτʼ ὀρθὰς τῷ ἄξονι. Εἰ μὲν οὖν διὰ τοῦ ἄξονος τέμνεται ἢ ποτʼ ὀρθᾶς τῷ ἄξονι, δῆλον ὡς δίχα τέμνεταί τε αὐτὸ καὶ ἁ ἐπιφάνεια αὐτοῦ φανερὸν γὰρ ὅτι ἐφαρμόζει τὸ ἕτερον μέρος αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ἕτερον καὶ ἁ ἐπιφάνεια τοῦ ἑτέρου μέρους ἐπὶ τὰν τοῦ ἑτέρου. Ἀλλʼ ἔστω μὴ διὰ τοῦ ἄξονος τετμαμένον μήτε ποτʼ ὀρθὰς τῷ ἄξονι. Τμαθέντος δὴ τοῦ σφαιροειδέος ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον διὰ τοῦ ἄξονος αὐτοῦ μὲν τοῦ σχήματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓΔ ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἔστω καὶ ἄξων τοῦ σφαιροειδέος ἁ ΒΔ καὶ κέντρον τὸ Θ, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ τετμακότος διὰ τοῦ κέντρου τὸ σφαιροειδὲς ἔστω τομὰ ἁ ΑΓ εὐθεῖα. Λελάφθω δή τι καὶ ἄλλο σφαιροειδὲς ἴσον καὶ ὁμοῖον τούτῳ, καὶ τμαθέντος αὐτοῦ διὰ τοῦ ἄξονος ἐπιπέδῳ τομὰ ἔστω ἁ ΕΖΗΝ ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς καὶ ἄξων τοῦ σφαιροειδέος ἁ ΕΗ καὶ κέντρον τὸ Κ, καὶ διὰ τοῦ Κ ἄχθω ἁ ΖΝ γωνίαν ποιοῦσα τὰν Κ ἴσαν τᾷ Θ, ἀπὸ δὲ τᾶς ΖΝ ἐπίπεδον ἔστω ἀνεστακὸς ὀρθὸν ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ ΕΖΗΝ τομά· ἐντὶ δὴ δύο ὀξυγωνίων κώνων τομαὶ αἱ ΑΒΓΔ, ΕΖΗΝ ἴσαι καὶ ὁμοῖαι ἀλλάλαις ἐφαρμόζοντι οὖν ἐπʼ ἀλλάλας τεθείσας τᾶς ΕΗ ἐπὶ τὰν ΒΔ καὶ τᾶς ΖΝ ἐπὶ τὰν ΑΓ. Ἐφαρμόζει δὲ καὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ κατὰ τὰν ΝΖ τῷ ἐπιπέδῳ τῷ κατὰ τὰν ΑΓ, ἐπεὶ ἀπὸ τᾶς αὐτᾶς γραμμᾶς ποτὶ τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον ἀμφότερα ὀρθά ἐντι· ἐφαρμόζει οὖν καὶ τὸ τμᾶμα τὸ ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου ἀποτεμνόμενον τοῦ κατὰ τὰν ΝΖ ἀπὸ τοῦ σφαιροειδέος τὸ ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Ε τῷ ἑτέρῳ τμάματι τῷ ἀποτεμνομένῳ ἀπὸ τοῦ ἑτέρου σφαιροειδέος ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ κατὰ τὰν ΑΓ ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Β καὶ τὸ λοιπὸν τμᾶμα ἐπὶ τὸ λοιπὸν καὶ αἱ ἐπιφάνειαι τῶν τμαμάτων ἐπὶ τὰς ἐπιφανείας. Πάλιν δὲ καὶ τεθείσας τᾶς ΕΗ ἐπὶ τὰν ΒΔ οὕτως, ὥστε τὸ μὲν Ε κατὰ τὸ Δ κεῖσθαι, τὸ δὲ Η κατὰ τὸ Β, τὰν δὲ μεταξὺ τῶν Ν, Ζ σαμείων γραμμὰν ἐπὶ τὰν μεταξὺ τῶν Α, Γ σαμείων, δῆλον ὡς αἵ τε τῶν ὀξυγωνίων κώνων τομαὶ ἐφαρμοξοῦντι ἐπʼ ἀλλάλας, καὶ τὸ μὲν Ζ ἐπὶ τὸ Γ πεσεῖται, τὸ δὲ Ν ἐπὶ τὸ Α. Ὁμοίως καὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ κατὰ τὰν ΝΖ ἐφαρμόζει τῷ ἐπιπέδῳ τῷ κατὰ τὰν ΑΓ, καὶ τῶν τμαμάτων τῶν ἀποτεμνομένων ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ κατὰ τὰν ΝΖ τὸ μὲν ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Η ἐφαρμόζει τῷ τμάματι τῷ ἀποτεμνομένῳ ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ κατὰ τὰν ΑΓ ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Β, τὸ δὲ ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Ε τῷ ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Δ. Ἐπεὶ δὲ τὸ αὐτὸ τμᾶμα ἐφʼ ἑκάτερον τῶν τμαμάτων ἐφαρμόζει, δῆλον ὅτι ἴσα ἐντὶ τὰ τμάματα διὰ ταὐτὰ δὲ καὶ αἱ ἐπιφάνειαι.
19Önerme 19. İki konoidden birinin eksene dik bir düzlemle ayrılmış bir kesimi ya da iki sferoidden birinin, aynı şekilde ayrılmış ve sferoidin yarısından büyük olmayan bir kesimi verildiğinde, kesimin içine eşit yükseklikte silindirlerden oluşan bir katı şekil çizmek ve çevresine bir başkasını çizmek mümkündür; öyle ki çevrel şekil iç şekli, önceden verilen her katı büyüklükten küçük bir farkla aşsın.
ABG gibi bir kesim verilsin; eksenden geçen bir düzlemle kesilince kesimin kesiti ABG koni kesiti, kesimi ayıran düzleminki AG doğrusu, kesimin ekseni ve kesitin çapı da BD olsun. Kesimi ayıran düzlemin eksene dik olduğu varsayıldığından, bu düzlemdeki kesit bir dairedir ve çapı GA'dır. Bu daireden ekseni BD olan bir silindir kurulsun; yüzeyi kesimin dışına düşecektir, çünkü kesim ya bir konoidin ya da bir sferoidin, sferoidin yarısından büyük olmayan bir kesimidir. Bu silindir eksene dik bir düzlemle durmadan ikiye bölünürse, bir zaman kalan, önceden verilen katı büyüklükten küçük olacaktır. Ondan kalan, tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni ED olan silindir olsun ve önceden verilen katı büyüklükten küçük olsun. BD, R, O, P, X noktalarında ED'ye eşit parçalara bölünsün; bölme noktalarından koni kesitine kadar AG'ye paralel doğrular çizilsin ve bu doğrulardan BD'ye dik düzlemler dikilsin; kesitler, merkezleri BD üzerinde olan daireler olacaktır. Dairelerin her birinden, eksenleri ED'ye eşit iki silindir kurulsun: biri dairenin D tarafına, öbürü B tarafına. O hâlde kesimin içinde, D tarafına kurulan silindirlerden oluşan iç çizili bir katı şekil, B tarafına kurulan silindirlerden oluşan çevrel bir başkası olacaktır. Geriye, çevrel şeklin iç şekli önceden verilen katı büyüklükten küçük bir farkla aştığını göstermek kalıyor. İç şekildeki silindirlerin her biri, aynı daireden B tarafına kurulan silindire eşittir: ThH silindiri ThI'ya, KL silindiri KM'ye, ötekiler de aynı biçimde; o hâlde bu silindirlerin hepsi öbürlerinin hepsine eşittir. Öyleyse açıktır ki çevrel şekil iç şekli, tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni ED olan silindir kadar aşar; bu silindir ise önceden verilen katı büyüklükten küçüktür.
ιθ΄. Τμάματος δοθέντος ὁποτερουοῦν τῶν κωνοειδέων ἀποτετμαμένου ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα ἢ τῶν σφαιροειδέων ὁποτερουοῦν μὴ μείζονος ἡμίσους τοῦ σφαιροειδέος ὁμοίως ἀποτεμνομένου δυνατόν ἐστι σχῆμα στερεὸν ἐγγράψαι καὶ ἄλλο περιγράψαι ἐκ κυλίνδρων ἴσον ὕψος ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφόμενον σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ἐλάσσονι ὑπερέχειν παντὸς τοῦ προτεθέντος στερεοῦ μεγέθεος. Δεδόσθω τμᾶμα, οἷον τὸ ΑΒΓ, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος τοῦ μὲν τμάματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓ κώνου τομά, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ ἀποτετμακότος τὸ τμᾶμα ἁ ΑΓ εὐθεῖα, ἄξων δὲ ἔστω τοῦ τμάματος καὶ διάμετρος τᾶς τομᾶς ἁ Β⟦Δ⟧. Ἐπεὶ οὖν ὑπόκειται τὸ ἀποτέμνον ἐπίπεδον ὀρθὸν εἶμεν ποτὶ τὸν ἄξονα, ἁ τομὰ κύκλος ἐστί, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἁ ΓΑ. Ἀπὸ δὲ τοῦ κύκλου τούτου κύλινδρος ἔστω ἄξονα ἔχων τὰν ΒΔ· πεσεῖται δὲ ἁ ἐπιφάνεια αὐτοῦ ἐκτὸς τοῦ τμάματος, ἐπεί ἐστιν ἤτοι κωνοειδὲς ἢ σφαιροειδὲς μὴ μεῖζον τοῦ ἡμίσεος τοῦ σφαιροειδέος. Τοῦ δὴ κυλίνδρου τούτου ἀεὶ δίχα τεμνομένου ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα ἐσσεῖταί ποτε τὸ καταλειπόμενον ἔλασσον τοῦ προτεθέντος στερεοῦ μεγέθεος ἔστω δὴ τὸ καταλελειμμένον ἀπʼ αὐτοῦ κύλινδρος ὁ ἔχων βάσιν τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΕΔ ἐλάσσων τοῦ προτεθέντος στερεοῦ μεγέθεος. Διαιρήσθω δὴ ἁ ΒΔ ἐς τὰς ἴσας τᾷ ΕΔ κατὰ τὰ Ρ, Ο, Π, Ξ, καὶ ἀπὸ τᾶν διαιρέσιων ἄχθων εὐθεῖαι παρὰ τὰν ΑΓ ἔστε ποτὶ τὰν τοῦ κώνου τομάν, ἀπὸ δὲ τᾶν ἀχθεισᾶν ἐπίπεδα ἀνεστακέτω ὀρθὰ ποτὶ τὰν ΒΔ ἐσσοῦνται δὴ αἱ τομαὶ κύκλοι τὰ κέντρα ἔχοντες ἐπὶ τᾶς ΒΔ. Ἀφʼ ἑκάστου δὴ τῶν κύκλων δύο κύλινδροι ἀναγεγράφθων ἑκάτερος ἔχων ἄξονα ἴσον τῷ ΕΔ, ὁ μὲν ἐπὶ τὰ αὐτὰ τοῦ κύκλου, ἐφʼ ἅ ἐστι τὸ Δ, ὁ δὲ ἐπὶ τὰ αὐτά, ἐφʼ ἅ ἐστι τὸ Β· ἐσσεῖται δή τι ἐν τῷ τμάματι σχῆμα στερεὸν ἐγγεγραμμένον ἐκ τῶν κυλίνδρων συγκείμενον τῶν ἐπὶ τὰ αὐτὰ ἀναγραφέντων, ἐφʼ ἅ ἐστι τὸ Δ, καὶ ἄλλο περιγεγραμμένον συγκείμενον ἐκ τῶν κυλίνδρων τῶν ἐπὶ τὰ αὐτὰ ἀναγραφέντων, ἐφʼ ἃ τὸ Β ἐστίν. Λοιπὸν δέ ἐστι δεῖξαι ὅτι τὸ περιγεγραμμένον τοῦ ἐγγεγραμμένου ὑπερέχει ἐλάσσονι τοῦ προτεθέντος στερεοῦ μεγέθεος. Ἕκαστος δὴ τῶν κυλίνδρων τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι ἴσος ἐστὶ τῷ κυλίνδρῳ τῷ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ κύκλου ἀναγραφομένῳ ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Β, ὡς ὁ μὲν ΘΗ τῷ ΘΙ, ὁ δὲ ΚΛ τῷ ΚΜ, καὶ οἱ ἄλλοι ὡσαύτως καὶ πάντες δὴ οἱ κύλινδροι πάντεσσιν ἴσοι ἐντί. Δῆλον οὖν ὅτι τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἐγγεγραμμένου ὑπερέχει τῷ κυλίνδρῳ τῷ βάσιν ἔχοντι τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΕΔ οὗτος δέ ἐστιν ἐλάσσων τοῦ προτεθέντος στερεοῦ μεγέθεος.
20Önerme 20. İki konoidden birinin eksene dik olmayan bir düzlemle ayrılmış bir kesimi ya da iki sferoidden birinin, aynı şekilde ayrılmış ve sferoidin yarısından büyük olmayan bir kesimi verildiğinde, kesimin içine eşit yükseklikte silindir parçalarından oluşan bir katı şekil çizmek ve çevresine bir başkasını çizmek mümkündür; öyle ki çevrel şekil iç şekli, önceden verilen her katı büyüklükten küçük bir farkla aşsın.
Söylendiği gibi bir kesim verilsin; şekil, eksenden geçen ve verilen kesimi ayıran düzleme dik olan başka bir düzlemle kesilince, şeklin kesiti ABG koni kesiti, kesimi ayıran düzleminki GA doğrusu olsun. Kesimi ayıran düzlemin eksene dik olmadığı varsayıldığından, bu düzlemdeki kesit bir dar açılı koni kesiti olacak, çapı da AG olacaktır. AG'ye paralel ve koni kesitine B'de teğet olan PhY doğrusu olsun; PhY'den AG'den geçen düzleme paralel bir düzlem dikilsin; bu düzlem şekle B'de değecektir. Kesim dik açılı konoidin kesimiyse, B'den eksene paralel BD çizilsin; geniş açılı konoidinse, konoidi kuşatan koninin tepesinden B'ye çizilen doğru uzatılsın ve bu BD olsun; sferoidinse, [merkezden] B'ye çizilen doğrudan BD ayrılsın. BD'nin AG'yi ikiye böldüğü açıktır; o hâlde B kesimin tepesi, BD de ekseni olacaktır. Demek ki AG çapı üzerinde bir dar açılı koni kesiti ve onun merkezinden, kesitin düzlemine dik olan ve öbür çaptan geçen bir düzlemde dikilmiş BD çizgisi vardır; o hâlde ekseni BD olan ve yüzeyinde AG çapı üzerindeki dar açılı koni kesitinin bulunacağı bir silindir bulmak mümkündür. Bu silindirin yüzeyi kesimin dışına düşecektir, çünkü kesim ya bir konoidin ya da bir sferoidin kesimidir ve sferoidin yarısından büyük değildir. O hâlde tabanı AG çapı üzerindeki dar açılı koni kesiti, ekseni BD olan bir silindir parçası olacaktır. Bu parça, AG'den geçen düzleme paralel düzlemlerle durmadan ikiye bölünürse, kalan, önceden verilen katı büyüklükten küçük olacaktır. Tabanı AG çapı üzerindeki dar açılı koni kesiti, ekseni ED olan ve önceden verilen katı büyüklükten küçük olan parça bu olsun. DB, DE'ye eşit parçalara bölünsün; bölme noktalarından koni kesitine kadar AG'ye paralel doğrular çizilsin ve bu doğrulardan AG'den geçen düzleme paralel düzlemler dikilsin; bunlar kesimin yüzeyini keser ve düzlemler paralel olduğundan AG çapı üzerindekine benzer dar açılı koni kesitleri oluşur. Her dar açılı koni kesitinden, eksenleri DE'ye eşit iki silindir parçası kurulsun: biri kesitin D tarafına, öbürü B tarafına. O hâlde eşit yükseklikte silindir parçalarından oluşan iki katı şekil olacaktır: biri kesimin içine, öbürü çevresine çizilmiş. Geriye, çevrel şeklin iç şekli önceden verilen katı büyüklükten küçük bir farkla aştığını göstermek kalıyor. Öncekine benzer biçimde, çevrel şeklin iç şekli, tabanı AG çapı üzerindeki dar açılı koni kesiti, ekseni ED olan parça kadar aştığı gösterilecektir; bu parça ise önceden verilen katı büyüklükten küçüktür.
κ΄. Τμάματος δοθέντος ὁποτερουοῦν τῶν κωνοειδέων ἀποτετμαμένου ἐπιπέδῳ μὴ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα ἢ τῶν σφαιροειδέων ὁποτερουοῦν μὴ μείζονος ἡμίσεος τοῦ σφαιροειδέος ὁμοίως ἀποτετμαμένου δυνατόν ἐστιν εἰς τὸ τμᾶμα σχῆμα στερεὸν ἐγγράψαι καὶ ἄλλο περιγράψαι ἐκ κυλίνδρων τόμων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφομένου ὑπερέχειν ἐλάσσονι παντὸς τοῦ προτεθέντος στερεοῦ μεγέθεος. Δεδόσθω τμᾶμα, οἷον εἴρηται, τμαθέντος δὲ τοῦ σχήματος ἐπιπέδῳ ἄλλῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἀποτετμακὸς τὸ δοθὲν τμᾶμα τοῦ μὲν σχήματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓ κώνου τομά, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ ἀποτετμακότος τὸ τμᾶμα ἁ ΓΑ εὐθεῖα. Ἐπεὶ οὖν ὑπόκειται τὸ ἐπίπεδον τὸ ἀποτετμακὸς τὸ τμᾶμα μὴ εἶμεν ὀρθὸν ποτὶ τὸν ἄξονα, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἁ ΑΓ. Ἔστω δὴ παράλληλος τᾷ ΑΓ ἁ ΦΥ ἐπιψαύουσα τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς, ἐπιψαυέτω δὲ κατὰ τὸ Β, καὶ ἀπὸ τᾶς ΦΥ ἀνεστακέτω ἐπίπεδον παράλληλον τῷ κατὰ τὰν ΑΓ· ἐπιψαύσει δὲ τοῦτο τοῦ σχήματος κατὰ τὸ Β· καὶ εἰ μέν ἐστι τὸ τμᾶμα ὀρθογωνίου κωνοειδέος, ἀπὸ τοῦ Β ἄχθω παρὰ τὸν ἄξονα ἁ ΒΔ, εἰ δὲ ἀμβλυγωνίου, ἀπὸ τᾶς κορυφᾶς τοῦ κώνου τοῦ περιέχοντος τὸ κωνοειδὲς εὐθεῖα ἀχθεῖσα ἐπὶ τὸ Β ἐκβεβλήσθω ἁ ΒΔ, εἰ δὲ σφαιροειδέος, ἐπὶ τὸ Β ἀχθεῖσα εὐθεῖα ἀπολελάφθω ἁ ΒΔ· δῆλον δὲ ὅτι τέμνει ἁ ΒΔ δίχα τὰν ΑΓ· ἐσσεῖται οὖν τὸ μὲν Β κορυφὰ τοῦ τμάματος, ἁ δὲ ΒΔ ἄξων. Ἔστιν δή τις ὀξυγωνίου κώνου τομὰ περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, καὶ γραμμὰ ἁ ΒΔ ἀπὸ τοῦ κέντρου ἀνεστάκουσα ἐν ὀρθῷ ἐπιπέδῳ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά, διὰ τᾶς ἑτέρας διαμέτρου ἐόντος τοῦ ἐπιπέδου δυνατὸν οὖν ἐστιν κύλινδρον εὑρεῖν ἄξονα ἔχοντα τὰν ΒΔ, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ· πεσεῖται δὲ ἁ ἐπιφάνεια αὐτοῦ ἐκτὸς τοῦ τμάματος, ἐπεί ἐστιν ἤτοι κωνοειδέος ἢ σφαιροειδέος τμᾶμα καὶ οὐ μεῖζόν ἐστιν ἡμίσεος τοῦ σφαιροειδέος. Ἐσσεῖται δή τις κυλίνδρου τόμος βάσιας μὲν ἔχων τὰν τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰν τὰν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΒΔ τοῦ οὖν τόμου δίχα τεμνομένου ἐπιπέδοις παραλλήλοις τῷ ἐπιπέδῳ τῷ κατὰ τὰν ΑΓ ἐσσεῖται τὸ καταλειπόμενον ἔλασσον τοῦ προτεθέντος στερεοῦ μεγέθεος. Ἔστω τόμος βάσιν μὲν ἔχων τὰν τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰν τὰν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΕΔ, ἐλάσσων τοῦ προτεθέντος στερεοῦ μεγέθεος. Διῃρήσθω δὴ ἁ ΔΒ ἐς τὰς ἴσας τᾷ ΔΕ, καὶ ἀπὸ τᾶν διαιρέσιων ἄχθων εὐθεῖαι παρὰ τὰν ΑΓ ἔστε ποτὶ τὰν τοῦ κώνου τομάν, ἀπὸ δὲ τᾶν ἀχθεισᾶν ἐπίπεδα ἀνεστακότων παράλληλα τῷ κατὰ τὰν ΑΓ ἐπιπέδῳ τέμνοντι δὴ ταῦτα τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ τμάματος, καὶ ἐσσοῦνται ὀξυγωνίων κώνων τομαὶ ὁμοῖαι τᾷ περὶ τὰν ΑΓ διάμετρον, ἐπεὶ παράλληλά ἐντι τὰ ἐπίπεδα. Ἀφʼ ἑκάστας δὴ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἀναγεγράφθων κυλίνδρου τόμοι δύο, ὁ μὲν ἐπὶ τὰ αὐτὰ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς τῷ Δ, ὁ δὲ ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Β, ἄξονα ἔχοντες ἴσον τῷ ΔΕ· ἐσσοῦνται δή τινα σχήματα στερεά, τὸ μὲν ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ τμάματι, τὸ δὲ περιγεγραμμένον, ἐκ κυλίνδρου τόμων ἴσον ὕψος ἐχόντων συγκείμενα. Λοιπὸν δέ ἐστι δεῖξαι ὅτι τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐλάσσονι ὑπερέχει τοῦ προτεθέντος στερεοῦ μεγέθεος, Δειχθήσεται δὲ ὁμοίως τῷ προτέρῳ ὅτι τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἐγγεγραμμένου ὑπερέχει τῷ τόμῳ τῷ βάσιν μὲν ἔχοντι τὰν τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰν τὰν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΕΔ· οὗτος δέ ἐστιν ἐλάσσων τοῦ προτεθέντος στερεοῦ μεγέθεος.
21Önerme 21. Bunlar önceden yazıldığına göre, şekiller hakkında önerilenleri ispatlayalım.
Dik açılı konoidin eksene dik bir düzlemle ayrılan her kesimi, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koninin bir buçuk katıdır.
Dik açılı konoidin eksene dik bir düzlemle ayrılmış bir kesimi olsun.
κα΄. Τούτων προγεγραμμένων ἀποδεικνύωμες τὰ προβεβλημένα τῶν σχημάτων. Πᾶν τμᾶμα ὀρθογωνίου κωνοειδέος ἀποτετμαμένον ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα ἡμιόλιόν ἐστι τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν. Ἔστω γὰρ τμᾶμα ὀρθογωνίου κωνοειδέος ἀποτετμαμένον ὀρθῷ ἐπιπέδῳ ποτὶ τὸν ἄξονα, καὶ τμαθέντος αὐτοῦ
s203Kesim eksenden geçen başka bir düzlemle kesilince, yüzeyin kesiti ABG dik açılı koni kesiti, kesimi ayıran düzleminki GA doğrusu, kesimin ekseni de BD olsun; kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip, tepesi B olan bir koni de olsun. Gösterilmelidir ki konoidin kesimi bu koninin bir buçuk katıdır.
Tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni BD olan koninin bir buçuk katı olan bir Ps konisi konsun; tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni BD olan bir silindir de olsun; o hâlde Ps konisi silindirin yarısı olacaktır [çünkü Ps konisi aynı koninin bir buçuk katıdır]. Diyorum ki konoidin kesimi Ps konisine eşittir.
Eşit değilse ya büyüktür ya küçüktür. Önce, mümkünse, büyük olsun. Kesimin içine eşit yükseklikte silindirlerden oluşan bir katı şekil, çevresine de bir başkası çizilsin; öyle ki çevrel şekil iç şekli, konoidin kesiminin Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aşsın.
ἐπιπέδῳ ἄλλῳ διὰ τοῦ ἄξονος τᾶς μὲν ἐπιφανείας τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓ ὀρθογωνίου κώνου τομά, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ ἀποτέμνοντος τὸ τμᾶμα ἁ ΓΑ εὐθεῖα, ἄξων δὲ ἔστω τοῦ τμάματος ἁ ΒΔ, ἔστω δὲ καὶ κῶνος τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχων τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, οὗ κορυφὰ τὸ Β. Δεικτέον ὅτι τὸ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος ἡμιόλιόν ἐστι τοῦ κώνου τούτου. Ἐκκείσθω γὰρ κῶνος ὁ Ψ ἡμιόλιος ἐὼν τοῦ κώνου, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξων δὲ ἁ ΒΔ, ἔστω δὲ καὶ κύλινδρος βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΒΔ· ἐσσεῖται οὖν ὁ Ψ κῶνος ἡμίσεος τοῦ κυλίνδρου [ἐπείπερ ἡμιόλιός ἐστιν ὁ Ψ κῶνος τοῦ αὐτοῦ κώνου]· λέγω ὅτι τὸ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος ἴσον ἐστὶ τῷ Ψ κώνῳ. Εἰ γὰρ μή ἐστιν ἴσον, ἤτοι μεῖζόν ἐντι ἢ ἔλασσον. Ἔστω δὴ πρότερον, εἰ δυνατόν, μεῖζον. Ἐγγεγράφθω δὴ σχῆμα στερεὸν εἰς τὸ τμᾶμα, καὶ ἄλλο περιγεγράφθω ἐκ κυλίνδρων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι
s204Çevrel şekli oluşturan silindirlerin en büyüğü tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni ED olan; en küçüğü tabanı ST çapı üzerindeki daire, ekseni BI olan silindir olsun. İç şekli oluşturan silindirlerin en büyüğü tabanı KL çapı üzerindeki daire, ekseni DE olan; en küçüğü tabanı ST çapı üzerindeki daire, ekseni ThI olan silindir olsun. Bütün silindirlerin düzlemleri, tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni BD olan silindirin yüzeyine kadar uzatılsın; o hâlde bütün silindir, sayıca çevrel şekildeki silindirlere, büyüklükçe de onların en büyüğüne eşit silindirlere bölünmüş olacaktır.
ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου, καὶ ἔστω τῶν κυλίνδρων, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ περιγραφὲν σχῆμα, μέγιστος μὲν ὁ βάσιν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΕΔ, ἐλάχιστος δὲ ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΣΤ, ἄξονα δὲ τὰν ΒΙ, τῶν δὲ κυλίνδρων, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ ἐγγραφὲν σχῆμα, μέγιστος μὲν ἔστω ὁ βάσιν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΚΛ, ἄξονα δὲ τὰν ΔΕ, ἐλάχιστος δὲ ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΣΤ, ἄξονα δὲ τὰν ΘΙ, ἐκβεβλήσθω δὲ τὰ ἐπίπεδα πάντων τῶν κυλίνδρων ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ κυλίνδρου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΒΔ· ἐσσεῖται δὴ ὁ ὅλος κύλινδρος διῃρημένος εἰς κυλίνδρους τῷ μὲν πλήθει ἴσους τοῖς κυλίνδροις τοῖς ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι, τῷ δὲ μεγέθει ἴσους τῷ μεγίστῳ αὐτῶν. Καὶ ἐπεὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα περὶ τὸ τμᾶμα ἐλάσσονι ὑπερέχει τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἢ τὸ τμᾶμα τοῦ κώνου, δῆλον ὅτι καὶ τὸ ἐγγεγραμμένον
s205Kesimin çevresine çizilen şekil iç şekli, kesimin Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aştığına göre, açıktır ki kesimin içine çizilen şekil de Ps konisinden büyüktür. Bütün silindirdeki silindirlerden ekseni DE olan birincinin, iç şekildeki silindirlerden ekseni DE olan birinciye oranı, DA'nın karesinin KE'nin karesine oranıdır; bu da BD'nin BE'ye oranıyla ve DA'nın EX'e oranıyla aynıdır. Aynı şekilde, bütün silindirdeki silindirlerden ekseni EZ olan ikincinin, iç şekildeki silindirlerden ikinciye oranının PE'nin, yani DA'nın, ZO'ya oranına eşit olduğu gösterilecektir; bütün silindirdeki, ekseni DE'ye eşit öbür silindirlerin her birinin, iç şekildeki aynı eksene sahip silindirlerin her birine oranı da, kendi tabanının çapının yarısının, bu yarıdan AB ile BD doğruları arasında kalan parçaya oranı olacaktır. O hâlde tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni DB doğrusu olan silindirdeki silindirlerin hepsinin iç şekildeki silindirlerin hepsine oranı, söylenen silindirlerin tabanı olan dairelerin yarıçaplarının hepsinin, bunlardan AB ile BD arasında kalan parçaların hepsine oranına eşit olacaktır. Bu yarıçapların toplamı ise, söylenen parçaların AD hariç toplamının iki katından büyüktür; dolayısıyla
σχῆμα ἐν τῷ τμάματι μεῖζόν ἐστι τοῦ Ψ κώνου. Ὁ δὴ πρῶτος κύλινδρος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΔΕ ποτὶ τὸν πρῶτον κύλινδρον τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΔΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΔΑ ποτὶ τὰν ΚΕ δυνάμει· οὗτος δέ ἐστιν ὁ αὐτὸς τῷ ὃν ἔχει ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν ΒΕ καὶ τῷ ὃν ἔχει ἁ ΔΑ ποτὶ τὰν ΕΞ. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται καὶ ὁ δεύτερος κύλινδρος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΕΖ ποτὶ τὸν δεύτερον κύλινδρον τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν ἔχειν λόγον, ὃν ἁ ΠΕ, τουτέστιν ἁ ΔΑ, ποτὶ τὰν ΖΟ, καὶ τῶν ἄλλων κυλίνδρων ἕκαστος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ἄξονα ἐχόντων ἴσον τᾷ ΔΕ ποτὶ ἕκαστον τῶν κυλίνδρων τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι ἄξονα ἐχόντων τὸν αὐτὸν ἕξει τοῦτον τὸν λόγον, ὃν ἁ ἡμίσεια τᾶς διαμέτρου τᾶς βάσιος αὐτοῦ ποτὶ τὰν ἀπολελαμμέναν ἀπʼ αὐτᾶς μεταξὺ τᾶν ΑΒ, ΒΔ εὐθειᾶν· καὶ πάντες οὖν οἱ κύλινδροι οἱ ἐν τῷ κυλίνδρῳ, οὗ βάσις μέν ἐστιν ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξων δὲ [ἐστὶν] ἁ ΔΒ εὐθεῖα, ποτὶ πάντας τοὺς κυλίνδρους τοὺς ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν πᾶσαι αἱ εὐθεῖαι αἱ ἐκ τῶν κέντρων τῶν κύκλων, οἵ ἐντι βάσιες τῶν εἰρημένων κυλίνδρων, ποτὶ πάσας τὰς εὐθείας τὰς ἀπολελαμμένας ἀπʼ αὐτᾶν μεταξὺ τᾶν ΑΒ, ΒΔ. Αἱ δὲ εἰρημέναι εὐθεῖαι τῶν εἰρημένων χωρὶς τᾶς ΑΔ μείζονές ἐντι ἢ διπλάσιαι· ὥστε καὶ οἱ κύλινδροι πάντες οἱ ἐν τῷ
s206ekseni DB olan silindirdeki silindirlerin hepsi de iç şeklin iki katından büyüktür; o hâlde ekseni DB olan bütün silindir elbette iç şeklin iki katından büyüktür. Bu silindir ise Ps konisinin iki katıydı; o hâlde iç şekil Ps konisinden küçüktür. Bu imkânsızdır, çünkü büyük olduğu gösterildi. O hâlde konoid[in kesimi] Ps konisinden büyük değildir.
Aynı şekilde küçük de değildir. Yine şekil içine ve çevresine öyle çizilsin ki çevrel şekil iç şekli, Ps konisinin konoid[in kesimini] aştığı farktan küçük bir farkla aşsın; geri kalan her şey öncekiler gibi kurulsun. İç şekil kesimden küçük olduğuna ve iç şekil çevrel şekilden, kesimin Ps konisinden geri kaldığı farktan daha küçük bir farkla geri kaldığına göre, açıktır ki çevrel şekil Ps konisinden küçüktür. Yine bütün silindirdeki silindirlerden ekseni DE olan birincinin, çevrel şekildeki silindirlerden aynı ED eksenine sahip birinciye oranı, AD'nin karesinin kendisine oranıdır; bütün silindirdeki silindirlerden ekseni EZ olan ikincinin, çevrel şekildeki silindirlerden ekseni EZ olan ikinciye oranı da DA'nın karesinin KE'nin karesine oranıdır; bu da BD'nin BE'ye oranıyla ve DA'nın EX'e oranıyla aynıdır; bütün silindirdeki, ekseni DE'ye eşit öbür silindirlerin her birinin de, çevrel şekildeki
κυλίνδρῳ, οὗ ἄξων ἁ ΔΒ, μείζονές ἐντι ἢ διπλάσιοι τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος· πολλῷ ἄρα καὶ ὁ ὅλος κύλινδρος, οὗ ἄξων ἁ ΔΒ, μείζων ἐντὶ ἢ διπλασίων τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος. Τοῦ δὲ Ψ κώνου ἦν διπλασίων· ἔλασσον ἄρα τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα τοῦ Ψ κώνου ὅπερ ἀδύνατον ἐδείχθη γὰρ μεῖζον. Οὐκ ἄρα ἐστὶν μεῖζον τὸ κωνοειδὲς τοῦ Ψ κώνου. Ὁμοίως δὲ οὐδὲ ἔλασσον· πάλιν γὰρ ἐγγεγράφθω τὸ σχῆμα καὶ περιγεγράφθω, ὥστε ὑπερέχειν [ἕκαστον] ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει ὁ Ψ κῶνος τοῦ κωνοειδέος, καὶ τὰ ἄλλα τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον κατεσκευάσθω. Ἐπεὶ οὖν ἔλασσόν ἐστι τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα τοῦ τμάματος, καὶ τὸ ἐγγραφὲν τοῦ περιγραφέντος ἐλάσσονι λείπεται ἢ τὸ τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου, δῆλον ὡς ἔλασσόν ἐστι τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ Ψ κώνου. Πάλιν δὲ ὁ πρῶτος κύλινδρος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΔΕ ποτὶ τὸν πρῶτον κύλινδρον τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΕΔ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΔ τετράγωνον ποτὶ τὸ αὐτό, ὁ δὲ δεύτερος κύλινδρος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΕΖ ποτὶ τὸν δεύτερον κύλινδρον τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΕΖ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΔΑ ποτὶ τὰν ΚΕ δυνάμει οὗτος δέ ἐστιν ὁ αὐτὸς τῷ ὃν ἔχει ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν ΒΕ, καὶ τῷ ὃν ἔχει ἁ ΔΑ ποτὶ τὰν ΕΞ καὶ τῶν ἄλλων κυλίνδρων ἕκαστος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ἄξονα ἐχόντων ἴσον τᾷ ΔΕ ποτὶ ἕκαστον τῶν κυλίνδρων τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι
s207aynı eksene sahip silindirlerin her birine oranı, kendi tabanının çapının yarısının, bu yarıdan AB ile BD doğruları arasında kalan parçaya oranı olacaktır. O hâlde ekseni BD doğrusu olan bütün silindirdeki silindirlerin hepsinin çevrel şekildeki silindirlerin hepsine oranı, yarıçapların hepsinin parçaların hepsine oranına eşit olacaktır. Silindirlerin tabanı olan dairelerin yarıçaplarının toplamı ise, bunlardan ayrılan parçaların AD ile birlikte toplamının iki katından küçüktür; o hâlde açıktır ki bütün silindirdeki silindirlerin hepsi de çevrel şekildeki silindirlerin iki katından küçüktür; demek ki tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni BD olan silindir çevrel şeklin iki katından küçüktür. Oysa öyle değildir, iki katından büyüktür; çünkü bu silindir Ps konisinin iki katıdır, çevrel şeklin de Ps konisinden küçük olduğu gösterildi. O hâlde konoidin kesimi Ps konisinden küçük de değildir. Büyük olmadığı da gösterilmişti; o hâlde kesim, kendisiyle aynı tabana ve aynı eksene sahip koninin bir buçuk katıdır.
ἄξονα ἐχόντων τὸν αὐτὸν ἕξει τοῦτον τὸν λόγον, ὃν ἁ ἡμίσεια τᾶς διαμέτρου τᾶς βάσιος αὐτοῦ ποτὶ τὰν ἀπολελαμμέναν ἀπʼ αὐτᾶς μεταξὺ τᾶν ΑΒ, ΒΔ εὐθειᾶν καὶ πάντες οὖν οἱ κύλινδροι οἱ ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ, οὗ ἄξων ἐστὶν ἁ ΒΔ εὐθεῖα, ποτὶ πάντας τοὺς κυλίνδρους τοὺς ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν πᾶσαι αἱ εὐθεῖαι ποτὶ πάσας τὰς εὐθείας. Αἱ δὲ εὐθεῖαι πᾶσαι αἱ ἐκ τῶν κέντρων τῶν κύκλων, οἳ βάσιές ἐντι τῶν κυλίνδρων, τᾶν εὐθειᾶν πασᾶν τᾶν ἀπολελαμμενᾶν ἀπʼ αὐτᾶν σὺν τᾷ ΑΔ ἐλάσσονές ἐντι ἢ διπλάσιαι· δῆλον οὖν ὅτι καὶ οἱ κύλινδροι πάντες οἱ ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ἐλάσσονές ἐντι ἢ διπλάσιοι τῶν κυλίνδρων τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι· ὁ ἄρα κύλινδρος ὁ βάσιν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΒΔ, ἐλάσσων ἐστὶν ἢ διπλασίων τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος. Οὐκ ἔστι δέ, ἀλλὰ μείζων ἢ διπλάσιος τοῦ γὰρ Ψ κώνου διπλασίων ἐστί, τὸ δὲ περιγεγραμμένον σχῆμα ἔλαττον ἐδείχθη τοῦ Ψ κώνου. Οὐκ ἄρα ἐστὶν οὐδὲ ἔλασσον τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου. Ἐδείχθη δὲ ὅτι οὐδὲ μεῖζον ἡμιόλιον ἄρα ἐστὶν τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν.
22Önerme 22. Dik açılı konoidden kesim eksene dik olmayan bir düzlemle ayrılırsa da, aynı şekilde, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koni parçasının bir buçuk katı olacaktır.
Dik açılı konoidin söylendiği gibi ayrılmış bir kesimi olsun.
κβ΄. Καὶ τοίνυν εἴ κα μὴ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα ἐπιπέδῳ ἀποτμαθῇ τὸ τμᾶμα ἀπὸ τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος, ὁμοίως ἡμιόλιον ἐσσεῖται τοῦ ἀποτμάματος τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν. Ἔστω τμᾶμα ὀρθογωνίου κωνοειδέος ἀποτετμαμένον, ὡς εἴρηται, καὶ τμαθέντος αὐτοῦ ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος
s208Kesim, eksenden geçen ve kesimi ayıran düzleme dik olan bir düzlemle kesilince, şeklin kesiti ABG dik açılı koni kesiti, kesimi ayıran düzleminki AG doğrusu olsun; AG'ye paralel ve dik açılı koni kesitine B'de teğet olan PhY olsun; eksene paralel BD çizilsin; bu doğru AG'yi ikiye böler. PhY'den, AD'den geçen düzleme paralel bir düzlem dikilsin; bu düzlem konoide B'de değecek, B noktası kesimin tepesi, BD de ekseni olacaktır. AG'den geçen düzlem konoidi eksene dik olmadan kestiğine göre, kesit bir dar açılı koni kesitidir ve büyük çapı AG'dir. GA çapı üzerinde bir dar açılı koni kesiti ve kesitin merkezinden, çaptan kesitin düzlemine dik olarak dikilen bir düzlemde dikilmiş BD çizgisi bulunduğuna göre, ekseni BD ile aynı doğru üzerinde olan ve yüzeyinde dar açılı koni kesitinin bulunacağı bir silindir bulmak mümkündür; tepesi B noktası olan ve yüzeyinde dar açılı koni kesitinin bulunacağı bir koni bulmak da mümkündür. Dolayısıyla tabanı AG çapı üzerindeki dar açılı koni kesiti, ekseni BD olan bir silindir parçası ve hem bu parçayla hem kesimle aynı tabana, aynı eksene sahip bir koni parçası olacaktır. Gösterilmelidir ki konoidin kesimi bu koni parçasının bir buçuk katıdır.
Ps konisi bu koni parçasının bir buçuk katı olsun; o hâlde kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir parçası Ps konisinin iki katı olacaktır;
ὀρθῷ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἀποτετμακὸς τὸ τμᾶμα τοῦ μὲν σχήματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓ ὀρθογωνίου κώνου τομά, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ ἀποτετμακότος τὸ τμᾶμα ἁ ΑΓ εὐθεῖα, παρὰ δὲ τὰν ΑΓ ἁ ΦΥ ἐπιψαύουσα τᾶς τοῦ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς κατὰ τὸ Β, καὶ ἁ ΒΔ ἄχθω παρὰ τὸν ἄξονα τεμεῖ δὴ οὕτα δίχα τὰν ΑΓ ἀπὸ δὲ τᾶς ΦΥ ἐπίπεδον ἀνεστακέτω παράλληλον τῷ κατὰ τὰν ΑΔ ἐπιψαύσει δὴ τοῦτο τὸ κωνοειδὲς κατὰ τὸ Β, καὶ ἐσσεῖται τοῦ τμάματος κορυφὰ τὸ Β σαμεῖον, ἄξων δὲ ἁ ΒΔ. Ἐπεὶ οὖν τὸ ἐπίπεδον τὸ κατὰ τὰν ΑΓ οὐ ποτʼ ὀρθὰς ἐὸν τῷ ἄξονι τετμάκει τὸ κωνοειδές, ἁ τομά ἐστιν ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἁ μείζων ἁ ΑΓ. Ἐούσας δὴ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς περὶ διάμετρον τὰν ΓΑ καὶ γραμμᾶς τᾶς ΒΔ, ἅ ἐστιν ἀπὸ τοῦ κέντρου τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς ἀνεστάκουσα ἐν ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ἀνεστακότι ἀπὸ τᾶς διαμέτρου ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά, δυνατόν ἐστι κύλινδρον εὑρεῖν τὸν ἄξονα ἔχοντα ἐπʼ εὐθείας τᾷ ΒΔ, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά δυνατὸν δέ ἐστι καὶ κῶνον εὑρεῖν κορυφὰν ἔχοντα τὸ Β σαμεῖον, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἐσσεῖται ὥστε ἐσσεῖται τόμος κυλίνδρου τις βάσιν ἔχων τὰν τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰν τὰν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΒΔ, καὶ ἀπότμαμα κώνου βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τε τόμῳ καὶ τῷ τμάματι, ἄξονα δὲ τὸν αὐτόν. Δεικτέον, ὅτι τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα ἡμιόλιόν ἐστι τούτου τοῦ κώνου. Ἔστω δὴ ὁ Ψ κῶνος ἡμιόλιος τοῦ ἀποτμάματος τούτου ἐσσεῖται δὴ ὁ τόμος τοῦ κυλίνδρου ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν διπλάσιος τοῦ Ψ
s209çünkü Ps konisi, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koni parçasının bir buçuk katıdır; söylenen koni parçası da kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir parçasının üçte biridir. Konoidin kesiminin Ps konisine eşit olması zorunludur.
Eşit değilse, ya büyüktür ya küçüktür. Önce, mümkünse, büyük olsun. Kesimin içine eşit yükseklikte silindir parçalarından oluşan bir katı şekil, çevresine de bir başkası çizilsin; öyle ki çevrel şekil iç şekli, konoidin kesiminin Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aşsın; parçaların düzlemleri, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir parçasının yüzeyine kadar uzatılsın. Yine bütün parçadaki parçalardan ekseni DE olan birincinin, iç şekildeki parçalardan ekseni DE olan birinciye oranı AD'nin karesinin KE'nin karesine oranıdır; çünkü eşit yükseklikteki silindir parçaları
κώνου· οὗτος γὰρ ἡμιόλιός ἐστι τοῦ ἀποτμάματος τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, τὸ δὲ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ εἰρημένον τρίτον μέρος ἐστὶ τοῦ τόμου τοῦ κυλίνδρου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν. Ἀναγκαῖον δή ἐστι τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα ἴσον εἶμεν τῷ Ψ κώνῳ. Εἰ γὰρ μή ἐστιν ἴσον, ἤτοι μεῖζόν ἐστι ἢ ἔλασσον. Ἔστω δὴ πρότερον, εἰ δυνατόν, μεῖζον. Ἐγγεγράφθω δή τι εἰς τὸ τμᾶμα σχῆμα στερεόν, καὶ ἄλλο περιγεγράφθω ἐκ κυλίνδρων τόμων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενα, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου, καὶ διάχθω τὰ ἐπίπεδα τῶν τόμων ἔστε ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ τόμου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, Πάλιν δὴ ὁ πρῶτος τόμος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ τόμῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΔΕ ποτὶ τὸν πρῶτον τόμον τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΔΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΔ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΕ οἱ γὰρ τόμοι οἱ ἴσον ὕψος ἔχοντες
s210birbirine tabanlarının oranındadır; tabanları da benzer dar açılı koni kesitleri olduğundan, karşılıklı çaplarının karelerinin oranındadır; AD ile KE ise karşılıklı çapların yarılarıdır. AD'nin karesinin KE'nin karesine oranı BD'nin BE'ye oranına eşittir, çünkü BD çapa, AD ile KE de B'deki teğete paraleldir; BD'nin BE'ye oranı da AD'nin EX'e oranına eşittir. O hâlde bütün parçadaki parçalardan birincinin iç şekildeki parçalardan birinciye oranı AD'nin EX'e oranına eşit olacaktır; bütün parçadaki, ekseni DE'ye eşit öbür parçaların her birinin de, iç şekildeki aynı eksene sahip parçaların her birine oranı, kendi tabanlarının çapının yarısının, bu yarıdan AB ile BD arasında kalan parçaya oranıdır. Öncekilere benzer biçimde gösterilecektir ki
τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον ποτʼ ἀλλάλους ταῖς βάσεσιν, αἱ δὲ βάσιες αὐτῶν, ἐπεὶ ὁμοῖαί ἐντι ὀξυγωνίων κώνων τομαί, τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον, ὃν αἱ ὁμόλογοι διάμετροι αὐτῶν δυνάμει, ἡμίσειαι δέ ἐντι τῶν ὁμολόγων διαμέτρων αἱ ΑΔ, ΚΕ. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ ΑΔ ποτὶ τὰν ΚΕ δυνάμει, τοῦτον ἔχει ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν ΒΕ μάκει, ἐπεὶ ἁ μὲν ΒΔ παρὰ τὰν διάμετρόν ἐστιν, αἱ δὲ ΑΔ, ΚΕ παρὰ τὰν κατὰ τὸ Β ἐπιψαύουσαν· ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν ΒΕ, τοῦτον ἔχει ἁ ΑΔ ποτὶ τὰν ΕΞ ἕξει οὖν ὁ πρῶτος τόμος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ τόμῳ ποτὶ τὸν πρῶτον τόμον τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ ΑΔ ποτὶ τὰν ΕΞ καὶ τῶν ἄλλων τόμων ἕκαστος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ τόμῳ ἄξονα ἴσον ἐχόντων τᾷ ΔΕ ποτὶ ἕκαστον τῶν τόμων τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν ἄξονα ἐχόντων τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ἡμίσεια τᾶς διαμέτρου τᾶν βασίων αὐτοῦ ποτὶ τὰν ἀπολελαμμέναν ἀπʼ αὐτᾶς μεταξὺ τᾶν ΑΒ, ΒΔ. Δειχθήσεται οὖν ὁμοίως τοῖς πρότερον τὸ μὲν ἐγγεγραμμένον
s211iç şekil Ps konisinden büyüktür, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir parçası da iç şeklin iki katından büyüktür; dolayısıyla Ps konisinin de iki katından büyük olacaktır. Oysa öyle değildir, tam iki katıdır. O hâlde konoidin kesimi Ps konisinden büyük değildir. Aynı yollarla küçük olmadığı da gösterilecektir; o hâlde açıktır ki eşittir. Demek ki konoidin kesimi, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koni parçasının bir buçuk katıdır.
[Önerme 23.] Dik açılı konoidden, biri eksene dik, öbürü dik olmayan düzlemlerle iki kesim ayrılırsa ve kesimlerin eksenleri eşitse, kesimler de eşit olur.
Dik açılı konoidden söylendiği gibi iki kesim ayrılsın; konoid eksenden geçen bir düzlemle [ve eksene dik başka bir düzlemle] kesilince, konoidin kesiti ABG dik açılı koni kesiti, çapı BD olsun; düzlemlerin kesitleri AZ ve EG doğruları olsun: eksene dik olanınki EG, dik olmayanınki ZA; kesimlerin birbirine eşit eksenleri BTh ile KL, tepeleri de B ile L olsun. Gösterilmelidir ki konoidin tepesi B olan kesimi, tepesi L olan kesimine eşittir.
Aynı dik açılı koni kesitinden ALZ ve EBG iki kesimi ayrılmış olduğuna ve bunların çapları KL ile BTh eşit olduğuna göre, ALK üçgeni
σχῆμα μεῖζον ἐὸν τοῦ Ψ κώνου, ὁ δὲ τοῦ κυλίνδρου τόμος ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν μείζων ἐὼν ἢ διπλασίων τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ὥστε καὶ τοῦ Ψ κώνου μείζων ἐσσεῖται ἢ διπλασίων. Οὐκ ἔστι δέ, ἀλλὰ διπλασίων. Οὐκ ἄρα ἐστὶ μεῖζον τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου. Διὰ τῶν αὐτῶν δὲ δειχθήσεται ὅτι οὐδὲ ἔλασσόν ἐστιν δῆλον οὖν ὅτι ἴσον. Ἡμιόλιον ἄρα ἐστὶ τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ ἀποτμάματος τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν. Εἴ κα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος δύο τμάματα ἀποτμαθέωντι ἐπιπέδοις, τὸ μὲν ἕτερον ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, τὸ δὲ ἕτερον μὴ ὀρθῷ, ἔωντι δὲ οἱ τῶν τμαμάτων ἄξονες ἴσοι, ἴσα ἐσσοῦνται τὰ τμάματα. Ἀποτετμάσθω γὰρ ὀρθογωνίου κωνοειδέος δύο τμάματα, ὡς εἴρηται, τμαθέντος δὲ τοῦ κωνοειδέος ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος [καὶ ἄλλῳ ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα] τοῦ μὲν κωνοειδέος ἔστω τομὰ ἁ ΑΒΓ ὀρθογωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἁ ΒΔ, τῶν δὲ ἐπιπέδων αἱ ΑΖ, ΕΓ εὐθεῖαι, τοῦ μὲν ὀρθοῦ ποτὶ τὸν ἄξονα ἁ ΕΓ, τοῦ δὲ μὴ ὀρθοῦ ἁ ΖΑ, ἄξονες δὲ ἔστων τῶν τμαμάτων αἱ ΒΘ, ΚΛ ἴσαι ἀλλάλαις, κορυφαὶ δὲ τὰ Β, Λ δεικτέον ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος, οὗ κορυφὰ τὸ Β, τῷ τμάματι τοῦ κωνοειδέος, οὗ κορυφὰ τὸ Λ. Ἐπεὶ γὰρ ἀπὸ τᾶς αὐτᾶς ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς δύο τμάματά ἐντι ἀφῃρημένα τό τε ΑΛΖ καὶ τὸ ΕΒΓ, καί ἐντι αὐτῶν αἱ διάμετροι ἴσαι αἱ ΚΛ, ΒΘ, ἴσον ἐστὶ τὸ τρίγωνον
s212EThB üçgenine eşittir; çünkü ALZ üçgeninin EBG üçgenine eşit olduğu gösterildi. Uzatılmış KL'ye AKh dikmesi çizilsin. BTh ile KL eşit olduğuna göre ETh ile AKh de eşittir. Tepesi B olan kesimin içine, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip bir koni; tepesi L olan kesimin içine de kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip bir koni parçası çizilmiş olsun; L'den AZ'ye LN dikmesi çizilsin; bu, tepesi L olan koni parçasının yüksekliği olacaktır. Tepesi L olan koni parçası ile tepesi B olan koninin birbirine oranı, tabanların oranı ile yüksekliklerin oranından bileşiktir; demek ki AZ çapı üzerindeki dar açılı koni kesitinin çevrelediği alanın EG çapı üzerindeki daireye oranından ve NL'nin BTh'ye oranından bileşik orandır.
τὸ ΑΛΚ τῷ ΕΘΒ δέδεικται γὰρ ὅτι τὸ ΑΛΖ τρίγωνον ἴσον ἐστὶ τῷ ΕΒΓ τριγώνῳ. Ἄχθω δὴ ἁ ΑΧ κάθετος ἐπὶ τὰν ΚΛ ἐκβληθεῖσαν. Καὶ ἐπεὶ ἴσαι αἱ ΒΘ, ΚΛ, ἴσαι καὶ αἱ ΕΘ, ΑΧ. Ἔστω δὴ ἐν τῷ τμάματι, οὗ κορυφὰ τὸ Β, κῶνος ἐγγεγραμμένος τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχων τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, ἐν δὲ τῷ τμάματι, οὗ κορυφὰ τὸ Λ, ἀπότμαμα κώνου τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχον τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, ἄχθω δὲ ἀπὸ τοῦ Λ κάθετος ἐπὶ τὰν ΑΖ ἁ ΛΝ· ἐσσεῖται δὴ αὕτα ὕψος τοῦ ἀποτμάματος τοῦ κώνου, οὗ κορυφὰ τὸ Λ. Τὸ δὲ ἀπότμαμα τοῦ κώνου, οὗ κορυφὰ τὸ Λ, καὶ ὁ κῶνος, οὗ κορυφὰ τὸ Β, τὸν συγκείμενον λόγον ἔχοντι ποτʼ ἄλλαλα ἔκ τε τοῦ τῶν βασίων λόγου καὶ ἐκ τοῦ τῶν ὑψέων τὸν συγκείμενον οὖν ἔχοντι λόγον ἔκ τε τοῦ ὃν ἔχει τὸ περιεχόμενον χωρίον ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς τᾶς περὶ διάμετρον τὰν ΑΖ ποτὶ τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΕΓ, καὶ ἐκ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΝΛ ποτὶ τὰν ΒΘ. Τὸ δὲ χωρίον τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου
s213Dar açılı koni kesitinin çevrelediği alanın aynı daireye oranı ise, kesitin çaplarının çevrelediği dikdörtgenin EG'nin karesine oranına eşittir [o hâlde tepesi L olan koni parçasının tepesi B olan koniye oranı da KA'nın ETh'ye oranı ile NL'nin BTh'ye oranından bileşiktir; çünkü KA tepesi L olan koni parçasının tabanının çapının yarısı, ETh de koninin tabanının çapının yarısıdır; LN ile BTh de bunların yükseklikleridir. LN'nin BTh'ye oranı KL'ye oranıyla aynıdır, çünkü BTh KL'ye eşittir. LN'nin KL'ye oranı da KhA'nın AK'ye oranına eşittir]. O hâlde koni parçasının koniye oranı, AK'nin AKh'ye oranı —çünkü AKh ETh'ye eşittir— ile LN'nin BTh'ye oranından bileşik olur. Söylenen oranlardan AK'nin AKh'ye oranı LK'nin LN'ye oranıyla aynıdır; o hâlde koni parçasının koniye oranı, LK'nin LN'ye oranı ile LN'nin BTh'ye oranından bileşiktir. BTh ise KL'ye eşittir; o hâlde açıktır ki tepesi L olan koni parçası tepesi B olan koniye eşittir. Öyleyse kesimlerin de eşit olduğu açıktır; çünkü biri koninin, öbürü koni parçasının bir buçuk katıdır, bunlar da birbirine eşittir.
κώνου τομᾶς ποτὶ τὸν αὐτὸν κύκλον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν διαμέτρων ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΓ [ἔχει καὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου, οὗ κορυφὰ τὸ Λ, πρὸς τὸν κῶνον, οὗ κορυφὰ τὸ Β, τὸν συγκείμενον λόγον ἔκ τε τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΚΑ ποτὶ τὰν ΕΘ, καὶ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΝΛ ποτὶ τὰν ΒΘ ἁ μὲν γὰρ ΚΑ ἡμισέα ἐντὶ τᾶς διαμέτρου τᾶς βάσιος τᾶς τοῦ ἀποτμήματος τοῦ κώνου, οὗ κορυφὰ τὸ Λ, ἁ δὲ ΕΘ ἡμισέα τᾶς διαμέτρου τᾶς βάσεως τοῦ κώνου, αἱ δὲ ΛΝ, ΒΘ ὕψεά ἐντι αὐτῶν. Ἔχει δὲ ἁ ΛΝ ποτὶ τὰν ΒΘ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν καὶ ποτὶ τὰν ΚΛ, ἐπεὶ ἁ ΒΘ ἴση ἐστὶ τᾷ ΚΛ. Ἔχει δὲ καὶ ἁ ΛΝ ποτὶ τὰν ΚΛ, ὃν ἁ ΧΑ ποτὶ τὰν ΑΚ]· ἔχοι οὖν κα καὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου ποτὶ τὸν κῶνον τὸν συγκείμενον λόγον ἔκ τε τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΑΚ ποτὶ τὰν ΑΧ· ἴσα γάρ ἐστιν ἁ ΑΧ τᾷ ΕΘ, καὶ ἐκ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΛΝ ποτὶ τὰν ΒΘ. Ὁ δὲ [ἐκ] τῶν εἰρημένων λόγων, ὁ τᾶς ΑΚ ποτὶ ΑΧ, ὁ αὐτός ἐστι τῷ τᾶς ΛΚ ποτὶ ΛΝ· τὸ ἄρα ἀπότμαμα ποτὶ τὸν κῶνον λόγον ἔχει, ὃν ἁ ΛΚ ποτὶ τὰν ΛΝ, καὶ ὃν ἔχει ἁ ΛΝ ποτὶ τὰν ΒΘ. Ἴσα δὲ ἁ ΒΘ τᾷ ΚΛ δῆλον οὖν ὅτι ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου, οὗ κορυφὰ τὸ Λ, τῷ κώνῳ, οὗ κορυφὰ τὸ Β. Φανερὸν οὖν ὅτι καὶ τὰ τμάματα ἴσα ἐντί, ἐπεὶ τὸ μὲν ἕτερον αὐτῶν ἡμιόλιόν ἐστι τοῦ κώνου, τὸ δὲ ἕτερον ἡμιόλιον τοῦ ἀποτμάματος τοῦ κώνου ἴσων ἐόντων.
23Önerme 24. Dik açılı konoidden herhangi biçimde çizilmiş düzlemlerle iki kesim ayrılırsa, kesimler birbirine eksenlerinin karelerinin oranında olur.
Dik açılı konoidden rastgele iki kesim ayrılsın; K kesimlerden birinin eksenine, L de öbürünün eksenine eşit olsun. Gösterilmelidir ki kesimler birbirine K ile L'nin karelerinin oranındadır.
Konoid kesimin ekseninden geçen bir düzlemle kesilince kesit ABG dik açılı koni kesiti, ekseni BD olsun; BD K'ye eşit alınsın ve D'den eksene dik bir düzlem geçirilsin; o hâlde konoidin, tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni BD olan kesimi, ekseni K'ye eşit olan kesime eşittir. K L'ye de eşitse, kesimlerin de birbirine eşit olacağı açıktır, çünkü ikisi de aynı kesime eşittir; K ile L'nin kareleri de eşittir; dolayısıyla kesimler eksenlerinin karelerinin oranında olur. L K'ye eşit değilse, L BTh'ye eşit olsun ve Th'den eksene dik bir düzlem geçirilsin; o hâlde tabanı EZ çapı üzerindeki daire, ekseni BTh olan kesim, ekseni L'ye eşit olan kesime eşittir. Tabanları AG ve EZ çapları üzerindeki daireler, tepeleri B noktası olan koniler çizilsin. Ekseni BD olan koninin ekseni BTh olan koniye oranı, AD'nin karesinin ThE'nin karesine oranı ile DB'nin BTh'ye oranından bileşiktir. AD'nin karesinin ThE'nin karesine oranı ise BD'nin BTh'ye oranına eşittir; o hâlde ekseni BD olan koninin ekseni BTh olan koniye oranı, DB'nin ThB'ye oranı ile DB'nin BTh'ye oranından bileşiktir; bu da DB'nin karesinin ThB'nin karesine oranıyla aynıdır. Ekseni BD olan koninin ekseni ThB olan koniye oranı ise, konoidin ekseni DB olan kesiminin ekseni ThB olan kesimine oranına eşittir [çünkü her kesim kendi konisinin bir buçuk katıdır]. Ekseni BD olan kesime konoidin ekseni K'ye eşit olan kesimi, ekseni ThB olan kesime de ekseni L'ye eşit olan kesimi eşittir; BD'ye K, ThB'ye de L eşittir. O hâlde açıktır ki konoidin ekseni K'ye eşit olan kesiminin ekseni L'ye eşit olan kesimine oranı, K'nin karesinin L'nin karesine oranına eşittir.
κδ΄. Εἴ κα τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος δύο τμάματα ἀποτμαθέωντι ἐπιπέδοις ὁπωσοῦν ἀγμένοις, τὰ τμάματα ποτʼ ἄλλαλα τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον τοῖς τετραγώνοις τοῖς ἀπὸ τῶν ἀξόνων αὐτῶν. Ἀποτετμάσθω γὰρ τοῦ ὀρθογωνίου κωνοειδέος δύο τμάματα, ὡς ἔτυχεν, ἔστω δὲ τῷ μὲν τοῦ ἑτέρου τμάματος ἄξονι ἴσα ἁ Κ, τῷ δὲ τοῦ ἑτέρου ἴσα ἁ Λ δεικτέον ὅτι τὰ τμάματα τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον ποτʼ ἄλλαλα τοῖς ἀπὸ τᾶν Κ, Λ τετραγώνοις. Τμαθέντος δὴ τοῦ κωνοειδέος ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος τοῦ τμάματος ἔστω τομὰ ἁ ΑΒΓ ὀρθογωνίου κώνου τομά, ἄξων δὲ ἁ ΒΔ, καὶ ἀπολελάφθω ἁ ΒΔ τᾷ Κ ἴσα, καὶ διὰ τοῦ Δ ἐπίπεδον ἐκβεβλήσθω ὀρθὸν ποτὶ τὸν ἄξονα τὸ δὴ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΒΔ ἴσον ἐστὶ τῷ τμάματι τῷ ἄξονα ἔχοντι ἴσον τᾷ Κ, Εἰ μὲν οὖν καὶ ἁ Κ ἴσα ἐστὶ τᾷ Λ, φανερὸν ὅτι καὶ τὰ τμάματα ἴσα ἐσσοῦνται ἀλλάλοις ἑκάτερον γὰρ αὐτῶν ἴσον τῷ αὐτῷ καὶ τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν Κ, Λ ἴσα ὥστε τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον τὰ τμάματα τοῖς τετραγώνοις τοῖς ἀπὸ τῶν ἀξόνων. Εἰ δὲ μὴ ἴσα ἐστὶν ἁ Λ τᾷ Κ, ἔστω ἁ Λ ἴσα τᾷ ΒΘ, καὶ διὰ τοῦ Θ ἐπίπεδον ἄχθω ὀρθὸν ποτὶ τὸν ἄξονα· τὸ δὴ τμᾶμα τὸ βάσιν ἔχον τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΕΖ, ἄξονα δὲ τὰν ΒΘ, ἴσον ἐστὶ τῷ τμάματι τῷ ἔχοντι ἄξονα ἴσον τᾷ Λ. Ἐγγεγράφθωσαν δὴ κῶνοι βάσιας μὲν ἔχοντες τοὺς κύκλους τοὺς περὶ διαμέτρους τὰς ΑΓ, ΕΖ, κορυφὰν δὲ τὸ Β σαμεῖον· ὁ δὴ κῶνος ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΒΔ ποτὶ τὸν κῶνον τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΒΘ τὸν συγκείμενον ἔχει λόγον ἔκ τε τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΑΔ ποτὶ τὰν ΘΕ δυνάμει, καὶ ἐκ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΔΒ ποτὶ τὰν ΒΘ μάκει. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ ΔΑ ποτὶ τὰν ΘΕ δυνάμει, τοῦτον ἔχει ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν ΒΘ μάκει· ὁ ἄρα κῶνος ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΒΔ ποτὶ τὸν κῶνον τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΒΘ τὸν συγκείμενον ἔχει λόγον ἔκ τε τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΔΒ ποτὶ τὰν ΘΒ, καὶ ἐκ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΔΒ ποτὶ τὰν ΒΘ οὗτος δέ ἐστιν ὁ αὐτὸς τῷ ὃν ἔχει τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΔΒ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΘΒ. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ὁ κῶνος ὁ ἄξονα ἔχων τὰν ΒΔ ποτὶ τὸν κῶνον τὸν ἄξονα ἔχοντα τὰν ΘΒ, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον τὸ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος τὸ ἄξονα ἔχον τὰν ΔΒ ποτὶ τὸ τμᾶμα τὸ ἄξονα ἔχον τὰν ΘΒ [ἑκάτερον γὰρ ἡμιόλιόν ἐστιν]. Καὶ ἔστιν τῷ μὲν τμάματι τῷ ἄξονα ἔχοντι τὰν ΒΔ ἴσον τὸ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος τὸ ἄξονα ἔχον ἴσον τᾷ Κ, τῷ δὲ τμάματι τῷ ἄξονα ἔχοντι τὰν ΘΒ ἴσον τὸ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος τὸ ἄξονα ἔχον ἴσον τᾷ Λ, καὶ τᾷ μὲν ΒΔ ἴσα ἁ Κ, τᾷ δὲ ΘΒ ἴσα ἁ Λ δῆλον οὖν ὅτι τὸ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος τὸ ἄξονα ἔχον ἴσον τᾷ Κ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ποτὶ τὸ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος τὸ ἄξονα ἔχον ἴσον τᾷ Λ, ὃν τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς Κ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς Λ.
24Önerme 25. Geniş açılı konoidin eksene dik bir düzlemle ayrılan her kesiminin, kesimle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip koniye oranı, kesimin ekseni ile eksene eklenenin üç katının toplamına eşit doğrunun, kesimin ekseni ile eksene eklenenin iki katının toplamına eşit doğruya oranına eşittir.
Geniş açılı konoidin eksene dik bir düzlemle ayrılmış bir kesimi olsun; eksenden geçen başka bir düzlemle kesilince, konoidin kesiti ABG geniş açılı koni kesiti, kesimi ayıran düzleminki AG doğrusu, kesimin ekseni BD, eksene eklenen de BTh olsun; ZTh ve ZH de BTh'ye eşit olsun. Gösterilmelidir ki kesimin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı HD'nin ZD'ye oranına eşittir.
Kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip bir silindir olsun, kenarları PhA ve GY olsun; içinde Ps bulunan bir koni de olsun ve bunun, kesimle aynı tabana sahip ve ekseni BD olan koniye oranı HD'nin DZ'ye oranına eşit olsun. Diyorum ki konoidin kesimi Ps konisine eşittir. Eşit değilse ya büyüktür ya küçüktür.
Önce, mümkünse, büyük olsun.
κε΄. Πᾶν τμᾶμα ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος ἀποτετμαμένον ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ὕψος ἴσον τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ συναμφοτέραις ἴσα τῷ τε ἄξονι τοῦ τμάματος καὶ τᾷ τριπλασίᾳ τᾶς ποτεούσας τῷ ἄξονι ποτὶ τὰν ἴσαν ἀμφοτέραις τῷ τε ἄξονι τοῦ τμάματος καὶ τᾷ διπλασίᾳ τᾶς ποτεούσας τῷ ἄξονι. Ἔστω τι τμᾶμα ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος ἀποτετμαμένον ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, καὶ τμαθέντος αὐτοῦ ἐπιπέδῳ ἄλλῳ διὰ τοῦ ἄξονος ἁ τομὰ ἔστω αὐτοῦ μὲν τοῦ κωνοειδέος ἁ ΑΒΓ ἀμβλυγωνίου κώνου τομά, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ ἀποτέμνοντος τὸ τμᾶμα ἁ ΑΓ εὐθεῖα, ἄξων δὲ ἔστω τοῦ τμάματος ἁ ΒΔ, ἁ δὲ ποτεοῦσα τῷ ἄξονι ἔστω ἁ ΒΘ καὶ τᾷ ΒΘ ἴσα ἁ ΖΘ καὶ ἁ ΖΗ. Δεικτέον ὅτι τὸ τμᾶμα ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει, ὃν ἁ ΗΔ ποτὶ τὰν ΖΔ. Ἔστω δὴ κύλινδρος τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχων τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, πλευραὶ δὲ αὐτοῦ ἔστωσαν αἱ ΦΑ, ΓΥ, ἔστω δὲ καὶ κῶνός τις, ἐν ᾧ τὸ Ψ, καὶ ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὰν ΒΔ τοῦτον ἐχέτω τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ ΗΔ ποτὶ τὰν ΔΖ φαμὶ δὴ τὸ τμᾶμα τοῦ κωνοειδέος ἴσον εἶμεν τῷ Ψ κώνῳ. Εἰ γὰρ μή ἐστιν ἴσον, ἤτοι μεῖζον ἢ ἔλασσόν ἐστιν. Ἔστω πρότερον, εἰ δυνατόν, μεῖζον. Ἐγγεγράφθω δὴ εἰς τὸ τμᾶμα σχῆμα στερεόν, καὶ ἄλλο περιγεγράφθω ἐκ
s217Kesimin içine eşit yükseklikte silindirlerden oluşan bir katı şekil, çevresine de bir başkası çizilsin; öyle ki çevrel şekil iç şekli, konoidin kesiminin Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aşsın; bütün silindirlerin düzlemleri, tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni BD olan silindirin yüzeyine kadar uzatılsın. O hâlde bütün silindir, sayıca çevrel şekildeki silindirlere, büyüklükçe de onların en büyüğüne eşit silindirlere bölünmüş olacaktır. Çevrel şekil iç şekli, kesimin Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aştığına ve çevrel şekil kesimden büyük olduğuna göre, açıktır ki iç şekil de Ps konisinden büyüktür. BR, BD'nin üçte biri olsun; o hâlde HD ThR'nin üç katı olacaktır.
κυλίνδρων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου, διάχθω δὲ τὰ ἐπίπεδα πάντων τῶν κυλίνδρων ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ κυλίνδρου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΒΔ· ἐσσεῖται δὴ ὅλος ὁ κύλινδρος διῃρημένος εἰς κυλίνδρους τῷ μὲν πλήθει ἴσους τοῖς κυλίνδροις τοῖς ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι, τῷ δὲ μεγέθει ἴσους τῷ μεγίστῳ αὐτῶν. Καὶ ἐπεὶ ἐλάσσονι ὑπερέχει τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἐγγεγραμμένου ἢ τὸ τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου, καὶ μεῖζόν ἐστι τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ τμάματος, δῆλον ὅτι καὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα μεῖζόν ἐστι τοῦ Ψ κώνου. Ἔστω δὴ τρίτον μέρος τᾶς ΒΔ ἁ ΒΡ· ἐσσεῖται οὖν ἁ ΗΔ τριπλασία τᾶς ΘΡ. Καὶ ἐπεὶ ὁ μὲν κύλινδρος ὁ βάσιν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα
s218Tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni BD olan silindirin, aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı HD'nin ThR'ye oranına; söylenen koninin Ps konisine oranı da ZD'nin HD'ye oranına eşit olduğuna göre, oranları karışık sırayla dizilmiş üç büyüklükte, söylenen silindirin Ps konisine oranı ZD'nin ThR'ye oranına eşit olacaktır. Sayıca BD doğrusu üzerindeki parçalara, büyüklükçe her biri ZB'ye eşit, üzerlerinde X bulunan çizgiler konsun; her birine kare biçiminde taşkını olan bir alan uygulansın; bunların en büyüğü ZD ile DB'nin dikdörtgenine, en küçüğü ZI ile IB'nin dikdörtgenine eşit olsun; taşkınların kenarları birbirini eşit farkla aşsın [çünkü BD doğrusu üzerinde bunlara eşit olan parçalar da birbirini eşit farkla aşar]; en büyük taşkının, üzerinde N bulunan kenarı BD'ye, en küçüğününki BI'ya eşit olsun. İçlerinde Ō bulunan, sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri en büyüğe, yani ZD ile DB'nin dikdörtgenine eşit başka alanlar da olsun. O hâlde tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni DE olan silindirin, tabanı KL çapı üzerindeki daire, ekseni DE olan silindire oranı DA'nın karesinin KE'nin karesine oranına eşittir; bu da ZD ile BD'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile BE'nin çevrelediğine oranıyla aynıdır; çünkü her geniş açılı koni kesitinde durum böyledir [çünkü eksene eklenenin, yani yarıçapın, iki katı şeklin enine kenarıdır].
δὲ τὰν ΒΔ, ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ ΗΔ ποτὶ τὰν ΘΡ, ἔχει δὲ καὶ ὁ εἰρημένος κῶνος ποτὶ τὸν Ψ κῶνον, ὃν ἁ ΖΔ ποτὶ τὰν ΗΔ, ἕξει ἄρα μεγεθέων τριῶν ἀνομοίως τῶν λόγων τεταγμένων τὸν αὐτὸν λόγον ὁ κύλινδρος ὁ εἰρημένος ποτὶ τὸν Ψ κῶνον, ὃν ἁ ΖΔ ποτὶ τὰν ΘΡ. Ἔστωσαν δὲ γραμμαὶ κείμεναι, ἐφʼ ἇν τὰ Ξ, τῷ μὲν πλήθει ἴσαι τοῖς τμαμάτεσσιν τοῖς ἐν τᾷ ΒΔ εὐθείᾳ, τῷ δὲ μεγέθει ἑκάστα ἴσα τᾷ ΖΒ, καὶ παρʼ ἑκάσταν αὐτᾶν παραπεπτωκέτω χωρίον ὑπερβάλλον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ τὸ μὲν μέγιστον ἔστω ἴσον τῷ ὑπὸ ΖΔΒ, τὸ δὲ ἐλάχιστον ἴσον τῷ ὑπὸ ΖΙΒ, αἱ δὲ πλευραὶ τῶν ὑπερβλημάτων τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχόντων [καὶ γὰρ αἱ ἴσαι αὐταῖς αἱ ἐπὶ τᾶς ΒΔ εὐθείας τῷ ἴσῳ ἀλλάλων ὑπερέχουσιν], καὶ ἔστω ἁ μὲν τοῦ μεγίστου ὑπερβλήματος πλευρά, ἐφʼ ἇς τὸ Ν, ἴσα τᾷ ΒΔ, ἁ δὲ τοῦ ἐλαχίστου ἴσα τᾷ ΒΙ, ἔστω δὲ καὶ ἄλλα χωρία, ἐν οἷς τὸ Ω, τῷ μὲν πλήθει ἴσα τούτοις, τῷ δὲ μεγέθει ἕκαστον ἴσον τῷ μεγίστῳ τῷ ὑπὸ τᾶν ΖΔΒ· ὁ δὴ κύλινδρος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΔΕ, ποτὶ τὸν κύλινδρον τὸν βάσιν μὲν ἔχοντα τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΚΛ, ἄξονα δὲ τὰν ΔΕ, τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΔΑ ποτὶ τὰν ΚΕ δυνάμει· οὗτος δέ ἐστιν ὁ αὐτὸς τῷ ὃν ἔχει τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΖΔ, ΒΔ ποτὶ τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΒΕ· ἐν πάσᾳ γὰρ τοῦ ἀμβλυγωνίου κώνου τομᾷ τοῦτο συμβαίνει [ἁ γὰρ διπλασία τᾶς ποτεούσας, τουτέστι τᾶς ἐκ τοῦ κέντρου, πλαγία ἐστὶ τοῦ εἴδους πλευρά]. Καὶ ἔστι τῷ μὲν
s219ZD ile BD'nin çevrelediği dikdörtgene XN alanı, ZE ile BE'nin çevrelediğine de XM alanı eşittir; çünkü X ZB'ye, M BE'ye, N de BD'ye eşittir. O hâlde tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni DE olan silindirin, tabanı KL çapı üzerindeki daire, ekseni DE olan silindire oranı Ō alanının XM'ye oranına eşit olacaktır. Aynı şekilde, bütün silindirdeki, ekseni DE'ye eşit öbür silindirlerin her birinin, iç şekildeki aynı eksene sahip silindire oranının, Ō alanının, X'lere uygulanan kare taşkınlı alanlardan karşılık gelene oranına eşit olduğu gösterilecektir. Demek ki bir yanda bazı büyüklükler, yani bütün silindirdeki, her birinin ekseni DE'ye eşit silindirler; öbür yanda sayıca bunlara eşit başka büyüklükler, yani içlerinde Ō bulunan alanlar vardır ve bunlar ikişer ikişer aynı orandadır, çünkü silindirler birbirine, Ō alanları da birbirine eşittir. Silindirlerden bazıları iç şekildeki başka silindirlerle karşılaştırılır, sonuncusu ise hiçbir şeyle karşılaştırılmaz; içlerinde Ō bulunan alanlardan da bazıları X'lere uygulanan kare taşkınlı başka alanlarla, karşılık gelenler aynı oranlarda olmak üzere karşılaştırılır, sonuncusu hiçbir şeyle karşılaştırılmaz. O hâlde açıktır ki bütün silindirdeki silindirlerin hepsinin iç şekildeki silindirlerin hepsine oranı,
ὑπὸ τᾶν ΖΔ, ΒΔ περιεχομένῳ ἴσον τὸ ΞΝ χωρίον, τῷ δὲ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΒΕ ἴσον ἐστὶ τὸ ΞΜ· ἁ γὰρ Ξ ἴσα ἐστὶ τᾷ ΖΒ, ἁ δὲ Μ τᾷ ΒΕ, ἁ δὲ Ν τᾷ ΒΔ· ὁ ἄρα κύλινδρος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΔΕ, ποτὶ τὸν κύλινδρον τὸν βάσιν ἔχοντα τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΚΛ, ἄξονα δὲ τὰν ΔΕ, τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον, ὃν τὸ Ω χωρίον ποτὶ τὸ ΞΜ. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται καὶ τῶν ἄλλων κυλίνδρων ἕκαστος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ἄξονα ἔχων τὰν ἴσαν τᾷ ΔΕ ποτὶ τὸν κύλινδρον τὸν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα τὸν αὐτὸν ἄξονα τοῦτον ἔχων τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὸ Ω χωρίον ποτὶ τὸ ὁμόλογον τῶν παρὰ τὰν Ξ παραπεπτωκότων ὑπερβαλλόντων τετραγώνῳ. Ἔστιν δή τινα μεγέθεα, οἱ κύλινδροι οἱ ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ, ὧν ἕκαστος ἄξονα ἔχει ἴσον τᾷ ΔΕ, καὶ ἄλλα μεγέθεα, τὰ χωρία, ἐν οἷς τὸ Ω, ἴσα τούτοις τῷ πλήθει, κατὰ δύο μεγέθεα τὸν αὐτὸν ἔχοντα λόγον, ἐπεὶ οἵ τε κύλινδροι ἴσοι ἐντὶ ἀλλάλοις καὶ τὰ Ω χωρία ἴσα ἀλλάλοις, λέγονται δὲ τῶν τε κυλίνδρων τινὲς ποτὶ ἄλλους κυλίνδρους τοὺς ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι, ὁ δὲ ἔσχατος οὐδὲ ποθʼ ἓν λέγεται, καὶ τῶν χωρίων, ἐν οἷς τὰ Ω, ποτʼ ἄλλα χωρία τὰ παρὰ τὰν Ξ παραπεπτωκότα ὑπερβάλλοντα εἴδει τετραγώνῳ, τὰ [δὲ] ὁμόλογα ἐν τοῖς αὐτοῖς λόγοις, τὸ δὲ ἔσχατον οὐδὲ ποθʼ ἓν λέγεται· δῆλον οὖν ὅτι καὶ πάντες οἱ κύλινδροι οἱ ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ποτὶ πάντας τοὺς κυλίνδρους τοὺς ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν
s220bütün Ō alanlarının, en büyüğü hariç bütün uygulanan alanlara oranına eşit olacaktır. Bütün bu alanların en büyüğü hariç bütün uygulanan alanlara oranının, NX'in, X'in yarısı ile N'nin üçte birinin toplamına eşit doğruya oranından büyük olduğu gösterildi; dolayısıyla bütün silindirin iç şekle oranı da ZD'nin ThR'ye oranından büyüktür. Bütün silindirin Ps konisine oranının da bu oran olduğu gösterilmişti; o hâlde bütün silindirin iç şekle oranı, Ps konisine oranından büyüktür. Dolayısıyla Ps konisi iç şekilden büyüktür. Bu imkânsızdır; çünkü iç şeklin Ps konisinden büyük olduğu gösterildi. O hâlde konoidin kesimi Ps konisinden büyük değildir.
Küçük de değildir. Mümkünse küçük olsun. Yine kesimin içine eşit yükseklikte silindirlerden oluşan bir katı şekil, çevresine de bir başkası çizilsin; öyle ki çevrel şekil iç şekli, koninin kesimi aştığı farktan küçük bir farkla aşsın; geri kalan her şey aynı biçimde kurulsun. İç şekil kesimden küçük olduğuna ve çevrel şekil iç şekli, Ps konisinin kesimi aştığı farktan küçük bir farkla aştığına göre, açıktır ki çevrel şekil de Ps konisinden küçüktür. Yine bütün silindirdeki silindirlerden ekseni DE olan birincinin, çevrel şekildeki silindirlerden ekseni DE olan birinciye oranı Ō alanının XN'ye oranıdır [çünkü ikisi de eşittir]; bütün silindirdeki, ekseni DE'ye eşit öbür silindirlerin her birinin de, çevrel şekilde ona karşılık gelen ve aynı eksene sahip
πάντα τὰ Ω χωρία ποτὶ πάντα τὰ παραβλήματα χωρὶς τοῦ μεγίστου. Δέδεικται δὲ ὅτι πάντα τὰ χωρία ποτὶ πάντα τὰ παραβλήματα χωρὶς τοῦ μεγίστου μείζω λόγον ἔχοντι ἢ ὃν ἁ ΝΞ ποτὶ τὰν ἴσαν συναμφοτέραις τᾷ τε ἡμισείᾳ τᾶς Ξ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τᾶς Ν· ὥστε καὶ ὅλος ὁ κύλινδρος ποτὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα μείζονα ἔχει λόγον ἢ ὃν ἁ ΖΔ ποτὶ τὰν ΘΡ· ὃν ὁ ὅλος κύλινδρος ἔχων ἐδείχθη ποτὶ τὸν Ψ κῶνον· μείζονα οὖν ἔχει λόγον ὁ ὅλος κύλινδρος ποτὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἢ ποτὶ τὸν Ψ κῶνον. Ὥστε μείζων ἐστὶν ὁ Ψ κῶνος τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος· ὅπερ ἀδύνατον· ἐδείχθη γὰρ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα μεῖζον τοῦ Ψ κώνου· οὐκ ἄρα μεῖζον τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου. Οὐδὲ τοίνυν ἔλασσον. Ἔστω γάρ, εἰ δυνατόν, ἔλασσον. Πάλιν οὖν ἐγγεγράφθω εἰς τὸ τμᾶμα σχῆμα στερεόν, καὶ ἄλλο περιγεγράφθω ἐκ κυλίνδρων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει ὁ κῶνος τοῦ τμάματος, καὶ τὰ ἄλλα τὰ αὐτὰ κατεσκευάσθω. Ἐπεὶ οὖν ἔλασσόν ἐστι τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα τοῦ τμάματος, καὶ ἐλάσσονι ὑπερέχει τὸ περιγεγραμμένον τοῦ ἐγγεγραμμένου ἢ ὁ Ψ κῶνος τοῦ τμάματος, δῆλον ὅτι καὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἔλασσόν ἐστι τοῦ Ψ κώνου. Πάλιν δὴ ὅ τε κύλινδρος ὁ πρῶτος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΔΕ ποτὶ τὸν πρῶτον κύλινδρον τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΔΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ Ω χωρίον ποτὶ τὸ ΞΝ [ἴσον γὰρ ἑκάτερον], καὶ τῶν ἄλλων κυλίνδρων ἕκαστος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ἄξονα ἐχόντων τὰν ἴσαν τᾷ ΔΕ ποτὶ τὸν κύλινδρον τὸν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι κατʼ αὐτὸν ἐόντα καὶ ἄξονα
s221silindire oranı, Ō alanının, X'lere uygulanan alanlardan karşılık gelenin taşkınıyla birlikte toplamına oranına eşit olacaktır; çünkü çevrel şekle karşılık gelen alanların her biri, en büyüğü dışarıda bırakılınca, iç şekle karşılık gelenlerin, en büyüğü de katılınca, her birine eşittir. O hâlde bütün silindirin çevrel şekle oranı da, bütün Ō alanlarının, taşkınlarıyla birlikte uygulanan alanlara oranına eşit olacaktır. Yine bütün Ō alanlarının öbürlerinin hepsine oranının, XN'nin, X'in yarısı ile N'nin üçte birinin toplamına eşit doğruya oranından küçük olduğu gösterildi; dolayısıyla bütün silindirin çevrel şekle oranı da ZD'nin ThR'ye oranından küçük olacaktır. ZD'nin ThR'ye oranı ise bütün silindirin Ps konisine oranına eşittir; o hâlde aynı silindirin çevrel şekle oranı, Ps konisine oranından küçüktür. Dolayısıyla çevrel şekil Ps konisinden büyüktür. Bu imkânsızdır; çünkü çevrel şeklin koniden küçük olduğu gösterildi. O hâlde konoidin kesimi Ps konisinden küçük değildir. Ne büyük ne küçük olduğuna göre, önerilen gösterilmiştir.
ἔχοντα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἕξει τὸν λόγον, ὃν τὸ Ω χωρίον ποτὶ τὸ ὁμόλογον τῶν παρὰ τὰν Ξ παραβλημάτων σὺν τῷ ὑπερβλήματι, διὰ τὸ ἕκαστον τῶν περιγεγραμμένων χωρὶς τοῦ μεγίστου ἴσον εἶμεν ἑκάστῳ τῶν ἐγγεγραμμένων σὺν τῷ μεγίστῳ· ἕξει οὖν καὶ ὁ ὅλος κύλινδρος ποτὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν πάντα τὰ Ω χωρία ποτὶ τὰ παραβλήματα σὺν τοῖς ὑπερβλημάτεσσιν. Δέδεικται δὲ πάλιν πάντα τὰ Ω χωρία ποτὶ πάντα τὰ ἕτερα ἐλάσσω λόγον ἔχοντα τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΞΝ ποτὶ τὰν ἴσαν συναμφοτέραις τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς Ξ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τᾶς Ν· ὥστε καὶ ὅλος ὁ κύλινδρος ποτὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἐλάσσονα λόγον ἕξει ἢ ἁ ΖΔ ποτὶ τὰν ΘΡ. Ἀλλʼ ὡς ἁ ΖΔ ποτὶ τὰν ΘΡ, ὁ ὅλος κύλινδρος ποτὶ τὸν Ψ κῶνον· ἐλάσσονα οὖν λόγον ἔχει ὁ αὐτὸς κύλινδρος ποτὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἢ ποτὶ τὸν Ψ. Ὥστε μεῖζόν ἐστι τὸ περιγεγραμμένον τοῦ Ψ κώνου· ὅπερ ἀδύνατον· ἐδείχθη γὰρ ἔλαττον ἐὸν τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ κώνου. Οὐκ ἄρα ἔλασσόν ἐστι τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου. Ἐπεὶ δὲ οὔτε μεῖζον οὔτε ἔλασσόν ἐστιν, δέδεικται οὖν τὸ προτεθέν.
25Önerme 26. Geniş açılı konoidin bir kesimi eksene dik olmayan bir düzlemle ayrılırsa, bu kesimin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koni parçasına oranı, kesimin ekseni ile eksene eklenenin üç katının toplamına eşit doğrunun, eksen ile eksene eklenenin iki katının toplamına eşit doğruya oranına eşit olacaktır.
κϛ΄. Καὶ τοίνυν εἴ κα μὴ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα τῷ ἐπιπέδῳ ἀποτμαθῇ τὸ τμᾶμα τοῦ ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος, ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἕξει τὸν λόγον, ὃν ἁ συναμφοτέραις ἴσα τῷ τε ἄξονι τοῦ τμάματος καὶ τᾷ τριπλασίᾳ τᾶς ποτεούσας τῷ ἄξονι ποτὶ τὰν ἴσαν συναμφοτέραις τῷ τε ἄξονι καὶ τᾷ διπλασίᾳ τᾶς ποτεούσας τῷ ἄξονι.
s222Geniş açılı konoidden söylendiği gibi bir düzlemle ayrılmış bir kesim olsun. Şekil, eksenden geçen ve kesimi ayıran düzleme dik başka bir düzlemle kesilince, şeklin kesiti ABG geniş açılı koni kesiti, kesimi ayıran düzleminki de GA doğrusu olsun; konoidi kuşatan koninin tepesi de Th noktası olsun. B'den AG'ye paralel ve koni kesitine teğet PhY doğrusu çizilsin, kesite B'de değsin; Th'den B'ye birleştirilen doğru da uzatılsın. Bu doğru AG'yi iki eşit parçaya böler; kesimin tepesi B noktası, ekseni BD, eksene eklenen de BTh olur. ThZ ile ZH BTh'ye eşit olsun; PhY'den de AG üzerindeki düzleme paralel bir düzlem dikilsin; bu düzlem konoide B'de teğet olacaktır. AG üzerindeki düzlem eksene dik olmadan konoidi kestiğine göre, kesit dar açılı koni kesiti olacak, büyük çapı da GA olacaktır. AG çapı üzerinde bir dar açılı koni kesiti bulunduğuna ve BD çizgisi merkezden, çaptan geçip dar açılı koni kesitinin bulunduğu düzleme dik olan bir düzlem içinde dikildiğine göre, ekseni BD ile aynı doğru üzerinde olan ve yüzeyinde
Ἔστω γὰρ τμᾶμα ἀμβλυγωνίου κωνοειδέος ἀποτετμαμένον ἐπιπέδῳ, ὡς εἴρηται, τμαθέντος δὲ ἐπιπέδῳ τοῦ σχήματος ἄλλῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἀποτετμακὸς τὸ τμᾶμα τοῦ μὲν σχήματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓ ἀμβλυγωνίου κώνου τομά, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ ἀποτετμακότος τὸ τμᾶμα ἁ ΓΑ εὐθεῖα, κορυφὰ δὲ ἔστω τοῦ κώνου τοῦ περιέχοντος τὸ κωνοειδὲς τὸ Θ σαμεῖον, καὶ ἄχθω διὰ τοῦ Β παρὰ τὰν ΑΓ ἐπιψαύουσα τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς ἁ ΦΥ, ἐπιψαυέτω δὲ κατὰ τὸ Β, καὶ ἀπὸ τοῦ Θ ἐπὶ τὸ Β ἐπιζευχθεῖσα ἐκβεβλήσθω· τεμεῖ δὴ αὕα δίχα τὰν ΑΓ, καὶ ἐσσεῖται κορυφὰ μὲν τοῦ τμάματος τὸ Β σαμεῖον, ἄξων δὲ ἁ ΒΔ, ἁ δὲ ποτεοῦσα τῷ ἄξονι ἁ ΒΘ· τᾷ δὲ ΒΘ ἴσα ἔστω ἅ τε ΘΖ καὶ ἁ ΖΗ, ἀπὸ δὲ τᾶς ΦΥ ἐπίπεδον ἀνεστακέτω τι παράλληλον τῷ κατὰ τὰν ΑΓ· ἐπιψαύσει δὴ τοῦ κωνοειδέος κατὰ τὸ Β. Καὶ ἐπεὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ κατὰ τὰν ΑΓ οὐκ ἐὸν ὀρθὸν ποτὶ τὸν ἄξονα τετμάκει τὸ κωνοειδές, ἁ τομὰ ἐσσεῖται ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς ἁ μείζων ἁ ΓΑ· ἐούσας δὴ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ καὶ τᾶς ΒΔ γραμμᾶς ἀπὸ τοῦ κέντρου ἀνεστακούσας ἐν ἐπιπέδῳ, ὅ ἐστιν ἀπὸ τᾶς διαμέτρου ὀρθὸν ποτὶ τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ ἐστιν ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομά, δυνατόν ἐστι κύλινδρον εὑρεῖν τὸν ἄξονα ἔχοντα ἐπʼ εὐθείας τᾷ ΒΔ, οὗ ἐν τᾷ
s223AG çapı üzerindeki dar açılı koni kesiti bulunacak bir silindir bulmak mümkündür. Bulununca, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip bir silindir parçası elde edilecek, bu parçanın öbür tabanı da PhY üzerindeki düzlem olacaktır. Yine tepesi B noktası olan ve yüzeyinde AG çapı üzerindeki dar açılı koni kesiti bulunacak bir koni bulmak da mümkündür. Bulununca, hem silindir parçasıyla hem kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip bir koni parçası da elde edilecektir. Gösterilmelidir ki konoidin kesiminin söylenen koni parçasına oranı HD'nin DZ'ye oranına eşittir.
Ps konisinin koni parçasına oranı HD'nin DZ'ye oranına eşit olsun. Konoidin kesimi Ps konisine eşit değilse, mümkünse büyük olsun. Konoidin kesiminin içine eşit yükseklikte silindir parçalarından oluşan bir katı şekil, çevresine de bir başkası çizilsin; öyle ki çevrel şekil iç şekli, konoidin kesiminin Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aşsın. Çevrel şekil kesimden büyük olduğu hâlde iç şekli, kesimin Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aştığına göre, açıktır ki iç şekil Ps konisinden büyüktür. Kesimin içine çizilen bütün silindir parçalarının düzlemleri,
ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἁ περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ. Εὑρεθέντος οὖν ἐσσεῖταί τις κυλίνδρου τόμος τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχων τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, ἁ δὲ ἑτέρα βάσις αὐτοῦ ἐσσεῖται τὸ ἐπίπεδον τὸ κατὰ τὰν ΦΥ. Πάλιν δὲ καὶ κῶνον εὑρεῖν δυνατόν ἐστι κορυφὰν ἔχοντα τὸ Β σαμεῖον, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἁ περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ. Εὑρεθέντος οὖν καὶ ἀπότμαμά τι ἐσσεῖται κώνου βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τε τόμῳ καὶ τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν· δεικτέον ὅτι τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ εἰρημένον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΗΔ ποτὶ τὰν ΔΖ. Ὃν γὰρ ἔχει λόγον ἁ ΗΔ ποτὶ τὰν ΔΖ, τοῦτον ἐχέτω ὁ Ψ κῶνος ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου. Εἰ οὖν μή ἐστιν ἴσον τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τῷ κώνῳ τῷ Ψ, ἔστω, εἰ δυνατόν ἐστιν, μεῖζον. Ἐγγεγράφθω δὴ εἰς τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα σχῆμα στερεόν, καὶ ἄλλο περιγεγράφθω ἐκ κυλίνδρου τόμων ἴσον ὕψος ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου. Ἐπεὶ οὖν τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα μεῖζον ἐὸν τοῦ τμάματος ἐλάσσονι ὑπερέχει τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἢ τὸ τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου, δῆλον ὅτι μεῖζόν ἐστι τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα τοῦ Ψ κώνου. Διάχθω δὴ τὰ ἐπίπεδα τῶν τόμων τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν τῷ τμάματι πάντων ἔστε
s224kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir parçasının yüzeyine kadar uzatılsın; BR de BD'nin üçte biri olsun, geri kalan her şey öncekiler gibi kurulsun. Yine bütün silindir parçasını oluşturan parçalardan ekseni DE olan birincinin, iç şekildeki parçalardan ekseni DE olan birinciye oranı, AD'nin karesinin KE'nin karesine oranına eşittir. Çünkü eşit yükseklikteki silindir parçaları birbirine tabanlarının oranındadır; tabanları ise benzer dar açılı koni kesitleri olduğundan birbirine, karşılık gelen çaplarının kareleri oranındadır. AD'nin karesinin KE'nin karesine oranı da ZD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile EB'nin çevrelediğine oranına eşittir; çünkü ZD en yakın doğruların kesiştiği Th'den geçirilmiştir, AD ile KE ise B'deki teğete paraleldir. ZD ile DB'nin çevrelediği dikdörtgen Ō alanına, ZE ile EB'nin çevrelediği de XM'ye eşittir. O hâlde bütün silindir parçasındaki parçalardan ekseni
ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ τόμου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, καὶ ἅ τε ΒΡ τρίτον μέρος ἔστω τᾶς ΒΔ, καὶ τἄλλα τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον κατεσκευάσθω. Πάλιν δὴ ὁ πρῶτος τόμος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ τόμῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΔΕ ποτὶ τὸν πρῶτον τόμον τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΔΕ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΔ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΕ· οἱ γὰρ τόμοι οἱ ἴσον ὕψος ἔχοντες τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον ποτʼ ἀλλάλους, ὅνπερ αἱ βάσιες αὐτῶν, αἱ δὲ βάσιες αὐτῶν, ἐπεὶ ὁμοῖαί ἐντι ὀξυγωνίων κώνων τομαί, τὸν αὐτὸν [οὖν] λόγον ἔχοντι ποτʼ ἀλλάλας, ὃν αἱ ὁμόλογοι διάμετροι αὐτᾶν δυνάμει. Ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΔ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΕ, τοῦτον ἔχει τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΔΒ περιεχόμενον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕΒ, ἐπεί ἐστιν ἁ μὲν ΖΔ ἀγμένα διὰ τοῦ Θ, καθʼ ὃ αἱ ἔγγιστα συμπίπτοντι, αἱ δὲ ΑΔ, ΚΕ παρὰ τὰν κατὰ τὸ Β ἐπιψαύουσαν· ἔστιν δὲ τὸ μὲν ὑπὸ τᾶν ΖΔΒ περιεχόμενον ἴσον τῷ Ω χωρίῳ, τὸ δὲ ὑπὸ τᾶν ΖΕΒ τῷ ΞΜ· ἔχει οὖν ὁ πρῶτος τόμος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ τόμῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν
s225DE olan birincinin, iç şekildeki parçalardan ekseni DE olan birinciye oranı, Ō alanının XM'ye oranına eşittir. Bütün silindir parçasındaki, ekseni DE'ye eşit öbür parçaların her birinin de, iç şekilde ona karşılık gelen ve ekseni DE'ye eşit parçaya oranı, Ō alanının, X'lere uygulanan kare taşkınlı alanlardan karşılık gelene oranına eşittir. Demek ki yine bir yanda bazı büyüklükler, yani bütün silindir parçasındaki parçalar; öbür yanda sayıca bu parçalara eşit ve ikişer ikişer onlarla aynı oranda olan başka büyüklükler, yani içlerinde Ō bulunan alanlar vardır. Parçalar iç şekildeki başka parçalarla karşılaştırılır, sonuncu parça ise hiçbir şeyle karşılaştırılmaz; Ō alanları da X'lere uygulanan kare taşkınlı başka alanlarla, karşılık gelenler aynı oranlarda olmak üzere karşılaştırılır, sonuncusu ise hiçbir şeyle karşılaştırılmaz. O hâlde açıktır ki bütün silindir parçasındaki parçaların hepsinin iç şekildeki parçaların hepsine oranı, bütün Ō alanlarının, en büyüğü hariç bütün uygulanan alanlara oranına eşit olacaktır. Bütün Ō alanlarının en büyüğü hariç bütün uygulanan alanlara oranı ise, XN'nin, X'in yarısı ile N'nin üçte birinin toplamına eşit doğruya oranından büyüktür. O hâlde bütün silindir parçasının iç şekle oranı da XN'nin, X'in yarısı ile N'nin üçte birinin toplamına eşit doğruya oranından, dolayısıyla ZD'nin ThR'ye oranından büyüktür. Demek ki bütün silindir parçasının iç şekle oranı, Ps konisine oranından büyüktür.
ΔΕ ποτὶ τὸν πρῶτον τόμον τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΔΕ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ Ω χωρίον ποτὶ τὸ ΞΜ· καὶ τῶν ἄλλων δὲ τόμων ἕκαστος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ τόμῳ ἄξονα ἐχόντων τὰν ἴσαν τᾷ ΔΕ ποτὶ τὸν τόμον τὸν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι κατʼ αὐτὸν ἐόντα καὶ ἄξονα ἔχοντα τὰν ἴσαν τᾷ ΔΕ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ Ω χωρίον ποτὶ τὸ ὁμόλογον τῶν παρὰ τὰν Ξ παραπεπτωκότων ὑπερβαλλόντων εἴδει τετραγώνῳ. Πάλιν οὖν ἐντί τινα μεγέθεα, οἱ τόμοι οἱ ἐν τῷ ὅλῳ τόμῳ, καὶ ἄλλα μεγέθεα, τὰ χωρία, ἐν οἷς τὸ Ω, ἴσα τῷ πλήθει τοῖς τόμοις καὶ κατὰ δύο τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντα αὐτοῖς, λέγονται δὲ οἱ τόμοι ποτʼ ἄλλους τόμους τοὺς ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι, ὁ δὲ ἔσχατος τόμος οὐδὲ ποθʼ ἓν λέγεται, τὰ δὲ Ω χωρία ποτʼ ἄλλα χωρία τὰ παρὰ τὰν Ξ παραπεπτωκότα ὑπερβάλλοντα εἴδεσι τετραγώνοις, τὰ ὁμόλογα ἐν τοῖς αὐτοῖς λόγοις, τὸ δὲ ἔσχατον οὐδὲ ποθʼ ἓν λέγεται δῆλον οὖν ὅτι καὶ πάντες οἱ τόμοι ποτὶ πάντας τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν πάντα τὰ Ω χωρία ποτὶ πάντα τὰ παραβλήματα χωρὶς τοῦ μεγίστου. Πάντα δὲ τὰ Ω χωρία ποτὶ πάντα τὰ παραβλήματα χωρὶς τοῦ μεγίστου μείζονα λόγον ἔχοντι ἢ ὃν ἁ ΞΝ ποτὶ τὰν ἴσαν ἀμφοτέραις τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς Ξ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τᾶς Ν· μείζονα οὖν λόγον ἔχει ὅλος ὁ τόμος ποτὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΞΝ ποτὶ τὰν ἴσαν ἀμφοτέραις τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς Ξ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τᾶς Ν· ὥστε καὶ τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΖΔ ποτὶ τὰν ΘΡ. Μείζονα οὖν ἔχει λόγον ὁ ὅλος τόμος ποτὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἢ ποτὶ τὸν Ψ κῶνον·
s226Bu imkânsızdır; çünkü iç şeklin Ps konisinden büyük olduğu gösterildi. O hâlde konoidin kesimi Ps konisinden büyük değildir.
Konoidin kesimi Ps konisinden küçükse, kesimin içine eşit yükseklikte silindir parçalarından oluşan bir katı şekil, çevresine de bir başkası çizilir; öyle ki çevrel şekil iç şekli, Ps konisinin kesimi aştığı farktan küçük bir farkla aşsın. Bu durumda yine benzer biçimde, çevrel şeklin Ps konisinden küçük olduğu ve kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir parçasının çevrel şekle oranının, Ps konisine oranından küçük olduğu gösterilecektir. Bu imkânsızdır. O hâlde konoidin kesimi Ps konisinden küçük de değildir. Böylece önerilen açıktır.
ὅπερ ἀδύνατον· ἐδείχθη γὰρ μεῖζον ἐὸν τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα τοῦ Ψ κώνου. Οὐκ ἔστιν οὖν μεῖζον τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου. Εἰ δὲ ἔλασσόν ἐστι τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου, ἐγγραφέντος εἰς τὸ τμᾶμα σχήματος στερεοῦ καὶ ἄλλου περιγραφέντος ἐκ κυλίνδρου τόμων ἴσον ὕψος ἐχόντων συγκειμένου, ὥστε τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει ὁ Ψ κῶνος τοῦ τμάματος, πάλιν ὁμοίως δειχθήσεται τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἔλασσον ἐὸν τοῦ Ψ κώνου καὶ ὁ τοῦ κυλίνδρου τόμος ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν ποτὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἐλάσσονα λόγον ἔχων ἢ ποτὶ τὸν Ψ κῶνον· ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον, Οὐκ ἔστιν οὖν οὐδʼ ἔλασσον τὸ τοῦ κωνοειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου. Δῆλον οὖν τὸ προτεθέν.
26Önerme 27. Her sferoid şekil, merkezden geçen ve eksene dik olan bir düzlemle kesilirse, sferoidin yarısı, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koninin iki katıdır.
Merkezden geçen ve eksene dik olan bir düzlemle kesilmiş bir sferoid şekil olsun. Eksenden geçen başka bir düzlemle kesilince, şeklin kesiti ABGD dar açılı koni kesiti, bu kesitin çapı ve sferoidin ekseni BD, merkezi de Th olsun; BD'nin dar açılı koni kesitinin büyük çapı ya da küçük çapı olması hiçbir şey değiştirmez. Şekli kesen düzlemin kesiti de GA doğrusu olsun. Bu doğru
κζ΄. Παντὸς σχήματος σφαιροειδέος ἐπιπέδῳ τμαθέντος διὰ τοῦ κέντρου ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα τὸ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος διπλάσιόν ἐστι τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν. Ἔστω σφαιροειδὲς σχῆμα ἐπιπέδῳ τετμαμένον διὰ τοῦ κέντρου ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ ἄλλῳ ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος τοῦ μὲν σχήματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓΔ ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς καὶ ἄξων τοῦ σφαιροειδέος ἁ ΒΔ, κέντρον δὲ τὸ Θ· διοίσει δὲ οὐδέν, εἴτε ἁ μείζων ἐστὶ διάμετρος ἁ ΒΔ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς εἴτε ἁ ἐλάσσων· τοῦ δὲ τετμακότος ἐπιπέδου τὸ σχῆμα τομὰ ἔστω ἁ ΓΑ εὐθεῖα· ἐσσεῖται δὴ οὕτα διὰ
s227Th'den geçecek ve BD ile dik açılar yapacaktır; çünkü düzlemin hem merkezden geçtiği hem de eksene dik olduğu varsayılmıştır. Gösterilmelidir ki sferoidin yarısı olan, tabanı AG çapı üzerindeki daire, tepesi B noktası olan kesim, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koninin iki katıdır.
İçinde Ps bulunan bir koni, kesimle aynı tabana sahip ve ekseni ThB olan koninin iki katı olsun. Diyorum ki sferoidin yarısı Ps konisine eşittir.
Sferoidin yarısı Ps konisine eşit değilse, önce, mümkünse, büyük olsun. Sferoidin yarısı olan kesimin içine bir katı şekil
τοῦ Θ καὶ ὀρθὰς ποιήσει γωνίας ποτὶ τὰν ΒΔ, ἐπεὶ τὸ ἐπίπεδον ὑπόκειται διὰ τοῦ κέντρου τε ἄχθαι καὶ ὀρθὸν εἶμεν ποτὶ τὸν ἄξονα. Δεικτέον ὅτι τὸ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τμᾶμα τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, κορυφὰν δὲ τὸ Β σαμεῖον, διπλάσιόν ἐστι τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν. Ἔστω γὰρ κῶνός τις, ἐν ᾧ τὸ Ψ, διπλασίων τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τὰν ΘΒ· φαμὶ δὴ τὸ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος ἴσον εἶμεν τῷ Ψ κώνῳ. Εἰ οὖν μή ἐστιν ἴσον τὸ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τῷ Ψ κώνῳ, ἔστω πρῶτον, εἰ δυνατόν, μεῖζον. Ἐγγεγράφθω δὴ εἰς τὸ τμᾶμα τὸ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος σχῆμα
s228çizilsin, çevresine de eşit yükseklikte silindirlerden oluşan bir başkası; öyle ki çevrel şekil iç şekli, sferoidin yarısının Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aşsın. Çevrel şekil sferoidin yarısından büyük olduğu hâlde iç şekli, sferoidin yarısının Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aştığına göre, açıktır ki sferoidin yarısı olan kesimin içindeki şekil de Ps konisinden büyüktür. Tabanı AG çapı üzerindeki daire, ekseni BTh olan bir silindir olsun. Bu silindir kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koninin üç katı, Ps konisi de aynı koninin iki katı olduğuna göre, açıktır ki silindir Ps konisinin bir buçuk katıdır. İç şekli oluşturan bütün silindirlerin düzlemleri, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindirin yüzeyine kadar uzatılsın; o hâlde bütün silindir, sayıca çevrel şekildeki silindirlere, büyüklükçe de onların en büyüğüne eşit silindirlere bölünmüş olacaktır. Sayıca BTh doğrusunun parçalarına, büyüklükçe her biri BTh'ye eşit, üzerlerinde X bulunan çizgiler konsun ve her birinin üzerine bir kare çizilsin. En sondaki kareden genişliği BI'ya eşit bir gnomon çıkarılsın; bu gnomon BI ile ID'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olacaktır. Onun yanındaki
στερεόν, καὶ ἄλλο περιγεγράφθω ἐκ κυλίνδρων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει τὸ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τοῦ Ψ κώνου. Ἐπεὶ οὖν μεῖζον ἐὸν τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἁμίσεος τοῦ σφαιροειδέος ἐλάσσονι ὑπερέχει τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἢ τὸ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τοῦ Ψ κώνου, δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἐν τῷ τμάματι τῷ ἁμισέῳ τοῦ σφαιροειδέος μεῖζόν ἐστι τοῦ Ψ κώνου. Ἔστω δὴ κύλινδρος βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἄξονα δὲ τὰν ΒΘ. Ἐπεὶ οὖν οὗτος ὁ κύλινδρος τριπλάσιός ἐστι τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, ὁ δὲ Ψ κῶνος διπλάσιός ἐστι τοῦ αὐτοῦ κώνου, δῆλον ὡς ὁ κύλινδρος ἡμιόλιός ἐστι τοῦ Ψ κώνου. Ἐκβεβλήσθω δὴ τὰ ἐπίπεδα τῶν κυλίνδρων πάντων, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα, ἔστε ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ κυλίνδρου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν ἐσσεῖται δὴ ὁ ὅλος κύλινδρος διαιρημένος εἰς κυλίνδρους τῷ μὲν πλήθει ἴσους τοῖς κυλίνδροις τοῖς ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι, τῷ δὲ μεγέθει ἴσους τῷ μεγίστῳ αὐτῶν. Ἔστων [δὴ] οὖν γραμμαὶ κείμεναι, ἐφʼ ἇν τὰ Ξ, τῷ πλήθει ἴσαι τοῖς τμαμάτεσσι τοῖς τᾶς ΒΘ εὐθείας, τῷ δὲ μεγέθει ἴσα ἑκάστᾳ τᾷ ΒΘ, καὶ ἀπὸ ἑκάστας τετράγωνον ἀναγεγράφθω, ἀφαιρήσθω δὲ ἀπὸ μὲν τοῦ ἐσχάτου τετραγώνου γνώμων πλάτος ἔχων ἴσον τᾷ ΒΙ· ἐσσεῖται δὴ οὗτος ἴσος τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΒΙ, ΙΔ· ἀπὸ δὲ τοῦ παρʼ αὐτῷ
s229kareden genişliği BI'nın iki katı olan bir gnomon çıkarılsın; bu da BKh ile KhD'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olacaktır. Böylece her seferinde bir sonraki kareden, genişliği kendinden önce çıkarılan gnomonun genişliğinden bir parça fazla olan bir gnomon çıkarılsın. Bu gnomonların her biri, BD'nin, biri gnomonun genişliğine eşit olan iki parçasının çevrelediği dikdörtgene eşit olacaktır. İkinci kareden geriye de kenarı ThE'ye eşit bir kare kalacaktır. Bütün silindirdeki silindirlerden ekseni ThE olan birincinin, iç şekildeki silindirlerden yine ekseni ThE olan birinciye oranı, ATh'nin karesinin KE'nin karesine oranına, dolayısıyla BTh ile ThD'nin çevrelediği dikdörtgenin BE ile ED'nin çevrelediğine oranına eşittir. O hâlde bu silindirin o silindire oranı, birinci karenin ikinci kareden çıkarılan gnomona oranına eşittir. Aynı şekilde, ekseni ThE'ye eşit öbür silindirlerin her birinin de, iç şekilde aynı eksene sahip silindire oranı, kendisine karşılık gelen sıradaki karenin, ondan sonraki kareden çıkarılan gnomona oranına eşittir. Demek ki bir yanda bazı büyüklükler, yani bütün silindirdeki silindirler; öbür yanda sayıca silindirlere eşit ve ikişer ikişer onlarla aynı oranda olan başka büyüklükler, yani X çizgileri üzerindeki kareler vardır. Silindirler başka büyüklüklerle, yani iç şekildeki silindirlerle karşılaştırılır, sonuncusu ise
τετραγώνου γνώμων ἀφαιρήσθω πλάτος ἔχων διπλάσιον τᾶς ΒΙ· ἐσσεῖται δὴ οὗτος ἴσος τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΒΧ, ΧΔ· καὶ ἀεὶ ἀπὸ τοῦ ἐχομένου τετραγώνου γνώμων ἀφαιρήσθω, οὗ πλάτος ἑνὶ τμάματι μεῖζον τοῦ πλάτεος τοῦ πρὸ αὐτοῦ ἀφαιρημένου γνώμονος ἐσσεῖται δὴ ἕκαστος αὐτῶν ἴσος τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τῶν τᾶς ΒΔ τμαμάτων, ὧν τὸ ἕτερον τμᾶμα ἴσον ἐστὶ τῷ πλάτει τοῦ γνώμονος. Ἐσσεῖται δὴ καὶ [ἀπὸ] τοῦ τετραγώνου τοῦ δευτέρου τὸ λοιπὸν τετράγωνον τὰν πλευρὰν ἔχον ἴσαν τᾷ ΘΕ. Ὁ δὲ κύλινδρος ὁ πρῶτος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΘΕ ποτὶ τὸν κύλινδρον τὸν πρῶτον τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΘΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΘ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΕ· ὥστε καὶ ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΘ, ΘΔ περιεχόμενον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ περιεχόμενον ἔχει οὖν ὁ κύλινδρος ποτὶ τὸν κύλινδρον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ πρῶτον τετράγωνον ποτὶ τὸν γνώμονα τὸν ἀπὸ τοῦ δευτέρου τετραγώνου ἀφαιρημένον. Ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων κυλίνδρων ἕκαστος ἄξονα ἐχόντων ἴσον τᾷ ΘΕ ποτὶ τὸν κύλινδρον τὸν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι καὶ ἔχοντα ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ τετράγωνον τὸ ὁμοίως τεταγμένον αὐτῷ ποτὶ τὸν γνώμονα τὸν ἀπὸ τοῦ ἑπομένου αὐτῷ τετραγώνου ἀφαιρημένον. Ἐντὶ δή τινα μεγέθεα, οἱ κύλινδροι οἱ ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ, καὶ ἄλλα, τὰ τετράγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν ΞΞ, ἴσα τῷ πλήθει τοῖς κυλίνδροις καὶ κατὰ δύο τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντα, λέγονται δὲ οἱ κύλινδροι ποτʼ ἄλλα μεγέθεα, τοὺς κυλίνδρους τοὺς ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι, ὁ δὲ
s230hiçbir şeyle karşılaştırılmaz; kareler de başka büyüklüklerle, yani karelerden çıkarılan gnomonlarla, karşılık gelenler aynı oranlarda olmak üzere karşılaştırılır, sonuncu kare ise hiçbir şeyle karşılaştırılmaz. O hâlde bütün silindirdeki silindirlerin hepsinin öbür silindirlerin hepsine oranı, bütün karelerin onlardan çıkarılan bütün gnomonlara oranına eşit olacaktır. Demek ki kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindirin iç şekle oranı, bütün karelerin onlardan çıkarılan bütün gnomonlara oranına eşittir. Kareler ise onlardan çıkarılan bütün gnomonların bir buçuk katından büyüktür. Çünkü bir yanda XR, XS, XT, XY, XPh [XPs, XŌ] çizgileri konmuştur; bunlar birbirini eşit farkla aşar, en küçükleri de bu farka eşittir. Öbür yanda, üzerlerinde iki X, X bulunan, sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri en büyüğe eşit başka çizgiler vardır. Her biri en büyüğe eşit olan bütün çizgiler üzerindeki kareler, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki karelerin hepsinin üç katından küçük, en büyüğün karesi dışarıda bırakılınca geri kalanların üç katından büyüktür; bu, spiraller üzerine yayımlanan eserde gösterilmiştir. Bütün kareler kendilerinden çıkarılan öbür karelerin üç katından küçük olduğuna göre, açıktır ki geriye kalanların bir buçuk katından büyüktür; yani gnomonların bir buçuk katından büyüktür. Dolayısıyla kesimle aynı tabana
ἔσχατος οὐδὲ ποθʼ ἓν λέγεται, καὶ τὰ τετράγωνα ποτʼ ἄλλα μεγέθεα, τοὺς ἀπὸ τῶν τετραγώνων ἀφαιρημένους, τὰ ὁμόλογα ἐν τοῖς αὐτοῖς λόγοις, τὸ δὲ ἔσχατον τετράγωνον οὐδὲ ποθʼ ἓν λέγεται· πάντες οὖν οἱ κύλινδροι οἱ ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ποτὶ πάντας τοὺς ἑτέρους κυλίνδρους τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν πάντα τὰ τετράγωνα ποτὶ πάντας τοὺς γνώμονας τοὺς ἀφαιρημένους ἀπʼ αὐτῶν· ὁ ἄρα κύλινδρος ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν ποτὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν πάντα τὰ τετράγωνα ποτὶ πάντας τοὺς γνώμονας τοὺς ἀφαιρημένους ἀπʼ αὐτῶν, Τὰ δὲ τετράγωνα πάντων τῶν γνωμόνων τῶν ἀφαιρημένων ἀπʼ αὐτῶν μείζονά ἐντι ἢ ἡμιόλια· ἐντὶ γάρ τινες γραμμαὶ κείμεναι αἱ ΞΡ, ΞΣ, ΞΤ, ΞΥ, ΞΦ [ΞΨ, ΞΩ] τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχουσαι, καὶ ἁ ἐλαχίστα ἴσα τᾷ ὑπεροχᾷ, ἐντὶ δὲ καὶ ἄλλαι γραμμαί, ἐφʼ ἇν τὰ δύο Ξ, Ξ, τῷ μὲν πλήθει ἴσαι ταύταις, τῷ δὲ μεγέθει ἑκάστα ἴσα τᾷ μεγίστᾳ τὰ οὖν τετράγωνα τὰ ἀπὸ πασᾶν, ἇν ἐστιν ἑκάστα ἴσα τᾷ μεγίστᾳ, πάντων μὲν τῶν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν ἐλάσσονά ἐντι ἢ τριπλάσια, τῶν δὲ λοιπῶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας μείζονα ἢ τριπλάσια· τοῦτο γὰρ ἐν τοῖς περὶ τᾶν ἑλίκων ἐκδεδομένοις δέδεικται. Ἐπεὶ δὲ πάντα τὰ τετράγωνα ἐλάσσονά ἐντι ἢ τριπλάσια τῶν ἑτέρων τετραγώνων, ἅ ἐντι ἀφαιρημένα ἀπʼ αὐτῶν, δῆλον ὅτι τῶν λοιπῶν μείζονά ἐντι ἢ ἡμιόλια· τῶν οὖν γνωμόνων μείζονά ἐντι ἢ ἡμιόλια. Ὥστε καὶ ὁ κύλινδρος ὁ βάσιν ἔχων τὰν
s231ve aynı eksene sahip silindir de iç şeklin bir buçuk katından büyüktür. Bu imkânsızdır; çünkü silindir Ps konisinin bir buçuk katıdır, iç şeklin ise Ps konisinden büyük olduğu gösterildi. O hâlde sferoidin yarısı Ps konisinden büyük değildir.
Küçük de değildir. Mümkünse küçük olsun. Yine sferoidin yarısının içine bir katı şekil, çevresine de eşit yükseklikte silindirlerden oluşan bir başkası çizilsin; öyle ki çevrel şekil iç şekli, Ps konisinin sferoidin yarısını aştığı farktan küçük bir farkla aşsın; geri kalan her şey öncekiler gibi kurulsun. İç şekil kesimden küçük olduğuna göre, açıktır ki çevrel şekil de Ps konisinden küçüktür. Yine bütün silindirdeki silindirlerden ekseni ThE olan birincinin, çevrel şekildeki silindirlerden ekseni ThE olan birinciye oranı, birinci karenin kendisine oranıdır; bütün silindirdeki silindirlerden ekseni EP olan ikincinin, çevrel şekildeki silindirlerden ekseni EP olan ikinciye oranı da, ikinci karenin ondan çıkarılan gnomona oranıdır. Bütün silindirdeki, ekseni ThE'ye eşit öbür silindirlerin her birinin de, çevrel şekilde ona karşılık gelen ve aynı eksene sahip silindire oranı, kendisine karşılık gelen sıradaki karenin ondan çıkarılan gnomona oranına eşittir. O hâlde
αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν μείζων ἐστὶν ἢ ἡμιόλιος τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ὅπερ ἀδύνατον τοῦ γὰρ Ψ κώνου ἡμιόλιός ἐστι, τὸ δὲ ἐγγεγραμμένον σχῆμα μεῖζον ἐδείχθη τοῦ Ψ κώνου. Οὐκ ἄρα ἐστὶ μεῖζον τὸ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τοῦ Ψ κώνου. Οὐδὲ τοίνυν ἔλασσον. Ἔστω γὰρ, εἰ δυνατόν, ἔλασσον. Πάλιν δὴ ἐγγεγράφθω εἰς τὸ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος σχῆμα στερεόν, καὶ ἄλλο περιγεγράφθω ἐκ κυλίνδρων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ᾧ ὑπερέχει ὁ Ψ κῶνος τοῦ ἡμίσεος τοῦ σφαιροειδέος, καὶ τὰ ἄλλα τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον κατεσκευάσθω. Ἐπεὶ οὖν ἔλασσόν ἐστι τὸ ἐγγραφὲν σχῆμα τοῦ τμάματος, δῆλον ὅτι καὶ τὸ περιγραφὲν σχῆμα ἔλασσόν ἐστι τοῦ Ψ κώνου. Πάλιν δὴ ὁ πρῶτος κύλινδρος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΘΕ ποτὶ τὸν πρῶτον κύλινδρον τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΘΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ πρῶτον τετράγωνον ποθʼ αὐτό, ὁ δὲ δεύτερος κύλινδρος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΕΠ ποτὶ τὸν δεύτερον κύλινδρον τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΕΠ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ δεύτερον τετράγωνον ποτὶ τὸν γνώμονα τὸν ἀπʼ αὐτοῦ ἀφαιρημένον καὶ τῶν ἄλλων δὲ κυλίνδρων ἕκαστος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ἄξονα ἐχόντων τὰν ἴσαν τᾷ ΘΕ ποτὶ τὸν κύλινδρον τὸν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι κατʼ αὐτὸν ἐόντα καὶ ἄξονα ἔχοντα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ ὁμοίως τεταγμένον αὐτῷ τετράγωνον ποτὶ τὸν γνώμονα τὸν ἀπʼ αὐτοῦ ἀφαιρημένον· καὶ πάντες
s232bütün silindirdeki silindirlerin hepsinin çevrel şekildeki silindirlerin hepsine oranı, bütün karelerin, birinci kare ile geri kalan karelerden çıkarılan gnomonların toplamına eşit büyüklüğe oranına eşit olacaktır. Bütün kareler, birinci kare ile geri kalanlardan çıkarılan gnomonların toplamının bir buçuk katından küçüktür; çünkü bu kareler, birbirini eşit farkla aşan çizgiler üzerindeki karelerin, en büyüğün karesi dışarıda bırakılınca, üç katından büyüktür. Demek ki kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir, çevrel şeklin bir buçuk katından küçüktür. Bu imkânsızdır; çünkü silindir Ps konisinin bir buçuk katıdır, çevrel şeklin ise Ps konisinden küçük olduğu gösterildi. O hâlde sferoidin yarısı Ps konisinden küçük değildir. Ne büyük ne küçük olduğuna göre, eşittir.
οὖν οἱ κύλινδροι οἱ ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ποτὶ πάντας τοὺς κυλίνδρους τοὺς ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν πάντα τὰ τετράγωνα ποτὶ τὸ ἴσον τῷ πρώτῳ τετραγώνῳ καὶ τοῖς γνωμόνεσσι τοῖς ἀπὸ τῶν λοιπῶν τετραγώνων ἀφαιρημένοις, Καὶ τὰ τετράγωνα πάντα ἐλάσσονά ἐντι ἢ ἡμιόλια τοῦ ἴσου τῷ τε πρώτῳ τετραγώνῳ καὶ τοῖς γνωμόνεσσιν τοῖς ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἀφαιρημένοις, διότι τῶν τετραγώνων τῶν ἀπὸ τᾶν τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερεχουσᾶν χωρὶς τοῦ ἀπὸ τᾶς μεγίστας τετραγώνου μείζονά ἐντι ἢ τριπλάσια ὁ ἄρα κύλινδρος ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν ἐλάσσων ἢ ἡμιόλιός ἐστι τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος· ὅπερ ἀδύνατον· τοῦ γὰρ Ψ κώνου ἡμιόλιός ἐστι, τὸ δὲ περιγεγραμμένον σχῆμα ἔλαττον ἐδείχθη τοῦ Ψ κώνου. Οὐκ ἄρα ἐστὶν ἔλασσον τὸ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τοῦ Ψ κώνου. Ἐπεὶ δὲ οὕτε μεῖζόν ἐστι οὔτε ἔλασσον, ἴσον ἄρα ἐστίν.
27Önerme 28. Sferoid, merkezden geçen ama eksene dik olmayan bir düzlemle kesilirse, yine sferoidin yarısı, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koni parçasının iki katı olacaktır.
Bir sferoid şekil kesilmiş olsun. Eksenden geçen ve kesen düzleme dik başka bir düzlemle kesilince, şeklin kesiti ABGD dar açılı koni kesiti, bu kesitin merkezi Th, şekli kesen düzleminki de AG doğrusu olsun. Bu doğru Th'den geçecektir; çünkü düzlemin merkezden geçtiği varsayılmıştı. Kesen düzlemin eksene dik olarak çizilmediği varsayıldığından, AG çapı üzerinde bir dar açılı koni kesiti olacaktır. AG'ye paralel ve dar açılı koni kesitine B ile D'de teğet KL ve MN doğruları çizilsin; KL ile MN'den de AG üzerindeki düzleme paralel düzlemler dikilsin. Bu düzlemler sferoide B ile D'de teğet olur; birleştirilen BD doğrusu Th'den geçer; kesimlerin tepeleri B ile D noktaları, eksenleri de BTh ile ThD olur. Ekseni BTh olan ve yüzeyinde AG çapı üzerindeki dar açılı koni kesiti bulunacak bir silindir bulmak mümkündür; bulununca, sferoidin yarısıyla aynı tabana ve aynı eksene sahip bir silindir parçası elde edilecektir. Yine tepesi B noktası olan ve yüzeyinde AG çapı üzerindeki dar açılı koni kesiti bulunacak bir koni bulmak da mümkündür; bulununca, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip bir koni parçası elde edilecektir. Diyorum ki sferoidin yarısı bu koni parçasının iki katıdır.
Ps konisi koni parçasının iki katı olsun. Sferoidin yarısı Ps konisine eşit değilse, önce, mümkünse, büyük olsun. Sferoidin yarısının içine bir katı şekil, çevresine de eşit yükseklikte silindir parçalarından oluşan bir başkasını çizdim; öyle ki çevrel şekil iç şekli, sferoidin yarısının Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aşsın. Öncekilerde olduğu gibi, sferoidin yarısının içindeki şeklin Ps konisinden büyük olduğu; kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir parçasının ise Ps konisinin bir buçuk katı, sferoidin yarısının içindeki şeklin ise bir buçuk katından büyük olduğu gösterilecektir. Bu imkânsızdır. O hâlde sferoidin yarısı Ps konisinden büyük olmayacaktır.
Sferoidin yarısı Ps konisinden küçükse, sferoidin yarısının içine bir katı şekil, çevresine de eşit yükseklikte silindir parçalarından oluşan bir başkası çizilsin; öyle ki çevrel şekil iç şekli, Ps konisinin sferoidin yarısını aştığı farktan küçük bir farkla aşsın. Yine öncekilerde olduğu gibi, çevrel şeklin Ps konisinden küçük olduğu; kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir parçasının ise Ps konisinin bir buçuk katı, çevrel şeklin ise bir buçuk katından küçük olduğu gösterilecektir. Bu imkânsızdır. O hâlde sferoidin yarısı Ps konisinden küçük de olmayacaktır. Ne büyük ne küçük olduğuna göre, eşittir. Böylece gösterilmesi gereken açıktır.
κη΄. Καὶ τοίνυν εἴ κα τὸ σφαιροειδὲς μὴ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα τῷ ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ κέντρου τμαθῇ, ὁμοίως τὸ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος διπλάσιον ἐσσεῖται τοῦ ἀποτμάματος τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν. Τετμάσθω γὰρ σχῆμα σφαιροειδές, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ ἄλλῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον τοῦ μὲν σχήματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓΔ ὀξυγωνίου κώνου τομά, κέντρον δὲ αὐτᾶς τὸ Θ, τοῦ δε τετμακότος ἐπιπέδου τὸ σχῆμα ἔστω ἁ ΑΓ εὐθεῖα· ἐσσεῖται δʼ αὕτα διὰ τοῦ Θ ἀγμένα, ἐπεὶ τὸ ἐπίπεδον ὑπέκειτο διὰ τοῦ κέντρου ἄχθαι. Ἐσσεῖται οὖν τις ὀξυγωνίου κώνου τομὰ περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, ἐπεὶ τὸ ἐπίπεδον τὸ ἀποτέμνον ὑπέκειτο οὐ ποτʼ ὀρθὰς εἶμεν τῷ ἄξονι ἀγμένον. Ἄχθων δή τινες αἱ ΚΛ, ΜΝ παρὰ τὰν ΑΓ ἐπιψαύουσαι τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς κατὰ τὰ Β, Δ, ἀπὸ δὲ τᾶν ΚΛ, ΜΝ ἐπίπεδα ἀνεστακέτω παράλληλα τῷ κατὰ τὰν ΑΓ· ἐπιψαύοντι δὴ ταῦτα τοῦ σφαιροειδέος κατὰ τὰ Β, Δ, καὶ ἁ ΒΔ ἐπιζευχθεῖσα πεσεῖται διὰ τοῦ Θ, καὶ ἐσσοῦνται τῶν τμαμάτων κορυφαὶ μὲν τὰ Β, Δ σαμεῖα, ἄξονες δὲ αἱ ΒΘ, ΘΔ. Δυνατὸν δή ἐστιν κύλινδρον εὑρεῖν ἄξονα ἔχοντα τὰν ΒΘ, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἁ περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, εὑρεθέντος δὲ ἐσσεῖταί τις κυλίνδρου τόμος τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχων τῷ ἡμισέῳ τοῦ σφαιροειδέος καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν· πάλιν δὲ καὶ κῶνον εὑρεῖν δυνατόν ἐστι κορυφὰν ἔχοντα τὸ Β σαμεῖον, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἁ ἀπὸ διαμέτρου τᾶς ΑΓ. Εὑρεθέντος δὴ ἐσσεῖταί τι ἀπότμαμα κώνου τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχον τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν· λέγω δὴ ὅτι τοῦ σφαιροειδέος τὸ ἡμίσεον διπλάσιόν ἐστι τοῦ κώνου τούτου. Ἔστω δὴ ὁ Ψ κῶνος διπλάσιος τοῦ ἀποτμάματος τοῦ κώνου. Εἰ οὖν μή ἐστιν ἴσον τὸ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τῷ Ψ κώνῳ, ἔστω πρῶτον, εἰ δυνατόν, μεῖζον. Ἐνέγραψα δή τι εἰς τὸ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος σχῆμα στερεὸν καὶ ἄλλο περιέγραψα ἐκ κυλίνδρου τόμων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει τὸ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τοῦ Ψ κώνου. Ὁμοίως δὴ τοῖς πρότερον δειχθήσεται τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἐν τῷ ἡμισέῳ τοῦ σφαιροειδέος μεῖζον ἐὸν τοῦ Ψ κώνου καὶ ὁ τόμος ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦ μὲν Ψ κώνου ἡμιόλιος ἐών, τοῦ δὲ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἐν τῷ ἡμισέῳ τοῦ σφαιροειδέος μείζων ἢ ἡμιόλιος· ὅπερ ἀδύνατον. Οὐκ ἐσσεῖται οὖν μεῖζον τὸ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τοῦ Ψ κώνου. Εἰ δὲ ἔλασσόν ἐστι τὸ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τοῦ Ψ κώνου, ἐγγεγράφθω εἰς τὸ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος σχῆμα στερεόν, καὶ ἄλλο περιγεγράφθω ἐκ κυλίνδρων τόμων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει ὁ Ψ κῶνος τοῦ ἡμίσεος τοῦ σφαιροειδέος. Πάλιν οὖν ὁμοίως τοῖς πρότερον δειχθήσεται τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἔλασσον ἐὸν τοῦ Ψ κώνου καὶ ὁ τόμος τοῦ κυλίνδρου ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦ μὲν Ψ κώνου ἡμιόλιος ἐών, τοῦ δὲ περιγεγραμμένου σχήματος ἐλάσσων ἢ ἁμιόλιος· ὅπερ ἀδύνατον. Οὐκ ἐσσεῖται οὖν οὐδὲ ἔλασσον τὸ ἥμισυ τοῦ σφαιροειδέος τοῦ Ψ κώνου. Ἐπεὶ δὲ οὔτε μεῖζόν ἐστιν οὔτε ἔλασσον, ἴσον ἐστί. Φανερὸν οὖν ἐστιν ὃ ἔδει δεῖξαι.
28Önerme 29. Her sferoid şekil, merkezden geçmeyen ve eksene dik olan bir düzlemle kesilirse, küçük kesimin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı, sferoidin ekseninin yarısı ile büyük kesimin ekseninin toplamının, büyük kesimin eksenine oranına eşittir.
Bir sferoid şekilden, merkezden geçmeyen ve eksene dik olan bir düzlemle bir kesim ayrılmış olsun. Eksenden geçen başka bir düzlemle kesilince, şeklin kesiti ABG dar açılı koni kesiti, kesitin çapı ve sferoidin ekseni BZ, merkezi Th, kesimi ayıran düzleminki de AG doğrusu olsun. Bu doğru BZ ile dik açılar yapacaktır; çünkü düzlemin eksene dik olduğu varsayılmıştı. Ayrılan ve tepesi B noktası olan kesim sferoid şeklin yarısından küçük olsun; ZH de BTh'ye eşit olsun. Gösterilmelidir ki tepesi
κθ΄. Παντὸς σχήματος σφαιροειδέος ἐπιπέδῳ τμαθέντος μὴ διὰ τοῦ κέντρου ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα τὸ ἔλαττον τμᾶμα ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν συναμφότερα τό τε ἡμίσεον τοῦ ἄξονος τοῦ σφαιροειδέος καὶ ὁ ἄξων τοῦ μείζονος τμάματος ποτὶ τὸν ἄξονα τὸν τοῦ μείζονος τμάματος. Ἔστω γάρ τι τμᾶμα σφαιροειδέος σχήματος ἀποτετμαμένον ἐπιπέδῳ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα μὴ διὰ τοῦ κέντρου, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ ἄλλῳ διὰ τοῦ ἄξονος τοῦ μὲν σχήματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓ ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ τᾶς τομᾶς καὶ ἄξων τοῦ σφαιροειδέος ἔστω ἁ ΒΖ, κέντρον δὲ τὸ Θ, τοῦ δὲ ἐπιπέδου τοῦ ἀποτέμνοντος τὸ τμᾶμα τομὰ ἔστω ἁ ΑΓ εὐθεῖα· ποιήσει δὲ αὕτα ὀρθὰς γωνιάς ποτὶ τὰν ΒΖ, ἐπεὶ τὸ ἐπίπεδον ὀρθὸν εἶμεν ποτὶ τὸν ἄξονα ὑπέκειτο· ἔστω δὲ τὸ τμᾶμα τὸ ἀποτετμαμένον, οὗ κορυφὰ τὸ Β σαμεῖον, ἔλασσον ἢ ἁμίσεον τοῦ σφαιροειδέος σχήματος, καὶ τᾷ ΒΘ ἴσα ἔστω ἁ ΖΗ. Δεικτέον ὅτι τὸ τμᾶμα, οὗ κορυφὰ
s236B noktası olan kesimin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı DH'nin DZ'ye oranına eşittir.
Küçük kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip bir silindir olsun; içinde Ps bulunan bir koni de olsun ve bu koninin, aynı tabana sahip koniye oranı DH'nin DZ'ye oranına eşit olsun. Diyorum ki Ps konisi, tepesi B noktası olan kesime eşittir.
Eşit değilse, önce, mümkünse, küçük olsun. Kesimin içine bir katı şekil, çevresine de eşit yükseklikte silindirlerden oluşan bir başkasını çizdim; öyle ki çevrel şekil iç şekli, sferoidin kesiminin Ps konisinden büyük olduğu farktan küçük bir farkla aşsın. Çevrel şekil kesimden büyük olduğu hâlde
τὸ Β σαμεῖον, ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ ΔΗ ποτὶ τὰν ΔΖ. Ἔστω δὴ κύλινδρος τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχων τῷ ἐλάσσονι τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν, ἔστω δὲ καὶ κῶνος, ἐν ᾧ τὸ Ψ, ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τοῦτον ἔχων τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ ΔΗ ποτὶ τὰν ΔΖ· φαμὶ δὴ τὸν Ψ κῶνον ἴσον εἶμεν τῷ τμάματι τῷ κορυφὰν ἔχοντι τὸ Β σαμεῖον. Εἰ γὰρ μή ἐστιν ἴσος, ἔστω πρῶτον, εἰ δυνατόν, ἐλάσσων. Ἐνέγραψα δὴ εἰς τὸ τμᾶμα σχῆμα στερεὸν καὶ ἄλλο περιέγραψα ἐκ κυλίνδρων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ μεῖζόν ἐστι τὸ τοῦ σφαιροειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου. Ἐπεὶ οὖν μεῖζον ἐὸν τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ τμάματος
s237iç şekli, kesimin koniyi aştığı farktan küçük bir farkla aştığına göre, açıktır ki iç şekil de Ps konisinden büyüktür. BR, BD'nin üçte biri olsun. BH BTh'nin, BD de BR'nin üç katı olduğuna göre, açıktır ki DH de ThR'nin üç katıdır. O hâlde kesimle aynı tabana sahip ve ekseni BD olan silindirin, aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı DH'nin ThR'ye oranına eşittir. Söylenen koninin Ps konisine oranı da DZ'nin DH'ye oranına eşittir. O hâlde oranlar karışık sırayla dizildiğinden, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindirin Ps konisine oranı DZ'nin ThR'ye oranına eşit olacaktır. Sayıca BD'nin parçalarına, büyüklükçe her biri ZD'ye eşit, üzerlerinde X ve N bulunan çizgiler konsun; XO'ların her biri de BD'ye eşit olsun; o hâlde NO'ların her biri ThD'nin iki katı olacaktır. Bunların her birine genişliği BD'ye eşit bir alan uygulansın; öyle ki köşegenleri çizilen kısımların her biri bir kare olsun. Birinci alandan genişliği BE'ye eşit, ikinciden genişliği BKh'ye eşit bir gnomon çıkarılsın; aynı biçimde sonra gelen her alandan da, genişliği kendinden önce çıkarılan gnomonun genişliğinden bir parça eksik olan bir gnomon çıkarılsın. Bu durumda birinci alandan çıkarılan gnomon BE ile EZ'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olacak; geriye kalan alan da
ἐλάσσονι ὑπερέχει τοῦ ἐγγεγραμμένου ἢ τὸ τμᾶμα τοῦ κώνου, δῆλον ὅτι μεῖζόν ἐστι καὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα τοῦ Ψ κώνου. Ἔστω δὴ τρίτον μέρος τᾶς ΒΔ ἁ ΒΡ. Ἐπεὶ οὖν ἁ μὲν ΒΗ τριπλασία ἐστὶν τᾶς ΒΘ, ἁ δὲ ΒΔ τᾶς ΒΡ, δῆλον ὅτι τριπλασία ἐστὶν ἁ ΔΗ τᾶς ΘΡ· ἔχει δὴ ὁ μὲν κύλινδρος ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὰν ΒΔ ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ ΔΗ ποτὶ τὰν ΘΡ. Ὁ δὲ κῶνος ὁ εἰρημένος ποτὶ τὸν Ψ κῶνον τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει, ὃν ἁ ΔΖ ποτὶ τὰν ΔΗ· ἕξει οὖν ἀνομοίως τῶν λόγων τεταγμένων ὁ κύλινδρος ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν ποτὶ τὸν Ψ κῶνον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ ΔΖ ποτὶ τὰν ΘΡ. Ἔστων δὴ γραμμαὶ κείμεναι, ἐφʼ ἇν τὰ Ξ, Ν, τῷ μὲν πλήθει ἴσαι τοῖς τμαμάτεσσιν τοῖς τᾶς ΒΔ, τῷ δὲ μεγέθει ἑκάστα ἴσα τᾷ ΖΔ, ἔστω δὲ καὶ τᾶν ΞΟ ἑκάστα ἴσα τᾷ ΒΔ τᾶν οὖν ΝΟ ἑκάστα διπλασία ἐσσεῖται τᾶς ΘΔ. Παραπεπτωκέτω δὴ παρʼ ἑκάσταν αὐτᾶν χωρίον τι πλάτος ἔχον ἴσον τᾷ ΒΔ, ὥστε εἶμεν ἕκαστον τῶν ἐχόντων τὰς διαμέτρους τετράγωνον. Ἀφαιρήσθω δὴ ἀπὸ μὲν τοῦ πρώτου γνώμων πλάτος ἔχων ἴσον τᾷ ΒΕ, ἀπὸ δὲ τοῦ δευτέρου πλάτος ἔχων ἴσον τᾷ ΒΧ, καὶ ἀφʼ ἑκάστου τὸν αὐτὸν τρόπον εἷς ἀπὸ τοῦ ἑπομένου χωρίου γνώμων ἀφαιρήσθω πλάτος ἔχων ἑνὶ τμάματι ἔλασσον τοῦ πλάτεος τοῦ πρὸ αὐτοῦ γνώμονος ἀφαιρημένου· ἐσσεῖται δὴ ὁ μὲν ἀπὸ τοῦ πρώτου χωρίου γνώμων ἀφαιρημένος ἴσος τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΖ, καὶ τὸ λοιπὸν χωρίον παραπεπτωκὸς παρὰ τὰν
s238NO'ya kare biçiminde taşkınla uygulanmış, taşkınının kenarı DE'ye eşit bir alan olacaktır. İkinci alandan çıkarılan gnomon ZKh ile KhB'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olacak, geriye kalan alan da NO'ya kare biçiminde taşkınla uygulanmış bir alan olacaktır; öbürleri de bunlar gibi olacaktır. Kesimin içindeki şekli oluşturan bütün silindirlerin düzlemleri, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindirin yüzeyine kadar uzatılsın; o hâlde bütün silindir, sayıca çevrel şekildekilere, büyüklükçe de onların en büyüğüne eşit silindirlere bölünmüş olacaktır. Bütün silindirdeki silindirlerden ekseni DE olan birincinin, iç şekildeki silindirlerden ekseni DE olan birinciye oranı, DG'nin karesinin KE'nin karesine oranına eşittir. Bu da BD ile DZ'nin çevrelediği dikdörtgenin BE ile EZ'nin çevrelediğine oranıyla aynıdır. O hâlde bu silindirin o silindire oranı, birinci alanın ondan çıkarılan gnomona oranına eşittir. Aynı şekilde, bütün silindirdeki, ekseni DE'ye eşit öbür silindirlerin her birinin de, iç şekilde ona karşılık gelen ve aynı eksene sahip silindire oranı, kendisine karşılık gelen sıradaki alanın ondan çıkarılan gnomona oranına eşit olacaktır. Demek ki bir yanda bazı büyüklükler, yani bütün silindirdeki silindirler; öbür yanda başka büyüklükler, yani XN'ye uygulanan,
ΝΟ ὑπερβάλλον εἴδει τετραγώνῳ τὰν τοῦ ὑπερβλήματος πλευρὰν ἔχον ἴσαν τᾷ ΔΕ, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ δευτέρου χωρίου γνώμων ἀφαιρημένος ἴσος τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΖΧ, ΧΒ, καὶ τὸ λοιπὸν χωρίον παρὰ τὰν ΝΟ παραπεπτωκὸς ὑπερβάλλον εἴδει τετραγώνῳ, καὶ τὰ λοιπὰ ὁμοίως τούτοις ἑξοῦντι. Διάχθω δὲ τὰ ἐπίπεδα πάντων τῶν κυλίνδρων, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἐν τῷ τμάματι, ποτὶ τὰν ἐπιφάνειαν τοῦ κυλίνδρου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν· ἐσσεῖται δὴ ὁ ὅλος κύλινδρος διαιρημένος εἰς κυλίνδρους τῷ μὲν πλήθει ἴσους τοῖς ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι, τῷ δὲ μεγέθει ἴσους τῷ μεγίστῳ αὐτῶν, Ὁ δὴ πρῶτος κύλινδρος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΔΕ ποτὶ τὸν πρῶτον κύλινδρον τῶν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα ἄξονα τὰν ΔΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΔΓ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΕ. Οὗτος δέ ἐστιν ὁ αὐτὸς τῷ ὃν ἔχει τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΔ, ΔΖ περιεχόμενον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΖ· ἔχει οὖν ὁ κύλινδρος ποτὶ τὸν κύλινδρον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ πρῶτον χωρίον ποτὶ τὸν γνώμονα τὸν ἀπʼ αὐτοῦ ἀφαιρημένον· ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων κυλίνδρων τῶν ἐν τῶ ὅλῳ κυλίνδρῳ ἕκαστος ἄξονα ἔχων τὰν ἴσαν τᾷ ΔΕ ποτὶ τὸν κατʼ αὐτὸν κύλινδρον τὸν ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι ἄξονα ἔχοντα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἕξει τὸν λόγον, ὃν τὸ ὁμοίως τεταγμένον αὐτῷ χωρίον ποτὶ τὸν γνώμονα τὸν ἀπʼ αὐτοῦ ἀφαιρημένον, Ἐντὶ οὖν μεγέθεά τινα οἱ κύλινδροι οἱ ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ καὶ ἄλλα μεγέθεα τὰ χωρία τὰ παρὰ τὰν ΞΝ παραπεπτωκότα πλάτος ἔχοντα
s239genişliği BD'ye eşit, sayıca silindirlere eşit ve ikişer ikişer onlarla aynı oranda olan alanlar vardır. Silindirler iç şekildeki başka silindirlerle karşılaştırılır, sonuncusu hiçbir şeyle karşılaştırılmaz; alanlar da başka alanlarla, yani onlardan çıkarılan gnomonlarla, karşılık gelenler aynı oranlarda olmak üzere karşılaştırılır, sonuncu alan ise hiçbir şeyle karşılaştırılmaz. O hâlde açıktır ki bütün silindirlerin öbür silindirlerin hepsine oranı da, bütün alanların bütün gnomonlara oranına eşit olacaktır. Demek ki kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindirin kesimin içindeki şekle oranı, bütün alanların bütün gnomonlara oranına eşit olacaktır. Üzerlerinde N, O bulunan eşit çizgiler konduğuna, her birine kare biçiminde taşkınla bir alan uygulandığına, taşkınların kenarları birbirini eşit farkla aştığına ve bu fark en küçüğe eşit olduğuna; XN'ye uygulanan, genişlikleri BD'ye eşit, sayıca bunlara eşit, büyüklükçe her biri en büyüğe eşit başka alanlar da bulunduğuna göre, açıktır ki her biri en büyüğe eşit olan alanların hepsinin öbür alanların hepsine oranı, XN'nin, NO'nun yarısı ile XO'nun üçte birinin toplamına eşit doğruya oranından küçüktür. O hâlde açıktır ki aynı alanların bütün gnomonlara oranı, XN'nin, NO'nun yarısı ile XO'nun üçte ikisinin toplamına eşit doğruya oranından büyük olacaktır. Demek ki kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindirin kesimin içindeki şekle oranı, XN'nin, NO'nun yarısı ile XO'nun üçte ikisinin toplamına eşit doğruya oranından büyüktür.
τὰν ἴσαν τᾷ ΒΔ, τῷ δὲ πλήθει ἴσα τοῖς κυλίνδροις καὶ κατὰ δύο τὸν αὐτὸν ἔχοντα λόγον, λέγονται δὲ οἵ τε κύλινδροι ποτʼ ἄλλους κυλίνδρους τοὺς ἐν τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι, ὁ δὲ ἔσχατος οὐδὲ ποθʼ ἓν λέγεται, καὶ τὰ χωρία ποτʼ ἄλλα χωρία, τοὺς ἀπʼ αὐτῶν ἀφαιρημένους, τὰ ὁμόλογα ἐν τοῖς αὐτοῖς λόγοις, τὸ δὲ ἔσχατον χωρίον οὐδὲ ποθ᾿ ἓν λέγεται· δῆλον οὖν ὅτι καὶ πάντες οἱ κύλινδροι ποτὶ πάντας τοὺς ἑτέρους τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν πάντα τὰ χωρία ποτὶ πάντας τοὺς γνώμονας ὁ ἄρα κύλινδρος ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν ποτὶ τὸ σχῆμα τὸ ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ τμάματι τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον, ὃν πάντα τὰ χωρία ποτὶ πάντας τοὺς γνώμονας. Καὶ ἐπεί ἐντί τινες γραμμαὶ ἴσαι κείμεναι, ἐφʼ ἆν τὰ Ν, Ο, καὶ παρʼ ἑκάσταν παραπέπτωκέν τι χωρίον ὑπερβάλλον εἴδει τετραγώνῳ, αἱ δὲ πλευραὶ τῶν ὑπερβλημάτων τῷ ἴσῳ ἀλλαλᾶν ὑπερέχοντι, καὶ ἁ ὑπεροχὰ ἴσα ἐστὶ τᾷ ἐλαχίστᾳ, καὶ ἄλλα ἐντὶ χωρία παρὰ τὰν ΞΝ παραπεπτωκότα, πλάτος δὲ ἔχοντα τὰς ἴσας τᾷ ΒΔ, τῷ μὲν πλήθει ἴσα τούτοις, τῷ δὲ μεγέθει ἕκαστον ἴσον τῷ μεγίστῳ, δῆλον ὡς σύμπαντα τὰ χωρία, ὧν ἐστιν ἕκαστον ἴσον τῷ μεγίστῳ, ποτὶ πάντα τὰ ἕτερα χωρία ἐλάσσω λόγον ἔχοντι τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΞΝ ποτὶ τὰν ἴσαν συναμφοτέρᾳ τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς ΝΟ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τᾶς ΞΟ. Φανερὸν οὖν ὅτι τὰ αὐτὰ χωρία ποτὶ πάντας τοὺς γνώμονας μείζονα λόγον ἑξοῦντι τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΞΝ ποτὶ τὰν ἴσαν συναμφοτέραις τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς ΝΟ καὶ δυοῖς τριταμορίοις τᾶς ΞΟ· ὁ ἄρα κύλινδρος ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν ποτὶ τὸ σχῆμα τὸ ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ τμάματι μείζονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΞΝ ποτὶ τὰν ἴσαν συναμφοτέραις τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς ΝΟ καὶ δυοῖς τριταμορίοις τᾶς
s240Oysa XN'ye DZ, NO'nun yarısına DTh, XO'nun üçte ikisine de DR eşittir; o hâlde bütün silindirin kesimin içindeki şekle oranı DZ'nin ThR'ye oranından büyüktür. Aynı silindirin Ps konisine oranının da DZ'nin ThR'ye oranına eşit olduğu gösterildi; o hâlde silindirin iç şekle oranı, Ps konisine oranından büyük olacaktır. Bu imkânsızdır; çünkü iç şeklin Ps konisinden büyük olduğu gösterildi. O hâlde sferoidin kesimi Ps konisinden büyük değildir.
Ama mümkünse küçük olsun. Yine kesimin içine bir katı şekil, çevresine de eşit yükseklikte silindirlerden oluşan bir başkası çizilsin; öyle ki çevrel şekil iç şekli, Ps konisinin kesimden büyük olduğu farktan küçük bir farkla aşsın; geri kalan her şey öncekiler gibi kurulsun. İç şekil kesimden küçük olduğuna ve çevrel şekil onu, Ps konisinin kesimi aştığı farktan küçük bir farkla aştığına göre, açıktır ki çevrel şekil de Ps konisinden küçüktür. Yine bütün silindirdeki silindirlerden ekseni DE olan birincinin, çevrel şekildeki silindirlerden aynı eksene sahip birinciye oranı, XN'ye uygulanan ve genişliği BD'ye eşit alanlardan sonuncunun kendisine oranıdır; çünkü ikisi de eşittir. Bütün silindirdeki, ekseni DE'ye eşit ikinci silindirin, çevrel şekilde ona karşılık gelen silindire oranı da, XN'ye uygulanan ve genişliği BD'ye eşit alanlardan birincinin
ΞΟ. Ἔστιν δὲ τᾷ μὲν ΞΝ ἴσα ἁ ΔΖ, τᾷ δὲ ἡμισέᾳ τᾶς ΝΟ ἁ ΔΘ, τὰ δὲ δύο τριταμόρια τᾶς ΞΟ ἁ ΔΡ· ὅλος ἄρα ὁ κύλινδρος ποτὶ τὸ σχῆμα τὸ ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ τμάματι μείζονα λόγον ἔχει ἢ ὃν ἔχει ἁ ΔΖ ποτὶ τὰν ΘΡ. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ ΔΖ ποτὶ τὰν ΘΡ, τοῦτον ἐδείχθη ἔχων ὁ αὐτὸς κύλινδρος ποτὶ τὸν Ψ κῶνον· μείζονα οὖν ἕξει λόγον ποτὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἢ ποτὶ τὸν Ψ κῶνον ὅπερ ἀδύνατον· ἐδείχθη γὰρ μεῖζον ἐὸν τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα τοῦ Ψ κώνου. Οὐκ ἄρα ἐστὶ μεῖζον τὸ τοῦ σφαιροειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου. Ἀλλʼ ἔστω, εἰ δυνατόν, ἔλασσον. Πάλιν δὴ ἐγγεγράφθω τι εἰς τὸ τμᾶμα σχῆμα στερεόν, καὶ ἄλλο περιγεγράφθω ἐκ κυλίνδρων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ μείζων ἐστὶν ὁ Ψ κῶνος τοῦ τμάματος, καὶ τὰ ἄλλα τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον κατεσκευάσθω. Ἐπεὶ οὖν ἔλασσόν ἐστι τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα τοῦ τμάματος, καὶ ἐλάσσονι ὑπερέχει τὸ περιγραφὲν ἢ ὁ Ψ κῶνος τοῦ τμάματος, δῆλον ὅτι καὶ τὸ περιγραφὲν σχῆμα ἔλασσόν ἐστι τοῦ Ψ κώνου. Πάλιν δὴ ὁ πρῶτος κύλινδρος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ὁ ἔχων ἄξονα τὰν ΔΕ ποτὶ τὸν πρῶτον κύλινδρον τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν ἔχοντα ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ ἔσχατον χωρίον τῶν παρὰ τὰν ΞΝ παραπεπτωκότων πλάτος ἐχόντων ἴσον τᾷ ΒΔ ποθʼ αὑτό· ἑκάτερα γὰρ ἴσα ἐστίν· ὁ δὲ δεύτερος κύλινδρος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ἄξονα ἔχων ἴσον τᾷ ΔΕ ποτὶ τὸν κύλινδρον τὸν κατʼ αὐτὸν ἐόντα τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ πρῶτον χωρίον τῶν
s241ondan çıkarılan gnomona oranına eşittir. Bütün silindirdeki, ekseni DE'ye eşit öbür silindirlerin her birinin de, çevrel şekilde ona karşılık gelen silindire oranı, XN'ye uygulanan alanlardan kendisine karşılık gelenin, ondan çıkarılan gnomona oranına eşittir; burada sonuncu alan birinci sayılır. O hâlde bütün silindirdeki silindirlerin hepsinin çevrel şekildeki silindirlerin hepsine oranı, öncekilerle aynı gerekçelerle, XN'ye uygulanan bütün alanların, sonuncu alan ile öbürlerinden çıkarılan gnomonların toplamına eşit büyüklüğe oranına eşit olacaktır. XN'ye uygulanan bütün alanların, NO'ya kare biçiminde taşkınla uygulanan alanların en büyüğü hariç hepsine oranının, XN'nin, NO'nun yarısı ile XO'nun üçte birinin toplamına eşit doğruya oranından büyük olduğu gösterildiğine göre, açıktır ki aynı alanların geri kalanlara, yani sonuncu alan ile öbürlerinden çıkarılan gnomonların toplamına eşit olanlara oranı, XN'nin, NO'nun yarısı ile XO'nun üçte ikisinin toplamına eşit doğruya oranından küçüktür. O hâlde açıktır ki kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindirin çevrel şekle oranı da ZD'nin ThR'ye oranından küçüktür. DZ'nin ThR'ye oranı ise söylenen silindirin Ps konisine oranıdır; o hâlde
παρὰ τὰν ΞΝ παραπεπτωκότων πλάτος ἐχόντων ἴσον τᾷ ΒΔ ποτὶ τὸν γνώμονα τὸν ἀφαιρημένον ἀπʼ αὐτοῦ, καὶ τῶν ἄλλων δὲ κυλίνδρων ἕκαστος τῶν ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ἄξονα ἐχόντων ἴσον τᾷ ΔΕ ποτὶ τὸν κατʼ αὐτὸν κύλινδρον τῶν ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ ὁμόλογον χωρίον αὐτῷ τῶν παρὰ τὰν ΞΝ παραπεπτωκότων ποτὶ τὸν γνώμονα τὸν ἀπʼ αὐτοῦ ἀφαιρημένον πρώτου λεγομένου τοῦ ἐσχάτου· καὶ πάντες οὖν οἱ κύλινδροι οἱ ἐν τῷ ὅλῳ κυλίνδρῳ ποτὶ πάντας τοὺς κυλίνδρους τοὺς ἐν τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι λόγον, ὃν πάντα τὰ χωρία τὰ παρὰ τὰν ΞΝ παραπεπτωκότα ποτὶ τὸ ἴσον τῷ τε ἐσχάτῳ κειμένῳ χωρίῳ καὶ τοῖς γνωμόνεσσι τοῖς ἀφαιρημένοις ἀπὸ τῶν ἄλλων διὰ τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον. Ἐπεὶ οὖν δέδεικται ὅτι τὰ χωρία πάντα τὰ παρὰ τὰν ΞΝ παραπεπτωκότα ποτὶ τὰ χωρία πάντα τὰ παρὰ τὰν ΝΟ παραπεπτωκότα ὑπερβάλλοντα εἴδει τετραγώνῳ χωρὶς τοῦ μεγίστου μείζονα λόγον ἔχοντι τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΞΝ ποτὶ τὰν ἴσαν συναμφοτέραις τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς ΝΟ καὶ τῷ τρίτῳ μέρει τᾶς ΞΟ, δῆλον ὅτι τὰ αὐτὰ χωρία ποτὶ τὰ λοιπά, ἅ ἐντι ἴσα τῷ ἐσχάτῳ χωρίῳ κειμένῳ καὶ τοῖς γνωμόνεσσι τοῖς ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἀφαιρουμένοις, ἐλάσσονα λόγον ἔχοντι τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΞΝ ποτὶ τὰν ἴσαν συναμφοτέραις τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς ΝΟ καὶ δυσὶ τριταμορίοις τᾶς ΞΟ· δῆλον οὖν ὅτι καὶ ὁ κύλινδρος ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν ποτὶ τὸ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον ἐλάσσονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΖΔ ποτὶ τὰν ΘΡ. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ ΔΖ ποτὶ τὰν ΘΡ, τοῦτον ἔχει ὁ εἰρημένος κύλινδρος ποτὶ τὸν Ψ κῶνον· ἐλάσσονα
s242aynı silindirin çevrel şekle oranı, Ps konisine oranından küçüktür. Bu imkânsızdır; çünkü çevrel şeklin Ps konisinden küçük olduğu gösterildi. O hâlde kesim koniden küçük değildir. Ne büyük ne küçük olduğuna göre, eşittir.
ἄρα λόγον ἔχει ὁ αὐτὸς κύλινδρος ποτὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἢ ποτὶ τὸν Ψ κῶνον· ὅπερ ἀδύνατον· ἐδείχθη γὰρ ἔλασσον ἐὸν τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα τοῦ Ψ κώνου. Οὐκ ἄρα ἐστὶν ἔλασσον τοῦ κώνου. Ἐπεὶ δὲ οὔτε μεῖζον οὔτε ἔλασσον, ἴσον ἄρα ἐστίν.
30Önerme 30. Sferoid, eksene dik olmayan ve merkezden de geçmeyen bir düzlemle kesilirse, küçük kesiminin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koni parçasına oranı, oluşan kesimlerin tepelerini birleştiren doğrunun yarısı ile büyük kesimin ekseninin toplamına eşit doğrunun, büyük kesimin eksenine oranına eşit olacaktır.
Söylendiği gibi bir sferoid şekil kesilmiş olsun. Eksenden geçen ve kesen düzleme dik başka bir düzlemle kesilince, şeklin kesiti ABG dar açılı koni kesiti, kesen düzleminki de GA doğrusu olsun. AG'ye paralel ve koni kesitine B ile Z'de teğet PR ve ST doğruları çizilsin, bunlardan da AG üzerindeki düzleme paralel düzlemler dikilsin. Bu düzlemler sferoide B ile Z'de teğet olacak, B ile Z de kesimlerin tepeleri olacaktır. Kesimlerin tepelerini birleştiren doğru çizilsin ve BZ olsun; bu doğru merkezden geçecektir. Sferoidin ve dar açılı koni kesitinin merkezi Th olsun. Şeklin, eksene dik olmayan bir düzlemle kesildiği varsayıldığından, kesit dar açılı koni kesitidir ve çapı GA'dır. Ekseni BD ile aynı doğru üzerinde olan ve yüzeyinde AG çapı üzerindeki dar açılı koni kesiti bulunacak silindir ile tepesi B noktası olan ve yüzeyinde aynı kesit bulunacak koni alınsın. Böylece kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip bir silindir parçası ile yine kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip bir koni parçası elde edilecektir. Gösterilmelidir ki sferoidin tepesi B olan kesiminin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koni parçasına oranı DH'nin DZ'ye oranına eşit olacaktır; ZH de ThZ'ye eşit olsun.
İçinde Ps bulunan ve kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koni parçasına oranı DH'nin DZ'ye oranına eşit olan bir koni alınsın. Sferoidin kesimi Ps konisine eşit değilse, önce, mümkünse, büyük olsun. Sferoidin kesiminin içine bir katı şekil, çevresine de eşit yükseklikte silindir parçalarından oluşan bir başkasını çizdim; öyle ki çevrel şekil iç şekli, sferoidin kesiminin Ps konisini aştığı farktan küçük bir farkla aşsın. Öncekinde olduğu gibi, iç şeklin Ps konisinden büyük olduğu ve kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir parçasının iç şekle oranının Ps konisine oranından büyük olduğu gösterilecektir. Bu imkânsızdır. O hâlde sferoidin kesimi Ps konisinden büyük olmayacaktır.
Ama mümkünse küçük olsun. Yine kesimin içine bir katı şekil, çevresine de eşit yükseklikte silindir parçalarından oluşan bir başkası çizilsin; öyle ki çevrel şekil iç şekli, Ps konisinin kesimi aştığı farktan küçük bir farkla aşsın. Yine aynı yoldan, çevrel şeklin Ps konisinden küçük olduğu ve kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip silindir parçasının çevrel şekle oranının Ps konisine oranından küçük olduğu gösterilecektir. Bu imkânsızdır. O hâlde kesim koniden küçük de olmayacaktır. Böylece gösterilmesi gereken açıktır.
λ΄. Καὶ τοίνυν εἴ κα μὴ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα τμαθῇ τὸ σφαιροειδὲς μηδὲ διὰ τοῦ κέντρου, τὸ ἔλασσον αὐτοῦ τμᾶμα ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἕξει τὸν λόγον, ὃν ἁ ἴσα συναμφοτέρᾳ τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰς κορυφὰς τῶν γενομένων τμαμάτων καὶ τῷ ἄξονι τοῦ μείζονος τμάματος ποτὶ τὸν ἄξονα τοῦ μείζονος τμάματος. Τετμάσθω γάρ τι σχῆμα σφαιροειδές, ὡς εἴρηται, καὶ τμαθέντος αὐτοῦ ἄλλῳ ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον τοῦ μὲν σχήματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓ ὀξυγωνίου κώνου τομά, τοῦ δὲ τέμνοντος ἐπιπέδου τὸ σχῆμα ἁ ΓΑ εὐθεῖα, καὶ παρὰ τὰν ΑΓ ἄχθων αἱ ΠΡ, ΣΤ ἐπιψαύουσαι τᾶς τοῦ κώνου τομᾶς κατὰ τὰ Β, Ζ, καὶ ἀνεστακέτω ἀπʼ αὐτᾶν ἐπίπεδα παράλληλα τῷ κατὰ τὰν ΑΓ· ἐπιψαυσοῦντι δὲ ταῦτα τοῦ σφαιροειδέος κατὰ τὰ Β, Ζ, καὶ ἐσσοῦνται κορυφαὶ τῶν τμαμάτων τὰ Β, Ζ. Ἄχθω οὖν ἁ τὰς κορυφὰς τῶν τμαμάτων ἐπιζευγνύουσα καὶ ἔστω ἁ ΒΖ· πεσεῖται δὲ οὕτα διὰ τοῦ κέντρου· καὶ ἔστω κέντρον τοῦ σφαιροειδέος καὶ τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς τὸ Θ. Ἐπεὶ οὖν ὑπέκειτο μὴ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα τετμᾶσθαι τῷ ἐπιπέδῳ τὸ σχῆμα, ἁ τομά ἐστιν ὀξυγωνίου κώνου τομὰ καὶ διάμετρος αὐτᾶς ἁ ΓΑ. Λελάφθω οὖν ὅ τε κύλινδρος ὁ ἄξονα ἔχων ἐπʼ εὐθείας τᾷ ΒΔ, οὗ ἐν τᾷ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἁ περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, καὶ ὁ κῶνος ὁ κορυφὰν ἔχων τὸ Β σαμεῖον, οὗ ἐν τᾶ ἐπιφανείᾳ ἐσσεῖται ἁ τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομὰ ἁ περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ· ἐσσεῖται δὴ τόμος τις κυλίνδρου τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχων τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν καὶ ἀπότμαμα κώνου τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχον τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν. Δεικτέον ὅτι τὸ τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος, οὗ κορυφὰ τὸ Β, ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἕξει τὸν λόγον, ὃν ἁ ΔΗ ποτὶ τὰν ΔΖ· ἴσα δὲ ἔστω ἁ ΖΗ τᾷ ΘΖ. Λελάφθω δή τις κῶνος, ἐν ᾧ τὸ Ψ, ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχων τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ ΔΗ ποτὶ τὰν ΔΖ. Εἰ οὖν μή ἐστιν ἴσον τὸ τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος τῷ Ψ κώνῳ, ἔστω πρῶτον, εἰ δυνατόν, μεῖζον. Ἐνέγραψα δὴ εἰς τὸ τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος σχῆμα στερεὸν καὶ ἄλλο περιέγραψα ἐκ κυλίνδρων τόμων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενον, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει τὸ τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος τοῦ Ψ κώνου. Ὁμοίως δὴ τῷ προτέρῳ δειχθήσεται τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα μεῖζον ἐὸν τοῦ Ψ κώνου καὶ ὁ τόμος τοῦ κυλίνδρου ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν ποτὶ τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα μείζονα λόγον ἔχων ἢ ποτὶ τὸν Ψ κῶνον· ὅ ἐστιν ἀδύνατον. Οὐκ ἐσσεῖται οὖν τὸ τοῦ σφαιροειδέος τμᾶμα τοῦ Ψ κώνου μεῖζον. Ἀλλʼ ἔστω, εἰ δυνατόν, ἔλασσον. Ἐγγεγράφθω δὴ πάλιν εἰς τὸ τμᾶμα σχῆμα στερεὸν καὶ ἄλλο περιγεγράφθω ἐκ κυλίνδρου τόμων ὕψος ἴσον ἐχόντων συγκείμενα, ὥστε τὸ περιγραφὲν σχῆμα τοῦ ἐγγραφέντος ὑπερέχειν ἐλάσσονι ἢ ἁλίκῳ ὑπερέχει ὁ Ψ κῶνος τοῦ τμάματος. Πάλιν δὴ διὰ τῶν αὐτῶν δειχθήσεται τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἔλασσον τοῦ Ψ κώνου καὶ ὁ τόμος τοῦ κυλίνδρου ὁ βάσιν ἔχων τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν ποτὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα ἐλάσσονα λόγον ἔχων ἢ ποτὶ τὸν Ψ κῶνον· ὅ ἐστιν ἀδύνατον. Οὐκ ἐσσεῖται οὖν οὐδὲ ἔλασσον τὸ τμᾶμα τοῦ κώνου. Φανερὸν οὖν ὃ ἔδει δεῖξαι.
31Önerme 31. Her sferoid şekil, eksene dik olan ve merkezden geçmeyen bir düzlemle kesilirse, büyük kesimin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı, sferoidin ekseninin yarısı ile küçük kesimin ekseninin toplamına eşit doğrunun, küçük kesimin eksenine oranına eşittir.
Söylendiği gibi bir sferoid kesilmiş olsun. Eksenden geçen ve kesen düzleme dik başka bir düzlemle kesilince, şeklin kesiti ABG dar açılı koni kesiti, bu kesitin çapı ve şeklin ekseni BD, kesen düzleminki de GA doğrusu olsun; bu doğru BD'ye dik olacaktır. Tepesi B olan kesim büyük kesim, sferoidin merkezi de Th olsun. DTh'ye eşit bir DH ve yine ona eşit bir BZ eklensin. Gösterilmelidir ki sferoidin tepesi B olan kesiminin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı EH'nin ED'ye oranına eşittir.
Sferoid, merkezden geçen ve eksene dik olan bir düzlemle kesilsin; oluşan dairenin üzerine tepesi D noktası olan bir koni kurulsun. Bütün sferoid, tabanı KL çapı üzerindeki daire, tepesi D noktası olan kesimin iki katıdır; bu kesim de kendisiyle aynı tabana ve aynı eksene sahip koninin iki katıdır; çünkü bunlar gösterildi. O hâlde bütün sferoid söylenen koninin dört katıdır. Bu koninin, tabanı AG çapı üzerindeki daire, tepesi D noktası olan koniye oranı, ThD'nin ED'ye oranı ile KTh'nin karesinin EA'nın karesine oranından bileşik orandır. KTh'nin karesinin EA'nın karesine oranı ise BTh ile ThD'nin dikdörtgeninin BE ile ED'nin dikdörtgenine oranıyla aynıdır. ThD'nin ED'ye oranı, XD'nin ThD'ye oranına eşit olsun; o hâlde XD ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgenin BTh ile ThD'nin dikdörtgenine oranı da DTh'nin DE'ye oranına eşit olacaktır. XD ile ThB'nin dikdörtgeninin BTh ile ThD'nin dikdörtgenine oranı ile BTh ile ThD'nin dikdörtgeninin BE ile ED'nin dikdörtgenine oranından bileşik oran ise, XD ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgenin BE ile ED'nin dikdörtgenine oranıyla aynıdır. O hâlde tabanı KL çapı üzerindeki daire, tepesi D noktası olan koninin, tabanı AG çapı üzerindeki daire, tepesi D noktası olan koniye oranı, XD ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgenin BE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşittir. Tabanı AG çapı üzerindeki daire, tepesi D noktası olan koninin, kendisiyle aynı tabana ve aynı eksene sahip sferoid kesimine oranı da, BE ile ED'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin çevrelediğine oranına eşittir [yani BE'nin EZ'ye oranına; çünkü sferoidin yarısından küçük kesiminin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranının, sferoidin ekseninin yarısı ile büyük kesimin ekseninin toplamına eşit doğrunun büyük kesimin eksenine oranına eşit olduğu gösterildi; bu da ZE'nin BE'ye oranıdır]. O hâlde sferoidin yarısındaki koninin, sferoidin yarısından küçük kesimine oranı, XD ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşittir.
Bütün sferoidin, sferoidin yarısındaki koniye oranı ZH ile XD'nin çevrelediği dikdörtgenin BTh ile XD'nin dikdörtgenine oranına eşit olduğuna [çünkü ikisi de dört kattır], sferoidin yarısındaki koninin sferoidin yarısından küçük kesimine oranı da XD ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşit olduğuna göre, bütün sferoidin küçük kesimine oranı da ZH ile XD'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşit olur. Dolayısıyla sferoidin büyük kesiminin küçüğüne oranı, ZH ile XD'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin dikdörtgenini aştığı farkın, ZE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşittir. ZH ile XD'nin dikdörtgeni, ZE ile ED'nin dikdörtgenini, XD ile EH'nin çevrelediği dikdörtgen ile ZE ile XE'nin dikdörtgeninin toplamı kadar aşar. O hâlde sferoidin büyük kesiminin küçüğüne oranı, XD ile EH'nin çevrelediği dikdörtgen ile ZE ile XE'nin dikdörtgeninin toplamına eşit büyüklüğün, ZE ile ED'nin çevrelediği dikdörtgene oranına eşittir. Sferoidin küçük kesiminin, kendisiyle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı, ZE ile ED'nin çevrelediği dikdörtgenin BE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşittir [çünkü bu, ZE'nin BE'ye oranıyla aynıdır]; küçük kesimdeki koninin büyük kesimdeki koniye oranı da BE ile ED'nin çevrelediği dikdörtgenin BE'nin karesine oranına eşittir; çünkü koniler aynı tabana sahip olduklarından yüksekliklerinin oranındadır. O hâlde sferoidin büyük kesiminin, içine çizilen koniye oranı, XD ile EH'nin çevrelediği dikdörtgen ile ZE ile XE'nin dikdörtgeninin toplamına eşit büyüklüğün BE'nin karesine oranına eşit olur.
Bu da EH'nin ED'ye oranıyla aynıdır. Çünkü XD ile EH'nin dikdörtgeninin XD ile ED'nin dikdörtgenine oranı EH'nin ED'ye oranına eşittir; XE ile ZE'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ThE'nin dikdörtgenine oranı da EH'nin ED'ye oranına eşittir; zira XD, ThD, DE orantılı olduğundan ve ThD HD'ye eşit olduğundan, XE'nin ThE'ye oranı EH'nin ED'ye oranına eşittir. O hâlde XD ile EH'nin çevrelediği dikdörtgen ile ZE ile XE'nin dikdörtgeninin toplamına eşit büyüklüğün, XD ile ED'nin dikdörtgeni ile ZE ile ThE'nin dikdörtgeninin toplamına eşit büyüklüğe oranı da EH'nin ED'ye oranına eşittir. EB'nin karesi ise XD ile ED'nin çevrelediği dikdörtgen ile ZE ile ThE'nin dikdörtgeninin toplamına eşittir; çünkü BTh'nin karesi XD ile ED'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir, BE'nin karesinin BTh'nin karesini aştığı fark da, BTh ile BZ eşit olduğundan, ZE ile ThE'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. O hâlde açıktır ki sferoidin büyük kesiminin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koniye oranı EH'nin ED'ye oranına eşittir.
λα΄. Παντὸς σχήματος σφαιροειδέος ἐπιπέδῳ τμαθέντος ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα μὴ διὰ τοῦ κέντρου τὸ μεῖζον τμᾶμα ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ ἴσα συναμφοτέραις τᾷ τε ἡμισέᾳ τοῦ ἄξονος τοῦ σφαιροειδέος καὶ τῷ τοῦ ἐλάσσονος τμάματος ἄξονι ποτὶ τὸν τοῦ ἐλάσσονος τμάματος ἄξονα. Τετμάσθω τι σφαιροειδές, ὡς εἴρηται, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ ἄλλῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον τοῦ μὲν σχήματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓ ὀξυγωνίου κώνου τομά, διάμετρος δὲ αὐτᾶς καὶ ἄξων τοῦ σχήματος ἁ ΒΔ, τοῦ δὲ τέμνοντος ἐπιπέδου ἁ ΓΑ εὐθεῖα· ἐσσεῖται δὲ αὕτα ποτʼ ὀρθὰς τᾷ ΒΔ ἔστω δὲ μεῖζον τῶν τμαμάτων, οὗ κορυφὰ τὸ Β, καὶ κέντρον τοῦ σφαιροειδέος τὸ Θ. Ποτικείσθω δὴ ἁ ΔΗ τᾷ ΔΘ ἴσα καὶ ἁ ΒΖ τᾷ αὐτᾷ ἴσα· δεικτέον ὅτι τὸ τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος, οὗ κορυφὰ τὸ Β, ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ ΕΗ ποτὶ τὰν ΕΔ. Τετμάσθω δὴ τὸ σφαιροειδὲς ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ κέντρου ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα, καὶ ἀπὸ τοῦ γενομένου κύκλου κῶνος ἔστω κορυφὰν ἔχων τὸ Δ σαμεῖον· ἔστιν δὴ τὸ μὲν ὅλον σφαιροειδὲς διπλάσιον τοῦ τμάματος τοῦ βάσιν ἔχοντος τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΚΛ, κορυφὰν δὲ τὸ Δ σαμεῖον, τὸ δὲ εἰρημένον τμᾶμα διπλάσιον τοῦ κώνου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτόν· δέδεικται γὰρ ταῦτα· τὸ ὅλον οὖν σφαιροειδὲς τετραπλάσιόν ἐστι τοῦ κώνου τοῦ εἰρημένου. Ὁ δὲ κῶνος οὗτος ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, κορυφὰν δὲ τὸ Δ σαμεῖον, τὸν συγκείμενον ἔχει λόγον ἔκ τε τοῦ ὃν ἔχει ἁ ΘΔ ποτὶ τὰν ΕΔ, καὶ ἐκ τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΘ τετράγωνον ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΑ· ὃν δὲ λόγον ἔχει τὸ ἀπὸ τᾶς ΚΘ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΕΑ, ὁ αὐτός ἐστι τῷ ὃν ἔχει τὸ ὑπὸ ΒΘ, ΘΔ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ. Ὃν δὴ λόγον ἔχει ἁ ΘΔ ποτὶ τὰν ΕΔ, τοῦτον ἐχέτω ἁ ΞΔ ποτὶ τὰν ΘΔ· ἕξει οὖν καὶ τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΒΘ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΘ, ΘΔ, ὃν ἁ ΔΘ ποτὶ τὰν ΔΕ. Ὁ δὲ συγκείμενος λόγος ἔκ τε τοῦ ὃν ἔχει τὸ ὑπὸ ΞΔ, ΘΒ ποτὶ τὸ ὑπὸ ΒΘΔ, καὶ ἐκ τοῦ ὃν ἔχει τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΘ, ΘΔ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ ὁ αὐτός ἐστι τῷ ὃν ἔχει τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΒΘ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ· ἔχει οὖν ὁ μὲν κῶνος ὁ βάσιν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΚΛ, κορυφὰν δὲ τὸ Δ σαμεῖον, ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, κορυφὰν δὲ τὸ Δ σαμεῖον, τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΒΘ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ. Ὁ δὲ κῶνος ὁ βάσιν ἔχων τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὰν ΑΓ, κορυφὰν δὲ τὸ Δ σαμεῖον, ποτὶ τὸ τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος τὸ βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν αὐτῷ καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ ποτὶ τὸ περιεχόμενον ὑπὸ ΖΕ, ΕΔ [τουτέστιν ἁ ΒΕ ποτὶ ΕΖ· τὸ γὰρ ἔλασσον ἢ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν δέδεικται τοῦτον ἔχον τὸν λόγον, ὃν ἁ συναμφοτέραις ἴσα τᾷ τε ἡμισέᾳ τοῦ ἄξονος τοῦ σφαιροειδέος καὶ τῷ ἄξονι τῷ τοῦ μείζονος τμάματος ποτὶ τὸν ἄξονα τὸν τοῦ μείζονος τμάματος, οὗτος δέ ἐστιν ὃν ἔχει ἁ ΖΕ ποτὶ τὰν ΒΕ]· ὁ ἄρα κῶνος ὁ ἐν τῷ ἡμισέῳ τοῦ σφαιροειδέος ποτὶ τὸ τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος τὸ ἔλασσον τοῦ ἡμίσεος τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΒΘ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ. Ἐπεὶ οὖν τὸ μὲν ὅλον σφαιροειδὲς ποτὶ τὸν κῶνον τὸν ἐν τῷ ἡμισέῳ τοῦ σφαιροειδέος τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΖΗ, ΞΔ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΘ, ΞΔ [τετραπλάσιον γὰρ ἑκάτερον], ὁ δὲ κῶνος ὁ ἐν τῷ ἡμισέῳ τοῦ σφαιροειδέος ποτὶ τὸ τμᾶμα τὸ ἔλασσον ἢ τὸ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΒΘ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ, ἔχοι κα καὶ τὸ ὅλον σφαιροειδὲς ποτὶ τὸ τμᾶμα τὸ ἔλασσον αὐτοῦ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΖΗ, ΞΔ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕΔ ὥστε καὶ τὸ μεῖζον τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος ποτὶ τὸ ἔλασσον τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει, ὃν ἁ ὑπεροχά, ᾇ ὑπερέχει τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΖΗ, ΞΔ τοῦ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ, ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕΔ. Ὑπερέχει δὲ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΗ, ΞΔ τοῦ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ τῷ τε ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΕΗ περιεχομένῳ καὶ τῷ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΞΕ· ἔχει ἄρα τὸ μεῖζον τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος ποτὶ τὸ ἔλασσον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ ἴσον ἀμφοτέροις τῷ τε περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΕΗ καὶ τῷ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΞΕ ποτὶ τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ. Τὰ δὲ ἔλασσον τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν αὐτῷ καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΕΔ [τὸν γὰρ αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΖΕ ποτὶ τὰν ΒΕ], ὁ δὲ κῶνος ὁ ἐν τῷ ἐλάσσονι τμάματι ποτὶ τὸν κῶνον τὸν ἐν τῷ μείζονι τμάματι τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΕ τετράγωνον· τὸν γὰρ τῶν ὑψέων λόγον ἔχοντι οἱ κῶνοι, ἐπεὶ βάσιν ἔχοντι τὰν αὐτάν· ἔχοι οὖν κα τὸ μεῖζον τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος ποτὶ τὸν κῶνον τὸν ἐν αὐτῷ ἐγγεγραμμένον ὃν τὸ ἴσον ἀμφοτέροις τῷ τε περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΕΗ καὶ τῷ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΞΕ ποτὶ τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΕ. Οὗτος δὲ ὁ αὐτός ἐστι τῷ ὃν ἔχει ἁ ΕΗ ποτὶ τὰν ΕΔ· τὸ γὰρ ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΕΗ ποτὶ τὸ ὑπὸ τὰν ΞΔ, ΕΔ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ ΕΗ ποτὶ τὰν ΕΔ, καὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΞΕ, ΖΕ περιεχόμενον ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΘΕ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ ΕΗ ποτὶ τὰν ΕΔ· ἁ γὰρ ΞΕ ποτὶ τὰν ΘΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΕΗ ποτὶ τὰν ΕΔ διὰ τὸ ἀνάλογόν τε εἶμεν τὰς ΞΔ, ΘΔ, ΔΕ, καὶ τὰν ΘΔ ἴσαν εἶμεν τᾷ ΗΔ· καὶ τὸ ἴσον οὖν ἀμφοτέροις τῷ τε περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΕΗ καὶ τῷ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΞΕ ποτὶ τὸ ἴσον συναμφοτέροις τῷ τε ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΕΔ καὶ τῷ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΘΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΕΗ ποτὶ τὰν ΕΔ. Τὸ δὲ ἀπὸ τᾶς ΕΒ τετράγωνον ἴσον ἐντὶ ἀμφοτέροις τῷ τε περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΕΔ καὶ τῷ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΘΕ· τὸ μὲν γὰρ ἀπὸ τᾶς ΒΘ τετράγωνον ἴσον τῷ ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΕΔ περιεχομένῳ, ἁ δὲ ὑπεροχά, ᾇ μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΕ τετράγωνον τοῦ ἀπὸ τᾶς ΒΘ, ἴσον ἐστὶ τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΘΕ, ἐπεὶ ἴσαι αἱ ΒΘ, ΒΖ· δῆλον οὖν ὅτι τὸ μεῖζον τοῦ σφαιροειδέος τμᾶμα ποτὶ τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ ΕΗ ποτὶ τὰν ΕΔ.
32Önerme 32. Sferoid, eksene dik olmayan ve merkezden de geçmeyen bir düzlemle kesilirse, büyük kesiminin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koni parçasına oranı, oluşan kesimlerin tepelerini birleştiren doğrunun yarısı ile küçük kesimin ekseninin toplamına eşit doğrunun, küçük kesimin eksenine oranına eşit olacaktır.
Sferoid söylendiği gibi bir düzlemle kesilmiş olsun. Eksenden geçen ve kesen düzleme dik başka bir düzlemle kesilince, şeklin kesiti ABGD dar açılı koni kesiti, kesen düzleminki de GA doğrusu olsun. AG'ye paralel ve dar açılı koni kesitine B ile D'de teğet PR ve ST doğruları çizilsin, bunlardan da AG üzerindeki düzleme paralel düzlemler dikilsin. Bu düzlemler sferoide B ile D'de teğet olacak, B ile D de kesimlerin tepeleri olacaktır. Oluşan kesimlerin tepelerini birleştiren BD doğrusu çizilsin; bu doğru merkezden geçecektir. Merkez Th olsun; tepesi B olan kesim sferoidin yarısından büyük olsun; DTh'ye eşit bir DH ve yine ona eşit bir BZ eklensin. Gösterilmelidir ki sferoidin büyük kesiminin, kesimle aynı tabana ve aynı eksene sahip koni parçasına oranı EH'nin ED'ye oranına eşittir.
Sferoid, merkezden geçen ve AG üzerindeki düzleme paralel bir düzlemle kesilsin; sferoidin yarısının içine tepesi D noktası olan bir koni parçası çizilsin; ThD'nin ED'ye oranı da XD'nin ThD'ye oranına eşit olsun. Öncekinde olduğu gibi şunlar gösterilecektir: sferoidin yarısının içine çizilen koni parçasının küçük kesimin içine çizilen koni parçasına oranı, XD ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgenin BE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşittir; küçük kesimin içine çizilen koni parçasının, içine çizildiği kesime oranı da BE ile ED'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşittir. O hâlde sferoidin yarısının içine çizilen koni parçasının sferoidin küçük kesimine oranı, XD ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşit olacaktır. Bütün sferoidin, sferoidin yarısının içine çizilen koni parçasına oranı ise ZH ile XD'nin çevrelediği dikdörtgenin BTh ile XD'nin dikdörtgenine oranına eşit olacaktır; çünkü her ikisinde de birincisi ikincisinin dört katıdır. Söylenen koni parçasının sferoidin küçük kesimine oranı da XD ile BTh'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşittir; o hâlde bütün sferoidin küçük kesimine oranı, ZH ile XD'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşit olacaktır. Büyük kesimin küçüğe oranı ise, ZH ile XD'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin çevrelediği dikdörtgeni aştığı farkın, ZE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşittir. Küçük kesimin, içine çizilen koni parçasına oranı ZE ile ED'nin dikdörtgeninin BE ile ED'nin dikdörtgenine oranına eşittir [çünkü bu oranın ZE'nin BE'ye oranı olduğu gösterildi]; küçük kesimin içine çizilen koni parçasının büyük kesimin içine çizilen koni parçasına oranı da BE ile ED'nin dikdörtgeninin BE'nin karesine oranına eşittir. Çünkü söylenen koni parçaları aynı tabana sahip olduklarından yüksekliklerinin oranındadır; yükseklikleri de birbirine DE'nin EB'ye oranındadır. O hâlde sferoidin büyük kesiminin, içine çizilen koni parçasına oranı, HZ ile XD'nin çevrelediği dikdörtgenin ZE ile ED'nin dikdörtgenini aştığı farkın BE'nin karesine oranına eşittir. Bu oranın da, öncekinde olduğu gibi, EH'nin ED'ye oranıyla aynı olduğu gösterilebilir.
λβ΄. Καὶ τοίνυν εἴ κα μὴ ὀρθῷ ποτὶ τὸν ἄξονα τῷ ἐπιπέδῳ τμαθῇ τὸ σφαιροειδὲς μηδὲ διὰ τοῦ κέντρου, τὸ μεῖζον τμᾶμα αὐτοῦ ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἕξει τὸν λόγον, ὃν ἁ συναμφοτέραις ἴσα τᾷ τε ἡμισέᾳ τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰς κορυφὰς τῶν γενομένων τμαμάτων καὶ τῷ ἄξονι τῷ τοῦ ἐλάσσονος τμάματος ποτὶ τὸν ἄξονα τὸν τοῦ ἐλάσσονος τμάματος. Τετμάσθω τὸ σφαιροειδὲς ἐπιπέδῳ, ὡς εἴρηται, τμαθέντος δὲ αὐτοῦ ἐπιπέδῳ ἄλλῳ διὰ τοῦ ἄξονος ὀρθῷ ποτὶ τὸ τέμνον ἐπίπεδον τοῦ μὲν σχήματος τομὰ ἔστω ἁ ΑΒΓΔ ὀξυγωνίου κώνου τομά, τοῦ δὲ τέμνοντος ἐπιπέδου τὸ σχῆμα ἁ ΓΑ εὐθεῖα, παρὰ δὲ τὰν ΑΓ ἄχθωσαν αἱ ΠΡ, ΣΤ ἐπιψαύουσαι τᾶς τοῦ ὀξυγωνίου κώνου τομᾶς κατὰ τὰ Β, Δ, καὶ ἀνεστακέτω ἀπʼ αὐτᾶν ἐπίπεδα παράλληλα τῷ κατὰ τὰν ΑΓ· ἐπιψαυσοῦντι δὲ ταῦτα τοῦ σφαιροειδέος κατὰ τὰ Β, Δ, καὶ ἐσσοῦνται κορυφαὶ τῶν τμαμάτων τὰ Β, Δ. Ἄχθω οὖν ἁ τὰς κορυφὰς ἐπιζευγνύουσα τῶν γενομένων τμαμάτων ἁ ΒΔ· πεσεῖται δʼ αὕτα διὰ τοῦ κέντρου· καὶ ἔστω κέντρον τὸ Θ, μεῖζον δὲ ἢ τὸ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος τὸ τμᾶμα, οὗ κορυφὰ τὸ Β, ποτικείσθω δὲ ἁ ΔΗ ἴσα τᾷ ΔΘ καὶ ἁ ΒΖ τᾷ αὐτᾷ. Δεικτέον ὅτι τὸ τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος τὸ μεῖζον ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ βάσιν ἔχον τὰν αὐτὰν τῷ τμάματι καὶ ἄξονα τὸν αὐτὸν τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἁ ΕΗ ποτὶ τὰν ΕΔ. Τετμάσθω γὰρ τὸ σφαιροειδὲς ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ κέντρου παραλλήλῳ τῷ κατὰ τὰν ΑΓ ἐπιπέδῳ, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς τὸ ἡμίσεον τοῦ σφαιροειδέος ἀπότμαμα κώνου κορυφὰν ἔχον τὸ Δ σαμεῖον, καὶ ὃν ἔχει λόγον ἁ ΔΘ ποτὶ τὰν ΕΔ, τοῦτον ἐχέτω ἁ ΞΔ ποτὶ τὰν ΘΔ. Ὁμοίως δὴ τῷ πρότερον δειχθήσεται τό τε ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ ἐν τῷ ἡμισέῳ τοῦ σφαιροειδέος ἐγγεγραμμένον ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ ἐν τῷ ἐλάσσονι ἐγγεγραμμένον τὸν αὐτὸν ἔχον λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΒΘ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ, καὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ ἐν τῷ ἐλάσσονι τμάματι ἐγγεγραμμένον ποτὶ τὸ τμᾶμα τὸ ἐν ᾧ ἐγγέγραπται τὸν αὐτὸν ἔχον λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ· ἕξει οὖν τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ ἐν τῷ ἡμισέῳ τοῦ σφαιροειδέος ἐγγεγραμμένον ποτὶ τὸ ἔλασσον τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΒΘ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ. Ἕξει οὖν τὸ μὲν ὅλον σφαιροειδὲς ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ ἐν τῷ ἡμισέῳ τοῦ σφαιροειδέος ἐγγεγραμμένον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΖΗ, ΞΔ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΘ, ΞΔ· τετραπλάσιον γὰρ ἑκατέρου ἑκάτερον· τὸ δὲ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ εἰρημένον ποτὶ τὸ ἔλασσον τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΞΔ, ΒΘ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ· ἕξει οὖν τὸ ὅλον σφαιροειδὲς ποτὶ τὸ ἔλασσον τμᾶμα αὐτοῦ [τοῦ σφαιροειδέος] τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΖΗ, ΞΔ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ· αὐτὸ δὲ τὸ μεῖζον τμᾶμα ποτὶ τὸ ἔλασσον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ὑπεροχά, ᾇ ὑπερέχει τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΖΗ, ΞΔ τοῦ περιεχομένου ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ, ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ. Τὸ δὲ ἔλασσον τμᾶμα ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ ἐν αὐτῷ ἐγγεγραμμένον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΖΕ, ΕΔ ποτὶ τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ [δέδεικται γὰρ τοῦτον ἔχον τὸν λόγον, ὃν ἁ ΖΕ ποτὶ τὰν ΒΕ]· τὸ δὲ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ ἐν τῷ ἐλάσσονι τμάματι ἐγγεγραμμένον ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ ἐν τῷ μείζονι τμάματι ἐγγεγραμμένον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν τὸ ὑπὸ τᾶν ΒΕ, ΕΔ ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΕ τετράγωνον· τὰ γὰρ ἀποτμάματα τῶν κώνων τὰ εἰρημένα τὸν τῶν ὑψέων λόγον ἔχοντι, ἐπεὶ βάσιν ἔχοντι τὰν αὐτάν, τὰ δὲ ὕψεα αὐτῶν τὸν αὐτὸν λόγον ἔχοντι τῷ τᾶς ΔΕ ποτὶ τὰν ΕΒ· ἔχει οὖν καὶ τὸ μεῖζον τμᾶμα τοῦ σφαιροειδέος ποτὶ τὸ ἀπότμαμα τοῦ κώνου τὸ ἐν αὐτῷ ἐγγεγραμμένον τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ ὑπεροχά, ᾇ ὑπερέχει τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τᾶν ΗΖ, ΞΔ τοῦ ὑπὸ τᾶν ΖΕΔ, ποτὶ τὸ ἀπὸ τᾶς ΒΕ τετράγωνον· ὁ δὲ λόγος οὗτος ὁμοίως τῷ πρότερον δειχθείη κα ὁ αὐτὸς ἐὼν τῷ ὃν ἔχει ἁ ΕΗ ποτὶ τὰν ΕΔ.