İçeriğe geç
Arkhimedes

Arkhimedes

Düzlemlerin Dengesi Üzerine

Ἐπιπέδων ἰσορροπίαι

1.prI. Kitap

Düzlemlerin dengesi ya da düzlemlerin ağırlık merkezleri, I.

  1. Şunları postulat olarak istiyoruz: Eşit ağırlıklar eşit uzaklıklardan dengede durur; eşit ağırlıklar eşit olmayan uzaklıklardan ise dengede durmaz, daha büyük uzaklıktaki ağırlık yönüne ağır basar.
  1. Belli uzaklıklardan dengede duran ağırlıklardan birine bir şey eklenirse dengede durmazlar; eklenen ağırlık yönüne ağır basarlar.
  1. Benzer biçimde, ağırlıklardan birinden bir şey çıkarılırsa dengede durmazlar; bir şey çıkarılmayan ağırlık yönüne ağır basarlar.
  1. Eşit ve benzer düzlem şekiller birbiri üzerine çakıştırılırsa ağırlık merkezleri de birbiri üzerine çakışır.
  1. Eşit olmayan ama benzer şekillerin ağırlık merkezleri benzer konumda olacaktır. Benzer şekillere göre benzer konumdaki noktalar derken, bunlardan eşit açılara çizilen doğruların karşılık gelen kenarlarla eşit açılar yaptığı noktaları kastediyoruz.
  1. Büyüklükler belli uzaklıklardan dengede duruyorsa, onlara eşit büyüklükler de aynı uzaklıklardan dengede duracaktır.
  1. Çevresi aynı yana içbükey olan her şeklin ağırlık merkezi şeklin içinde olmalıdır.

Bunlar kabul edildikten sonra:

1.pr

Ἐπιπέδων ἰσορροπιῶν ἢ κέντρα βαρῶν ἐπιπέδων α΄ α΄. Αἰτούμεθα τὰ ἴσα βάρεα ἀπὸ ἴσων μακέων ἰσορροπεῖν, τὰ δὲ ἴσα βάρεα ἀπὸ τῶν ἀνίσων μακέων μὴ ἰσορροπεῖν, ἀλλὰ ῥέπειν ἐπὶ τὸ βάρος τὸ ἀπὸ τοῦ μείζονος μάκεος. β΄. Εἴ κα βαρέων ἰσορροπεόντων ἀπό τινων μακέων ποτὶ τὸ ἕτερον τῶν βαρέων ποτιτεθῇ, μὴ ἰσορροπεῖν, ἀλλὰ ῥέπειν ἐπὶ τὸ βάρος ἐκεῖνο, ᾧ ποτετέθη. γ΄. Ὁμοίως δὲ καί, εἴ κα ἀπὸ τοῦ ἑτέρου τῶν βαρέων ἀφαιρεθῇ τι, μὴ ἰσορροπεῖν, ἀλλὰ ῥέπειν ἐπὶ τὸ βάρος, ἀφʼ οὗ οὐκ ἀφῃρέθη. δ΄. Τῶν ἴσων καὶ ὁμοίων σχημάτων ἐπιπέδων ἐφαρμοζομένων ἐπʼ ἄλλαλα καὶ τὰ κέντρα τῶν βαρέων ἐφαρμόζει ἐπʼ ἄλλαλα. ε΄. Τῶν δὲ ἀνίσων, ὁμοίων δέ, τὰ κέντρα τῶν βαρέων ὁμοίως ἐσσεῖται κείμενα. Ὁμοίως δὲ λέγομες σαμεῖα κέεσθαι ποτὶ τὰ ὁμοῖα σχήματα, ἀφʼ ὧν ἐπὶ τὰς ἴσας γωνίας ἀγόμεναι εὐθεῖαι ποιέοντι γωνίας ἴσας ποτὶ τὰς ὁμολόγους πλευράς. ϛ΄. Εἴ κα μεγέθεα ἀπό τινων μακέων ἰσορροπέωντι, καὶ τὰ ἴσα αὐτοῖς ἀπὸ τῶν αὐτῶν μακέων ἰσορροπήσει. ζ΄. Παντὸς σχήματος, οὗ κα ἁ περίμετρος ἐπὶ τὰ αὐτὰ κοίλα ᾖ, τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐντὸς εἶμεν δεῖ τοῦ σχήματος. Τούτων δὲ ὑποκειμένων

1.1Önerme 1. Eşit uzaklıklardan dengede duran ağırlıklar eşittir.

Eşit olmasalardı, büyüğünden fark çıkarılınca geriye kalanlar dengede durmazdı; çünkü dengede duran ağırlıkların birinden bir şey çıkarılmış olurdu. Demek ki eşit uzaklıklardan dengede duran ağırlıklar eşittir.

1.1

α΄. Τὰ ἀπὸ ἴσων μακέων ἰσορροπέοντα βάρεα ἴσα ἐντί. Εἴπερ γὰρ ἄνισα ἐσσεῖται, ἀφαιρεθείσας ἀπὸ τοῦ μείζονος τᾶς ὑπεροχᾶς τὰ λοιπὰ οὐκ ἰσορροπησοῦντι, ἐπειδὴ ἰσορροπεόντων ἀπὸ τοῦ ἑτέρου ἀφῄρηται. Ὥστε τὰ ἀπὸ τῶν ἴσων μακέων βάρεα ἰσορροπέοντα ἴσα ἐντί.

1.2Önerme 2. Eşit uzaklıklardaki eşit olmayan ağırlıklar dengede durmaz, büyük olan yönüne ağır basar.

Fark çıkarılırsa dengede dururlar; çünkü eşit ağırlıklar eşit uzaklıklardan dengede durur. Çıkarılan şey geri eklenince büyük olan yönüne ağır basacaktır; çünkü dengede duran ağırlıklardan birine bir şey eklenmiş olur.

1.2

β΄. Τὰ ἀπὸ τῶν ἴσων μακέων ἄνισα βάρεα οὐκ ἰσορροπέοντι, ἀλλὰ ῥέψει ἐπὶ τὸ μεῖζον. Ἀφαιρεθείσας γὰρ τᾶς ὑπεροχᾶς ἰσορροπησοῦντι, ἐπειδὴ τὰ ἴσα ἀπὸ τῶν ἴσων μακέων ἰσορροπέοντι. Ποτιτεθέντος οὖν τοῦ ἀφαιρεθέντος ῥέψει ἐπὶ τὸ μεῖζον, ἐπεὶ ἰσορροπεόντων τῷ ἑτέρῳ ποτετέθη.

1.3Önerme 3. Eşit olmayan ağırlıklar eşit olmayan uzaklıklardan dengede durabilir; büyüğü küçük uzaklıktan dengede durur.

A ile B eşit olmayan ağırlıklar olsun, A büyük olsun ve AG, GB uzaklıklarından dengede dursunlar. Gösterilmelidir ki AG, GB'den küçüktür.

Küçük olmasın. A'nın B'yi aştığı fark çıkarılınca, dengede duran ağırlıklardan birinden bir şey çıkarılmış olacağı için B yönüne ağır basacaktır. Oysa ağır basmayacaktır: GA, GB'ye eşitse dengede dururlar [çünkü eşit ağırlıklar eşit uzaklıklardan dengede durur]; GA, GB'den büyükse A yönüne ağır basar, çünkü eşit ağırlıklar eşit olmayan uzaklıklardan dengede durmaz, büyük uzaklıktaki ağırlık yönüne ağır basar. Bu sebeple AG, GB'den küçüktür.

Şu da açıktır: Eşit olmayan uzaklıklardan dengede duran ağırlıklar eşit değildir ve küçük uzaklıktaki büyüktür.

1.3

γ΄. Τὰ ἄνισα βάρεα ἀπὸ τῶν ἀνίσων μακέων ἰσορροπησοῦντι, καὶ τὸ μεῖζον ἀπὸ τοῦ ἐλάσσονος. Ἔστω ἄνισα βάρεα τὰ Α, Β, καὶ ἔστω μεῖζον τὸ Α, καὶ ἰσορροπεόντων ἀπὸ τῶν ΑΓ, ΓΒ μακέων. Δεικτέον ὅτι ἐλάσσων ἐστὶν ἁ ΑΓ τᾶς ΓΒ. Μὴ γὰρ ἔστω ἐλάσσων. Ἀφαιρεθείσας δὴ τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ ὑπερέχει τὸ Α τοῦ Β, ἐπειδὴ ἰσορροπεόντων ἀπὸ τοῦ ἑτέρου ἀφῃρηται, ῥέψει ἐπὶ τὸ Β. Οὐ ῥέψει δὲ· εἴτε γὰρ ἴσα ἐστὶν ἁ ΓΑ τᾷ ΓΒ, ἰσορροπησοῦντι [τὰ γὰρ ἴσα ἀπὸ τῶν ἴσων μακέων], εἴτε μείζων ἁ ΓΑ τᾶς ΓΒ, ῥέπει ἐπὶ τὸ Α· τὰ γὰρ ἴσα ἀπὸ τῶν ἀνίσων μακέων οὐκ ἰσορροπέοντι, ἀλλὰ ῥέπει ἐπὶ τὸ ἀπὸ τοῦ μείζονος μάκεος. Διὰ δὴ ταῦτα ἐλάσσων ἐστὶν ἁ ΑΓ τᾶς ΓΒ. Φανερὸν δὲ ὅτι καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ἀνίσων μακέων ἰσορροπέοντα ἄνισά ἐντι, καὶ μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ τοῦ ἐλάσσονος.

1.4Önerme 4. İki eşit büyüklüğün ağırlık merkezleri aynı değilse, bu iki büyüklükten oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi, büyüklüklerin ağırlık merkezlerini birleştiren doğrunun orta noktası olacaktır.

A büyüklüğünün ağırlık merkezi A, B'ninki B olsun; AB birleştirilip G'de iki eşit parçaya bölünsün. Diyorum ki iki büyüklükten oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi G'dir.

Değilse, mümkünse, [A ile B büyüklüklerinden oluşanın] ağırlık merkezi D olsun [çünkü bu merkezin AB üzerinde olduğu önceden gösterildi]. D noktası A ile B'den oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi olduğuna göre, D'den tutulunca büyüklük dengede duracaktır. O hâlde A ile B büyüklükleri AD ve DB uzaklıklarından dengede duracaktır. Bu imkânsızdır [çünkü eşit ağırlıklar eşit olmayan uzaklıklardan dengede durmaz]. Açıktır ki G, A ile B'den oluşan büyüklüğün ağırlık merkezidir.

1.4

δ΄. Εἴ κα δύο ἴσα μεγέθεα μὴ τὸ αὐτὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἔχωντι, τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μεγεθέων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος τὸ μέσον τᾶς εὐθείας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τῶν μεγεθέων τὰ κέντρα τοῦ βάρεος. Ἔστω τοῦ μὲν Α κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Α, τοῦ δὲ Β τὸ Β, καὶ ἐπιζευχθεῖσα ἁ ΑΒ τετμάσθω δίχα κατὰ τὸ Γ· λέγω ὅτι τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μεγεθέων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον ἐστὶ τὸ Γ. Εἰ γὰρ μή, ἔστω [τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν Α, Β μεγεθῶν] κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Δ, εἰ δυνατόν [ὅτι γὰρ ἔστιν ἐπὶ τῆς ΑΒ προδὲδεικται]. Ἐπεὶ οὖν τὸ Δ σαμεῖον κέντρον ἐστὶν τοῦ βάρεος τοῦ ἐκ τῶν Α, Β συγκειμένου μεγέθεος, κατεχομένου τοῦ Δ ἰσορροπήσει· τὰ ἄρα Α, Β μεγέθεα ἰσορροπησοῦντι ἀπὸ τῶν ΑΔ, ΔΒ μακέων ὅπερ ἀδύνατον [τὰ γὰρ ἴσα ἀπὸ τῶν ἀνίσων μακέων οὐκ ἰσορροπέοντι]. Δῆλον οὖν ὅτι τὸ Γ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τοῦ ἐκ τῶν Α, Β συγκειμένου μεγέθεος.

1.5Önerme 5. Üç büyüklüğün ağırlık merkezleri bir doğru üzerinde bulunur, büyüklüklerin ağırlıkları eşit olur ve merkezler arasındaki doğrular da eşit olursa, bütün büyüklüklerden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi, ortadaki büyüklüğün de ağırlık merkezi olan nokta olacaktır.

A, B, G üç büyüklük olsun; ağırlık merkezleri bir doğru üzerinde bulunan A, B, G noktaları olsun; A, B, G büyüklükleri eşit, AG ile GB doğruları da eşit olsun. Diyorum ki bütün büyüklüklerden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi G noktasıdır.

A ile B büyüklüklerinin ağırlıkları eşit olduğundan, AG ile GB eşit olduğu için bunların ağırlık merkezi G noktası olacaktır. G büyüklüğünün ağırlık merkezi de G noktasıdır. Açıktır ki bütün büyüklüklerden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi de ortadakinin ağırlık merkezi olan nokta olacaktır.

Sonuç 1. Buradan şu açıktır: Sayıca tek olan herhangi kaç büyüklüğün ağırlık merkezleri bir doğru üzerinde bulunur, ortadakinden eşit uzaklıktaki büyüklüklerin ağırlıkları eşit olur ve merkezleri arasındaki doğrular da eşit olursa, bütün büyüklüklerden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi, ortadakinin de ağırlık merkezi olan nokta olacaktır.

Sonuç 2. Büyüklükler sayıca çift olur, ağırlık merkezleri bir doğru üzerinde bulunur, ortadakiler ve onlardan eşit uzaklıktakiler eşit ağırlıkta olur ve merkezler arasındaki doğrular eşit olursa, bütün büyüklüklerden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi, şekilde gösterildiği gibi, büyüklüklerin ağırlık merkezlerini birleştiren doğrunun orta noktası olacaktır.

1.5

ε΄. Εἴ κα τριῶν μεγεθέων τὰ κέντρα τοῦ βάρεος ἐπʼ εὐθείας ἔωντι κείμενα, καὶ τὰ μεγέθεα ἴσον βάρος ἔχωντι, καὶ αἱ μεταξὺ τῶν κέντρων εὐθεῖαι ἴσαι ἔωντι, τοῦ ἐκ πάντων τῶν μεγεθέων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος τὸ σαμεῖον, ὃ καὶ τοῦ μέσου τὸ αὐτὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος. Ἔστω τρία μεγέθεα τὰ Α, Β, Γ, κέντρα δὲ αὐτῶν τοῦ βάρεος τὰ Α, Β, Γ σαμεῖα ἐπʼ εὐθείας κείμενα, ἔστω δὲ τά τε Α, Β, Γ ἴσα καὶ αἱ ΑΓ, ΓΒ ἴσαι εὐθεῖαι· λέγω ὅτι τοῦ ἐκ πάντων τῶν μεγεθέων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Γ σαμεῖον. Ἐπεὶ γὰρ τὰ Α, Β μεγέθεα ἴσον βάρος ἔχει, κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος τὸ Γ σαμεῖον, ἐπειδὴ ἴσαι ἐντὶ αἱ ΑΓ, ΓΒ. Ἔστιν δὲ καὶ τοῦ Γ κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Γ σαμεῖον· δῆλον οὖν ὅτι καὶ τοῦ ἐκ πάντων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος τὸ σαμεῖον, ὃ καὶ τοῦ μέσου κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος. ΠΟΡΙΣΜΑ Α΄ Ἐκ δὴ τούτων φανερὸν ὅτι, ὁπόσων κα τῷ πλήθει περισσῶν μεγεθέων τὰ κέντρα τοῦ βάρεος ἐπʼ εὐθείας ἔωντι κείμενα, εἴ κα τά τε ἴσον ἀπέχοντα ἀπὸ τοῦ μέσου μεγέθεα ἴσον βάρος ἔχωντι, καὶ αἱ εὐθεῖαι αἱ μεταξὺ τῶν κέντρων αὐτῶν ἴσαι ἔωντι, τοῦ ἐκ πάντων τῶν μεγεθέων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος τὸ σαμεῖον, ὃ καὶ τοῦ μέσου αὐτῶν κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος. ΠΟΡΙΣΜΑ Β΄ Εἴ κα καὶ ἄρτια ἔωντι τῷ πλήθει τὰ μεγέθεα, καὶ τὰ κέντρα τοῦ βάρεος αὐτῶν ἐπʼ εὐθείας ἔωντι κείμενα, καὶ τὰ μέσα αὐτῶν καὶ τὰ ἴσα ἀπέχοντα ἀπʼ αὐτῶν ἴσον βάρος ἔχωντι, καὶ αἱ μεταξὺ τῶν κέντρων εὐθεῖαι ἴσαι ἔωντι, τοῦ ἐκ πάντων τῶν μεγεθέων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος τὸ μέσον τᾶς εὐθείας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰ κέντρα τοῦ βάρεος τῶν μεγεθέων, ὡς ὑπογέγραπται.

1.6Önerme 6. Ölçüdeş büyüklükler, ağırlıklarıyla ters orantılı olan uzaklıklardan dengede durur.

A ile B ölçüdeş büyüklükler, merkezleri de A ile B olsun; ED bir uzunluk olsun ve A'nın B'ye oranı DG uzaklığının GE uzaklığına oranı gibi olsun. Gösterilmelidir ki A ile B'den oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi G'dir.

A'nın B'ye oranı DG'nin GE'ye oranı gibi olduğuna ve A, B ile ölçüdeş olduğuna göre GD de GE ile, yani doğru doğruyla ölçüdeştir; dolayısıyla EG ile GD'nin ortak bir ölçüsü vardır. Bu N olsun. DH ile DK'nin her biri EG'ye, EL de DG'ye eşit konsun. DH, GE'ye eşit olduğundan DG de EH'ye eşittir; bu yüzden LE de EH'ye eşittir. O hâlde LH, DG'nin; HK de GE'nin iki katıdır. Bu yüzden N, LH ile HK'nin her birini ölçer; çünkü yarılarını da ölçer. A'nın B'ye oranı DG'nin GE'ye oranı gibi, DG'nin GE'ye oranı da LH'nin HK'ye oranı gibi olduğuna göre (çünkü her biri ötekinin iki katıdır), A'nın B'ye oranı da LH'nin HK'ye oranı gibidir. LH, N'nin kaç katıysa A da Z'nin o kadar katı olsun. O hâlde LH'nin N'ye oranı A'nın Z'ye oranı gibidir. KH'nin LH'ye oranı da B'nin A'ya oranı gibidir. Eşitlik yoluyla KH'nin N'ye oranı B'nin Z'ye oranı gibidir; demek ki KH, N'nin kaç katıysa B de Z'nin o kadar katıdır. A'nın da Z'nin bir katı olduğu gösterildi; dolayısıyla Z, A ile B'nin ortak ölçüsüdür. Şimdi LH, N'ye eşit parçalara, A da Z'ye eşit parçalara bölünürse, LH'deki N'ye eşit büyüklükteki parçalar, A'daki Z'ye eşit parçalarla sayıca eşit olacaktır. Bu yüzden LH'deki parçaların her birinin üzerine, ağırlık merkezi parçanın ortasında olan ve Z'ye eşit bir büyüklük konursa, bütün bu büyüklükler toplamca A'ya eşit olur ve hepsinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi E olacaktır; çünkü hepsi sayıca çifttir ve LE, HE'ye eşit olduğu için E'nin iki yanındakiler sayıca eşittir. Benzer biçimde gösterilecektir ki KH'deki parçaların her birinin üzerine, ağırlık merkezi parçanın ortasında olan ve Z'ye eşit bir büyüklük konursa, bütün bu büyüklükler toplamca B'ye eşit olacak ve hepsinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi D olacaktır. Böylece A, E'ye; B de D'ye konmuş olacaktır. Bu durumda bir doğru üzerinde bulunan, ağırlık merkezleri birbirinden eşit uzaklıkta olan, sayıca çift ve birbirine eşit büyüklükler elde edilir. Açıktır ki hepsinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi, ortadaki büyüklüklerin merkezlerini taşıyan doğrunun orta noktasıdır. LE, GD'ye; EG de DK'ye eşit olduğundan, LG'nin bütünü GK'ye eşittir; bu yüzden hepsinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi G noktasıdır. O hâlde A, E'ye; B de D'ye konunca, G'ye göre dengede dururlar.

1.6

ϛ΄. Τὰ σύμμετρα μεγέθεα ἰσορροπέοντι ἀπὸ μακέων ἀντιπεπονθότως τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς βάρεσιν. Ἔστω σύμμετρα μεγέθεα τὰ Α, Β, ὧν κέντρα τὰ Α, Β, καὶ μᾶκος ἔστω τι τὸ ΕΔ, καὶ ἔστω ὡς τὸ Α ποτὶ τὸ Β, οὕτως τὸ ΔΓ μᾶκος ποτὶ τὸ ΓΕ μᾶκος δεικτέον ὅτι τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν Α, Β συγκειμένου μεγέθεος κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τὸ Γ. Ἐπεὶ γάρ ἐστιν, ὡς τὸ Α ποτὶ τὸ Β, οὕτως τὸ ΔΓ ποτὶ τὸ ΓΕ, τὸ δὲ Α τῷ Β σύμμετρον, καὶ τὸ ΓΔ ἄρα τῷ ΓΕ σύμμετρον, τουτέστιν εὐθεῖα τᾷ εὐθείᾳ ὥστε τῶν ΕΓ, ΓΔ ἐστὶ κοινὸν μέτρον. Ἔστω δὴ τὸ Ν, καὶ κείσθω τᾷ μὲν ΕΓ ἴσα ἑκατέρα τᾶν ΔΗ, ΔΚ, τᾷ δὲ ΔΓ ἴσα ἁ ΕΛ. Καὶ ἐπεὶ ἴσα ἁ ΔΗ τᾷ ΓΕ, ἴσα καὶ ἁ ΔΓ τᾷ ΕΗ· ὥστε καὶ ἁ ΛΕ ἴσα τᾷ ΕΗ. Διπλασία ἄρα ἁ μὲν ΛΗ τᾶς ΔΓ, ἁ δὲ ΗΚ τᾶς ΓΕ· ὥστε τὸ Ν καὶ ἑκατέραν τᾶν ΛΗ, ΗΚ μετρεῖ, ἐπειδήπερ καὶ τὰ ἡμίσεα αὐτᾶν. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς τὸ Α ποτὶ τὸ Β, οὕτως ἁ ΔΓ ποτὶ ΓΕ, ὡς δὲ ἁ ΔΓ ποτὶ ΓΕ, οὕτως ἁ ΛΗ ποτὶ ΗΚ διπλασία γὰρ ἑκατέρα ἑκατέρας· καὶ ὡς ἄρα τὸ Α ποτὶ τὸ Β, οὕτως ἁ ΛΗ ποτὶ ΗΚ. Ὁσαπλασίων δέ ἐστιν ἁ ΛΗ τᾶς Ν, τοσαυταπλασίων ἔστω καὶ τὸ Α τοῦ Ζ ἔστιν ἄρα ὡς ἁ ΛΗ ποτὶ Ν, οὕτως τὸ Α ποτὶ Ζ. Ἔστι δὲ καὶ ὡς ἁ ΚΗ ποτὶ ΛΗ, οὕτως τὸ Β ποτὶ Α· διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ἁ ΚΗ ποτὶ Ν, οὕτως τὸ Β ποτὶ Ζ· ἰσάκις ἄρα πολλαπλασίων ἐστὶν ἁ ΚΗ τᾶς Ν καὶ τὸ Β τοῦ Ζ. Ἐδείχθη δὲ τοῦ Ζ καὶ τὸ Α πολλαπλάσιον ἐόν· ὥστε τὸ Ζ τῶν Α, Β κοινόν ἐστι μέτρον. Διαιρεθείσας οὖν τᾶς μὲν ΛΗ εἰς τὰς τᾷ Ν ἴσας, τοῦ δὲ Α εἰς τὰ τῷ Ζ ἴσα, τὰ ἐν τᾷ ΛΗ τμάματα ἰσομεγέθεα τᾷ Ν ἴσα ἐσσεῖται τῷ πλήθει τοῖς ἐν τῷ Α τμαμάτεσσιν ἴσοις ἐοῦσιν τῷ Ζ. Ὥστε, ἂν ἐφʼ ἕκαστον τῶν τμαμάτων τῶν ἐν τᾷ ΛΗ ἐπιτεθῇ μέγεθος ἴσον τῷ Ζ τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἔχον ἐπὶ μέσου τοῦ τμάματος, τά τε πάντα μεγέθεα ἴσα ἐντὶ τῷ Α, καὶ τοῦ ἐκ πάντων συγκειμένου κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος τὸ Ε· ἄρτιά τε γάρ ἐστι τὰ πάντα τῷ πλήθει, καὶ τὰ ἐφʼ ἑκάτερα τοῦ Ε ἴσα τῷ πλήθει διὰ τὸ ἴσαν εἶμεν τὰν ΛΕ τᾷ ΗΕ. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται ὅτι κἄν, εἴ κα ἐφʼ ἕκαστον τῶν ἐν τᾷ ΚΗ τμαμάτων ἐπιτεθῇ μέγεθος ἴσον τῷ Ζ κέντρον τοῦ βάρεος ἔχον ἐπὶ τοῦ μέσου τοῦ τμάματος, τά τε πάντα μεγέθεα ἴσα ἐσσεῖται τῷ Β, καὶ τοῦ ἐκ πάντων συγκειμένου κέντρον τοῦ βάρεος ἐσσεῖται τὸ Δ· ἐσσεῖται οὖν τὸ μὲν Α ἐπικείμενον κατὰ τὸ Ε, τὸ δὲ Β κατὰ τὸ Δ. Ἐσσεῖται δὴ μεγέθεα ἴσα ἀλλάλοις ἐπʼ εὐθείας κείμενα, ὧν τὰ κέντρα τοῦ βάρεος ἴσα ἀπʼ ἀλλάλων διέστακεν, [συγκείμενα] ἄρτια τῷ πλήθει· δῆλον οὖν ὅτι τοῦ ἐκ πάντων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος ἁ διχοτομία τᾶς εὐθείας τᾶς ἐχούσας τὰ κέντρα τῶν μέσων μεγεθέων. Ἐπεὶ δʼ ἴσαι ἐντὶ ἁ μὲν ΛΕ τᾷ ΓΔ, ἁ δὲ ΕΓ τᾷ ΔΚ, καὶ ὅλα ἄρα ἁ ΛΓ ἴσα τᾷ ΓΚ· ὥστε τοῦ ἐκ πάντων μεγέθεος κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Γ σαμεῖον. Τοῦ μὲν ἄρα Α κειμένου κατὰ τὸ Ε, τοῦ δὲ Β κατὰ τὸ Δ, ἰσορροπησοῦντι κατὰ τὸ Γ.

1.7Önerme 7. Büyüklükler ölçüdeş değilse de, aynı biçimde, büyüklüklerle ters orantılı olan uzaklıklardan dengede dururlar.

AB ile G ölçüdeş olmayan büyüklükler, DE ile EZ uzaklıklar olsun; AB'nin G'ye oranı ED uzaklığının EZ uzaklığına oranı olsun. Diyorum ki AB ile G'den oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi E'dir.

Z'ye konan AB, D'ye konan G ile dengede durmazsa, AB ya G ile dengede durmak için gerekenden büyüktür ya da değildir. Büyük olsun; AB'den, AB'nin dengede durmak için gerekenden G'yi aştığı farktan küçük bir büyüklük çıkarılsın, öyle ki geriye kalan A, G ile ölçüdeş olsun. A ile G büyüklükleri ölçüdeş olduğundan ve A'nın G'ye oranı DE'nin EZ'ye oranından küçük olduğundan, A Z'ye, G de D'ye konunca, A ile G, DE ve EZ uzaklıklarından dengede durmayacaktır. Aynı sebeplerle G, AB ile dengede durmak için gerekenden büyük olduğunda da dengede durmazlar.

1.7

ζ΄. Καὶ τοίνυν, εἴ κα ἀσύμμετρα ἔωντι τὰ μεγέθεα, ὁμοίως ἰσορροπησοῦντι ἀπὸ μακέων ἀντιπεπονθότως τὸν αὐτὸν λόγον ἐχόντων τοῖς μεγέθεσιν. Ἔστω ἀσύμμετρα μεγέθεα τὰ ΑΒ, Γ, μάκεα δὲ τὰ ΔΕ, ΕΖ, ἐχέτω δὲ τὸ ΑΒ ποτὶ τὸ Γ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν καὶ τὸ ΕΔ ποτὶ τὸ ΕΖ μᾶκος λέγω ὅτι τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΒ, Γ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Ε. Εἰ γὰρ μὴ ἰσορροπήσει τὸ ΑΒ τεθὲν ἐπὶ τῷ Ζ τῷ Γ τεθέντι ἐπὶ τῷ Δ, ἤτοι μεῖζόν ἐστι τὸ ΑΒ τοῦ Γ ἢ ὥστε ἰσορροπεῖν [τῷ Γ] ἢ οὔ. Ἔστω μεῖζον, καὶ ἀφῃρήσθω ἀπὸ τοῦ ΑΒ ἔλασσον τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ μεῖζόν ἐστι τὸ ΑΒ τοῦ Γ ἢ ὥστε ἰσορροπεῖν, ὥστε [τὸ] λοιπὸν τὸ Α σύμμετρον εἶμεν τῷ Γ. Ἐπεὶ οὖν σύμμετρά ἐστι τὰ Α, Γ μεγέθεα, καὶ ἐλάσσονα λόγον ἔχει τὸ Α ποτὶ τὸ Γ ἢ ἁ ΔΕ ποτὶ ΕΖ, οὐκ ἰσορροπησοῦντι τὰ Α, Γ ἀπὸ τῶν ΔΕ, ΕΖ μακέων, τεθέντος τοῦ μὲν Α ἐπὶ τῷ Ζ, τοῦ δὲ Γ ἐπὶ τῷ Δ. Διὰ ταὐτὰ δʼ, οὐδʼ εἰ τὸ Γ μεῖζόν ἐστιν ἢ ὥστε ἰσορροπεῖν τῷ ΑΒ.

1.8Önerme 8. Bir büyüklükten, ağırlık merkezi bütününkiyle aynı olmayan bir büyüklük çıkarılırsa, geriye kalan büyüklüğün ağırlık merkezi şöyle bulunur: Bütün büyüklüğün ve çıkarılan büyüklüğün ağırlık merkezlerini birleştiren doğru, bütün büyüklüğün merkezinin bulunduğu yana doğru uzatılır; söylenen merkezleri birleştiren doğrunun bu uzantısından, merkezler arasındaki doğruya oranı, çıkarılan büyüklüğün ağırlığının geriye kalanın ağırlığına oranı olan bir parça kesilir; bu kesilen parçanın ucu, geriye kalanın ağırlık merkezidir.

AB büyüklüğünün ağırlık merkezi G olsun; AB'den, ağırlık merkezi E olan AD çıkarılsın. EG birleştirilip uzatılsın ve ondan, GE'ye oranı AD büyüklüğünün DH'ye oranı olan GZ kesilsin. Gösterilmelidir ki DH büyüklüğünün ağırlık merkezi Z noktasıdır.

Öyle olmasın; mümkünse Th noktası olsun. AD büyüklüğünün ağırlık merkezi E, DH'ninki Th noktası olduğuna göre, AD ile DH büyüklüklerinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi, ETh doğrusu, parçaları büyüklüklerle aynı oranda ters orantılı olacak biçimde bölündüğünde bölme noktasında olacaktır. Bu yüzden G noktası söylenen orantılı bölme noktası olmayacaktır. O hâlde G, AD ile DH'den oluşan büyüklüğün, yani AB'nin merkezi değildir. Oysa merkezidir; çünkü öyle kabul edildi. Demek ki Th, DH büyüklüğünün ağırlık merkezi değildir.

1.8

η΄. Εἴ κα ἀπό τινος μεγέθεος ἀφαιρεθῇ τι μέγεθος μὴ τὸ αὐτὸ κέντρον ἔχον τῷ ὅλῳ, τοῦ λοιποῦ μεγέθεος κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος, ἐκβλτηθείσας τᾶς εὐθείας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰ κέντρα τῶν βαρέων τοῦ τε ὅλου μεγέθεος καὶ τοῦ ἀφῃρημένου ἐπὶ τὰ αὐτά, ἐφʼ ἃ τὸ κέντρον τοῦ ὅλου μεγέθεος, καὶ ἀπολαφθείσας τινὸς ἀπὸ [τᾶς] ἐκβληθείσας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰ εἰρημένα κέντρα, ὥστε τὸν αὐτὸν ἔχειν λόγον ποτὶ τὰν μεταξὺ τῶν κέντρων, ὃν ἔχει τὸ βάρος τοῦ ἀφῃρημένου μεγέθεος ποτὶ τὸ τοῦ λοιποῦ βάρος, τὸ πέρας τᾶς ἀπολαφθείσας. Ἔστω μεγέθεος τινος τοῦ ΑΒ κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Γ, καὶ ἀφῃρήσθω ἀπὸ τοῦ ΑΒ τὸ ΑΔ, οὗ κέντρον τοῦ βάρεος ἔστω τὸ Ε, ἐπιζευχθείσας δὲ τᾶς ΕΓ καὶ ἐκβληθείσας ἀπολελάφθω ἁ ΓΖ ποτὶ τὰν ΓΕ λόγον ἔχουσα τὸν αὐτόν, ὃν ἔχει τὸ ΑΔ μέγεθος ποτὶ τὸ ΔΗ· δεικτέον ὅτι τοῦ ΔΗ μεγέθεος κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Ζ σαμεῖον. Μὴ γάρ, ἀλλʼ, εἰ δυνατόν, ἔστω τὸ Θ σαμεῖον. Ἐπεὶ οὖν τοῦ μὲν ΑΔ μεγέθεος κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Ε, τοῦ δὲ ΔΗ τὸ Θ σαμεῖον, τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΔ, ΔΗ μεγεθέων κέντρον τοῦ βάρεος ἐσσεῖται ἐπὶ τᾶς ΕΘ τμαθείσας, ὥστε τὰ τμάματα αὐτᾶς ἀντιπεπονθέμεν κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον τοῖς μεγέθεσιν· ὥστε οὐκ ἐσσεῖται τὸ Γ σαμεῖον κατὰ τὰν ἀνάλογον τομὰν τᾷ εἰρημένᾳ. Οὐκ ἄρα ἐστὶ τὸ Γ κέντρον τοῦ ἐκ τῶν ΑΔ, ΔΗ συγκειμένου μεγέθεος, τουτέστι τοῦ ΑΒ. Ἔστι δὲ ὑπέκειτο γάρ· οὐκ ἄρα ἐστὶ τὸ Θ κέντρον βάρεος τοῦ ΔΗ μεγέθεος.

1.9Önerme 9. Her paralelkenarın ağırlık merkezi, paralelkenarın karşılıklı kenarlarının orta noktalarını birleştiren doğru üzerindedir.

ABGD bir paralelkenar, EZ de AB ile GD'nin orta noktalarını birleştiren doğru olsun. Diyorum ki ABGD paralelkenarının ağırlık merkezi EZ üzerinde olacaktır.

Öyle olmasın; mümkünse Th olsun ve AB'ye paralel ThI çizilsin. EB durmadan ikiye bölünürse, geriye kalan parça bir gün ITh'den küçük olacaktır. AE ile EB'nin her biri EK'ye eşit parçalara bölünsün ve bölme noktalarından EZ'ye paraleller çizilsin. Böylece paralelkenarın bütünü KZ'ye eşit ve benzer paralelkenarlara bölünmüş olur. KZ'ye eşit ve benzer paralelkenarlar birbiri üzerine çakıştırılırsa ağırlık merkezleri de birbiri üzerine düşecektir. O hâlde birtakım büyüklükler, yani KZ'ye eşit paralelkenarlar elde edilir: sayıca çifttirler, ağırlık merkezleri bir doğru üzerindedir, ortadakiler eşittir, ortadakilerin iki yanındakilerin hepsi hem kendileri eşittir hem de merkezleri arasındaki doğrular eşittir. Demek ki hepsinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi, ortadaki alanların ağırlık merkezlerini birleştiren doğru üzerinde olacaktır. Oysa öyle değildir; çünkü Th ortadaki paralelkenarların dışındadır. Açıktır ki ABGD paralelkenarının ağırlık merkezi EZ doğrusu üzerindedir.

1.9

θ΄. Παντὸς παραλληλογράμμου τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰς διχοτομίας τᾶν κατʼ ἐναντίον τοῦ παραλληλογράμμου πλευρᾶν. Ἔστω παραλληλόγραμμον τὸ ΑΒΓΔ, ἐπὶ δὲ τὰν διχοτομίαν τᾶν ΑΒ, ΓΔ ἁ ΕΖ· φαμὶ δὴ ὅτι τοῦ ΑΒΓΔ παραλληλογράμμου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐσσεῖται ἐπὶ τᾶς ΕΖ. Μὴ γάρ, ἀλλʼ, εἰ δυνατόν, ἔστω τὸ Θ, καὶ ἀχθῶ παρὰ τὰν ΑΒ ἁ ΘΙ. Τᾶς [δὲ] δὴ ΕΒ διχοτομουμένας αἰεὶ ἐσσεῖταί ποκα ἁ καταλειπομένα ἐλάσσων τᾶς ΙΘ· καὶ διῃρήσθω ἑκατέρα τᾶν ΑΕ, ΕΒ εἰς τὰς τᾷ ΕΚ ἴσας, καὶ ἀπὸ τῶν κατὰ τὰς διαιρέσιας σαμείων ἄχθωσαν παρὰ τὰν ΕΖ· διαιρεθήσεται δὴ τὸ ὅλον παραλληλόγραμμον εἰς παραλληλόγραμμα τὰ ἴσα καὶ ὁμοῖα τῷ ΚΖ. Τῶν οὖν παραλληλογράμμων τῶν ἴσων καὶ ὁμοίων τῷ ΚΖ ἐφαρμοζομένων ἐπʼ ἄλλαλα καὶ τὰ κέντρα τοῦ βάρεος αὐτῶν ἐπʼ ἄλλαλα πεσοῦνται. Ἐσσοῦνται δὴ μεγέθεά τινα, παραλληλόγραμμα ἴσα τῷ ΚΖ, ἄρτια τῷ πλήθει, καὶ τὰ κέντρα τοῦ βάρεος αὐτῶν ἐπʼ εὐθείας κείμενα, καὶ τὰ μέσα ἴσα, καὶ πάντα τὰ ἐφʼ ἑκάτερα τῶν μέσων αὐτά τε ἴσα ἐντὶ καὶ αἱ μεταξὺ τῶν κέντρων εὐθεῖαι ἴσαι· τοῦ ἐκ πάντων αὐτῶν ἄρα συγκειμένου μεγέθεος τὸ κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰ κέντρα τοῦ βάρεος τῶν μέσων χωρίων. Οὐκ ἔστι δέ· τὸ γὰρ Θ ἐκτός ἐστι τῶν μέσων παραλληλογράμμων. Φανερὸν οὖν ὅτι ἐπὶ τᾶς ΕΖ εὐθείας τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τοῦ ΑΒΓΔ παραλληλογράμμου.

1.10Önerme 10. Her paralelkenarın ağırlık merkezi, köşegenlerinin kesiştiği noktadır.

ABGD bir paralelkenar olsun; içinde EZ, AB ile GD'yi; KL de AG ile BD'yi iki eşit parçaya bölsün. ABGD paralelkenarının ağırlık merkezi EZ üzerindedir; çünkü bu gösterildi. Aynı sebeplerle KL üzerindedir de. O hâlde Th noktası ağırlık merkezidir. Paralelkenarın köşegenleri de Th'de kesişir; böylece önerilen gösterilmiş olur.

Başka bir ispat. Aynı şey başka türlü de gösterilebilir.

ABGD bir paralelkenar, DB de köşegeni olsun. ABD ile BDG üçgenleri birbirine eşit ve benzerdir; bu yüzden üçgenler birbiri üzerine çakıştırılırsa ağırlık merkezleri de birbiri üzerine düşecektir. ABD üçgeninin ağırlık merkezi E noktası olsun; DB, Th'de iki eşit parçaya bölünsün, ETh birleştirilip uzatılsın ve ThE'ye eşit ZTh kesilsin. ABD üçgeni BDG üçgeni üzerine, AB kenarı DG'ye, AD de BG'ye konacak biçimde çakıştırılırsa, ThE doğrusu da ZTh'ye çakışacak ve E noktası Z'ye düşecektir. Ama E noktası BDG üçgeninin ağırlık merkezine de düşer. ABD üçgeninin ağırlık merkezi E noktası, DBG'ninki de Z olduğuna göre, açıktır ki iki üçgenden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi EZ doğrusunun orta noktasıdır; bu da Th noktasıdır.

1.10

ι΄. Παντὸς παραλληλογράμμου τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ σαμεῖον, καθʼ ὃ αἱ διάμετροι συμπίπτοντι. Ἔστω παραλληλόγραμμον τὸ ΑΒΓΔ καὶ ἐν αὐτῷ ἁ ΕΖ δίχα τέμνουσα τὰς ΑΒ, ΓΔ, ἁ δὲ ΚΛ τὰς ΑΓ, ΒΔ· ἔστιν δὴ τοῦ ΑΒΓΔ παραλληλογράμμου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΕΖ· δέδεικται γὰρ τοῦτο· διὰ ταὐτὰ δὲ καὶ ἐπὶ τᾶς ΚΛ· τὸ Θ ἄρα σαμεῖον κέντρον τοῦ βάρεος. Κατὰ δὲ τὸ Θ αἱ διάμετροι τοῦ παραλληλογράμμου συμπίπτοντι· ὥστε δέδεικται τὸ προτεθέν. ΑΛΛΩΣ Ἔστιν δὲ καὶ ἄλλως τὸ αὐτὸ δεῖξαι. Ἔστω παραλληλόγραμμον τὸ ΑΒΓΔ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἔστω ἁ ΔΒ. Τὰ ἄρα ΑΒΔ, ΒΔΓ τρίγωνα ἴσα ἐντὶ καὶ ὁμοῖα ἀλλάλοις· ὥστε ἐφαρμοζομένων ἐπʼ ἄλλαλα τῶν τριγώνων καὶ τὰ κέντρα τοῦ βάρεος αὐτῶν ἐπʼ ἄλλαλα πεσοῦνται. Ἔστω δὴ τοῦ ΑΒΔ τριγώνου κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Ε σαμεῖον, καὶ τετμάσθω δίχα ἁ ΔΒ κατὰ τὸ Θ, καὶ ἐπεζεύχθω ἁ ΕΘ καὶ ἐκβεβλήσθω, καὶ ἀπολελάφθω ἁ ΖΘ ἴσα τᾷ ΘΕ. Ἐφαρμοζομένου δὴ τοῦ ΑΒΔ τριγώνου ἐπὶ τὸ ΒΔΓ τρίγωνον καὶ τιθεμένας τᾶς μὲν ΑΒ πλευρᾶς ἐπὶ τὰν ΔΓ, τᾶς δὲ ΑΔ ἐπὶ τὰν ΒΓ, ἐφαρμόξει καὶ ἁ ΘΕ εὐθεῖα ἐπὶ τὰν ΖΘ, καὶ τὸ Ε σαμεῖον ἐπὶ τὸ Ζ πεσεῖται. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ ΒΔΓ τριγώνου. Ἐπεὶ οὖν τοῦ μὲν ΑΒΔ τριγώνου κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Ε σαμεῖον, τοῦ δὲ ΔΒΓ τὸ Ζ, δῆλον ὡς τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν τριγώνων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ μέσον τᾶς ΕΖ εὐθείας, ὅπερ ἐστὶ τὸ Θ σαμεῖον.

1.11Önerme 11. İki üçgen birbirine benzerse, içlerinde üçgenlere göre benzer konumda noktalar bulunursa ve noktalardan biri içinde bulunduğu üçgenin ağırlık merkeziyse, öbür nokta da içinde bulunduğu üçgenin ağırlık merkezidir [benzer şekillere göre benzer konumdaki noktalar derken, bunlardan eşit açılara çizilen doğruların karşılık gelen kenarlarla eşit açılar yaptığı noktaları kastediyoruz].

ABG ile DEZ iki üçgen olsun; AG'nin DZ'ye oranı, AB'nin DE'ye ve BG'nin EZ'ye oranı gibi olsun. Söylenen üçgenlerde [ABG ile DEZ üçgenlerine göre] benzer konumdaki noktalar Th ile N olsun; Th, ABG üçgeninin ağırlık merkezi olsun. Diyorum ki N de DEZ üçgeninin ağırlık merkezidir.

Öyle olmasın; mümkünse H, DEZ üçgeninin ağırlık merkezi olsun ve ThA, ThB, ThG, DN, EN, ZN, DH, EH, ZH birleştirilsin. ABG üçgeni DEZ üçgenine benzer olduğundan, ağırlık merkezleri Th ile H noktaları olduğundan ve benzer şekillerin ağırlık merkezleri benzer konumda olduğundan [dolayısıyla karşılık gelen kenarlarla birer birer eşit açılar yapacaklarından], HDE açısı ThAB açısına eşittir. Ama ThAB açısı EDN açısına eşittir [çünkü Th ile N noktaları benzer konumdadır]. O hâlde EDN açısı EDH açısına, yani büyük küçüğe eşittir; bu imkânsızdır. Demek ki N noktasının DEZ üçgeninin ağırlık merkezi olmaması imkânsızdır; o hâlde ağırlık merkezidir.

1.11

ια΄. Ἐὰν δύο τρίγωνα ὁμοῖα ἀλλάλοις ᾖ καὶ ἐν αὐτοῖς σαμεῖα ὁμοίως κείμενα ποτὶ τὰ τρίγωνα, καὶ τὸ ἓν σαμεῖον τοῦ ἐν ᾧ ἐστι τριγώνου κέντρον ᾖ τοῦ βάρεος, καὶ τὸ λοιπὸν σαμεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τοῦ ἐν ᾧ ἐστι τριγώνου [ὁμοίως δὲ λέγομεν σαμεῖα κέεσθαι ποτὶ τὰ ὁμοῖα σχήματα, ἀφʼ ὧν αἱ ἐπὶ τὰς ἴσας γωνίας ἀγόμεναι εὐθεῖαι ἴσας ποιοῦσιν γωνίας πρὸς ταῖς ὁμολόγοις πλευραῖς]. Ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ, καὶ ἔστω ὡς ἁ ΑΓ ποτὶ ΔΖ, οὕτως ἅ τε ΑΒ ποτὶ ΔΕ καὶ ἁ ΒΓ ποτὶ ΕΖ, καὶ ἐν τοῖς εἰρημένοις τριγώνοις σαμεῖα ὁμοίως κείμενα ἔστω τὰ Θ, Ν [πρὸς τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ τρίγωνα], καὶ ἔστω τὸ Θ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ ΑΒΓ τριγώνου· λέγω ὅτι καὶ τὸ Ν κέντρον βάρεός ἐστι τοῦ ΔΕΖ τριγώνου. Μὴ γάρ, ἀλλʼ, εἰ δυνατόν, ἔστω τὸ Η κέντρον βάρεος τοῦ ΔΕΖ τριγώνου, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΘΑ, ΘΒ, ΘΓ, ΔΝ. ΕΝ. ΖΝ, ΔΗ, ΕΗ, ΖΗ. Ἐπεὶ οὖν ὁμοῖόν ἐστι τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΕΖ τριγώνῳ, καὶ κέντρα τῶν βαρέων ἐστὶ τὰ Θ, Η σαμεῖα, τῶν δὲ ὁμοίων σχημάτων τὰ κέντρα τῶν βαρέων ὁμοίως ἐντὶ κείμενα [ὥστε ἴσας ποιησοῦντι γωνίας ποτὶ ταῖς ὁμολόγοις πλευραῖς ἕκαστον ἑκάσταις], ἴσα ἄρα ἁ ὑπὸ ΗΔΕ γωνία τᾷ ὑπὸ ΘΑΒ. Ἀλλὰ ἁ ὑπὸ ΘΑΒ γωνία ἴσα ἐστὶ τᾷ ὑπὸ ΕΔΝ [διὰ τὸ ὁμοίως κεῖσθαι τὰ Θ, Ν σαμεῖα]· καὶ ἁ ὑπὸ ΕΔΝ γωνία ἄρα ἴσα ἐστὶ τᾷ ὑπὸ ΕΔΗ, ἁ μείζων τᾷ ἐλάσσονι· ὅπερ ἀδύνατον. Οὐκ ἄρα οὐκ ἔστι κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ ΔΕΖ τριγώνου τὸ Ν σαμεῖον ἔστιν ἄρα.

1.12Önerme 12. İki üçgen benzerse ve üçgenlerden birinin ağırlık merkezi bir köşeden tabanın ortasına çizilen doğru üzerindeyse, öbür üçgenin ağırlık merkezi de benzer biçimde çizilen çizgi üzerinde olacaktır.

ABG ile DEZ iki üçgen olsun; AG'nin DZ'ye oranı, AB'nin DE'ye ve BG'nin ZE'ye oranı gibi olsun. AG, H'de iki eşit parçaya bölünüp BH birleştirilsin; ABG üçgeninin ağırlık merkezi BH üzerindeki Th olsun. Diyorum ki EDZ üçgeninin ağırlık merkezi de benzer biçimde çizilen doğru üzerindedir.

DZ, M'de iki eşit parçaya bölünsün, EM birleştirilsin; BH'nin BTh'ye oranı ME'nin EN'ye oranı gibi yapılsın; ATh, ThG, DN, NZ birleştirilsin. AH, GA'nın; DM de DZ'nin yarısı olduğundan, BA'nın ED'ye oranı AH'nin DM'ye oranı gibidir. Eşit açıları çevreleyen kenarlar da orantılıdır; o hâlde AHB açısı DME açısına eşittir ve AH'nin DM'ye oranı BH'nin EM'ye oranı gibidir. BH'nin BTh'ye oranı da ME'nin EN'ye oranı gibidir. Eşitlik yoluyla AB'nin DE'ye oranı BTh'nin EN'ye oranı gibidir. Eşit açıları çevreleyen kenarlar orantılıdır; öyleyse BATh açısı EDN açısına eşittir; dolayısıyla geriye kalan ThAG açısı da NDZ açısına eşittir. Aynı sebeplerle BGTh açısı EZN'ye, ThGH açısı da NZM'ye eşittir. ABTh açısının DEM'ye eşit olduğu da gösterildi; dolayısıyla geriye kalan ThBG açısı da NEZ'ye eşittir. Bütün bu sebeplerle Th ile N noktaları benzer konumdadır [karşılık gelen kenarlarla eşit açılar yaparlar]. Th ile N benzer konumda olduğundan ve Th, ABG üçgeninin ağırlık merkezi olduğundan, N de DEZ'nin ağırlık merkezidir.

1.12

ιβ΄. Εἴ κα δύο τρίγωνα ὁμοῖα ἔωντι, τοῦ δὲ ἑνὸς τριγώνου κέντρον ᾖ τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς εὐθείας, ἅ ἐντι ἀπό τινος γωνίας ἐπὶ μέσαν τὰν βάσιν ἀγομένα, καὶ τοῦ λοιποῦ τριγώνου τὸ κέντρον ἐσσεῖται τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ὁμοίως ἀγομένας γραμμᾶς. Ἔστω δύο τρίγωνα τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ, καὶ ἔστω ὡς ἁ ΑΓ ποτὶ ΔΖ, οὕτως ἅ τε ΑΒ ποτὶ ΔΕ καὶ ἁ ΒΓ ποτὶ ΖΕ, καὶ τμαθείσας τᾶς ΑΓ δίχα κατὰ τὸ Η ἐπεζεύχθω ἁ ΒΗ, καὶ ἔστω τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ ΑΒΓ τριγώνου ἐπὶ τᾶς ΒΗ τὸ Θ λέγω ὅτι καὶ τοῦ ΕΔΖ τριγώνου τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς ὁμοίως ἀγομένας εὐθείας. Τετμάσθω ἁ ΔΖ δίχα κατὰ τὸ Μ, καὶ ἐπεζεύχθω ἁ ΕΜ, καὶ πεποιήσθω ὡς ἁ ΒΗ ποτὶ ΒΘ, οὕτως ἁ ΜΕ ποτὶ ΕΝ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΘ, ΘΓ, ΔΝ, ΝΖ. Ἐπεί ἐστι τᾶς μὲν ΓΑ ἡμίσεια ἁ ΑΗ, τᾶς δὲ ΔΖ ἡμίσεια ἁ ΔΜ, ἔστιν ἄρα καὶ ὡς ἁ ΒΑ ποτὶ ΕΔ, οὕτως ἁ ΑΗ ποτὶ ΔΜ. Καὶ περὶ ἴσας γωνίας αἱ πλευραὶ ἀνάλογόν ἐντι· ἴσα τε ἄρα ἐστὶν ἁ ὑπὸ ΑΗΒ γωνία τᾷ ὑπὸ ΔΜΕ, καί ἐστιν ὡς ἁ ΑΗ ποτὶ ΔΜ, οὕτως ἁ ΒΗ ποτὶ ΕΜ. Ἔστιν δὲ καὶ ὡς ἁ ΒΗ ποτὶ ΒΘ, οὕτως ἁ ΜΕ ποτὶ ΕΝ· καὶ διʼ ἴσου ἄρα ἐστὶν ὡς ἁ ΑΒ ποτὶ ΔΕ, οὕτως ἁ ΒΘ ποτὶ ΕΝ. Καὶ περὶ ἴσας γωνίας αἱ πλευραὶ ἀνάλογόν ἐντι· εἰ δὲ τοῦτο, ἴσα ἐστὶν ἁ ὑπὸ ΒΑΘ γωνία τᾷ ὑπὸ ΕΔΝ· ὥστε καὶ λοιπὰ ἁ ὑπὸ ΘΑΓ γωνία ἴσα ἐστὶ τᾷ ὑπὸ ΝΔΖ γωνίᾳ. Διὰ τὰ αὐτὰ δὲ ἁ μὲν ὑπὸ ΒΓΘ γωνία ἴσα ἐστὶ τᾷ ὑπὸ ΕΖΝ, ἁ δὲ ὑπὸ ΘΓΗ τᾷ ὑπὸ ΝΖΜ ἴσα. Ἐδείχθη δὲ καὶ ἁ ὑπὸ ΑΒΘ τᾷ ὑπὸ ΔΕΜ ἴσα ὥστε καὶ λοιπὰ ἁ ὑπὸ ΘΒΓ γωνία ἴσα ἐστὶ τᾷ ὑπὸ ΝΕΖ. Διὰ ταῦτα δὴ πάντα ὁμοίως κεῖται τὰ Θ, Ν σαμεῖα [ποτὶ τὰς ὁμολόγους πλευρὰς ἴσας γωνίας ποιεῖ]. Ἐπεὶ οὖν ὁμοίως κεῖται τὰ Θ, Ν σαμεῖα, καί ἐστι τὸ Θ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ ΑΒΓ τριγώνου, καὶ τὸ Ν ἄρα κέντρον βάρεος τοῦ ΔΕΖ.

1.13Önerme 13. Her üçgenin ağırlık merkezi, bir köşeden tabanın ortasına çizilen doğru üzerindedir.

ABG bir üçgen, içindeki AD de BG tabanının ortasına çizilen doğru olsun. Gösterilmelidir ki ABG'nin ağırlık merkezi AD üzerindedir.

Öyle olmasın; mümkünse Th olsun ve ondan BG'ye paralel ThI çizilsin. DG durmadan ikiye bölünürse, geriye kalan parça bir gün ThI'den küçük olacaktır. BD ile DG'nin her biri eşit parçalara bölünsün, bölme noktalarından AD'ye paraleller çizilsin ve EZ, HK, LM birleştirilsin; bunlar BG'ye paralel olacaktır. MN paralelkenarının ağırlık merkezi YS üzerinde, KX'inki TY üzerinde, ZO'nunki TD üzerindedir; o hâlde hepsinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi SD doğrusu üzerindedir. Bu R olsun; RTh birleştirilip uzatılsın ve AD'ye paralel GPh çizilsin. ADG [üçgeninin], AM, MK, KZ, ZG üzerine ADG'ye benzer olarak çizilen bütün üçgenlere oranı GA'nın AM'ye oranıdır; çünkü AM, MK, ZG, KZ eşittir. ADB üçgeninin, AL, LH, HE, EB üzerine çizilen bütün benzer üçgenlere oranı da BA'nın AL'ye oranı olduğundan, DBG üçgeninin söylenen bütün üçgenlere oranı GA'nın AM'ye oranıdır. Ama GA'nın AM'ye oranı PhR'nin RTh'ye oranından büyüktür; çünkü GA'nın AM'ye oranı [bütün] PhR'nin RP'ye oranıyla aynıdır [üçgenler benzer olduğu için]. O hâlde ABG üçgeninin söylenen üçgenlere oranı da PhR'nin RTh'ye oranından büyüktür; dolayısıyla, oran ayrılınca, MN, KX, ZO paralelkenarlarının geride kalan üçgenlere oranı PhTh'nin ThR'ye oranından büyüktür. Şimdi paralelkenarların üçgenlere oranında KhTh'nin ThR'ye oranı kurulsun. ABG gibi, ağırlık merkezi Th olan bir büyüklük var; ondan MN, KX, ZO paralelkenarlarından oluşan bir büyüklük çıkarılmış ve çıkarılan büyüklüğün ağırlık merkezi R noktası olduğuna göre, geride kalan üçgenlerden oluşan geriye kalan büyüklüğün ağırlık merkezi, RTh doğrusu uzatılıp ondan ThR'ye oranı çıkarılan büyüklüğün geriye kalana oranı olan bir parça kesilince bulunan nokta, yani RTh doğrusu üzerindedir. O hâlde Kh noktası geride kalanlardan oluşan büyüklüğün ağırlık merkezidir. Bu imkânsızdır; çünkü Kh'den AD'ye paralel olarak düzlemde çizilen doğrunun bütün bu üçgenler aynı yanındadır [yani bir tarafındadır]. Önerilen açıktır.

Aynı şeyin başka bir ispatı. ABG bir üçgen olsun; BG'nin ortasına AD çizilsin. Diyorum ki ABG üçgeninin ağırlık merkezi AD üzerindedir.

Öyle olmasın; mümkünse Th olsun. ATh, ThB, ThG birleştirilsin; BA ile AG'nin ortalarına ED ile ZE birleştirilsin; ATh'ye paralel EK ile ZL çizilsin; KL, LD, DK, DTh, MN birleştirilsin. BA, ZD'ye paralel olduğu için ABG üçgeni DZG üçgenine benzer olduğundan ve ABG üçgeninin ağırlık merkezi Th noktası olduğundan, ZDG üçgeninin ağırlık merkezi de L noktasıdır; çünkü Th ile L noktaları kendi üçgenlerinde benzer konumdadır [karşılık gelen kenarlarla eşit açılar yaptıkları için; bu açıktır]. Aynı sebeplerle EBD'nin ağırlık merkezi de K noktasıdır. Bu yüzden EBD ile ZDG üçgenlerinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi KL doğrusunun ortasındadır [çünkü EBD ile ZDG üçgenleri eşittir]. KL'nin ortası da N'dir; çünkü BE'nin EA'ya oranı BK'nin ThK'ye, GZ'nin ZA'ya oranı da GL'nin LTh'ye oranı gibidir; öyleyse BG, KL'ye paraleldir. DTh de birleştirilmiştir; o hâlde BD'nin DG'ye oranı KN'nin NL'ye oranı gibidir. Bu yüzden söylenen iki üçgenden oluşan büyüklüğün merkezi N'dir. AEDZ paralelkenarının ağırlık merkezi de M noktasıdır; bu yüzden hepsinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi MN doğrusu üzerindedir. ABG'nin ağırlık merkezi de Th noktasıdır; o hâlde MN uzatılınca Th noktasından geçer. Bu imkânsızdır. Demek ki ABG üçgeninin ağırlık merkezinin AD doğrusu üzerinde olmaması imkânsızdır; o hâlde onun üzerindedir.

1.13

ιγ΄. Παντὸς τριγώνου τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς εὐθείας, ἅ ἐστιν ἐκ τᾶς γωνίας ἐπὶ μέσαν ἀγομένα τὰν βάσιν. Ἔστω τρίγωνον τὸ ΑΒΓ καὶ ἐν αὐτῷ ἁ ΑΔ ἐπὶ μέσαν τὰν ΒΓ βάσιν· δεικτέον ὅτι ἐπὶ τᾶς ΑΔ τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τοῦ ΑΒΓ. Μὴ γάρ, ἀλλʼ, εἰ δυνατόν, ἔστω τὸ Θ, καὶ διʼ αὐτοῦ παρὰ τὰν ΒΓ ἀχθῶ ἁ ΘΙ. Ἀεὶ δὴ δίχα τεμνομένας τᾶς ΔΓ ἐσσεῖταί ποκα ἁ καταλειπομένα ἐλάσσων τᾶς ΘΙ· καὶ διῃρήσθω ἑκατέρα τᾶν ΒΔ, ΔΓ ἐς τὰς ἴσας, καὶ διὰ τᾶν τομᾶν παρὰ τὰν ΑΔ ἄχθωσαν, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΕΖ, ΗΚ, ΛΜ· ἐσσοῦνται δὴ αὗται παρὰ τὰν ΒΓ. Τοῦ δὴ παραλληλογράμμου τοῦ μὲν ΜΝ τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΥΣ, τοῦ δὲ ΚΞ τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΤΥ, τοῦ δὲ ΖΟ ἐπὶ τᾶς ΤΔ· τοῦ ἄρα ἐκ πάντων συγκειμένου μεγέθεος τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς ΣΔ εὐθείας. Ἔστω δὴ τὸ Ρ, καὶ ἐπεζεύχθω ἁ ΡΘ καὶ ἐκβεβλήσθω, καὶ ἄχθω παρὰ τὰν ΑΔ ἁ ΓΦ. Τὸ δὴ ΑΔΓ [τρίγωνον] ποτὶ πάντα τὰ τρίγωνα τὰ ἀπὸ τᾶν ΑΜ, ΜΚ, ΚΖ, ΖΓ ἀναγεγραμμένα ὁμοῖα τῷ ΑΔΓ τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ ΓΑ ποτὶ ΑΜ, διὰ τὸ ἴσας εἶμεν τὰς ΑΜ, ΜΚ, ΖΓ, ΚΖ. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ ΑΔΒ τρίγωνον ποτὶ πάντα τὰ ἀπὸ τᾶν ΑΛ, ΛΗ, ΗΕ, ΕΒ ἀναγεγραμμένα ὁμοῖα τρίγωνα τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΒΑ ποτὶ ΑΛ, τὸ ἄρα ΔΒΓ τρίγωνον ποτὶ πάντα τὰ εἰρημένα τρίγωνα τοῦτον ἔχει τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἁ ΓΑ ποτὶ ΑΜ. Ἀλλὰ ἁ ΓΑ ποτὶ ΑΜ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἁ ΦΡ ποτὶ ΡΘ· ὁ γὰρ τᾶς ΓΑ ποτὶ ΑΜ λόγος ὁ αὐτός ἐστι τῷ [ὅλας] τᾶς ΦΡ ποτὶ ΡΠ [διὰ τὸ ὁμοῖα εἶμεν τὰ τρίγωνα]· καὶ τὸ ΑΒΓ ἄρα τρίγωνον ποτὶ τὰ εἰρημένα μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἁ ΦΡ ποτὶ ΡΘ ὥστε καὶ διελόντι τὰ ΜΝ. ΚΞ, ΖΟ παραλληλόγραμμα ποτὶ τὰ καταλειπόμενα τρίγωνα μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἁ ΦΘ ποτὶ ΘΡ. Γεγονέτω οὖν ἐν τῷ τῶν παραλληλογράμμων ποτὶ τὰ τρίγωνα λόγῳ ἁ ΧΘ ποτὶ ΘΡ. Ἐπεὶ οὖν ἔστι τι μέγεθος τὸ ΑΒΓ, οὗ τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Θ, καὶ ἀφῄρηται ἀπʼ αὐτοῦ μέγεθος τὸ συγκείμενον ἐκ τῶν ΜΝ. ΚΞ, ΖΟ παραλληλογράμμων, καί ἐστιν τοῦ ἀφῃρημένου μεγέθεος κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Ρ σαμεῖον, τοῦ ἄρα λοιποῦ μεγέθεος τοῦ συγκειμένου ἐκ τῶν περιλειπομένων τριγώνων κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς ΡΘ εὐθείας ἐκβληθείσας καὶ ἀπολαφθείσας ποτὶ τὰν ΘΡ τοῦτον ἐχούσας τὸν λόγον, ὃν ἔχει τὸ ἀφαιρεθὲν μέγεθος ποτὶ τὸ λοιπόν, Τὸ ἄρα Χ σαμεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τοῦ συγκειμένου μεγέθεος ἐκ τῶν περιλειπομένων ὅπερ ἀδύνατον· τᾶς γὰρ διὰ τοῦ Χ εὐθείας παρὰ τὰν ΑΔ ἀγομένας ἐν τῷ ἐπιπέδῳ ἐπὶ ταὐτὰ πάντα ἐντί [τουτέστιν ἐπὶ θάτερον μέρος]. Δῆλον οὖν τὸ προτεθέν. ΑΛΛΩΣ ΤΟ ΑΥΤΟ Ἔστω τρίγωνον τὸ ΑΒΓ, καὶ ἄχθω ἁ ΑΔ ἐπὶ μέσαν τὰν ΒΓ· λέγω ὅτι ἐπὶ τᾶς ΑΔ τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τοῦ ΑΒΓ τριγώνου. Μὴ γάρ, ἀλλʼ, εἰ δυνατόν, ἔστω τὸ Θ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἵ τε ΑΘ, ΘΒ, ΘΓ καὶ αἱ ΕΔ, ΖΕ ἐπὶ μέσας τὰς ΒΑ, ΑΓ, καὶ παρὰ τὰν ΑΘ ἄχθωσαν αἱ ΕΚ, ΖΛ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΚΛ, ΛΔ, ΔΚ, ΔΘ, ΜΝ. Ἐπεὶ ὁμοῖόν ἐστι τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῷ ΔΖΓ τριγώνῳ διὰ τὸ παράλληλον εἶμεν τὰν ΒΑ τᾷ ΖΔ, καί ἐστι τοῦ ΑΒΓ τριγώνου κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Θ σαμεῖον, καὶ τοῦ ΖΔΓ ἄρα τριγώνου κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Λ σαμεῖον ὁμοίως γάρ ἐντι κείμενα τὰ Θ, Λ σαμεῖα ἐν ἑκατέρῳ τῶν τριγώνων [ἐπειδήπερ ποτὶ τὰς ὁμολόγους πλευρὰς ἴσας ποιέοντι γωνίας· φανερὸν γὰρ τοῦτο]. Διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ τοῦ ΕΒΔ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Κ σαμεῖον· ὥστε τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΕΒΔ, ΖΔΓ τριγώνων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ μέσας τᾶς ΚΛ εὐθείας [ἐπειδήπερ ἴσα ἐντὶ τὰ ΕΒΔ, ΖΔΓ τρίγωνα]. Καί ἐστιν τᾶς ΚΛ μέσον τὸ Ν, ἐπεί ἐστιν ὡς ἁ ΒΕ ποτὶ ΕΑ, οὕτως ἁ ΒΚ ποτὶ ΘΚ, ὡς δὲ ἁ ΓΖ ποτὶ ΖΑ, οὕτως ἁ ΓΛ ποτὶ ΛΘ· εἰ δὲ τοῦτο, ἔστιν ἁ ΒΓ τᾷ ΚΛ παράλληλος. Καὶ ἐπέζευκται ἁ ΔΘ· ἔστιν ἄρα ὡς ἁ ΒΔ ποτὶ ΔΓ, οὕτως ἁ ΚΝ ποτὶ τὰν ΝΛ· ὥστε τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν εἰρημένων τριγώνων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον ἐστὶ τὸ Ν. Ἔστιν δὲ καὶ τοῦ ΑΕΔΖ παραλληλογράμμου κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Μ σαμεῖον ὥστε τοῦ ἐκ πάντων συγκειμένου μεγέθεος τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς ΜΝ εὐθείας. Ἔστιν δὲ καὶ τοῦ ΑΒΓ κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Θ σαμεῖον ἁ ΜΝ ἄρα ἐκβαλλομένα πορεύεται διὰ τοῦ Θ σαμείου· ὅπερ ἀδύνατον. Οὐκ ἄρα τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ ΑΒΓ τριγώνου οὐκ ἔστιν ἐπὶ τᾶς ΑΔ εὐθείας ἔστιν ἄρα ἐπʼ αὐτᾶς.

1.14Önerme 14. Her üçgenin ağırlık merkezi, üçgenin köşelerinden kenarların ortalarına çizilen doğruların kesiştiği noktadır.

ABG bir üçgen olsun; BG'nin ortasına AD, AG'nin ortasına BE çizilsin. ABG üçgeninin ağırlık merkezi hem AD hem BE üzerinde olacaktır; çünkü bu gösterildi. Bu yüzden Th noktası ağırlık merkezidir.

1.14

ιδ΄ Παντὸς τριγώνου κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τὸ σαμεῖον, καθʼ ὃ συμπίπτοντι τοῦ τριγώνου αἱ ἐκ τᾶν γωνιᾶν ἐπὶ μέσας τὰς πλευρὰς ἀγόμεναι εὐθεῖαι. Ἔστω τρίγωνον τὸ ΑΒΓ, καὶ ἄχθω ἁ μὲν ΑΔ ἐπὶ μέσαν τὰν ΒΓ, ἁ δὲ ΒΕ ἐπὶ μέσαν τὰν ΑΓ· ἐσσεῖται δὴ τοῦ ΑΒΓ τριγώνου κέντρον τοῦ βάρεος ἐφʼ ἑκατέρας τᾶν ΑΔ, ΒΕ· δέδεικται γὰρ τοῦτο. Ὥστε τὸ Θ σαμεῖον κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν.

1.15Önerme 15. İki kenarı birbirine paralel olan her yamuğun ağırlık merkezi, paralel kenarların orta noktalarını birleştiren doğru üzerindedir; bu doğru, paralellerden küçüğünün orta noktasında biten parçasının öbür parçaya oranı, paralellerden büyüğünün iki katı ile küçüğünün toplamının, küçüğün iki katı ile büyüğün toplamına oranı olacak biçimde bölünür ve merkez bölme noktasıdır.

ABGD, AD ile BG kenarları paralel bir yamuk olsun; EZ de AD ile BG'nin orta noktalarını birleştirsin. Yamuğun merkezinin EZ üzerinde olduğu açıktır. GDH, ZEH, BAH uzatılırsa, aynı noktada buluşacakları açıktır; HBG üçgeninin ağırlık merkezi HZ üzerinde, aynı biçimde AHD üçgeninin ağırlık merkezi EH üzerinde olacaktır; o hâlde geriye kalan ABGD yamuğunun ağırlık merkezi de EZ üzerinde olacaktır. BD birleştirilip K ile Th noktalarında üç eşit parçaya bölünsün; bunlardan BG'ye paralel LThM ile NKT çizilsin; DZ, BE, OX birleştirilsin. DBG üçgeninin ağırlık merkezi ThM üzerinde olacaktır, çünkü ThB, BD'nin üçte biridir [ve Th noktasından tabana paralel MTh çizilmiştir]. DBG üçgeninin ağırlık merkezi DZ üzerinde de bulunur; bu yüzden X, söylenen üçgenin ağırlık merkezidir. Aynı sebeplerle O noktası da ABD üçgeninin ağırlık merkezidir. O hâlde ABD ile BDG üçgenlerinden oluşan büyüklüğün, yani yamuğun ağırlık merkezi OX doğrusu üzerindedir. Söylenen yamuğun ağırlık merkezi EZ üzerinde de bulunur; bu yüzden ABGD yamuğunun ağırlık merkezi P noktasıdır. BDG üçgeninin ABD'ye oranı OP'nin PX'e oranı olacaktır. Ama BDG üçgeninin ABD üçgenine oranı BG'nin AD'ye oranıdır; OP'nin PX'e oranı da RP'nin PS'ye oranıdır. O hâlde BG'nin AD'ye oranı RP'nin PS'ye oranıdır. Bu yüzden iki BG ile AD'nin toplamının iki AD ile BG'nin toplamına oranı, iki RP ile PS'nin toplamının iki PS ile PR'nin toplamına oranıdır. Ama iki RP ile PS'nin toplamı SR ile RP'nin toplamı, yani PE'dir; iki PS ile PR'nin toplamı da RS ile SP'nin toplamı, yani PZ'dir. Demek ki önerilenler gösterilmiştir.

1.15

ιε΄. Παντὸς τραπεζίου τὰς δύο πλευρὰς ἔχοντος παραλλήλους ἀλλάλαις τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰς διχοτομίας τᾶν παραλλήλων διαιρεθείσας, ὥστε τὸ τμᾶμα αὐτᾶς τὸ πέρας ἔχον τὰν διχοτομίαν τᾶς ἐλάσσονος τᾶν παραλλήλων ποτὶ τὸ λοιπὸν τμᾶμα τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον, ὃν ἔχει συναμφότερος ἁ ἴσα τᾷ διπλασίᾳ τᾶς μείζονος μετὰ τᾶς ἐλάσσονος ποτὶ τὰν διπλασίαν τᾶς ἐλάσσονος μετὰ τᾶς μείζονος τᾶν παραλλήλων. Ἔστω τραπέζιον τὸ ΑΒΓΔ παραλλήλους ἔχον τὰς ΑΔ, ΒΓ, ἁ δὲ ΕΖ ἐπιζευγνυέτω τὰς διχοτομίας τᾶν ΑΔ, ΒΓ. Ὅτι οὖν ἐπὶ τᾶς ΕΖ ἐστὶ τὸ κέντρον τοῦ τραπεζίου φανερόν. Ἐὰν γὰρ ἐκβάλῃς τὰς ΓΔΗ, ΖΕΗ, ΒΑΗ, δῆλον ὅτι ἐπὶ τὸ αὐτὸ σαμεῖον ἔρχονται, καὶ ἐσσεῖται τοῦ ΗΒΓ τριγώνου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΗΖ, καὶ ὁμοίως τοῦ ΑΗΔ τριγώνου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΕΗ· καὶ λοιποῦ ἄρα τοῦ ΑΒΓΔ τραπεζίου κέντρον τοῦ βάρεος ἐσσεῖται ἐπὶ τᾶς ΕΖ. Ἐπιζευχθεῖσα δὲ ἁ ΒΔ διῃρήσθω εἰς τρία ἴσα κατὰ τὰ Κ, Θ σαμεῖα, καὶ διʼ αὐτῶν παρὰ τὰν ΒΓ ἄχθωσαν αἱ ΛΘΜ, ΝΚΤ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΔΖ, ΒΕ, ΟΞ· ἐσσεῖται δὴ τοῦ μὲν ΔΒΓ τριγώνου κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΘΜ, ἐπειδήπερ τρίτον μέρος ἁ ΘΒ τᾶς ΒΔ [καὶ διὰ τοῦ Θ σαμείου παράλληλος τᾷ βάσει ἆκται ἁ ΜΘ]. Ἔστιν δὲ τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ ΔΒΓ τριγώνου καὶ ἐπὶ τᾶς ΔΖ ὥστε τὸ Ξ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ εἰρημένου τριγώνου. Διὰ ταὐτὰ δὲ καὶ τὸ Ο σαμεῖον κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τοῦ ΑΒΔ τριγώνου τοῦ ἄρα ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΒΔ, ΒΔΓ τριγώνων συγκειμένου μεγέθεος, ὅπερ ἐστὶ τὸ τραπέζιον, κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΟΞ εὐθείας. Ἔστιν δὲ τοῦ εἰρημένου τραπεζίου κέντρον τοῦ βάρεος καὶ ἐπὶ τᾶς ΕΖ ὥστε τοῦ ΑΒΓΔ τραπεζίου κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τὸ Π σαμεῖον. Ἔχοι δʼ ἂν τὸ ΒΔΓ τρίγωνον ποτὶ τὸ ΑΒΔ λόγον, ὃν ἁ ΟΠ ποτὶ ΠΞ. Ἀλλʼ ὡς τὸ ΒΔΓ τρίγωνον ποτὶ τὸ ΑΒΔ τρίγωνον, οὕτως ἐντὶ ἁ ΒΓ ποτὶ ΑΔ, ὡς δὲ ἁ ΟΠ ποτὶ ΠΞ, οὕτως ἁ ΡΠ ποτὶ ΠΣ· καὶ ὡς ἄρα ἁ ΒΓ ποτὶ ΑΔ, οὕτως ἁ ΡΠ ποτὶ ΠΣ· ὥστε καὶ ὡς δύο αἱ ΒΓ μετὰ τᾶς ΑΔ ποτὶ δύο τὰς ΑΔ μετὰ τᾶς ΒΓ, οὕτως δύο αἱ ΡΠ μετὰ τᾶς ΠΣ ποτὶ δύο τὰς ΠΣ μετὰ τᾶς ΠΡ. Ἀλλὰ δύο μὲν αἱ ΡΠ μετὰ τᾶς ΠΣ συναμφότερός ἐστιν ἁ ΣΡΠ, τουτέστιν ἁ ΠΕ, δύο δὲ αἱ ΠΣ μετὰ τᾶς ΠΡ συναμφότερός ἐστιν ἁ ΡΣΠ, τουτέστιν ἁ ΠΖ δέδεικται ἄρα τὰ προτεθέντα.

2.1II. Kitap

Önerme 1. Bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği ve verilen bir doğruya uygulayabildiğimiz iki alanın ağırlık merkezleri aynı değilse, ikisinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi, onların ağırlık merkezlerini birleştiren doğru üzerinde olacak ve bu doğruyu, parçaları alanlarla ters orantılı olacak biçimde bölecektir.

AB ile GD söylenen türden iki alan, ağırlık merkezleri de E ile Z noktaları olsun; AB'nin GD'ye oranı ZTh'nin ThE'ye oranı olsun. Gösterilmelidir ki AB ile GD alanlarından oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi Th noktasıdır.

ZH ile ZK'nin her biri ETh'ye, EL de ZTh'ye, yani HE'ye eşit olsun. O hâlde LTh da KTh'ye eşit olacak; ayrıca LH'nin HK'ye oranı AB'nin GD'ye oranı gibi olacaktır, çünkü her biri ötekinin iki katıdır. Şimdi LH'ye, LH'nin iki yanında, AB'ye eşit bir alan uygulansın, öyle ki MN, AB'ye eşit olsun; MN'nin ağırlık merkezi E noktası olacaktır. NX tamamlansın; MN'nin NX'e oranı LH'nin HK'ye oranı olacaktır. AB'nin GD'ye oranı da LH'nin HK'ye oranıdır; o hâlde AB'nin GD'ye oranı MN'nin NX'e oranı gibidir. Terimler yer değiştirince de öyledir; AB, MN'ye eşit olduğundan GD de NX'e eşittir ve NX'in ağırlık merkezi Z noktasıdır. LTh, ThK'ye eşit olduğundan ve LK'nin bütünü karşılıklı kenarları iki eşit parçaya böldüğünden, PM'nin bütününün ağırlık merkezi Th noktasıdır. Ama MP, MN ile NX'in toplamına eşittir; bu yüzden AB ile GD'nin toplamının ağırlık merkezi de Th noktasıdır.

2.1

ά. Εἴ κα δύο χωρία περιεχόμενα ὑπό τε εὐθείας καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς, ἃ δυνάμεθα παρὰ τὰν δοθεῖσαν εὐθεῖαν παραβαλεῖν, μὴ τὸ αὐτὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἔχωντι, τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων αὐτῶν συγκειμένου μεγέθεος τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐσσεῖται ἐπὶ τᾶς εὐθείας τᾶς ἐπιζευγνυούσας τὰ κέντρα τοῦ βάρεος αὐτῶν διαιρέον οὕτως τὰν εἰρημέναν εὐθεῖαν, ὥστε τὰ τμάματα αὐτᾶς ἀντιπεπονθότως τὸν αὐτὸν λόγον ἔχειν τοῖς χωρίοις. Ἔστω δύο χωρία τὰ ΑΒ, ΓΔ, οἷα εἴρηται, κέντρα δὲ αὐτῶν τοῦ βάρεος ἔστω τὰ Ε, Ζ σαμεῖα, καὶ ὃν ἔχει λόγον τὸ ΑΒ ποτὶ τὸ ΓΔ, τοῦτον ἐχέτω ἁ ΖΘ ποτὶ ΘΕ. Δεικτέον ὅτι τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΒ, ΓΔ χωρίων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Θ σαμεῖον. Ἔστω δὴ τᾷ μὲν ΕΘ ἑκατέρα ἴσα τᾶν ΖΗ, ΖΚ, τᾷ δὲ ΖΘ, τουτέστι τᾷ ΗΕ, ἴσα ἁ ΕΛ· ἐσσεῖται ἄρα καὶ ἁ ΛΘ τᾷ ΚΘ ἴσα, καὶ ἔτι ὡς ἁ ΛΗ ποτὶ ΗΚ, οὕτως τὸ ΑΒ ποτὶ ΓΔ διπλασία γὰρ ἑκατέρα ἑκατέρας. Παραβεβλήσθω δὴ παρὰ τὰν ΛΗ τὸ χωρίον τοῦ ΑΒ ἐφʼ ἑκάτερα τᾶς ΛΗ, ὥστε εἶμεν τὸ ΜΝ ἴσον τῷ ΑΒ· ἐσσεῖται δὴ τοῦ ΜΝ κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Ε σαμεῖον. Συμπεπληρώσθω δὴ τὸ ΝΞ, ἕξει δὲ τὸ ΜΝ ποτὶ τὸ ΝΞ λόγον, ὃν ἁ ΛΗ ποτὶ ΗΚ. Ἔχει δὲ καὶ τὸ ΑΒ ποτὶ τὸ ΓΔ τὸν τᾶς ΛΗ ποτὶ ΗΚ λόγον καὶ ὡς ἄρα τὸ ΑΒ ποτὶ ΓΔ, οὕτως τὸ ΜΝ ποτὶ ΝΞ. Καὶ ἐναλλάξ· ἴσον δὲ τὸ ΑΒ τῷ ΜΝ· ἴσον ἄρα καὶ τὸ ΓΔ τῷ ΝΞ, καὶ κέντρον ἐστὶν αὐτοῦ τοῦ βάρεος τὸ Ζ σαμεῖον. Καὶ ἐπεὶ ἴσα ἐστὶν ἁ ΛΘ τᾷ ΘΚ, καὶ ὅλα ἁ ΛΚ τὰς ἀπεναντίον πλευρὰς δίχα τέμνει, [τοῦ] ὅλου τοῦ ΠΜ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Θ σαμεῖον. Ἀλλὰ τὸ ΜΠ ἴσον τῷ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΜΝ, ΝΞ ὥστε καὶ τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΒ, ΓΔ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τὸ Θ σαμεῖον.

2.2Önerme 2. Bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği bir kesmenin içine, kesmeyle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip bir üçgen çizilirse, sonra geride kalan kesmelerin içine yine onlarla aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip üçgenler çizilirse ve geride kalan kesmelerin içine hep aynı yolla üçgenler çizilmeye devam edilirse, kesmede oluşan şekle usulünce içine çizilmiş şekil denilsin. Açıktır ki böyle çizilmiş şeklin, kesmenin tepesine en yakın köşelerini ve sonraki köşelerini birleştiren doğrular kesmenin tabanına paralel olacak, kesmenin çapı tarafından iki eşit parçaya bölünecek ve çapı, kesmenin tepesindeki parça bir sayılınca, art arda gelen tek sayıların oranlarına göre bölecektir. Bunlar yeri gelince gösterilmelidir.

Bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği bir kesmenin içine usulünce bir doğrular şekli çizilirse, çizilen şeklin ağırlık merkezi kesmenin çapı üzerinde olacaktır.

ABG söylenen türden bir kesme olsun; içine usulünce AEZHBThIKG doğrular şekli çizilsin. Gösterilmelidir ki doğrular şeklinin ağırlık merkezi BD üzerindedir.

AEKG yamuğunun ağırlık merkezi LD üzerinde, EZIK yamuğununki ML üzerinde, ZHThI yamuğununki MN üzerinde, HBTh üçgeninin ağırlık merkezi de BN üzerinde olduğuna göre, açıktır ki doğrular şeklinin bütününün ağırlık merkezi de BD üzerindedir.

2.2

β΄. Εἴ κα εἰς τμᾶμα περιεχόμενον ὑπὸ εὐθείας καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς τρίγωνον ἐγγραφῇ τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχον τῷ τμάματι καὶ ὕψος ἴσον, καὶ πάλιν εἰς τὰ παραλειπόμενα τμάματα τρίγωνα ἐγγραφέωντι τὰς αὐτὰς βάσιας ἔχοντα τοῖς τμαμάτεσσιν καὶ ὕψος ἴσον, καὶ ἀεὶ εἰς τὰ παραλειπόμενα τμάματα τρίγωνα ἐγγραφέωντι τὸν αὐτὸν τρόπον, τὸ γενόμενον σχῆμα ἐν τῷ τμάματι γνωρίμως ἐγγράφεσθαι λεγέσθω. Φανερὸν δὲ ὅτι τοῦ οὕτως ἐγγραφέντος σχήματος αἱ τὰς γωνίας ἐπιζευγνύουσαι τάς τε ἔγγιστα ἀπὸ τᾶς κορυφᾶς τοῦ τμάματος καὶ τὰς ἑξῆς παρὰ τὰν βάσιν ἐσσοῦνται τοῦ τμάματος καὶ δίχα τμαθήσονται ὑπὸ τᾶς τοῦ τμάματος διαμέτρου καὶ τὰν διάμετρον τεμοῦντι εἰς τοὺς τῶν ἑξῆς περισσῶν ἀριθμῶν λόγους ἑνὸς λεγομένου ποτὶ τᾷ κορυφᾷ τοῦ τμάματος. Ταῦτα δὲ δεικτέον ἐν ταῖς τάξεσιν. Εἰ δέ κα εἰς τμᾶμα περιεχόμενον ὑπὸ εὐθείας τε καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς εὐθύγραμμον γνωρίμως ἐγγραφῇ, τοῦ ἐγγραφέντος κέντρον τοῦ βάρεος ἐσσεῖται ἐπὶ τᾶς τοῦ τμάματος διαμέτρου. Ἔστω τμᾶμα τὸ ΑΒΓ οἷον εἴρηται, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς αὐτὸ εὐθύγραμμον γνωρίμως τὸ ΑΕΖΗΒΘΙΚΓ. Δεικτέον ὅτι τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ εὐθυγράμμου ἐστὶν ἐπὶ τᾶς ΒΔ. Ἐπεὶ γὰρ τοῦ μὲν ΑΕΚΓ τραπεζίου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΛΔ ἐστί, τοῦ δὲ ΕΖΙΚ τραπεζίου τὸ κέντρον ἐπὶ τᾶς ΜΛ, τοῦ δὲ ΖΗΘΙ τραπεζίου τὸ κέντρον ἐπὶ τᾶς ΜΝ, ἔτι δὲ καὶ τοῦ ΗΒΘ τριγώνου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΒΝ, δῆλον ὅτι καὶ τοῦ ὅλου εὐθυγράμμου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΒΔ ἐστίν.

2.3Önerme 3. Bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği iki benzer kesmenin her birinin içine usulünce bir doğrular şekli çizilirse ve çizilen doğrular şekillerinin kenarları sayıca birbirine eşitse, doğrular şekillerinin ağırlık merkezleri kesmelerin çaplarını aynı oranda böler.

ABG ile XOP iki kesme olsun; içlerine, bütün kenarlarının sayısı birbirine eşit olan doğrular şekilleri usulünce çizilsin. Kesmelerin çapları BD ile OR olsun; EK, ZI, HTh ile ST, YPh, KhPs birleştirilsin. BD de RO da paraleller tarafından art arda gelen tek sayıların oranlarına göre bölündüğünden ve parçaları sayıca eşit olduğundan, açıktır ki çapların parçaları aynı oranlarda olacak, paraleller de aynı oranları taşıyacaktır. AEKG ile XSTP yamuklarının ağırlık merkezleri LD ile ŌR doğruları üzerinde benzer konumda olacaktır; çünkü AG ile EK'nin oranı XP ile ST'ninkiyle aynıdır. Yine EZIK ile SYPhT yamuklarının ağırlık merkezleri LM ile Ōϡ'yi aynı oranda bölecek; ZHThI ile YKhPsPh yamuklarının ağırlık merkezleri MN ile ⟦?⟧ϡ'yi aynı oranda bölecek; HBTh ile KhOPs üçgenlerinin ağırlık merkezleri de BN ile O⟦?⟧ üzerinde benzer konumda olacaktır. Yamuklar ve üçgenler de aynı oranı taşır. Açıktır ki ABG kesmesinin içine çizilen doğrular şeklinin bütününün ağırlık merkezi BD'yi, XOP kesmesinin içine çizilenin ağırlık merkezi de OR'yi aynı oranda böler. Gösterilmesi gereken buydu.

2.3

γ΄ Εἴ κα δύο τμαμάτων ὁμοίων περιεχομένων ὑπὸ εὐθείας τε καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς εἰς ἑκάτερον εὐθύγραμμον ἐγγραφῇ γνωρίμως, ἔχωντι δὲ τὰ ἐγγραφέντα εὐθύγραμμα τὰς πλευρὰς ἴσας τῷ πλήθει ἀλλάλαις, τῶν εὐθυγράμμων τὰ κέντρα τῶν βαρέων ὁμοίως τέμνοντι τὰς διαμέτρους τῶν τμαμάτων. Ἔστω δύο τμάματα τὰ ΑΒΓ, ΞΟΠ, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς αὐτὰ εὐθύγραμμα γνωρίμως, καὶ τᾶν πασᾶν πλευρᾶν τὸν ἀριθμὸν ἐχόντων ἀλλάλοις ἴσον, διάμετροι δὲ ἔστωσαν τῶν τμαμάτων αἱ ΒΔ, ΟΡ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΕΚ, ΖΙ, ΗΘ καὶ αἱ ΣΤ, ΥΦ, ΧΨ. Ἐπεὶ οὖν ἅ τε ΒΔ διαιρεῖται ὑπὸ τᾶν παραλλήλων εἰς τοὺς τῶν ἑξῆς ἀριθμῶν περισσῶν λόγους καὶ ἁ ΡΟ, καὶ τῷ πλήθει τὰ τμάματα αὐτᾶν ἴσα ἐντί, δῆλον ὡς τά τε τμάματα τᾶν διαμέτρων ἐν τοῖς αὐτοῖς λόγοις ἐσσεῖται, καὶ αἱ παράλληλοι τοὺς αὐτοὺς λόγους ἑξοῦντι. Καὶ τῶν τραπεζίων τοῦ τε ΑΕΚΓ καὶ τοῦ ΞΣΤΠ τὰ κέντρα τῶν βαρέων ἐσσεῖται ἐπὶ τᾶν ΛΔ, ΩΡ εὐθειᾶν ὁμοίως κείμενα, ἐπεὶ τὸν αὐτὸν ἔχοντι λόγον αἱ ΑΓ, ΕΚ ταῖς ΞΠ, ΣΤ· πάλιν δὲ καὶ τῶν ΕΖΙΚ, ΣΥΦΤ τραπεζίων τὰ κέντρα τῶν βαρέων ἐσσοῦνται ὁμοίως διαιρέοντα τὰς ΛΜ, Ωϡ, καὶ τῶν ΖΗΘΙ, ΥΧΨΦ τραπεζίων τὰ κέντρα τῶν βαρέων ἐσσοῦνται ὁμοίως διαιρέοντα τὰς ΜΝ, ⟦?⟧ϡ, ἐσσεῖται δὲ καὶ τῶν ΗΒΘ, ΧΟΨ τριγώνων τὰ κέντρα τῶν βαρέων ἐπὶ τᾶν ΒΝ, Ο⟦?⟧ ὁμοίως κείμενα ἔχοντι δὴ τὸν αὐτὸν λόγον τὰ τραπέζια καὶ τὰ τρίγωνα. Δῆλον οὖν ὅτι τοῦ ὅλου εὐθυγράμμου τοῦ ἐν τῷ ΑΒΓ τμάματι ἐγγεγραμμένου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ὁμοίως διαιρεῖ τὰν ΒΔ καὶ τοῦ ἐν τῷ ΞΟΠ τμάματι ἐγγεγραμμένου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τὰν ΟΡ ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

2.4Önerme 4. Bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği her kesmenin ağırlık merkezi kesmenin çapı üzerindedir.

ABG söylenen türden bir kesme, BD de çapı olsun. Gösterilmelidir ki söylenen kesmenin ağırlık merkezi BD üzerindedir.

Değilse E olsun; ondan BD'ye paralel EZ çizilsin. Kesmenin içine, onunla aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip ABG üçgeni çizilsin; GZ'nin ZD'ye oranı neyse ABG üçgeninin K alanına oranı da o olsun. Kesmenin içine usulünce bir doğrular şekli de, geride kalan kesmeler K'den küçük olacak biçimde çizilsin. İçine çizilen doğrular şeklinin ağırlık merkezi BD üzerindedir. Bu Th olsun; ThE birleştirilip uzatılsın ve BD'ye paralel GL çizilsin. Açıktır ki kesmenin içine çizilen doğrular şeklinin geride kalan kesmelere oranı, ABG üçgeninin K'ye oranından büyüktür. Ama ABG üçgeninin K'ye oranı GZ'nin ZD'ye oranı gibidir; o hâlde içine çizilen doğrular şeklinin geride kalan kesmelere oranı GZ'nin ZD'ye, yani LE'nin ETh'ye oranından büyüktür. ME'nin ETh'ye oranı, doğrular şeklinin kesmelere oranıyla aynı olsun. E bütün kesmenin, Th de içine çizilen doğrular şeklinin merkezi olduğuna göre, açıktır ki geride kalan kesmelerden oluşan geriye kalan büyüklüğün ağırlık merkezi, ThE uzatılıp ondan, ThE'ye oranı içine çizilen doğrular şeklinin geride kalan kesmelere oranı olan bir doğru kesilince bulunan noktadır. Bu yüzden geride kalan kesmelerden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi M noktası olur. Bu saçmadır; çünkü M'den BD'ye paralel çizilen doğrunun bütün geride kalan kesmeler aynı yanında olacaktır. Açıktır ki ağırlık merkezi BD üzerindedir.

2.4

δ΄. Παντὸς τμάματος περιεχομένου ὑπὸ εὐθείας τε καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς τοῦ τμάματος διαμέτρου. Ἔστω τμᾶμα ὡς εἴρηται τὸ ΑΒΓ, οὗ διάμετρος ἔστω ἁ ΒΔ. Δεικτέον ὅτι τοῦ εἰρημένου τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς ΒΔ. Εἰ γὰρ μή, ἔστω τὸ Ε, καὶ διʼ αὐτοῦ ἄχθῶ παρὰ τὰν ΒΔ ἁ ΕΖ, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς τὸ τμᾶμα τρίγωνον τὸ ΑΒΓ τὰν αὐτὰν βάσιν ἔχον καὶ ὕψος ἴσον, καὶ ὃν ἔχει λόγον ἁ ΓΖ ποτὶ ΖΔ, τοῦτον ἐχέτω τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ποτὶ τὸ Κ χωρίον ἐγγεγράφθω δὲ καὶ εὐθύγραμμον εἰς τὸ τμᾶμα γνωρίμως, ὥστε τὰ περιλειπόμενα τμάματα ἐλάσσονα εἶμεν τοῦ Κ τοῦ δὴ ἐγγραφομένου εὐθυγράμμου τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς ΒΔ. Ἔστω τὸ Θ, καὶ ἐπεζεύχθω ἁ ΘΕ καὶ ἐκβεβλήσθω, καὶ παρὰ τὰν ΒΔ ἀχθῶ ἁ ΓΛ δῆλον δὴ ὅτι μείζονα λόγον ἔχει τὸ ἐγγεγραμμένον εὐθύγραμμον ἐν τῷ τμάματι ποτὶ τὰ λειπόμενα τμάματα ἢ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ποτὶ τὸ Κ. Ἀλλʼ ὡς τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ποτὶ τὸ Κ, οὕτως ἁ ΓΖ ποτὶ ΖΔ καὶ τὸ ἐγγεγραμμένον ἄρα εὐθύγραμμον ποτὶ τὰ περιλειπόμενα τμάματα μείζονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΓΖ ποτὶ ΖΔ, τουτέστιν ἁ ΛΕ ποτὶ ΕΘ. Ἐχέτω οὖν ἁ ΜΕ ποτὶ ΕΘ τὸν αὐτὸν λόγον τὸν τοῦ εὐθυγράμμου ποτὶ τὰ τμάματα. Ἐπεὶ οὖν τὸ μὲν Ε κέντρον τοῦ ὅλου τμάματος, τοῦ δὲ ἐγγεγραμμένου ἐν αὐτῷ εὐθυγράμμου τὸ Θ, δῆλον ὅτι λοιποῦ τοῦ συγκειμένου μεγέθεος ἐκ τῶν περιλειπομένων τμαμάτων τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐκβληθείσας τᾶς ΘΕ καὶ ἀπολαφθείσας τινὸς εὐθείας, ἃ λόγον ἔχει ποτὶ τὰν ΘΕ ὃν τὸ ἐγγεγραμμένον εὐθύγραμμον ποτὶ τὰ περιλειπόμενα τμάματα. Ὥστε εἴη κα τοῦ συγκειμένου μεγέθεος ἐκ τῶν περιλειπομένων τμαμάτων κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Μ σαμεῖον ὅπερ ἄτοπον τᾶς γὰρ διὰ τοῦ Μ παρὰ τὰν ΒΔ ἀγομένας ἐπὶ ταὐτὰ ἐσσοῦνται πάντα τὰ περιλειπόμενα τμάματα. Δῆλον οὖν ὅτι ἐπὶ τᾶς ΒΔ τὸ κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος.

2.5Önerme 5. Bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği bir kesmenin içine usulünce bir doğrular şekli çizilirse, bütün kesmenin ağırlık merkezi kesmenin tepesine, içine çizilen doğrular şeklinin merkezinden daha yakındır.

ABG söylenen türden bir kesme, DB de çapı olsun. İçine önce usulünce ABG üçgeni çizilsin; BD, E'de, BE ED'nin iki katı olacak biçimde bölünsün. O hâlde ABG üçgeninin ağırlık merkezi E noktasıdır. AB ile BG'nin her biri Z ile H'de iki eşit parçaya bölünsün; Z ile H'den BD'ye paralel ZK ile LH çizilsin. O hâlde AKB kesmesinin ağırlık merkezi ZK üzerinde, BGL kesmesininki HL üzerinde olacaktır. Bunlar Th ile I olsun; ThI birleştirilsin. ThZHI bir paralelkenar olduğundan ve NH, ZN'ye eşit olduğundan KhTh da KhI'ye eşittir. Bu yüzden AKB ile BLG kesmelerinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi ThI'nin ortasında, yani Kh noktasındadır [çünkü kesmeler eşittir]. ABG üçgeninin ağırlık merkezi E noktası, AKB ile BLG'nin toplamınınki de Kh olduğuna göre, açıktır ki ABG kesmesinin bütününün ağırlık merkezi KhE üzerinde, yani Kh ile E noktaları arasındadır. Bu yüzden bütün kesmenin merkezi, kesmenin tepesine, usulünce içine çizilen üçgenin merkezinden daha yakın olur.

Kesmenin içine yine usulünce AKBLG beşgeni çizilsin; bütün kesmenin çapı BD, iki kesmenin her birinin çapı da sırasıyla KZ ile LH olsun [AKB kesmesinin içine usulünce bir doğrular şekli çizildiğine göre, bütün kesmenin ağırlık merkezi tepeye doğrular şeklininkinden daha yakındır]. AKB kesmesinin ağırlık merkezi Th, içindeki üçgeninki I olsun; yine BLG kesmesinin ağırlık merkezi M, içindeki üçgeninki N olsun. O hâlde AKB ile BLG kesmelerinden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi Kh, AKB ile BLG üçgenlerinden oluşanınki de T olacaktır. Yine ABG üçgeninin ağırlık merkezi E, AKB ile BLG kesmelerinin toplamınınki Kh olduğuna göre, açıktır ki ABG kesmesinin bütününün ağırlık merkezi KhE üzerindedir; KhE öyle bölünür ki Kh'de biten parçasının küçük parçaya oranı, ABG üçgeninin AKB ile BLG kesmelerinin toplamına oranı olur. AKBLG beşgeninin ağırlık merkezi de ET doğrusu üzerindedir; ET öyle bölünür ki T'de biten parçasının geriye kalana oranı, ABG üçgeninin AKB ile BLG üçgenlerine oranı olur. ABG üçgeninin KAB ile LBG üçgenlerine oranı kesmelere oranından büyük olduğuna göre, açıktır ki ABG kesmesinin ağırlık merkezi B tepesine, içine çizilen doğrular şeklininkinden daha yakındır. Kesmelerin içine usulünce çizilen bütün doğrular şekillerinde de akıl yürütme aynıdır.

2.5

ε΄. Εἴ κα εἰς τμᾶμα περιεχόμενον ὑπὸ εὐθείας τε καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς εὐθύγραμμον ἐγγραφῇ γνωρίμως, τοῦ ὅλου τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐγγύτερόν ἐστι τᾶς κορυφᾶς τοῦ τμάματος ἢ τὸ τοῦ ἐγγραφέντος εὐθυγράμμου κέντρον. Ἔστω τὸ ΑΒΓ τμᾶμα οἷον εἴρηται, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἁ ΔΒ, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς αὐτὸ τρίγωνον πρῶτον γνωρίμως τὸ ΑΒΓ, καὶ τετμάσθω ἁ ΒΔ κατὰ τὸ Ε, ὥστε εἶμεν διπλασίαν τὰν ΒΕ τᾶς ΕΔ· ἔστιν οὖν τοῦ ΑΒΓ τριγώνου κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Ε σαμεῖον. Τετμάσθω δὴ δίχα ἑκατέρα τᾶν ΑΒ, ΒΓ κατὰ τὰ Ζ, Η, καὶ διὰ τῶν Ζ, Η παρὰ τὰν ΒΔ ἄχθωσαν αἱ ΖΚ, ΛΗ· ἐσσεῖται ἄρα τοῦ μὲν ΑΚΒ τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΖΚ, τοῦ ΒΓΛ τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ΗΛ. Ἔστω δὲ τὰ Θ, Ι, καὶ ἐπεζεύχθω ἁ ΘΙ. Καὶ ἐπεὶ παραλληλόγραμμόν ἐστι τὸ ΘΖΗΙ, καὶ ἴσα ἐστὶ τᾷ ΖΝ ἁ ΝΗ, ἔστιν ἄρα καὶ ἁ ΧΘ ἴσα τᾷ ΧΙ· ὥστε τοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΚΒ, ΒΛΓ τμαμάτων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ μέσας τᾶς ΘΙ [ἐπειδήπερ ἴσα ἐντὶ τμάματα], τουτέστιν τὸ Χ σαμεῖον. Ἐπεὶ δὲ τοῦ μὲν ΑΒΓ τριγώνου κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Ε σαμεῖον, τοῦ δὲ συγκειμένου ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΚΒ, ΒΛΓ τὸ Χ, δῆλον οὖν ὅτι ὅλου τοῦ τμάματος τοῦ ΑΒΓ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς ΧΕ, τουτέστι μεταξὺ τῶν Χ, Ε σαμείων· ὥστʼ εἴη κα ἐγγύτερον τᾶς τοῦ τμάματος κορυφᾶς τὸ κέντρον τοῦ ὅλου τμάματος ἢ τὸ τοῦ ἐγγραφομένου τριγώνου γνωρίμως. Ἐγγεγράφθω πάλιν εἰς τὸ τμᾶμα πεντάγωνον εὐθύγραμμον γνωρίμως τὸ ΑΚΒΛΓ, καὶ ἔστω τοῦ μὲν ὅλου τμάματος διάμετρος ἁ ΒΔ, ἑκατέρου δὲ τῶν τμαμάτων ἑκατέρα τᾶν ΚΖ, ΛΗ διάμετρος [καὶ ἐπεὶ ἐν τῷ ΑΚΒ τμάματι ἐγγέγραπται εὐθύγραμμον γνωρίμως, τοῦ ὅλου τμάματος κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐγγύτερον τᾶς κορυφᾶς ἢ τὸ τοῦ εὐθυγράμμου]. Ἔστω οὖν τοῦ μὲν τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Θ, τοῦ δε τριγώνου τὸ Ι, πάλιν δὲ ἔστω τοῦ μὲν ΒΛΓ τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Μ, τοῦ δὲ τριγώνου τὸ Ν· ἐσσεῖται δὴ τοῦ μὲν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΚΒ, ΒΛΓ τμαμάτων συγκειμένου μεγέθεος κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Χ, τοῦ δὲ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΚΒ, ΒΛΓ τριγώνων τὸ Τ. Πάλιν οὖν, ἐπεὶ τοῦ ΑΒΓ τριγώνου κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Ε, τοῦ δὲ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΚΒ, ΒΛΓ τμαμάτων τὸ Χ, δῆλον ὡς [τοῦ] ὅλου τοῦ ΑΒΓ τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς ΧΕ τμαθείσας οὕτως ὥστε ὃν ἔχει λόγον τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ποτὶ τὰ συναμφότερα τὰ ΑΚΒ, ΒΛΓ τμάματα, τὸν αὐτὸν λόγον ἔχειν τὸ τμᾶμα αὐτᾶς τὸ πέρας ἔχον τὸ Χ ποτὶ τὸ ἔλασσον τμᾶμα. Τοῦ δὲ ΑΚΒΛΓ πενταγώνου κέντρον τοῦ βάρεός ἐστιν ἐπὶ τᾶς ΕΤ εὐθείας τμαθείσας οὕτως, ὥστε ὃν ἔχει λόγον τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ποτὶ τὰ ΑΚΒ, ΒΛΓ τρίγωνα, τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον τὸ τμᾶμα αὐτᾶς τὸ πέρας ἔχον τὸ Τ ποτὶ τὸ λοιπόν, Ἐπεὶ οὖν μείζονα λόγον ἔχει τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ποτὶ τὰ ΚΑΒ, ΛΒΓ τρίγωνα ἢ ποτὶ τὰ τμάματα, δῆλον οὖν ὅτι τοῦ ΑΒΓ τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐγγύτερόν ἐστι τᾶς Β κορυφᾶς ἢ τὸ τοῦ ἐγγραφομένου εὐθυγράμμου. Καὶ ἐπὶ πάντων εὐθυγράμμων τῶν ἐγγραφομένων ἐς τὰ τμάματα γνωρίμως ὁ αὐτὸς λόγος.

2.6Önerme 6. Bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği bir kesme verilmişse, kesmenin içine, kesmenin ağırlık merkezi ile içine çizilen doğrular şeklinin ağırlık merkezi arasındaki doğru önerilen her doğrudan küçük olacak biçimde usulünce bir doğrular şekli çizmek mümkündür.

Söylenen türden ABG kesmesi verilsin; ağırlık merkezi Th olsun; içine usulünce ABG üçgeni çizilsin; önerilen doğru Z olsun; BTh'nin Z'ye oranı neyse ABG üçgeninin Kh alanına oranı da o olsun. ABG kesmesinin içine, geride kalan kesmeler Kh'den küçük olacak biçimde usulünce AKBLG doğrular şekli çizilsin; çizilen doğrular şeklinin ağırlık merkezi E olsun. Diyorum ki ThE, Z'den küçüktür.

Değilse ya eşittir ya büyüktür. AKBLG doğrular şeklinin geride kalan kesmelere oranı ABG üçgeninin Kh'ye, yani ThB'nin Z'ye oranından büyüktür; ThE, Z'den küçük olmadığı için BTh'nin Z'ye oranı da ThE'ye oranından küçük değildir. Öyleyse AKBLG doğrular şeklinin geride kalan kesmelere oranı BTh'nin ThE'ye oranından hayli büyüktür. Bu yüzden AKBLG doğrular şeklinin geride kalan kesmelere oranı neyse, başka bir doğrunun ThE'ye oranı da o olacak biçimde bir doğru alırsak, ABG kesmesinin ağırlık merkezi Th olduğundan, ET uzatılıp ondan ETh'ye oranı AKBLG doğrular şeklinin geride kalanlara oranı olan bir doğru kesildiğinde, bu doğru ThB'den büyük olacaktır. Bu HTh olsun ve ThE'ye bu oranı taşısın. O hâlde H, geride kalan kesmelerden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezidir. Bu imkânsızdır; çünkü H'den AG'ye paralel çizilen doğrunun [kesme] aynı yanındadır. Açıktır ki ThE, Z'den küçüktür. Gösterilmesi gereken buydu.

2.6

ϛ΄. Τμάματος δοθέντος περιεχομένου ὑπὸ εὐθείας καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς δυνατόν ἐστιν ἐς τὸ τμᾶμα εὐθύγραμμον γνωρίμως ἐγγράψαι, ὥστε τὰν μεταξὺ εὐθεῖαν τῶν κέντρων τοῦ βάρεος τοῦ τμάματος καὶ τοῦ ἐγγραφέντος εὐθυγράμμου ἐλάσσονα εἶμεν πάσας τᾶς προτεθείσας εὐθείας. Δεδόσθω τμᾶμα τὸ ΑΒΓ οἷον εἴρηται, οὗ κέντρον ἔστω τοῦ βάρεος τὸ Θ, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς αὐτὸ τρίγωνον γνωρίμως τὸ ΑΒΓ, καὶ ἔστω ἁ προτεθεῖσα εὐθεῖα ἁ Ζ, καὶ ὃν λόγον ἔχει ἁ ΒΘ ποτὶ Ζ, τοῦτον τὸν λόγον ἐχέτω τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ποτὶ τὸ Χ χωρίον. Ἐγγεγράφθω δὴ εἰς τὸ ΑΒΓ τμᾶμα εὐθύγραμμον γνωρίμως τὸ ΑΚΒΛΓ, ὥστε τὰ περιλειπόμενα τμάματα ἐλάσσονα εἶμεν τοῦ Χ, καὶ ἔστω τοῦ ἐγγραφέντος εὐθυγράμμου κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Ε. Φαμὶ δὴ τὰν ΘΕ ἐλάσσονα εἶμεν τᾶς Ζ. Εἰ γὰρ μή, ἤτοι ἴσα ἐστὶν ἢ μείζων. Ἐπεὶ δὲ τὸ ΑΚΒΛΓ εὐθύγραμμον ποτὶ τὰ περιλειπόμενα τμάματα μείζονα λόγον ἔχει ἢ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ποτὶ Χ, τουτέστιν ἁ ΘΒ ποτὶ Ζ, ἔχει δὲ καὶ ἁ ΒΘ ποτὶ Ζ οὐκ ἐλάσσονα λόγον ἢ ὃν ἔχει ποτὶ ΘΕ, διὰ τὸ μὴ ἐλάσσονα εἶμεν τὰν ΘΕ τᾶς Ζ, πολλῷ ἄρα τὸ ΑΚΒΛΓ εὐθύγραμμον ποτὶ τὰ περιλειπόμενα τμάματα μείζονα λόγον ἔχει ἢ ἁ ΒΘ ποτὶ ΘΕ· ὥστε, ἐὰν ποιῶμες ὡς τὸ ΑΚΒΛΓ εὐθύγραμμον ποτὶ τὰ περιλειπόμενα τμάματα, οὕτως ἄλλαν τινα ποτὶ ΘΕ [ἐπειδὴ] τοῦ ΑΒΓ τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Θ, ἐκβληθείσας τᾶς ΕΘ καὶ ἀπολαφθείσας τινὸς εὐθείας ἐχούσας λόγον ποτὶ τὰν ΕΘ, ὃν τὸ ΑΚΒΛΓ εὐθύγραμμον ποτὶ τὰ περιλειπόμενα [τμάματα], ἐσσεῖται μείζων τᾶς ΘΒ. Ἐχέτω οὖν ἁ ΗΘ ποτὶ ΘΕ. Τὸ Η ἄρα κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ συγκειμένου ἐκ τῶν περιλειπομένων τμαμάτων ὅπερ ἀδύνατον τᾶς γὰρ διὰ τοῦ Η ἀχθείσας παρὰ τὰν ΑΓ ἐπὶ τὰ αὐτά ἐστιν [τῷ τμήματι]. Δῆλον οὖν ὅτι ἁ ΘΕ ἐλάσσων ἐστὶ τᾶς Ζ ἔδει δὲ τοῦτο δεῖξαι.

2.7Önerme 7. Bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği iki benzer kesmenin ağırlık merkezleri çaplarını aynı oranda böler.

ABG ile EZH söylenen türden iki kesme, çapları BD ile ZTh olsun; ABG kesmesinin ağırlık merkezi K noktası, EZH'ninki L olsun. Gösterilmelidir ki K ile L çapları aynı oranda böler.

Bölmüyorsa, KB'nin KD'ye oranı ZM'nin MTh'ye oranı gibi olsun. EZH kesmesinin içine, kesmenin merkezi ile içine çizilen doğrular şeklininki arasındaki doğru LM'den küçük olacak biçimde usulünce bir doğrular şekli çizilsin; çizilen doğrular şeklinin ağırlık merkezi X noktası olsun. ABG kesmesinin içine de EZH'nin [içindeki doğrular şekline] benzer bir doğrular şekli [yani benzer biçimde, usulünce] çizilsin; bunun ağırlık merkezi tepeye kesmeninkinden daha yakın düşer. Bu imkânsızdır. Açıktır ki BK'nin KD'ye oranı ZL'nin LTh'ye oranıyla aynıdır.

2.7

ζ΄. Δύο τμαμάτων ὁμοίων περιεχομένων ὑπό τε εὐθείας καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς τὰ κέντρα τῶν βαρέων εἰς τὸν αὐτὸν λόγον τέμνοντι τὰς διαμέτρους. Ἔστω δύο τμάματα οἷα εἴρηται τὰ ΑΒΓ, ΕΖΗ, ὧν διάμετροι αἱ ΒΔ, ΖΘ, καὶ ἔστω τοῦ μὲν ΑΒΓ τμάματος κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Κ σαμεῖον, τοῦ δὲ ΕΖΗ τὸ Λ. Δεικτέον ὅτι εἰς τὸν αὐτὸν λόγον τέμνοντι τὰς διαμέτρους τὰ Κ, Λ. Εἰ γὰρ μή, ἔστω ὡς ἁ ΚΒ ποτὶ ΚΔ, οὕτως ἁ ΖΜ ποτὶ ΜΘ, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς τὸ ΕΖΗ τμᾶμα εὐθύγραμμον γνωρίμως, ὥστε τὰν μεταξὺ τοῦ κέντρου τοῦ τμάματος καὶ τοῦ ἐγγραφομένου εὐθυγράμμου ἐλάσσονα εἶμεν τᾶς ΛΜ, καὶ ἔστω τοῦ ἐγγραφέντος εὐθυγράμμου κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Ξ σαμεῖον, ἐγγεγράφθω δὲ εἰς τὸ ΑΒΓ τμᾶμα τῷ ἐν τῷ ΕΖΗ [ἐγγεγραμμένῳ εὐθυγράμμῳ] ὁμοῖον εὐθύγραμμον [τουτέστιν ὁμοίως γνωρίμως] οὗ τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τᾶς κορυφᾶς ἐγγύτερον ἤπερ τὸ τοῦ τμάματος· ὅπερ ἀδύνατον. Δῆλον οὖν ὅτι τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει ἁ ΒΚ ποτὶ ΚΔ, ὃν ἁ ΖΛ ποτὶ ΛΘ.

2.8Önerme 8. Bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği her kesmenin ağırlık merkezi, kesmenin çapını, tepeye yakın parçası tabana yakın parçasının bir buçuk katı olacak biçimde böler.

ABG söylenen türden bir kesme, çapı BD, ağırlık merkezi de Th noktası olsun. Gösterilmelidir ki BTh, ThD'nin bir buçuk katıdır.

ABG kesmesinin içine usulünce ABG üçgeni çizilsin; ağırlık merkezi E olsun. AB ile BG'nin her biri iki eşit parçaya bölünsün ve KZ ile HL çizilsin; bunlar AKB ile BLG kesmelerinin çaplarıdır. AKB kesmesinin ağırlık merkezi M, BLG'ninki N olsun; ZH, MN, KL birleştirilsin. O hâlde iki kesmeden oluşan büyüklüğün ağırlık merkezi Kh'dir. BTh'nin ThD'ye oranı KM'nin MZ'ye oranı gibi olduğundan, oranı birleştirip terimleri yer değiştirince BD'nin KZ'ye oranı DTh'nin MZ'ye oranı gibidir. BD, KZ'nin dört katıdır (bu, sonda ⟦?⟧ ile gösterilir); o hâlde DTh de MZ'nin dört katıdır. Bu yüzden geriye kalan BTh de geriye kalan KM'nin, yani SKh'nin dört katıdır. O hâlde geriye kalan BS ile KhTh'nin toplamı SKh'nin üç katıdır. BS, SX'in üç katı olsun; o hâlde KhTh de XKh'nin üç katıdır. BD, BS'nin dört katı olduğundan (çünkü bu da gösterilir) ve BS de SX'in üç katı olduğundan, XB, BD'nin üçte biridir. ED de DB'nin üçte biridir, çünkü E, ABG üçgeninin ağırlık merkezidir; o hâlde geriye kalan XE de BD'nin üçte biridir. Bütün kesmenin ağırlık merkezi Th noktası, AKB ile BLG kesmelerinden oluşan büyüklüğünki Kh, ABG üçgenininki de E olduğuna göre, ABG üçgeninin geride kalan kesmelere oranı KhTh'nin ThE'ye oranı gibi olacaktır. ABG üçgeni kesmelerin üç katıdır [çünkü bütün kesme ABG üçgeninin üçte dört katıdır]; o hâlde KhTh de ThE'nin üç katıdır. KhTh'nin KhX'in de üç katı olduğu gösterildi; o hâlde XE, ETh'nin beş katıdır; yani DE, ETh'nin beş katıdır, çünkü DE XE'ye eşittir. Bu yüzden DTh, ThE'nin altı katıdır. BD de DE'nin üç katıdır; o hâlde BTh, ThD'nin bir buçuk katıdır. Gösterilmesi gereken buydu.

2.8

η΄. Παντὸς τμάματος περιεχομένου ὑπὸ εὐθείας τε καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς τὸ κέντρον τοῦ βάρεος διαιρεῖ τὰν τοῦ τμάματος διάμετρον, ὥστε εἶμεν ἁμιόλιον τὸ μέρος αὐτᾶς τὸ ποτὶ τᾷ κορυφᾷ τοῦ τμάματος τοῦ ποτὶ τᾷ βάσει. Ἔστω τὸ ΑΒΓ τμᾶμα οἷον εἴρηται, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἔστω ἁ ΒΔ, κέντρον δὲ τοῦ βάρεος τὸ Θ σαμεῖον. Δεικτέον ὅτι ἁμιολία ἐστὶν ἁ ΒΘ τᾶς ΘΔ. Ἐγγεγράφθω ἐς τὸ ΑΒΓ τμᾶμα γνωρίμως τρίγωνον τὸ ΑΒΓ, οὗ κέντρον τοῦ βάρεος ἔστω τὸ Ε, καὶ τετμάσθω δίχα ἑκατέρα τᾶν ΑΒ, ΒΓ, καὶ ἄχθων αἱ ΚΖ, ΗΛ· διάμετροι ἄρα ἐντὶ τῶν ΑΚΒ, ΒΛΓ τμαμάτων. Ἔστω οὖν τοῦ μὲν ΑΚΒ τμάματος τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Μ, τοῦ δὲ ΒΛΓ τὸ Ν, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΖΗ, ΜΝ. ΚΛ· τοῦ ἄρα ἐξ ἀμφοτέρων τῶν τμαμάτων συγκειμένου μεγέθεος τὸ κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Χ, Καὶ ἐπεί ἐστιν ὡς ἁ ΒΘ ποτὶ ΘΔ, οὕτως ἁ ΚΜ ποτὶ ΜΖ, καὶ συνθέντι καὶ ἐναλλὰξ ὡς ἁ ΒΔ ποτὶ ΚΖ, οὕτως ἁ ΔΘ ποτὶ ΜΖ, τετραπλασία δὲ ἁ ΒΔ τᾶς ΚΖ τοῦτο γὰρ ἐπὶ τέλει δείκνυται, οὗ σαμεῖον ⟦?⟧· τετραπλασίων ἄρα καὶ ἁ ΔΘ τᾶς ΜΖ ὥστε καὶ λοιπὰ ἁ ΒΘ λοιπᾶς τᾶς ΚΜ, τουτέστι τᾶς ΣΧ, τετραπλασίων. Καὶ λοιπὰ ἄρα συναμφοτέρα ἁ ΒΣ, ΧΘ τριπλασίων τᾶς ΣΧ. Ἔστω τριπλασία ἁ ΒΣ τᾶς ΣΞ· καὶ ἁ ΧΘ ἄρα τᾶς ΞΧ ἐστὶ τριπλασία. Καὶ ἐπεὶ τετραπλασίων ἐστὶν ἁ ΒΔ τᾶς ΒΣ· καὶ γὰρ τοῦτο δείκνυται· ἁ δὲ ΒΣ τᾶς ΣΞ τριπλασίων, ἁ ΞΒ ἄρα τᾶς ΒΔ τρίτον μέρος ἐστίν, Ἔστιν δὲ καὶ ἁ ΕΔ τᾶς ΔΒ τρίτον μέρος, ἐπειδήπερ κέντρον τοῦ βάρεος τοῦ ΑΒΓ τριγώνου ἐστὶ τὸ Ε· καὶ λοιπὰ ἄρα ἁ ΞΕ τρίτον μέρος τᾶς ΒΔ. Καὶ ἐπεὶ τοῦ μὲν ὅλου τμάματος κέντρον τοῦ βάρεός ἐστι τὸ Θ σαμεῖον, τοῦ δὲ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ΑΚΒ, ΒΛΓ τμαμάτων συγκειμένου μεγέθεος τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Χ, τοῦ δὲ ΑΒΓ τριγώνου τὸ Ε, ἐσσεῖται ὡς τὸ ΑΒΓ τρίγωνον ποτὶ τὰ καταλειπόμενα τμάματα, οὕτως ἁ ΧΘ ποτὶ ΘΕ. Τριπλάσιον δὲ τὸ ΑΒΓ τρίγωνον τῶν τμαμάτων [ἐπειδήπερ τὸ ὅλον τμᾶμα ἐπίτριτόν ἐστι τοῦ ΑΒΓ τριγώνου] τριπλασία ἄρα καὶ ἁ ΧΘ τᾶς ΘΕ. Ἐδείχθη δὲ ἁ ΧΘ τριπλασία καὶ τᾶς ΧΞ· πενταπλασία ἄρα ἐστὶν ἁ ΞΕ τᾶς ΕΘ, τουτέστιν ἁ ΔΕ τᾶς ΕΘ· ἴσα γάρ ἐστιν αὐτᾷ ὥστε ἑξαπλασία ἐστὶν ἁ ΔΘ τᾶς ΘΕ. Καί ἐντι τᾶς ΔΕ τριπλασία ἁ ΒΔ ἁμιολία ἄρα ἐντὶ ἁ ΒΘ τᾶς ΘΔ ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

2.9Önerme 9. Dört çizgi sürekli orantıdaysa ve, en küçüğün en büyüğün en küçüğü aştığı farka oranı neyse, orantılıların en büyüğünün üçüncüyü aştığı farkın beşte üçüne oranı o olan bir çizgi alınırsa; ayrıca en büyüğün iki katı, ikincinin dört katı, üçüncünün altı katı ve dördüncünün üç katının toplamına eşit çizginin, en büyüğün beş katı, ikincinin on katı, üçüncünün on katı ve dördüncünün beş katının toplamına eşit çizgiye oranı neyse, orantılıların en büyüğünün

2.9

θ΄. Εἴ κα τέσσαρες γραμμαὶ ἀνάλογον ἔωντι ἐν τᾷ συνεχεῖ ἀναλογίᾳ, καὶ ὃν ἔχει λόγον ἁ ἐλαχίστα ποτὶ τὰν ὑπεροχάν, ᾇ ὑπερέχει ἁ μεγίστα τᾶς ἐλαχίστας, τοῦτον ἔχουσά τις λαφθῇ ποτὶ τὰ τρία πεμπταμόρια τᾶς ὑπεροχᾶς, ᾇ ὑπερέχει ἁ μεγίστα τᾶν ἀνάλογον τᾶς τρίτας, ὃν δὲ ἔχει λόγον ἁ ἴσα τᾷ τε διπλασίᾳ τᾶς μεγίστας τᾶν ἀνάλογον καὶ τᾷ τετραπλασίᾳ τᾶς δευτέρας καὶ τᾷ ἑξαπλασίᾳ τᾶς τρίτας καὶ τᾷ τριπλασίᾳ τᾶς τετάρτας ποτὶ τὰν ἴσαν τᾷ τε πενταπλασίᾳ τᾶς μεγίστας καὶ τᾷ δεκαπλασίᾳ τᾶς δευτέρας καὶ τᾷ δεκαπλασίᾳ τᾶς τρίτας καὶ τᾷ πενταπλασίᾳ τᾶς τετάρτας, τοῦτον ἔχουσά τις λαφθῇ ποτὶ τὰν ὑπεροχάν, ᾇ ὑπερέχει ἁ μεγίστα τᾶν ἀνάλογον

s116üçüncüyü aştığı farka oranı o olan bir çizgi alınırsa, alınan iki çizginin toplamı en büyüğün beşte ikisi olacaktır.

AB, BG, BD, BE dört orantılı çizgi olsun. BE'nin EA'ya oranı neyse ZH'nin AD'nin beşte üçüne oranı o olsun; AB'nin iki katı, BG'nin dört katı, BD'nin altı katı ve BE'nin üç katının toplamına eşit çizginin, AB'nin beş katı, GB'nin on katı, BD'nin on katı ve BE'nin beş katının toplamına eşit çizgiye oranı neyse HTh'nin AD'ye oranı o olsun. Gösterilmelidir ki ZTh, AB'nin beşte ikisidir.

AB, BG, BD, BE orantılı olduğundan AG, GD, DE de aynı orandadır; AB ile BG'nin toplamının BD'ye, yani AB ile BG'nin toplamının iki katının BD'nin iki katına oranı, AD'nin DE'ye oranıyla aynıdır; DB ile BG'nin toplamının EB'ye oranı da öyledir. Hepsinin hepsine oranı da aynıdır. O hâlde AD'nin DE'ye oranı, AB'nin iki katı, GB'nin üç katı ve DB'nin toplamına eşit çizginin, BD'nin iki katı ile BE'nin toplamına eşit çizgiye oranıdır. AB'nin iki katı, BG'nin dört katı, BD'nin dört katı ve BE'nin iki katının toplamına eşit çizginin, DB'nin iki katı ile EB'nin toplamına eşit çizgiye oranı neyse, DA'nın DE'den küçük bir çizgiye oranı da o olacaktır. Bu çizgi DO olsun. Toplamlar da ilklere

s116

τᾶς τρίτας, συναμφότεραι αἱ λαφθεῖσαι ἐσσοῦνται δύο πεμπταμόρια τᾶς μεγίστας. Ἔστωσαν τέσσαρες γραμμαὶ ἀνάλογον αἱ ΑΒ, ΒΓ, ΒΔ, ΒΕ, καὶ ὃν μὲν ἔχει λόγον ἁ ΒΕ ποτὶ ΕΑ, τοῦτον ἐχέτω ἁ ΖΗ ποτὶ τὰ τρία πέμπτα τᾶς ΑΔ, ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ ἴσα τᾷ διπλασίᾳ τᾶς ΑΒ καὶ τετραπλασίᾳ τᾶς ΒΓ καὶ ἑξαπλασίᾳ τᾶς ΒΔ καὶ τριπλασίᾳ τᾶς ΒΕ ποτὶ τὰν ἴσαν τᾷ πενταπλασίᾳ τᾶς ΑΒ καὶ δεκαπλασίᾳ τᾶς ΓΒ καὶ δεκαπλασίᾳ τᾶς ΒΔ καὶ πενταπλασίᾳ τᾶς ΒΕ, τοῦτον ἐχέτω τὸν λόγον ἁ ΗΘ ποτὶ τὰν ΑΔ. Δεικτέον ὅτι ἁ ΖΘ δύο πενταμόριά ἐντι τᾶς ΑΒ. Ἐπεὶ γὰρ ἀνάλογόν ἐντι αἱ ΑΒ, ΒΓ, ΒΔ, ΒΕ, καὶ αἱ ΑΓ, ΓΔ, ΔΕ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ἐντί, καὶ συναμφότερος ἁ ΑΒ, ΒΓ ποτὶ τὰν ΒΔ, τουτέστιν ἁ διπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΓ ποτὶ τὰν διπλασίαν τᾶς ΒΔ, ἔχει τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ ΑΔ ποτὶ τὰν ΔΕ, καὶ συναμφότερος ἁ ΔΒ, ΒΓ ποτὶ τὰν ΕΒ, καὶ πάντα ποτὶ πάντα τὸν αὐτὸν ἄρα λόγον ἔχει ἁ ΑΔ ποτὶ τὰν ΔΕ, ὃν ἁ ἴσα τᾷ τε διπλασίᾳ τᾶς ΑΒ καὶ τᾷ τριπλασίᾳ τᾶς ΓΒ καὶ τᾷ ΔΒ ποτὶ τὰν ἴσαν τᾷ τε διπλασίᾳ τᾶς ΒΔ καὶ τᾷ ΒΕ, ὃν δὲ λόγον ἔχει ἁ ἴσα τᾷ τε διπλασίᾳ τᾶς ΑΒ καὶ τᾷ τετραπλασίᾳ τᾶς ΒΓ καὶ τᾷ τετραπλασίᾳ τᾶς ΒΔ καὶ τᾷ διπλασίᾳ τᾶς ΒΕ ποτὶ τὰν ἴσαν τᾷ τε διπλασίᾳ τᾶς ΔΒ καὶ τᾷ ΕΒ, τοῦτον ἕξει ἁ ΔΑ ποτὶ ἐλάσσονα τᾶς ΔΕ. Ἐχέτω οὖν ποτὶ ΔΟ. Καὶ ἀμφότεραι δὲ ποτὶ τὰς πρώτας τὸν αὐτὸν ἑξοῦντι

s117aynı oranı taşıyacaktır. O hâlde OA'nın AD'ye oranı, AB'nin iki katı, GB'nin dört katı, BD'nin altı katı ve BE'nin üç katının toplamına eşit çizginin, AB ile EB toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katından oluşan çizgiye oranı olacaktır. AD'nin HTh'ye oranı da, AB ile BE toplamının beş katı ile GB ile BD toplamının on katından oluşan çizginin, AB'nin iki katı, GB'nin dört katı, EB'nin üç katı ve BD'nin altı katından oluşan çizgiye oranıdır. Oranlar benzer sırada dizilmediğinden, yani karışık orantıda, eşitlik yoluyla OA'nın HTh'ye oranı, AB ile BE toplamının beş katı ile GB ile BD toplamının on katından oluşan çizginin, AB ile BE toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katından oluşan çizgiye oranıdır. Ama AB ile BE toplamının beş katı ile GB ile BD toplamının on katından oluşan çizginin, AB ile BE toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katından oluşan çizgiye oranı, beşin ikiye oranıdır; o hâlde AO'nun HTh'ye oranı da beşin ikiye oranıdır. Yine, OD'nin DA'ya oranı, EB ile BD'nin iki katının toplamının, AB ile BE toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katından oluşan çizgiye eşit çizgiye oranı olduğuna ve AD'nin DE'ye oranı da AB'nin iki katı,

s117

λόγον ἕξει οὖν ἁ ΟΑ ποτὶ ΑΔ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ ἴσα τᾷ τε διπλασίᾳ τᾶς ΑΒ καὶ τετραπλασίᾳ τᾶς ΓΒ καὶ ἑξαπλασίᾳ τᾶς ΒΔ καὶ τριπλασίᾳ τᾶς ΒΕ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας συναμφοτέρας τᾶς ΑΒ, ΕΒ καὶ τετραπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΓΒ, ΒΔ. Ἔχει δὲ καὶ ἁ ΑΔ ποτὶ ΗΘ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἁ πενταπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΕ μετὰ τᾶς δεκαπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΓΒ, ΒΔ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΑΒ καὶ τᾶς τετραπλασίας τᾶς ΓΒ καὶ τᾶς τριπλασίας τᾶς ΕΒ καὶ ἑξαπλασίας τᾶς ΒΔ ἀνομοίως δὲ τῶν λόγων τεταγμένων, τουτέστιν ἐν τεταραγμένᾳ ἀναλογίᾳ, διʼ ἴσου τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ἁ ΟΑ ποτὶ ΗΘ, ὃν ἁ πενταπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΕ μετὰ τᾶς δεκαπλασίας τᾶν ΓΒ, ΒΔ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΕ καὶ τᾶς τετραπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΓΒ, ΒΔ. Ἀλλʼ ἁ συγκειμένα ἔκ τε τᾶς πενταπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΕ μετὰ τᾶς δεκαπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΓΒ, ΒΔ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΕ καὶ τετραπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΓΒ, ΒΔ λόγον ἔχει, ὃν πέντε ποτὶ δύο· καὶ ἁ ΑΟ ἄρα ποτὶ ΗΘ λόγον ἔχει, ὃν πέντε ποτὶ δύο. Πάλιν, ἐπεὶ ἁ ΟΔ ποτὶ ΔΑ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ΕΒ μετὰ τᾶς διπλασίας τᾶς ΒΔ ποτὶ τὰν ἴσαν τᾷ συγκειμένᾳ ἔκ τε τᾶς διπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΕ μετὰ τᾶς τετραπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΓΒ, ΒΔ, ἔστιν δὲ καὶ ὡς ἁ ΑΔ ποτὶ ΔΕ, οὕτως ἁ συγκειμένα ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΑΒ καὶ

s118GB'nin üç katı ve BD'nin toplamından oluşan çizginin, EB ile BD'nin iki katının toplamına eşit çizgiye oranı olduğuna göre, oranlar benzer sırada dizilmediğinden, yani orantı karışık olduğundan, eşitlik yoluyla OD'nin DE'ye oranı, AB'nin iki katı, BG'nin üç katı ve BD'nin toplamının, AB ile BE toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katından oluşan çizgiye oranıdır. Bu yüzden OE'nin ED'ye oranı da, GB, BD'nin üç katı ve EB'nin iki katının toplamının, AB ile BE toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katına oranıdır. DE'nin EB'ye oranı, AG'nin GB'ye oranı gibidir (çünkü oran birleştirilince de öyledir); GD'nin üç katının DB'nin üç katına ve DE'nin iki katının EB'nin iki katına oranı da öyledir. Bu yüzden AG, GD'nin üç katı ve DE'nin iki katından oluşan çizginin, GB, DB'nin üç katı ve EB'nin iki katından oluşan çizgiye oranı da öyledir. Oranlar yine benzer sırada dizilmediğinden, yani karışık orantıda, eşitlik yoluyla EO'nun EB'ye oranı, AG, GD'nin üç katı ve DE'nin iki katının toplamının, AB ile BE toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katına oranı olacaktır. O hâlde OB'nin bütününün BE'ye oranı, AB'nin üç katı, GB'nin altı katı ve BD'nin üç katının toplamına eşit çizginin, AB ile BE toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katına oranıdır.

s118

τριπλασίας τᾶς ΓΒ καὶ τᾶς ΒΔ ποτὶ τὰν ἴσαν τᾷ τε ΕΒ καὶ τᾷ διπλασίᾳ τᾶς ΒΔ, ἀνομοίως οὖν τῶν λόγων τεταγμένων, τουτέστιν τεταραγμένας ἐούσας τᾶς ἀναλογίας, διʼ ἴσου ὡς ἁ ΟΔ ποτὶ ΔΕ, οὕτως ἁ διπλασία τᾶς ΑΒ μετὰ τᾶς τριπλασίας τᾶς ΒΓ καὶ ἁ ΒΔ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἐκ τᾶς διπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΕ καὶ τᾶς τετραπλασίας τᾶν ΓΒ, ΒΔ ὥστε καὶ ὡς ἁ ΟΕ ποτὶ ΕΔ ἐστίν, οὕτως ἁ ΓΒ μετὰ τᾶς τριπλασίας τᾶς ΒΔ καὶ διπλασίας τᾶς ΕΒ ποτὶ τὰν διπλασίαν συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΕ καὶ τετραπλασίαν συναμφοτέρου τᾶς ΓΒ, ΒΔ. Ἔστιν δὲ καὶ ὡς ἁ ΔΕ ποτὶ ΕΒ, οὕτως ἅ τε ΑΓ ποτὶ ΓΒ, ἐπεὶ καὶ κατὰ σύνθεσιν, καὶ ἁ τριπλασία τᾶς ΓΔ ποτὶ τὰν τριπλασίαν τᾶς ΔΒ καὶ ἁ διπλασία τᾶς ΔΕ ποτὶ τὰν διπλασίαν τᾶς ΕΒ ὥστε καὶ ἁ συγκειμένα ἔκ τε τᾶς ΑΓ καὶ τριπλασίας τᾶς ΓΔ καὶ διπλασίας τᾶς ΔΕ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς ΓΒ καὶ τριπλασίας τᾶς ΔΒ καὶ διπλασίας τᾶς ΕΒ. Ἀνομοίως οὖν πάλιν τῶν λόγων τεταγμένων, τουτέστιν ἐν τεταραγμένᾳ ἀναλογίᾳ, διʼ ἴσου τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον ἁ ΕΟ ποτὶ ΕΒ, ὃν ἁ ΑΓ μετὰ τᾶς τριπλασίας τᾶς ΓΔ καὶ διπλασίας τᾶς ΔΕ ποτὶ τὰν διπλασίαν συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΕ μετὰ τᾶς τετραπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΓΒ, ΒΔ ὅλα οὖν ἁ ΟΒ ποτὶ ΒΕ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἁ ἴσα τᾷ τε τριπλασίᾳ τᾶς ΑΒ μετὰ τᾶς ἑξαπλασίας τᾶς ΓΒ καὶ τᾷ τριπλασίᾳ τᾶς ΒΔ ποτὶ τὰν διπλασίαν συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΕ μετὰ τᾶς τετραπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΓΒ, ΒΔ. Καὶ ἐπεὶ

s119EB, BD; DB, BG; GB, BA toplamlarının her biri gibi ED, DG, GA da aynı orandadır; o hâlde ED'nin DA'ya oranı, EB ile BD'nin toplamının, DB ile BG toplamı ile GB ile BA toplamının birlikte oluşturduğu çizgiye oranı olacaktır. Oranı birleştirince AE'nin AD'ye oranı, EB ile BD toplamı, AB ile BG toplamı ve GB ile BD toplamının birlikte oluşturduğu çizginin, yani EB ile BA toplamı ile DB ile BG toplamının iki katının, BD ile BA toplamı ile BG'nin iki katından oluşan çizgiye oranıdır. Bu yüzden iki katının iki katına oranı da aynı olacaktır; yani EA'nın AD'ye oranı, EB ile BA toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katının, AB ile BD toplamının iki katı ile GB'nin dört katına oranıdır. Bu yüzden EA'nın AD'nin beşte üçüne oranı da, AB ile BE toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katından oluşan çizginin, AB ile BD toplamının iki katı ile GB'nin dört katından oluşan çizginin beşte üçüne oranıdır. Ama EA'nın AD'nin beşte üçüne oranı EB'nin ZH'ye oranı gibidir; o hâlde EB'nin ZH'ye oranı da, AB ile BE toplamının iki katı ile DB ile BG toplamının dört katının, AB ile BD toplamının iki katı ile GB'nin dört katından oluşan çizginin beşte üçüne oranıdır. OB'nin EB'ye oranının da, AB ile BD toplamının üç katı ile GB'nin altı katından oluşan çizginin, AB ile BE toplamının iki katı ile GB ile BD toplamının dört katına oranı olduğu gösterildi. Eşitlik yoluyla

s119

αἵ τε ΕΔ, ΔΓ, ΓΑ ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ ἐντὶ καὶ συναμφότερος ἑκάστα τᾶν ΕΒ, ΒΔ, ΔΒ, ΒΓ, ΓΒ, ΒΑ, ἐσσεῖται καὶ ὡς ἁ ΕΔ ποτὶ ΔΑ, οὕτως συναμφότερος ἁ ΕΒ, ΒΔ ποτὶ συναμφότερον τὰν ΔΒ, ΒΓ μετὰ τᾶς συναμφοτέρου τᾶς ΓΒ, ΒΑ. Καὶ συνθέντι ἄρα ἐστὶν ὡς ἁ ΑΕ ποτὶ ΑΔ, οὕτως συναμφότερος ἁ ΕΒ, ΒΔ μετὰ συναμφοτέρου τᾶς ΑΒ, ΒΓ καὶ συναμφοτέρου τᾶς ΓΒΔ, ὅ ἐστι συναμφότερος ἁ ΕΒΑ μετὰ τᾶς διπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΔΒΓ ποτὶ συναμφότερον τὰν ΒΔ, ΒΑ μετὰ τᾶς διπλασίας τᾶς ΒΓ· ὥστε καὶ ἁ διπλασία ποτὶ τὰν διπλασίαν τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον, τουτέστιν ὡς ἁ ΕΑ ποτὶ ΑΔ, οὕτως ἁ διπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΕΒΑ μετὰ τᾶς τετραπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΓΒΔ ποτὶ τὰν διπλασίαν συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΔ μετὰ τᾶς τετραπλασίας τᾶς ΓΒ ὥστε καὶ ὡς ἁ ΕΑ ποτὶ τὰ τρία πέμπτα τᾶς ΑΔ, οὕτως ἁ συγκειμένα ἔκ τε τᾶς διπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΕ καὶ τετραπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΓΒΔ ποτὶ τὰ τρία πέμπτα τᾶς συγκειμένας ἔκ τε τᾶς διπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΔ καὶ τετραπλασίας τᾶς ΓΒ. Ἀλλʼ ὡς ἁ ΕΑ ποτὶ τὰ τρία πέμπτα τᾶς ΑΔ, οὕτως ἐστὶν ἁ ΕΒ ποτὶ ΖΗ· καὶ ὡς ἄρα ἁ ΕΒ ποτὶ ΖΗ, οὕτως ἁ διπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΕ μετὰ τᾶς τετραπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΔΒΓ ποτὶ τὰ τρία πέμπτα τᾶς συγκειμένας ἔκ τε τᾶς διπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΔ μετὰ τᾶς τετραπλασίας τᾶς ΓΒ. Ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ἁ ΟΒ ποτὶ ΕΒ, οὕτως ἁ τριπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΔ μετὰ τᾶς ἑξαπλασίας τᾶς ΓΒ ποτὶ τὰν διπλασίαν συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΕ καὶ τετραπλασίαν συναμφοτέρου τᾶς ΓΒΔ. Καὶ διʼ ἴσου ἄρα

s120OB'nin ZH'ye oranı, AB ile BD toplamının üç katı ile GB'nin altı katından oluşan çizginin, AB ile BD toplamının iki katı ile GB'nin dört katından oluşan çizginin beşte üçüne oranıdır. Ama AB ile BD toplamının üç katı ile GB'nin altı katından oluşan çizginin, AB ile BD toplamının iki katı ile GB'nin dört katından oluşan çizgiye oranı üçün ikiye, aynı çizginin beşte üçüne oranı ise beşin ikiye oranıdır. AO'nun HTh'ye oranının da beşin ikiye oranı olduğu gösterildi. O hâlde BA'nın bütününün ZTh'nin bütününe oranı beşin ikiye oranıdır. Öyleyse ZTh, AB'nin beşte ikisidir. Gösterilmesi gereken buydu.

s120

ἐστὶν ὡς ἁ ΟΒ ποτὶ ΖΗ, οὕτως ἁ συγκειμένα ἔκ τε τᾶς τριπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΔ καὶ ἑξαπλασίας τᾶς ΓΒ ποτὶ τὰ τρία πέμπτα τᾶς συγκειμένας ἔκ τε τᾶς διπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΔ καὶ τετραπλασίας τᾶς ΓΒ. Ἀλλὰ ἁ συγκειμένα ἔκ τε τᾶς τριπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΔ καὶ ἑξαπλασίας τᾶς ΓΒ ποτὶ μὲν τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΑΒΔ καὶ τετραπλασίας τᾶς ΓΒ λόγον ἔχει, ὃν τρία ποτὶ δύο, ποτὶ δὲ τὰ τρία πέμπτα τᾶς αὐτᾶς λόγον ἔχει, ὃν πέντε ποτὶ δύο ἐδείχθη δὲ καὶ ἁ ΑΟ ποτὶ ΗΘ λόγον ἔχουσα, ὃν πέντε ποτὶ δύο· καὶ ὅλα ἄρα ἁ ΒΑ ποτὶ ὅλαν τὰν ΖΘ λόγον ἔχει, ὃν πέντε ποτὶ δύο. Εἰ δὲ τοῦτο, δύο πεμπταμόριά ἐντι ἁ ΖΘ τᾶς ΑΒ ὅπερ ἔδει δεῖξαι.

2.10Önerme 10. Dik açılı koni kesitinden ayrılan her kesiğin ağırlık merkezi, kesiğin çapı olan doğru üzerindedir ve şöyle konumlanır: Doğru beş eşit parçaya bölünür; merkez ortadaki beşte birlik parçanın üzerindedir ve bu parçayı öyle böler ki, kesiğin küçük tabanına yakın kısmının geriye kalan kısma oranı, tabanı kesiğin büyük tabanı üzerindeki kare, yüksekliği küçük tabanın iki katı ile büyük tabanın toplamına eşit olan cismin, tabanı kesiğin küçük tabanı üzerindeki kare,

2.10

ι΄. Παντὸς τόμου ἀπὸ ὀρθογωνίου κώνου τομᾶς ἀφαιρουμένου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς εὐθείας ἐστίν, ἃ διάμετρός ἐστι τοῦ τόμου, τόνδε τὸν τρόπον κείμενον· διαιρεθείσας τᾶς εὐθείας εἰς ἴσα πέντε ἐπὶ μέσου πεμπταμορίου, ὥστε τὸ τμᾶμα αὐτοῦ τὸ ἐγγύτερον τᾶς ἐλάσσονος βάσιος τοῦ τόμου ποτὶ τὸ λοιπὸν τμᾶμα τὸν αὐτὸν ἔχειν λόγον, ὃν ἔχει τὸ στερεὸν τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς μείζονος τᾶν βασιων τοῦ τόμου, ὕψος δὲ τὰν ἴσαν συναμφοτέρᾳ τᾷ τε διπλασίᾳ τᾶς ἐλάσσονος τᾶν βάσιων καὶ τᾷ μείζονι, ποτὶ τὸ στερεὸν τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸ τετράγωνον τὸ ἀπὸ τᾶς ἐλάσσονος τᾶν βάσιων τοῦ

s121yüksekliği büyük tabanın iki katı ile küçük tabanın toplamına eşit olan cisme oranı olur.

Dik açılı koni kesitinde AG ile DE iki doğru olsun; ABG kesmesinin çapı BZ olsun. Açıktır ki ADEG kesiğinin çapı da HZ'dir [AG ile DE de kesite B'de teğet olan doğruya paraleldir]. HZ doğrusu beş eşit parçaya bölünsün; ortadaki beşte birlik parça ThK olsun. ThI'nin IK'ye oranı, tabanı AZ üzerindeki kare, yüksekliği DH'nin iki katı ile AZ'nin toplamına eşit olan cismin, tabanı DH üzerindeki kare, yüksekliği AZ'nin iki katı ile DH'nin toplamına eşit olan cisme oranı olsun. Gösterilmelidir ki ADEG kesiğinin ağırlık merkezi I noktasıdır.

MN, ZB'ye; NO da HB'ye eşit olsun ve

s121

τόμου, ὕψος δὲ τὰν ἴσαν ἀμφοτέρᾳ τᾷ τε διπλασίᾳ τᾶς μείζονος καὶ τᾷ ἐλάσσονι αὐτᾶν. Ἔστωσαν ἐν ὀρθογωνίου κώνου τομᾷ δύο εὐθεῖαι αἱ ΑΓ, ΔΕ, διάμετρος δὲ ἔστω τοῦ ΑΒΓ τμάματος ἁ ΒΖ· φανερὸν δὴ ὅτι καὶ τοῦ ΑΔΕΓ τόμου διάμετρός ἐστιν ἁ ΗΖ [καὶ αἱ μὲν ΑΓ, ΔΕ παράλληλοί ἐντι τᾷ κατὰ τὸ Β ἐφαπτομένᾳ τᾶς τομᾶς] καὶ τᾶς ΗΖ εὐθείας διαιρεθείσας εἰς πέντε ἴσα μέσον ἔστω πεμπταμόριον ἁ ΘΚ, ἁ δὲ ΘΙ ποτὶ τὰν ΙΚ τὸν αὐτὸν ἐχέτω λόγον, ὃν ἔχει τὸ στερεὸν τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸ ἀπὸ τᾶς ΑΖ τετράγωνον, ὕψος δὲ τὰν ἴσαν ἀμφοτέραις τᾷ τε διπλασίᾳ τᾶς ΔΗ καὶ τᾷ ΑΖ, ποτὶ τὸ στερεὸν τὸ βάσιν ἔχον τὸ ἀπὸ τᾶς ΔΗ τετράγωνον, ὕψος δὲ τὰν ἴσαν ἀμφοτέραις τᾷ διπλασίᾳ τᾶς ΑΖ καὶ τᾷ ΔΗ. Δεικτέον ὅτι τοῦ ΑΔΕΓ τόμου κέντρον ἐστὶ τοῦ βάρεος τὸ Ι σαμεῖον. Ἔστω δὴ τᾷ μὲν ΖΒ ἴσα ἁ ΜΝ, τᾷ δὲ ΗΒ ἴσα ἁ ΝΟ, καὶ

s122MN ile NO'nun orta orantılısı NX, dördüncü orantılısı da TN alınsın; TM'nin TN'ye oranı neyse ZTh'nin, I'den başlayan bir doğruya oranı da o olsun: bu IR doğrusudur; öbür ucu nereye düşerse düşsün, Z ile H arasında da olsa H ile B arasında da olsa fark etmez. Dik açılı koni kesitinde ZB kesmenin çapı olduğundan, BZ ya kesitin ana çapıdır ya da ana çapa paralel çizilmiştir; AZ ile DH de, B'de kesite teğet olan doğruya paralel olduklarından, ona düzenli olarak indirilmiş doğrulardır. Öyleyse AZ'nin DH'ye karece oranı, ZB'nin BH'ye uzunlukça, yani MN'nin NO'ya oranı gibidir. MN'nin NO'ya uzunlukça oranı ise MN'nin NX'e karece oranı gibidir. O hâlde AZ'nin DH'ye karece oranı MN'nin NX'e karece oranı gibidir; dolayısıyla uzunlukça da aynı oran geçerlidir. O hâlde AZ üzerindeki küpün DH üzerindeki küpe oranı, MN üzerindeki küpün NX üzerindeki küpe oranı gibidir. Ama AZ üzerindeki küpün DH üzerindeki küpe oranı ABG kesmesinin DBE kesmesine oranı gibi, MN üzerindeki küpün NX üzerindeki küpe oranı da MN'nin NT'ye oranı gibidir. Bu yüzden, oranı ayırınca, ADEG kesiğinin DBE kesmesine oranı MT'nin NT'ye, yani HZ'nin beşte üçünün IR'ye oranı gibidir. Tabanı AZ üzerindeki kare, yüksekliği

s122

λελάφθω τᾶν μὲν ΜΝΟ μέσα ἀνάλογον ἁ ΝΞ, τετάρτα δὲ ἀνάλογον ἁ ΤΝ, καὶ ὡς ἁ ΤΜ ποτὶ ΤΝ, οὕτως ἁ ΖΘ ποτί τινα ἀπὸ τοῦ Ι, ὅπου ἂν ἔρχηται τὸ ἕτερον σαμεῖον οὐδὲν γὰρ διαφέρει εἴτε καὶ μεταξὺ τῶν Ζ, Η εἴτε καὶ μεταξὺ τῶν Η, Β τὰν ΙΡ. Καὶ ἐπεὶ ἐν ὀρθογωνίου κώνου τομᾷ διάμετρός ἐστι τοῦ τμάματος ἁ ΖΒ, ἁ ΒΖ ἤτοι ἀρχικά ἐστι τᾶς τομᾶς ἢ παρὰ τὰν διάμετρον ἆκται, αἱ δὲ ΑΖ, ΔΗ εἰς αὐτὰν τεταγμένως ἐντὶ καταγμέναι, ἐπειδὴ παράλληλοί ἐντι τᾷ ἐπὶ τοῦ Β τᾶς τομᾶς ἐφαπτομένᾳ. Εἰ δε τοῦτο, ἔστιν ὡς ἁ ΑΖ ποτὶ ΔΗ δυνάμει, οὕτως ἁ ΖΒ ποτὶ ΒΗ μάκει, τουτέστιν ἁ ΜΝ ποτὶ ΝΟ. Ὡς δὲ ἁ ΜΝ ποτὶ ΝΟ μάκει, οὕτως ἁ ΜΝ ποτὶ ΝΞ δυνάμει· καὶ ὡς ἄρα ἁ ΑΖ ποτὶ ΔΗ δυνάμει, οὕτως ἁ ΜΝ ποτὶ ΝΞ δυνάμει ὥστε καὶ μάκει ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ, Καὶ ὡς ἄρα ὁ ἀπὸ ΑΖ κύβος ποτὶ τὸν ἀπὸ ΔΗ κύβον, οὕτως ὁ ἀπὸ ΜΝ κύβος ποτὶ τὸν ἀπὸ ΝΞ κύβον. Ἀλλʼ ὡς μὲν ὁ ἀπὸ ΑΖ κύβος ποτὶ τὸν ἀπὸ ΔΗ κύβον, οὕτως τὸ ΑΒΓ τμᾶμα ποτὶ τὸ ΔΒΕ τμᾶμα, ὡς δὲ ὁ ἀπὸ ΜΝ κύβος ποτὶ τὸν ἀπὸ ΝΞ κύβον, οὕτως ἁ ΜΝ ποτὶ ΝΤ· ὥστε καὶ διελόντι ἐστὶν ὡς ὁ ΑΔΕΓ τόμος ποτὶ τὸ ΔΒΕ τμᾶμα, οὕτως ἁ ΜΤ ποτὶ ΝΤ, τουτέστι τὰ ε΄ τᾶς ΗΖ ποτὶ ΙΡ. Καὶ ἐπεὶ τὸ στερεὸν τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸ ἀπὸ ΑΖ τετράγωνον, ὕψος δὲ τὰν

s123DH'nin iki katı ile AZ'nin toplamı olan cismin AZ üzerindeki küpe oranı, DH'nin iki katı ile AZ toplamının ZA'ya oranı olduğundan, dolayısıyla NX'in iki katı ile NM toplamının NM'ye oranı olduğundan; AZ üzerindeki küpün DH üzerindeki küpe oranı MN'nin NT'ye oranı gibi olduğundan; DH üzerindeki küpün, tabanı DH üzerindeki kare, yüksekliği AZ'nin iki katı ile DH'nin toplamı olan cisme oranı, DH'nin AZ'nin iki katı ile DH toplamına, dolayısıyla TN'nin ON'nin iki katı ile TN toplamına oranı olduğundan, dört büyüklük ortaya çıkmıştır: tabanı AZ üzerindeki kare, yüksekliği DH'nin iki katı ile AZ toplamı olan cisim; AZ üzerindeki küp; DH üzerindeki küp; tabanı DH üzerindeki kare, yüksekliği AZ'nin iki katı ile DH toplamı olan cisim. Bunlar, ikişer ikişer alındığında, başka dört büyüklükle orantılıdır: NX'in iki katı ile NM toplamı, ikinci büyüklük olarak MN, ardından NT ve son olarak NO'nun iki katı ile NT toplamı. Eşitlik yoluyla şu çıkar: Tabanı AZ üzerindeki kare, yüksekliği DH'nin iki katı ile AZ toplamı olan cismin, tabanı DH üzerindeki kare, yüksekliği

s123

συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΔΗ καὶ τᾶς ΑΖ, ποτὶ τὸν ἀπὸ ΑΖ κύβον λόγον ἔχει, ὃν ἁ διπλασία τᾶς ΔΗ μετὰ τᾶς ΑΖ ποτὶ ΖΑ, ὥστε καὶ ὃν ἁ διπλασία τᾶς ΝΞ μετὰ τᾶς ΝΜ ποτὶ ΝΜ, ἔστι δὲ καὶ ὡς ὁ ἀπὸ ΑΖ κύβος ποτὶ τὸν ἀπὸ ΔΗ κύβον, οὕτως ἁ ΜΝ ποτὶ ΝΤ, ὡς δὲ ὁ ἀπὸ ΔΗ κύβος ποτὶ τὸ στερεὸν τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸ ἀπὸ ΔΗ τετράγωνον, ὕψος δὲ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΑΖ μετὰ τᾶς ΔΗ, οὕτως ἁ ΔΗ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΑΖ καὶ τᾶς ΔΗ, ὥστε καὶ ἁ ΤΝ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΟΝ καὶ τᾶς ΤΝ, γέγονεν οὖν τέσσαρα μεγέθεα, τὸ στερεὸν τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸ ἀπὸ ΑΖ τετράγωνον, ὕψος δὲ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΔΗ καὶ τᾶς ΑΖ, καὶ ὁ ἀπὸ ΑΖ κύβος καὶ ὁ ἀπὸ ΔΗ κύβος καὶ τὸ στερεὸν τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸ ἀπὸ ΔΗ τετράγωνον, ὕψος δὲ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΑΖ καὶ τᾶς ΔΗ, τέτταρσι μεγέθεσιν ἀνάλογον σύνδυο λαμβανομένοις, τᾷ τε συγκειμένᾳ ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΝΞ καὶ τᾶς ΝΜ καὶ ἑτέρῳ μεγέθει τᾷ ΜΝ καὶ ἄλλῳ ἑξῆς τᾷ ΝΤ καὶ τελευταῖον τᾷ συγκειμένᾳ ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΝΟ καὶ τᾶς ΝΤ διʼ ἴσου ἄρα γενήσεται ὡς τὸ στερεὸν τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸ ἀπὸ ΑΖ τετράγωνον, ὕψος δὲ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΔΗ καὶ τᾶς ΑΖ, ποτὶ τὸ στερεὸν τὸ βάσιν μὲν ἔχον τὸ ἀπὸ ΔΗ τετράγωνον, ὕψος δὲ τὰν

s124AZ'nin iki katı ile DH toplamı olan cisme oranı, NX'in iki katı ile MN toplamının, NO'nun iki katı ile NT toplamına oranı gibidir. Ama söylenen cismin söylenen cisme oranı ThI'nin IK'ye oranı gibidir; o hâlde ThI'nin IK'ye oranı da birinci toplamın ikinci toplama oranı gibidir. Bu yüzden oranı birleştirip öncül terimlerin beş katlarını alınca, ZH'nin IK'ye oranı, MN ile NT toplamının beş katı ile NX ile NO toplamının on katının, ON'nin iki katı ile NT'ye oranı gibidir. ZH'nin, kendisinin beşte ikisi olan ZK'ye oranı da, MN ile NT toplamının beş katı ile XN ile NO toplamının on katının, MN ile NT toplamının iki katı ile XN ile NO toplamının dört katına oranı gibidir. O hâlde ZH'nin ZI'ya oranı, MN ile NT toplamının beş katı ile XN ile NO toplamının on katının, MN'nin iki katı, NX'in dört katı, ON'nin altı katı ve NT'nin üç katından oluşan çizgiye oranı gibi olacaktır. MN, NX, ON, NT art arda orantılı dört doğru olduğundan; NT'nin TM'ye oranı neyse alınan RI'nın ZH'nin, yani MO'nun beşte üçüne oranı da o olduğundan; NM'nin iki katı, NX'in dört katı, NO'nun altı katı ve NT'nin üç katından oluşan çizginin, MN ile NT toplamının beş katı ile XN ile NO toplamının on katından oluşan çizgiye oranı neyse, alınan başka bir doğrunun,

s124

συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΑΖ καὶ τᾶς ΔΗ, οὕτως ἁ συγκειμένα ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΝΞ καὶ τᾶς ΜΝ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΝΟ καὶ τᾶς ΝΤ. Ἀλλʼ ὡς τὸ εἰρημένον στερεὸν ποτὶ τὸ εἰρημένον στερεόν, οὕτως ἁ ΘΙ ποτὶ ΙΚ· καὶ ὡς ἄρα ἁ ΘΙ ποτὶ ΙΚ, οὕτως ἁ συγκειμένα ποτὶ τὰν συγκειμέναν· Ὥστε καὶ συνθέντι καὶ τῶν ἁγουμένων τὰ πενταπλάσια· ἔστιν ἄρα ὡς ἁ ΖΗ ποτὶ ΙΚ, οὕτως ἁ πενταπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΜΝΤ καὶ δεκαπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΝΞ, ΝΟ ποτὶ τὰν διπλασίαν τᾶς ΟΝ καὶ τὰν ΝΤ. Καὶ ὡς ἁ ΖΗ ποτὶ ΖΚ ἐοῦσαν αὐτᾶς δύο πέμπτα, οὕτως ἁ πενταπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΜΝΤ καὶ δεκαπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΞΝΟ ποτὶ τὰν διπλασίαν συναμφοτέρου τᾶς ΜΝΤ καὶ τετραπλασίαν συναμφοτέρου τᾶς ΞΝΟ ἐσσεῖται οὖν ὡς ἁ ΖΗ ποτὶ ΖΙ, οὕτως ἁ πενταπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΜΝΤ καὶ δεκαπλασία συναμφοτέρου τᾶς ΞΝΟ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΜΝ καὶ τετραπλασίας τᾶς ΝΞ καὶ ἑξαπλασίας τᾶς ΟΝ καὶ τριπλασίας τᾶς ΝΤ. Ἐπεὶ οὖν τέσσαρες εὐθεῖαι ἑξῆς ἀνάλογον αἱ ΜΝ. ΝΞ, ΟΝ. ΝΤ, καί ἐστιν, ὡς μὲν ἁ ΝΤ ποτὶ ΤΜ, οὕτως λελαμμένα τις ἁ ΡΙ ποτὶ τὰ τρία πέμπτα τᾶς ΖΗ, τουτέστι τᾶς ΜΟ, ὡς δὲ ἁ συγκειμένα ἔκ τε τᾶς διπλασίας τᾶς ΝΜ καὶ τετραπλασίας τᾶς ΝΞ καὶ ἑξαπλασίας τᾶς ΝΟ καὶ τριπλασίας τᾶς ΝΤ ποτὶ τὰν συγκειμέναν ἔκ τε τᾶς πενταπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΜΝΤ καὶ δεκαπλασίας συναμφοτέρου τᾶς ΞΝΟ, οὕτως ἑτέρα τις

s125yani IZ'nin ZH'ye, yani MO'ya oranı da o olduğundan, önceki önerme gereğince RZ, MN'nin, yani ZB'nin beşte ikisi olacaktır; bu yüzden ABG kesmesinin ağırlık merkezi R noktasıdır. DBE kesmesinin ağırlık merkezi de Kh noktası olsun. O hâlde ADEG kesiğinin ağırlık merkezi, KhR ile aynı doğru üzerinde olup ona oranı kesiğin geriye kalan kesmeye oranı olan doğrunun ucunda olacaktır. Bu nokta I'dır. Çünkü BR, ZB'nin beşte üçü, BKh de HB'nin beşte üçü olduğundan, KhR de geriye kalan HZ'nin beşte üçüdür. ADEG kesiğinin DBE kesmesine oranı MT'nin TN'ye oranı gibi, MT'nin TN'ye oranı da HZ'nin beşte üçünün, yani KhR'nin RI'ya oranı gibi olduğuna göre, ADEG kesiğinin DBE kesmesine oranı da KhR'nin RI'ya oranı gibi olacaktır. Bütün kesmenin ağırlık merkezi R noktası, DBE'ninki de Kh olduğuna göre, açıktır ki ADEG kesiğinin ağırlık merkezi de I noktasıdır.

s125

λελαμμένα ἁ ΙΖ ποτὶ τὰν ΖΗ, τουτέστιν ποτὶ τὰν ΜΟ, ἐσσεῖται διὰ τὰ πρότερον ἁ ΡΖ δύο πέμπτα τᾶς ΜΝ, τουτέστι τᾶς ΖΒ· ὥστε κέντρον βάρεός ἐστι τοῦ ΑΒΓ τμάματος τὸ Ρ σαμεῖον. Ἔστω δὴ καὶ τοῦ ΔΒΕ τμάματος κέντρον βάρεος τὸ Χ σαμεῖον. Τοῦ ἄρα ΑΔΕΓ τόμου ἐσσεῖται τὸ κέντρον τοῦ βάρεος ἐπὶ τᾶς ἐπʼ εὐθείας τᾷ ΧΡ τὸν αὐτὸν ποτὶ αὐτὰν λόγον ἐχούσας, ὃν ἔχει ὁ τόμος ποτὶ τὸ λοιπὸν τμᾶμα. Ἔστιν δὲ τὸ Ι σαμεῖον. Ἐπεὶ γὰρ τᾶς μὲν ΖΒ τρία πέμπτα ἐστὶν ἁ ΒΡ, τᾶς δὲ ΗΒ τρία πέμπτα ἐστὶν ἁ ΒΧ, καὶ λοιπᾶς ἄρα τᾶς ΗΖ τρία πέμπτα ἐστὶν ἁ ΧΡ. Ἐπεὶ οὖν ἐστιν ὡς μὲν ὁ ΑΔΕΓ τόμος ποτὶ τὸ ΔΒΕ τμᾶμα, οὕτως ἁ ΜΤ ποτὶ ΤΝ, ὡς δὲ ἁ ΜΤ ποτὶ τὰν ΤΝ, οὕτως τὰ τρία πέμπτα τᾶς ΗΖ, ἅτις ἐστὶν ἁ ΧΡ, ποτὶ ΡΙ, ἐσσεῖται ἄρα καὶ ὡς ὁ ΑΔΕΓ τόμος ποτὶ τὸ ΔΒΕ τμᾶμα, οὕτως ἁ ΧΡ ποτὶ ΡΙ. Καί ἐστι τοῦ μὲν ὅλου τμάματος κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Ρ σαμεῖον, τοῦ δὲ ΔΒΕ κέντρον βάρεος τὸ Χ φανερὸν οὖν ὅτι καὶ τοῦ ΑΔΕΓ τόμου τὸ κέντρον τοῦ βάρεος τὸ Ι σαμεῖον.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…