İçeriğe geç
Aristoteles

Aristoteles

Renkler Üzerine

Περὶ χρωμάτων

791a1. Bölüm

Renklerin basit olanları, unsurlara, yani ateşe, havaya, suya ve toprağa eşlik eden renklerdir. Hava ve su kendi başlarına tabiatça beyazdır; ateş ve güneş ise sarıdır. Toprak da tabiatça beyazdır, ama boyandığı için çok renkli görünür.

791a

ΑΠΛΑ τῶν χρωμάτων ἐστὶν ὅσα τοῖς στοιχείοις συνακολουθεῖ, οἷον πυρὶ καὶ ἀέρι καὶ ὕδατι καὶ γῇ. Ἀὴρ μὲν γὰρ καὶ ὕδωρ καθ᾽ ἑαυτὰ τῇ φύσει λευκά, τὸ δὲ πῦρ καὶ ὁ ἥλιος ξανθά. Καὶ ἡ γῇ δ᾽ ἐστὶ φύσει λευκή, παρὰ δὲ τὴν βαφὴν πολύχρους φαίνεται.

791a_2Bu, külde açıkça görülür: Boyamayı yapan nem yanıp gidince kül beyaz olur; ama tamamen beyaz olmaz, çünkü siyah olan duman onu boyamıştır. Bu yüzden kül suyu da sarı olur; alev renginde ve siyah olan şey suyu renklendirir.

791a_2

Δῆλον δ᾽ ἐπὶ τῆς τέφρας τοῦτ᾽ ἐστίν· ἐκκαυθέντος γὰρ τοῦ τὴν βαφὴν πεποιηκότος ὑγροῦ λευκὴ γίνεται, οὐ παντελῶς δὲ δᾶ τὸ τῷ καπνῷ βεβάφθαι μέλανι ὄντι. Διὸ καὶ ἡ κονία ξανθὴ γίνεται, τοῦ φλογοειδοῦς καὶ μέλανος ἐπιχρώζοντος τὸ ὕδωρ.

791a_3Siyah renk ise unsurlar birbirine dönüşürken onlara eşlik eder. Öbür renklerin bunlardan, birbirine karışarak meydana geldiğini görmek kolaydır. Karanlık ise ışık kaybolunca oluşur. Siyah bize üç biçimde görünür.

791a_3

Τὸ δὲ μέλαν χρῶμα συνακολουθεῖ τοῖς στοιχείοις εἰς ἄλληλα μεταβαλλόντων. Τὰ δ᾽ ἄλλα ἐκ τούτων εὐσύνοπτα τῇ μίξει κεραννυμένων ἀλλήλοις γίνεται. Τὸ δὲ σκότος ἐκλείποντος τοῦ φωτὸς γίνεται. Τριχῶς γὰρ τὸ μέλαν ἡμῖν φαίνεται.

791a_4Ya tümüyle görülmeyen şey tabiatça siyahtır (çünkü böyle bütün şeylerden siyah bir ışık yansır), ya da gözlere hiç ışık ulaştırmayan şeyler siyah görünür: Görülmeyen şey, çevresindeki yer görüldüğünde siyah izlenimi verir. Ayrıca kendilerinden ışığın son derece seyrek ve az yansıdığı bütün şeyler de bize siyah görünür.

791a_4

῍Η γὰρ ὅλως τὸ μὴ ὁρώμενόν ἐστι τῇ φύσει μέλαν (ἁπάντων γὰρ τῶν τοιούτων ἀνακλᾶταί τι φῶς μέλαν), ἢ ἀφ᾽ ὦν μηδὲν ὅλως φέρεται φῶς πρὸς τὰς ὄψεις· τὸ γὰρ μὴ ὁρώμενον, ὅταν ὁ περιέχων τόπος ὁρᾶται, φαντασίαν ποιεῖ μέλανος. Φαίνεται δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα ἡμῖν ἅπαντα μέλανα, ἀφ᾽ ὅσων ἀραιὸν καὶ ὀλίγον ἰσχυρῶς ἀνακλᾶται τὸ φῶς.

791a_5Bu yüzden gölgeler de siyah görünür. Su da, denizin ürpermiş yüzü gibi pürüzlendiğinde aynı biçimde görünür: Yüzey pürüzlü olduğundan üzerine az ışın düşer, ışık dağılır ve gölgeli kısım siyah görünür. Bulut da çok yoğun olduğunda bu yüzden siyah görünür.

791a_5

Διὸ καὶ αἱ σκιαὶ φαίνονται μέλαιναι. Ὀμοίως δὲ καὶ τὸ ὕδωρ, ὅταν τραχυνθῇ, καθάπερ ἡ τῆς θαλάττης φρίκη· διὰ γὰρ τὴν τραχύτητα τῆς ἐπιφανείας ὀλίγων τῶν αὐγῶν προσπιπτουράμουσῶν καὶ διασπωμένου τοῦ φωτός, τὸ σκιερὸν μέλαν φαίνεται. Καὶ τὸ νέφος, ὅταν ᾖ πυκνὸν ἰσχυρῶς, διὰ τοῦτο.

791a_6Su ve hava da, ışık içlerinden tümüyle geçmediğinde, aynı biçimde siyah görünür. Derinlikleri olduğunda bunlar da siyah görünür; çünkü ışınlar çok seyrek yansır.

791a_6

Κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ τούτοις καὶ τὸ ὕδωρ καὶ ὁ ἀήρ, ὅταν ᾖ μὴ παντελῶς διαδῦνον τὸ φῶς. Καὶ γὰρ ταῦτα εἶναι δοκεῖ μέλανα, βάθος ἔχοντα, διὰ τὸ παντελῶς ἀραιὰς ἀνακλᾶσθαι

791bIşınların arasındaki kısımlar karanlık yüzünden tümüyle siyah görünür.

791b

τὰς ἀκτῖνας· τὰ γὰρ μεταξὺ μόρια τοῦ φωτὸς αὐτῶν ἅπαντα εἶναι δοκεῖ μέλανα διὰ τὸ σκότος,

791b_2Karanlığın bir renk değil, ışıktan yoksunluk olduğunu birçok başka şeyden, en çok da şundan anlamak zor değildir: Öbür görülen şeylerde olduğu gibi, karanlığın ne büyüklükte olduğu ve nasıl bir biçimi bulunduğu hissedilmez.

791b_2

Ὄτι δὲ τὸ σκότος οὐ χρῶμα ἀλλὰ στέρησίς ἐστι φωτός, οὐ χαλεπὸν ἐξ ἄλλων τε πολλῶν καταμαθεῖν, καὶ μάλστα ἐκ τοῦ μηδὲ αἰσθητὸν εἶναι τὸ πηλίκον καὶ ποῖόν τι τῷ σχήματι τετύχηκεν ὂν τὸ σκότος, καθάπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁρατῶν.

791b_3Işığın ateşin rengi olduğu, ateşin bundan başka bir renge sahip bulunmamasından ve yalnız ışığın kendisiyle görülmesinden, öbür şeylerin ise onun aracılığıyla görülmesinden anlaşılır. Ama bunu incelemek gerekir; çünkü ateş olmayan, tabiatça ateşin türlerinden de sayılmayan bazı şeyler ışık saçar görünür.

791b_3

Τὸ δὲ φῶς ὅτι πυρός ἐστι χρῶμα, δῆλον ἐκ τοῦ μηδεμίαν ἄλλην ἢ ταύτην ἔχον εὑρίσκεσθαι χρόαν, καὶ διὰ τὸ μόνον τοῦτο δι᾽ ἑαυτοῦ ὁρατὸν γίνεσθαι, τὰ δ᾽ ἄλλα διὰ τούτου. Ἐπισκεπτέον δὲ τοῦτο, Ἐνια γὰρ οὐκ ὄντα πῦρ οὐδὲ πυρὸς εἴδη τὴν φύσιν φῶς ποιεῖν φαίνεται.

791b_4Meğer ki ışık ateşin rengi olsun ama yalnız ateşin rengi olmasın; bu rengin yalnız ateşe ait olmaması, ama yine de ateşin renginin ışık olması mümkündür. Nitekim ateş ışıktan başka hiçbir şeyle görülmez; öbür bütün cisimlerin, cismin [renkli] görüntüsüyle görülmesi gibi.

791b_4

Εἰ μὴ ἄρα τὸ μὲν τοῦ πυρὸς χρῶμα φῶς ἐστίν, οὐ μέντοι καὶ τὸ φῶς πυρός ἐστι χρῶμα μόνου, ἀλλ᾽ ἐνδέχεται μὴ μόνῳ μὲν ὑπάρχειν τῷ πυρὶ τὴν χρόαν ταύτην, εἶναι μέντοι χρῶμα τὸ φῶς αὐτοῦ. Οὐδενὶ γοῦν ἄλλῳ τὴν ὅρασιν αὐτοῦ συμβαίνει γίνεσθαι πλὴν τῷ φωτί, καθάπερ καὶ τὴν τῶν ἄλλων σωμάτων ἁπάντων τῇ τοῦ σώματος φαντασίᾳ.

791b_5Siyah renk ise hava ve su ateş tarafından iyice yakıldığında oluşur. Bu yüzden yanan her şey kararır; ateş söndükten sonra odunlar ve kömürler gibi. Kiremit fırınından çıkan duman da böyledir: Kiremidin içindeki nem dışarı çıkıp yanar.

791b_5

Τὸ δὲ μέλαν χρῶμα συμβαίνει γίνεσθαι, ὅταν ὁ ἀὴρ καὶ τὸ ὕδωρ ὑπὸ τοῦ πυρὸς διακαυθῇ, διὸ καὶ πάντα τὰ καόμενα μελαίνεται, καθάπερ ξύλα καὶ ἄνθρακες σβεσθέντος τοῦ πυρός, καὶ ὁ ἐκ τοῦ κεράμου καπνὸς ἐκκρινομένου τοῦ ἐνυπάρχοντος ἐν τῷ κεράμῳ ὑγροῦ καὶ καομένου.

791b_6Bu yüzden dumanın en siyahı, yağlı ve yapışkan şeylerden, örneğin zeytinyağından, ziftten ve çıradan çıkandır; çünkü bunlar en çok yanar ve yanmayı kesintisiz sürdürür. İçlerinden su akan şeyler de, önce yosun bağlayıp sonra nemleri kuruyunca siyah olur; duvarlardaki sıvalar gibi.

791b_6

Διὸ καὶ τοῦ καπνοῦ γίνεται μελάνπὸντατος ὁ ἀπὸ τῶν πιόνων καὶ λιπαρῶν, οἷον ἐλαίου καὶ πίττης καὶ δᾳδός, διὰ τὸ μάλιστα ταῦτα κάεσθαι καὶ συνέχειαν ποιεῖν. Μέλανα δὲ καὶ ταῦτα γίνεται, δι᾽ ὅσων ῥεῖ τὸ ὕδωρ, ὅταν βρυωθέντων πρῶτον ἀναξηρανθῇ τὸ ὑγρόν, καθάπερ καὶ τὰ ἐν τοῖς τοίχοις κονιάματα.

791b_7Su altındaki taşlar da aynı biçimdedir:

791b_7

Ὁμοίως δὲ καὶ οἱ

792aBunlar da yosun bağlar, sonra kuruyunca rengi siyahlaşır. Renklerin basit olanları işte bunlardır ve bu kadardır.

792a

καθ᾽ ὕδατος λίθοι· καὶ γὰρ οὗτοι βρυωθέντες, ὕστερον ἀποξηραινόμενοι τῷ χρώματι γίνονται μέλανες. Τὰ μὲν οὖν ἁπλᾶ τῶν χρωμάτων ταῦτα καὶ τοσαῦτά ἐστιν.

792a_22. Bölüm

Öbür renkler, bunların karışımıyla ve daha çok ya da daha az bulunmalarıyla oluşarak çok sayıda ve çeşit çeşit renk görüntüsü meydana getirir. Daha çok ve daha az bakımından olanlara örnek kırmızı ve mordur; karışım bakımından olanlara örnek de beyaz ve siyahın karışıp boz bir görüntü vermesidir. Bu yüzden siyah ve gölgeli olan ışıkla karışınca kırmızı olur.

792a_2

Τὰ δ᾽ ἄλλα ἐκ τούτων τῇ κράσει καὶ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον γιγνόμενα πολλὰς καὶ ποικίλας ποιεῖ χρωμάτων φαντασίας. Κατὰ μὲν τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον, ὥσπερ τὸ φοινικοῦν καὶ τὸ ἁλουργές, κατὰ δὲ τὴν κρᾶσιν, ὥσπερ τὸ λευκὸν καὶ τὸ μέλαν, ὅταν μιχθέντα φαιοῦ ποιήσῃ φαντασίαν. Διὸ τὸ μέλαν καὶ σκιερὸν τῷ φωτὶ μιγνύμενον φοινικοῦν.

792a_3Çünkü siyahın güneş ışığıyla ve ateşten gelen ışıkla karışınca hep kırmızı olduğunu görürüz; siyah şeylerin de hepsi ateşe tutulunca kırmızı renge döner. Dumanlı alevler ve kömürler de iyice yandıklarında kırmızı renkte görünür.

792a_3

Τὸ γὰρ μέλαν μιγνύμενον τῷ τε τοῦ ἡλίου καὶ τῷ ἀπὸ τοῦ πυρὸς φωτὶ θεωροῦμεν ἀεὶ γιγνόμενον φοινικοῦν, καὶ τὰ μέλανα πυρωθέντα πάντα εἰς χρῶμα μεταβάλλοντα φοινικοῦν· αἵ τε γὰρ καπνώδεις φλόγες καὶ οἱ ἄνθρακες, ὅταν ὦσι διακεκαυμένοι, φαίνονται χρῶμα ἔχοντες φοινικοῦν.

792a_4Mor ise, zayıf güneş ışınları ölçülü bir beyazla ve gölgeli bir şeyle karıştığında canlı ve parlak olur. Bu yüzden gündoğumu ve günbatımı sıralarında, güneş doğarken ve batarken hava kimi zaman erguvani görünür; çünkü ışınlar o zaman zayıftır ve en çok gölgeli olan havaya çarpar.

792a_4

Τὸ δ᾽ ἁλουργὲς εὐανθὲς μὲν γίνεται καὶ λαμπρόν, ὅταν τῷ μετρίῳ λευκῷ καὶ σκιερῷ κραθῶσιν ἀσθενεῖς αἱ τοῦ ἡλίου αὐγαί. Διὸ καὶ περὶ ἀνατολὰς καὶ δύσεις ὁ ἀὴρ πορφυροειδὴς ἔστιν ὅτε φαίνεται, περὶ ἀνατολὴν καὶ δύσιν ὄντος τοῦ ἡλίου· ἀσθενεῖς γὰρ οὖσαι τὸτε μάλιστα πρὸς σκιερὸν ὄντα τὸν ἀέρα προσβάλλουσιν.

792a_5Deniz de, dalgalar kabarıp eğimli yüzleri gölgelendiğinde erguvani görünür; çünkü güneşin zayıf ışınları bu eğime çarparak rengi mor gösterir. Aynı şey kuş tüylerinde de görülür: Işığa karşı belli bir biçimde gerildiklerinde renkleri mor olur.

792a_5

Φαίνεται δὲ καὶ ἡ θάλαττα πορφυροειδής, ὅταν τὰ κύματα μετεωριζόμενα κατὰ τὴν ἔγκλισιν σκιασθῇ· πρὸς γὰρ τὸν ταύτης κλισμὸν ἀσθενεῖς αἱ τοῦ ἡλίου αὐγαὶ προσβάλλουσαι ποιοῦσι φαίνεσθαι τὸ χρῶμα ἁλουργές. Ὃ καὶ ἐπὶ τῶν πτερωμάτων θεωρεῖται γιγνόμενον· ἐντεινόμενα γάρ πως πρὸς τὸ φῶς ἁλουργὲς ἔχει τὸ χρῶμα.

792a_6Işık daha az düştüğünde koyu bir renk oluşur; buna koyu esmer derler. Işık çok olur ve ilk siyahla karışırsa kırmızı olur; bu kırmızı canlı ve parıltılı olursa alev rengine döner. Renklerin birbiriyle karışımını şöyle kavramak gerekir: Karışımı, gözlemlenmiş bir temel renkten yola çıkarak kurmalı, hepsine aynı oluşu yüklememeliyiz.

792a_6

Ἐλάττονος δὲ τοῦ φωτὸς προσβάλλοντος ζοφερόν, ὃ καλοῦσιν ὄρφνιον· πολὺ δὲ καὶ τῷ πρώτῳ μέλανι κραθὲν φοινικοῦν. Εὐανθὲς δ᾽ ὂν καὶ στίλβον εἰς τὸ φλογοειδὲς χρῶμα μεταβάλλει. Κατὰ γὰρ τὴν πρὸς ἄλληλα κρᾶσιν οὕτως ληπτέον, ἐξ ὑποκειμένου τεθεωρημένου χρώματος ποιοῦντας τὴν μίξιν, ἀλλὰ μὴ πάντων ὁμοίαν γένεσιν ποιοῦντας.

792a_7Çünkü bazı renkler basit değildir, ama kimi bileşik renklere karşı, basit renklerin birbirine karşı taşıdığı oranın aynısını taşır; çünkü basit renkler de bir tek renkle karışım hâlindedir.

792a_7

Ἔστι γὰρ τῶν χρωμάτων οὐχ ἁπλᾶ μέν, λόγον δ᾽ ἔχει πρός τινα τὸν αὐτὸν τῶν συνθέτων ὅνπερ τὰ ἁπλᾶ πρὸς ἑαυτά, διὰ τὸ τὰ ἁπλᾶ πρὸς μίξιν ἑνὸς ἔχειν,

792bBu, bütün içinde kolayca fark edilmez; bu renkleri de önceden gözlemlenmiş renkten yola çıkarak aynı biçimde kurmak gerekir.

792b

καὶ μὴ εὔσημον ἐν τῷ παντί, καὶ προστεθεωρημένον κατασκευάζειν ὁμοίως.

792b_2Morun ya da kırmızının karışımından söz edenlerin, bunların oluşumunu, bunlardan karışıp başka bir renk meydana getiren renklerin oluşumu gibi anlatması, hepsine aynı görüntüyü yüklememesi gerekir.

792b_2

Τὴν γὰρ τοῦ ἁλουργοῦ ἢ φοινικιοῦ κρᾶσιν λέγοντας ἀνάγκη ὁμοίως τοῖς ἐκ τούτων μιγνυμένοις καὶ ποιοῦσιν ἄλλην χρόαν τὴν γένεσιν διηγεῖσθαι, καὶ μὴ ὁμοίαν ἔμφασιν ποιεῖν.

792b_3Bu yüzden karışımı önceden hazırlanmış renkten yola çıkarak kavramalı ve incelemeliyiz. Örneğin şarap rengi, saf ve parıltılı bir siyaha hava renkli ışınlar karıştığında oluşur. Üzüm taneleri de böyledir; olgunlaşırken renkleri şarap rengine döner, çünkü kararırken kırmızıları mora dönüşür.

792b_3

Διόπερ ἐκ τοῦ προκατεσκευασμένου ληπτέον καὶ θεωρητέον τὴν κρᾶσιν, οἷον ὅτι τὸ οἰνωπὸν χρῶμα γίνεται, ὅταν ἀκράτῳ τῷ μέλανι καὶ στίλβοντι κραθῶσιν αὐγαὶ ἠεροειδεῖς, ὥσπερ καὶ αἱ τῶν βοτρύων ῥᾶγες· καὶ γὰρ τούτων οἰνωπὸν φαίνεται τὸ χρῶμα ἐν τῷ πεπαίνεσθαι· μελαινομένων γὰρ τὸ φοινικοῦν εἰς τὸ ἁλουργὲς μεταβάλλει.

792b_4Renklerin bütün farklarını gösterilen yolla incelemek gerekir: Benzerliği hareketten, görünen şeyin kendisine bakarak almalı; her birindeki karışımı, belli bir oluş ve karışımla görüntü meydana getiren cüzî şeylerdekine benzetmeli ve kanıt getirmeliyiz.

792b_4

Κατὰ δὲ τὸν ὑποδεδειγμένον τρόπον θεωρητέον πάσας τὰς τῶν χρωμάτων διαφοράς, ἐκ κινήσεως τὴν ὁμοιότητα λαμβάνοντας κατ᾽ αὐτὸ τὸ φαινόμενον, τὴν ἐν ἑκάστῳ μίξιν ὁμοιοῦντας καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ μέρος ἐν γενέσει τινὶ καὶ κράσει ποιούντων φαντασίαν, καὶ πίστιν προσφερομένους.

792b_5Bütün bunları incelerken, ressamların yaptığı gibi bu renkleri karıştırmamalı, sözü edilen şeylerden yansıyan ışınları birbiriyle karşılaştırmalıyız; çünkü renklerin karışımlarını en iyi böyle, tabiata uygun biçimde inceleyebiliriz.

792b_5

Δεῖ δὲ καὶ πάντων τούτων ποιεῖσθαι τὴν θεωρίαν μὴ καθάπερ οἱ ζωγράφοι τὰ χρώματα ταῦτα κεραννύντας, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν εἰρημένων τὰς ἀνακλωμένας αὐγὰς πρὸς ἀλλήλας συμβάλλοντας· μάλιστα γὰρ δύναιτ᾽ ἄν τις κατὰ φύσιν θεωρῆσαι τὰς τῶν χρωμάτων κράσεις.

792b_6Kanıtları ve benzerlikleri, renklerin oluşumunun apaçık göründüğü şeylerde aramak gerekir. Bunlar en çok güneşten gelen ışık, ateşten gelen ışık, hava ve sudur; çünkü bunlar daha çok ya da daha az oranlarda karışarak hemen hemen bütün renkleri meydana getirir.

792b_6

Τὰς δὲ πίστεις καὶ τὰ ὅμοια δεῖ ἐν οἷς ἡ γένεσις ἔσται φανερὰ τῶν χρωμάτων. Ταῦτα δὲ μάλιστά ἐστι τό τ᾽ ἀπὸ τοῦ ἡλίου φῶς καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ πυρὸς καὶ ὁ ἀὴρ καὶ τὸ ὕδωρ· κεραννύμενα γὰρ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον ταῦτα μάλιστα πάσας ὡς εἰπεῖν τὰς χρόας ἀποτελεῖ.

792b_7Benzerliği ışınlarla karışan öbür renklerden de çıkarmak gerekir. Kömürler, duman, pas, kükürt ve kuş tüyleri, kimi güneş ışınlarıyla, kimi ateş ışınlarıyla karışarak renklerde çok ve çeşitli değişiklikler meydana getirir. Bitkilerde, meyvelerde, kıllarda, tüylerde ve bunlar gibi her şeyde olgunlaşmayla oluşan renkleri de incelemek gerekir.

792b_7

Ἐπιληπτέον δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων χρωμάτων ταῖς αὐγαῖς κεραννυμένων τὴν ὁμοιότητα· οἱ γὰρ ἄνθρακες καὶ ὁ καπνὸς καὶ ὁ ἰὸς καὶ τὸ θεῖον καὶ τὰ πτερώματα κεραννύμενα τὰ μὲν ταῖς τοῦ ἡλίου αὐγαῖς, τὰ δὲ ταῖς τοῦ πυρός, πολλὰς καὶ ποικίλας ποιοῦσι μεταβολὰς χρωμάτων. Τὰ δὲ καὶ τῇ πέψει θεωρητέον, γινόμενα ἐν φυτοῖς καὶ καρποῖς καὶ τριχώμασι καὶ πτερώμασι καὶ τοῖς τοιούτοις πᾶσιν.

792b_83. Bölüm

Renklerin çok çeşitli ve sınırsız oluşunun kaç sebepten kaynaklandığı da gözden kaçmamalıdır.

792b_8

Δεῖ δὲ μὴ λανθάνειν τὸ πολυειδὲς καὶ τὸ ἄπειρον τῶν χρωμάτων, διὰ πόσα συμβαίνει γίνεσθαι. Εὑρήσομμεν γὰρ

793aGöreceğiz ki bu ya ışığın ve gölgelerin eşit olmayan ve düzensiz oranlarda alınmasından olur —çünkü gölgeler de ışık da daha çok ve daha az bakımından kendi içlerinde çok farklıdır; öyle ki hem kendi başlarına hem de renklerle karışarak renklerde değişiklik meydana getirirler—, ya karışan şeylerin miktarca ve kuvvetçe farklı olmasından, ya da aynı oranlara sahip olmamalarından.

793a

ἤτοι διὰ τὸ τῷ φωτὶ καὶ ταῖς σκιαῖς ἀνίσως καὶ ἀνωμάλως λαμβάνεσθαι· καὶ γὰρ αἱ σκιαὶ καὶ τὸ φῶς κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον πολὺ διαφέρουσιν αὑτῶν, ὥστε καὶ καθ᾽ αὑτὰς καὶ μετὰ τῶν χρωμάτων μιγνύμεναι ποιοῦσι μεταβολὰς χρωμάτων, ἢ τῷ τὰ κεραννύμενα τῷ πλήθει καὶ ταῖς δυνάμεσι διαφέρειν, ἢ τῷ λόγους ἔχειν μὴ τοὺς αὐτούς.

793a_2Mor, kırmızı, beyaz ve öbür renklerin her biri, daha çok ve daha az bulunmaları, birbirleriyle karışmaları ve saf olmaları bakımından birçok farklılık gösterir. Karışan şeyin parlak ya da parıltılı, ya da tersine donuk ve ışıksız olması da fark yaratır.

793a_2

Πολλὰς γὰρ καὶ τὸ ἁλουργὲς ἔχει διαφορὰς καὶ τὸ φοινικιοῦν καὶ τὸ λευκὸν καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον καὶ κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ κατὰ τὴν πρὸς ἄλληλα μίξιν καὶ εἰλικρίνειαν αὐτῶν. Ποιεῖ δὲ διαφορὰν καὶ τὸ λαμπρὸν ἢ στίλβον εἶναι τὸ μιγνύμενον ἢ τοὐναντίον αὐχμηρὸν καὶ ἀλαμπές.

793a_3Parıltı, ışığın sürekliliğinden ve yoğunluğundan başka bir şey değildir. Altın rengi, sarı ve güneşimsi olan yoğunlaşıp kuvvetle parıldadığında oluşur. Bu yüzden güvercinlerin boyunları ve su damlaları, ışık yansıdığında altın renkli görünür.

793a_3

Ἔστι δὲ τὸ στίλβον οὐκ ἄλλο τι ἢ συνέχεια φωτὸς καὶ πυκνότης. Τὸ γὰρ χρυσοειδὲς γίνεται, ὅταν τὸ ξανθὸν καὶ τὸ ἡλιῶδες πυκνωθὲν ἰσχυρῶς στίλβῃ. Διὸ καὶ οἱ τῶν περιστερῶν τράχηλοι καὶ τῶν ὑδάτων οἱ σταλαγμοὶ φαίνονται χρυσοειδεῖς τοῦ φωτὸς ἀνακλωμένου.

793a_4Bazı şeyler sürtünmeyle ve bazı maddelerle cilalandığında başka ve çeşitli renkler kazanır; gümüş, altın, bakır ve demir sürtüldüğünde olduğu gibi.

793a_4

Ἔστι δὲ ἃ λειούμενα τρίψει καὶ δυνάμεσί τισιν ἀλλοίας ἴσχει καὶ ποικίλας χρόας, ὥσπερ καὶ ὁ ἄργυρος παρατριβόμενος καὶ χρυσὸς καὶ χαλκὸς καὶ σίδηρος.

793a_5Bazı taş türleri de farklı renkler verir; örneğin ⟦…⟧: Bunlar siyah oldukları hâlde beyaz çizgiler çizer. Çünkü böyle bütün şeylerin ilk yapısı küçük, sık ve siyah parçacıklardan oluşur; ama oluşumları sırasında boyanın içinden geçtiği bütün gözenekler boyandığı için başka bir renk görüntüsü kazanmışlardır.

793a_5

Καί τινα γένη λίθων διαφόρους ποιεῖ χρόας, καθάπερ καὶ . . . μέλαιναι γὰρ οὖσαι λευκὰς γράφουσι γραμμάς, διὰ τὸ πάντων τῶν τοιούτων τὰς μὲν ἐξ ἀρχῆς συστάσεις ἐκ μικρῶν εἶναι μορίων καὶ πυκνῶν καὶ μελάνων, ὑπὸ δὲ τῆς ἐν τῇ γενέσει βαφῆς ἁπάντων τῶν πόρων κεχρωσμένων δι᾽ ὧν διελήλυθεν αὐτῶν ἡ βαφή, ἄλλην ἐσχηκέναι τὴν τοῦ χρώματος φαντασίαν.

793a_6Onlardan sürtünmeyle çıkan toz ise artık ne altın renkli ne bakır renkli olur, ne de böyle başka bir renk taşır; büsbütün siyahtır. Çünkü sürtünürken boyanın içinden geçtiği gözenekler parçalanır; toz ise tabiatça aynı şeylerden oluşur.

793a_6

Ὁ δ᾽ ἀποτριβόμενος ἀπ᾽ αὐτῶν οὐκέτι γίνεται χρυσοειδὴς οὐδὲ χαλκοειδὴς οὐδ᾽ ἄλλην οὐδεμίαν τοιαύτην ἔχων χροιάν, ἀλλὰ πάντως μέλας, διὰ τὸ τοὺς μὲν πόρους παρατριβομένων αὐτῶν ἀναρρήγνυσθαι, δι᾽ ὧν ἡ βαφὴ διελήλυθε, φύσει δὲ καὶ τῶν αὐτῶν εἶναι.

793a_7Önceki renk, boya dağıldığı için artık bize görünmez; onlarda tabiatça bulunan rengi görürüz. Bu yüzden hepsi siyah görünür. Ama bunların her biri düz ve pürüzsüz bir yüzeye, örneğin mihenk taşlarına sürtüldüğünde,

793a_7

Τοῦ γὰρ προτέρου χρώματος οὐκέτι ὄντος ἡμῖν φανεροῦ παρὰ τὸ διασπᾶσθαι τὴν βαφήν, τὸ κατὰ φύσιν ὑπάρχον αὐτοῖς χρῶμα ὁρῶμεν· διὸ καὶ πάντα φαίνεται μέλανα. Ἐν δὲ τῷ παρατρίβεσθαι πρὸς ὁμαλὲς καὶ λεῖον ἕκαστον τούτων, καθάπερ καὶ πρὸς τὰς

793btozunu bıraktıkça, birleşme ve süreklilik sayesinde rengini yeniden kazanır; boyanın rengi içinden belirir.

793b

βασάνους, ἀποβάλλοντα ἀπολαμβάνει πάλιν τὴν χρόαν ἐν τῇ συνάψει καὶ συνεχείᾳ, τὸ τῆς βαφῆς διαφαινόμενον.

793b_2Ateşte yanan, çözülen ve eriyen şeylerden, dumanı ince ve hava gibi, rengi gölgemsi olanlar en çok renge sahiptir; kükürtten ve paslanmış bakır kaplardan çıkan duman gibi. Yoğun ve pürüzsüz olanlar da, gümüş gibi, öyledir.

793b_2

Ἐπὶ δὲ τῶν καυστῶν καὶ διαλυομένων καὶ τηκομένων ἐν τῷ πυρὶ ταῦτα πλείστας ἔχει χρόας, ὅσων ὁ καπνός ἐστι λεπτὸς καὶ ἀεροειδὴς καὶ τὰ χρώματα σκιώδη, ὥσπερ ὅ τε ἀπὸ τοῦ θείου καὶ τῶν ἰωμένων χαλκείων, καὶ ὅσα ἐστὶ πυκνὰ καὶ λεῖα, καθάπερ ὁ ἄργυρος.

793b_3Öbür şeylerden de rengi gölgemsi olup pürüzsüzlükten pay alanlar böyledir; örneğin su, bulutlar ve kuşların tüyleri. Bunlar da hem pürüzsüzlükleri hem de üzerlerine düşen ve kimi zaman şöyle kimi zaman böyle karışan ışınlar yüzünden farklı renkler meydana getirir; karanlık da böyle yapar.

793b_3

Ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ὅσα σκιώδεις ἔχει τὰς χρόαςκαὶ λειότητος μετέχει, ὥσπερ τὸ ὕδωρ καὶ τὰ νέφη καὶ τὰπτερώματα τῶν ὀρνίθων· καὶ γὰρ ταῦτα διά τε τὴν λειότητα καὶ τὰς προσπιπτούσας αὐγάς, ἄλλοτε ἄλλως κεραννυμένας, ποιεῖ διαφόρους τὰς χρόας, καθάπερ καὶ τὸ σκότος.

793b_4Renklerin hiçbirini olduğu gibi, saf hâlde görmeyiz; hepsi başka şeylerle karışmıştır. Başka hiçbir şeyle karışmasalar bile ışık ışınlarıyla ve gölgelerle karışarak başka türlü, oldukları gibi değil, görünürler.

793b_4

Τῶν δὲ χρωμάτων οὐδὲν ὁρῶμεν εἰλικρινὲς οἷόν ἐστιν, ἀλλὰ πάντα κεκραμένα ἐν ἑτέροις· καὶ γὰρ ἄν μηδενὶ τῶν ἄλλων, ταῖς γε τοῦ φωτὸς αὐγαῖς καὶ ταῖς σκιαῖς κεραννύμενα ἀλλοῖα, καὶ οὐχ οἷά ἐστι, φαίνεται.

793b_5Bu yüzden gölgede, ışıkta ve güneşte, sert ya da yumuşak ışıkta, şu ya da bu biçimde eğilmiş olarak ve başka farklı durumlarda görülen şeyler başka türlü görünür. Ateşin, ayın ve kandillerin ışınlarında da öyle; çünkü bunların her birinin ışığı başka bir renktedir.

793b_5

Διὸ καὶ τὰ ἐν σκιᾷ θεωρούμενα καὶ ἐν φωτὶ καὶ ἡλίῳ, καὶ σκληρᾷ αὐγῇ ἢ μαλακῇ, καὶ κατὰ τὰς ἐγκλίσεις οὕτως ἢ οὕτως ἕχοντι, καὶ κατὰ τὰς ἄλλας διαφοράς, ἀλλοῖα φαίνεται. Καὶ ταῖς πρὸς τῷ πυρὶ καὶ τῇ σελήνῃ, καὶ ταῖς τῶν λύχνων αὐγαῖς, διὸ καὶ τὸ φῶς ἑκάστου τούτων ἀλλοιοτέραν ἔχει χρόαν.

793b_6Renklerin birbiriyle karışmasıyla da öyle olur; çünkü birbirlerinin içinden geçerken renk alırlar. Işık bir şeye çarpıp onun tarafından renklendirilir, kırmızı ya da ot yeşili olursa, ve yansıyan ışık başka bir renge çarparsa, onunla yeniden karışarak başka bir renk karışımı kazanır.

793b_6

Καὶ τῇ πρὸς ἄλληλα δὲ μίξει τῶν χρωμάτων· δι᾽ ἀλλήλων γὰρ φερόμενα χρώζεται. Τὸ γὰρ φῶς ὅταν προσπεσὸν ὑπό τινων χρωσθῇ, καὶ γένηται φοινικιοῦν ἢ ποῶδες, καὶ τὸ ἀνακλασθὲν προσπέσῃ πρὸς ἕτερόν τι χρῶμα, πάλιν ὑπ᾽ ἐκείνου κεραννύμενον ἄλλην τινὰ λαμβάνει τοῦ χρώματος κρᾶσιν.

793b_7Işık bunu sürekli olarak, ama kimi zaman hissedilmeyecek biçimde yaşayarak gözlere ulaşır; birçok rengin karışımıdır, ama algıyı içlerinden en baskın olan tek bir renk belirler. Bu yüzden su altındaki şeyler daha çok su renginde, aynalardaki şeyler de aynaların rengine benzer renklerde görünür. Havada da aynı şeyin olduğunu düşünmek gerekir.

793b_7

Καὶ τοῦτο πάσχον συνεχῶς μὲν οὐκ αἰσθητῶς δὲ ἐνίοτε παραγίνεται πρὸς τὰς ὄψεις ἐκ πολλῶν μὲν κεκραμένον χρωμάτων, ἑνὸς δέ τινος τῶν μάλιστα ἐπικρατούντων ποιοῦν τὴν αἴσθησιν. Διὸ καὶ καθ᾽ ὕδατος ὑδατοειδῆ μᾶλλον φαίνεται, καὶ τὰ ἐν τοῖς κατόπτροις ὁμοίας ἔχοντα χρόας ταῖς τῶν κατόπτρων. Ὂ καὶ περὶ τὸν ἀέρα οἰητέον συμβαίνειν.

793b_8Demek ki bütün renkler üç şeyin karışımıdır.

793b_8

Ὤστε ἐκ τριῶν εἶναι τὰς χρόας ἁπάσας μεμιγμένας, τοῦ φωτός, καὶ δι᾽ ὦν φαίνεται τὸ φῶς, οἷον τοῦ τε ὕδατος

794aIşığın; ışığın içinden göründüğü su ve hava gibi ortamların; üçüncü olarak da ışığın üzerlerinden yansıdığı temel renklerin.

794a

καὶ τοῦ ἀέρος, καὶ τρίτου τῶν ὑποκειμένων χρωμάτων, ἀφ᾽ ὦν ἀνακλᾶσθαι συμβαίνει τὸ φῶς.

794a_2Beyaz ve saydam olan şey çok seyrek olduğunda hava rengi görünür. Yoğun olan her şeyin üstünde ise bir tür buğu belirir; su, cam ve kalınlaştığında hava gibi. Çünkü yoğunlukları yüzünden ışınlar her yanda eksik kalır ve içlerindekini açıkça göremeyiz.

794a_2

Τὸ δὲ λευκὸν καὶ διαφανὲς ὅταν μὲν ἀραιὸν ᾖ σφόδρα, φαίνεται τῷ χρώματι ἀεροειδές· ἐπὶ δὲ τῶν πυκνῶν ἐπὶ πάντων ἐπιφαίνεταί τις ἀχλύς, καθάπερ ἐπὶ τοῦ ὕδατος καὶ ὑάλου καὶ τοῦ ἀέρος, ὅταν ᾖ παχύς. Τῶν γὰρ αὐγῶν διὰ τὴν πυκνότητα πανταχόθεν ἐκλειπουσῶν, οὐ δυνάμεθα τὰ ἐντὸς αὐτῶν ἀκριβῶς διορᾶν.

794a_3Hava yakından bakıldığında hiç rengi yokmuş gibi görünür; çünkü seyrekliği yüzünden ışınlara yenik düşer, daha yoğun olan ışınlar onu yarıp içinden görünür. Ama derinliğine bakıldığında, seyrekliği yüzünden rengi koyu maviye en yakın görünür.

794a_3

Ὀ δ᾽ ἀὴρ ἐγγύθεν μὲν θεωρούμενος οὐδὲν ἔχειν φαίνεται χρῶμα (διὰ γὰρ τὴν ἀραιότητα ὑπὸ τῶν αὐγῶν κρατεῖται, χωριζόμενος ὑπ᾽ αὐτῶν πυκνοτέρων οὐσῶν καὶ διαφαινομένων δι᾽ αὐτοῦ), ἐν βάθει δὲ θεωρουμένου, ἐγγυτάτω φαίνεται τῷ χρώματι κυανοειδὴς διὰ τὴν ἀραιότητα.

794a_4Çünkü ışığın eksik kaldığı yerde karanlıkla kesintiye uğradığı için koyu mavi görünür. Su gibi yoğunlaştığında ise her şeyin en beyazı olur.

794a_4

῏Ηι γὰρ λείπει τὸ φῶς, ταύτῃ σκότῳ διειλημμένος φαίνεται κυανοειδής. Ἐπιπυκνωθεὶς δέ, καθάπερ καὶ τὸ ὕδωρ, πάντων λευκότατόν ἐστιν.

794a_54. Bölüm

Boyanan her şey rengini boyayan şeyden alır. Birçok şey yetişen çiçeklerle boyanır, birçoğu köklerle, birçoğu kabuklarla, odunlarla, yapraklarla ya da meyvelerle. Ayrıca birçoğu toprakla, birçoğu köpükle, birçoğu da karaboyayla boyanır. Kimisi de hayvanların özsularıyla boyanır; mor rengin erguvan salyangozuyla elde edilmesi gibi.

794a_5

Τὰ δὲ βαπτόμενα πάντα τὰς χρόας ἀπὸ τῶν βαπτόντων λαμβάνει. Πολλὰ μὲν γὰρ τοῖς ἄνθεσι βάπτεται τοῖς φυομένοις, πολλὰ δὲ ῥίζαις, πολλὰ δὲ φλοιοῖς ἢ ξύλοις ἢ φύλλοις ἢ καρποῖς. Ἔτι δὲ πολλὰ μὲν γῇ, πολλὰ δ᾽ ἀφρῷ, πολλὰ δὲ καὶ μελαντηρίᾳ. Τὰ δὲ καὶ τοῖς τῶν ζῴων χυλοῖς, καθάπερ καὶ τὸ ἁλουργὲς τῇ πορφύρᾳ.

794a_6Kimi şarapla, kimi dumanla, kimi kül suyuyla, kimi deniz suyuyla boyanır; deniz hayvanlarının kılları gibi: Bunların hepsi deniz yüzünden kızıl olur. Genel olarak kendine özgü rengi olan her şey boyayabilir.

794a_6

Τὰ δὲ οἴνῳ, τὰ δὲ καπνῷ, τὰ δὲ κονίᾳ, τὰ δὲ θαλάττῃ, ὥσπερ τὰ τριχώματα τῶν θαλαττίων· καὶ γὰρ ταῦτα πάντα ὑπὸ τῆς θαλάττης γίγνονται πυρρά. Καὶ ὅλως ὅσα χρόας ἰδίας ἔχει.

794a_7Çünkü bütün bu boyayan şeylerin renkleri, nem ve sıcakla birlikte boyanan şeylerin gözeneklerine girer; boyanan şey kuruyunca renklerini onlardan alır. Bu yüzden boyalar çoğu kez yıkanınca çıkar; renk maddeleri gözeneklerden akıp gider.

794a_7

Ἀεὶ γὰρ ἀπὸ πάντων αὐτῶν, ἅμα τῷ τε ὑγρῷ καὶ θερμῷ τῶν χρωμάτων συνεισιόντων εἰς τοὺς τῶν βαπτομένων πόρους, ὅταν ἀποξηρανθῇ, τὰς ἀπ᾽ ἐκείνων χρόας λαμβάνει. Διὸ καὶ πολλάκις αὐτῶν ἐκπλύνεται, τῶν ἀνθῶν ἐκ τῶν πόρων ἐκρυέντων.

794a_8Boyamada büzücü maddeler de, boyanan şeylerin durumları da birçok fark ve karışım meydana getirir; karışım hakkında daha önce söylendiği gibi. Siyah yünler de boyanır, ama renkleri aynı ölçüde parlak olmaz. Çünkü boyanan, yünün renk maddelerinin girdiği gözenekleridir;

794a_8

Πολλὰς δὲ καὶ αἱ στύψεις ἐν τῇ βαφῇ ποιοῦσι διαφορὰς καὶ μίξεις, καὶ τὰ πάθη τῶν βαπτομένων, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς κράσεως εἴρηται πρότερον. Βάπτεται δὲ καὶ τὰ μέλανα τῶν ἐρίων, οὐ μὴν ὁμοίως γε τῷ χρώματι γίγνεται λαμπρά, διὰ τὸ βάπτεσθαι τοὺς πόρους αὐτῶν εἰς τοὺς τῶν ἀνθῶν εἰσιόντας, τὰ δὲ μεταξὺ

794bkılın aradaki boşlukları ise hiç boya almaz.

794b

διαστήματα τῆς τριχὸς μηδεμίαν λαμβάνειν βαφήν.

794b_2Bu aralıklar beyaz olup renklerin yanında durduğunda bütün renkleri daha parlak gösterir; siyah olduklarında ise tersine gölgeli ve karanlık gösterir. Bu yüzden koyu esmer denen renk siyah yünlerde beyazlardakinden daha canlı olur; çünkü siyahın ışınlarıyla karışınca rengi daha saf görünür.

794b_2

Ταῦτα λευκὰ μὲν ὄντα, καὶ παρ᾽ ἄλληλα κείμενα τοῖς χρῶμασι, ποιεῖ πάντα φαίνεσθαι τὰ ἄνθη λαμπρότερα· τὰ μέλανα δὲ τοὐναντίον σκιερὰ καὶ ζοφώδη. Διὸ καὶ τὸ καλούμενον ὄρφνιον εὐανθέστερον γίνεται τῶν μελάνων ἢ τῶν λευκῶν· οὕτω γὰρ ἀκρατέστερον αὐτῶν φαίνεται τὸ ἄνθος, κεραννύμενον ταῖς τοῦ μέλανος αὐγαῖς.

794b_3Gözeneklerin aradaki boşluğu küçüklüğü yüzünden kendi başına görülmez; bakırla karışmış kalay ve böyle öbür şeyler de görülmez. Boyanan şeylerin renkleri sözü edilen sebeplerle başkalaşır.

794b_3

Καθ᾽ αὑτὸ μὲν γὰρ τὸ μεταξὺ διάστημα τῶν πόρων οὐχ ὁρᾶται διὰ σμικρότητα, καθάπερ οὐδὲ καττίτερος τῷ χαλκῷ κραθείς, οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐθὲν τῶν τοιούτων. Τῶν δὲ βαπτομένων τὰ χρώματα ἀλλοιοῦται διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας.

794b_45. Bölüm

Kılların, tüylerin, çiçeklerin, meyvelerin ve bütün bitkilerin olgunlaşmayla birlikte renklerinde her türlü değişikliğe uğradığı birçok şeyden açıkça görülür. Ama yetişen şeylerin her birinde renklerin ilkeleri nelerdir, hangi renklerden hangi değişikliklere uğrarlar, bu hâlleri hangi sebeplerle yaşarlar? Onlara eşlik eden başka güçlükler varsa onları da katarak bütün bunları şu tür olgulardan hareketle incelemek gerekir.

794b_4

Τὰ δὲ τριχώματα καὶ τὰ πτερώματα καὶ τὰ ἄνθη καὶ οἱ καρποὶ καὶ τὰ φυτὰ πάντα ὅτι μὲν ἅμα τῇ πέψει πάσας τὰς τῶν χρωμάτων λαμβάνει μεταβολάς, φανερὸν ἐκ πολλῶν· τίνες δέ εἰσιν ἑκάστοις τῶν φυομένων ἀρχαὶ τῶν χρωμάτων, καὶ ποίας τὰς μεταβολὰς ἐκ ποίων λαμβάνουσι, καὶ δι᾽ ἂς αἰτίας ταῦτα πάσχει, κἂν εἴ τινας ἄλλας ἀπορίας αὐτοῖς συμβαίνει παρακολουθεῖν, περὶ πάντων τούτων ἐπισκεπτέον ἐκ τῶν τοιούτων.

794b_5Bütün bitkilerde renklerin ilkesi ot yeşilidir; çünkü filizler, yapraklar ve meyveler başlangıçta ot yeşili olur. Bunu yağmur sularında da görebiliriz: Suyun uzun süre birikip kaldığı yerde, su kuruyunca geride ot yeşili bir renk kalır.

794b_5

Ἐν πᾶσι δὴ τοῖς φυτοῖς ἀρχὴ τὸ ποῶδές ἐστι τῶν χρωμάτων· καὶ γὰρ οἱ βλαστοὶ καὶ τὰ φύλλα καὶ οἱ καρποὶ γίνονται κατ᾽ ἀρχὰς ποώδεις. Ἴδοι δ᾽ ἄν τις τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ὑομένων ὑδάτων· ὅπου ἂν πλείονα χρόνον συστῇ τὸ ὕδωρ, πάλιν ἀποξηραινόμενον γίνεται τῷ χρώματι ποῶδες.

794b_6Yetişen bütün şeylerde renklerden ilk olarak bunun oluşması da akla uygundur. Çünkü bütün sular bekledikçe önce güneş ışınlarıyla karışarak yeşilimsi sarı olur, sonra yavaş yavaş kararır ve yeniden yeşilimsi sarıyla karışınca ot yeşili olur.

794b_6

Κατὰ λόγον δὲ συμβαίνει καὶ τὸ πρῶτον ἐν πᾶσι τοῖς φυομένοις τοῦτο συνίστασθαι τῶν χρωμάτων. Τὰ γὰρ ὕδατα πάντα χρονιζόμενα κατ᾽ ἀρχὰς μὲν γίνεται χλωρά, κεραννύμενα ταῖς τοῦ ἡλίου αὐγαῖς, κατὰ μικρὸν δὲ μελαινόμενα, πάλιν μιγνύμενα τῷ χλωρῷ, γίνεται ποώδη.

794b_7Çünkü nem, söylendiği gibi, kendi başına eskiyip kuruyunca kararır; havuzlardaki sıvalar gibi. Bunlardan sürekli su altında kalan kısımların hepsi siyah olur; çünkü soğuyan nem kendi başına kurumaz. Su boşaltılınca güneş gören kısım ise

794b_7

Τὸ γὰρ ὑγρόν, ὥσπερ εἴρηται, καθ᾽ ἑαυτὸ παλαιούμενον καὶ καταξηραινόμενον μελαίνεται, καθάπερ καὶ τὰ ἐν ταῖς δεξαμεναῖς κονιάματα· καὶ γὰρ τούτων ὅσα μέν ἐστιν ἀεὶ καθ᾽ ὕδατος, ταῦτα μὲν ἅπαντα γίγνεται μέλανα διὰ τὸ καθ᾽ αὑτὰ μὴ ξηραίνεσθαι διαψυχόμενον τὸ ὑγρόν, ὅσον δ᾽

795aot yeşili olur; çünkü sarı siyahla karışır.

795a

ἀπαντλούμενον ἡλιοῦται, τὸ μὲν ποῶδες γίνεται διὰ τὸ τὸ ξανθὸν τῷ μέλανι κεράννυσθαι.

795a_2Nem daha çok karardıkça ot yeşili iyice koyulaşır ve pırasa yeşili olur. Bu yüzden bütün bitkilerin eski filizleri yenilerinden çok daha koyudur; yeniler daha sarıdır, çünkü içlerindeki nem henüz kararmamıştır.

795a_2

Μᾶλλον μὲν οὖν τοῦ ὑγροῦ μελαινομένου τὸ ποῶδες γίνεται κατακορὲς ἰσχυρῶς καὶ πρασοειδές. Διὸ καὶ πάντων οἱ παλαιοὶ βλαστοὶ πολὺ μᾶλλόν εἰσι τῶν νέων μέλανες· οἱ δὲ ξανθότεροι διὰ τὸ μήπω τὸ ὑγρὸν ἐν αὐτοῖς μελαίνεσθαι.

795a_3Büyümeleri yavaşladığında ve nem içlerinde uzun süre kaldığında, nem kuvvetle soğuduğu için kararır ve saf siyahla karışarak pırasa yeşili olur.

795a_3

Τῆς γὰρ αὐξήσεως αὐτῶν βραδυτέρας γιγνομένης, καὶ τῆς ὑγρασίας πολὺν χρόνον ἐμμενούσης, διὰ τὸ ψυχόμενον ἰσχυρῶς μελαίνεσθαι τὸ ὑγρόν, γίνεται πρασοειδὲς ἀκράτῳ τῷ μέλανι κεραννύμενον.

795a_4Nemin güneş ışınlarıyla karışmadığı şeylerin rengi ise beyaz kalır; meğer ki uzun süre bekleyip kuruyarak daha önce kararmış olsun. Bu yüzden yetişen her şeyin toprak üstündeki kısımları önce yeşilimsi sarıdır; toprak altındaki kısımlar, yani gövdeler ve kökler ise beyazdır.

795a_4

Ἐν ὅσοις δὲ τὸ ὑγρὸν μὴ μίγνυται ταῖς τοῦ ἡλίου αὐγαῖς, τούτων διαμένει τὸ χρῶμα λευκόν, ἐὰν μὴ χρονιζόμενον καὶ καταξηραινόμενον μελανθῇ πρότερον. Διὸ καὶ τὰ μὲν ὑπὲρ γῆς χλωρὰ πάντων τῶν φυομένων τὸ πρῶτόν ἐστι, τὰ δὲ κατὰ γῆς, καυλοὶ καὶ ῥίζαι λευκαί.

795a_5Filizler de toprak altındayken beyazdır; toprak kaldırılınca hepsi, daha önce söylendiği gibi, başlangıçta ot yeşili olur. Çünkü filizlerin içinden süzülüp meyvelere geçen nemin renk tabiatı böyledir ve bu nem meyvelerin büyümesinde çabucak tüketilir. Ama bir zaman gelir, meyveler artık büyümez; çünkü sıcak, akıp gelen besine artık üstün gelemez, tersine nem sıcaklık tarafından çözülür.

795a_5

Καὶ οἱ βλαστοὶ κατὰ γῆς μὲν ὄντες εἰσὶ λευκοί, περιαιρεθείσης δὲ τῆς γῆς τὸ μὲν ἐξ ἀρχῆς, ὡς προείρηται, πάντες γίγνονται ποιώδεις διὰ τὸ καὶ τὴν ὑγρασίαν τὴν διὰ τῶν βλαστῶν εἰς αὐτοὺς διηθουμένην τοιαύτην ἔχειν τὴν τοῦ χρώματος φύσιν, καὶ ταχέως αὐτὴν εἰς τὴν αὔξησιν καταναλίσκεσθαι τὴν τῶν καρπῶν· ὅταν δὲ μηκέτι αὐξάνωνται διὰ τὸ μὴ κρατεῖν ἤδη τὸ θερμὸν τῆς ἐπιρρεούσης τροφῆς, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον ἀναλύηται τὸ ὑγρὸν ὑπὸ τῆς θερμότητος.

795a_6Meyvelerin hepsi olgunlaştığında, içlerindeki nem güneşin ve havanın sıcaklığıyla piştikçe her biri bitkilerden gelen renkleri alır; renk maddeleriyle boyanan şeyler gibi.

795a_6

Ὄταν δὲ πεπαίνωνται οἱ καρποὶ πάντες, καὶ τῆς ὑπαρχούσης ἐν αὐτοῖς ὑγρασίας συνεψομένης ὑπό τε τοῦ ἡλίου καὶ τῆς τοῦ ἀέρος θερμότητος ἕκαστοι ἀπολαμβάνουσι τὰς ἀπὸ τῶν φυτῶν χρόας, καθάπερ καὶ τὰ βαπτόμενα τῶν ἀνθῶν.

795a_7Bu yüzden yavaş yavaş renk alırlar, en çok da güneşe ve sıcağa dönük kısımları. Öyle ki hepsinin rengi mevsimlerle birlikte değişir. Bu apaçıktır: Ot yeşili renkteki meyvelerin hepsi olgunlaşırken kendi tabiî renklerine döner.

795a_7

Διὸ κατὰ μικρὸν χρώζονται, καὶ μάλιστα αὐτῶν τὰ πρὸς τὸν ἥλιον ἐστραμμένα καὶ τὴν ἀλέαν. Ὤστε καὶ τὰς χρόας αὐτῶν ἅμα ταῖς ὥραις ἁπάντων μεταβάλλειν. Φανερὸν δὲ τοῦτο ἐστίν· οἱ γὰρ τοῦ ποώδους χρώματος ἅπαντες ἤδη πεπαινόμενοι μεταβάλλουσιν εἰς τὸ κατὰ φύσιν χρῶμα.

795a_8Beyaz, siyah, boz, sarı, karamsı ve gölge renkli meyveler olur;

795a_8

Καὶ γὰρ λευκοὶ καὶ μέλανες καὶ φαιοὶ καὶ ξανθοὶ καὶ μελανοειδεῖς καὶ σκιοειδεῖς καὶ

795bkırmızı, şarap rengi ve safran sarısı olanlar da olur; kısacası meyveler hemen hemen bütün renk farklılıklarını gösterir.

795b

φοινικιοῖ καὶ οἰνωποὶ καὶ κροκοειδεῖς καὶ σχεδὸν ἁπάσας ἔχοντες γίγνονται τὰς τῶν χρωμάτων διαφοράς.

795b_2Renklerin çoğu birçok rengin birbiriyle karışmasından oluştuğuna göre, açıktır ki bitkilerdeki renkler de zorunlu olarak aynı karışımlara sahiptir. Çünkü nem bitkilerin içinden süzülür ve renkleri kendisiyle birlikte yıkayıp götürerek renklerin bütün kuvvelerini alır.

795b_2

Ἐπεὶ δὲ τὰ πλεῖστα γίνεται τῶν χρωμάτων πλειόνων κεραννυμένων ἀλλήλοις, φανερὸν ὅτι καὶ τὰς ἐν τοῖς φυτοῖς χρόας ἀνάγκη τὰς αὐτὰς ἔχειν κράσεις· διὰ γὰρ τούτων τὸ ὑγρὸν διηθούμενον, καὶ μεθ᾽ ἑαυτοῦ συνεκκλύζον, ἁπάσας λαμβάνει τὰς τῶν χρωμάτων δυνάμεις.

795b_3Bu nem meyvelerin olgunlaşması sırasında güneşin ve havanın sıcaklığıyla piştikçe renklerin her biri kendi başına oluşur; kimi daha hızlı, kimi daha yavaş. Erguvan boyasında da böyle olur.

795b_3

Καὶ τούτου συνεψομένου περὶ τὰς τῶν καρπῶν πέψεις ὑπό τε τοῦ ἡλίου καὶ τῆς τοῦ ἀέρος θερμότητος, ἕκαστα καθ᾽ ἑαυτὰ συνίσταται τῶν χρμάτων, τὰ μὲν θᾶττον τὰ δὲ βραδύτερον, καθάπερ συμβαίνει καὶ περὶ τὴν βαφὴν τὴν τῆς πορφύρας.

795b_4Erguvan salyangozunu ezip bütün özsuyunu yıkayarak çıkarır, bunu kazanlara döküp kaynatırlar; ilk başta boyada hiçbir renk belli olmaz. Çünkü nem yavaş yavaş daha çok piştikçe ve içlerinde hâlâ bulunan renkler birbirine karıştıkça her biri çok sayıda ve çeşitli farklılıklar kazanır: Kaynatma sırasında boya siyah, beyaz, koyu esmer ve hava rengi olur, her rengi alır; öyle ki karışım yüzünden öbür renklerin hiçbiri artık kendi başına belli olmaz.

795b_4

Καὶ γὰρ ταύτην ὅταν κόψαντες ἅπασαν ἐξ αὐτῆς τὴν ὑγρασίαν ἐκκλύσωσι, καί ταύτην ἐγχέαντες ἕψωσιν ἐν ταῖς χύτραις, τὸ μὲν πρῶτον οὐδὲν ὅλως ἐν τῇ βαφῇ τῶν χρωμάτων φανερόν ἐστι διὰ τὸ κατὰ μικρὸν ἕκαστον αὐτῶν τοῦ ὑγροῦ συνεψομένου μᾶλλον καὶ τῶν ἔτι ὑπαρχόντων ἐν αὐτοῖς χρωμάτων μιγνυμένων ἀλλήλοις πολλὰς καὶ ποικίλας λαμβάνειν διαφοράς· καὶ γὰρ μέλαν καὶ λευκὸν καὶ ὄρφνιον καὶ ἀεροειδὲς καὶ τότε ἅπαν γίνεται συνεψηθέντων, ὥστε διὰ τὴν κρᾶσιν μηκέτι καθ᾽ αὑτὸ μηδὲν τῶν ἄλλων χρωμάτων φανερὸν εἶναι.

795b_5Aynı şey meyvelerde de olur. Birçoğunda renklerin olgunlaşması aynı anda olmaz, kimi renkler önce, kimisi sonra oluşur; bu yüzden meyveler bir renkten öbürüne geçer; üzümler ve hurmalar gibi.

795b_5

Τὸ δ᾽ αὐτὸ τοῦτο συμβαίνει καὶ ἐπὶ τῶν καρπῶν. Ἐν πολλοῖς γὰρ διὰ τὸ μὴ πάσας ἅμα γίνεσθαι τὰς τῶν χρωμάτων πέψεις, ἀλλὰ τὰ μὲν αὐτῶν συνίστασθαι πρότερον τὰ δ᾽ ὕστερον, ἐξ ἑτέρων εἰς ἕτερα μεταβάλλουσιν, ὥσπερ καὶ οἱ βότρυες καὶ οἱ φοίνικες.

795b_6Bunların bazıları önce kırmızı olur; içlerinde siyah oluştukça yeniden şarap rengine döner; en sonunda da kırmızı çok ve saf bir siyahla karışınca koyu maviye döner.

795b_6

Καὶ γὰρ τούτων ἔνιοι τὸ μὲν πρῶτον γίνονται φοινικοῖ, τοῦ δὲ μέλανος ἐν αὐτῷ συνισταμένου μεταβάλλουσι πάλιν εἰς τὸ οἰνωπόν· τὸ δὲ τελευταῖον γίνονται κυανοειδεῖς, ὅταν ἤδη καὶ τὸ φοινικιοῦν πολλῷ καὶ ἀκράτῳ τῷ μέλανι μιχθῇ.

795b_7Çünkü sonradan gelen renkler üstün gelince önceki renkleri değiştirir. Bu en çok siyah meyvelerde görülür.

795b_7

Τὰ γὰρ ὕστερον ἐπιγινόμενα τῶν χρωμάτων, ὅταν κρατήσῃ, τὰς προτέρας χρόας ἐξαλλάττει, Μάλιστα δὲ τοῦτο ἐπὶ τῶν μελάνων καρπῶν φανερόν ἐστιν· σχεδὸν γὰρ αὐτῶν οἱ πλεῖστοι, καθάπερ

796aSöylendiği gibi, bunların hemen hepsi başlangıçta ot yeşilinden dönüp biraz kırmızılaşır ve kızıl olur; ama kızıldan çabucak yeniden değişir, çünkü böyle meyvelerde saf siyah bulunur.

796a

εἴρηται, κατ᾽ ἀρχὰς μὲν ἐκ τοῦ ποώδους μεταβάλλοντες μικρὸν ἐπιφοινικίζουσι καὶ γίνονται πυρροί, ταχὺ δὲ μεθίστανται πάλιν ἐκ τοῦ πυρροῦ καὶ ἀκράτου τοῦ μέλανος ἐν τοῖς τοιούτοις ἐνυπάρχοντος.

796a_2Bunu şu gösterir: Böyle bütün bitkilerin sürgünleri, tüyleri ve yaprakları siyahtır; çünkü onlarda bu renk çok miktarda bulunur. Siyah meyvelerin iki rengi de taşıdığı ise açıktır; çünkü böyle bütün meyvelerin suyu şarap rengidir. Oluşum sırasında kırmızı renkler siyahlardan önce gelir.

796a_2

Δηλοῖ δέ· καὶ γὰρ τὰ κλήματα καὶ τὰ ἔρια καὶ τὰ φύλλα πάντων ἐστὶ τῶν τοιούτων μέλανα διὰ τὸ πλείστην ἐν αὐτοῖς ὑπάρχειν τὴν τοιαύτην χρόαν, ἐπεὶ διότι γε τῶν καρπῶν οἱ μέλανες ἀμφοτέρων τῶν χρωμάτων μετέχουσι, φανερόν ἐστιν· πάντων γὰρ ὁ χυλὸς γίνεται τῶν τοιούτων οἰνωπός. Τὰ δὲ χρώματα ἐν τῇ γενέσει προτερεῖ τὰ φοινικιᾶ τῶν μελάνων.

796a_3Bunu şu da gösterir: Damlaların altındaki zeminler, genel olarak gölgeli yerlerde ölçülü bir su sızıntısının olduğu her yer, önce ot yeşilinden kırmızı renge döner. Ot yeşili rengin olgunlaştığı yerde zemin, sanki orada yeni kesilmiş bir hayvanın kanı akmış gibi olur. En sonunda burası da koyu siyah ve koyu mavi olur.

796a_3

Δηλοῖ δέ· καὶ γὰρ τὰ ὑπὸ τοὺς σταλαγμοὐς ἐδάφη, καὶ ὅλως ὅπου συμβαίνει γίνεσθαι μετρία ὑδάτων ἔκρυσις ἐν τόποις σκιεροῖς, ἅπαντα μεταβάλλει πρῶτον ἐκ τοῦ ποώδους εἰς τὸ φοινικιοῦν χρῶμα, καὶ γίνεται τὸ ἔδαφος ὡς ἂν αἵματος ἀρτίως ἐπεσφαγμένου κατὰ τὸν τόπον τοῦτον, καθ᾽ ὃν ἂν λάβῃ τὸ ποῶδες τῶν χρωμάτων τὴν πέψιν· τὸ δὲ τελευταῖον καὶ τοῦτο μέλαν ἰσχυρῶς γίνεται καὶ κυανοειδές.

796a_4Meyvelerde de bu olur. Sonradan gelen renkler öncekileri yendiğinde meyvelerin renginin değiştiği şu örneklerden de kolayca görülebilir.

796a_4

Ὅπερ συμβαίνει καὶ ἐπὶ τῶν καρπῶν. Ὅτι δὲ χρωμάτων ὕστερον ἐπιγινομένων, ὅταν κρατῆται τὰ πρότερον, τὸ χρῶμα τῶν καρπῶν μεταβάλλει, καὶ διὰ τῶν τοιούτων ῥᾴδιον συνιδεῖν.

796a_5Narın meyvesi ve gül yaprakları başlangıçta beyaz olur; sonunda olgunlaşmayla içlerindeki özsular renk alınca bunlar da renklenir ve yeniden mor ve kırmızı renge döner.

796a_5

Καὶ γὰρ τῆς ῥοιᾶς ὁ καρπὸς καὶ τὰ τῶν ῥόδων φύλλα κατ᾽ ἀρχὰς μὲν γίνεται λευκά, τὸ δὲ τελευταῖον ἤδη χρωζομένων ἐν αὐτοῖς τῶν χυλῶν ὑπὸ τῆς πέψεως ἀποχραίνεται, καὶ μεταβάλλει πάλιν εἰς τὸ τοῦ ἁλουργοῦ χρῶμα καὶ τὸ φοινικιοῦν.

796a_6Bazıları birçok renk alır; haşhaşın özsuyu ve zeytinin karasuyu gibi. Bu karasu da önce, narın meyvesi gibi, beyaz olur; beyazlaştıktan sonra kırmızı renge döner; en sonunda çok siyahla karışınca koyu mavi olur.

796a_6

Τὰ δὲ καὶ πλείους ἐπ᾽ αὐτοῖς ἔχει χρόας, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῆς μήκωνος ὁ ὀπὸς καὶ τῆς ἐλαίας ὁ ἀμόργης· καὶ γὰρ οὗτος τὸ μὲν πρῶτον γίνεται λευκός, καθάπερ καὶ ὁ τῆς ῥοιᾶς καρπός, λευκανθεὶς δὲ πάλιν εἰς τὸ φοινικιοῦν μεταβάλλει χρῶμα, τὸ δὲ τελευταῖον πολλῷ τῷ μέλανι κραθεὶς γίνεται κυανοειδής.

796a_7Bu yüzden haşhaşın üstteki yaprakları çabuk olgunlaştıkları için kırmızıdır; dibe yakın olanlar ise siyahtır,

796a_7

Διὸ καὶ τὰ τῆς μήκωνος φύλλα τὰ μὲν ἄνω ἔχει φοινικιοῦντα παρὰ τὸ γίνεσθαι ταχεῖαν αὐτῶν τὴν ἔκπεψιν, τὰ δὲ πρὸς ταῖς ἀρχαῖς μέλανα, ἤδη τούτου τοῦ

796bçünkü onlarda artık bu renk üstün gelmiştir. Meyvede de durum böyledir; o da sonunda siyah olur.

796b

χρώματος ἐν αὐτοῖς ἐπικρατοῦντος, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ καρποῦ· καὶ γὰρ τὸ τελευταῖον γίνεται μέλας.

796b_2Tek bir rengi olan bitkilerde, örneğin beyaz, siyah, kırmızı ya da mor olanlarda, meyveler bir kez ot yeşilinden başka bir renge döndüler mi hep aynı renk tabiatını korur.

796b_2

Ἐν ὅσοις δ᾽ ὑπάρχει τῶν φυτῶν ἓν χρῶμα μόνον, οἷον τὸ λευκὸν ἢ τὸ μέλαν ἢ τὸ φοινικοῦν ἢ τὸ ἁλουργές, τούτων δὲ πάντων οἱ καρποὶ διαμένουσιν ἀεὶ τὴν αὐτὴν ἔχοντες τοῦ χρώματος φύσιν, ὅταν ἅπαξ ἐκ τοῦ ποώδους εἰς ἄλλην χρόαν μεταβάλλωσιν.

796b_3Bazı bitkilerde çiçeklerle meyveler aynı renkte olur; narda olduğu gibi: Hem meyvesi hem çiçeği kırmızıdır. Bazılarında ise renkçe çok farklıdır; örneğin defnede ve sarmaşıkta: Çiçekleri hep sarıdır, meyveleri ise kiminin siyah, kiminin kırmızıdır.

796b_3

Τὰ δ᾽ ἄνθη τοῖς καρποῖς ἐπ᾽ ἐνίων μὲν ὁμόχροα συμβαίνει γίνεσθαι, καθάπερ ἔχει καὶ ἐπὶ τῆς ῥοιᾶς· καὶ γὰρ ὁ καρπὸς αὐτῆς γίνεται φοινικιοῦς καὶ τὸ ἄνθος· ἐπ᾽ ἐνίων δὲ πολὺ τῷ χρώματι διαφέρει, οἷον ἐπί τε τῆς δάφνης καὶ τοῦ κιττοῦ· τὸ μὲν γὰρ ἄνθος ἐστὶν αὐτῶν ἁπάντων ξανθόν, ὁ δὲ καρπὸς τῶν μὲν μέλας τῶν δὲ φοινικιοῦς.

796b_4Elma ağacında da böyledir: Çiçeği erguvaniye çalan beyaz, meyvesi sarıdır. Haşhaşın çiçeği kırmızı, meyvesi ise kiminin siyah, kiminin beyazdır; çünkü içlerindeki özsuların olgunlaşması farklı zamanlarda olur.

796b_4

Ὁμοίως δ᾽ ἔχει καὶ ἐπὶ τῆς μηλέας· καὶ γὰρ ταύτης τὸ μὲν ἄνθος ἐστὶ λευκὸν ἐπιπορφυρίζον, ὁ δὲ καρπὸς ξανθός. Τῆς δὲ μήκωνος τὸ μὲν ἄνθος φοινικιοῦν, ὁ δὲ καρπὸς ὁ μὲν μέλας ὁ δὲ λευκός, παρὰ τὸ καὶ τὰς πέψεις τῶν ἐνυπαρχόντων ἐν αὐτοῖς χυλῶν κατ᾽ ἄλλους γίνεσθαι χρόνους.

796b_5Bunu birçok şeyden kolayca görebiliriz: Söylendiği gibi bazı meyveler olgunlaşmayla birlikte birçok farklılık kazanır. Bu yüzden çiçeklerle meyvelere eşlik eden kokular ve tatlar da çok farklı olur.

796b_5

Ῥᾴδιον δὲ τοῦτο ἐκ πολλῶν συνιδεῖν· καὶ γὰρ τῶν καρπῶν ἔνιοι, καθάπερ εἴρηται, πολλὰς διαφορὰς ἅμα τῇ πέψει λαμβάνουσιν. Διὸ καὶ τὰς ὀσμὰς καὶ τοὺς χυλοὺς πολὺ διαφόρους συμβαίνει τοῖς ἄνθεσι καὶ τοῖς καρποῖς συνακολουθεῖν.

796b_6Bu, çiçeklerin kendilerinde daha da açıktır: Aynı taç yaprağın bir kısmı siyah, bir kısmı kırmızıdır; bazılarının bir kısmı beyaz, bir kısmı erguvanidir. Bu en çok süsende görülür: Bu çiçek de olgunlaşmanın farklılıkları yüzünden kendinde birçok renk çeşitliliği taşır; olgunlaşmakta olan üzümler gibi.

796b_6

Ἔτι δὲ μᾶλλον τοῦτό ἐστιν ἐπ᾽ αὐτῶν τῶν ἀνθῶν φανερόν· τοῦ γὰρ αὐτοῦ φύλλου τὸ μέν ἐστι μέλαν τὸ δὲ φοινικιοῦν, ἐνίων δὲ τὸ μέν τι λευκὸν τὸ δὲ πορφυροειδές. Οὐχ ἥκιστα δὲ τοῦτο φανερόν ἐστιν ἐπὶ τῆς ἴριδος· πολλὰς γὰρ ἔχει καὶ τοῦτο τὸ ἄνθος ἐν αὑτῷ ποικιλίας παρὰ τὰς τῆς πέψεως διαφοράς, ὥσπερ καὶ τῶν βοτρύων, ὅταν ἤδη πεπαινόμενοι τυγχάνωσιν.

796b_7Bu yüzden bütün çiçeklerde en çok olgunlaşan kısım uçlardır; dibe yakın kısımlar çok daha renksiz kalır. Çünkü bazılarında nem, kendine özgü olgunlaşmayı almadan önce adeta yanıp gider.

796b_7

Διὸ καὶ πάντων μάλιστα συμβαίνει πέττεσθαι τῶν ἀνθῶν τὰ ἄκρα, τὰ δὲ πρὸς ταῖς ἀρχαῖς ἀχρούστερα γίνεται πολλῷ. Σχεδὸν γὰρ ἐνίων ὥσπερ ἐκκάεται τὸ ὑγρὸν πρότερον ἢ λαβεῖν τὴν οἰκείαν πέψιν.

796b_8Bu yüzden çiçekler renklerini korur, meyveler ise olgunlaştıkça renk değiştirir.

796b_8

Διὸ καὶ τὰ μὲν ἄνθη τῷ χρώματι διαμένει, οἱ δὲ καρποὶ πεττόμενοι μεταβάλλουσιν· τὰ μὲν γὰρ διὰ

797aÇünkü çiçekler besinleri az olduğu için çabucak olgunlaşıp biter; meyveler ise nemleri bol olduğu için olgunlaşmayla birlikte bütün tabiî renklerine geçer. Bu, daha önce söylendiği gibi, boyamada kullanılan renk maddelerinde de görülür.

797a

μικρότητα τῆς τροφῆς ταχέως ἐκπέττεται, οἱ δὲ καρποὶ διὰ τὸ πλῆθος τῆς ὑγρασίας εἰς πάσας ἅμα τῇ πέψει τὰς κατὰ φύσιν χρόας μεταβάλλουσιν. Φανερὸν δὲ τοῦτο ἐστί, καθάπερ εἴρηται πρότερον, καὶ ἐπὶ τῶν βαπτομένων ἀνθῶν.

797a_2Erguvanla boyarken kan rengi salyangozları ilk attıklarında boya koyu esmer, siyah ve hava rengi olur; renk maddesi yeterince pişince ise mor, canlı ve parlak olur.

797a_2

Τὰ μὲν γὰρ ἐξ ἀρχῆς, ὅταν βάπτοντες τὴν πορφύραν καθιῶσι τὰς αἱματίδας, ὄρφνιαι γίνονται καὶ μέλαιναι καὶ ἀεροειδεῖς· τοῦ δ᾽ ἄνθους συνεψηθέντος ἱκανῶς ἁλουργὲς γίνεται εὐανθὲς καὶ λαμπρόν.

797a_3Öyle ki çiçeklerin birçoğunun da renkçe meyvelerden aynı biçimde farklı olması, kimilerinin tabiî renkleri aşması, kimilerinin onlardan geri kalması zorunludur; çünkü kimisinde olgunlaşma eksik, kimisinde tam olur.

797a_3

Ὥστ’ ἀνάγκη καὶ τῶν ἀνθῶν ὁμοίως πολλὰ τοῖς χρώμασι τῶν καρπῶν διαλλάττειν, καὶ τὰ μὲν ὑπερβαίνειν τὰ δὲ ἀπολείπειν τῶν κατὰ φύσιν χρωμάτων, διὰ τὸ τῶν μὲν ἀτελῆ τῶν δὲ τελείαν γινέσθαι τὴν πέψιν.

797a_4Çiçeklerin ve meyvelerin renkçe birbirinden farklı olması bu sebeplerdendir. Ağaçların çoğunun yaprakları ise sonunda sarı olur; çünkü besin azalınca tabiî renklerine geçmeden önce kurumuş olurlar. Nitekim dökülen meyvelerin bazıları da renkçe sarı olur; çünkü bunlarda da besin olgunlaşmadan önce tükenir.

797a_4

Τὰ μὲν οὖν ἄνθη καὶ τοὺς καρποὺς διὰ ταύτας τὰς αἰτίας συμβαίνει τοῖς χρώμασιν ἀλλήλων διαφέρειν· τὰ δὲ φύλλα τῶν πλείστων δένδρων τὸ τελευταῖον γίνεται ξανθὰ διὰ τὸ τῆς τροφῆς ὑπολειπούσης φθάνειν αὐτὰ καταξηραινόμενα πρότερον ἢ μεταβάλλειν εἰς τὸ κατὰ φύσιν χρῶμα, ἐπεὶ καὶ τῶν ἀπορρεόντων καρπῶν ἔνιοι γίνονται τῷ χρώματι ξανθοὶ διὰ τὸ καὶ τούτων τῆς πέψεως πρότερον τὴν τροφὴν ὑπολείπειν.

797a_5Ayrıca buğday ve yetişen bütün otlar da sonunda sarı olur. Çünkü içlerindeki nem çabucak kuruduğu için artık kararmaz ve renk bu yüzden değişir.

797a_5

Ἔτι δὲ ὅ τε σῖτος καὶ τὰ φυόμενα πάντα· καὶ γὰρ ταῦτα τὸ τελευταῖον γίνεται ξανθά. Τὸ γὰρ ὑγρὸν ἐν αὐτοῖς οὐκέτι μελαινόμενον διὰ τὸ καταξηραίνεσθαι ταχέως ποιεῖ τὴν τοῦ χρώματος μεταβολήν.

797a_6Nem kararıp yeşilimsi sarıyla karışınca, söylendiği gibi, ot yeşili olur; siyah giderek zayıfladıkça yavaş yavaş yeniden yeşilimsi sarıya döner ve en sonunda sarı olur. Oysa armut ağacının, semizotunun ve başka bazı bitkilerin yaprakları olgunlaşınca kırmızı olur.

797a_6

Μελαινόμενον γὰρ καὶ τῷ χλωρῷ κεραννύμενον γίνεται, καθάπερ εἴρηται, ποῶδες· ἀσθενεστέρου δὲ τοῦ μέλανος ἀεὶ γινομένου, πάλιν κατὰ μικρὸν εἰς τὸ χλωρὸν μεταβάλλει χρῶμα, καὶ τὸ τελευταῖον γίνεται ξανθόν, ἐπεὶ τά γε τῆς ἀπίου φύλλα καὶ τῆς ἀνδράχνης καί τινων ἄλλων πεττόμενα γίνεται φοινικιᾶ.

797a_7Yalnız bunlardan da çabuk kuruyanlar sarı olur; çünkü bunlarda besin olgunlaşmadan önce tükenir. Bitkilerdeki farklılıkların en çok sözü edilen sebeplerle oluşması akla yatkındır.

797a_7

Πλὴν ὅσα καὶ τούτων καταξηραίνεται ταχέως, ταῦτα γίνεται ξανθὰ διὰ τὸ τούτων πρὸ τῆς πέψεως τὴν τροφὴν ὑπολείπειν. Τὰς μὲν οὖν τῶν φυτῶν διαφορὰς μάλιστα εὔλογον συμβαίνειν διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας.

797a_86. Bölüm

Atların, sığırların, koyunların, insanların ve bütün öbür hayvanların kılları, tüyleri ve derileri de aynı sebeple beyaz,

797a_8

Γίνεται δὲ καὶ τὰ τριχώματα καὶ τὰ πτερώματα καὶ τὰ δέρματα καὶ ἵππων καὶ βοῶν καὶ προβάτων καὶ ἀνθρώπων καὶ τῶν ἄλλων ζῴων ἁπάντων καὶ λευκὰ καὶ

797bboz, kızıl ve siyah olur. Beyaz olurlar, nem kendine özgü rengini taşırken olgunlaşmayla kuruduğunda. Siyah olurlar, tersine, oluşumları sırasında tenlerinin çevresindeki nem, öbür her şeyde olduğu gibi, bolluğu yüzünden eskiyip uzun süre kalarak karardığında. Böyle bütün hayvanların hem teni hem derisi siyah olur.

797b

φαιὰ καὶ πυρρὰ καὶ μέλανα διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, λευκὰ μὲν ὅταν ἔτι ὑπὸ τῆς πέψεως τὸ ὑγρὸν τὸ οἰκεῖον ἔχον χρῶμα καταξηρανθῇ, μέλανα δὲ τοὐναντίον ὅταν αὐτῶν ἐν τῇ γενέσει τὸ περὶ τὸν χρῶτα ὑγρόν, καθάπερ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασι, παλαιούμενον καὶ χρονιζόμενον διὰ τὸ πλῆθος μελανθῇ· πάντων γὰρ τῶν τοιούτων ὅ τε χρὼς καὶ τὰ δέρματα γίνεται μέλανα.

797b_2İçlerindeki nem tamamen siyah renge dönmeden önce kuruyanlar ise boz, kızıl, sarı ve öbür renklerde olur. Bu düzensiz biçimde olursa renkler de buna göre alacalı olur.

797b_2

Φαιὰ δὲ καὶ πυρρὰ καὶ ξανθὰ καὶ τὰς ἄλλας ἔχοντα χρόας, ὅσα φθάνει καταξηραινόμενα πρότερον ἢ τελέως ἐν αὐτοῖς μεταβάλλειν εἰς τὸ μέλαν χρῶμα τὸ ὑγρόν. Οἷς δ᾽ ἂν ἀνωμάλως τοῦτο συμβῇ, καὶ τὰ χρώματα τοιαῦτα γίνεται ποικίλα.

797b_3Bu yüzden her şey deriye ve onun rengine uyar. Nitekim kızıl tenli insanların kılları da açık kızıl, siyah tenlilerinki siyah olur. Bedenin bir yerinde ak leke çıkarsa, o yerdeki kıllar da herkeste beyaz olur; alaca hayvanlarda olduğu gibi.

797b_3

Διὸ καὶ πάντα τοῖς δέρμασι καὶ τῷ χρώματι συνακολουθεῖ, ἐπεὶ καὶ τῶν ἀνθρώπων τῶν ἐμπύρρων καὶ τὰ τριχώματα γίνεται λευκόπυρρα, τῶν δὲ μελάνων μέλανα· κἂν κατὰ μέρος τι τοῦ σώματος ἐξανθήσῃ λεύκη, καὶ τὰς τρίχας ἴσχουσιν ἅπαντες λευκὰς κατὰ τὸν τόπον τοῦτον, καθάπερ καὶ τὰ ποικίλα τῶν ζῴων.

797b_4Böylece bütün kıllar ve tüyler, hem tek tek kısımlarda hem de bütün bedende derilere uyar. Toynaklar, çatal tırnaklar, gagalar ve boynuzlar da böyledir: Siyah hayvanlarda siyah, beyazlarda beyaz olur; çünkü bunların hepsinde de besin deriden geçip dıştaki örtüye süzülür.

797b_4

Οὕτως ἅπαντα τὰ τριχώματα καὶ τὰ πτερώματα τοῖς δέρμασι συνακολουθεῖ, καὶ τὰ κατὰ μέρος καὶ τὰ κατὰ σῶμα ὅλον. Ὀμοίως δὲ τούτοις ὁπλαὶ καὶ χηλαὶ καὶ ῥύγχη καὶ κέρατα· καὶ γὰρ ταῦτα τῶν μὲν μελάνων γίνεται μέλανα, τῶν δὲ λευκῶν λευκά, διὰ τὸ καὶ τούτοις ἅπασι διὰ τοῦ δέρματος τὴν τροφὴν εἰς τὴν ἐκτὸς περιοχὴν διηθεῖσθαι.

797b_5Sebebin bu olduğunu birçok şeyden görmek zor değildir. Bütün çocukların başları başlangıçta besin az olduğu için kızıl olur. Bu açıktır: Bütün çocuklarda kıllar ilk başta zayıf, seyrek ve kısa çıkar.

797b_5

Ὅτι δὲ τοῦτό ἐστιν αἴτιον, οὐ χαλεπὸν ἐκ πολλῶν συνιδεῖν. Τῶν τε γὰρ παιδίων ἁπάντων αἱ κεφαλαὶ κατ᾽ ἀρχὰς μὲν γίνονται πυρραὶ διὰ τὴν ὀλιγότητα τῆς τροφῆς. Φανερὸν δὲ τοῦτό ἐστιν· καὶ γὰρ ἀσθενεῖς αἱ τρίχες καὶ ἀραιαὶ καὶ βραχεῖαι τὸ πρῶτον ἅπασιν ἐπιγίνονται τοῖς παιδίοις.

797b_6Yaş ilerledikçe akıp gelen besin bol olduğu için kıllar renk alarak kararır. Kasık kılları ve sakal da öyledir: İnsanlar ilk kez ergenliğe girip sakal bıraktığında bu kıllar da başlangıçta kızıl olur; çünkü içlerindeki nem azdır ve çabucak kurur; besin o bölgeye daha bol gelince yeniden kararırlar.

797b_6

Προϊούσης δὲ τῆς ἡλικίας μελαίνονται πάλιν χρωζομένοις αὐτοῖς διὰ τὸ πλῆθος τῆς ἐπιρρεούσης τροφῆς. Ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὴν ἥβην καὶ τὸ γένειον, ὅταν ἄρχωνται τὸ πρῶτον ἡβᾶν καὶ γενειᾶν, καὶ αὗται γίνονται κατ᾽ ἀρχὰς μὲν πυρραὶ ταχέως διὰ τὴν ὀλιγότητα τῆς ὑγρασίας ἐν αὐταῖς καταξηραινομένης, τῆς τροφῆς δὲ πλέον ἐπὶ τὸν τόπον ἐπιφερομένης μελαίνονται πάλιν.

797b_7Bedendeki kıllar ise besin yetersizliği yüzünden çok uzun süre kızıl kalır;

797b_7

Αἱ δὲ ἐπὶ τοῦ σώματος πλεῖστον χρόνον πυρραὶ διαμένουσι διὰ τὴν ἔνδειαν

798aama büyüdükleri zaman bunlar da kasık ve baş kılları gibi kararır. Bu açıktır: Uzun kılların çoğunlukla bedene yakın kısımları daha koyu, uçlara yakın kısımları daha sarıdır.

798a

τῆς τροφῆς, ἐπεὶ καθ᾽ ὃν ἂν χρόνον αὐξηθῶσι, καὶ ταύτας ὁμοίως συμβαίνει μελαίνεσθαι καθάπερ καὶ τὰς ἐπὶ τῆς ἥβης καὶ τῆς κεφαλῆς. Φανερὸν δ᾽ ἐστίν· καὶ γὰρ ὅσα μῆκος ἔχει τῶν τριχωμάτων, ὡς τὸ πολύ ἐστι τὰ μὲν πρὸς τῷ σώματι μελάντερα, τὰ δὲ πρὸς τοῖς ἄκροις ξανθότερα.

798a_2Koyunlarda, atlarda ve insanlarda da böyledir; çünkü uçlara en az besin gelir ve çabucak kururlar. Siyah kuşların tüyleri de bedene yakın kısımda en koyu, uçlara yakın kısımda daha sarı olur.

798a_2

Καὶ αἱ μὲν τῶν προβάτων καὶ ἵππων καὶ ἀνθρώπων, διὰ τὸ τὴν τροφὴν ἐλαχίστην αὐτοῖς ἐπὶ τούτους φέρεσθαι τοὺς τόπους, καὶ καταξηραίνεσθαι ταχέως. Γίνονται δὲ καὶ τὰ πτερώματα τῶν μελάνων ὀρνίθων τὰ μὲν πρὸς τῷ σώματι μελάντερα πάντων, τὰ δὲ πρὸς τοῖς ἄκροις ξανθότερα.

798a_3Boyun çevresindeki tüyler ve genel olarak az besin alanlar da aynı biçimdedir. Bu açıktır: Ağarmadan önce bütün kıllar değişip kızıl olur; çünkü besin yeniden azalır ve çabucak kurur.

798a_3

Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον τοῦτον καὶ τὰ περὶ τὸν τράχηλον, καὶ ὅλως ὅσα βραχεῖαν τὴν τροφὴν λαμβάνει. Δῆλον δέ· καὶ γὰρ πρὸ τῆς πολιώσεως ἅπαντα τὰ τριχώματα μεταβάλλει καὶ γίνεται πυρρὰ διὰ τὸ πάλιν τὴν τροφὴν ὑπολείπουσαν καταξηραίνεσθαι ταχέως.

798a_4En sonunda da nem kararmadan önce, içlerindeki besin tamamen olgunlaşıp tükenince beyaz olurlar. Bu en çok yük hayvanlarında görülür: Hepsinin kılları beyazlaşır. Çünkü bu bölgeler sıcağın zayıflığı yüzünden besini aynı ölçüde çekemez; nem çabucak kuruyup beyaz olur.

798a_4

Τὸ δὲ τελευταῖον λευκά, πρότερον ἢ μελανθῆναι τὸ ὑγρόν, τῆς τροφῆς ἐν αὐτοῖς ἐκπεττομένης. Μάλιστα δὲ τοῦτο ἐπὶ τῶν ὑποζυγίων φανερόν ἐστιν· πάντων γὰρ τὰ τριχώματα γίνεται λευκά. Τῶν γὰρ τόπων οὐ δυναμένων ὁμοίως ἐπισπᾶσθαι τὴν τροφὴν διὰ τὴν ἀσθένειαν τὴν τοῦ θερμοῦ, ταχέως καταξηραινόμενον τὸ ὑγρὸν γίνεται λευκόν.

798a_5Şakaklar her yerden çok ağarır; genel olarak zayıf ve yıpranmış bölgeler de öyle. Bu yüzden her şey kendine özgü tabiatından saptığında en çok bu renge döner.

798a_5

Καὶ τὰ περὶ τοὺς κροτάφους μάλιστα πάντων πολιοῦνται, καὶ ὅλως περὶ τοὺς ἀσθενεῖς καὶ πεπονηκότας τῶν τόπων. Παρὸ καὶ παρὰ πάντα μάλιστα εἰς τοῦτο τὸ χρῶμα μεταβάλλει, ὅταν τὴν φύσιν παραλλάξῃ τὴν οἰκείαν.

798a_6Nitekim beyaz tavşan görülmüştür; kimi zaman beyaz geyik ve ayı da görülmüştür; aynı biçimde bıldırcın, keklik ve kırlangıç da. Çünkü oluşumları sırasında zayıf düştüklerinde böyle bütün hayvanlar, besinleri az olduğu için vaktinden önce olgunlaşıp beyaz olur.

798a_6

Καὶ γὰρ λαγὼς ἤδη γέγονε λευκός, καὶ μέλας δέ ποτε πέφηνε καὶ ἔλαφος καὶ ἄρκτος, ὁμοίως δὲ τούτοις καὶ ὄρτυξ καὶ πέρδιξ καὶ χελιδών. Ὅταν γὰρ ἀσθενήσωσι τῇ γενέσει, πάντα τὰ τοιαῦτα διὰ τὴν ὀλιγότητα τῆς τροφῆς πρὸ ὥρας ἐκπεττόμενα γίνεται λευκά.

798a_7Bazı çocukların da başı, kirpikleri ve kaşları doğuştan böyle beyaz olur; öbür herkeste de yaşlılığa doğru, zayıflık ve besin azlığı yüzünden bu hâlin açıkça ortaya çıkması gibi.

798a_7

Οὕτως καὶ τὰ τῶν παίδων εὐθὺς καὶ τὰς κεφαλὰς ἴσχει λευκὰς καὶ τὰ βλέφαρα καὶ τὰς ὀφρῦς, ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων ἑκάστῳ πρὸς τὸ γῆρας φανερῶς ἅπασι δι᾽ ἀσθένειαν καὶ ὀλιγότητα [τῆς τροφῆς] συμβαίνει τὸ πάθος.

798a_8Bu yüzden hayvanların çoğunda

798a_8

Διὸ

798bbeyazlar siyahlardan daha zayıf olur; çünkü büyümeleri tamamlanmadan önce, besin azlığı yüzünden olgunlaşıp beyaz olurlar. Meyvelerden hastalıklı olanlar da böyledir; çünkü bunlar da zayıflıkları yüzünden çok daha çabuk olgunlaşıp biter.

798b

καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ζῴων ἀσθενέστερα γίνεται τὰ λευκὰ τῶν μελάνων· πρότερον γὰρ ἢ τὴν αὔξησιν αὐτῶν τελειωθῆναι διὰ τὴν ὀλινγότητα τῆς τροφῆς ἐκπεττόμενα γίνεται λευκά, καθάπερ καὶ τῶν καρπῶν ὅσοι νενοσηκότες τυγχάνουσιν· καὶ γὰρ οὗτοι πολὺ μᾶλλον δι᾽ ἀσθένειαν ἐκπέττονται.

798b_2Atlar ve köpekler gibi, öbürlerinden çok farklı olarak beyaz olan hayvanlar da vardır. Bunların hepsi bol beslendikleri için tabiî renklerinden beyaza döner. Çünkü bunlarda nem uzun süre kalmayıp büyümede tüketildiği için kararmaz.

798b_2

Ὅσα δὲ γίνεται λευκά, πολὺ διαφέροντα ἐκ τῶν ἄλλων, οἶον ἵπποι καὶ κύνες. δὲ τοιαῦτα μεταβάλλει πάντα ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν χρώματος εἰς τὸ λευκὸν διὰ τὴν εὐτροφίαν. Τὸ γὰρ ὑγρὸν ἐν τοῖς τοιούτοις οὐ χρονιζόμενον, ἀλλ᾽ ἀναλισκόμενον διὰ τὴν αὔξησιν, οὐ γίνεται μέλαν.

798b_3Böyle hayvanların çoğu bol beslendikleri için nemli ve etlidir. Bu yüzden beyaz kıllar da renk değiştirmez. Bu açıktır: Siyah kıllar ağarmadan önce, içlerindeki besin artık azalıp daha çok olgunlaştığında kızıl olur, en sonunda da beyaz.

798b_3

Τὰ πλεῖστα γάρ ἐστι τῶν τοιούτων ὑγρὰ καὶ εὔσαρκα διὰ τὴν εὐτροφίαν. Διόπερ οὐδὲ μεταβάλλει τὰ λευκὰ τῶν τριχσωμάτων. Φανερὸν δὲ τοῦτο ἐστίν· καὶ γὰρ τὰ μέλανα πρότερον τῆς πολιώσεως γίνεται πυρρά, ἤδη τῆς τροφῆς ἐν αὐτοῖς ὑπολειπούσης καὶ μᾶλλον ἐκπεττομένης, τὸ δὲ τελευταῖον λευκά.

798b_4Bazıları ise her şeyin, kan ve öbür her şey gibi, besini sıcak tarafından yakıldığı için siyah olduğunu sanır; ama yanılırlar. Çünkü bazı hayvanlar, örneğin köpekler, keçiler ve sığırlar, daha en başta siyah olur; genel olarak derileri ve kılları başlangıçta bol besin alan, yaş ilerledikçe daha az alan hayvanlar da öyle.

798b_4

Καίτοι τινὲς ὑπολαμβάνουσι μέλανα γίνεσθαι πάντα διὰ τὸ συγκάεσθαι τὴν τροφὴν αὐτῶν ὑπὸ τοῦ θερμοῦ καθάπερ καὶ τὸ αἶμα καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον, διαμαρτάνοντες. Ἔνια γὰρ καὶ τῶν ζῴων εὐθὺς ἐν ἀρχῇ γίνεται μέλανα, οἶον κύνες καὶ αἶγες καὶ βόες, καὶ ὅλως ὅσων τὰ δέρματα καὶ τὰ τριχώματα κατ᾽ ἀρχὰς ἔχει τροφήν, προϊούσης δὲ τῆς ἡλικίας ἧττον.

798b_5Oysa böyle olmamalıydı; o görüşe göre hepsinin kıllarının olgunluk çağında, sıcaklarının en güçlü olduğu zamanda kararması, başlangıçta ise daha çok ağarması gerekirdi. Çünkü hepsinde sıcak, ilk başta, kılların beyazlamaya başladığı zamandakinden çok daha zayıftır.

798b_5

Καίτοι γε οὐκ ἐχρῆν, ἀλλὰ πάντων ἔδει καὶ τὰ τριχώματα μελαίνεσθαι κατὰ τὴν ἀκμήν, καθ᾽ ὃν ἄν χρόνον μάλιστα αὐτῶν ἰσχύῃ καὶ τὸ θερμόν, καὶ μᾶλλον ἅπαντα πολιοῦσθαι κατ᾽ ἀρχάς. Πολὺ γὰρ ἁπάντων ἀπὸ πρώτης ἀσθενέστερόν τι γίνεται τὸ θερμὸν ἢ καθ᾽ ὃν χρόνον ἄρχεται τὰ τριχώματα αὐτῶν λευκαίνεσθαι.

798b_6Bu, beyaz hayvanlarda da açıktır. Bazıları daha başta en beyaz renge sahiptir; bunlar başlangıçta en çok besine sahip olanlardır ve besinlerindeki nem vaktinden önce kurumaz. Yaş ilerledikçe, sonradan daha az besin akıp geldiği için sarı olurlar.

798b_6

Φανερὸν δὲ τοῦτο ἐστὶ καὶ ἐπὶ τῶν λευκῶν. Ἔνια μὲν γὰρ εὐθὺς ἴσχει τὸ χρῶμα λευκότατον, ὅσα καὶ τούτων πλείστην ἔχει κατ᾽ ἀρχὰς τροφήν, καὶ μὴ πρὸ ὥρας ἐν αὐτῇ καταξηραίνεται τὸ ὑγρόν· προϊούσης δὲ τῆς ἡλικίας ξανθά, τροφῆς αὐτοῖς ἐλάττονος ὕστερον ἐπιρρεούσης.

798b_7Bazıları ise başlangıçta sarı, olgunluk çağında en beyaz olur;

798b_7

Τὰ δὲ ἐν ἀρχῇ μὲν γίνεται ξανθά, κατὰ δὲ τὴν ἀκμὴν λευκότατα,

799akuşlarda olduğu gibi, içlerindeki besin azaldığında renkleri yeniden değişir. Bunu şu gösterir: Hepsi boyun çevresinde ve genel olarak besinin azalıp kıt kaldığı her yerde sarı olur.

799a

καθάπερ καὶ τῶν ὀρνίθων μεταβάλλουσι τὰ χρώματα πάλιν τῆς τροφῆς ἐν αὐτοῖς ὑπολειπούσης. Δηλοῖ δέ· πάντα γὰρ αὐτὰ γίνεται ξανθὰ καὶ περὶ τὸν τράχηλον, καὶ ὅλως ὅσα σπανίζει τροφῆς τῆς ἐν αὐτοῖς ὑπολειπούσης.

799a_2Bu açıktır: Kızılın siyaha, siyahın da yeniden kızıla dönmesi gibi, beyaz da sarıya döner. Bu bitkilerde de olur: Bazıları sonraki olgunlaşmadan yeniden öncekine geri döner. Bu en çok narda görülür.

799a_2

Δῆλον δέ· ὥσπερ γὰρ καὶ τὸ πυρρὸν εἰς τὸ μέλαν μεταβάλλει καὶ τὸ μέλαν πάλιν εἰς τὸ πυρρόν, οὕτω καὶ τὸ λευκὸν εἰς τὸ ξανθόν. Συμβαίνει δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν φυτῶν· ἔνια γὰρ ἐκ τῆς ὑστέρας πέψεως ἀνατρέχει πάλιν ἐπὶ τὴν προτέραν. Μάλιστα δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς ῥοιᾶς φανερόν ἐστιν.

799a_3Başlangıçta taneleri ve yaprakları kırmızı olur; çünkü olgunlaşan besin azdır. Sonra çok besin akıp gelince ve olgunlaşma ona aynı ölçüde üstün gelemeyince yeniden ot yeşili renge dönerler; en sonunda besin artık olgunlaşınca renk yeniden kırmızı olur.

799a_3

Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἀρχῆς οἱ κόκκοι γίνονται φοινικοῖ, καὶ τὰ φύλλα, δι᾽ ὀλιγότητα τῆς τροφῆς ἐκπεττομένης· ὕστερον δὲ πάλιν μεταβάλλουσιν εἰς τὸ ποῶδες χρῶμα, πολλῆς τροφῆς ἐπιρρεούσης καὶ τῆς πέψεως οὐχ ὁμοίως δυναμένης κρατεῖν· τὸ τελευταῖον δὲ πεττομένης ἤδη τῆς τροφῆς πάλιν γίνεται τὸ χρῶμα φοινικιοῦν.

799a_4Öbür kıllar ve tüyler hakkında da genel olarak şunu söyleyebiliriz: Hepsi değişikliğe uğrar; kimisi, söylendiği gibi, içlerindeki besin azaldığı için, kimisi tersine besin çoğaldığı için.

799a_4

Καθόλου δὲ εἰπεῖν καὶ περὶ τῶν ἄλλων τριχωμάτων καὶ πτερωμάτων, ἅπαντα λαμβάνει τὰς μεταβολάς, οἶς μέν, καθάπερ εἴρηται, τῆς τροφῆς ἐν αὐτοῖς ὑπολειπούσης, οἶς δὲ τοὐναντίον πλεοναζούσης.

799a_5Bu yüzden kıllar yaşın farklı dönemlerinde kimi zaman en beyaz, kimi zaman en siyah olur.

799a_5

Διόπερ ἄλλα κατ᾽ ἄλλους χρόνους τῆς ἡλικίας καὶ λευκότατα καὶ μελάντατα γίνεται τῶν τριχωμάτων, ἐπεὶ

799bNitekim kargaların tüyleri de sonunda, içlerindeki besin azalınca sarı renge döner.

799b

καὶ τῶν κοράκων τὰ πτερώματα τὸ τελευταῖον εἰς τὸ ξανθὸν χρῶμα μεταβάλλει, τῆς τροφῆς ἐν αὐτοῖς ὑπολειπούσης.

799b_2Kıllardan hiçbiri kırmızı, mor, pırasa yeşili ya da böyle başka bir renkte olmaz; çünkü bütün bu renkler güneş ışınları karışınca oluşur; oysa bütün kıllardaki nemlerin değişiklikleri etin içinde olur ve kıllar hiçbir karışıma girmez.

799b_2

Τῶν δὲ τριχωμάτων οὐδὲν οὔτε φοινικιοῦν οὔθ᾽ ἁλουργὲς οὔτε πράσινον οὔτε ἄλλην οὐδεμίαν ἔχον τοιαύτην γίνεται χρόαν, διὰ τὸ πάντα τὰ τοιαῦτα χρώματα γίνεσθαι μιγνυμένων αὐτοῖς τῶν τοῦ ἡλίου αὐγῶν, ἔτι δὲ τῶν τριχωμάτων ἁπάντων τῶν ὑγρῶν ἐντὸς τῆς σαρκὸς συμβαίνειν τὰς μεταβολάς, καὶ μηδεμίαν αὐτὰ λαμβάνειν μίξιν.

799b_3Bu açıktır: Tüylerden de hiçbiri başlangıçta böyle bir renkte olmaz; tavus, güvercin ve kırlangıç gibi alacalı kuşların tüyleri bile başta hemen hemen hepsi siyahtır. Sonradan, olgunlaşma artık bedenin dışında, tüylerde ve gerdanlarda olurken böyle bütün renk çeşitliliklerini kazanırlar. Öyle ki bitkilerde olduğu gibi bunlarda da renklerin olgunlaşması bedenin dışında olur.

799b_3

Δῆλον δ᾽ ἐστίν· καὶ γὰρ τῶν πτερωμάτων τὸ μὲν ἐξ ἀρχῆς οὐδὲν γίνεται τῷ χρώματι τοιοῦτον, ἀλλὰ καὶ τὰ ποικίλα τῶν ὀρνέων πάνθ᾽ ὡς εἰπεῖν μέλανα, οἶον ὅ τε ταὼς καὶ ἡ περιστερὰ καὶ ἡ χελιδών· ὕστερον δὲ λαμβάνει πάσας τὰς τοιαύτας ποικιλίας, ἤδη τῆς πέψεως αὐτῶν ἔξω τοῦ σώματος γιγνομένης, ἔν τε τοῖς πτερώμασι καὶ τοῖς καλαίοις· ὥστε συμβαίνει, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν φυτῶν, καὶ τούτων ἔξω τοῦ σώματος γίγνεσθαι τὴν τῶν χρωμάτων πέψιν.

799b_4Bu yüzden öbür hayvanlar da, suda yaşayanlar, sürüngenler ve kabuklular, her türlü renk biçimine sahiptir; çünkü onlarda da olgunlaşma çok olur. Renkler hakkındaki inceleme en iyi söylenenlerden hareketle kavranabilir.

799b_4

Διὸ καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ζῴων, τά τ᾽ ἔνυδρα καὶ τὰ ἑρπετὰ καὶ τὰ κογχύλια, παντοδαπὰς ἴσχει χρωμάτων μορφάς, πολλῆς καὶ τούτοις τῆς πέψεως γινομένης. Τὴν μὲν οὖν περὶ τὰ χρώματα θεωρίαν μάλιστ᾽ ἄν τις ἐκ τῶν εἰρημένων δύναιτο συνιδεῖν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…