İçeriğe geç
Problemler

Aristoteles · Problemler

IX. Kitap: Çürükler, Yara İzleri ve Berelerle İlgili Problemler

889b_31. Problem

Yeni yüzülmüş deriler, en çok da koç derisi üzerine konunca ve yumurta üstüne kırılınca bere izlerini niçin önler? İkisi de yaşlığın toplanmasını ve şişmeyi önlediği için mi? Çünkü yaralanıp derisi soyulan yer sıcaklık yüzünden şişer. Yumurtalar yapışkanlıklarıyla yapıştırarak, yanıklarda olduğu gibi, şişmeyi önler; tıpkı tutkal gibi. Deriler de yapışkanlıklarıyla yapışır, aynı zamanda sıcaklıklarıyla sindirmeye yardım edip iltihabı dindirir; nitekim birkaç gün çıkarılmazlar. Tuz ve sirkeyle ovanlar da iltihabı dışarı çekmek ister.

889b_3

Διὰ τί τοὺς μώλωπας κωλύει τὰ νέοδαρτα δέρματα προστιθέμενα, καὶ μάλιστα κριῶν, καὶ ᾠὰ ἐπικαταγνύμενα; ἢ ὅτι ἄμφω κωλύει τὴν ἄθροισιν τοῦ ὑγροῦ καὶ τὴν ἔπαρσιν; τὸ γὰρ ἀφηλκωμένον ἕλκει ἐπαίρεται διὰ τὴν θερμασίαν· τά τε δὴ ᾠὰ διὰ τὴν γλισχρότητα κατακολλῶντα κωλύει ἐπαίρεσθαι, καθάπερ καὶ τὰ καύματα, ὥσπερ καὶ ἡ κόλλα, καὶ τὰ δέρματα τῇ τε γλισχρότητι προσκολλᾶται, καὶ ἅμα τῇ θερμότητι συμπέττει καὶ παύει τὴν φλεγμασίαν· οὐδὲ γὰρ ἀφαιροῦσιν ἡμερῶν τινῶν. ἐξάγειν δὲ βούλονται τὴν φλεγμασίαν καὶ οἱ τῷ ἁλὶ καὶ τῷ ὄξει τρίβοντες.

889b_42. Problem

Bedenin geri kalanında yara izleri niçin siyah, gözde ise beyazdır? Yara izi, hastalanmış her şey gibi, önceki rengin zıddı bir renk aldığı için mi? Gözdeki yaralar gözün siyahında olur. Ne var ki bedende de izler hemen siyah olmaz, başta beyazdır; gözdekiler de hep öyle kalmaz, zamanla ya tamamen ya da büyük ölçüde eski rengine döner.

889b_4

Διὰ τί ἐν μὲν τῷ ἄλλῳ σώματι αἱ οὐλαὶ μέλαιναι, ἐν δὲ τῷ ὀφθαλμῷ λευκαί; ἢ ὅτι ἐναντίαν χρόαν ἡ οὐλὴ λαμβάνει τῇ πρότερον, ὥσπερ πᾶν τὸ νενοσηκός; ἐν τῷ μέλανι δὲ τοῦ ὀφθαλμοῦ τὰ ἕλκη. οὐ μὴν οὐδὲ ἐν τῷ σώματι μέλαιναι εὐθύς, ἀλλ’ ἐξ ἀρχῆς λευκαί, οὐδὲ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ ἀεὶ μέλαιναι, ἀλλ’ ἀποκαθίστανται τῷ χρόνῳ, ἢ ἁπλῶς ἢ εἰς τὸ μᾶλλον.

889b_53. Problem

Narteks sapı darbenin çevresini niçin kızartır da ortasını beyaz bırakır? Yuvarlak olduğundan en çok değdiği ortadan kanı dışarı sıktığı için mi? Ama öyleyse kanın aynı yoldan geri dönmesi gerekirdi. Oysa kızarıklık kanın bir yere üşüşmesidir; kan da darbe alan yere üşüşür.

889b_5

Διὰ τί ὁ νάρθηξ τὰ κύκλῳ τῆς πληγῆς ποιεῖ ἐρυθρά, τὸ δὲ μέσον λευκόν; πότερον ὅτι ἀποπιέζει τὸ αἷμα ἐκ τοῦ μέσου, καθὸ μάλιστα προσπίπτει περιφερὴς ὤν; ἢ ἔδει ἐπανιέναι διά γε τοῦτο πάλιν· ἀλλ’ αἵματος συνδρομὴ τὸ ἐρύθημά ἐστιν, συνδρομὴ δ’ εἰς τὸν πληγέντα τόπον.

889b_64. Problem

Etin ortası narteks sapıyla şiddetle vurulunca niçin beyaz, çevresi kırmızı olur da odunla vurulunca ortası daha kırmızı olur? Narteks sapı hafif olduğundan, şiddetle vurursa yüzeydeki kanı dağıttığı için mi? Böylece kanın çekildiği yer beyaz, daha çok gittiği yer daha kırmızı görünür. Darbe şişince dağılan kan çabucak geri dönmez, çünkü hem azdır hem de gideceği yol yokuş yukarıdır; tabiata aykırı yönde gidebilmesi için çokluğuyla zorlanması gerekir. Sert şeylerin darbeleri ise ağırlıkları ve güçleri yüzünden sıkıştırma ve ezme yapar. Sıkıştırılan yer çukurlaşır, ezilen yer gevşer; çünkü ezme yumuşak bir kesme ve ayırmadır. Orta kısım çukurlaşıp gevşeyince çevreden yüzeydeki kan ona doğru gider; çünkü kan tabiatça aşağı gider, gevşek yerlere de onlar yol verdiği için gider. Kan orada toplanınca orayı kızartması, terk ettiği yerleri de beyazlatması olağandır.

889b_6

Διὰ τί τῷ μὲν νάρθηκι σφόδρα τυπτόμενον τὸ μέσον τῆς σαρκὸς λευκὸν γίνεται, τὸ κύκλῳ δὲ ἐρυθρόν, ξύλῳ δὲ ἐρυθρότερον τὸ μέσον; ἢ ὅτι ὁ μὲν νάρθηξ διὰ κουφότητα, ἐὰν σφόδρα πατάξῃ, τὸ ἐπιπολῆς διεσκέδασεν αἷμα, ὥστε ὅθεν μὲν ἐξέλιπεν, λευκὸν φαίνεται, οὗ δὲ πλέον ἦλθεν, ἐρυθρότερον. οἰδησάσης δὲ τῆς πληγῆς, οὐ ταχέως ἀποκαθίσταται τὸ σκεδασθὲν αἷμα διὰ τὸ ὀλίγον τε εἶναι καὶ τὴν φορὰν εἰς τὸ πρόσαντες εἶναι· πλήθει γὰρ βιασθὲν δεῖ τὴν

890a

παρὰ φύσιν φορὰν ἐνεχθῆναι. διὰ δὲ τῶν σκληρῶν αἱ πληγαὶ διὰ τὸ βάρος καὶ τὴν ἰσχὺν θλῖψιν καὶ θλάσιν ποιοῦσιν. θλιβόμενον μὲν οὖν κοῖλον γίνεται, θλώμενον δὲ ἀραιόν· τομὴ γὰρ καὶ διαίρεσίς ἐστι μαλακὴ ἡ θλάσις. κοίλου δὲ καὶ ἀραιοῦ γενομένου τοῦ μέσου, φέρεται εἰς αὐτὸ ἐκ τῶν πέριξ ἐπιπολῆς αἷμα· κάτω τε γὰρ πέφυκε φέρεσθαι, καὶ εἰς τὰ ἀραιὰ τῷ εἴκειν αὐτά. ἀθροιζομένου δ’ ἐνταῦθα εἰκότως τοῦ αἵματος τοῦτο μὲν ἐρυθραίνει, ἃ δὲ ἀπολείπει, λευκαίνει.

890a_25. Problem

Dalağı hastalıklı olanların yara izleri niçin siyahtır? Dalaktan hastalıklı ve sulu kan karıştığı için kanları bozuk olduğundan mı? Yara izindeki deri ince ve yüzeyseldir; kan ise sulu ve sıcak olduğundan siyahtır, deriden görünerek izi de bu renge sokar. Nitekim böylelerinde iz çoğu zaman daha siyah olur. Bunun sebebi de aynıdır: Derinin zayıflığı yüzünden kan soğur ve sıcaklık buharlaşıp gidince daha da siyahlaşır. Aynı şekilde yaşlıların da teni koyulaşır, doğuştan gelen izleri de gençlerdekinden daha siyah olur; çünkü onların bütün bedeni adeta bir çürük gibidir, ama derinin inceliği yüzünden değil, sıcaklık çekildiği için.

890a_2

Διὰ τί αἱ οὐλαὶ μέλαιναι τῶν σπληνιώντων; ἢ ὅτι αἷμα διεφθαρμένον ἔχουσιν διὰ τὴν ἐκ τοῦ σπληνὸς σύμμιξιν νοσώδους αἵματος καὶ ὑδαροῦς; ἡ μὲν οὖν οὐλὴ τὸ δέρμα λεπτὸν καὶ ἐπιπόλαιον ἴσχει· τὸ δὲ αἷμα, διὰ τὸ ὑδαρὲς καὶ θερμὸν εἶναι μέλαν ὄν, τοιαύτην ποιεῖ τὴν οὐλὴν διαφαινόμενον· καὶ δὴ πλεονάκις ἡ οὐλὴ ἐν τούτῳ γίνεται μελαντέρα. γίνεται δὲ διὰ ταὐτό· δι’ ἀσθένειαν γὰρ τοῦ δέρματος καταψύχεται τὸ αἷμα, καὶ ἐξατμίζοντος τοῦ θερμοῦ γίνεται μελάντερον. ὁμοίως δὲ καὶ τοῖς πρεσβύταις οἵ τε χρῶτες μελάντεροι γίνονται, καὶ αἱ οὐλαὶ αἱ συγγενεῖς μελάντεραι ἢ νέοις· οἷον ὑπώπιον γὰρ αὐτοῖς ἅπαν τὸ σῶμα οὑ διὰ λεπτότητα τοῦ δέρματος, ἀλλ’ ὅτι τὸ θερμὸν ἐκλέλοιπεν.

890a_36. Problem

Aynı şeyin sebebi olan şeylerin hepsi etki bakımından aynı güce mi sahiptir, değil mi? Örneğin göz çürüklerini tunç, turp, çiğnenmiş bakla, akciğer, kil ve başka bazı şeyler giderir. Bunlar aynı güçle mi giderir, yoksa tunç jengâr taşıdığı, jengâr da ilaç gibi etki ettiği için, bakla, akciğer ve kil gevşek dokuları sayesinde kanı kendilerine çektikleri için, ötekiler de başka sebeplerle mi? Yoksa bu türden şeylerin hepsinde en son sebep aynıdır (çünkü bunların zıddı olan pek çok şey de aynı etkiyi yapar, sıcak ve soğuk gibi), daha öncekilerin ise farklı olmasına hiçbir engel yok mudur?

890a_3

Πότερον ὅσα τοῦ αὐτοῦ αἴτια τὴν αὐτὴν ἔχει δύναμιν εἰς τὸ ποιεῖν, ἢ οὔ; λέγω δὲ οἷον ἐπεὶ τὰ ὑπώπια καὶ ὁ χαλκὸς ἐξαίρει καὶ ἡ ῥαφανὶς καὶ ὁ κύαμος διαμασώμενος καὶ ὁ πνεύμων καὶ ἡ ἄργιλος καὶ ἕτερ’ ἄττα, τῇ αὐτῇ δυνάμει, ἢ ὁ μὲν χαλκὸς τῷ ἰὸν εἶναι, τὸν δὲ ἰὸν φαρμακώδη, ὁ δὲ κύαμος καὶ ὁ πνεύμων καὶ ἡ ἄργιλος τῷ ἐπισπᾶν ἐφ’ αὑτὰ διὰ μανότητα, ἄλλα δὲ δι’ ἑτέρας αἰτίας; ἢ τὸ μὲν ἔσχατον ἐπὶ πάντων τῶν τοιούτων ταὐτό (πολλὰ γὰρ καὶ ἐναντία τούτοις, καθάπερ καὶ τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν), τὰ δὲ πρὸ τούτων οὐδὲν κωλύει ἕτερα.

890a_47. Problem

Öteki yara izleri niçin siyah, gözdekiler ise beyaz olur? İzler bulundukları yerin rengine göre zıt renge döndüğü, gözdekiler ise siyah olan kısımda oluştuğu için beyaz olmaları zorunlu olduğundan mı?

890a_4

Διὰ τί αἱ μὲν ἄλλαι οὐλαὶ μέλαιναι γίνονται, αἱ δὲ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ λευκαί; ἢ διότι μεταβάλλουσιν ἐν ᾧ ἂν ὦσι πρός τὰς χροιάς, ἐν δὲ τῷ ὀφθαλμῷ μέλανι ὄντι γίνονται, ὥστε ἀνάγκη λευκὰς γίνεσθαι.

890a_58. Problem

Vurup usulünce deneyen biri görür ki, narteks sapının darbesi bazı daha sert şeylerin darbesinden daha çok acıtır; bu niçindir? Oysa daha sert olanın darbesinin daha çok acıtması akla daha yatkındır; çünkü daha güçlü vurur. Et yalnız vurulurken değil, vururken de acı duyduğu için mi? Sert şeyler eti yalnızca vurur, çünkü et onların sertliği karşısında geri çekilir. Narteks sapında ise ikisi de olur: Et hem vurulur hem de sapın ağırlığı hafif olduğundan geri çekilmeyip ona vurur; böylece darbe iki kat olur.

890a_5

Διὰ τί ἀλγεινοτέρα ἡ πληγὴ τοῦ νάρθηκος ἢ ἐνίων σκληροτέρων, ἐάν τις κατὰ λόγον σκοπῇ τύπτων; εὐλογώτερον γὰρ τὴν τοῦ σκληροτέρου εἶναι ἀλγεινοτέραν μᾶλλον γὰρ

890b

τύπτει. ἢ ὅτι ἡ σὰρξ ἀλγεῖ οὐ μόνον τυπτομένη, ἀλλὰ καὶ τύπτουσα; ὑπὸ μὲν οὖν τῶν σκληρῶν τύπτεται μόνον (ὑπείκει γὰρ διὰ τὴν σκληρότητα αὐτῶν), ὑπὸ δὲ τοῦ νάρθηκος ἄμφω αὐτῇ συμβαίνει, τύπτεσθαί τε καὶ διὰ κουφότητα τοῦ βάρους τύπτειν μὴ εἴκουσαν, ὥστε διπλασία γίνεται ἡ πληγή.

890b_29. Problem

Thapsia bitkisi ve kepçe, birbirinin zıddı oldukları hâlde, göz çürüklerini niçin giderir; biri çürük başlarken, öteki sonra? Kepçe soğuktur, şairin dediği gibi: "Dişleriyle soğuk tuncu kavradı"; thapsia ise sıcak ve yakıcıdır. Kepçe, baygınlık geçirenlere su ne yapıyorsa onu mu yapar? Karşılayan soğukluk, darbe yüzünden yüzeye üşüşen kandan sıcaklığın çıkmasını engeller; sıcaklık çıkınca kan donar. Kan dışarıdayken nasıl donarsa, deri altında, dışarıya yakın olduğunda da donar; ama tuncun soğukluğu yüzünden sıcaklığın çıkması engellenince donmaz, yeniden dağılır ve üşüştüğü yerden geri döner. Thapsia da sıcak olduğu için aynı şeyi yapar; çünkü sıcaklığıyla donmayı engeller.

890b_2

Διὰ τί ἡ θαψία καὶ ὁ κύαθος τὰ ὑπώπια παύει, ἡ μὲν ἀρχόμενα, ὁ δὲ ὕστερον, ἐναντία ὄντα; ὁ μὲν γὰρ κύαθος ψυχρος, ὥσπερ καὶ ὁ ποιντής φησι ψυχρὸν δ’ ἕλε χαλκὸν ὀδοῦσιν, ἡ δὲ θαψία θερμὸν καὶ καυστικόν. ἢ ὁ μὲν κύαθος ὥσπερ τοῖς μικροψυχοῦσι τὸ ὕδωρ; ἀπαντῶσα γὰρ ἡ ψύξις κωλύει ἐξιέναι τὸ θερμὸν ἐκ τοῦ αἵματος ἐξ ἐπιπολῆς διὰ τὴν πληγὴν συνδραμόντος, καὶ ὅταν ἐξέλθῃ τὸ θερμόν, πηγνυμένου. ὥσπερ γὰρ ἂν εἰ ἔξω ὄν πήγνυται, καὶ ἐγγὺς τοῦ ἔξω τὸ αἷμα, ὅταν ᾖ ὑπὸ τὸ δέρμα, κωλυθέντος διεξιέναι τοῦ θερμοῦ, διὰ τὴν ψυχρότητα τοῦ χαλκοῦ 〈οὐ〉 πήγνυται, ἀλλὰ πάλιν διαχεῖται καὶ ἐπανέρχεται ὅθεν συνέδραμεν. ἡ δὲ θαψία θερμὴ οὖσα τὸ αὐτὸ ποιεῖ· κωλύει γὰρ πήγνυσθαι θερμὴ οὖσα.

890b_310. Problem

Göz çürükleri, kepçe gibi tunç şeyler üzerlerine tutulunca niçin dağılır? Tunç soğuk olduğu için mi? Darbe yüzünden toplanan kandan sıcaklığın çıkmasını engeller; sıcaklık yüzeyden çıkınca çürük oluşur. Bu yüzden tuncu, kan donmadan çabucak koymak gerekir. Thapsia da balla birlikte aynı sebeple yardım eder; çünkü sıcak olduğundan kanın soğumasını engeller.

890b_3

Διὰ τί τὰ ὑπώπια διαλύεται προσέχουσιν τὰ χαλκᾶ, οἷον κυάθους καὶ τὰ τοιαῦτα; ἢ διότι ψυχρὸν ὁ χαλκός ἐστιν; κωλύει οὖν τὸ θερμὸν ἐξιέναι ἐκ τοῦ συνιόντος αἵματος ὑπὸ τῆς πληγῆς, οὗ ἐξελθόντος ἐκ τοῦ ἐπιπολῆς γίνεται ὑπώπιον. διὸ καὶ ταχὺ δεῖ προστιθέναι πρὶν παγῆναι. καὶ ἡ θαψία δὲ μετὰ μέλιτος βοηθεῖ διὰ τὸ αὐτό· θερμὴ γὰρ οὖσα κωλύει ψύχεσθαι τὸ αἷμα.

890b_411. Problem

Aynı yerde birkaç kez yara açılınca iz niçin siyah olur? Yara açılınca o yerin tamamı zayıf düştüğü, ne kadar sık açılırsa o kadar zayıf olduğu, zayıf olan da soğumuş ve yaşlıkla dolu olduğu için mi? Bu yüzden siyah görünür; nitekim büyük ve uzun süren yaraların izleri de siyah olur. Sık sık yara almak da uzun süre yara taşımaktan başka bir şey değildir.

890b_4

Διὰ τί ποτε, ὅταν ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ πλεονάκις ἕλκος γένηται, ἡ οὐλὴ μέλαινα γίνεται; ἢ ὁπόταν γένηται ἕλκος, πᾶν ἀσθενές ἐστιν τοῦτο, καὶ ὅσῳ ἂν πλεονάκις, τοσούτῳ μᾶλλον· τὸ δὲ ἀσθενὲς κατεψυγμένον καὶ ὑγρότητος πλῆρες; διὸ καὶ μέλαν φαίνεται, εἰ τὰ μεγάλα ἕλκη καὶ πολυχρόνια μελαίνας τὰς οὐλὰς ἴσχει. τὸ δὲ πολλάκις λαβεῖν ἕλκος οὐδὲν ἀλλ’ ἢ πολὺν χρόνον ἔχειν ἐστὶν ἕλκος.

890b_512. Problem

Göz çürüklerine niçin kepçe tutarız? Darbe alınca o yer soğuduğu ve sıcaklık geri çekildiği için mi? Tunç soğuk olduğundan, konan kepçe sıcaklığın dışarı çıkmasını engeller.

890b_5

Διὰ τί ποτε πρὸς τὰ ὑπώπια τοὺς κυάθους προστιθέμμεθα; ἢ διότι, ὅταν πληγῶμεν, ὁ τόπος καταψύχεται, τὸ δὲ θερμὸν ὑποχωρεῖ. προστιθέμενος οὖν ὁ κύαθος, ψυχροῦ ὄντος τοῦ χαλκοῦ, διακωλύει τὸ θερμὸν ἐκπορεύεσθαι.

890b_613. Problem

Yara izlerinde niçin kıl çıkmaz? Kılların çıktığı kanallar tıkandığı ve yerlerinden kaydığı için mi?

890b_6

Διὰ τί ἐν ταῖς οὐλαῖς οὐ γίνονται τρίχες; ἢ ὅτι οἱ πόροι ἐπιτυφλοῦνται ἐξ ὧν αἱ τρίχες, καὶ παραλλάττουσιν;

891a14. Problem

Darbe yerleri niçin şişer ve morarır? O yerde dağılan sıvılar yakındaki yerlere çarpıp geri sektiği ve sıvıların yapışmasıyla bir araya toplandığı için mi? Bazı ince damarlar da yırtılırsa toplanan şey kanlı olur.

891a

Διὰ τί οἴδημα καὶ πελιώματα λαμβάνουσιν αἱ πληγαί; ἢ διότι κατὰ τοῦτον τὸν τόπον διασταλέντα τὰ ὑγρά, εἰς τοὺς πλησίον τόπους προσκόψαντα ἀποπάλλεται πάλιν καὶ τῇ κολλήσει τῶν ὑγρῶν συνήγαγεν; ἐὰν δὲ καὶ φλέβιά τινα ῥαγῇ, ὕφαιμος ἡ συνδρομὴ γίνεται.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…