VIII. Kitap: Üşüme ve Ürpermeyle İlgili Problemler
887b_21. Problem
Üşüyenler niçin morarır? Kan soğuk yüzünden donduğu, donan kan da sıcaklık bulunmadığı için karardığı için mi? Beyazlık ateşe özgüdür. Bu yüzden en çok yaşlıların teni morarır; çünkü en az sıcaklık onlardadır.
Διὰ τί οἱ ῥιγῶντες πελιδνοὶ γίνονται; ἢ διότι τὸ αἷμα πήγνυται διὰ τὸ ψῦχος, πηγνύμενον δὲ μελαίνεται διὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ θερμοῦ; τὸ δὲ λευκὸν τοῦ πυρός. διὸ καὶ τοῖς πρεσβύταις μάλιστα πελιοῦται ἡ σάρξ, ὅτι ἐλαχίστην ἔχει θερμότητα.
887b_32. Problem
Üşüyenler niçin uyuyamaz? Üşüyenlerin hepsi nefeslerini daha çok tuttuğu, uyuyan ise nefes aldığından çok nefes verdiği için mi? Bu yüzden üşüyen kişinin uyuması zordur; çünkü zıt şeyleri aynı anda yapmak imkânsızdır.
Διὰ τί οἱ ῥιγῶντες καθεύδειν οὐ δύνανται; 〈ἢ〉 διότι πάντες οἱ ῥιγῶντες μᾶλλον τὸ πνεῦμα κατέχουσιν, ὁ δὲ καθεύδων ἐκπνεῖ μᾶλλον ἢ εἰσπνεῖ, ὥστε χαλεπὸν ῥιγῶντα καθεύδειν· ἅμα γὰρ ποιεῖν τἀναντία ἀδύνατον.
887b_43. Problem
Hastalığını yeni atlatanlar, kederliler ve öfkeliler soğukta niçin daha hırçın olur? Soğumak onları daha katı yaptığı için mi?
Διὰ τί ἐν τῷ ψύχει ὀξύτεροι καὶ οἱ ἀσθενήσαντες καὶ οἱ λυπούμενοι καὶ οἱ ὀργιζόμενοι; ἢ στιφρότερον ποιεῖ τὸ καταψύχεσθαι;
887b_54. Problem
İyi formdaki atletler niçin soğuğa dayanıksızdır? Beden melekeleri temiz, havası iyi akan ve yağsız olduğu için mi? Böyle bir meleke, içinden kolayca geçilen ve kendinde sıcaklık barındırmayan bir meleke olduğunda havadan en kolay etkilenir. Yağ ise, pek sulu olmadıkça, sıcaktır.
Διὰ τί οἱ ἀθληταὶ δύσριγοι εὖ ἔχοντες; ἢ ὅτι καθαρὰ καὶ εὔπνους ἡ ἕξις καὶ ἀπίμελος; ἡ τοιαύτη δὲ εὐπαθεστάτη ὑπὸ τοῦ ἀέρος, ὅταν εὐδίοδός τε ᾐ καὶ μὴ ἔχῃ θερμότητα ἐν αὑτῇ· ἡ δὲ πιμελὴ θερμόν, ἂν μὴ δίυγρος.
887b_65. Problem
En çok uçtaki uzuvlar niçin üşür? Dar oldukları için mi? İçlerindeki kanallar da dar olduğundan az kanlıdır, dolayısıyla az sıcaktır; çünkü kan sıcaktır.
Διὰ τί μάλιστα τὰ ἀκρωτήρια ῥιγῶσιν; ἢ διὰ στενότητα; καὶ οἱ πόροι ἐν αὐτοῖς στενοὶ ὄντες ὀλίγαιμοί εἰσιν, ὥστε καὶ ὀλιγόθερμοί εἰσιν· τὸ γὰρ αἷμα θερμόν.
887b_76. Problem
Ayaklar yerden kalkık olunca insanlar niçin daha çok üşür? Altlarından daha çok hava estiği için mi? Yoksa aşağıda kan daha az olduğundan, sıcaklık çekilince geri kalan kısım daha kolay soğuduğu için mi?
Διὰ τί, ἐὰν μετέωροι ὦσιν οἱ πόδες, μᾶλλον ῥιγοῦσιν; πότερον ὑποπνεῖ μᾶλλον; ἢ ὅτι ἐν ἐλάττονι γίνεται τὸ αἷμα κάτω, ὥστε τὸ ἄλλο εὐψυκτότερον ἐκλείποντος τοῦ θερμοῦ;
887b_87. Problem
Yağ sıcak olduğu hâlde çok şişmanlar niçin çok üşür? Şişmanlıklarının büyüklüğü yüzünden bedenin uç kısımları içerideki sıcaklıktan uzak, dışarıdaki soğuğa ise yakın olduğu için mi?
Διὰ τί οἱ παχεῖς σφόδρα ῥιγοῦσι, τῆς πιότητος θερμῆς οὔσης; ἢ διὰ τὸ μέγεθος τοῦ πάχους τοῦ μὲν ἔσωθεν θερμοῦ πόρρω γίνονται τὰ ἔσχατα, τοῦ δὲ ἔξω ψυχροῦ τὰ ἐγγύς;
887b_98. Problem
Aksırdıktan ve işedikten sonra insanlar niçin ürperir? İkisinde de damarlar boşaldığı, boşalan damarlara da ürperten soğuk hava girdiği için mi?
Διὰ τί πταρέντες καὶ οὐρήσαντες φρίττουσιν; ἢ ὅτι κενοῦνται αἱ φλέβες ἐν ἀμφοτέροις, κενωθέντων δὲ ὁ ἀὴρ εἰσέρχεται ψυχρός, ὁ ποιῶν φρίττειν.
887b_109. Problem
Kurt açlığı niçin en çok soğukta, kışın da yazdan çok tutar? Kurt açlığı kuru besinin eksikliğinden doğduğu, soğukta ve kışın ise içerideki sıcaklık daha dar bir yere çekildiğinden içerideki besin daha çabuk tükendiği için mi? Bu olunca da kurt açlığı tutması olağandır. Kurt açlığındaki gevşeme ve güçsüzlük, sıcaklığın toplanması yüzünden bedende bir erime olmasından doğar. Eriyen madde yiyeceklerin bulunduğu yere akarsa bedene besin olur; nefes yolunun başlangıcına giderse ses kısılması ve güçsüzlük olur: ses kısılması nefes kanalı tıkandığı için, güçsüzlük ise bedenin beslenememesi ve erimesi yüzünden. Böylelerine yardım çabuk ve az şeyle olur; çünkü hastalığın başlangıcı dışarıdandır: Sıcaklığımızı içeriye sıkıştıran soğuk kurt açlığını yapar. Korkudan titreyip sararanlar tehlike geçince hemen eski hâllerine nasıl dönerse, kurt açlığı tutanlar da biraz ekmek yiyince öyle döner; zorla tabiatlarından çıkarılmışlardır ama bozulmamışlardır, bu yüzden çabucak düzelirler. Çünkü tabiata uygun gidişe karşı koyan şey, onları tabiata geri de getirir. Yalnız onu bırakmak yeter; tıpkı çocukların, iplerini geriye doğru gerdikleri oyuncakları gibi: Onlar da ipler bırakılınca hemen sırtüstü düşer.
Διὰ τί μάλιστα βουλιμιῶσιν ἐπὶ τῷ ψύχει, καὶ τοῦ χειμῶνος μᾶλλον ἢ τοῦ θέρους; ἢ διότι ἡ μὲν βουλιμία γίνεται
δι’ ἔνδειαν τῆς ξηρᾶς τροφῆς, ἐν δὲ τῷ ψύχει καὶ τῷ χειμῶνι συστελλομένου τοῦ ἐντὸς θερμοῦ εἰς ἐλάττω τόπον θᾶττον ὑπολείπει ἡ ἐντὸς τροφή· τούτου δὲ γινομένου μᾶλλον βουλιμιᾶν εἰκός. ἡ δ’ ἐν τῇ βουλιμίᾳ ἔκλυσις καὶ ἀδυναμία γίνεται συντήξεως γινομένης ἐν τῷ σώματι διὰ τὴν τοῦ θερμοῦ ἄθροισιν, ἧς ῥυείσης μὲν εἰς τὸν τῶν σιτίων τόπον αὐτὴ τροφὴ γίνεται τῷ σώματι· ἐὰν δ’ ἐπὶ τὰς ἀρχὰς τῆς ἀνανοῆς ἔλθῃ, ἀφωνία καὶ ἀδυναμία συμβαίνει, ἀφωνία μὲν διὰ τὸ ἐμφράττεσθαι τὸν τοῦ πνεύματος πόρον, ἀδυναμία δὲ διὰ τὴν τοῦ σώματος ἀτροφίαν καὶ σύντηξιν. ταχεῖαι δὲ καὶ ἀπ’ ὀλίγων αἱ βοήθειαι γίνονται τοῖς τοιούτοις διὰ τὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ πάθους ἔξωθεν γίνεσθαι. συστέλλον γὰρ τὸ ἐντὸς ψυχρὸν τὸ θερμὸν ἡμῶν ποιεῖ τὴν βουλιμίαν. καθάπερ οὖν ἐν τῷ φόβῳ τρέμοντες καὶ ὠχριῶντες, ἀφέντες τοῦ κινδύνου, παραχρῆμα οἱ αὐτοὶ γίνονται, οὕτω καὶ οἱ βουλιμιῶντες μικρὰ προσενεγκάμενοι ἐξ ἄρτου, βίᾳ κινηθέντες ἐκ τῆς φύσεως, μὴ φθαρέντες δέ· ταχεῖα ἡ ἀποκατάστασις γίνεται. ταὐτὸ γὰρ ἀντέτεινεν τήν τε κατὰ φύσιν ἀγωγήν, καὶ καθίστησιν εἰς τὴν φύσιν. ἀφεῖναι οὖν μόνον αὐτὴν δεῖ, καὶ καθάπερ τῶν παιδίων τὰ ἀντιτείνοντα εἰς τοὔπισθεν τὰ σπαρτία· καὶ γὰρ ταῦτα ἀφεθέντων τῶν σπαρτίων εὐθὺς πεπτώκασιν ὕπτια.
888a_210. Problem
Antrenmanlı olanlar niçin antrenmansızlardan daha çok üşür? Yağ ağır işlerle eriyip gittiği, yağ ise sıcaklık sağladığı için mi? Çünkü yağlı olan sıcaktır. Yoksa yağ ve artık gittiğinden bedenleri havanın daha kolay geçtiği ve daha gevşek bir hâle geldiği, böylece soğuğu hiçbir şey dışarıda tutmadığı için mi? Yoksa terle kanalların ağızları açıldığından adeta pek çok kapı sökülmüş olduğu için mi? Açıktır ki sağlık ve güç için aynı meleke yararlı değildir; biri yağlı, öteki gevşek görünmektedir.
Διὰ τί οἱ γεγυμνασμένοι δυσριγότεροι τῶν ἀγυμνάστων; πότερον ὅτι τὸ πῖον ὑπὸ τῶν πόνων ἐξῄρηται, τοῦτο δὲ ἀλέαν παρέχει· θερμὸν γὰρ τὸ λιπαρόν. ἢ ὅτι εὐπνούστερα τὰ σώματα καὶ ἀραιότερα διὰ τὸ τὸ πῖον καὶ τὸ περίττωμα ἐξῃρῆσθαι, ὥστε οὐδὲν ἀποστέγειν τὸ ψῦχος; ἢ διὰ τὴν τῶν πόρων ἀποστόμωσιν τοῖς ἱδρῶσιν οἷον πολλαὶ θύραι ἐξῄρηνται; φανερὸν δὲ ὅτι οὐχ ἡ αὐτὴ ἕξις πρὸς ὑγείαν καὶ ἰσχὺν συμφέρει· ἡ μὲν 〈γὰρ〉 πίων, ἡ δὲ ἀραιὰ φαίνεται οὖσα.
888a_311. Problem
İnsanlar üzerlerine hem sıcak hem soğuk su dökülünce niçin ürperir? Zıt şeylerin aynı şeyin sebebi olması tuhaftır. Soğuk su dökülünce içerideki sıcaklık sönerek ürperti yaptığı, sıcak su dökülünce de dışarıdaki soğuk yer değiştirip kaçarak içeride tek bir yerde toplandığı için mi? Böylece ikisi de aynı şeyden, soğuktan olur; ama bazen içerideki, bazen dışarıdaki soğuktan.
Διὰ τί φρίττουσι καὶ τῷ θερμῷ καὶ τῷ ψυχρῷ προσχεόμενοι; ἄτοπον γὰρ τὰ ἐναντία τοῦ αὐτοῦ εἶναι αἴτια. ἢ διότι ὑπὸ μὲν τοῦ ψυχροῦ προσχεόμενοι τὸ ἐντὸς θερμὸν σβεννύμενον ποιεῖ τὴν φρίκην, ὑπὸ δὲ τοῦ θερμοῦ τὸ ἐκτὸς ψυχρὸν ἀντιπεριιστάμενον εἰς ἓν καὶ ἀθροιζόμενον τῇ φυγῇ ἔσω; ὥστε ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ ἄμφω γίνεται, ἀλλ’ ὁτὲ μὲν ὑπὸ τοῦ ἔσω, ὁτὲ δὲ ὑπὸ τοῦ ἔξωθεν.
888a_412. Problem
Deride kıllar niçin diken diken olur? Deri büzülünce kılların dikilmesi olağan olduğu için mi? Deri hem üşümeyle hem de başka hâllerle büzülür.
Διὰ τί φρίττουσιν αἱ τρίχες ἐν τῷ δέρματι; ἢ ὅταν συσπάσωσι τὸ δέρμα, εἰκότως ἐξανέστησαν· συσπῶσι δὲ καὶ ὑπὸ ῥίγους καὶ ὑπ’ ἄλλων παθῶν.
888b13. Problem
İdrarın son damlaları çıkarken niçin ürpeririz? Sıcak sıvı içerideyken mesane ve çevresindeki kanallar dolu olduğu, sıvı çıkınca da onları soğuk hava doldurduğu için mi? Çünkü hiçbir şey boş kalmamalı, ya havayla ya da bir cisimle dolu olmalıdır. Soğuk hava girdiği için ürpermek olağandır.
Διὰ τί ἐν τῇ τελευταίᾳ προέσει τοῦ οὔρου φρίττομεν; ἢ ὅτι ἐνόντος μὲν τοῦ ὑγροῦ θερμοῦ πλήρεις ἥ τε κύστις καὶ οἱ περὶ αὐτὴν πόροι, ἐξελθόντος δὲ ἀέρος ψυχροῦ ἐνέπλησεν· οὐδὲν γὰρ κενὸν δεῖ εἶναι, ἀλλ’ ἢ ἀέρος ἢ σώματος πλῆρες. ἅτε οὖν εἰσεληλυθότος ψυχροῦ ἀέρος εἰκότως φρίττειν συμβαίνει.
888b_214. Problem
Üşüyenlerin dili, sarhoşlarınki gibi, niçin sürçer? Soğuktan donup sertleşince zor hareket ettiği, bu olunca da açık seçik konuşamadığı için mi? Yoksa dış kısımlar soğuktan sıklaşınca içeri akan yaşlık dili ıslattığı, bu yüzden dil, sarhoşlar için de söylendiği gibi, kendi işini göremediği için mi? Yoksa üşümenin getirdiği titreme yüzünden hareket düzensiz olduğundan dil sözcükleri ayrı ayrı çıkaramadığı, bu yüzden de sürçtüğü için mi?
Διὰ τί τῶν ῥιγώντων ἡ γλῶττα, καθάπερ τῶν μεθυόντων, πταίει; πότερον ὑπὸ τοῦ ψύχους πηγνυμένη καὶ σκληρυνομένη δυσκίνητος γίνεται, τούτου δὲ συμβαίνοντος οὐ δύναται σαφηνίζειν; ἢ τῶν ἐκτὸς πυκνουμένων διὰ τὸ ψῦχος εἴσω συρρυὲν τὸ ὑγρὸν ἐξυγραίνει τὴν γλῶτταν, διόπερ οὐ δύναται ἡ γλῶττα τὸ αὑτῆς ποιεῖν, καθάπερ εἴρηται καὶ ἐπὶ τῶν μεθυόντων. ἢ διὰ τὸν ἀπὸ τοῦ ῥίγους τρόμον ἀτάκτου τῆς κινήσεως οὔσης οὐ δύναται τὰ λεγόμενα διαρθροῦν ἡ γλῶττα· διόπερ καὶ πταίει.
888b_315. Problem
Üşüyenlerin bedenindeki kıllar niçin dikilir? Soğuma yüzünden sıcaklık iç bölgede toplandığı, sıcaklık etten çekilince et daha çok büzüldüğü, et büzülünce de kıllar daha çok dikildiği için mi? Yoksa (...) için mi?
Διὰ τί τῶν ῥιγώντων ὀρθαὶ αἱ ἐν τῷ σώματι τρίχες γίνονται; ἢ διότι ἀπὸ τῆς καταψύξεως τὸ θερμὸν εἰς τὸν ἐντὸς τόπον ἀθροίζεται, ἐκλείποντος δ’ ἐκ τῆς σαρκὸς τοῦ θερμοῦ συνίσταται μᾶλλον, συναγομένης δὲ ὀρθότεραι αἱ τρίχες γίνονται. ἢ διότι . . .
888b_416. Problem
Kışın koşarken niçin dururken olduğundan daha çok üşürüz? Dururken bedenimizin çevresindeki hava bir kez ısınınca artık rahatsız etmediği, koşarken ise durmadan yeni ve soğuk hava çarptığı, bu yüzden daha çok üşüdüğümüz için mi? Ayrıca hava hareket edince daha da soğur; bu da en çok koşarken olur.
Διὰ τί τοῦ χειμῶνος τρέχοντες μᾶλλον ῥιγῶμεν ἢ ἑστῶτες; ἢ ὅτι ὁ ἀὴρ ὁ περὶ τὸ σῶμα ἑστώτων μέν, ἐπειδὰν ἅπαξ συνθερμανθῇ, οὐκέτι ἐνοχλεῖ, τρεχόντων δὲ ἀεὶ ἄλλος καὶ ἄλλος προσπίπτει ψυχρὸς ὤν, διόπερ μᾶλλον ῥιγῶμεν; ἔτι δὲ καὶ κινούμενος ψυχρότερος γίνεται ὁ ἀήρ· τοῦτο δὲ ἐν τῷ τρέχειν μάλιστα συμπίπτει.
888b_517. Problem
Gün ağarırken, güneş daha yakınken, niçin soğuk daha fazladır? Güneşin yokluğu daha uzun sürdüğünden yer daha çok soğumuş olduğu için mi? Yoksa sabaha doğru çiy kırağı gibi düştüğü, bunlar da soğuk olduğu için mi? Yoksa bunlar da yukarı çıkan sıcaklığa hâkim olunduğu için düşer, ona da güneşin yokluğu yüzünden hâkim olunur mu? Bu yüzden güneş daha uzaktayken çiy düşmez, daha yakınken düşer ve donar; çünkü güneş daha uzun süre bulunmadığından yer daha çok soğumuştur. Yoksa gecelerden kalan rüzgârlar sabaha doğru daha soğuk olduğu için mi? Yoksa yiyecekler sindirilmiş olduğundan soğuk bize daha fazla mı gelir? Çünkü daha boş olunca soğuğa daha dayanıksız oluruz. Bunun işareti, kusmadan sonra en çok üşümektir.
Διὰ τί ὑποφαύσκοντος μᾶλλον ψῦχος [ἢ] ἐγγυτέρω τοῦ ἡλίου ὄντος; ἢ ὅτι πλείων 〈ὁ〉 χρόνος τῆς τοῦ ἡλίου ἀπουσίας, ὥστε μᾶλλον ἀπέψυκται ἡ γῆ; ἢ ὅτι πρὸς ἡμέραν ἡ δρόσος πίπτει ὥσπερ πάχνη, ταῦτα δὲ ψυχρά; ἢ καὶ ταῦτα πίπτει διὰ τὸ κρατεῖσθαι τὸ ἀναφερόμενον θερμόν, κρατεῖται δὲ διὰ τὴν τοῦ ἡλίου ἀπουσίαν· διὸ καὶ πλεῖον μὲν ἀπέχοντος οὐ πίπτει, ἐγγυτέρω δὲ ὄντος πίπτει καὶ πήγνυται· διότι μᾶλλον ἀπέψυκται ὁ τόπος, πλείω χρόνον τοῦ ἡλίου ἀπόντος. ἢ ὅτι πρὸς ἡμέραν μᾶλλον τὰ ἐκ νυκτῶν πνεύματα τῆς ψύξεως; ἢ ἡμῖν δοκεῖ μᾶλλον εἶναι ψῦχος διὰ τὸ πεπέφθαι τὰ σιτία; κενώτεροι δὲ ὄντες δυσριγότεροι. σημεῖον δὲ τὸ μετὰ τοὺς ἐμέτους μάλιστα ῥιγᾶν.
888b_618. Problem
Üşüyenler ateşe götürülünce niçin acı çeker de yavaş yavaş ısıtılınca çekmez? Genel olarak bir şey zıddından zıddına geçince büyük bir değişim olduğu için mi? Ağaçlarda olduğu gibi: Biri onları yavaş yavaş bükerse zarar görmezler, daha şiddetle ve birden bükerse kırılırlar. Benzer benzerden etkilenmez; üşüyenin sıcaklığı ise içeri çekilip toplanır, geriye yaşlık ve soğuk kalır; zıt da zıddı yok eder. Böylece biri yavaş yavaş ısıtırsa sıcaklık yavaş yavaş dışarı çıkar ve kişi daha az acı çeker; yavaş yavaş ısıtmayıp birden ateşe yaklaştırırsa acı daha çok olur.
Διὰ τί πονοῦσιν, ὅταν ῥιγῶντας πρὸς τὸ πῦρ φέρωσιν· ὅταν δὲ κατὰ μικρὸν χλιαίνωσιν, οὔ; ἢ ὅτι ὅλως ἐκ τῶν ἐναντίων
τοὐναντίον γινόμενον μεγάλην ποιεῖ τὴν μεταβολήν; ὥσπερ ἐπὶ τῶν δένδρων, εἰ μὲν κατὰ μικρὸν κάμπτοι τις, οὐκ ἂν πονοῖ, εἰ δὲ σφοδρότερον καὶ μὴ κατὰ μικρόν, κλῶνται. εἰ οὖν τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου ἀπαθές, τὸ δὲ θερμὸν τοῦ ῥιγῶντος εἴσω συνίσταται καὶ συνέρχεται, τὸ δὲ ὑγρὸν καταλείπεται καὶ τὸ ψυχρόν, τὸ δὲ ἐναντίον τοῦ ἐναντίου φθαρτικόν· ὥστε ἐὰν μὲν χλιαίνῃ, κατὰ μικρὸν ἐξέρχεται τὸ θερμὸν καὶ ἧττον πονεῖ, ἐὰν δὲ μὴ ἀναχλιάνῃ, προσάγει μᾶλλον.
889a_219. Problem
Soğuduktan sonra aynı sıcaklıkla niçin daha çok yanar ve acı duyarız? Et sıklığı yüzünden çarpan sıcaklığı içinde tuttuğu için mi? Kurşunun yünden daha sıcak olması da bu yüzdendir. Yoksa kanallar soğuktan donmuş olduğundan sıcaklık zorla geçtiği için mi?
Διὰ τί ψυχθέντες μᾶλλον ἀπὸ τῆς αὐτῆς θερμασίας καιόμεθα καὶ ἀλγοῦμεν; πότερον διὰ πυκνότητα στέγει ἡ σὰρξ τὸ προσπῖπτον θερμόν; διὸ μόλιβος ἐρίου θερμότερος. ἢ βίαιος γίνεται τοῦ θερμοῦ ἡ δίοδος διὰ τὸ πεπηγέναι ὑπὸ τοῦ ψύχους τοὺς πόρους.
889a_320. Problem
Öfkeliler niçin üşümez? Öfke ve thymos korkaklığın zıddı olduğu için mi? Öfke ateştendir; öfkeliler içlerinde çok ateş tuttuklarından ısınırlar. Bu en iyi çocuklarda görülebilir. Yetişkinler bundan zarar görür; çocuklar ise önce bol hava çeker, sonra kızarırlar. Çünkü içerideki bol sıcaklık, yaşlık da üreterek kızarıklık yapar. Nitekim biri üzerlerine bol soğuk su dökse öfkeleri geçer; çünkü sıcaklıkları söner. Korkaklar ve korkanlar ise tersidir: Üşür, soğur ve sararırlar; çünkü yüzeydeki bölgelerden sıcaklık çekilir.
Διὰ τί οἱ ὀργιζόμενοι οὐ ῥιγῶσιν; ἢ ὅτι ἡ ὀργὴ τῇ δειλίᾳ ἐναντίον καὶ ὁ θυμός; ἔστι δὲ ἡ μὲν ὀργὴ ἀπὸ τοῦ πυρός· πολὺ γὰρ τὸ πῦρ κατέχοντες εἴσω χλιαίνονται. μάλιστα δ’ ἔστιν ἐπὶ τῶν παιδίων καταμαθεῖν. οἱ μὲν γὰρ ἄνδρες βλάπτονται, τὰ δὲ παιδία πρῶτον μὲν τὸ πνεῦμα πολὺ ἀναλαμβάνουσιν, εἶτα ἐρυθριῶσιν· πολὺ γὰρ εἴσω ὂν τὸ θερμὸν καὶ ἐξυγραῖνον ἐρυθριᾶν ποιεῖ, ἐπεὶ εἴ τις αὐτοῖς πολὺ τοῦ ψυχροῦ προσχέοι, παύσοιντ’ ἂν ὀργιζόμενοι· κατασβεσθείη γὰρ ἂν αὐτῶν τὸ θερμόν. οἱ δὲ δειλοὶ καὶ φοβούμενο τοὐναντίον. ῥιγῶσίν τε γὰρ καὶ ψυχροὶ καὶ ὠχροὶ γίνονται ἐκλείπει γὰρ τὸ θερμὸν αὐτοῖς ἐκ τῶν ἐπιπολῆς τόπων.
889a_421. Problem
Ürperdiğimizde kıllar niçin dimdik durur? Tabiatça yaşlık içine gömülü oldukları için mi? Çünkü kılın derindeki kısmı yaşlığa hâkimdir. Ürperti soğuktan olur, soğuk da tabiatı gereği yaşlığı dondurur. Kılların içinden çıktığı yaşlık değişip donunca kılların da değişmesi olağandır. Değişmeleri gerekirse ya aynı durumda kalacak ya da kıl yine yaşlığa hâkim olacaktır; ama yaşlık donup sıklaşmışken kılın ağırlığıyla ona hâkim olması beklenmez. Yaşlık donduğu için kılın hiçbir yöne yatması mümkün değilse, geriye dik durması kalır. Yoksa soğuma yüzünden sıcaklık iç bölgede toplandığı, sıcaklık etten çekilince et daha çok büzüldüğü, et büzülünce de kıllar daha dik hâle geldiği için mi? Tıpkı biri yere bir çöp ya da başka bir şey saplayıp toprağı sıkıştırarak her yandan bastırırsa, toprağı gevşek bıraktığından daha dik durması gibi.
Διὰ τί, ὅταν φρίξωμεν, αἱ τρίχες ὀρθαὶ ἵστανται; ἢ διὰ τὸ ἐν ὑγρῷ πεφυκέναι κατακεκλεῖσθαι; κρατεῖ γὰρ τοῦ ὑγροῦ τὸ βάθος τῆς τριχός. ἡ δὲ φρίκη γίνεται ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ, τὸ δὲ ψῦχος κατὰ φύσιν πήγνυσι τὸ ὑγρόν. ὅταν οὖν μεταβάλλῃ τὸ ὑγρόν, ἐξ οὗ πεφύκασιν αἱ τρίχες, καὶ παγῇ, μεταβάλλειν εἰκὸς καὶ τὰς τρίχας. εἰς μὲν οὖν τοὐναντίον εἰ μεταβάλλουσιν, ἢ ἐν ταὐτῷ μένουσιν, ἢ ἐπικρατήσει πάλιν ἡ θρὶξ τοῦ ὑγροῦ· οὐκ εἰκὸς δὲ πεπηγότος καὶ πεπυκνωμένου τοῦ ὑγροῦ τὴν τρίχα τῷ βάρει κρατεῖν. εἰ δὲ μηδαμόσε κεκλίσθαι δυνατὸν τὴν τρίχα τῷ τὸ ὑγρὸν πεπηγέναι, λείπεται ἑστάναι ὀρθήν. ἢ διότι ὑπὸ τῆς καταψύξεως τὸ θερμὸν εἰς τὸν ἐντὸς τόπον ἀθροίζεται, ἐκλείποντος δὲ ἐκ τῆς σαρκὸς τοῦ θερμοῦ συνίσταται μᾶλλον ἡ σάρξ, συναγομένης δὲ ὀρθότεραι αἱ τρίχες γίνονται, καθάπερ ἐάν τις εἰς
τὴν γῆν ἐμπήξας κάρφος ἢ ἄλλο τι συσσάττῃ καὶ πάντοθεν συνάγῃ τὴν γῆν, μᾶλλον ὀρθοῦται ἢ ἐὰν ἐᾷ μὴ συνεστηκυῖαν.
889b_222. Problem
Üşüyenler niçin hiç uyuyamaz? Üşüyen kişi nefesini verdiğinden çok tuttuğu, uyuyan ise aldığından çok verdiği için mi? Böylece üşüme, insanı uykunun zıddı bir duruma sokar.
Διὰ τί οἱ ῥιγῶντες μάλιστα οὐ καθεύδουσιν; ἢ διότι ὁ ῥιγῶν μᾶλλον κατέχει τὸ πνεῦμα ἢ ἐκπνεῖ, ὁ δὲ καθεύδων ἐκπνεῖ ἢ εἰσπνεῖ; ἐναντίως οὖν ποιεῖ ἔχειν τὸ ῥῖγος τῷ καθεύδειν.