X. Kitap: Tabiata Dair Problemlerin Özeti
891a_21. Problem
Hayvanların bir kısmı niçin öksürür de bir kısmı öksürmez; örneğin insan öksürür, öküz öksürmez? Hayvanların çoğunda artık başka bir şeye dönüştüğü, insanda ise buraya, göğse yöneldiği için mi? Yoksa en büyük ve en yaş beyin insanda olduğu, öksürük de balgam aşağı aktığında olduğu için mi?
Διὰ τί τὰ μὲν βήττει, τὰ δὲ οὔ, οἷον ἄνθρωπος μὲν βήττει, βοῦς δὲ οὔ; πότερον τῷ εἰς ἄλλο τι τρέπεσθαι τοῖς πλείστοις ζῴοις τὸ περίττωμα, ἀνθρώπῳ δὲ δεῦρο; ἢ ὅτι ἐγκέφαλον πλεῖστον καὶ ὑγρότατον ἔχει ὁ ἄνθρωπος, ἡ δὲ βὴξ καταρρέοντος γίνεται φλέγματος.
891a_32. Problem
Hayvanlar içinde niçin yalnız insanın burnundan kan akar? En büyük ve en yaş beyin onda olduğu, beyinden gelen artıkla dolan damarlar da bu akıntıyı kanallardan dışarı saldığı için mi? Çünkü hastalıklı kan temiz kandan daha incedir; bu da beynin artıklarıyla karışmış kandır ve adeta bir irin suyu gibidir.
Διὰ τί ἀνθρώπῳ μόνῳ τῶν ζῴων αἷμα ῥεῖ ἐκ τῶν μυκτήρων; ἢ ὅτι ἐγκέφαλον ἔχει πλεῖστον καὶ ὑγρότατον, ἀφ’ οὗ αἱ φλέβες πληρούμεναι τοῦ περιττώματος διὰ τῶν πόρων προΐενται τὴν ῥύσιν; λεπτότερον γὰρ γίνεται τοῦ αἵματος τοῦ καθαροῦ τὸ νοσερόν, τοῦτο δέ ἐστι τὸ μιχθὲν τοῖς τοῦ ἐγκεφάλου περιττώμασιν, καὶ ἔστι καθάπερ ἰχώρ.
891a_43. Problem
Hayvanların bir kısmı niçin etin altında, bir kısmı etin içinde, bir kısmı da her ikisinde yağlanır? Eti sık olanlarda nem, deri tabiatça etten ayrık durduğu için deri ile et arasında toplandığı, bu nem de sindirilince iç yağına dönüştüğü için mi? Eti daha gevşek olan ve derisi ete bitişik duranlar ise etin içinde yağlanır. İki özelliği birden taşıyanlar her iki yerde yağlanır.
Διὰ τί τῶν ζῴων τὰ μὲν ὑπὸ σάρκα, τὰ δὲ κατὰ σάρκα πίονά ἐστιν, τὰ δὲ κατ’ ἀμφότερα; ἢ ὅσων μὲν πυκνὴ ἡ σάρξ, μεταξὺ τοῦ δέρματος καὶ τῆς σαρκὸς συστέλλεται ἡ ἰκμὰς διὰ τὸ ταύτην εἶναι [τὸ δέρμα] ἀφεστὼς φύσει· ἣ πεττομένη γίνεται πιμελή. ὅσα δὲ ἀραιοτέραν ἔχει τὴν σάρκα τό τε δέρμα προεστώς, κατὰ σάρκα πίονα γίνεται. τὰ δὲ ἀμφοτέρως ἔχοντα ἐπ’ ἀμφότερα πιαίνεται.
891a_54. Problem
Çocuklar ve kadınlar niçin erkeklerden daha az ala hastalığına yakalanır, kadınlardan da yaşlılar niçin daha çok? Ala hastalığı havanın dışarı çıkması olduğu, çocukların bedenleri ise havayı kolay geçiren değil sık bedenler olduğu, kadınlarınki de erkeklerinkinden daha az geçirgen olduğu için mi? Çünkü kadınlarda bu fazlalık aybaşı kanına döner; etlerinin sıklığını da tenlerinin pürüzsüzlüğü gösterir. Yaşlı erkeklerin ve kocakarıların bedenleri ise havayı kolay geçirir; çünkü yalnız onların kısımlarının yapısı, eski binalarınki gibi, aralanmıştır.
Διὰ τί οἱ παῖδες καὶ αἱ γυναῖκες ἧττον ἔχουσι λεύκην τῶν ἀνδρῶν, καὶ τῶν μὲν γυναικῶν αἱ πρεσβύτιδες μᾶλλον; ἢ ὅτι ἡ λεύκη ἐστὶ πνεύματος ἔξοδος, ἔστι δὲ τὰ μὲν τῶν παίδων οὐκ εὔπνοα σώματα, ἀλλὰ πυκνά, καὶ τὰ τῶν γυναικῶν ἧττον ἢ τὰ τῶν ἀνδρῶν· εἰς τὰ καταμήνια γὰρ τρέπεται· δηλοῖ δὲ ἡ λειότης τὴν πυκνότητα τῆς σαρκός. τὰ δὲ τῶν πρεσβυτέρων καὶ τῶν γραῶν εὔπνοα· μόνα γάρ, ὥσπερ τὰ παλαιὰ οἰκοδομήματα, διεστῶσαν ἔχει τὴν σύνθεσιν τῶν μορίων.
891a_65. Problem
Niçin yalnız insan ala hastalığına yakalanır? Hayvanların en ince derilisi ve aynı zamanda en havalısı olduğu için mi? İşareti, ala hastalığının en çok ve ilk önce derinin en ince olduğu kısımlarda ortaya çıkmasıdır. Yoksa hem bu sebeplerle hem de hayvanlar içinde yalnız onun kılları ağardığı için mi? Çünkü ala lekelerinde kıllar ağarır; dolayısıyla kılları ağarmayan hayvanların ala hastalığına yakalanması imkânsızdır.
Διὰ τί ἄνθρωπος μόνον ἴσχει λεύκην; πότερον ὅτι λεπτοδερμότατον τῶν ζῴων ἐστίν, ἄμα δὲ καὶ πνευματωδέστερον; σημεῖον δέ, ὅτι ἡ λεύκη ἐν τοῖς λεπτοδερμοτάτοις μάλιστα καὶ πρῶτον γίνεται μέρεσιν. ἢ διὰ ταῦτά τε, καὶ
ὅτι μόνον πολιοῦται τῶν ζῴων; ἐν γὰρ ταῖς λεύκαις πολιαὶ γίνονται αἱ τρίχες, ὥστε ἀδύνατον ὅσα μὴ πολιοῦται λεύκην ἴσχειν.
891b_26. Problem
Keçiler ve koyunlar en büyük bedene sahip olmadıkları hâlde niçin en çok süt verir de insan ve inek oranla daha az verir? İnsanda ve inekte besin bedene, öteki hayvanlarda artığa harcandığı, koyunlarda ve keçilerde ise artıktan arta kalanın tamamı süte dönüştüğü için mi? Yoksa büyük hayvanlardan daha çok yavru doğurdukları, daha çok yavru besledikleri için de daha çok artık çektikleri için mi? Yoksa bedenleri zayıf olduğundan gebeyken onlarda daha çok artık oluştuğu için mi? Süt de artıktan oluşur.
Διὰ τί αἶγες μὲν καὶ πρόβατα ἀμέλγονται πλεῖστον γάλα, οὐ μέγιστον σῶμα ἔχοντα, ἄνθρωπος δὲ καὶ βοῦς ἔλαττον ὡς κατὰ λόγον; πότερον ὅτι εἰς τὸ σῶμα ἀναλίσκεται, τοῖς δὲ ἄλλοις εἰς τὸ περίττωμα, τοῖς δὲ προβάτοις καὶ ταῖς αἰξὶ τὸ περιγινόμενον τοῦ περιττώματος γάλα γίνεται πᾶν; ἢ ὅτι πολυτοκώτερά ἐστι τῶν μεγάλων, ὥστε πλεῖον σπᾷ περίττωμα διὰ τὸ πλείω τρέφειν; ἢ δι’ ἀσθένειαν τῶν σωμάτων πλεῖον περίττωμα γίνεται κύουσιν αὐτοῖς; τὸ δὲ γάλα γίνεται ἐκ τοῦ περιττώματος.
891b_37. Problem
Hayvanların bir kısmı suları değiştirince niçin renklerini değiştirip oradakilere benzer, örneğin keçiler; bir kısmı ise değiştirmez, örneğin insanlar? Genel olarak da niçin bir kısmı değişir, bir kısmı değişmez, örneğin karga değişmez? Tabiatı yaşlığa hâkim olmayan hayvanlar, örneğin kuşlar (bu yüzden mesaneleri de yoktur), değişmediği için mi? Peki niçin kendileri değil de yavruları değişir? Yavrular kendilerini doğuranlardan daha zayıf olduğu için mi?
Διὰ τί τῶν ζῴων τὰ μέν, μεταβάλλοντα τὰ ὕδατα, μεταβάλλει τὰς χρόας καὶ ὅμοια γίνεται τοῖς ἐκεῖ, οἷον αἶγες, τὰ δὲ οὔ, οἷον ἄνθρωποι; καὶ ὅλως δὲ διὰ τί τὰ μὲν μεταβάλλει, τὰ δὲ οὔ, οἷον κόραξ οὐ μεταβάλλει; ἢ ὧν μὲν οὐ κρατεῖ ἡ φύσις τοῦ ὑγροῦ, ὥσπερ ἡ τῶν ὀρνέων (διὸ καὶ κύστιν οὐκ ἔχει), οὐ μεταβάλλει; καὶ διὰ τί οὐκ αὐτά, ἀλλὰ τὰ ἔκγονα μεταβάλλει; ἢ ὅτι ἀσθενέστερα τὰ νέα τῶν γεννησάντων;
891b_48. Problem
Erkekler niçin genellikle dişilerden büyüktür? Daha sıcak oldukları, sıcaklığın da büyütücü olduğu için mi? Yoksa erkekler tam, dişiler ise sakat olduğu için mi? Yoksa erkekler uzun zamanda, dişiler kısa zamanda olgunlaştığı için mi?
Διὰ τί τὰ ἄρσενα μείζω τῶν θηλειῶν ὡς ἐπίπαν ἐστίν; πότερον ὅτι θερμότερα, τοῦτο δὲ αὐξητικόν; ἢ ὅτι ὁλόκληρα, τὰ δὲ πεπήρωται; ἢ ὅτι τὰ μὲν ἐν πολλῷ χρόνῳ τελειοῦται, τὰ δὲ ἐν ὀλίγῳ;
891b_59. Problem
Hayvanların bir kısmı niçin çabuk doğurur da bir kısmının gebeliği uzun sürer? Daha uzun yaşayanlar tabiatça daha yavaş olgunlaştığı için mi? Uzun yaşayanlar geç doğurur. Ama en geç doğuranlar en uzun yaşayanlar değildir; örneğin at insandan daha geç doğurur ama ondan daha kısa yaşar. Bunun sebebi rahminin sertliğidir; kuru toprak nasıl çabuk büyütmezse, atın rahmi de öyledir.
Διὰ τί τὰ μὲν ταχυτόκα τῶν ζῴων ἐστίν, τῶν δὲ πολυχρόνιος ἡ κύησις; ἢ ὅτι τὰ μακροβιώτερα βραδύτερον πέφυκεν τελειοῦσθαι; ἔστι δὲ βραδυτόκα τὰ μακρόβια. οὐ μέντοι τὰ μάλιστα, οἷον ἵππος ἀνθρώπου βραδυτοκώτερον μέν, ὀλιγοχρονιώτερον δέ. τούτου δὲ αἴτιον ἡ σκληρότης τῶν ὑστερῶν· ὥσπερ γὰρ ἡ ξηρὰ γῆ οὐ ταχὺ ἐκτρέφει, οὕτω καὶ ἡ τοῦ ἵππου ὑστέρα.
891b_610. Problem
Öteki hayvanlarda yavrular niçin tabiatlarınca anne babalarına insanlardakinden daha çok benzer? İnsan birleşme sırasında psykhēsi bakımından pek çok farklı hâle girdiği, baba ve anne o sırada ne hâldeyse doğan çocukların da ona göre çeşitlendiği için mi? Öteki hayvanların çoğu ise birleşirken bütünüyle bu işe yönelmiştir. Ayrıca insanlarda gebelik çoğu zaman bu arzunun kendisinden doğmaz.
Διὰ τί τοῖς ἄλλοις ζῴοις τὰ ἔκγονα μᾶλλον τὰς φύσεις ὁμοιοῦται ἢ τοῖς ἀνθρώποις; ἢ ὅτι ὁ μὲν ἄνθρωπος πολλαχῶς διατίθεται τὴν ψυχὴν κατὰ τὴν ὁμιλίαν, καθὼς δ’ ἂν ὅτε πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ διατεθῶσιν, οὕτω ποικίλλεται καὶ τὰ τικτόμενα. τὰ δὲ ἄλλα ζῷα τὰ μὲν πλεῖστα πρὸς αὐτὸ τοῦτό εἰσιν. ἔτι δὲ οὐ πληροῦται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ διὰ ταύτην τὴν ἐπιθυμίαν.
892a11. Problem
Beyaz tenli insanlar ve atlar niçin çoğunlukla mavi gözlüdür? Gözlerde siyah, sarımtırak ve mavi olmak üzere üç renk bulunduğundan, gözün rengi de bedenin rengini izlediği, beyaz bedene uyan renk de mavi olduğu için mi?
Διὰ τί οἱ λευκοὶ ἄνθρωποι καὶ ἵπποι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γλαυκοί; ἢ διότι τριῶν χρωμάτων ὄντων τοῖς ὄμμασιν, μέλανος καὶ αἰγωποῦ καὶ γλαυκοῦ, τῷ τοῦ σώματος χρώματι καὶ τὸ τοῦ ὀφθαλμοῦ χρῶμα ἀκολουθεῖ, τοῦτο δέ ἐστι γλαυκότης.
892a_212. Problem
Cüceler hangi sebeple olur? Daha genel olarak da niçin bazı canlılar bütünüyle büyük, bazıları küçüktür? O zaman şöyle incelemek gerekir. Sebepler ikidir: ya yer ya da besin. Yer dar ise, besin az ise küçük kalırlar; nitekim doğmuş olanları bile küçük tutmaya çalışırlar, örneğin köpek yavrularını bıldırcın kafeslerinde besleyenler. Küçüklüğünün sebebi yer olanlar pigme olur. Bunlar eni ve boyu bakımından anne babalarının büyüklüğüne göre gelişir, ama bütün olarak küçük kalır. Bunun sebebi, yerin darlığı yüzünden düz çizgilerin bükülüp eğri hâle gelmesidir. Meyhane duvarlarına çizilen figürler nasıl küçük oldukları hâlde eni ve derinliği varmış gibi görünürse, pigmelerde de öyle olur. Besin eksikliği yüzünden eksik gelişenlerin ise uzuvları da çocuksu görünür. Bazılarını çok küçük ama orantılı görmek de mümkündür, Malta köpekleri gibi. Sebebi, tabiatın yerin yaptığı gibi yapmamasıdır.
Διὰ τίνα αἰτίαν οἱ νάνοι γίνονται; ἔτι δὲ μᾶλλον καθόλου, διὰ τί τὰ μὲν ὅλως μεγάλα, τὰ δὲ μικρά; εἶτα οὕτω σκεπτέον. δύο δὴ τὰ αἴτια· ἢ γὰρ ὁ τόπος ἢ ἡ τροφή. ὁ μὲν οὖν τόπος, ἐὰν ᾖ στενός, ἡ δὲ τροφή, ἐὰν ὀλίγη, ὥσπερ καὶ ἤδη γεγενημένων πειρῶνται μικροποιεῖν, οἷον οἱ τὰ κυνίδια τρέφοντες ἐν τοῖς ὀρτυγοτροφείοις. ὅσοις μὲν οὖν ὁ τόπος αἴτιος, οὗτοι πυγμαῖοι γίνονται. τὰ μὲν γὰρ πλάτη καὶ [τὰ] μήκη ἔχοντες γίνονται κατὰ τὸ τῶν τεκόντων μέγεθος, μικροὶ δὲ ὅλως. τούτου δὲ αἴτιον, ὅτι διὰ τὴν στενότητα τοῦ τόπου συγκλώμεναι αἱ εὐθεῖαι καμπύλαι γίνονται. ὥσπερ οὖν οἱ ἐπὶ τῶν καπηλείων γραφόμενοι μικροὶ μέν εἰσι, φαίνονται δ’ ἔχοντες πλάτη καὶ βάθη, ὁμοίως συμβαίνει καὶ τοῖς πυγμαίοις. ὅσοι δὲ διὰ τροφῆς ἔνδειαν ἀτελεῖς γίνονται, οὗτοι καὶ παιδαριώδη τὰ μέλη ἔχοντες φαίνονται. καὶ ἐνίους ἰδεῖν ἔστι μικροὺς μὲν σφόδρα, συμμέτρους δέ, ὥσπερ τὰ Μελιταῖα κυνίδια. αἴτιον δὲ ὅτι οὐχ ὡς ὁ τόπος ἡ φύσις ποιεῖ.
892a_313. Problem
Hayvanların bir kısmı niçin birbirinden doğar da bir kısmı bazı şeylerin bir araya gelmesinden, ilk başta nasıl oluştularsa öyle oluşur? Tabiat üzerine konuşanların dediği gibi, hayvanların ilk oluşumu da kosmosun ve evrenin bu kadar büyük değişimleri ve yer değiştirmeleri sayesinde olmuştur; şimdi de bu oluşum yeniden olacaksa böyle hareketlerin bulunması gerekir. Çünkü her işin başlangıcı onun en büyük kısmıdır, yarısıdır derler; meni de başlangıçtır. Küçük hayvanlardan birbirinden doğmayanların, ilk başta oluştukları gibi oluşmasının sebebi menilerinin küçüklüğüdür; çünkü daha küçük olanın başlangıcı da daha küçüktür. Dolayısıyla evrenin değişimleri de bunlara meni meydana getirmeye yeter. Olan da budur: Bunlar en çok değişim zamanlarında oluşur. Daha büyük hayvanlar içinse daha büyük bir değişim gerekir.
Διὰ τί τῶν ζῴων τὰ μὲν ἐξ ἀλλήλων γίνεται, τὰ δὲ ἔκ τινων συγκρινομένων ὁμοίως τῆς ἐξ ἀρχῆς γενέσεως αὐτοῖς ὑπαρξάσης; καθάπερ οἱ περὶ φύσεως λέγοντες λέγουσιν καὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς γένεσιν τῶν ζῴων γενέσθαι, διὰ τὰς μεταβολὰς καὶ μετακινήσεις τοῦ κόσμου καὶ τοῦ παντὸς οὕτω μεγάλας· καὶ νῦν εἴπερ μέλλει πάλιν ἔσεσθαι, τοιαύτας τινὰς ὑπάρξαι δεῖ κινήσεις; ἡ μὲν γὰρ ἀρχὴ παντὸς ἔργου μέγιστον· ἥμισυ γάρ. τὸ δὲ σπέρμα ἀρχή. τῶν μὲν οὖν μικρῶν ὅσα γίνεται μὴ ἐξ ἀλλήλων, αἴτιον τοιαῦτα γενέσθαι ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς ἐγεννήθησαν ἡ τοῦ σπέρματος μικρότης· τοῦ γὰρ ἐλάττονος καὶ ἡ ἀρχὴ ἐλάττων. ὥστε ἱκαναὶ καὶ αἱ τούτου μεταβολαὶ πρὸς τὸ γεννῆσαι αὐτῷ τὸ σπέρμα, ὅπερ συμβαίνει· γίνονται γὰρ ἐν ταῖς μεταβολαῖς μάλιστα. τοῖς δὲ μείζοσι μείζονος δεῖ καὶ μεταβολῆς.
892a_414. Problem
Hayvanların bir kısmı niçin çok yavru doğurur, örneğin domuz, köpek, tavşan, bir kısmı ise doğurmaz, örneğin insan, aslan? Ötekilerin birçok rahim bölmesi ve yuvası olduğu, bunların dolmak istediği ve meninin bunlara bölündüğü, ötekilerde ise tersi olduğu için mi?
Διὰ τί τὰ μὲν πολύτεκνα τῶν ζῴων, οἷον ὗς, κύων,
λαγώς, τὰ δὲ οὔ, οἷον ἄνθρωπος, λέων; ἢ ὅτι τὰ μὲν πολλὰς μήτρας καὶ τύπους ἔχει, ἅς καὶ πίμπλασθαι ἐπιθυμεῖ καὶ εἰς ἃ σχίζεται ἡ γονή, τὰ δὲ τοὐναντίον.
892b_215. Problem
Hayvanlar içinde büyüklüğüne oranla gözleri arasındaki uzaklık niçin en az olan insandır? İnsan ötekilerden daha çok tabiata uygun durumda olduğu, his de tabiatça öne yönelik olduğu için mi? Çünkü hareketin yöneldiği yeri önceden görmek gerekir. Gözler arasındaki uzaklık ne kadar büyük olursa, bakışlar o kadar yanlara yönelir. Tabiata uygun durumda olmak gerekiyorsa, aradaki uzaklığın en az olması gerekir; çünkü insan böylece en çok öne doğru ilerleyecektir. Ayrıca öteki hayvanların elleri olmadığından yanlara da göz atmaları zorunludur. Bu yüzden onların gözleri birbirinden daha uzaktır, en çok da koyunlarınki; çünkü koyunlar yürürken en çok başlarını eğerler.
Διὰ τί ἐλάχιστον διάστημα τῶν ὀμμάτων ὁ ἄνθρωπος ἔχει τῶν ζῴων κατὰ μέγεθος; ἢ διότι μάλιστα κατὰ φύσιν ἔχει τῶν ἄλλων, ἡ δὲ αἴσθησις φύσει τὸ ἔμπροσθεν· ἐφ’ ὃ γὰρ ἡ κίνησις, τοῦτο δεῖ προορᾶν. ὅσῳ δ’ ἂν ᾖ πλεῖον τὸ διάστημα τῶν ὀμμάτων, τοσούτῳ μᾶλλον αἱ ὄψεις ἔσονται ἐν τῷ πλαγίῳ. εἰ οὖν ἔχειν δεῖ κατὰ φύσιν, ὅτι ὀλίγιστον δεῖ τὸ διάστημα εἶναι· οὕτω γὰρ εἰς τὸ πρόσθεν μάλιστα πορεύσεται. ἔτι δὲ τοῖς ἄλλοις ζῴοις, ἐπεὶ χεῖρας οὐκ ἔχουσιν, ἀναγκαῖον παρορᾶν εἰς τὰ πλάγια. διὸ πλεῖον διέστηκεν τὰ ὄμματα αὐτῶν, καὶ μάλιστα τῶν προβάτων, διὰ τὸ μάλιστα ποιεῖσθαι τὴν πορείαν κύπτοντα.
892b_316. Problem
Öteki hayvanların bir kısmı niçin düşte hiç boşalmaz, bir kısmı da nadiren boşalır? Hiçbiri sırtüstü yatmadığı, sırtüstü yatmayan da düşte boşalmadığı için mi? Yoksa öteki hayvanlar aynı ölçüde düş görmediği, düşte boşalma da bir hayalle birlikte olduğu için mi?
Διὰ τί τὰ ἄλλα ζῷα τὰ μὲν οὐκ ἐξονειρώττει, τὰ δὲ ὀλιγάκις; πότερον ὅτι οὐδὲν ὕπτιον κατάκειται, ἐξονειρώττει δὲ οὐδὲν μὴ ὕπτιον; ἢ ὅτι οὐκ ἐνυπνιάζει τὰ ἄλλα ὁμοίως, ὁ δὲ ἐξονειρωγμὸς μετὰ φαντασίας γίνεται.
892b_417. Problem
Hayvanların bir kısmı niçin başını hareket ettirir de bir kısmı ettirmez? Bazılarının boynu olmadığı için mi? Bunlar bu yüzden başlarını hareket ettirmez.
Διὰ τί τῶν ζῴων τὰ μὲν κινεῖ τὴν κεφαλήν, τὰ δὲ οὐ κινεῖ; ἢ ὅτι ἔνια οὐκ ἔχει αὐχένα; διὸ ταῦτα οὐ κινεῖ τὴν κεφαλήν.
892b_518. Problem
Hayvanlar içinde en çok niçin insan aksırır? Havanın ve kokunun içeri girdiği kanalları geniş olduğu için mi? Çünkü bu kanallar havayla dolunca aksırır. Geniş olduklarının işareti, insanın koku alma bakımından hayvanların en zayıfı olmasıdır; kanalları daha ince olanlar daha keskin koku alır. Geniş kanallara yaşlık daha çok ve daha sık girdiğine, aksırık da bu yaşlık havaya dönüşünce olduğuna, böyle kanallar da en çok insanlarda bulunduğuna göre, en sık aksıranların insanlar olması olağandır. Yoksa burun delikleri uzunlukça en kısa olduğu, böylece ısınan yaşlık çabucak havaya dönüşebildiği için mi? Öteki hayvanlarda ise yaşlık, burnun uzunluğu yüzünden daha önce soğur.
Διὰ τί ἄνθρωπος πτάρνυται τῶν ζῴων μάλιστα; πότερον ὅτι τοὺς πόρους εὐρεῖς ἔχει δἰ ὧν τὸ πνεῦμα καὶ ὀσμὴ εἰσέρχεται; τούτοις γὰρ πληρουμένοις πνεύματος πτάρνυται. ὅτι δὲ εὐρεῖς, σημεῖον ὅτι ἥκιστα ὀσφραντικὸν τῶν ἄλλων ζῴων· ἀκριβέστεροι δὲ οἱ λεπτότεροι. εἰ οὖν εἰς μὲν τοὺς εὐρεῖς πλέον καὶ πλεονάκις εἰσέρχεται τὸ ὑγρόν, οὗ πνευματουμένου ὁ πταρμὸς γίνεται, τοιούτους δὲ μάλιστα τῶν ζῴων οἱ ἄνθρωποι ἔχουσι, πλειστάκις ἂν πτάρνοιντο εἰκότως. ἢ ὅτι ἐλάχιστοι κατὰ τὸ μῆκος οἱ μυκτῆρες, ὥστε τὸ θερμανθὲν ὑγρὸν ταχὺ δύναται πνεῦμα γίνεσθαι. ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις διὰ μῆκος καταψύχεται πρότερον.
892b_619. Problem
Hiçbir hayvanın dili niçin yağlı değildir? Yağlı olan sık, dil ise tatları ayırt edebilmek için tabiatça gevşek dokulu olduğu için mi?
Διὰ τί ἡ γλῶττα οὐδενὸς πιερὰ τῶν ζῴων; ἢ ὅτι τὸ πῖον πυκνόν, ἡ δὲ γλῶττα ἀραιὰ φύσει ἐστίν, ὅπως τοὺς χυμοὺς γνωρίζῃ;
892b_720. Problem
Dişiler niçin ıkınarak işer de erkekler ıkınmaz? Dişilerin mesanesi hem derinlik hem uzunluk bakımından daha uzakta olduğu için mi? Çünkü onlarda makat ile mesane arasında rahim bulunur. Böylece dışarı atılan şey, araya rahim girdiği için daha çok zorlamaya ihtiyaç duyar. Zorlama da havayla ıkınarak olur.
Διὰ τί τὰ θήλεα συντάσει οὐρεῖ, τὰ δὲ ἄρρενα οὔ; ἢ ὅτι πορρώτερόν ἐστιν ἡ κύστις ἡ τῶν θηλειῶν, καὶ εἰς βάθος καὶ μῆκος; μεταξὺ γὰρ αὐτῶν ἡ μήτρα τῆς ἕδρας καὶ
τῆς κύστεως. ὥστε δεῖται βίας πλείονος τὸ ἐκπεμπόμενον διά γε τὴν ἀπόστασιν τῆς μήτρας. βιάζεται δὲ συντεῖνον τῷ πνεύματι.
893a_221. Problem
Uçmayan hayvanların hepsi, domuz dışında, kış kıllarını niçin döker? Köpek de döker, öküz de. Domuz en sıcak hayvan olduğu, kılları da sıcaktan çıktığı için mi? Çünkü yağlı olan böyledir. Ötekilerde kıllar ya yaşlık soğuduğu için ya da kendi sıcaklıkları besini sindiremediği için dökülür; domuz ise içindeki yaşlık hiçbir şeyden etkilenmediğinden, besini de iyi sindirildiğinden kıllarını dökmez. Dökülmenin sebebi ne olursa olsun, yağlılık onu engellemeye yeter. Koyunlar ve insanlar ise kıllarının çokluğu ve sıklığı yüzünden bundan etkilenmez; çünkü soğuk, yaşlığı donduracak ya da sıcaklığın sindirmesini engelleyecek kadar derine işlemez.
Διὰ τί τῶν ζῴων ὅσα μὴ πέτεται, πάντα ἀποβάλλει τὰς χειμερινὰς τρίχας, πλὴν ὑός; καὶ γὰρ κύων ἀποβάλλει καὶ βοῦς. ἢ ὅτι θερμότατον ἡ ὗς ἐστίν καὶ ἐκ θερμοῦ πεφύκασιν αἱ τρίχες αὐτῇ; τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ λιπαρόν. τῶν μὲν οὖν ἄλλων ἢ διὰ τὸ ἀποψύχεσθαι τὸ ὑγρὸν ἀποπίπτουσιν, ἢ πέττειν τροφὴν οὐ δυναμένης τῆς οἰκείας θερμότητος, ἢ διὰ τὸ μηδὲν πάσχειν τὴν ὑγρότητα τὴν ἐν αὐτῇ, διὰ τὸ πέττεσθαι καλῶς τὴν τροφήν, οὐκ ἀποβάλλει τὰς τρίχας. ὁπότε γὰρ ἡ αἰτία τῆς ἀποβολῆς ἐστίν, ἱκανὴ ἡ πιότης κωλῦσαι. πρόβατα δὲ καὶ ἄνθρωποι διὰ πλῆθος καὶ πυκνότητα τῆς τριχὸς ἀπαθῆ ἐστίν. οὐ γὰρ διικνεῖται ἡ ψύξις εἰς βάθος, ὥστε πῆξαι τὴν ὑγρότητα ἢ πέψαι κωλῦσαι τὴν θερμότητα.
893a_322. Problem
Koyunların yünü yolununca niçin daha yumuşak, insanların kılları ise daha sert çıkar? Koyunların yünü yüzeyden çıktığı için mi? Bu yüzden acısızca koparılır, etin içindeki besin kaynağı da bozulmadan kalır. Kanallar açılınca artıklar daha çok buharlaşır, yün de etin kendine özgü besinini alır; et ise yumuşak ve tatlı şeylerle beslenir. İnsanların kılları ise derinden çıktığı için zorla ve acıyla koparılır. Bu açıktır; çünkü kan çekerler. O yer yaralandığı için yara izi de kalır. Bu yüzden yolunanlarda sonunda kıl büsbütün biter; kıl çıktığı sürece de sert çıkar, çünkü etin besleyici kısmı bütün besinini yitirmiştir, kıllar da artıklardan oluşur. İşareti şudur: Güneyde yaşayanların hepsinin kılları serttir, çünkü dışarıdaki sıcaklık derine işleyerek kolay sindirilen besini buharlaştırır; kuzeyde yaşayanlarınki ise yumuşaktır, çünkü onlarda kan ve tatlı özsular daha çok yüzeydedir; tenlerinin güzel renkli olması da bundandır.
Διὰ τί τῶν μὲν προβάτων μαλακώτεραι αἱ τρίχες ἀναφύονται τιλλόμεναι, τῶν δὲ ἀνθρώπων σκληρότεραι; ἢ ὅτι τῶν μὲν προβάτων ἐκ τοῦ ἐπιπολῆς πεφύκασιν; διὸ καὶ ἀλύπως ἐκσπῶνται, μενούσης τῆς ἀρχῆς τῆς τροφῆς ἀδιαφθόρου, ἥ ἐστιν ἐν σαρκί. τὰ μὲν οὖν περιττώματα ἀνοιχθέντων ἐξατμίζει μᾶλλον, τὸ δὲ ἔριον σαρκὸς οἰκείαν τροφὴν λαμβάνει· σὰρξ δὲ μαλακοῖς καὶ γλυκέσι τρέφεται. αἱ δὲ τῶν ἀνθρώπων τρίχες ἐκ βάθους πεφυκυῖαι βίᾳ καὶ μετ’ ἀλγηδόνος ἐκσπῶνται. δῆλον δέ· ἐπισπῶνται γὰρ αἷμα. τραυματιζομένου οὖν τοῦ τόπου συμβαίνει αὐτὸν καὶ οὐλοῦσθαι. διὸ τέλος μὲν συμβαίνει γίνεσθαι τοῖς τιλλομένοις· ἕως δ’ ἂν ἀνίωσι τρίχες, σκληρὰς ἀνιέναι διὰ τὸ τὴν μὲν τροφώδη τῆς σαρκὸς ἐκλελοιπέναι πᾶσαν τροφήν, ἐκ περιττωμάτων δ’ αὐτὰς γίνεσθαι. σημεῖον δέ· τῶν μὲν γὰρ πρὸς μεσημβρίαν πάντων σκληραί εἰσιν αἱ τρίχες διὰ τὸ τὸ ἐκτὸς θερμὸν εἰς βάθος διικνούμενον ἐξατμίζειν τὴν εὔπεπτον τροφήν, τῶν δὲ ὑπὸ τὰς ἄρκτους μαλακαί· τούτοις γὰρ ἐπιπολῆς μᾶλλόν ἐστιν τό θ’ αἷμα καὶ οἱ γλυκεῖς χυμοί· διὸ καὶ εὔχροοί εἰσιν.
893a_423. Problem
Koyunların yünü uzadıkça niçin sertleşir de insanların kılları uzadıkça yumuşar? Koyunların yünü, söylendiği türden bir besin aldığı hâlde, kökünden uzakta asılı durduğundan daha az beslendiği, içindeki besin de kolay sindirildiği için sıcaklıkla kolayca buharlaştığı için mi? Kurudukça da daha kuru olur; çünkü yaş olan yumuşaktır. İnsanların kılları ise daha az uzar ama köklerine daha sıkı bağlıdır. Daha kısa olduklarından besinleri daha iyi sindirilir; sindirilen besin de kılı daha yumuşak yapar; çünkü sindirilmiş her şey sindirilmemişten daha yumuşaktır. İnsanın kılı koyununkinden daha çok artıktan oluşur. İşareti şudur: Genç koyunların yünü yaşlılarınkinden daha yumuşaktır.
Διὰ τί αἱ μὲν τῶν προβάτων τρίχες ὅσῳ ἂν μακρότεραι ὦσι, σκληρότεραι γίνονται, αἱ δὲ τῶν ἀνθρώπων μαλακώτεραι; ἢ ὅτι αἱ τῶν προβάτων, οἵαν εἴρηται τροφὴν ἔχουσαι, μακρὰν τῆς ἀρχῆς ἀπαρτώμεναι ἀτροφώτεραί εἰσι, καὶ ῥᾳδίως ἐξ αὐτῶν ἐξατμίζεται ὑπὸ τοῦ
θερμοῦ ἡ ἐνυπάρχουσα τροφὴ δι’ εὐπεψίαν; ξηραινόμεναι δὲ ξηρότεραι γίνονται· τὸ γὰρ ὑγρὸν μαλακόν. αἱ δὲ τῶν ἀνθρώπων ἐλάττω μέν, μᾶλλον δὲ τῆς ἀρχῆς. πέττεται δὲ αὐταῖς μᾶλλον διὰ τὸ ἐλάττω εἶναι· πεττομένη δὲ μαλακωτέραν ποιεῖ τὴν τρίχα· πάντα γὰρ τὰ πεπεμμένα τῶν ἀπέπτων μαλακώτερά ἐστιν. ἐκ περιττώματος γὰρ πλείστου ἡ τοῦ ἀνθρώπου θρὶξ ἢ ἡ τοῦ προβάτου. σημεῖον δέ· τὰ γὰρ νέα πρόβατα τῶν παλαιῶν μαλακώτερα ἔχει τὰ ἔρια.
893b_224. Problem
Kıllı insanlar ve kuşlar niçin şehvete düşkündür? Tabiatça sıcak ve yaş oldukları, çiftleşme için de ikisinin gerekli olduğu için mi? Çünkü sıcak olan dışarı atar, yaş olan dışarı atılır. Topal erkekler de aynı sebeple şehvete düşkündür; çünkü bacaklarının sakatlığı yüzünden aşağıya az besin gider, yukarıdaki bölgeye ise çok besin gelir ve meniye dönüşür.
Διὰ τί οἱ ἄνθρωποι καὶ οἱ ὄρνιθες οἱ δασεῖς λάγνοι εἰσίν; ἢ ὅτι θερμοὶ καὶ ὑγροὶ τὴν φύσιν εἰσί, δεῖ δὲ ἀμφοῖν πρὸς τὴν ὀχείαν. τὸ μὲν γὰρ θερμὸν ἐκκρίνει, τὸ δὲ ὑγρὸν ἐκκρίνεται. διὰ τὸ αὐτὸ δὲ καὶ οἱ χωλοὶ ἄνδρες· ἡ γὰρ τροφὴ αὐτοῖς ὀλίγη κάτω μὲν ἀφικνεῖται διὰ τὴν ἀναπηρίαν τῶν σκελῶν, εἰς δὲ τὸν ἐπάνω τόπον ἔρχεται πολλὴ καὶ εἰς σπέρμα συγκρίνεται.
893b_325. Problem
İnsanın niçin yelesi yoktur? Sakalı olduğu, böylece bu türden artığın yeleye gidecek besini çenelere gittiği için mi?
Διὰ τί ὁ ἄνθρωπος χαίτην οὐκ ἔχει; ἢ διότι πώγωνα ἔχει, ὥστε ἡ ἐκεῖ ἀπελθοῦσα τροφὴ τῆς τοιαύτης περιττώσεως εἰς τὰς σιαγόνας ἔρχεται;
893b_426. Problem
Bütün hayvanların ayakları niçin çift sayıdadır? Sıçramadıkça, bir kısım durmadan hareket etmek mümkün olmadığı için mi? Yürümede hareketin iki şeyden, hareket ve duruştan oluşması zorunlu olduğuna göre, bunlar ikidir ve dolayısıyla çift sayıdır. Dört ayaklılar da, ayakları daha çok olduğu için böyledir: İkisini hareket ettirirler, ikisi durur. Altı ayaklılarda da durum aynıdır: Geri kalan iki ayağın biri hareket eder, öteki durur.
Διὰ τί πάντα τὰ ζῷα ἀρτίους τοὺς πόδας ἔχει; ἢ ὅτι οὐκ ἐνδέχεται κινεῖσθαι μὴ ἑστηκότος τινός, ἂν μὴ ἅλληται; ἐπεὶ τοίνυν ἐκ δυοῖν τινοῖν κίνησιν ἀνάγκη τῇ πορείᾳ εἶναι, ἔκ τε κινήσεως καὶ στάσεως, ταῦτα δὲ δύο καὶ ἄρτια ἤδη. καὶ τετράποδα, διότι πλείους· τοὺς μὲν γὰρ δύο κινεῖ, οἱ δὲ δύο ἑστήκασι, καὶ οἱ ἕξ· καὶ τὰ ἄλλα δὲ δύο ἔτι· τούτων δὲ τὸ μὲν κινεῖται, τὸ δὲ ἕστηκεν.
893b_527. Problem
Atlarda ve eşeklerde yara izlerinden niçin kıl çıkar da insanlarda çıkmaz? Öteki hayvanlarda deri etin bir parçası, insanda ise adeta etin bir hâli olduğu için mi? Çünkü insanlarda yüzeydeki kısım soğuyarak daha katı hâle geliyor gibidir; tıpkı pişmiş unun üstündeki "kocakarı" denen zar gibi. O zar da pişmiş un olduğuna göre, insanın deri denen şeyi de et olsa gerektir. İnsan yaralanınca ya da sürtününce eti sıklaşır; bu yüzden yüzeydeki et değiştiğinden yaralar doğuştaki tabiatı geri kazanmaz. Et değişince ondan çıkan şeyin artık çıkmaması hiç de tuhaf değildir; "tilki hastalığı" denen saçkıranda da böyle olur, çünkü bunlar da yüzeydeki etin bozulmaları ve değişmeleridir. Yük hayvanları ise sürtünüp iyileşince, bedenlerinin hastalanmış kısımları yeniden aynı dokularla dolar, ama başlangıçtakinden daha zayıf olanlarla. Deri de onların etinin bir parçası olduğundan kıllar yeniden çıkıp gelişebilir (çünkü kıllar deriden çıkar); ama beyaz çıkar, çünkü deri başlangıçtakinden daha zayıf hâle gelmiştir, beyaz kıl da en zayıf kıldır.
Διὰ τί τοῖς μὲν ἵπποις καὶ τοῖς ὄνοις ἐκ τῶν οὐλῶν φύονται τρίχες, τοῖς δὲ ἀνθρώποις οὔ; ἢ διότι τοῖς μὲν ἄλλοις ζῴοις ἐστὶ τὸ δέρμα μέρος τῆς σαρκός, ἀνθρώπῳ δὲ καθάπερ πάθος σαρκός; δοκεῖ γὰρ αὐτοῖς τὸ ἐπιπολῆς καταψυχόμενον στερεώτερον γίνεσθαι, καθάπερ τῶν ἑφθῶν ἀλεύρων αἱ γραῖαι καλούμεναι. ἐπεὶ οὖν κἀκεῖναί εἰσιν ἄλευρον ἑφθόν, καὶ τὸ τοῦ ἀνθρώπου καλούμενον δέρμα σὰρξ ἂν εἴη τραυματισθέντος δὲ ἢ τριβέντος ἀνθρώπου μὲν τὴν σάρκα συμβαίνει πυκνοῦσθαι· διὸ ἠλλοιωμένης τῆς ἐπιπολῆς σαρκὸς οὐ τὴν αὐτὴν φύσιν λαμβάνει τὰ τραύματα ἧπερ καὶ ἐκ γενετῆς· ἀλλοιωθείσης δ’ αὐτῆς μὴ γίνεσθαι ἔτι τὸ ἐξ αὐτῆς οὐθὲν ἄτοπον, καθάπερ καὶ ἐκ τῶν ἀλωπεκιῶν καλουμένων· καὶ γὰρ αὗται τῆς ἐπιπολῆς σαρκὸς φθοραὶ καὶ ἀλλοιώσεις εἰσίν. τῶν δὲ ὑποζυγίων τριβέντων καὶ ὑγιαζομένων
πάλιν ἀναπληροῦται τὰ νενοσηκότα μέρη τοῦ σώματος τῶν αὐτῶν μέν, ἀσθενεστέρων δ’ ἢ ἐξ ἀρχῆς ἦν. ἐπεὶ δ’ ἐστὶ καὶ τὸ δέρμα μέρος αὐτῶν, γίνοιντό τε ἂν καὶ φύοιντο τρίχες (ἐκ δέρματος γὰρ φύονται τρίχες), λευκαὶ δὲ φύονται διὰ τὸ τὸ δέρμα ἀσθενέστερον γεγονέναι τοῦ ἐξ ἀρχῆς, καὶ τὴν λευκὴν ἀσθενεστάτην εἶναι τρίχα.
894a_228. Problem
Öteki hayvanlarda ikizler, biri dişi biri erkek olsa da, niçin aynı biçimde yaşamını sürdürür de insanlarda sürdürmez? İnsanda ikizler en zayıf olduğu için mi? Çünkü insan tek yavru doğurur. İkizlerin dişi ve erkek olması da tabiata aykırıdır; dolayısıyla en çok tabiata aykırı olan en zayıftır.
Διὰ τί ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις ζῴοις διαμένει ὁμοίως τὰ δίδυμα, θήλεος καὶ ἄρσενος ὄντος, ἐν δὲ τοῖς ἀνθρώποις οὔ; ἢ διότι τούτῳ ἀσθενῆ μάλιστα τὰ δίδυμα· μονοτόκον γάρ ἐστιν. ἐν δὲ τοῖς διδύμοις παρὰ φύσιν τὸ θῆλυ γίνεσθαι καὶ ἄρρεν, ὥστε ὃ μάλιστά ἐστι παρὰ φύσιν, τοῦτο καὶ ἀσθενέστατον.
894a_329. Problem
Atlarda ve eşeklerde yara izlerinden niçin kıl çıkar da insanlarda çıkmaz? Yara izi, sıklaşma yüzünden ya da besini bozduğu için kılın çıkmasını engellediği için mi? İnsanlarda kılın zayıflığı yüzünden tamamen engeller; atlarda ise engellememiş, yalnız kılı bozmuştur.
Διὰ τί τοῖς μὲν ἵπποις καὶ τοῖς ὄνοις ἐκ τῶν οὐλῶν φύονται τρίχες, τοῖς δὲ ἀνθρώποις οὔ; ἢ διότι ἡ οὐλὴ κωλύει διὰ τὴν πύκνωσιν ἢ διὰ τὸ φθείρειν τὴν τροφήν; τοῖς μὲν οὖν ἀνθρώποις παντελῶς κωλύει διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς τριχός, τοῖς δὲ ἵπποις οὐκ ἐκώλυσεν, διέφθειρε δέ.
894a_430. Problem
Hayvanların ayakları niçin çift sayıdadır? Hareket eden her şeyde bir kısmın durması zorunlu olduğu, ayaklar tek sayıda olsaydı bunun olmayacağı için mi? Çünkü hareket, ayakların karşılıklı sırayla işlemesine dayanır.
Διὰ τί τοῖς ζῴοις ἄρτιοι πόδες; ἢ ὅτι παντὸς μὲν τοῦ κινουμένου ἀνάγκη τι ἠρεμεῖν, συνέβαινεν δὲ περιττῶν ὄντων μὴ γίνεσθαι τοῦτο· ὅπερ κατὰ τὴν ἀντιστοιχίαν τῶν ποδῶν ἦν ἡ κίνησις.
894a_531. Problem
Hayvanlar niçin uyanık kaldıklarından daha kısa süre uyur, üstelik kesintisiz de uyumaz? Artığın hepsi aynı anda sindirilmediği için mi? Bir kısmı sindirilince hafifleyen hayvan uyanır. Artığı sindiren bölgesi soğuk olanlar daha sık uyanır; çünkü sindirme çabuk ve sık sık durur, bu duruş da uyanmaktır. Uyku dinlenme olduğu için hoş görünür, bunda yadırganacak bir şey de yoktur. Ama burada da dinlenme tabii işlerden daha uzun sürmez; yemek yemek yememekten daha hoş olsa da, insanlar yemeğe aç durdukları süreden daha uzun zaman ayırmaz.
Διὰ τί ἐλάττω χρόνον τὰ ζῷα καθεύδει ἢ ἐγρήγορεν, οὐ συνεχῶς δέ; ἢ διὰ τὸ μὴ ἅμα πᾶσαν πέττεσθαι τὴν περίττωσιν; ἀλλ’ ὅταν τι πεφθῇ, κουφισθὲν διεγείρεται. καὶ πλεονάκις δ’ ἐγείρονται, ὅσοις ψυχρὸς ὁ τόπος ὁ πέττων ἐστὶν τὴν περίττωσιν· ταχὺ γὰρ παύεται καὶ πολλάκις, ἡ δὲ διάπαυσις ἔγερσίς ἐστιν. ἡδὺ δέ, οὐδὲ εἰκός, διὰ τὸ ἀνάπαυσιν εἶναι φαίνεται. ἀλλ’ οὐδ’ ἐνταῦθα πλείω χρόνον ἡ ἀνάπαυσις γίνεται τῶν κατὰ φύσιν ἔργων· οὐδ’ εἰ τὸ ἐσθίειν ἥδιον τοῦ μή, ὅμως πλείω χρόνον ἐσθίουσιν ἢ ἀσιτοῦσιν.
894a_632. Problem
Hayvanların bir kısmı niçin doğar doğmaz anne babasının peşinden gider, bir kısmı ise geç gider, örneğin insan, ya da güçlükle gider, ya da hiç gitmez? Bir kısmı tanıma yetisini çabuk, bir kısmı geç kazandığı için mi? Bir kısmı kendisine yarar sağlayanı hissetmez, bir kısmı hisseder. Bu ikisine birden sahip olanlar, yani hem yarar sağlayanı hisseden hem de bedeni tamamlanmış olanlar peşinden gider; ikisine birden sahip olmayanlar bunu yapmaz. Çünkü hem buna güç yetirebilmek hem de ayırt edebilmek gerekir.
Διὰ τί τῶν ζῴων τὰ μὲν εὐθὺς ἀκολουθεῖ τοῖς γεννήσασι, τὰ δ’ ὀψέ, οἷον ἄνθρωπος, ἢ μόλις, ἢ οὐδέποτε; ἢ διότι τὰ μὲν ταχὺ ἀπολαμβάνει τὸ γνωρίζειν, τὰ δ’ ὀψέ; καὶ τὰ μὲν ἀναίσθητα τοῦ ὠφελοῦντος, τὰ δὲ ἔχει αἴσθησιν. ὅσα μὲν οὖν ἄμφω ἔχει ταῦτα (λέγω δ’ οἷον καὶ αἴσθησιν τοῦ ὠφελοῦντος καὶ ἐπιτέλεσιν τοῦ σώματος), ἀκολουθεῖ, τὰ δὲ μὴ ἄμφω οὐ ποιεῖ τοῦτο· δεῖ γὰρ δύνασθαι καὶ διαισθάνεσθαι.
894a_733. Problem
Öteki hayvanlarda niçin ala hastalığı olmaz? İnsanlarda bu bir hastalık olduğu, öteki hayvanlarda ise derilerin ve kılların zaten alaca olduğu için mi? Gerçi niçin onlarda alacalığın sonradan değil de doğuştan olduğu sorulabilir. Yoksa öteki hayvanların derisi sert, insanın derisi ise tabiatça en ince deri olduğu için mi? Ala hastalığı havanın dışarı atılmasıdır; öteki hayvanlarda bu hava derinin sıklığı yüzünden dışarı çıkamaz.
Διὰ τί λεύκη οὐ γίνεται τοῖς ἄλλοις ζῴοις; πότερον ὅτι τοῖς μὲν ἄλλοις νόσημα, τοῖς δὲ ἀνθρώποις γίνεται διάλευκα
τὰ δέρματα καὶ αἱ τρίχες αὐτῶν; ἀλλ’ ὅμως ἀπορήσειεν ἄν τις διὰ τί ὕστερον οὐ γίνεται, ἀλλ’ ἐκ γενετῆς ἡ ποικιλία. ἢ ὅτι τὰ δέρματα τῶν ἄλλων ζῴων σκληρά, ἄνθρωπος δὲ φύσει λεπτοδερμότατον; ἡ δὲ λεύκη πνεύματός ἐστιν ἔκκρισις, ὃ κωλύεται διὰ τὴν πυκνότητα ἐξιέναι τοῖς ἄλλοις ζῴοις τοῦ δέρματος.
894b_234. Problem
Ala lekelerinde kıllar ağarır da kır kılların bulunduğu yerde niçin her zaman ala hastalığı olmaz? Kıllar deriden çıktığı, ağarma da kılların bir tür çürümesi olduğu için mi? Deri hastalanınca ondan çıkan kılın da hastalanması zorunludur; kıl hastalanınca derinin hastalanması zorunlu değildir.
Διὰ τί δὲ ἐν μὲν τῇ λεύκῃ πολιαὶ γίνονται, ὅπου δὲ πολιαί, οὐκ ἀεὶ λεύκη; ἢ διότι αἱ τρίχες ἐκ τοῦ δέρματός εἰσιν, ἡ δὲ πολιὰ ὥσπερ σαπρότης τις τῶν τριχῶν ἐστιν. ὅταν μὲν οὖν τὸ δέρμα κάμνῃ, ἀνάγκη καὶ τὴν τρίχα ἐξ ἐκείνου οὖσαν κάμνειν· ὅταν δὲ ἡ θρίξ, οὐκ ἀνάγκη τὸ δέρμα.
894b_335. Problem
Hayvanların bir kısmı niçin doğurduktan sonra saldırgan olur, örneğin köpek ve domuz, bir kısmı ise belirgin bir biçimde olmaz, örneğin kadın ve koyun? Artık biriktirmeye yatkın olanlar uysal olduğu için mi? Çünkü doğum sırasında rahatsızlık veren şeyler gider. Eksilme ise iyi durumdaki kısımlardan olanlarda (...); böylece zayıflık, bedenin hâli yüzünden öfke yapar. Tıpkı tavukların yumurtladıktan sonra değil de kuluçkaya yattıklarında, aç kaldıkları için saldırgan olmaları gibi.
Διὰ τί τῶν ζῴων τὰ μὲν χαλεπά ἐστι μετὰ τὸν τόκον, οἷον κύων καὶ ὗς, τὰ δὲ οὐδὲν ἐπιδήλως, οἷον γυνή, πρόβατον; ἢ ὅτι ὅσα μὲν περιττωματικὰ πραέα; ἀπέρχεται γὰρ ἐν τῷ τόκῳ τὰ λυποῦντα. ὅσοις δὲ ἀπὸ τῶν εὖ ἐχόντων γίνεται ἡ ἀφαίρεσις, ...ὥστε ἡ ἰσχνότης ποιεῖ διὰ τὴν ἕξιν τὴν ὀργήν, ὥσπερ καὶ αἱ ἀλεκτορίδες οὐ τεκοῦσαι χαλεπαί, ἀλλ’ ἐπῳάζουσαι, διὰ τὴν ἀσιτίαν.
894b_436. Problem
Hadımlar niçin bozulup öteki bakımlardan dişiye doğru değişir de yalnız büyüklük bakımından erkeğe doğru değişir? Kadınsı bir ses, tiz bir ton ve boğuk bir söyleyiş edinirler; öteki hayvanlardan iğdiş edilenler kadar köklü bir değişime uğrarlar. Boğalarla koçlar ise boynuzlar bakımından zıt yönde değişir, çünkü onların dişileri de bu bakımdan birbirine zıttır; bu yüzden biri iğdiş edilince daha büyük, öteki daha küçük boynuz taşır. Hadımlar yalnız büyüklük bakımından erkeğe doğru değişir; çünkü daha iri olurlar. Bu da erkeğe özgüdür, çünkü dişiler erkeklerden küçüktür. Yoksa bu değişim de erkeğe değil, dişiye doğru mudur? Çünkü bütün büyüklük bakımından değil, yalnız boyca büyürler; erkek ise hem enine hem derinliğine büyür, ancak o zaman tamamlanmış olur. Ayrıca dişinin erkeğe oranı neyse, dişiler içinde kızın kadına oranı da odur; çünkü kadın artık doğurgandır, kız değildir. Hadımlar da işte kızlarınkine doğru değişir; çünkü kızlarda büyüme boyca olur. Bu yüzden Homeros da güzel söylemiştir: "Boy verdi ona iffetli Artemis"; çünkü Artemis kızlığı sayesinde kendinde olanı verebilirdi. Dolayısıyla hadım büyüklük bakımından erkeğe doğru değişmez; çünkü tamamlanmış olana doğru değişmez. Hadımlar büyüklükte yalnız boyca ilerler.
Διὰ τί οἱ εὐνοῦχοι τὰ μὲν ἄλλα εἰς τὸ θῆλυ διαφθειρόμενοι μεταβάλλουσιν· καὶ γὰρ φωνὴν θηλυκὴν ἴσχουσιν καὶ ὀξύτητα καὶ ἀναρθρίαν, καὶ οὕτω σφόδρα μεταπίπτουσιν ὡς καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις τὰ ἐκτεμνόμενα. ἐναντίως δ’ οἱ ταῦροι καὶ οἱ κριοὶ τὰ κέρατα ἴσχουσι, διότι καὶ τὰ θήλεα ἐναντίως αὐτῶν ἔχει. διὸ οἱ μὲν μείζω ἐκτεμνόμενοι ἴσχουσιν, οἱ δὲ ἐλάττω. τὸ δὲ μέγεθος μόνον οἱ εὐνοῦχοι εἰς τὸ ἄρρεν μεταβάλλουσιν· μείζους γὰρ γίνονται. ἔστι δὲ τοῦτο τοῦ ἄρρενος· τὰ γὰρ θήλεα ἐλάττω ἐστὶ τῶν ἀρρένων. ἢ οὐδὲ τοῦτο εἰς τὸ ἄρρεν, ἀλλ’ εἰς τὸ θῆλυ; οὐ γὰρ εἰς πᾶν τὸ μέγεθος, ἀλλ’ εἰς τὸ μῆκος μόνον, τὸ δὲ ἄρρεν καὶ εἰς πλάτος καὶ εἰς βάθος· τότε γὰρ τετελείωται. ἔτι δὲ ὡς ἔχει τὸ θῆλυ πρὸς τὸ ἄρρεν, οὕτως αὐτοῦ τοῦ θήλεος ἡ παρθένος πρὸς τὴν γυναῖκα· ἡ μὲν γὰρ ἤδη γενναία, ἡ δὲ οὔ. εἰς τὴν τούτων οὖν μεταβάλλει· ἐπὶ μῆκος γὰρ ταύταις ἡ αὔξησις. διὸ καὶ Ὅμηρος εὖ τὸ μῆκος δ’ ἔπορ’ Ἄρτεμις ἁγνή, ὡς διὰ τὴν παρθενίαν, ὅ εἶχε, δυναμένης δοῦναι. οὔκουν εἰς τὸ ἄρρεν κατὰ τὸ μέγεθος μεταβάλλει. οὐ γὰρ εἰς τὸ τέλειον μεταβάλλει. οἱ δὲ εὐνοῦχοι εἰς μέγεθος τὸ μῆκος ἐπιδιδόασιν.
894b_537. Problem
Hadımlarda niçin ya hiç siyatik olmaz ya da daha az olur? İğdiş edilince tabiatları kısır olanlarınkine doğru değiştiği için mi? Çocuk ve kadın da böyledir; ikisinde de siyatik olmaz, kadında da ancak nadiren olur.
Διὰ τί οἱ εὐνοῦχοι ἢ ὅλως οὐκ ἴσχουσιν ἢ ἧττον ἰξίας;
ἢ ὅτι μεταβάλλουσι τὴν φύσιν ἐν τῇ ἐκτμήσει εἰς τὰ ἄγονα; τοιαῦτα δὲ παῖς καὶ γυνή, ὧν οὐδέτερον ἴσχει ἰξίας, εἰ μή τι σπάνιον γυνή.
895a_238. Problem
Öteki hayvanlar, aynı türden oldukları sürece tek bir ses çıkarırken insan niçin pek çok ses çıkarır? İnsanın da sesi tektir ama dilleri çoktur.
Διὰ τί μᾶλλον ἄνθρωπος πολλὰς φωνὰς ἀφίησιν, τὰ δὲ ἄλλα μίαν, ἀδιάφορα ὄντα τῷ εἴδει; καὶ τοῦ ἀνθρώπου μία φωνή, ἀλλὰ διάλεκτοι πολλαί.
895a_339. Problem
Peki niçin insanın dili yerden yere değişir de ötekilerinki değişmez? İnsanlar pek çok harf söylediği, öteki hayvanların bir kısmı ise hiçbirini, bazıları da ünsüzlerden yalnızca iki üçünü söyleyebildiği için mi? Bu ünsüzler ünlülerle birlikte dili meydana getirir. Logos ise sesin kendisiyle değil, sesin hâlleriyle bir şey bildirmektir; yalnızca acı duyduğunu ya da sevindiğini bildirmek değildir. Harfler de sesin hâlleridir. Çocuklar da hayvanlar gibi kendilerini bildirir; çünkü küçük çocuklar da henüz harfleri söyleyemez.
Διὰ τί δὲ αὕτη ἄλλη, τοῖς δὲ ἄλλοις οὔ; ἢ ὅτι οἱ μὲν ἄνθρωποι γράμματα πολλὰ φθέγγονται, τῶν δὲ ἄλλων τὰ μὲν οὐδέν, ἔνια δὲ δύο ἢ τρία τῶν ἀφώνων; ταῦτα δὲ ποιεῖ μετὰ τῶν φωνηέντων τὴν διάλεκτον. ἔστι δὲ ὁ λόγος οὐ τὸ τῇ φωνῇ σημαίνειν, ἀλλὰ τοῖς πάθεσιν αὐτῆς, καὶ μὴ ὅτι ἀλγεῖ ἢ χαίρει. τὰ δὲ γράμματα πάθη ἐστὶ τῆς φωνῆς. ὁμοίως δὲ οἵ τε παῖδες καὶ τὰ θηρία δηλοῦσιν· οὐ γάρ πω οὐδὲ τὰ παιδία φθέγγονται τὰ γράμματα.
895a_440. Problem
Hayvanlar içinde niçin yalnız insan kekeme olur? İnsan dilsiz de olabildiği, kekemelik de bir tür dilsizlik olduğu için mi? Ama bu organ bütünüyle tamamlanmış da değildir. Yoksa insan daha çok logosa, ötekiler ise yalnızca sese ortak olduğu için mi? Kekemelik, bir sözcüğü tek seferde ya da kesintisiz söyleyememektir.
Διὰ τί μόνον τῶν ἄλλων ζῴων ἄνθρωπος γίνεται ἰσχνόφωνον; πότερον ὅτι καὶ ἐνεόν, ἡ δὲ ἰσχνοφωνία ἐνεότης ἐστίν; ἀλλὰ δὴ καὶ οὐδ’ ὅλως πεπλήρωται τοῦτο τὸ μόριον. ἢ ὅτι κοινωνεῖ μᾶλλον λόγου, τὰ δ’ ἄλλα φωνῆς; ἔστι δὲ ἡ ἰσχνοφωνία οὐ κατὰ τὸ ὄνομα ἓν ἢ οὐδὲ συνεχῶς διεξιέναι.
895a_541. Problem
Hayvanlar içinde en çok niçin insan doğuştan topal olur? Öteki hayvanların bacakları güçlü olduğu için mi? Dört ayaklıların da kuşların da bacakları kemikli ve sinirlidir, insanlarınki ise etlidir; yumuşaklıkları yüzünden hareket sırasında daha çabuk sakatlanırlar. Yoksa hayvanlar içinde doğum için birçok zamanı olan yalnız insan olduğu için mi? Çünkü yedi aylık, sekiz aylık ve on aylık doğar. Ötekilerde olgunlaşma için tek bir zaman vardır ve uzamaz; insanlarda ise rahimde kalış süresi uzun olur. Böylece yavru yumuşak olduğundan hareket ettikçe uç uzuvları incinir, süre uzadıkça da daha çok incinir.
Διὰ τί ἄνθρωπος γίνεται ἐκ γενετῆς χωλὸς μάλιστα τῶν ἄλλων ζῴων; πότερον ὅτι ἰσχυρὰ τῶν ἄλλων ἐστὶ σκέλη τῶν ζῴων; ὀστώδη γὰρ καὶ νευρώδη καὶ τετράποδα καὶ οἱ ὄρνιθες ἔχουσιν, οἱ δὲ ἄνθρωποι σαρκώδη· διὰ τὴν ἁπαλότητα οὖν θᾶττον πηροῦνται ἐν τῇ κινήσει. ἢ διότι μόνον τῶν ζῴων πολλοὺς ἔχει χρόνους τῆς γενέσεως; καὶ γὰρ ἑπτάμηνα καὶ ὀκτάμηνα καὶ δεκάμηνα γίνεται. τοῖς δ’ ἄλλοις εἷς χρόνος τῆς τελειώσεως γέγονεν οὐ διατρίψας· τοῖς δ’ ἀνθρώποις πολὺς ὁ χρόνος γίνεται τῆς ἐν πλήθει διατριβῆς, ὥστε κινουμένων διὰ τὸ ἁπαλὰ εἶναι καὶ θραύεται τὰ ἀκρωτήρια ἐν τῷ πλείονι χρόνῳ πλείω.
895a_642. Problem
Hadımların baldırları niçin yaralarla dolu ve çürük olur? Kadınlarınki de öyle olduğu, hadımlar da kadınsı olduğu için mi? Yoksa bu benzerlik arazîdir de kadınlarda da sebep sıcaklığın aşağı yönelmesi midir? Bunu aybaşı kanı gösterir. Bu yüzden ne hadımlar ne de kadınlar, çok yaşlıkları yüzünden kıllı olur.
Διὰ τί οἱ εὐνοῦχοι ἑλκώδεις τὰς κνήμας ἴσχουσι καὶ σαπράς; πότερον ὅτι καὶ αἱ γυναῖκες, οἱ δ’ εὐνοῦχοι γυναικικοί; ἢ τοῦτο μὲν συμβέβηκεν, αἴτιον δὲ καὶ ταῖς γυναιξὶν ὅτι ἡ θερμότης κάτω ὁρμᾷ. δηλοῖ δὲ τὰ γυναικεῖα. διὸ οὐδὲ οἱ εὐνοῦχοι οὐδὲ γυναῖκες δασεῖς γίνονται, διὰ πολλὴν ὑγρότητα.
895a_743. Problem
Hayvanlar içinde niçin yalnız insanda taş oluşur? Yük hayvanlarında ve çok parmaklılarda mesane kanalları geniş olduğu için mi? Önce yumurta bırakıp sonra kendi içinde canlı yavru meydana getirenlerin, örneğin bazı balıkların hiçbirinde mesane yoktur; bu türden tortu onlarda, kuşlarda olduğu gibi bağırsağa sıkıştırılır ve böylece makattan çabucak çıkar. İnsanın ise hem mesanesi vardır hem de büyüklüğüne göre dar bir idrar yolu. Bu organı olduğu için topraksı madde mesaneye sıkıştırılır (oturakların ondan renk alması da bu yüzdendir); bölgenin sıcaklığı yüzünden pişip daha çok koyulaşır; idrar yolunun darlığı yüzünden de içeride kalıp büyür. Topraksı tortular kolayca dışarı çıkamadıklarından birbirine dolanıp taş olur.
Διὰ τί τῶν ζῴων οὐθὲν λιθιᾷ ἀλλ’ ἢ ἄνθρωπος; ἢ ὅτι τῶν μὲν ὑποζυγίων καὶ τῶν πολυωνύχων οἱ πόροι τῆς κύστεως εὐρεῖς εἰσίν; ὅσα δὲ μὴ τὸ πρῶτον, ὕστερον δὲ ζῳοτοκεῖ
ἐν αὐτοῖς, οἷον ἔνιοι τῶν ἰχθύων, τούτων δὲ οὐδὲν κύστιν ἔχει, ἀλλ’ εἰς τὴν κοιλίαν αὐτοῖς ἡ τοιαύτη συνθλίβεται ὑπόστασις, οἷον καὶ τοῖς ὄρνισιν, ὥστε ταχὺ καὶ διεξέρχεται κατὰ τὴν ἕδραν. ὁ δὲ ἄνθρωπος κύστιν τε ἔχει καὶ στενὸν τὸν καυλὸν ὡς κατὰ μέγεθος. διὰ μὲν οὖν τὸ ἔχειν τοῦτο τὸ μόριον συνθλίβεται τὸ γεῶδες εἰς τὴν κύστιν (διὸ καὶ χρώζονται αἱ ἀμίδες ὑπ’ αὐτοῦ), διὰ δὲ τὴν θερμότητα τοῦ τόπου συμπέττεται καὶ παχύνεται μᾶλλον, ἐμμένει δὲ καὶ αὐξάνεται διὰ τὴν στενότητα τοῦ οὐρητῆρος· οὐ γὰρ δυνάμενα τὰ γεώδη ὑποστήματα ῥᾳδίως ὑπεξιέναι, πρὸς ἄλληλα ὑποστρεφόμενα γίνεται λίθος.
895b_244. Problem
Yük hayvanları, sığırlar, boynuzlular ve kuşlar niçin geğirmez? Bağırsaklarının kuruluğu yüzünden mi? Çünkü yaşlık çabucak harcanır ve süzülür; geğirme ise yaşlık içeride kalıp havaya dönüşünce olur. At ve eşek gibi gür kuyruklularda ise boyunlarının uzunluğu yüzünden hava aşağı yönelir; bu yüzden en çok onlar yel çıkarır. Kuşlar ve boynuzlular ikisini de yapmaz. Geviş getirenler de geğirmez, çünkü birçok mideleri ve börkenek denen bir işkembeleri vardır. Böylece hava, yukarı da aşağı da pek çok yerden geçerek gider; yaşlık da havaya dönüşüp geğirme ya da yellenme yapmadan önce harcanır.
Διὰ τί οὐκ ἐρεύγεται τὰ ὑποζύγια, οὐδὲ οἱ βόες καὶ τὰ κερατοφόρα, οὐδὲ οἱ ὄρνιθες; ἢ διὰ ξηρότητα τῆς κοιλίας; ταχὺ γὰρ ἀναλίσκεται τὸ ὑγρὸν καὶ διηθεῖται· ἐμμένοντος δὲ καὶ πνευματουμένου γίνεται ὁ ἐρευγμός. τοῖς δὲ λοφούροις διὰ μῆκος τοῦ αὐχένος εἰς τὸ κάτω ὁρμᾷ τὸ πνεῦμα, διὸ καὶ ἀποψοφοῦσι μάλιστα. οἱ ὄρνιθες δὲ καὶ τὰ κερατοφόρα οὐ ποιεῖ οὐδέτερον. οὐδὲ ἐρεύγονται δὲ ὅσα μηρυκάζει, διὰ τὸ πολλὰς ἔχειν κοιλίας καὶ τὸν καλούμενον κεκρύφαλον· διὰ πολλῶν οὖν γίνεται καὶ ἄνω καὶ κάτω τῷ πνεύματι ἡ πορεία, καὶ φθάνει ἀναλισκόμενον τὸ ὑγρὸν πρὶν ἐμπνευματωθῆναι καὶ ποιῆσαι ἢ ἐρυγεῖν ἢ ψοφῆσαι.
895b_345. Problem
Evcil hayvanların hepsi niçin aynı zamanda yabani de olabilir de yabani olanların hepsi evcil olamaz? Nitekim insanların bile yabani yaşadığı yerler görülür; Hindistan'da ve başka yerlerde köpekler ve atlar da yabanidir; ama aslanlar, parslar, yılanlar ve daha birçok hayvan evcil değildir. Kötü olanın hem baştan oluşması hem de ona dönüşmek daha kolay olduğu için mi? Çünkü ilk tabiatı değil, gayedeki tabiatı hemen elde etmek zordur. Bu yüzden evcil hayvanların hepsi de başlangıçta evcil olmaktan çok yabanidir; tıpkı çocuğun yetişkinden daha çok her şeyi yiyen ve thymosuyla yaşayan bir varlık olması gibi; ama bunlar daha zayıftır. Tekhnēnin eserlerinde nasılsa tabiatın eserlerinde de öyledir. Orada da her şeyin kötü işlenmiş olanı vardır ve kötüler daha çoktur: yatak, giysi ve başka her şey. İyi olan her şeyin kötüsünü de bulmak mümkündür, ama kötü olan her şeyin iyisini bulmak mümkün değildir; eski ressamların ve heykeltıraşların eserlerine bakan biri bunu görür: Hiçbir yerde değerli bir resim ya da heykel yoktu, kötüleri vardı. Tabiat da aynı şekilde her şeyin kötüsünü yapar, hem daha çok sayıda hem daha sık; iyi şeyleri ise daha az yapar ve her şeyi iyi yapamaz. Evcil olan daha iyi, yabani olan daha kötüdür. Tabiat, başlangıçtaki tabiat bakımından değil, sanırım yöneldiği tabiat bakımından (...) iyi ve evcil şeyleri daha kolay yapar. Zıtlarını ise ya hiç ya da güçlükle yapar; bazı yerlerde ve zamanlarda (...) ya da evrenin belli bir karışımında bütün hayvanlar evcil olur. Aynı şey bütün bitkilerde de vardır: Evcil olanların hepsinin yabanisi de vardır, ama hepsi evcilleştirilemez. Yine de kendi yurtlarında pek çok bakımdan kendilerine özgü özellikler taşırlar; öyle ki orada ihmal edilmiş ve yabani hâlleriyle, başka yerde tarımı yapılanlardan daha iyi ve daha evcil yetişirler.
Διὰ τί ὅσα μὲν ἥμερα τῶν ζῴων ἐστί, πάντως καὶ ἄγρια, ὅσα δὲ ἄγρια, οὐ πάντως ἥμερα; καὶ γὰρ ἄνθρωποί που φαίνονται ἄγριοι ὄντες καὶ κύνες ἐν Ἰνδοῖς καὶ ἵπποι καὶ ἄλλοθι, ἀλλ’ οὐ λέοντες ἥμεροι οὐδὲ παρδάλεις οὐδ’ ἔχεις οὐδ’ ἄλλα πολλά. ἢ ὅτι ῥᾷον τὸ φαῦλον καὶ γενέσθαι ἔξ ἀρχῆς καὶ μεταβαλεῖν εἰς αὐτό; ἡ γὰρ φύσις οὐχ ἡ πρώτη, ἀλλ’ ἡ ἐν τέλει ἐργώδης τυχεῖν εὐθύς. διὸ πάντα καὶ τὰ ἥμερα ἄγρια γίνονται τὸ πρῶτον μᾶλλον ἢ ἥμερα, οἷον παιδίον ἢ ἀνὴρ παμφάγον καὶ τῷ θυμῷ ζῶν· ἀλλὰ ἀσθενέστερα. ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων τῆς τέχνης, οὕτως ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν τῆς φύσεως ἔργων. καὶ γὰρ ἐπὶ τούτων πάντ’ ἐστὶ φαύλως εἰργασμένα, καὶ πλείω τὰ φαῦλα, κλίνη καὶ ἱμάτιον καὶ ἄλλ’ ὁτιοῦν. καὶ ὃ μέν ἐστι καλόν, λαβεῖν ἔστιν ἅπαν καὶ φαῦλον, ὃ δὲ φαῦλον οὐ πᾶν καὶ καλόν, οἷον εἴ τις ἐπὶ τῶν ἀρχαίων γραφέων καὶ ἀνδριαντοποιῶν ἐπισκοπεῖ τὰ ἔργα· οὐ γὰρ ἦν πώποτε οὐδαμῇ γραφὴ σπουδαία οὐδὲ ἀνδριάς, φαῦλα δὲ ἦν. ὁμοίως δὲ καὶ ἡ φύσις φαῦλα μὲν πάντα
ποιεῖ, καὶ πλείους καὶ πλείω, σπουδαῖα δ’ ἐλάττω, καὶ οὐ πάντα δύναται. τὸ δὲ ἥμερον βέλτιον, τὸ δὲ ἄγριον φαῦλον. φύσει δὲ οὐ τῇ ἐξ ἀρχῆς, ἀλλ’ ἐφ’ ἣν οἶμαι †, ῥᾷον ποιεῖ σπουδαῖα καὶ ἥμερα. τὰ δὲ ἐναντία ἢ οὐδέποτε ἢ μόλις, καὶ ἔν τισι τόποις καὶ ἐν χρόνοις, ἢ ἀρτίου, ἢ ποτὲ ἔν τινι κράσει τοῦ ὅλου, γίνονται ἥμερα τὰ ζῷα πάντα. τὸ δ’ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν φυτῶν πάντων ἐστίν· ὅσα μὲν γὰρ ἥμερα, καὶ ἄγρια, οὐ πάντα δὲ δύναται ἡμεροῦσθαι, ἀλλ’ ὅμως εἰσὶν ἐν ἰδίᾳ χώρᾳ πρὸς πολλὰ ἰδίως ἔχοντα, ὥστε ἠμελημένα καὶ ἄγρια κρείττω καὶ ἡμερώτερα φύεσθαι τῶν ἐν ἄλλῃ γεωργουμένων.
896a_246. Problem
İnsanların göbekleri niçin büyük olur da öteki hayvanlarınki görünmez? Ötekilerde göbek, ana karnında uzun süre kaldıklarından kurur ve dümdüz uzanır; insanda ise yara bütünüyle kabarır, bazı göbeklerin çirkin olması da bundandır. Çünkü insan eksik olarak doğar; böylece göbek bağı yaş ve kanlı olarak onunla birlikte çıkar. Ötekilerin tamamlanmış, insanın ise eksik doğduğunun işareti şudur: Ötekiler hemen yaşayabilir, çocuklar ise bakıma muhtaçtır.
Διὰ τί τοῖς μὲν ἀνθρώποις οἱ ὀμφαλοὶ μεγάλοι γίνονται, τοῖς δ’ ἄλλοις ζῴοις οὐ φανεροί; ἢ διότι τοῖς μὲν διὰ τὸ πολὺν χρόνον εἴσω ἐμμένειν ἀφαυαίνονται καὶ εὐθὺ τείνονται, ὅλον δ’ ἐπανοιδοῦσι τὰ ἕλκη, διὸ ἔνιοι τῶν ὀμφαλῶν καὶ αἰσχίους εἰσίν· ὁ δὲ ἄνθρωπος ἀτελὴς ἐξέρχεται, ὥστε ἔφυγροι καὶ ἔναιμοι οἱ ὀμφαλοὶ ἀκολουθοῦσιν. ὅτι δὲ τὰ μὲν τετελειωμένα, τὰ δὲ ἀτελῆ ἐξέρχεται, σημεῖον, ὅτι τὰ μὲν εὐθὺς δύναται ζῆν, τὰ δὲ παιδία ἐπιμελείας δεῖται.
896a_347. Problem
Hayvanların bir kısmı niçin bir kez, bir kısmı birçok kez çiftleşir; bir kısmı yılın belli bir mevsiminde, bir kısmı rastgele zamanlarda; insan her zaman, yabani hayvanlar ise seyrek; yaban domuzu bir kez, evcil domuz birçok kez? Besin, sıcaklık ve zahmet yüzünden mi? Çünkü "Kypris toklukta bulunur." Sonra aynı hayvanlar bir yerde bir kez, başka yerde daha çok doğurur; örneğin koyunlar Magnesia'da ve Libya'da yılda iki kez doğurur. Sebebi gebeliğin uzun sürmesidir; çünkü hayvan gebe kalınca istek duymaz, tıpkı tok olanların besin istememesi gibi. Gebe olanlar da arınma olmadığı için çiftleşmeyi daha az ister.
Διὰ τί τὰ μὲν τῶν ζῴων ἅπαξ ὀχεύεται, τὰ δὲ πολλάκις, καὶ τὰ μὲν ὥρᾳ ἔτους, τὰ δ’ ὅτε ἔτυχεν, ἄνθρωπος μὲν ἀεί, τὰ δὲ ἄγρια οὐ πολλάκις, καὶ ὗς μὲν ἄγριος ἅπαξ, ἥμερος δὲ πολλάκις; ἢ διὰ τὴν τροφὴν καὶ ἀλέαν καὶ πόνον; ἐν πλησμονῇ γὰρ Κύπρις. ἔπειτα τὰ αὐτὰ ἄλλοθι μὲν ἅπαξ τίκτει, ἄλλοθι δὲ πλεονάκις, οἷον τὰ πρόβατα ἐν Μαγνησίᾳ καὶ Λιβύῃ τίκτει δίς. τὸ δ’ αἴτιον ἡ πολυχρονία τοῦ τόκου· οὐ γὰρ ἐπιθυμεῖ ὅταν πλησθῇ, ὥσπερ οὐδὲ τροφῆς τὰ πλήρη. τὰ δὲ κυοῦντα ἧττον ὀχείας ἐπιθυμεῖ διὰ τὸ μὴ γίνεσθαι τὴν κάθαρσιν.
896a_448. Problem
Dişleri seyrek olan insanlar niçin çoğunlukla kısa ömürlü olur? Bu, kemiğin sık olduğunun işareti olduğu için mi? Böylece beyin iyi havalanmadığından zayıftır; tabiatı yaş olduğundan da çabuk çürür. Çünkü öteki şeyler de hareket etmez ve buharlaşmazsa çürür. İnsanın en kıllı yerinin başı olması da, erkeğin kafatası dikişleri yüzünden dişiden daha uzun ömürlü olması da bu yüzdendir. Bunu öteki hayvanlarda da incelemek gerekir.
Διὰ τί τῶν ἀνθρώπων οἱ ἀραιοὺς ἔχοντες τοὺς ὀδόντας βραχύβιοι ὡς ἐπὶ τὸ πολύ; ἢ ὅτι σημεῖον τοῦ τὸ ὀστοῦν πυκνὸν εἶναι, ὡς ὁ ἐγκέφαλος ἀσθενὴς οὐκ εὐπνοῶν, ὥστε ὑγρὸς ὢν τὴν φύσιν ταχὺ σήπεται; καὶ γὰρ τὰ ἄλλα μὴ κινούμενα καὶ ἀπατμίζοντα. διὸ καὶ ἄνθρωπος τὴν κεφαλὴν δασύτατον, καὶ τὸ ἄρρεν τοῦ θήλεος μακροβιώτερον διὰ τὰς ῥαφάς. δεῖ δὲ ἰδεῖν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων.
896a_549. Problem
Avucundaki çizgi bir uçtan öbür uca uzanan kimseler niçin daha uzun ömürlüdür? Eklemsiz olanlar, yaş şeyler gibi, en kısa ömürlü olduğu için mi? Eklemsiz olanlar kısa ömürlüyse, eklemli olanlarda tersinin olacağı açıktır. Tabiatça eklemsiz olan kısımları bile eklemli olanlar böyledir; elin içi de en eklemsiz kısımdır.
Διὰ τί δὲ ὅσοι τὴν διὰ τῆς χειρὸς τομὴν ἔχουσι δι’ ὅλης, μακροβιώτεροι; ἢ διότι τὰ ἄναρθρα βραχυβιώτατα,
ὡς τὰ ἔνυγρα; εἰ δὲ τὰ ἄναρθρα βραχύβια, δῆλον ὅτι τὰ ἠρθρωμένα τοὐναντίον. τοιαῦτα δὲ ὧν καὶ τὰ φύσει ἄναρθρα μάλιστα ἤρθρωται· τῆς δὲ χειρὸς τὸ εἴσω ἀναρθρότατον.
896b_250. Problem
Hayvanlar içinde niçin yalnız ya da en çok insan şaşı olur? Bebeklikte bu hastalığa yalnız ya da en çok insan tutulduğu, şaşılık da herkeste o çağda olduğu için mi?
Διὰ τί τῶν ζῴων ἄνθρωπος ἢ μόνον ἢ μάλιστα διαστρέφεται; ἢ ὅτι ἢ μόνον ἢ μάλιστα ληπτὸν ἐν τῇ νηπιότητι γίνεται, ὅτε καὶ διαστρέφεσθαι συμβαίνει πᾶσιν.
896b_351. Problem
Hayvanlar içinde en çok niçin insan dumandan rahatsız olur? En çok o ağladığı, dumandan rahatsızlık da gözyaşıyla birlikte olduğu için mi?
Διὰ τί τῶν ζῴων ἄνθρωπος μάλιστα καπνίζεται; ἢ ὅτι μάλιστα δακρύει, ἡ δὲ κάπνισις μετὰ δακρύου;
896b_452. Problem
At niçin attan, insan insandan hoşlanır ve onu arzular; genel olarak da niçin aynı soydan olanlar aynı soydan ve benzer olanlardan hoşlanır? Bu, her hayvan güzel olduğu, arzu da güzele yöneldiği için değildir. Öyle olsaydı daha güzel olanın daha hoş olması gerekirdi. Oysa her güzellik hoş değildir; güzel ile hoş (...). Herkes için de haz ya da güzel olan aynı ölçüde hoş değildir; örneğin birine yemek ya da içmek, ötekine cinsel birleşme daha hoştur. Her hayvanın en çok ve en büyük hazla kendi soyundan olanla birleşmesinin sebebi başka bir problemdir; ama eşinin en güzel de olduğu doğru değildir. Biz cinsel birleşme için hoş olanı güzel sanırız, çünkü arzu duyarken bakmaktan sevinç duyarız. Oysa öteki arzularda da durum aynıdır; susamış olanlar içeceğe daha zevkle bakar. Bir ihtiyaca göre güzel olan, yani en çok arzuladığımız şey en hoş görünür; kendi başına güzel olan ise artık öyle görünmez. Bunun işareti şudur: Cinsel birleşme gözüyle bakınca erkekler de bize güzel görünür. O hâlde onları görünce, cinsel birleşme için olanlardan daha çok mu hoşlanırız? Arzu duyuyor olmadıkça buna hiçbir engel yoktur. İçecek de böylece daha güzel olur; susamışsak ona daha zevkle bakarız.
Διὰ τί ἵππος ἵππῳ χαίρει καὶ ἐπιθυμεῖ, ἄνθρωπος δὲ ἀνθρώπῳ, καὶ ὅλως δὲ τὰ συγγενῆ τοῖς συγγενέσι καὶ ὁμοίοις; οὐ γὰρ δὴ ὁμοίως ὅτι πᾶν ζῷον καλόν, ἡ δὲ ἐπιθυμία τοῦ καλοῦ. ἔδει οὖν τὸ καλὸν ἥδιον εἶναι. νῦν δὲ μᾶλλον οὐ πᾶν κάλλος ἡδύ, τὸ καλὸν † καὶ τὸ ἡδύ. οὐδὲ πᾶσιν ἡ ἡδονὴ ἢ τὸ καλὸν ἡδύ, οἷον φαγεῖν ἢ πιεῖν ἐστὶν ἥδιον ἑτέρῳ καὶ ἀφροδισιάσαι ἄλλῳ. διότι μὲν οὖν ἕκαστον τῷ συγγενεῖ μιγνύμενον μάλιστα καὶ ἥδιστα ἀφροδισιάζει, ἄλλο πρόβλημα· ὅτι δὲ καὶ κάλλιστον, οὐκ ἔστιν ἀληθές. ἀλλὰ ἡμεῖς τὸ εἰς τὴν συνουσίαν ἡδύ οἰόμεθα καλόν, ὅτι ἐπιθυμοῦντες χαίρομεν ὁρῶντες. καίτοι καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐπιθυμιῶν ἔχει ὁμοίως· διψῶντες γὰρ ἥδιον ὁρῶσι τὸ πόμα. τὸ μὲν οὖν πρὸς χρείαν τινὰ καλόν, οὗ καὶ μάλιστα ἐπιθυμοῦμεν, τοῦτο δοκεῖ ἥδιστον εἶναι, τὸ δὲ καθ’ αὑτὸ οὐκέτι οὕτως. σημεῖον δὲ τούτου· δοκοῦσι γὰρ ἡμῖν καὶ ἄνδρες καλοὶ εἶναι, πρὸς τὴν συνουσίαν βλέψασιν. ἆρ’ οὖν οὕτως ὥστε καὶ ἡσθῆναι ὁρῶσι μᾶλλον τῶν εἰς συνουσίαν; οὐδέν γε κωλύει, εἰ μὴ ἐπιθυμοῦντες τύχοιμεν. οὕτω δὲ πόμα κάλλιον· εἰ γὰρ διψῶντες τύχοιμεν, ἥδιον ὀψόμεθα.
896b_553. Problem
İnsanın ön tarafı niçin arka tarafından daha kıllıdır da dört ayaklılarınki arka tarafı? Bütün iki ayaklıların ön tarafı daha kıllı olduğu için mi? Kuşlar da insanlar gibidir. Yoksa tabiat her zaman daha zayıf olanı örtmeye alışkın olduğu, her şeyin de bir bakımdan zayıf olduğu için mi? Bütün dört ayaklılarda arka taraf, konumu yüzünden ön taraftan daha zayıftır; çünkü soğuktan ve sıcaktan daha çok etkilenebilir. İnsanlarda ise ön taraf daha zayıftır ve aynı şeye uğrar.
Διὰ τί ποτε τοῦ μὲν ἀνθρώπου τὰ ἔμπροσθεν δασύτερα τῶν ὄπισθέν ἐστι, τῶν δὲ τετραπόδων τὰ ὄπισθεν; ἢ ὅτι πάντα τὰ δίποδα τὰ ἔμπροσθεν ἔχει δασύτερα; οἱ γὰρ ὄρνιθες τὸν αὐτὸν τρόπον τοῖς ἀνθρώποις ἔχουσιν. ἢ τὰ ἀσθενέστερα μᾶλλον ἀεὶ σκεπάζειν ἡ φύσις εἴωθεν, ἀσθενὲς δὲ ἕκαστόν ἐστί τινα τρόπον. τῶν δὲ τετραπόδων ἁπάντων τὰ ὄπισθεν ἀσθενέστερά ἐστι τῶν ἔμπροσθεν διὰ τὸν τόπον· ὑπὸ γὰρ τῶν ψυχῶν καὶ καυμάτων μᾶλλον δυνατά ἐστι πάσχειν· τῶν δὲ ἀνθρώπων τὰ ἔμπροσθεν ἀσθενέστερά ἐστι καὶ τὸ αὐτὸ πέπονθεν.
897a54. Problem
Hayvanlar içinde en çok niçin insan aksırır? En çok nezleye de o yakalandığı için mi? Bunun sebebi şudur: Sıcaklık kalbin çevresinde bulunur ve tabiatı gereği yukarı gider. Öteki hayvanlarda onun tabiata uygun gidişi omuzlara doğrudur; oradan kırılarak ayrılır, bir kısmı boyna ve başa, bir kısmı da sırta ve bele gider; çünkü bütün bu kısımlar aynı düz çizgi üzerindedir ve zemine paraleldir. Sıcaklık böyle eşit biçimde giderken bedeni ve yaşlıkları da bu kısımlara eşit olarak dağıtır; çünkü yaşlıklar sıcaklığı izler. Bu yüzden dört ayaklı hayvanlar ne pek nezle olur ne de aksırır. Çünkü aksırık ya bedenden yaşlıklar biraz fazla buharlaşınca toplu hâlde havanın dışarı çıkmasıdır ya da sindirilmemiş yaşlıkların çıkmasıdır. Bu yüzden aksırık nezleden önce görülür; öteki hayvanlarda ise bu olmaz, çünkü sıcaklığın gidişi onlarda öne ve arkaya eşit dağılır. İnsan ise bitkiler gibi zemine dik olarak yaratıldığından, sıcaklığın en çok ve en şiddetli gidişi başa doğru olur. Oraya gidince başın çevresindeki kanalları gevşetir ve ısıtır. Böyle olan kanallar, kalbin altındaki kanallardan daha çok yaşlık alır. Kanallar gereğinden fazla ıslanıp soğuyunca, dışarıdan kuşatılıp içeri sıkışan sıcaklık besin bulur ve artar; artınca da başa ve oradaki kanallara gider. İnce ve sindirilmemiş yaşlıklar onu izleyerek bu kanalları doldurur, nezleyi ve aynı şekilde aksırıkları yapar. Çünkü nezlenin başlangıcında sıcaklık yaşlıktan önce yukarı çıkıp kanalları havayla doldurur; hem havayı dışarı atarak hem de ince ve keskin olan yaşlıkları önüne katıp yukarı çıkararak aksırıklara yol açar. Bu yüzden nezle aksırıklarıyla birlikte sulu bir sümük gelir. Bunların hepsi atılınca, ardından gelen yoğun ve hastalıklı yaşlıklar onların yerine yerleşir ve baş ile burun çevresindeki kanalları tıkar; daha hacimli hâle gelip kanalları gerdikleri için de baş ağrıları yaparlar. İşareti, havanın ne dışarıya ne de bu kanallardan geçebilmesidir. Bu yüzden nezleliler ne aksırır ne koku alır. Nezlesiz aksırıklar da aynı sebeplerle olur, ama küçük ve hafif başlangıçlardan. Böylece sıcaklıkla bir araya toplanan yaşlıklar, az oldukları için onun tarafından havaya dönüştürülerek burun deliklerine düşer. Havanın çıkardığı sesi, çokluğu kadar gidişinin şiddeti de yapar. Çünkü sıcaklık dik olarak beyne gidip ona çarpınca, buradaki kanallar beyinden dışarıya uzandığı için burna doğru kırılır. Kırılmadan doğan bu gidiş hava için tabiata aykırı olduğundan şiddetli olur; bu yüzden ses çıkarır. Öteki hayvanlardan en çok kuşlar nezle olur, çünkü biçimce insana en çok onlar benzer; ama insandan daha az yakalanırlar, çünkü yiyeceklerini yerden topladıklarından başları çoğunlukla aşağıdadır.
Διὰ τί ἄνθρωπος μάλιστα τῶν ζῴων πτάρνυται; ἢ ὅτι καὶ κορυζᾷ μάλιστα; τούτου δ’ αἴτιόν ἐστιν ὅτι τοῦ θερμοῦ ὄντος περὶ τὴν καρδίαν καὶ πεφυκότος ἄνω φέρεσθαι τοῖς μὲν ἄλλοις ζῴοις ἡ κατὰ φύσιν αὐτοῦ φορά ἐστιν ἐπὶ τοὺς ὤμους, ἐντεῦθεν δὲ ἐξ ἀνακλάσεως σχιζόμενον τὸ μὲν ἐπὶ τὸν τράχηλον καὶ τὴν κεφαλὴν φέρεται αὐτοῦ, τὸ δὲ εἰς τὴν ῥάχιν καὶ τὴν ὀσφύν, διὰ τὸ ἐπὶ τῆς αὐτῆς εὐθείας εἶναι πάντα ταῦτα καὶ παρὰ τὴν βάσιν. φερόμενον δὲ ὁμοίως τὸ σῶμα καὶ τὰ ὑγρὰ μερίζει εἰς αὐτὰ ὁμαλῶς· ἕπεται γὰρ τὰ ὑγρὰ τῷ θερμῷ. διὸ οὐδὲ πάνυ κορυζᾷ τὰ τετράποδα ζῷα, οὐδὲ πτάρνυται· ὁ γὰρ πταρμὸς ἢ πνεύματος ἀθρόου φορά ἐστιν, ὑγρῶν ἐξατμιζόντων τι μᾶλλον τοῦ σώματος, ἢ ὑγρῶν ἀπέπτων. διὸ πρὸ τῶν κατάρρων γίνεται, ἅ οὐ συμβαίνει τοῖς ἄλλοις ζῴοις, διὰ τὸ τὴν τοῦ θερμοῦ φορὰν ὁμαλίζειν ἐν αὐτῷ εἰς τὸ πρόσθεν καὶ ὄπισθεν. τοῦ τε ἀνθρώπου πρὸς ὀρθῇ πεφυκότος τῇ βάσει, καθάπερ τὰ φυτά, συμβαίνει τοῦ θερμοῦ φορὰν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν γίνεσθαι πλείστην καὶ σφοδροτάτην. φερόμενόν τε ἐνταῦθα ἀραιοῖ καὶ θερμαίνει τοὺς περὶ αὐτὴν πόρους. ὄντες δὲ τοιοῦτοι δεκτικοὶ γίνονται τῶν ὑγρῶν μᾶλλον ἢ οἱ κάτω τῆς καρδίας πόροι. ὅταν οὖν συμβῇ ἐξυγρασθῆναι μᾶλλον τοῦ δέοντος καὶ καταψυγῆναι, ἔξωθεν συμβαίνει τὸ θερμόν, τροφήν τε ἔχον καὶ συστελλόμενον ἐντός, αὔξεσθαι, αὐξανόμενον δὲ φέρεσθαι ἐπὶ τὴν κεφαλὴν καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ πόρους· εἰς οὓς ἀκολουθοῦντα τὰ ὑγρά, ὄντα λεπτὰ καὶ ἄπεπτα, πληροῖ αὐτοὺς καὶ τοὺς κατάρρους ποιεῖ, καὶ πταρμοὺς ὁμοίως. ἐν γὰρ ταῖς ἀρχαῖς τῶν κατάρρων τὸ θερμὸν προαναφερόμενον τοῦ ὑγροῦ, καὶ πνευματοῦν τοὺς πόρους, τῇ τ’ ἐκβολῇ τοῦ πνεύματος τοὺς πταρμοὺς ποιεῖ καὶ τῇ πρὸ τῶν ὑγρῶν ἀναγωγῇ, ἅ ἐστι λεπτὰ καὶ δριμέα. διὸ καὶ συμβαίνει μετὰ τῶν τῆς κορύζης πταρμῶν ὑδατώδη ἀπομύττεσθαι. πάντων δὲ τούτων ὁρμησάντων τὰ συνεχῆ καὶ πάθος ἔχοντα ὑγρὰ ἐφίσταται αὐτοῖς, καὶ ἐμφράττει τοὺς περὶ τὴν κεφαλὴν καὶ τὴν ῥῖνα πόρους· ὀγκηρότερα γὰρ γινόμενα καὶ διατείνοντα ποιεῖ τοὺς περὶ τὴν κεφαλὴν πόνους. σημεῖον δὲ τὸ μήτ’ ἐκτὸς ἢ δι’ αὐτῶν πνεῦμα ἀφεῖσθαι. διὸ οὔτε πτάρνυνται οὔτε ὀσφραίνονται οἱ κορυζῶντες. οἱ δὲ ἄνευ κορύζης γινόμενοι διὰ μὲν τὰς αὐτὰς αἰτίας γίνονται, μικρὰς δὲ καὶ ἐλαφρὰς ἀρχὰς λαβόντες. ὥστε
συναχθέντα τὰ ὑγρὰ τῷ θερμῷ, ἐκπνευματούμενα ὑπ’ αὐτοῦ δι’ ὀλιγότητα, εἰσπίπτει κατὰ τὰς ῥῖνας. ποιεῖ δὲ τὸν ψόφον τοῦ πνεύματος οὐχ ἧττον ἡ βία τῆς φορᾶς ἢ τὸ πλῆθος αὐτοῦ. ἐνεχθέντος γὰρ τοῦ θερμοῦ πρὸς ὀρθὴν πρὸς τὸν ἐγκέφαλον καὶ προσπεσόντος αὐτῷ, ἀνακλᾶται ἐπὶ τὰς ῥῖνας διὰ τὸ τοὺς ταύτῃ πόρους ἐκτὸς ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου διατείνειν. παρὰ φύσιν οὖν τῆς ἐκ τῆς κλάσεως φορᾶς γινομένης ἐπὶ τὰς ῥῖνας τῷ πνεύματι, σφοδρὰν συμβαίνει γίνεσθαι· διὸ ποιεῖ τοὺς ψόφους. τῶν δὲ ἄλλων ζῴων συμβαίνει μάλιστα κορυζᾶν τοὺς ὄρνιθας διὰ τὸ μάλιστα ὁμοιόσχημον εἶναι ἀνθρώπῳ· ἧττον δὲ ἢ ἄνθρωπος πάσχει αὐτό, ὅτι τὰ πολλὰ κάτω ἔχει τὴν κεφαλὴν διὰ τὸ τὴν νομὴν ἀπὸ τῆς γῆς εἶναι.
897b_255. Problem
Deniz hayvanları niçin karadakilerden daha büyük ve daha iyi beslenmiştir? Güneş, yeryüzünü çevreleyen şeyleri tüketerek besini eksilttiği için mi? Kapalı yerde tutulan hayvanların daha iyi beslenmesi de bu yüzdendir. Deniz hayvanları bütün bunlardan kurtulmuştur.
Διὰ τί τὰ θαλάττια ζῷα τῶν ἐν τῇ γῇ μείζω καὶ εὐτραφέστερά ἐστιν; ἢ ὅτι ὁ ἥλιος καταδαπανῶν τὰ περιέχοντα τὴν γῆν ἀφαιρεῖται τὴν τροφήν; διὸ καὶ τὰ κατακεκλειμένα εὐτραφέστερά ἐστιν. πάντων οὖν τούτων ἀπήλλακται τὰ θαλάττια ζῷα.
897b_356. Problem
Öteki hayvanlar niçin kuru besini yaş besinden daha sık alır da insan yaş besini kurudan daha sık alır? İnsan tabiatça en sıcak hayvan olduğu için mi? Bu yüzden en çok soğumaya ihtiyaç duyar.
Διὰ τί ποτε τὰ μὲν ἄλλα ζῷα πλεονάκις τὴν ξηρὰν τροφὴν ἢ τὴν ὑγρὰν προσάγεται, ὁ δὲ ἄνθρωπος τὴν ὑγρὰν ἢ τὴν ξηράν; ἢ διότι φύσει ὁ ἄνθρωπος θερμότατον; πλείστης οὖν καταψύξεως δεῖται.
897b_457. Problem
Hadımlar niçin kel olmaz? Beyinleri çok olduğu için mi? Bu da kadınlarla birleşmedikleri için başlarına gelir; çünkü meni beyinden çıkıp omurgadan geçer. İğdiş edilen öküzlerin iğdiş edildikten sonra büyük boynuz taşıması da bu yüzden olsa gerektir. Kadınların ve çocukların kel olmamasının sebebi de aynı görünür.
Διὰ τί οἱ εὐνοῦχοι οὐ γίνονται φαλακροί; ἢ ὅτι πολὺν ἔχουσι τὸν ἐγκέφαλον; τοῦτο δὲ συμβέβηκεν αὐτοῖς διὰ τὸ μὴ συγγίνεσθαι ταῖς γυναιξίν· ἡ γὰρ γονή ἐστιν ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου χωροῦσα διὰ τῆς ῥάχεως. διὰ τοῦτο δ’ οὖν δοκοῦσι καὶ οἱ βόες οἱ ἐκτομίαι μεγάλα τὰ κέρατα ἴσχειν, ὅταν ἐκτμηθῶσιν. δοκεῖ δὲ ἡ αὐτὴ αἰτία εἶναι καὶ ὅτι αἱ γυναῖκες καὶ οἱ παῖδες οὐκ εἰσὶ φαλακροί.
897b_558. Problem
Bazı hayvanlar niçin doğar doğmaz kendi kendilerini besleyebilir de bazıları besleyemez? Hatıra edinebilen hayvanlardan daha kısa ömürlü olanlar kendini besleyebildiği için mi? Bunların hepsinin daha çabuk ölmesi de bu yüzdendir.
Διὰ τί τὰ μὲν εὐθὺς δύνανται δι’ αὑτῶν τρέφεσθαι μετὰ τὴν γένεσιν, τὰ δὲ οὔ; ἢ ὅσα ὀλιγοχρονιώτερα τῶν μνήμης δεκτικῶν; διὸ ἅπαντα καὶ τελευτᾷ θᾶττον.
897b_659. Problem
İnsan niçin kuru dışkıdan çok sulu dışkı çıkarır da atlar ve eşekler kuru dışkı çıkarır? Bu hayvanlar daha çok kuru, insan ise kurudan çok yaş besin kullandığı için mi? Her artık besinden gelir; çok besinden de çok artık gelir. Bir kısmı daha çok yaş, bir kısmı daha çok kuru besin kullanır; çünkü hayvanların bir kısmı tabiatça kuru, bir kısmı yaştır. Tabiatça kuru olanlar yaş besini daha çok arzular (çünkü onun eksikliğini çekerler), tabiatça yaş olanlar da kuru besini; çünkü onun eksikliğini daha çok çekerler.
Διὰ τί ποτε ὁ μὲν ἄνθρωπος πλείω τὴν ὑποχώρησιν ποιεῖται τὴν ὑγρὰν τῆς ξηρᾶς, οἱ δὲ ἵπποι καὶ οἱ ὄνοι τὴν ξηράν; ἢ διότι ταῦτα μὲν τὰ ζῷα πλείονι τροφῇ χρῆται τῇ ξηρᾷ, ὁ δὲ ἄνθρωπος ὑγρᾷ μᾶλλον ἢ τῇ
ξηρᾷ; πᾶσα δὲ περίττωσις ἀπὸ τῆς τροφῆς ἐστὶν καὶ ἀπὸ τῆς πλείονος πλείω. τὰ μὲν οὖν τῇ ὑγρᾷ μᾶλλον, τὰ δὲ τῇ ξηρᾷ πλείονι τροφῇ χρῆται· διότι τὰ μὲν τῶν ζῴων ἐστὶ φύσει ξηρά, τὰ δὲ ὑγρά. τὰ μὲν οὖν τῇ φύσει ξηρὰ τῆς ὑγρᾶς μᾶλλον ἐπιθυμεῖ (ταύτης γὰρ ἐνδεέστερά εἰσιν), τὰ δὲ φύσει ὑγρὰ τῆς ξηρᾶς· ταύτης γὰρ ἐνδεέστερα καθέστηκεν.
898a_260. Problem
Kuşlar, insanlar ve hayvanların cesur olanları niçin daha sert yapılıdır? Thymos sıcaklıkla birlikte olduğu için mi? Çünkü korku bir soğumadır. Kanı sıcak olanlar hem cesur hem de thymoslu olur; kan da besindir. Büyüyen şeylerden sıcak bir şeyle sulananların hepsi daha sert olur.
Διὰ τί ὄρνιθες καὶ ἄνθρωποι καὶ τῶν ζῴων τὰ ἀνδρεῖα σκληρότερα; ἢ ὅτι ὁ θυμὸς μετὰ θερμότητος; ὁ γὰρ φόβος κατάψυξις. ὅσων οὖν τὸ αἷμα ἔνθερμόν ἐστιν, καὶ ἀνδρεῖα καὶ θυμοειδῆ· τὸ δὲ αἷμα τροφή. ὅσα δὲ θερμῷ ἄρδεται τῶν φυομένων σκληρότερα πάντα.
898a_361. Problem
Ucube yavruları en çok niçin büyük olmayan dört ayaklılar doğurur da insan ve at, eşek gibi büyük hayvanlar daha az doğurur? Köpekler, domuzlar, keçiler ve koyunlar gibi bu hayvanlar büyüklerden çok daha fazla yavru doğurduğu, büyüklerin ise bir kısmı tamamen, bir kısmı da çoğunlukla tek yavru doğurduğu için mi? Ucubeler, döl boşalırken ya da dişinin rahminde karışırken menilerin birbirinin üzerine binip karışmasıyla oluşur. Kuşların da ucube meydana getirmesi bu yüzdendir; çünkü ikiz yumurta yumurtlarlar. Ucubeler de sarıları zarla ayrılmamış ikiz yumurtalardan olur.
Διὰ τί τέρατα τίκτουσιν μάλιστα τὰ τετράποδα τὰ μὴ μεγάλα, ἄνθρωπος δὲ καὶ τὰ μεγάλα ἧττον, οἷον ἵπποι καὶ ὄνοι; ἢ ὅτι πολύγονα ταῦτα, οἷον κύνες καὶ ὕες καὶ αἶγες καὶ πρόβατα, πολὺ μᾶλλον τῶν μεγάλων, ἐκείνων δὲ τὰ μὲν ὅλως μονοτόκα, τὰ δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. τὰ δὲ τέρατα γίνεται ἐπαλλαττόντων τῶν σπερμάτων ἀλλήλοις καὶ συγχεομένων ἐν τῇ ἐξόδῳ τῆς γονῆς ἢ ἐν τῇ μίξει τῇ ἐν τῇ ὑστέρᾳ τῆς θηλείας. διὸ καὶ ὄρνιθες αὐτὰ ποιοῦσιν· τὰ γὰρ ᾠὰ δίδυμα τίκτουσι. τὰ δὲ τέρατα ἐκ τῶν διδύμων γίνεται, ὧν ἡ λέκιθος τῷ ὑμένι οὐ διαιρεῖται.
898a_462. Problem
İnsanların başı niçin bedenin geri kalanından, hem de orantısız biçimde daha kıllıdır da öteki hayvanlarda tersidir? Öteki hayvanların bir kısmı besin fazlasını dişlere, bir kısmı boynuzlara, bir kısmı da kıllara verdiği için mi? Boynuzlara verenlerin başı daha az kıllıdır; çünkü besin orada harcanmıştır. Dişlere verenlerin başı boynuzlulardan daha kıllıdır (çünkü yeleleri vardır), ama kuşlar gibi olanlardan daha az. Kuşlar da insanınki gibi bir baş taşır: Ötekilerde çokluğu yüzünden pek çok yere dağılan besini bunlar başa verir; çünkü ne diş ne boynuz vardır, besin de her yere yetecek kadar çok değildir.
Διὰ τί ἡ κεφαλὴ δασεῖα τῶν ἀνθρώπων μᾶλλον τοῦ ἄλλου σώματος καὶ οὐ κατὰ λόγον, τοῖς δὲ ἄλλοις ζῴοις τοὐναντίον; ἢ ὅτι καὶ τῶν ἄλλων τὰ μὲν εἰς ὀδόντας ἐκδίδωσιν καθ’ ὑπερβολὴν τῆς τροφῆς, τὰ δὲ εἰς κέρατα, τὰ δὲ εἰς τρίχας; ὅσα μὲν εἰς κέρατα, ἧττον τὴν κεφαλὴν ἔχει δασεῖαν· ἐκεῖ γὰρ ἀνήλωται· ὅσα δὲ εἰς ὀδόντας μᾶλλον μὲν τῶν κερατοφόρων (ἔχει γὰρ λοφιάν), ἧττον δὲ τῶν τοιούτων, οἷον ὀρνέων. ἔχουσιν γὰρ ταῦτα καὶ τὴν τῶν ἀνθρώπων· ὃ ἐκείνοις πολλαχῇ διὰ πλῆθος, τοῦτο εἰς κεφαλὴν ἐκδίδωσιν· οὐδὲ γὰρ οὐδὲν ἔχει, οὐδὲ πολὺ οὕτως ὥστε πανταχῇ.
898a_563. Problem
Hayvanlar içinde niçin yalnız insanın kır saçları vardır? Hayvanların çoğu, örneğin at ve öküz, her yıl tüy döktüğü, bazıları tüy dökmese de koyun ve başkaları gibi kısa ömürlü olduğu için mi? Bunların kılı adeta yaşlanmadığından ağarmaz da. İnsan ise hem kıl dökmez hem de uzun ömürlüdür; bu yüzden zamanla ağarır.
Διὰ τί ἄνθρωπος μόνος τῶν ζῴων πολιὰς ἔχει; ἢ ὅτι τὰ μὲν πλεῖστα τῶν ζῴων ῥυάδα τὴν τρίχα ἀνὰ πᾶν ἔτος ἔχει, οἷον ἵππος, βοῦς, ἔνια δὲ ῥυάδα μὲν οὐκ ἔχει, βραχύβια δέ εἰσιν, καθάπερ πρόβατον καὶ ἄλλα· οὗ ἡ θρὶξ ὥσπερ οὐ γηράσκουσα οὐδὲ πολιοῦται. ὁ δὲ ἄνθρωπος οὐδὲ ῥυάδα ἔχει τὴν τρίχα, μακρόβιόν τέ ἐστιν, ὥστε ὑπὸ τοῦ χρόνου πολιοῦται.
898a_664. Problem
Göbekten aşağısı göğse kadar olan kısımdan daha büyük olanlar niçin kısa ömürlü ve zayıf olur? Karın küçüklüğü yüzünden soğuk olduğu, bu yüzden besini sindirmek yerine artık biriktirdiği için mi? Böyleleri hastalıklı olur.
Διὰ τί, ὅσοις τὰ ἀπὸ τοῦ ὀμφαλοῦ κάτω μείζονα ἢ
τὰ πρὸς τὰ στήθη, βραχύβιοι καὶ ἀσθενεῖς; ἢ ὅτι ἡ κοιλία ψυχρὰ διὰ μικρότητα, ὥστε οὐ πεπτική, ἀλλὰ περιττωματική; οἱ δὲ τοιοῦτοι νοσακεροί.
898b_265. Problem
Hayvanların bir kısmı niçin yalnız birbirinden değil kendiliğinden de oluşur, bir kısmı ise insan ve at gibi yalnız birbirinden? Başka sebepler olmasa bile, ötekilerde oluşum süresi kısa olduğundan doğurucu mevsim uzamadığı ve mevsimlerin değişimi içinde oluşabildikleri, bunlarda ise oluşum çok uzun sürdüğü için mi? Çünkü bir yıl ya da on ay sürer. Dolayısıyla bunların ya (...) oluşması ya da birbirlerinden oluşması zorunludur.
Διὰ τί τὰ μὲν γίνεται τῶν ζῴων οὐ μόνον ἐξ ἀλλήλων, ἀλλὰ καὶ αὐτόματα, τὰ δ’ ἐξ ἀλλήλων μόνον, οἷον ἄνθρωπος καὶ ἵππος; ἢ κἂν εἰ καὶ μὴ δι’ ἑτέρας αἰτίας, ἀλλ’ ὅτι τοῖς μὲν ὀλίγος ὁ χρόνος τῆς γενέσεως, ὥστε ἡ γεννητικὴ ὥρα 〈οὐχ〉ὑπερτείνει καὶ ἐνδέχεται γενέσθαι ἐν τῇ μεταβολῇ τῶν ὡρῶν, τῶν δὲ πολὺ ἡ γένεσις ὑπερτείνει· ἐνιαύσιοι γὰρ ἢ δεκάμηνοί εἰσιν· ὥστε ἀνάγκη . . . γίνεσθαι ἢ ἐξ ἀλλήλων γίνεσθαι.
898b_366. Problem
Etiyopyalıların dişleri niçin beyaz, hem de başkalarınınkinden daha beyazdır da tırnakları beyaz değildir? Tırnaklarının siyahlığı, derilerinin de siyah, hem de başkalarınınkinden daha siyah olmasından, tırnakların da deriden çıkmasından mıdır? Peki dişleri niçin beyazdır? Güneş, boyamadan yaşlığını çektiği şeyleri, balmumunda olduğu gibi, beyazlattığı için mi? Güneş deriyi boyar, dişleri ise boyamaz; sıcak yüzünden yaşlık dişlerden buharlaşıp gider.
Διὰ τί τῶν Αἰθιόπων οἱ μὲν ὀδόντες λευκοί, καὶ λευκότεροι ἢ τῶν ἄλλων, οἱ δὲ ὄνυχες οὐκέτι; ἢ οἱ μὲν ὄνυχες, ὅτι καὶ τὸ δέρμα μέλαν, καὶ μελάντερον ἢ τῶν ἄλλων, οἱ δὲ ὄνυχες ἐκ τοῦ δέρματος φύονται. οἱ δὲ ὀδόντες λευκοὶ διὰ τί; ἢ ὅτι ἐξ ὧν τὸ ὑγρὸν ἐξάγει ὁ ἥλιος ἄνευ τοῦ ἐπιβάπτειν, λευκαίνεται, οἷον καὶ τὸν κηρόν; τὸ μὲν οὖν δέρμα ἐπιβάπτει, τοὺς δὲ ὀδόντας οὐκ ἐπιβάπτει, ἀλλὰ τὸ ὑγρὸν διὰ τὴν ἀλέαν ἐξατμίζεται ἐξ αὐτῶν.
898b_467. Problem
Bazı hayvanlar başları kesilince niçin hemen ya da çabucak ölür de bazıları ölmez? Kansız ve az beslenenler bu durumda olduğu için mi? Çünkü bunlar ne çabucak besine ihtiyaç duyar ne de sıcaklıkları yaşlığın içine dökülmüştür; kanlı hayvanlar bu ikisi olmadan yaşayamaz. Bunlar ise yaşayabilir; çünkü nefes almadan çok daha uzun süre yaşayabilirler. Sebebi başka yerde söylenmiştir.
Διὰ τί τὰ μὲν ἀφαιρουμένης τῆς κεφαλῆς ἀποθνήσκει εὐθὺς ἢ ταχύ, τὰ δὲ οὔ; ἢ ὅσα ἄναιμα καὶ ὀλιγότροφα, τοῦτο πάσχει; οὔτε τροφῆς γὰρ δεῖται ταχύ, οὔτε ἐγχεῖται αὐτῶν τὸ θερμὸν ἐν τῷ ὑγρῷ, ὧν ἄνευ οὐχ οἷόν τε ζῆν τοῖς ἐναίμοις. τούτοις δὲ οἷόν τέ ἐστιν· ἀπνευστὶ ζῆν γὰρ δύνανται πολὺ μᾶλλον. ἡ δὲ αἰτία ἐν ἑτέροις εἴρηται.