İçeriğe geç
Problemler

Aristoteles · Problemler

XI. Kitap: Sesle İlgili Problemler

898b_51. Problem

Hisler içinde en çok niçin işitme doğuştan sakat olur? İşitme ile sesin aynı ilkeden geldiği düşünülebileceği için mi? Sesin bir türü olan konuşma da en kolay bozulan ve en zor tamamlanan şey gibi görünür. İşareti, doğduktan sonra uzun süre dilsiz kalmamızdır: Önce hiç konuşmayız, sonra epey geç kekelemeye başlarız. Konuşma kolay bozulduğundan, hem konuşmanın hem de işitmenin ilkesi aynı olduğundan (çünkü işitme de, adeta arazî olarak, bir tür sestir), hisler içinde en kolay bozulan işitmedir; ama kendi yüzünden değil. Konuşmanın ilkesinin son derece kolay bozulduğuna öteki hayvanlardan da kanıt bulunabilir; çünkü insan dışında hiçbir hayvan konuşmaz, insanlar da söylendiği gibi ancak geç konuşur.

898b_5

Διὰ τί τῶν αἰσθήσεων ἐκ γενετῆς μάλιστα τὴν ἀκοὴν πηροῦνται; ἢ ὅτι ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς εἶναι δόξειεν ἂν ἥ τε ἀκοὴ καὶ ἡ φωνή; ῥᾷστα δὲ δοκεῖ διαφθείρεσθαι ἡ διάλεκτος οὖσα εἶδος φωνῆς, καὶ χαλεπώτατα ἐπιτελεῖσθαι. σημεῖον δὲ ὅτι μετὰ τὸ γενέσθαι πολὺν χρόνον ἐνεοί ἐσμεν· τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ὅλως οὐδὲ λαλοῦμεν οὐθέν, εἶτα ὀψέ ποτε ψελλίζομεν. διά τε τὸ τὴν διάλεκτον εὔφθαρτον εἶναι, τὴν αὐτὴν δὲ ἀρχὴν ἀμφοτέρων εἶναι καὶ τῆς διαλέκτου (φωνὴ γάρ τις καὶ τῆς ἀκοῆς ὥσπερ καὶ εἰ συμβεβηκότος), ῥᾷστα τῶν αἰσθήσεων φθείρεται, καὶ οὐ καθ’ αὑτὴν ἡ ἀκοή. τεκμήριον δὲ ἔστιν καὶ ἐκ τῶν ἄλλων ζῴων λαβεῖν, ὅτι παντελῶς

899a

εὔφθαρτός ἐστιν ἡ ἀρχὴ τῆς διαλέκτου· λαλεῖ γὰρ οὐθὲν τῶν ἄλλων ζῴων πλὴν ἀνθρώπου, καὶ οὗτοι δὲ ὀψέ ποτε, καθάπερ εἴρηται.

899a_22. Problem

Sağırların hepsi niçin burundan konuşur? Dilsiz olmaya yakın oldukları için mi? Dilsizler burundan konuşur; çünkü ağızları kapalı olduğundan havaları buradan çıkar. Ağızları kapalıdır, çünkü ses çıkarmak için dillerini hiç kullanmazlar.

899a_2

Διὰ τί οἱ κωφοὶ πάντες διὰ τῶν ῥινῶν φθέγγονται; ἢ διὰ τὸ ἐγγὺς τοῦ ἐνεοὺς εἶναι; οἱ δὲ ἐνεοὶ λαλοῦσι διὰ τῶν ῥινῶν· ταύτῃ γὰρ αὐτῶν ἐκπίπτει τὸ πνεῦμα διὰ τὸ τῷ στόματι μεμυκέναι. μεμύκασι δέ, ὅτι οὐθὲν εἰς φωνὴν χρῶνται τῇ γλώττῃ.

899a_33. Problem

Tabiatça sıcak olanların hepsinin sesi niçin gürdür? Bunlarda havanın çok ve soğuk olması zorunlu olduğu için mi? Çünkü sıcak, nefesi ve havayı kendine çeker; daha çok olan daha çok çeker. Gür ses çok havayı hareket ettirmekle, tiz ses havayı hızla, kalın ses ise yavaş hareket ettirmekle olur.

899a_3

Διὰ τί μεγαλόφωνοι πάντες εἰσὶν οἱ θερμοὶ τὴν φύσιν; ἢ ὅτι ἀνάγκη καὶ ἀέρα πολὺν καὶ ψυχρὸν ἐν τούτοις εἶναι; ἕλκει γὰρ θερμὸν πνεῦμα πρὸς ἑαυτὸ καὶ ἀέρα, καὶ πλείω τὸ πλεῖον. ἡ δὲ μεγάλη φωνὴ γίνεται ἐν τῷ πολὺν ἀέρα κινεῖν, καὶ ὀξεῖα ἐν τῷ ταχέως· βαρεῖα δὲ ἡ ἐν τῷ βραδέως.

899a_44. Problem

Sağırların hepsi niçin burundan konuşur? Sağırlar nefeslerini daha zorlayarak verdiği için mi? Çünkü dilsiz olmaya yakındırlar. Nefes burun deliklerinin kanalını genişletir; böyleleri de burundan konuşur.

899a_4

Διὰ τί οἱ κωφοὶ πάντες διὰ τῶν ῥινῶν φθέγγονται; ἢ διὰ τὸ βιαιότερον πνεῖν τοὺς κωφούς; ἐγγὺς γὰρ τοῦ ἐνεοὶ εἶναι εἰσίν. διίσταται οὖν τῶν μυκτήρων ὁ πόρος ὑπὸ τοῦ πνεύματος· οἱ τοιοῦτοι δὲ διὰ ῥινῶν φθέγγονται.

899a_55. Problem

Geceleyin sesler niçin daha iyi işitilir? En sıcak olan şey, yani güneş bulunmadığından daha çok sessizlik olduğu için mi? Gecenin çoğunlukla daha sakin olması da bu yüzdendir; çünkü her şeyi hareket ettiren güneştir.

899a_5

Διὰ τί εὐηκοώτερα τὰ τῆς νυκτός; ἢ ὅτι μᾶλλον ἠρεμία διὰ τὴν τοῦ θερμοτάτου ἀπουσίαν; διὸ καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀταρακτότερα. ὁ γὰρ ἥλιος ὁ κινῶν.

899a_66. Problem

Uzaktan gelen sesler niçin daha tiz görünür? Nitekim çok uzakta olup bağıranları taklit edenler tiz sesle ve yankıya benzer biçimde konuşur; yankının sesi de asıl sesten daha tiz görünür. Yankı da uzaktan gelir, çünkü geri yansır. Oysa seste tiz olan hızlı, kalın olan yavaş olduğuna göre, uzaktan gelen seslerin daha kalın görünmesi gerekirdi. Çünkü atılan her şey çıkış noktasından uzaklaştıkça daha yavaş gider ve sonunda düşer. Taklit edenler uzaktan gelen sesi cılız ve ince bir sesle taklit ettiği için mi? İnce ses kalın değildir; küçük ve cılız bir sesle kalın konuşulamaz, tiz konuşmak zorunludur. Yoksa yalnız taklit edenler bu yüzden böyle taklit etmez de seslerin kendisi de mi tizleşir? Sebebi, sesi yapanın hareket eden hava olmasıdır. Havayı ilk hareket ettiren şey nasıl ses çıkarıyorsa, havanın da aynı şeyi yeniden yapması, yani bir havanın hareket ettiren, ötekinin hareket ettirilen olması gerekir. Bu yüzden ses süreklidir; çünkü hareket ettirilen hava hep yeni bir havayı hareket ettirerek devreder, ta ki ses sönene kadar. Cisimlerde bunun karşılığı düşmektir: Hava artık bir yanda mermiyi, öte yanda havayı itemez hâle gelince olur. Sürekli ses, havanın hava tarafından itilmesiyle olur; mermi ise hava tarafından hareket ettirilen bir cisim olarak gider. Mermide düşene kadar hep aynı cisim taşınır, seste ise her seferinde başka bir hava. Hava önce daha az olduğundan daha hızlı ama kısa bir mesafe hareket eder. Bu yüzden uzaktan gelen sesler daha tiz ve daha incedir; çünkü daha önce tartışıldığı gibi, daha hızlı olan tizdir. Çocukların ve hastaların tiz, erkeklerin ve sağlıklıların kalın sesle konuşmasının sebebi de aynıdır. Yakındakilerin sesin kalınlaştığını ya da tizleştiğini fark etmemesinin ve genel olarak sesin atılan ağırlıklar gibi davranmamasının sebebi, atılan şeyin hep aynı tek bir şey olarak taşınması, sesin ise hava tarafından itilen hava olmasıdır. Bu yüzden atılan şey tek bir yere düşer, ses ise her yere yayılır; sanki atılan şey uçarken sayısız parçaya bölünmüş, hatta geriye doğru da saçılmış gibi.

899a_6

Διὰ τί πόρρωθεν αἱ φωναὶ ὀξύτεραι δοκοῦσιν εἶναι; οἱ γοῦν μιμούμενοι τοὺς σφόδρα πόρρω ὄντας καὶ βοῶντας ὀξὺ φθέγγονται καὶ ὅμοιον τοῖς ἀπηχοῦσιν, καὶ τῆς ἠχοῦς ὀξύτερος φαίνεται ὁ ψόφος. ἔστι δὲ πόρρω· ἀνακλᾶται γάρ. οὐκοῦν ἐπεὶ ὀξὺ μὲν ἐν ψόφῳ τὸ ταχύ, βαρὺ δὲ τὸ βραδύ, ἔδει βαρυτέρας πόρρωθεν φαίνεσθαι τὰς φωνάς. τὰ γὰρ αὖ φερόμενα πάντα βραδύτερον φέρεται ὅσῳ ἂν ἀπέχῃ τῆς ἀρχῆς πλεῖον, καὶ τέλος πίπτει. πότερ’ οὖν ὅτι οἱ μιμούμενοι ἀμενηνῇ τῇ φωνῇ μιμοῦνται, καὶ λεπτὴν τὴν πόρρωθεν φωνήν; λεπτὴ δὲ βαρεῖα οὐκ ἔστιν, οὐδὲ μικρὸν καὶ ἀμενηνὸν φθέγγεσθαι βαρύ, ἀλλ’ ὀξὺ ἀνάγκη. ἢ οὐ μόνον οἱ μιμούμενοι διὰ τοῦτο μιμοῦνται, ἀλλὰ καὶ οἱ ψόφοι αὐτοὶ ὀξύτεροι γίνονται; αἴτιον δὲ ὅτι ὁ ἀὴρ ὁ φερόμενος ποιεῖ τὸν ψόφον· καὶ ὥσπερ τὸ πρῶτον ψοφεῖ τὸ κινῆσαν τὸν ἀέρα, οὕτω δεῖ πάλιν ποιῆσαι τὸν ἀέρα, καὶ ἄλλον κινοῦντα εἶναι, τὸν δὲ κινούμενον. διὸ ὁ ψόφος συνεχής, ὅτι ἀεὶ ἐκδέχεται

899b

κινοῦντα κινῶν, ἕως ἂν ἀπομαρανθῇ, ὃ ἐπὶ τῶν σωμάτων ἐστὶ τὸ πεσεῖν, ὅταν μηκέτι δύνηται ὠθεῖν ὁ ἀὴρ ἔνθα μὲν τὸ βέλος, ἔνθα δὲ τὸν ἀέρα. ἡ μὲν γὰρ φωνὴ γίνεται ἡ συνεχὴς ἀέρος ὠθουμένου ὑπ’ ἀέρος, τὸ δὲ βέλος φέρεται σώματος ὑπ’ ἀέρος κινουμένου. ἐνταῦθα μὲν οὖν ἀεὶ τὸ αὐτὸ φέρεται σῶμα, ἕως ἂν καταπέσῃ, ἐκεῖ δὲ ἀεὶ ἕτερος ἀήρ. καὶ πρῶτον ἐλάττω θᾶττον μὲν κινεῖται, ἐπ’ ὀλίγον δέ. διὸ πόρρω ὀξύτεραι καὶ λεπτότεραι αἱ φωναί. τὸ γὰρ θᾶττον ὀξύ, ὥσπερ καὶ διηπόρηται. ὥσπερ ἡ αὐτὴ αἰτία δι’ ἣν καὶ οἱ μὲν παῖδες καὶ οἱ κάμνοντες ὀξὺ ὀξὺ φθέγγονται. οἱ δὲ ἄνδρες καὶ οἱ ὑγιαίνοντες βαρύ. τὸ δὲ τοῖς ἐγγὺς μὴ ἐπίδηλον εἶναι τὴν φωνὴν ἢ βαρυτέραν ἢ ὀξυτέραν γινομένην, καὶ ὅλως 〈τοῦ〉 μὴ ὁμοίως ἔχειν τοῖς ῥιπτουμένοις βάρεσιν, αἴτιον ὅτι τὸ μὲν ῥιφθὲν ἓν φέρεται ἀεὶ τὸ αὐτό, ὁ δὲ ψόφος ἀήρ ἐστιν ὠθούμενος ὑπὸ ἀέρος. διὸ καὶ τὸ μὲν εἰς ἓν πίπτει, ἡ δὲ φωνὴ πανταχῇ, ὥσπερ ἂν εἰ τὸ ῥιφθὲν ἅμα φερόμενον ἀπείρως θρυφθείη, καὶ ἔτι εἰς τοὔπισθεν.

899b_27. Problem

Yeni sıvanmış evler niçin daha çok yankı yapar? Pürüzsüzlük yüzünden yansıma daha çok olduğu için mi? Bu sıvalar çatlaksız ve kesintisiz oldukları için daha pürüzsüzdür. Ama sıvayı tamamen ıslakken değil, kurumuşken ele almak gerekir; çünkü çamurdan yansıma olmaz. Aynı sebeple sıvalı duvarlar da daha çok yankı yapar. Havanın hareketsizliği de belki katkıda bulunur; çünkü toplu hâlde olduğundan çarpan havayı daha güçlü geri teper.

899b_2

Διὰ τί αἱ νεηλιφεῖς οἰκίαι μᾶλλον ἠχοῦσιν; ἢ ὅτι μᾶλλον ἀνάκλασις γίνεται διὰ τὴν λειότητα; λειότεραι δὲ διὰ τὸ ἀρραγὲς καὶ τὸ συνεχές. δεῖ δὲ μὴ παντελῶς ὑγρὰν ἀλλ’ ἤδη ξηρὰν λαμβάνειν· ἀπὸ πηλοῦ γὰρ οὐκ ἔστιν ἀνάκλασις. διὰ ταῦτα δὲ καὶ τὰ κονιάματα μᾶλλον ἠχεῖ. συμβάλλεται δὲ ἴσως καὶ ἡ ἀκινησία τοῦ ἀέρος· ἀθρόος γὰρ ἰὼν μᾶλλον ἀποπλήττεται τὸν προσπίπτοντα.

899b_38. Problem

Biri boş bir küp ve çömlekler gömüp ağızlarını kapatırsa, yahut evde bir kuyu ya da sarnıç varsa, odalar niçin daha çok yankı yapar? Yankı bir yansıma olduğundan, havanın çevrelenmiş ve toplu olması, çarpınca yansıyacağı sık ve pürüzsüz bir şeyin bulunması gerektiği için mi? Çünkü yankı en çok böyle olur. Kuyu ve sarnıç darlığı ve toplanmayı sağlar, küpler ve çömlekler de çevreleyen şeyin sıklığını; böylece sonuç ikisinden birden doğar. Çukur şeyler de daha çok yankı yapar; tuncun öteki maddelerden daha çok ses vermesi de bu yüzdendir. Kapların gömülmüş olmasında tuhaf bir şey yoktur; çünkü ses aşağı doğru da en az öteki yönlere gittiği kadar gider. Genel olarak her yöne ve daire biçiminde yayılıyor görünür.

899b_3

Διὰ τί, ἐάν τις πίθον καὶ κεράμια κενὰ κατορύξῃ καὶ πωμάσῃ, μᾶλλον ἠχεῖ τὰ οἰκήματα, καὶ ἐὰν φρέαρ ἢ λάκκος ᾖ ἐν τῇ οἰκίᾳ; 〈ἢ〉 ὅτι ἐπεὶ ἀνάκλασις ἡ ἠχώ, δεῖ περιειλημμένον ἀθρόον εἶναι τὸν ἀέρα, καὶ ἔχειν πρὸς ὃ ἀνακλασθήσεται, προσπῖπτον πυκνὸν καὶ λεῖον; οὕτω γὰρ μάλιστα ἦχος γίνεται. τὸ μὲν οὖν φρέαρ καὶ ὁ λάκκος ἔχει τὴν στενότητα καὶ τὴν ἄθροισιν, οἱ δὲ πίθοι καὶ τὰ κεράμια καὶ τὴν πυκνότητα τῶν περιεχόντων, ὥστε ἐξ ἀμφοτέρων τὸ συμβαῖνον. καὶ γὰρ τὰ κοῖλα μᾶλλον ἠχεῖ· διὰ τοῦτο καὶ ὁ χαλκὸς μάλιστα τῶν ἄλλων. ὅτι δὲ κατορωρυγμένα, οὐθὲν ἄτοπον· ἡ γὰρ φωνὴ φέρεται κάτω οὐχ ἧττον. ὅλως δὲ πανταχῇ δοκεῖ καὶ κύκλῳ φέρεσθαι.

899b_49. Problem

Peki gömülünce niçin gömülmediğinden daha çok yankı yapar? Kapalı kaplar havayı içlerine daha çok alıp tuttuğu için mi? Darbe de daha şiddetli olur.

899b_4

Διὰ τί δὲ μᾶλλον, ἐὰν κατορύξῃ τις, ἠχεῖ, ἢ ἐὰν μή;

900a

ἢ ὅτι περιστεγόμενα μᾶλλον εἰς αὑτὰ δέχεται καὶ κατέχει τὸν ἀέρα; συμβαίνει δὲ καὶ τὴν πληγὴν σφοδροτέραν γίνεσθαι.

900a_210. Problem

Aynı kaptan dökülen soğuk su niçin daha tiz bir ses çıkarır? Akışı daha hızlı olduğu için mi? Çünkü daha ağırdır; daha hızlı akış da sesi daha tiz yapar. Sıcaklık ise hem seyreltmesiyle hem de yukarı kaldırmasıyla suyu hafifletir. Yanan meşalelerin daha zayıf bir darbe vurması da buna benzer.

900a_2

Διὰ τί τὸ ὕδωρ τὸ ψυχρὸν ἐκ τοῦ αὐτοῦ ἀγγείου ἐκχεόμενον ὀξύτερον ποιεῖ τὸν ψόφον; ἢ ὅτι θάττων ἡ φορά; βαρύτερον γάρ. ἡ δὲ θάττων ὀξύτερον ποιεῖ τὸν ψόφον. τὸ δὲ θερμὸν καὶ τῇ μανότητι καὶ τῇ ἀναφορᾷ κουφίζει. παρόμοιον δὲ ὅτι καὶ αἱ δᾷδες καιόμεναι ἀσθενεστέραν τὴν πληγὴν ποιοῦσιν.

900a_311. Problem

Uykusuz kalanların sesi niçin daha pürüzlüdür? Beden sindirimsizlik yüzünden, özellikle de üst bölgede daha yaş olduğu için mi? Başta ağırlık olması da bu yüzdendir. Soluk borusunun çevresinde yaşlık bulununca sesin daha pürüzlü olması zorunludur. Pürüzlülük düzensizlikten, kalınlık da tıkanıklıktan gelir; çünkü hava daha yavaş akar.

900a_3

Διὰ τί τοῖς ἠγρυπνηκόσιν ἡ φωνὴ τραχυτέρα; ἢ διότι ὑγρότερον τὸ σῶμα διὰ τὴν ἀπεψίαν, καὶ οὐχ ἥκιστα περὶ τὸν ἄνω τόπον, διὸ καὶ βάρος ἐν τῇ κεφαλῇ· ὑγρότητός τε περὶ τὸν βρόγχον οὔσης ἀνάγκη καὶ τραχυτέραν εἶναι τὴν φωνήν. ἡ μὲν γὰρ τραχύτης διὰ τὴν ἀνωμαλίαν, ἡ δὲ βαρύτης διὰ τὴν ἔμφραξιν· βραδυτέρα γὰρ ἡ φορά.

900a_412. Problem

Yemekten hemen sonra ses niçin çok çabuk kırılır? Konuşurken dövülen bölge fazlasıyla ısındığı, ısınınca da yaşlığı çektiği için mi? Bu yaşlık da yenilen yemek yüzünden daha çok ve daha hazırdır.

900a_4

Διὰ τί μετὰ τὰ σιτία τάχιστα ἀπορρήγνυται ἡ φωνή; ἢ ὅτι κοπτόμενος μὲν ὁ τόπος ἐκθερμαίνεται, θερμαινόμενος δὲ ἕλκει τὴν ὑγρότητα; πλείων δὲ αὕτη καὶ ἑτοιμοτέρα διὰ τὴν προσφοράν.

900a_513. Problem

Ağlayanlar niçin tiz, gülenler ise kalın sesle konuşur? Bir kısmı güçsüzlükten az havayı hareket ettirirken, ötekiler havayı şiddetle hareket ettirdiği, bu da havanın hızla gitmesini sağladığı için mi? Hızlı olan tizdir; çünkü gergin bir bedenden atılan şey hızla gider. Gülen ise tersine, havayı gevşek biçimde salar. Güçsüzler de tiz konuşur, çünkü az havayı hareket ettirirler; sesleri yüzeyden gelir. Ayrıca gülenler sıcak hava salar; ağlayanlar ise, keder göğüs çevresindeki bölgenin bir soğuması olduğundan, daha soğuk hava salar. Sıcak hava çok havayı hareket ettirir, bu yüzden yavaş gider; soğuk hava ise az havayı. Bu aulosta da görülür: Daha sıcak nefesle çalanlar çok daha kalın ses çıkarır.

900a_5

Διὰ τί οἱ κλαίοντες ὀξὺ φθέγγονται, οἱ δὲ γελῶντες βαρύ; ἢ ὅτι οἱ μὲν ὀλίγον κινοῦσι πνεῦμα δι’ ἀσθένειαν, οἱ δὲ σφοδρῶς, ὃ ποιεῖ ταχὺ φέρεσθαι τὸ πνεῦμα; τὸ δὲ ταχὺ ὀξύ· καὶ γὰρ ἀπὸ συντόνου τοῦ σώματος ῥιπτούμενον ταχὺ φέρεται. ὁ δὲ γελῶν τοὐναντίον διαλελυμένως· οἱ δὲ ἀσθενεῖς ὀξύ· ὀλίγον γὰρ ἀέρα κινοῦσιν· οἱ δὲ ἐπιπολῆς. ἔτι οἱ μὲν γελῶντες θερμὸν τὸ πνεῦμα ἀφιᾶσιν, οἱ δὲ κλαίοντες, ὥσπερ καὶ ἡ λύπη κατάψυξίς ἐστι τοῦ τόπου τοῦ περὶ τὰ στήθη, καὶ τὸ πνεῦμα ψυχρότερον ἀφιᾶσιν. τὸ μὲν οὖν θερμὸν πολὺν ἀέρα κινεῖ, ὥστε βραδέως φέρεσθαι, τὸ δὲ ψυχρὸν ὀλίγον. συμβαίνει δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν αὐλῶν· οἱ γὰρ θερμοτέρῳ τῷ πνεύματι αὐλοῦντες πολὺ βαρύτερον αὐλοῦσιν.

900a_614. Problem

Çocuklar ve öteki hayvanların yavruları, tizlik bir şiddet olduğu hâlde, niçin yetişkinlerden daha tiz sesle konuşur? Ses havanın hareketi olduğu, daha hızlı hareket de daha tiz olduğu için mi? Az hava çok havadan daha kolay ve daha hızlı hareket eder. Hava sıcaklık tarafından ya bir araya getirilerek ya da ayrıştırılarak hareket ettirilir. Nefes almak soğuğu içeri almak olduğundan, içimizdeki hava bu sırada bir araya toplanır; nefes vermede ise sıcaklık havayı hareket ettirince ses oluşur; çünkü nefes alırken değil, verirken ses çıkarırız. Yavrular yaşlılardan daha sıcak ve içlerindeki kanallar daha dar olduğundan, içlerinde daha az hava bulunur. Hareket ettirilen hava daha az, hareket ettiren sıcaklık da daha çok olunca, her ikisi yüzünden havanın hareketi daha hızlı olur; daha hızlı hareket de söylenen sebeplerle daha tiz ses verir.

900a_6

Διὰ τί οἱ παῖδες καὶ τὰ ἄλλα τῶν ζῴων τὰ νέα ὀξύτερον φθέγγονται τῶν τελείων, καὶ ταῦτα τῆς ὀξύτητος σφοδρότητος οὔσης; ἢ ἡ φωνή ἐστιν ἀέρος κίνησις, καὶ ἡ θάττων ὀξυτέρα; ῥᾷον δὲ καὶ θᾶττον ὁ ὀλίγος τοῦ πολλοῦ κινεῖται ἀήρ. κινεῖται δὲ ἢ συγκρινόμενος ἢ διακρινόμενος ὑπὸ θερμοῦ. ἐπεὶ δὲ ἡ μὲν εἰσπνοή ἐστι ψυχροῦ εἰσαγωγή, συγκρίνοιτ’ ἂν ἐν αὐτῇ ὁ ἐν ἡμῖν ἀήρ· ἡ δὲ ἐκπνοή, θερμοῦ κινήσαντος ἀέρα, γίνοιτ’ ἂν [ἡ] φωνή· ἐκπνέοντες γάρ, οὐκ εἰσπνέοντες

900b

φωνοῦμεν. ἐπεὶ δὲ τὰ νέα θερμότερά ἐστι τῶν πρεσβυτέρων καὶ τοὺς ἐν αὑτοῖς πόρους στενωτέρους ἔχει, ἐλάττω ἂν ἀέρα ἔχοι ἐν ἑαυτοῖς. ὄντος δὲ τοῦ τε κινουμένου ἐλάττονος καὶ τοῦ κινοῦντος θερμοῦ πλείονος ἐν αὐτοῖς, θᾶττον ἂν δι’ ἄμφω ἡ κίνησις γένοιτο τοῦ ἀέρος· ἡ δὲ θάττων ὀξυφωνοτέρα ἂν εἴη διὰ τὰ προειρημένα.

900b_215. Problem

Ağlayanlar niçin tiz, gülenler ise kalın sesle konuşur? Ağlayanlar ağızlarını gerip daraltarak ses çıkardığı için mi? Gerginlik yüzünden içlerindeki hava hızla hareket eder, ağzın dar aralığından geçtiği için de daha hızlı gider; ses de her iki sebeple tizleşir. Gülenler ise gerginliği gevşeterek ve ağızlarını açarak güler. Havayı bu yüzden geniş ve yavaşça saldıkları için sesleri doğal olarak kalın olur.

900b_2

Διὰ τί οἱ κλαίοντες ὀξὺ φθέγγονται, οἱ δὲ γελῶντες βαρύ; ἢ ὅτι οἱ μὲν κλαίοντες συντείνοντες καὶ συνάγοντες τὸ στόμα φωνοῦσιν; τῇ τε δὴ συντονίᾳ κινεῖται ταχὺ ὁ ἐν αὐτοῖς ἀὴρ, καὶ τῷ διὰ στενοῦ τοῦ στόματος φέρεσθαι θᾶττον φέρεται· δι’ ἄμφω οὖν ὀξεῖα γίνεται ἡ φωνή. οἱ δὲ γελῶντες ἀνέντες τὸν τόνον γελῶσι καὶ κεχηνότες. ἐκπέμποντες οὖν διὰ τοῦτ’ εὐρέως καὶ βραδέως τὸν ἀέρα εἰκότως βαρυφωνοῦσιν.

900b_316. Problem

Çocuklar, kadınlar, artık yaşlanmış olanlar ve hadımlar gibi döl veremeyenler niçin tiz, erkekler ise kalın sesle konuşur? Çizgi ve öteki ince şeyler tek bir boyuta, kalın şeyler ise birden çok boyuta sahip olduğu gibi, ince sesin de tek boyutu olacağı için mi? Tek boyutlu olanı meydana getirmek ve hareket ettirmek, çok boyutlu olandan daha kolaydır. Sayılanların nefesi zayıf olduğundan, onunla az havayı hareket ettirirler. Tek boyutu olan hava ise en az olandır ve söylenen sebeplerle ince olacaktır. Ondan çıkan ses de öyle olur; ince ses de tizdir. Döl veremeyenler bu yüzden tiz seslidir. Erkekler ise nefesleri güçlü olduğundan çok havayı hareket ettirir; çok olan hava da yavaş hareket eder ve kalın bir ses yapar. Çünkü tiz sesi ince ve hızlı hareket yapıyordu; erkekte bunların hiçbiri olmaz.

900b_3

Διὰ τί οἱ ἄγονοι, οἷον παῖδες, γυναῖκες, καὶ οἱ ἤδη γέροντες καὶ οἱ εὐνοῦχοι, ὀξὺ φθέγγονται, οἱ δὲ ἄνδρες βαρύ; ἢ καθάπερ ἡ γραμμὴ καὶ τὰ ἄλλα λεπτὰ ἓν διάστημα ἔχει, τὰ δὲ παχέα πλείω, οὕτω καὶ ἡ λεπτὴ φωνὴ ἓν ἂν ἔχοι διάστημα. ῥᾷον δὲ καὶ ποιῆσαι καὶ κινῆσαι ἐστὶν ἓν ἢ πλείω. ἐχόντων οὖν τῶν προειρημένων πνεῦμα ἀσθενές, κινεῖ αὐτῷ ἀέρα ὀλίγον. ἐλάχιστος δέ ἐστιν ὁ ἓν διάστημα ἔχων, ὃς ἔσται λεπτὸς διὰ τὰ προειρημένα. καὶ ἡ ἀπ’ αὐτοῦ φωνὴ γινομένη τοιαύτη· ἡ δὲ λεπτὴ φωνὴ ὀξεῖά ἐστιν. οἱ μὲν οὖν ἄγονοι διὰ ταῦτα ὀξύφωνοί εἰσιν· οἱ δὲ ἄνδρες ἰσχύοντες τῷ πνεύματι πολὺν ἀέρα κινοῦσι, πολὺς δὲ ὢν βραδέως ἂν κινοῖτο καὶ βαρεῖαν φωνὴν ποιεῖ. ἐποίει γὰρ ἥ τε λεπτὴ καὶ ἡ ταχεῖα κίνησις ὀξεῖαν φωνήν, ὧν οὐδέτερον ἐπὶ τοῦ ἀνδρὸς συμβαίνει γίνεσθαι.

900b_417. Problem

Kışın seslerimiz niçin daha kalındır? O zaman hem içimizdeki hem dışarıdaki hava daha yoğun olduğu için mi? Hava daha yoğun olunca hareket daha yavaş olur, böylece ses daha kalınlaşır. Ayrıca kışın yazdan daha uykulu oluruz ve daha uzun uyuruz; uykudan kalkınca da sesimiz daha kalındır. Uyanık kaldığımızdan daha uzun uyuduğumuz mevsimde, yani kışın, bunun tersinin olduğu mevsimde olduğundan daha kalın sesli oluruz. Çünkü iki uyku arasındaki uyanıklık kısa olduğundan, uykuda kazanılan meleke bir sonraki uykuya kadar sürer.

900b_4

Διὰ τί αἱ φωναὶ βαρύτεραι ἡμῖν εἰσὶ τοῦ χειμῶνος; ἢ ὅτι παχύτερος ὁ ἀήρ ἐστι τότε, καὶ ὁ ἐν ἡμῖν καὶ ὁ ἐκτός; παχυτέρου δὲ ὄντος βραδυτέρα ἡ κίνησις γίνεται, ὥστε ἡ φωνὴ βαρυτέρα. ἔτι ὑπνωτικώτεροί ἐσμεν τοῦ χειμῶνος ἢ τοῦ θέρους, καὶ καθεύδομεν πλείω χρόνον· ἐκ δὲ τῶν ὕπνων βαρύτεροί ἐσμεν. ἐν ᾧ οὖν πλείονα χρόνον καθεύδομεν ἢ ἐγρηγόραμεν (οὗτος δέ ἐστιν ὁ χειμών), ἐν τούτῳ ἂν εἴημεν βαρυφωνότεροι ἢ ἐν ιὧ τοὐναντίον. τοῦ γὰρ μεταξὺ τῆς ἐγέρσεως ὄντος ὀλίγου χρόνου, ἡ ἐν τῷ ὕπνῳ ἕξις γινομένη διαμένει πρὸς τὴν καθύπνωσιν.

900b_518. Problem

İçki içtikten, kustuktan sonra ve soğukta insanlar niçin daha kalın sesle konuşur? Balgamın yaptığı yutak tıkanıklığı yüzünden mi? Çünkü balgam yutağa küçük bir akıntı çeker. Bazılarında kusma ya da içki, bazılarında mevsim ve dolgunluk yutağı daraltır; böylece havanın akışı yavaşlar. Yavaş akış da kalın ses yapar.

900b_5

Διὰ τί ἐκ τῶν πότων καὶ τῶν ἐμέτων καὶ ἐν τοῖς ψύχεσι

901a

βαρύτερον φθέγγονται; ἢ διὰ τὴν ἔμφραξιν τοῦ φάρυγγος τὴν γινομένην ὑπὸ τοῦ φλέγματος; ἐπικατασπᾷ γὰρ ῥευμάτιον εἰς αὐτόν· καὶ τοῖς μὲν ὁ ἔμετος ἢ ὁ πότος, τοῖς δὲ ἡ ὥρα καὶ τὸ συμπλήρωμα στενώτερον ποιεῖ τὸν φάρυγγα, ὥστε βραδυτέρα γίνεται ἡ φορὰ τοῦ πνεύματος. ἡ δὲ βραδεῖα φορὰ καὶ βαρεῖαν ποιεῖ φωνήν.

901a_219. Problem

Daha kalın ses yakından niçin daha iyi, uzaktan daha az işitilir? Kalın ses daha çok havayı hareket ettirdiği, ama onu uzağa götürmediği için mi? Uzaktan daha az işitiriz, çünkü hava daha kısa bir mesafe hareket eder; yakından daha iyi işitiriz, çünkü his organımıza daha çok hava çarpar. Tiz ses ise uzaktan işitilir, çünkü daha incedir; ince olan da uzunlamasına artar. Onu meydana getiren hareketin daha hızlı olduğu da söylenebilir. Havayı hareket ettiren nefes sık ama dar olursa bu olur. Çünkü az hava daha kolay hareket eder (dar olan az havayı hareket ettirir), sık olan da sesi meydana getiren darbelerden daha çoğunu yapar. Bunu çalgılarda görmek mümkündür: Öteki koşullar aynıyken daha ince teller daha tiz ses verir.

901a_2

Διὰ τί ἐγγύθεν μὲν ἡ βαρυτέρα μᾶλλον ἐξακούεται, πόρρωθεν δὲ ἧττον; ἢ διότι ἡ βαρυτέρα φωνὴ πλείω μὲν ἀέρα κινεῖ, οὐκ εἰς μῆκος δέ; πόρρωθεν μὲν οὖν ἧττον ἀκούομεν, διότι ἐπ’ ἔλαττον κινεῖται, ἐγγύθεν δὲ μᾶλλον, διότι πλείων ἡμῖν ἀὴρ πρὸς τὸ αἰσθητήριον προσπίπτει. ἡ δὲ ὀξεῖα πόρρω ἀκούεται, ὅτι λεπτοτέρα ἐστί, τὸ δὲ λεπτὸν τὴν εἰς μῆκος αὔξησιν ἔχει. λέγοι δ’ ἄν τις ὅτι καὶ θάττων ἐστὶν ἡ ποιοῦσα αὐτὴν κίνησις. εἴη δ’ ἂν τοῦτο, εἰ πυκνὸν μὲν στενὸν δ’ εἴη τὸ κινοῦν πνεῦμα τὸν ἀέρα. ὅ τε γὰρ ὀλίγος εὐκινητότερός ἐστιν ἀήρ (κινεῖται γὰρ ὀλίγος ὑπὸ τοῦ στενοῦ), καὶ τὸ πυκνὸν πλείους πληγὰς ποιεῖ, ἃ τὸν ψόφον ποιοῦσιν. ἰδεῖν δ’ ἔστι τοῦτο ἐπὶ τῶν ὀργάνων· αἱ γὰρ λεπτότεραι χορδαὶ ὀξύτεραί εἰσι, τῶν ἄλλων τῶν αὐτῶν ὑπαρχόντων αὐταῖς.

901a_320. Problem

Tizlik hızlı gitmekte olduğu, uzağa giden de daha yavaş hareket ettiği hâlde, daha uzakta duranlara ses niçin daha tiz görünür? Sesin tizliği yalnız hızlı hareket etmekte değil, sesin çok ince olmasında da bulunduğu için mi? Daha uzakta duranlara ses, hareket eden havanın azlığı yüzünden her zaman daha ince ulaşır. Çünkü hareket söner; sönerken sayı bire, cisim de tek bir boyuta varır. Cisimde incelik budur; seste de böyledir.

901a_3

Διὰ τί ἡ φωνὴ ὀξυτέρα φαίνεται τοῖς μακροτέραν ἀφεστηκόσι, τοῦ ὀξέος ὄντος ἐν τῷ ταχέως φέρεσθαι; τὸ δὲ μακρότερον φερόμενον βραδύτερον κινεῖται. ἢ ὅτι ἡ ὀξύτης τῆς φωνῆς οὐ μόνον ἐστὶν ἐν τῷ ταχέως κινεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ λεπτότατον ψόφον γίνεσθαι· τοῖς δὲ μακροτέραν ἀφεστηκόσιν ἀεὶ λεπτοτέρα ἡ φωνὴ ἀφικνεῖται διὰ τὴν ὀλιγότητα τοῦ ἀέρος τοῦ κινουμένου. μαραίνεται γὰρ ἡ κίνησις, μαραινόμενος δὲ ὁ ἀριθμὸς μὲν εἰς τὸ ἓν τελευτᾷ, σῶμα δὲ εἰς διάστημα ἕν. ὅ ἐστιν ἐν σώματι λεπτότης. ὁμοίως δὲ καὶ ἐν φωνῇ.

901a_421. Problem

Antrenmanlı olanlar da güçsüzler de niçin tiz sesle konuşur? Güçsüzler az havayı hareket ettirdiği, az hava da çok havadan daha hızlı gittiği; antrenmanlılar ise havayı güçlü biçimde hareket ettirdiği, güçlü hareket ettirilen hava da daha hızlı gittiği için mi? Akıştaki hız da seste tizliktir.

901a_4

Διὰ τί καὶ οἱ γεγυμνασμένοι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ὀξὺ φθέγγονται; ἢ ὅτι οἱ μὲν ἀσθενεῖς ὀλίγον ἀέρα κινοῦσιν, ὁ δὲ ὀλίγος τοῦ πλείονος θᾶττον φέρεται· οἱ δὲ γεγυμνασμένοι ἰσχυρῶς κινοῦσι τὸν ἀέρα, ὁ δὲ ἰσχυρῶς κινούμενος ἀὴρ θᾶττον φέρεται. τὸ δὲ ταχὺ ἐν φορᾷ ἐν φωνῇ ὀξύ ἐστιν.

901a_522. Problem

Yemekten sonra bağıranların sesi niçin bozulur? Nitekim ses çalışan herkesin, örneğin oyuncuların, koro üyelerinin ve benzerlerinin, çalışmalarını sabah erkenden ve aç karnına yaptığını görürüz. Sesin bozulması, nefesin geçtiği yerin bozulmasından başka bir şey olmadığı için mi? Ses kısıklığı çekenlerin sesinin bozulması da, sesi yapan nefesin kötüleşmesinden değil, soluk borusunun pürüzlenmesindendir. Bu bölge en çok şiddetli sıcaklıkla pürüzlenir. Bu yüzden ne ateşi olanlar ne de yüksek ateş geçirenler, ateş düştükten hemen sonra şarkı söyleyebilir; çünkü sıcaklık yüzünden yutakları pürüzlenmiştir. Yemekten sonra nefesin hem bol hem sıcak olması olağandır; böyle bir nefesin geçerken soluk borusunu yaralayıp pürüzlendirmesi de akla yatkındır. Bu olunca ses de doğal olarak bozulur.

901a_5

Διὰ τί τοῖς μετὰ τὰ σιτία κεκραγόσιν ἡ φωνὴ διαφθείρεται;

901b

καὶ πάντας ἂν ἴδοιμεν τοὺς φωνασκοῦντας, οἷον ὑποκριτὰς καὶ χορευτὰς καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς τοιούτους, ἕωθέν τε καὶ νήστεις ὄντας τὰς μελέτας ποιουμένους. ἢ τὸ διαφθείρεσθαι τὴν φωνὴν οὐθὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ τὸν τόπον διαφθείρεσθαι καθ’ ὃν τὸ πνεῦμα διεξέρχεται; διὸ καὶ οἱ βραγχιῶντες διαφθείρονται τὰς φωνάς, οὐ τῷ τὸ πνεῦμα γίνεσθαι χεῖρον, ὃ ποιεῖ τὴν φωνήν, ἀλλὰ τῷ τετραχύνθαι τὴν ἀρτηρίαν. ὑπὸ δὲ τῆς θερμασίας τῆς σφοδρᾶς μάλιστα τραχύνεσθαι πέφυκεν ὁ τόπος οὗτος. διὸ καὶ οὔθ’ οἱ πυρέττοντες οὔτε οἱ σφόδρα πεπυρεχότες εὐθὺς μετὰ τὴν ἄνεσιν τοῦ πυρετοῦ ᾄδειν δύνανται· τετράχυνται γὰρ ὁ φάρυξ αὐτοῖς διὰ τὴν θερμασίαν. ἀπὸ δὲ τῶν σιτίων εἰκὸς εἶναι τὸ πνεῦμα καὶ πολὺ καὶ θερμόν· τὸ δὲ τοιοῦτον εὔλογόν ἐστι διεξιὸν ἑλκοῦν τε καὶ τραχύνειν τὴν ἀρτηρίαν· τούτου δὲ συμβαίνοντος εἰκότως ἡ φωνὴ διαφθείρεται.

901b_223. Problem

Ses, biçim almış ve yol alan bir hava olduğuna göre, onun biçimi çoğu zaman dağılırken, böyle bir havanın katı bir şeye çarpmasıyla oluşan yankı niçin dağılmaz da onu açıkça işitiriz? Yankı bir parçalanma değil de geri yansıma olduğu için mi? Böylece bütün korunur ve ondan biçimce benzer iki parça oluşur; çünkü yansıma eşit açıyla olur. Bu yüzden yankının sesi de asıl sese benzer.

901b_2

Διὰ τί, εἴπερ ἡ φωνή ἐστιν ἀήρ τις ἐσχηματισμένος καὶ φερόμενος, διαλύεται πολλάκις τὸ σχῆμα, ἡ δὲ ἠχώ, ἣ γίνεται πληγέντος τοῦ τοιούτου πρός τι στερεόν, οὐ διαλύεται αὕτη, ἀλλὰ σαφῶς ἀκούομεν αὐτῆς; ἢ ὅτι ἀνάκλασίς ἐστιν, ἀλλ’ οὐ κατάκλασις; οὕτω δὲ τό θ’ ὅλον διαμένει, καὶ δύο μέρη ὁμοιοσχήμονα ἐξ αὐτοῦ γίνεται· πρὸς ὁμοίαν γὰρ γωνίαν ἐστὶν ἡ ἀνάκλασις. διὸ καὶ ὁμοία γίνεται ἡ τῆς ἠχοῦς φωνὴ τῇ ἐξ ἀρχῆς.

901b_324. Problem

Öteki hayvanların yavruları ve bebekleri niçin yetişkinlerden daha tiz sesle bağırır da buzağılar yetişkin sığırlardan daha kalın sesle böğürür? Her cinste yavru o cinsin dişisine benzediği için mi? Sığırlarda dişiler erkeklerden daha kalın sesle böğürür, buzağılar da erkeklerden çok dişilere benzer. Öteki hayvanlarda ise tersidir.

901b_3

Διὰ τί τῶν μὲν ἄλλων ζῴων τὰ νέα καὶ νήπια ὀξύτερον φθέγγονται τῶν τελείων, οἱ δὲ μόσχοι βαρύτερον τῶν τελείων βοῶν; ἢ ὅτι ἐν ἑκάστῳ γένει τὸ νήπιον ὅμοιόν ἐστι τῷ ἐν αὐτῷ θήλει; τῶν βοῶν δὲ αἱ θήλειαι βαρύτερον φθέγγονται τῶν ἀρρένων, οἱ δὲ μόσχοι ταύταις ὁμοιότεροί εἰσιν ἢ τοῖς ἄρρεσιν· τὰ δὲ ἄλλα τοὐναντίον.

901b_425. Problem

Orkestra alanına saman serilince korolar niçin daha az işitilir? Ses pürüzsüz bir zemine çarpmadığından, pürüzlülük yüzünden daha az bütün kalıp böylece küçüldüğü için mi? Çünkü artık kesintisiz değildir. Tıpkı ışığın da pürüzsüz yüzeylerde, engellerle bölünmediği için daha çok parlaması gibi.

901b_4

Διὰ τί, ὅταν ἀχυρωθῶσιν αἱ ὀρχῆστραι, ἧττον οἱ χοροὶ γεγώνασιν; ἢ διὰ τὴν τραχύτητα προσπίπτουσα ἡ φωνὴ οὐ πρὸς λεῖον τὸ [δὲ] ἔδαφος ἧττον γίνεται μία, ὥστ’ ἐλάττων; οὐ γὰρ συνεχής. ὥσπερ καὶ τὸ φῶς ἐπὶ τῶν λείων μᾶλλον 〈φαίνει〉 διὰ τὸ 〈μὴ〉 διαλαμβάνεσθαι τοῖς ἐμποδίζουσιν.

902a26. Problem

Tuz ateşe atılınca niçin çıtırdar? Tuzun içinde pek çok olmayan bir yaşlık bulunduğu, bu yaşlık da sıcaklıkla havaya dönüşüp zorla dışarı fırlarken tuzu yardığı için mi? Yarılan her şey ses çıkarır.

902a

Διὰ τί ποτε ὁ ἅλς, ὅταν εἰς πῦρ ἐμβληθῇ, ψοφεῖ; ἢ ὅτι ὁ ἃλς ὑγρὸν ἔχει οὐ πολύ, ὃ ὑπὸ τοῦ θερμοῦ ἐκπνευματούμενον καὶ βίᾳ ἐκπῖπτον σχίζει τὸν ἅλα; τὸ δὲ σχιζόμενον ἅπαν ψοφεῖ.

902a_227. Problem

Bazı çocuklar, açık seçik konuşma çağına gelmeden önce ses çıkarıp açıkça konuştuktan sonra, niçin olağan zaman gelene kadar yine eskisi gibi kalır? Pek çokları bunları uğursuz harikalar sayar. Hatta bazılarının doğar doğmaz konuştuğu bile söylenir. Doğan şeylerin çoğu çoğunlukla tabiata uygun oluştuğu için mi? Bu yüzden bu durum ancak azına olur; tabiatça yetiler birbirine uygun olarak aynı anda tamamlanır. Bu yüzden çocuk aynı anda hem işitir hem ses çıkarır, işittiğini anlar, konuşur ve açık seçik söyler. Ne var ki bunlar çoğu zaman aynı anda denk düşmez: Bazıları konuşmaya yarayan organ serbest kalmadan önce anlar, bazılarında ise tersi olur. Bu sonrakiler anlayarak konuşamaz, çünkü yalnızca işittiklerini söylerler; ama ikisinin de vakti gelince tabiata uygun olanı yaparlar. Sesi ilk harekete geçiren ve söz kuran psykhēde işitme hissi daha önce keskinleşenlerde ise, artık çok şey anlarlarken organda da bazen bir güç ve serbestlik doğar; en çok bir uykudan sonra (sebebi, uykunun bedenleri gevşetip kısımları dinlendirmesidir), değilse de buna benzer başka bir değişime uğrayınca. Bizim de buna benzer, kısa bir ana bağlı pek çok şeyi yapabildiğimiz olur; sonra organ böyle bir durumdayken serbest kalınca artık aynı durumda değildir. Düşünceyi harekete geçiren şeyler hissin yüzeyinde bulununca, bu, işitme yoluyla geri gelmiş ve çocuk konuşmuştur. Ezgiler ve sözler de çoğu zaman prohairesisimiz olmadan aklımıza gelir; önce seçerek söylersek, sonra seçmeden söyler ya da şarkı söyleriz ve bir türlü dilimizden düşmez. Çocuklarda da böyledir: Bu durum başlarına gelir, sonra o organ, güçlenip ayrışacağı vakit gelene kadar yine tabiî hâline döner.

902a_2

Διὰ τί ποτε τῶν παιδίων ἔνια, πρὶν ἥκειν τὴν ἡλικίαν ἐν ᾗ σαφηνίζειν ὥρα αὐτοῖς, φθεγξάμενα καὶ σαφῶς εἰπόντα πάλιν ὁμοίως διάγουσιν, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ εἰωθὼς χρόνος; ἃ δὴ πολλοὶ τέρατα νομίζουσιν εἶναι. ἤδη δ’ ἔνια λέγεται καὶ εὐθὺς γινόμενα φθέγξασθαι. ἢ ὅτι ὡς μὲν ἐπὶ πολὺ τὰ πλείω τε τῶν γενομένων γίνεται κατὰ φύσιν, διὸ ὀλίγοις τοῦτο συμβαίνει, καὶ φύσει ἅμα κατάλληλα τελειοῦται· διὸ καὶ ἀκούει τε ἅμα καὶ φωνεῖ καὶ ξυνίησι κατὰ τὴν ἀκοὴν καὶ λέγει καὶ σαφηνίζει. οὐ μὴν ἀλλὰ πολλάκις οὐκ ἀπαρτίζει τὰ αὐτά, ἀλλὰ τὰ μὲν ξυνίησι πρότερον ἢ τοῦτο τὸ μόριον ἀπολυθῆναι ᾧ διαλέγεται, τοῖς δὲ τοὐναντίον. ταῦτα μὲν οὖν οὐκ ἂν διαλεχθείη συνετῶς (ἃ γὰρ ἂν ἀκούσωσι, διαλέγονται)· ἀλλ’ ὅταν ἥκῃ καιρὸς ἀμφοῖν, ἀποδιδόασι τὸ κατὰ φύσιν. ὅσοις δὲ ἔμπροσθεν ἡ κατὰ τὴν ἀκοὴν αἴσθησις διακριβοῦται ἐν τῇ ψυχῇ, ᾧ πρώτῳ κινοῦσι τὴν φωνὴν καὶ ποιοῦσι λόγον, τούτοις ἐνίοτε γίνεται ἤδη ξυνιεῖσι πολλὰ καὶ δύναμίς τις τοῦ μορίου καὶ ἀπόλυσις, μάλιστα μὲν μετὰ ὕπνον τινά (τούτου δ’ αἴτιον ὅτι ὁ ὕπνος καὶ τὰ σώματα νωθέστερα ποιεῖ καὶ τὰ μόρια ἀναπαύσας), εἰ δὲ μή, καὶ ἄλλην μεταβολὴν λαβόντα τοιαύτην. πολλὰ δὲ ἔχομεν τοιαῦτα ποιεῖν, ἃ μικρῶν δεῖται καιρῶν· κἄπειτα οὐκέτι ὁμοίως ἔχει, ὅταν οὕτω τύχῃ τὸ μόριον ἔχον καὶ ἀπολυθέν· ὅταν ἐπιπολῆς ᾖ ἐν τῇ αἰσθήσει ὧν ἐκινήθη διάνοια, κατὰ τὴν ἀκοὴν τοῦτο ἐπανῆλθε καὶ ἐφθέγξατο. πολλάκις δὲ καὶ μέλη καὶ ῥήματα ἐπέρχεται οὐκ ἐκ προαιρέσεως ἡμῖν· ἀλλ’ ἐὰν τὸ πρῶτον προελόμενοι εἴπωμεν, ὕστερον ἄνευ προαιρέσεως λέγομεν ἢ ᾄδομεν, καὶ οὐ δύναται ἐκ τοῦ στόματος ἐξελθεῖν. οὕτω καὶ τοῖς παιδίοις, ὅταν συμβῇ τοῦτο ἐπόν, εἶτα πάλιν καταστῇ εἰς τὴν φύσιν ἐκεῖνο τὸ μόριον, ἕως ἂν ἡ ὥρα ἔλθῃ ἰσχῦσαι αὐτὸ καὶ ἀποκριθῆναι.

902a_328. Problem

Sandıklar gibi bazı şeyler, hissedilir hiçbir şey onları hareket ettirmediği hâlde, niçin birden ses çıkarıp hareket eder? Oysa hareket ettirenin hareket ettirilenden daha güçlü olması gerekir. Yok olma ve yaşlanmanın açıklaması da aynıdır; çünkü zamanın yok ettiği söylenen her şey hissedilmeyen bir şey tarafından yok edilir. Bu durum damlalara ve büyüyen bitkilerin kaldırdığı taşlara benzediği için mi? Çünkü kaldıran ya da hareket ettiren son damla değil, süregiden etkidir. Bu durumda etki hissedilmez olduğu hâlde hareket hissedilir hâle gelmiştir. Aynı şekilde bir şeyin hissedilir zamanlar içinde kapsadığı hareket de hissedilmeyen parçalara bölünür; ama bütünüyle ve sürekliliğiyle hareket ettirmiş ve yok etmiştir. Süreklilik de "şimdi"de değil, "şimdi"nin sınırladığı belirli bir zamandadır.

902a_3

Διὰ τί ἔνια ψοφεῖ καὶ κινεῖται ἐξαίφνης, οἷν τὰ κιβώτια, οὐδενὸς αἰσθητοῦ κινοῦντος; καίτοι κρεῖττον γέγονε τὸ κινοῦν τοῦ κινουμένου. ὁ δὲ αὐτὸς λόγος καὶ φθορᾶς καὶ γήρως· ὑπὸ ἀναισθήτου γὰρ φθείρεται τὰ λεγόμενα ὑπὸ

902b

τοῦ χρόνου πάντα. ἢ ὅμοιον τοῦτο τοῖς σταλαγμοῖς καὶ τοῖς ὑπὸ τῶν ἐκφυομένων αἰρομένοις λίθοις; οὐ γὰρ τὸ τελευταῖον αἴρει ἢ κινεῖ, ἀλλὰ τὸ συνεχές. ἐπὶ δὲ τούτου συνέβη ἀναισθήτου ὄντος αἰσθητὴν γίνεσθαι τὴν κίνησιν. οὕτω δὲ καὶ τὸ περιεχόμενον αἰσθητοῖς χρόνοις κινεῖται καὶ διαιρεῖται εἰς ἀναίσθητα, τῷ δὲ παντὶ καὶ συνεχεῖ ἐκίνησε καὶ ἔφθειρεν. συνεχὲς δέ ἐστιν οὐκ ἐν τῷ νῦν, ἀλλ’ ἐν τῷ ὡρισμένῳ χρόνῳ ὑπὸ τοῦ νῦν.

902b_229. Problem

Esneyenler niçin daha az işitir? Esnerken dışarı çıkan havanın çoğu içeriden kulaklara da gittiği, böylece işitme çevresinde yaptığı hareket, özellikle uykudan kalkınca, hisle de fark edildiği için mi? Ses ise hava ya da havanın bir hâlidir. İçerideki hava karşı yönde çarpınca dışarıdaki ses içeri girer; ama işitmeyi sağlayan hareket, bu içteki hareket ve dışarıdaki ses tarafından itilip bozulur.

902b_2

Διὰ τί οἱ χασμώμενοι ἧττον ἀκούουσιν; ἢ ὅτι τοῦ ἐξιόντος πνεύματος ἐν τῇ χάσμῃ πολὺ καὶ εἰς τὰ ὦτα χωρεῖ ἔσωθεν, ὥστε καὶ τῇ αἰσθήσει ἐπίδηλον εἶναι τὴν κίνησιν ἣν ποιεῖ περὶ τὴν ἀκοήν, μάλιστα δ’ ἐκ τῶν ὕπνων; ὁ δὲ ψόφος ἀὴρ ἢ πάθος ἀέρος ἐστίν. ἀντιπαίοντος οὖν τοῦ ἔσωθεν εἰσέρχεται ὁ ἔξωθεν ψόφος, καὶ ὑπὸ τῆς κινήσεως καὶ τοῦ ἔξωθεν ψόφου ἐκκρούεται ἡ κίνησις.

902b_330. Problem

İnsanlar niçin yetişkinken olduğundan çok çocukken kekeme olur? Çocukken ellerine ve ayaklarına her zaman daha az hâkim oldukları, daha küçükken yürüyemedikleri gibi, daha gençler de dillerine hâkim olamadığı için mi? Çok küçüklerse, hâkim olamadıklarından hayvanlar gibi ses çıkarmanın ötesinde konuşamazlar bile. Bu yalnız kekemelikte değil, peltekte ve dili dolananda da görülür. Pelteklik bir harfe, hem de belli bir harfe hâkim olamamaktan; dil dolanması bir harfi ya da heceyi atlamaktan; kekemelik ise bir heceyi ötekine çabucak bağlayamamaktan gelir. Hepsi güçsüzlükten doğar; çünkü dil düşünceye hizmet edemez. Sarhoşlar ve yaşlılar da aynı şeye uğrar; ama hepsinde daha hafif olur.

902b_3

Διὰ τί ἰσχνόφωνοι παῖδες ὄντες μᾶλλον ἢ ἄνδρες; ἢ ὥσπερ καὶ τῶν χειρῶν καὶ τῶν ποδῶν ἀεὶ ἧττον κρατοῦσι παῖδες ὄντες, καὶ ὅσοι ἐλάττους οὐ δύνανται βαδίζειν, ὁμοίως καὶ τῆς γλώττης οἱ νεώτεροι οὐ δύνανται; ἐὰν δὲ παντάπασι μικροὶ ὦσιν, οὐδὲ φθέγγεσθαι δύνανται ἀλλ’ ἢ ὥσπερ τὰ θηρία, διὰ τὸ μὴ κρατεῖν. εἴη δ’ ἂν οὐ μόνον ἐπὶ τοῦ ἰσχνοφώνου, ἀλλὰ καὶ τραυλοὶ καὶ ψελλοί. ἡ μὲν οὖν τραυλότης τῷ γράμματός τινος μὴ κρατεῖν, καὶ τοῦτο οὐ τὸ τυχόν, ἡ δὲ ψελλότης τῷ ἐξαίρειν τι, ἢ γράμμα ἢ συλλαβήν, ἡ δὲ ἰσχνοφωνία ἀπὸ τοῦ μὴ δύνασθαι ταχὺ συνάψαι τὴν ἑτέραν συλλαβὴν πρὸς τὴν ἑτέραν. ἅπαντα δὲ δι’ ἀδυναμίαν· τῇ γὰρ διανοίᾳ οὐχ ὑπηρετεῖ ἡ γλῶττα. ταὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ οἱ μεθύοντες πάσχουσι καὶ οἱ πρεσβῦται· ἧττον δὲ πάντα συμβαίνει.

902b_431. Problem

Heyecanlananların da korkanların da sesi niçin titrer? Sıcaklık dışarı çıkarken kalp sarsıldığı için mi? Her iki durumda da buna uğrarlar; hem heyecanlananlarda hem korkanlarda olur. Kalp sarsılınca darbe tek olmaz, birden çok olur; tıpkı akordu bozuk tellerin darbesi gibi.

902b_4

Διὰ τί ἡ φωνὴ τρέμει καὶ τῶν ἀγωνιώντων καὶ τῶν δεδιότων; ἢ ὅτι σείεται ἡ καρδία τοῦ θερμοῦ ἐξιόντος; ἀμφοτεράκις δὲ πάσχουσι τοῦτο· καὶ γὰρ τοῖς ἀγωνιῶσι συμβαίνει καὶ τοῖς φοβουμένοις. σειομένης δὲ οὐ γίνεται μία ἡ πληγή, ἀλλὰ πλείους, ὥσπερ ἡ τῶν παρανενευρισμένων χορδῶν.

902b_532. Problem

Heyecanlananlar niçin kalın, korkanlar ise tiz sesle konuşur? Korkanlarda sıcaklık aşağı yöneldiğinden kalp çevresindeki bölge soğuduğu, böylece az hava hareket ettirdikleri için mi? Çünkü güç sıcaklıktadır. Heyecanlananlarda ise sıcaklık, utananlarda olduğu gibi yukarı gider; çünkü insanlar utançtan da heyecanlanır. Utananlarda sıcaklık yukarı, yüze gider; işareti, daha çok kızarmalarıdır. Böylece konuşurken kullandıkları havayı eritip koyulaştırır; böyle bir hava da yavaş itilir; seste yavaş olan da kalındır.

902b_5

Διὰ τί οἱ μὲν ἀγωνιῶντες βαρὺ φθέγγονται, οἱ δὲ φοβούμενοι ὀξύ; ἢ ὅτι τοῖς μὲν φοβουμένοις καταψύχεται ὁ τόπος ὁ περὶ τὴν καρδίαν, κάτω ὁρμῶντος τοῦ θερμοῦ, ὥστε ὀλίγον ἀέρα κινοῦσιν; ἡ γὰρ ἰσχὺς ἐν τῷ θερμῷ· τοῖς

903a

δὲ ἄνω φέρεται τὸ θερμόν, ὥσπερ τοῖς αἰσχυνομένοις· δι’ αἰσχύνην γὰρ καὶ ἀγωνιῶσιν. τοῖς δὲ αἰσχυνομένοις ἄνω φέρεται πρὸς τὸ πρόσωπον· σημεῖον δὲ ὅτι ἐξέρυθροι γίνονται μᾶλλον. συντήκει οὖν καὶ παχὺν ποιεῖ τὸν ἀέρα ᾧ φθέγγονται· ὁ δὲ τοιοῦτος βραδέως ὠθεῖται· τὸ δὲ βραδὺ ἐν φωνῇ βαρύ ἐστιν.

903a_233. Problem

Gece niçin gündüzden daha iyi işitilir? Anaksagoras'ın dediği gibi, gündüz güneşin ısıttığı hava cızırdayıp ses çıkardığı, gece ise sıcaklık çekildiği için sessiz olduğu, hiç ses olmayınca da daha iyi işitildiği için mi? Yoksa ses dolu olandan çok, daha boş olanın içinden daha iyi işitildiği için mi? Gündüz hava, ışık ve ışınlarla dolu olduğundan sıktır; gece ise cisim olan ateş ve ışınlar ondan çekildiği için daha seyrektir. Yoksa gündüz cisimler düşünceyi birçok şeye çektiği için mi? Bu yüzden gündüz işitme bakımından ayırt etmek kolay değildir. Bir de her şeyi geceden çok gündüz yaparız; düşünce de bu işlerle meşgul olur. Düşünceden ayrılan his ise adeta hissedilmeyen boş bir emek harcar; "Nous görür, nous işitir" denmesi de bundandır. Gece görme işlemeyip düşünce de daha dingin olunca, işitme kanalı gündüzkü gibi açık kalır; sesleri yine aynı ölçüde alır, ama düşünceye daha iyi iletir. Çünkü düşünce ne kendisi bir işle meşguldür ne de gündüz olduğu gibi görme tarafından rahatsız edilir.

903a_2

Διὰ τί εὐηκοωτέρα ἡ νὺξ τῆς ἡμέρας ἐστίν; πότερον, ὥσπερ Ἀναξαγόρας φησί, διὰ τὸ τῆς μὲν ἡμέρας σίζειν καὶ ψοφεῖν τὸν ἀέρα θερμαινόμενον ὑπὸ τοῦ ἡλίου, τῆς δὲ νυκτὸς ἡσυχίαν ἔχειν ἅτε ἐκλελοιπότος τοῦ θερμοῦ, εἶναι δὲ μᾶλλον ἀκουστὸν μηθενὸς ὄντος ψόφου; ἢ ὅτι διὰ τοῦ κενωτέρου μᾶλλον ἀκουστόν ἐστιν ἢ διὰ τοῦ πλήρους; ἔστι δὲ τῆς μὲν ἡμέρας ὁ ἀὴρ πυκνὸς ἅτε πεπληρωμένος ὑπὸ τοῦ φωτὸς καὶ τῶν ἀκτίνων, τῆς δὲ νυκτὸς ἀραιότερος διὰ τὸ ἀπεληλυθέναι ἐξ αὐτοῦ τὸ πῦρ καὶ τὰς ἀκτῖνας, σώματα ὄντα. ἢ ὅτι τῆς μὲν ἡμέρας τὰ σώματα πρὸς πολλὰ τὴν διάνοιαν ἕλκει· διὸ οὐκ εὐκρινές ἐστι πρὸς τὴν ἀκοήν. καὶ τῷ πράττειν ἡμᾶς πάντα μᾶλλον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἢ τῇ νυκτί, καὶ αὐτὰ περὶ τὰς πράξεις ἐστίν. χωρισθεῖσα δὲ αἴσθησις διανοίας καθάπερ ἀναίσθητον πόνον ἔχει, ὥσπερ εἴρηται τὸ νοῦς ὁρᾷ καὶ νοῦς ἀκούει. νυκτὸς δὲ τῆς ὄψεως ἀργούσης καὶ τῆς διανοίας μᾶλλον ἠρεμούσης ὁ τῆς ἀκοῆς πόρος μᾶλλον ἀνεῳγμένος, καθάπερ τῆς ἡμέρας, δεκτικὸς μέν ἐστι τῶν ἤχων ὁμοίως, ἐξαγγελτικὸς δὲ μᾶλλον [ἢ] τῇ διανοίᾳ διὰ τὸ μήτε αὐτὴν ἐνεργεῖν, μήθ’ ὑπὸ τῆς ὄψεως παρενοχλεῖσθαι, καθάπερ καὶ τῆς ἡμέρας.

903a_334. Problem

Çocuklar, kadınlar, artık yaşlanmış olanlar ve hadımlar gibi döl veremeyenler niçin tiz sesle konuşur da erkekler daha kalın sesle konuşur? Havayı hareket ettiren organın zayıflığından mı? Zayıf olan az hava hareket ettirir; az hava çabuk ilerler, çabuk ilerleyen de tizdir. Yoksa sesin içinden geçtiği ilk kanal döl veremeyenlerde dar olduğu için mi? Böylece oradan havayı itecek olan da az olur; az olduğu için de yukarıdaki geniş gırtlaktan çabucak geçer. Olgunluk çağına gelenlerde ve erkekleşenlerde ise, tıpkı testislere doğru olan [kanallar] gibi bu kanal da genişler; dolayısıyla itilen hava da daha çok olur. Daha yavaş geçtiği için de kalın çıkar.

903a_3

Διὰ τί οἱ ἄγονοι, οἷον παῖδες καὶ γυναῖκες καὶ οἱ ἤδη γέροντες καὶ οἱ εὐνοῦχοι, ὀξὺ φθέγγονται, οἱ δὲ ἄνδρες βαρύτερον; ἢ δι’ ἀσθένειαν τοῦ κινοῦντος μορίου τὸν ἀέρα; ὀλίγον γὰρ τὸ ἀσθενὲς κινεῖ, ὁ δὲ ὀλίγος ταχὺ φέρεται, τὸ δὲ ταχὺ φερόμενον ὀξύ. ἢ διότι ὁ πόρος ὁ πρῶτος, δι’ οὗ ἡ φωνὴ φέρεται, τοῖς μὲν ἀγόνοις μικρός, ὥστε ὀλίγον ἐξ αὐτοῦ τὸ ὠθοῦν τὸν ἀέρα, ὀλίγος δὲ ὢν ταχὺ φέρεται δι’ εὐρέος τοῦ ἄνω φάρυγγος· ἀκμάζουσι δὲ καὶ ἀνδρουμένοις διίσταται οὗτος, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοὺς ὄρχεις, ὥστε καὶ πλείων ἐστὶν ὁ ὠθούμενος. βραδύτερον οὖν διιὼν βαρὺς γίνεται.

903a_435. Problem

Kekemeler niçin alçak sesle konuşamaz? Bir şey engel olduğu için sesleri tutulduğundan mı? Hareketi engelleyen hiçbir şey yokken gereken güç ve hareket, engelleyen bir şey varken gerekenle aynı değildir; engel varsa zorlamak gerekir. Ses de bir harekettir; güç kullananlar da daha yüksek sesle konuşur. Öyleyse engeli zorla aşmak zorunlu olduğuna göre, kekemelerin yüksek sesle konuşması da zorunludur.

903a_4

Διὰ τί οἱ ἰσχνόφωνοι οὐ δύνανται διαλέγεσθαι μικρόν;

903b

ἢ ὅτι ἴσχονται τοῦ φωνεῖν, ἐμποδίζοντός τινος; οὐκ ἴσης δὲ ἰσχύος οὐδ’ ὁμοίας κινήσεως, μὴ ἐμποδίζοντός τε τὴν κίνησιν μηδενὸς καὶ ἐμποδίζοντος, βιάσασθαι δεῖ. ἡ δὲ φωνὴ κίνησίς ἐστι· μεῖζον δὲ φθέγγονται μᾶλλον οἱ τῇ ἰσχύϊ χρώμενοι. ὥστ’ ἐπεὶ ἀνάγκη ἀποβιάζεσθαι τὸ κωλῦον, ἀνάγκη μεῖζον φθέγγεσθαι τοὺς ἰσχνοφώνους.

903b_236. Problem

Peki kekemeler niçin heyecanlanınca daha çok, sarhoşken ise daha az kekeler? Bu hâl içerideki bir organın felcine benzediği, soğuma yüzünden engellenen bu organı hareket ettiremedikleri için mi? Tabiatça sıcak olan şarap bu soğumayı daha çok giderir, heyecan ise onu doğurur. Çünkü heyecan bir tür korkudur, korku da bir soğumadır.

903b_2

Διὰ τί δὲ ἀγωνιῶντες μὲν μᾶλλον ἰσχνόφωνοι γίνονται, ἐν δὲ ταῖς μέθαις ἧττον; ἢ ὅτι ἀποπληξίας ὅμοιόν ἐστι τὸ πάθος μέρους τινὸς τῶν ἐντός, ὃ ἀδυνατοῦσι κινεῖν, ἐμποδίζοντος διὰ τὴν κατάψυξιν; ὁ μὲν οὖν οἶνος φύσει θερμὸς ὢν λύει τὴν κατάψυξιν μᾶλλον, ἡ δὲ ἀγωνία ποιεῖ· φόβος γάρ τις ἡ ἀγωνία, ὁ δὲ φόβος κατάψυξις.

903b_337. Problem

Ses niçin dışarıdan evlerin içine, içeriden dışarıya olduğundan daha iyi işitilir? İçeriden çıkan ses açık boşluğa gittiği için dağılır da her parçası işitilmeye yetmez ya da daha zor işitilir, ama dışarıdan içeriye, daha dar bir yere ve durgun havaya giden ses toplu hâlde ulaşır, böylece daha güçlü olduğundan daha iyi işitilir diye mi?

903b_3

Διὰ τί ἔξωθεν εἰς τὰς οἰκίας εἴσω ἀκούεται μᾶλλον ἢ ἔσωθεν ἔξω; ἢ ὅτι ἔσωθεν ὁ ψόφος διὰ τὸ ἀχανὲς ἰέναι διασπᾶται, ὥστε οὐχ ἱκανὸν ἕκαστον μέρος ἀκουσθῆναι, ἢ ἧττον; ἔξωθεν δὲ ἔσω εἰς ἐλάττω τόπον καὶ ἀέρα ἑστῶτα ἡ φωνὴ βαδίζουσα ἀθρόα ἔρχεται, ὥστε μείζων οὖσα ἀκούεται μᾶλλον.

903b_438. Problem

Kekemeler niçin melankoliktir? Melankolik olmak, tasavvura çabucak uymak demek olduğu, kekemeler de böyle oldukları için mi? Onlarda konuşma isteği konuşma gücünden önde gider, çünkü psykhē zihinde beliren şeyin peşinden daha hızlı koşar. Peltekler de öyledir, çünkü bu tür kimselerde bu organlar [yani dil] daha kısadır. İşareti şudur: Sarhoşken de insanlar böyle olur; o zaman en çok nousa değil, zihinlerinde belirenlere uyarlar.

903b_4

Διὰ τί οἱ ἰσχνόφωνοι μελαγχολικοί; ἢ ὅτι τὸ τῇ φαντασίᾳ ἀκολουθεῖν ταχέως τὸ μελαγχολικὸν εἶναί ἐστιν, οἱ δὲ ἰσχνόφωνοι τοιοῦτοι· προτερεῖ γὰρ ἡ ὁρμὴ τοῦ λέγειν τῆς δυνάμεως αὐτοῖς, ὡς θᾶττον ἀκολουθούσης τῆς ψυχῆς τῷ φανέντι. καὶ οἱ τραυλοὶ δὲ ὡσαύτως· βραχύτερα γὰρ τὰ μόρια ταῦτα τοῖς τοιούτοις. σημεῖον δέ· οἰνωμένοι γὰρ τοιοῦτοι γίνονται, ὅτε μάλιστα τοῖς φαινομένοις ἀκολουθοῦσι, καὶ οὐ τῷ νῷ.

903b_539. Problem

Pırasa ses güzelliğine niçin faydalıdır? Bu, kekliklerde de böyledir. Sarımsak haşlanınca yumuşattığı, pırasada ise bir tür yapışkanlık olduğu için mi? [Bu yapışkanlık] gırtlağı temizler.

903b_5

Διὰ τί τὰ πράσα συμφέρει πρὸς εὐφωνίαν, ἐπεὶ καὶ τοῖς πέρδιξιν; ἢ ὅτι καὶ τὰ σκόροδα ἑφθὰ λεαίνει, τὰ δὲ πράσα γλισχρότητα ἔχει τινά; ῥυπτικὸν δὲ τοῦ φάρυγγος.

903b_640. Problem

Öteki hayvanlar güçlüyken daha tiz ses çıkardığı hâlde, insan niçin zayıfken daha tiz ses çıkarır? Zayıfken daha az hava hareket ettirdiği, bu hava da çabuk geçtiği, çabuk olan da sesi tiz yaptığı için mi?

903b_6

Διὰ τί τὰ μὲν ἄλλα ὀξύτερον φθέγγεται σφοδρότερα ὄντα, ὁ δὲ ἄνθρωπος ἀσθενῶν; ἢ διότι ἐλάττω κινεῖ ἀέρα, οὗτος δὲ ταχὺ διέρχεται, τὸ δὲ ταχὺ ὀξὺν ποιεῖ τὸν ψόφον.

903b_741. Problem

İnsanlar niçin nefeslerini tutarken, nefes verirken olduğundan daha iyi işitir? Avda da bu yüzden birbirlerine soluk soluğa kalmamayı tembihlerler. Damarlar kalktığı için his yetisinin yukarı çıkmasından mı? Çünkü uyurken aşağıdadır; bu yüzden uyurken nefes almaktan çok nefes verirler ve işitmezler. Yoksa nefes vermiş olanın kanı da yukarı çıkar, böylece aşağıdaki kısımlar boşalır da insan boşlukla mı işitir? Yoksa soluğun hışırtısı bir tür ses olduğu, nefes verirken çıkan bu ses de işitmeye engel olduğu için mi?

903b_7

Διὰ τί ἀκούουσι μᾶλλον κατέχοντες τὸ πνεῦμα ἢ ἐκπνέοντες; διὸ καὶ ἐν ταῖς θήραις παραγγέλλουσιν ἑαυτοῖς μὴ πνευστιᾶν. πότερον ὅτι τὸ αἰσθητικὸν ἄνω ἔρχεται αἰρομένων τῶν φλεβῶν; καθευδόντων γὰρ κάτω· διὸ καὶ μᾶλλόν τε ἐκπνέουσιν καθεύδοντες ἢ εἰσπνέουσι, καὶ ἀνήκοοί εἰσιν.

904a

ἢ καὶ τὸ αἷμα ἀνέρχεται ἐκπεπνευκότος, ὥστε κενοῦται τὰ κάτω; ἀκούουσι δὲ τῷ κενῷ. ἢ ὅτι ὁ φυσιασμὸς ψόφος τίς ἐστιν, οὗτος δὲ ἐν τῷ ἐκπνεῖν γινόμενος κωλύει ἀκούειν.

904a_242. Problem

[Ateşe atılan] küçük tuz taneleri niçin daha çabuk çıtırdayıp sıçrar da büyükler daha yüksek sesle çıtırdayıp sıçrar? Küçükler küçüklükleri yüzünden çabucak yarıldığı (çünkü ateşin geçmesi gereken yol uzun değildir), büyükler ise yavaş yarıldığı için mi? Çünkü büyüğü yarmak küçüğü yarmaktan daha büyük iştir. Küçük tane hafif ses çıkarır, çünkü darbe küçüktür; büyük ise yüksek ses çıkarır, çünkü darbe büyüktür. Ses de bir darbedir. Daha sağlam olan, darbe alırsa daha çok sıçrar da, çünkü daha az boyun eğer.

904a_2

Διὰ τί θᾶττον μὲν ψοφοῦσι καὶ πηδῶσιν οἱ μικροὶ ἅλες, μείζω δὲ ψοφοῦσι καὶ πηδῶσιν οἱ μεγάλοι; ἢ διότι οἱ μὲν ταχὺ σχίζονται (οὐ γὰρ πολὺ ὃ δεῖ διελθεῖν τῷ πυρί) διὰ τὴν μικρότητα, οἱ δὲ βραδέως· μεῖζον γὰρ ἔργον τὸ μεῖζον διασχίσαι ἢ τὸ μικρόν. ψοφεῖ δὲ ὁ μὲν μικρὸς μικρόν, ἡ γὰρ πληγὴ μικρά, ὁ δὲ μείζων μεγάλα, μεγάλη γὰρ ἡ πληγή· ὁ δὲ ψόφος πληγή ἐστιν. καὶ πηδᾷ δὲ μᾶλλον τὸ ἰσχυρότερον, ἂν πληγείη· ἧττον γὰρ ἐνδίδωσιν.

904a_343. Problem

Aynı büyüklükteki tuz, çok büyük bir ateşe atılırsa niçin daha az çıtırdar ya da hiç çıtırdamaz? Yarılmadan önce yanıp gittiği için mi? Çünkü tuz, içindeki nem tükendiği için yanar; yarıldığı için de çıtırdar.

904a_3

Διὰ τί, ἐὰν εἰς πολὺ πῦρ ἐμβάλῃ τις τὸ αὐτὸ μέγεθος ἁλός, ἧττον ψοφεῖ ἢ οὐ ψοφεῖ; ἢ ὅτι φθάνει κατακαυθεὶς πρὶν σχισθῆναι; καίεται μὲν γὰρ τῷ τὸ ὑγρὸν ἀναλωθῆναι, ψοφεῖ δὲ τῷ σχισθῆναι.

904a_444. Problem

Esneyenler niçin daha az işitir? Havayı içeride tuttukları, tutulan hava da kulakların çevresinde toplandığı için mi? İşareti şudur: Esnediğimizde kulaklarımızda bir ses olur. Tutulan hava da işitmeye engel olur. Ayrıca esneyenler bir ses de çıkarır; bu da işitmeye engeldir. Bir de ağız gerilip açılınca işitme yollarının sıkışması zorunludur.

904a_4

Διὰ τί οἱ χασμώμενοι ἧττον ἀκούουσιν; ἢ ὅτι τὸ πνεῦμα ἐναπολαμβάνουσιν, τὸ δὲ ἀπολαμβανόμενον πνεῦμα περὶ τὰ ὦτα ἀθροίζεται. σημεῖον δέ· ἐν γὰρ τοῖς ὠσὶ ψόφος γίνεται ὅταν χασμησώμεθα. τὸ δὲ ἀπολαμβανόμενον πνεῦμα κωλύει ἀκούειν. ἔτι δὲ καὶ φωνή τις γίνεται τῶν χασμωμένων· τοῦτο δὲ κωλυτικὸν τοῦ ἀκούειν. καὶ συμπιέζεσθαι ἀναγκαῖον τὰς ἀκοὰς διασπωμένου τοῦ στόματος.

904a_545. Problem

Ses bir tür akış olduğundan tabiatı gereği yukarı gitmesi gerekirken, niçin yukarıdan aşağıya aşağıdan yukarıya olduğundan daha iyi işitilir? Ses nemle karışık bir tür hava olduğu için mi? Bu hava nemle ağırlaşınca yukarı değil aşağı gider, çünkü nemin tabii hareketi aşağıyadır. Bu yüzden aşağıdakiler daha iyi işitir. Yoksa bu yalnız canlı varlığın sesinde olur (çünkü yalnız o nemle karışıktır), oysa aynı şey öteki seslerde de görülür mü? Nasıl ki görme yukarıdan aşağıya bir şeye çarparsa yukarıya kırılıp yansır, aşağıdan yukarıya çarparsa aşağıya yansırsa, tabiatı gereği yukarı gitmesi gereken ses de aynı şekilde karşıdan gelen havaya çarpar; daha çok ve daha ağır olan bu havayı zorla aşamaz, hareket ettirilen hava geri yansıyıp ters yöne, aşağıya gider. Bu yüzden aşağıya dökülür ve aşağıda daha iyi işitilir. Yankıda olan da böyledir: Yankı, sesin ters yöne yansımasıdır.

904a_5

Διὰ τί τῆς φωνῆς, ἐπειδὴ ῥύσις τίς ἐστι, φύσιν ἐχούσης ἄνω φέρεσθαι, μᾶλλόν ἐστιν εὐήκοος ἄνωθεν κάτω ἢ κάτωθεν ἄνω; ἢ ὅτι ἡ φωνὴ ἀήρ τίς ἐστι μεθ’ ὑγροῦ· βαρυνόμενος οὖν οὗτος ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ φέρεται κάτω καὶ οὐκ ἄνω· τοῦ γὰρ ὑγροῦ κατὰ φύσιν ἡ κάτω φορά. διὸ τοῖς κάτω μᾶλλον ἀκούεται. ἢ τοῦτο μὲν ὑπὸ τῆς τοῦ ζῴου φωνῆς μόνον γίνεται (αὕτη γὰρ μεθ’ ὑγροῦ), τὸ δὲ συμβαῖνόν ἐστι καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ψόφων; καθάπερ οὖν ἡ ὄψις, ἐὰν μὲν ἄνωθεν κάτω προσπέσῃ, τὴν ἀνάκλασιν ἄνω ποιεῖται, κάτωθεν δὲ ἄνω προσπεσοῦσα ἀνεκλάσθη κάτω, τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ φωνὴ ἡ φύσιν ἔχουσα ἄνω φέρεσθαι, προσκόψασα τῷ ἐξ ἐναντίας ἀέρι, βιάζεσθαι μὲν οὐ δύναται πλείονα ὄντα καὶ βαρύτερον, ἀνακλασθεὶς δὲ ὁ κινηθεὶς ἀὴρ ἐπὶ τοὐναντίον ἠνέχθη κάτω, διὸ καταχεόμενος ἀκούεται κάτω μᾶλλον. τοιοῦτο δὲ καὶ τὸ περὶ τὴν ἠχὼ συμβαῖνόν ἐστιν, ἀνάκλασις τῆς φωνῆς ἐπὶ τοὐναντίον.

904b46. Problem

Sarhoşların sesi niçin ayıklarınkinden daha çok çatlar? Dolu oldukları için mi sesleri çabucak çatlar? Bunun işareti şudur: Ne korolar ne de oyuncular kahvaltıdan sonra prova yapar; aç karnına çalışırlar. Sarhoşken ise daha dolu oldukları için seslerinin daha çok çatlaması akla yatkındır.

904b

Διὰ τί μεθυόντων μᾶλλον ἀπορρήγνυται ἡ φωνὴ ἢ νηφόντων; ἢ διὰ τὸ πεπληρῶσθαι ταχέως ἀπορρηγνύασι τὴν φωνήν; σημεῖον δὲ τούτου· οὔτε γὰρ οἱ χοροὶ μελετῶσιν ἐξ ἀρίστου οὔτε οἱ ὑποκριταί, ἀλλὰ νήστεις ὄντες. ἐν δὲ τῇ μέθῃ πληρέστεροι ὄντες εὐλόγως μᾶλλον ἀπορρήγνυνται τὰς φωνάς.

904b_247. Problem

Daha tiz sesler niçin daha uzaktan işitilir? Seste tiz olan hızlı olduğu, daha çok zorla itilen şeyler daha hızlı hareket ettiği, daha şiddetli itilenler de daha uzağa gittiği için mi?

904b_2

Διὰ τί ποτε τῶν ὀξυτέρων φωνῶν πορρώτερον ἀκούουσιν; ἢ διότι τὸ ὀξὺ ἐν φωνῇ ταχύ ἐστι, θᾶττον δὲ κινεῖται τὰ βίᾳ μᾶλλον φερόμενα, τὰ δὲ σφοδρότερον φερόμενα ἐπὶ πλέον φέρεται.

904b_348. Problem

Nefesimizi tutarken niçin daha iyi işitiriz? Soluk alıp vermek bir tür ses çıkardığı için mi? Öyleyse ses daha azken daha iyi işitmemiz doğaldır; nefesimizi tuttuğumuzda da ses daha azdır.

904b_3

Διὰ τί κατέχοντες τὸ πνεῦμα μᾶλλον ἀκούομεν; ἢ ὅτι ἡ ἀνάπνευσις ψόφον τινὰ παρέχει. εἰκότως οὖν τότε μᾶλλον ἀκούομεν, ὅταν ἥττων ὁ ψόφος ᾖ ἥττων γὰρ ὁ ψόφος, ὅταν κατέχωμεν τὸ πνεῦμα.

904b_449. Problem

Işık daha ince, daha uzağa giden ve daha hızlı olduğu hâlde niçin yoğun cisimlerin içinden geçmez de ses geçer? Işık doğru çizgide ilerlediğinden, doğrultusunu bir şey keserse tamamen önü kapandığı; ses ise hava olduğu için doğru çizgide gitmediği için mi? Bu yüzden ses her yandan gelse işitiriz, yalnız kulaklarımızın tam karşısından gelenleri değil.

904b_4

Διὰ τί τὸ μὲν φῶς οὐ διέρχεται διὰ τῶν πυκνῶν, λεπτότερον ὂν καὶ πόρρω ὂν καὶ θᾶττον, ὁ δὲ ψόφος διέρχεται; ἢ διότι τὸ μὲν φῶς κατ’ εὐθεῖαν φέρεται, ὥστε ἂν ἀντιφράξῃ τι τὴν εὐθυωρίαν, ὅλως ἀποκέκλειται, ὁ δὲ ψόφος φέρεται καὶ οὐκ εὐθὺ διὰ τὸ πνεῦμα εἶναι; διὸ πανταχόθεν ψοφοῦντος ἀκούομεν, καὶ οὐ μόνον τῶν κατ’ εὐθυωρίαν τοῖς ὠσίν.

904b_550. Problem

Gülenler niçin kalın, ağlayanlar ise tiz sesle konuşur? Gergin olanlardan tiz ses çıktığı, tiz olanın da zayıf olduğu için mi? Bu ikisi de daha çok ağlayanlarda vardır: Ağlayanlar hem daha gergin hem de daha zayıftır.

904b_5

Διὰ τί ποτε οἱ μὲν γελῶντες βαρὺ φθέγγονται, οἱ δὲ κλαίοντες ὀξύ; ἢ διότι ἀπὸ τῶν συντόνων ὀξεῖα ἡ φωνή, τὸ δὲ ὀξύ ἐστιν ἀσθενές; ἄμφω δὲ ταῦτα μᾶλλον τοῖς κλαίουσιν ὑπάρχει· καὶ γὰρ συντέτανται μᾶλλον οἱ κλαίοντες καὶ ἀσθενέστεροί εἰσιν.

904b_651. Problem

Ses biçim almış bir tür hava olduğuna ve ilerlerken çoğu zaman biçimi dağıldığına göre, böyle bir havanın katı bir şeye çarpmasıyla oluşan yankı niçin dağılmaz da onu açıkça işitiriz? Yankı bir yansıma olduğu, bir kırılıp parçalanma olmadığı için mi? Yansımada bütün, bütünden geri döner. Sonra bu hâl, benzer bir şeyden gelir: Çünkü ses oyuğun kendisinden değil, oyuktaki havadan yansır.

904b_6

Διὰ τί, εἴπερ ἡ φωνὴ ἀήρ τις ἐσχηματισμένος ἐστί, καὶ φερομένη διαλύεται πολλάκις τὸ σχῆμα, ἡ δὲ ἠχώ, ἣ γίνεται πληγέντος τοῦ τοιούτου πρός τι στερεόν, οὐ διαλύεται, ἀλλὰ σαφῶς ἀκούομεν; ἢ διότι ἀνάκλασίς ἐστιν, οὐ κατάκλασις; τοῦτο δὲ ὅλον ἀφ’ ὅλου. εἶτα τὸ πάθος ἀφ’ ὁμοίου· ἀπὸ γὰρ τοῦ ἀέρος ἀνακλᾶται ἐν τῷ κοίλῳ, οὐκ ἀπὸ τοῦ κοίλου.

904b_752. Problem

Bir kişi ile birçok kişi aynı anda bağırdığında niçin ses [kişi sayısıyla] orantılı olarak ne güçlü olur ne de orantılı olarak daha uzağa ulaşır? Her biri, kısa bir mesafe dışında, aynı havayı değil kendi önündeki havayı ittiği için mi? Bu, birçok kişinin taş atmasına, ama her birinin ya da en azından çoğunun ayrı bir taş atmasına benzer. Orada da hiçbir mermi uzağa ulaşmaz ya da [kişi sayısıyla] orantılı olarak ulaşmaz, burada da öyle; çünkü bu kadar güçlü ses tek bir kişinin değil, birçok kişinin sesidir. Bu yüzden yakından ses orantılı olarak güçlü görünür (çünkü mermilerin de daha çoğu aynı hedefi bulur), uzaktan ise artık öyle görünmez.

904b_7

Διὰ τί ἑνός τε καὶ πολλῶν φθεγγομένων ἅμα οὔτε ἴσος ὁ φθόγγος, οὔτε ἐπὶ πλεῖον γεγωνόσιν ὡς κατὰ λόγον εἰς τὸ πόρρω; ἢ ὅτι ἕκαστος τὸν καθ’ αὑτὸν ἀέρα προωθεῖ, ἀλλ’ οὐ τὸν αὐτόν, πλὴν ἐπὶ μικρόν; ὅμοιον δὴ συμβαίννει ὥσπερ ἂν εἰ πολλοὶ μὲν εἶεν οἱ βάλλοντες, ἕκαστος μέντοι λίθῳ ἑτέρῳ ἢ οἵ γε πλεῖστοι. οὔτε γὰρ ἐκεῖ πόρρω

905a

οὐθὲν ἀφίξεται βέλος, ἢ οὐ κατὰ λόγον, οὔτε ἐνταῦθα· οὐ γὰρ ἑνὸς ἡ τοσαύτη φωνή, ἀλλὰ πολλῶν. ἐγγύθεν μὲν οὖν κατὰ λόγον πολλὴ φαίνεται ἡ φωνή (καὶ γὰρ τὰ βέλη πλείω τεύξεται τοῦ αὐτοῦ), πόρρωθεν δὲ οὐκέτι.

905a_253. Problem

Heyecanlananlar niçin daha kalın, korkanlar ise daha tiz sesle konuşur? Oysa utanç da bir tür korkudur. Yoksa bu hâller birbirinden çok mu farklıdır? Utananlar kızarır (heyecan da bir tür utançtır), korkanlar ise sararır. Demek ki korkanlarda sıcaklık yukarıdan çekilir; böylece zayıf kalan soluk az hava hareket ettirir, az olan çabuk ilerler, seste çabuk olan da tizdir. Utananlarda ise sıcaklık yukarıya, göğsün çevresine çıkar; işareti, yüzlerinin kıpkırmızı olmasıdır. Büyük güç çok hava hareket ettirir, çok olan yavaş ilerler, seste yavaş olan da kalındır.

905a_2

Διὰ τί ἀγωνιῶντες μὲν βαρύτερον φθέγγονται, φοβούμενοι δὲ ὀξύτερον; καίτοι καὶ ἡ αἰδὼς φόβος τίς ἐστιν. ἢ διαφέρει πολὺ τὸ πάθος; οἱ μὲν γὰρ αἰδούμενοι ἐρυθριῶσιν (ἡ δὲ ἀγωνία αἰσχύνη τίς ἐστιν), οἱ δὲ φοβούμενοι ὠχριῶσιν. φανερὸν οὖν ὅτι τοῖς μὲν φοβουμένοις ἐκλείπει ἄνωθεν τὸ θερμόν, ὥστε κινεῖ ἀσθενὲς ὂν ὀλίγον ἀέρα τὸ πνεῦμα, τὸ δὲ ὀλίγον ταχὺ φέρεται, τὸ δὲ ταχὺ ἐν φωνῇ τὸ ὀξύ· τοῖς δὲ αἰδουμένοις ἄνω ἔρχεται τὸ θερμὸν περὶ τὰ στήθη. σημεῖον δὲ ὅτι γίνονται ἐξέρυθροι. πολὺν δὲ κινεῖ ἀέρα ἡ πολλὴ δύναμις, τὸ δὲ πολὺ βραδέως φέρεται, τὸ δὲ βραδὺ ἐν φωνῇ βαρύ.

905a_354. Problem

İnsanlar niçin kekeme olur? Sebebi, konuşmayı sağlayan bölgenin soğuması mıdır? Bu, adeta o organın felci gibidir. Bu yüzden şarapla ve aralıksız konuşmakla ısındıklarında sözlerini daha kolay art arda getirirler.

905a_3

Διὰ τί ἰσχνόφωνοι γίνονται; ἢ αἴτιον ἡ κατάψυξις τοῦ τόπου ᾧ φθέγγονται, καὶ ὥσπερ ἀποπληξία τοῦ μέρους τούτου ἐστίν; διὸ καὶ θερμαινόμενοι ὑπὸ οἴνου καὶ τοῦ λέγειν συνεχῶς ῥᾷον συνείρουσι τὸν λόγον.

905a_455. Problem

Canlılar içinde yalnız insan niçin kekeme olur? Yalnız insan söze, öteki canlılar ise yalnız sese pay sahibi olduğu için mi? Kekemeler ses çıkarır, ama sözü art arda getiremez.

905a_4

Διὰ τί μόνον τῶν ἄλλων ζῴων ἄνθρωπος γίνεται ἰσχνόφωνον; ἢ ὅτι λόγου κοινωνεῖ μόνον, τὰ δὲ ἄλλα φωνῆς; οἱ δὲ ἰσχνόφωνοι φωνοῦσι μέν, λόγον δὲ οὐ δύνανται συνείρειν.

905a_556. Problem

İnsanlar kışın ve ayıkken niçin daha tiz, yazın ve sarhoşken ise daha kalın sesle konuşur? Daha hızlı olan ses daha tiz olduğu, gergin olandan çıkan ses de daha hızlı olduğu için mi? Ayıkların ve kışın bedenler, sarhoşlarınkinden ve yazın olduğundan daha sıkı toplanmıştır. Çünkü sıcaklık ve hararet bedenleri gevşetir.

905a_5

Διὰ τί τοῦ μὲν χειμῶνος ὀξύτερον φθέγγονται καὶ νήφοντες, θέρους δὲ καὶ μεθύοντες βαρύτερον; ἢ ὅτι ὀξυτέρα μέν ἐστιν ἡ ταχυτέρα, ταχυτέρα δέ ἐστιν ἡ ἀπὸ συντεταμένου φωνή; τῶν δὲ νηφόντων καὶ ἐν τῷ χειμῶνι τὰ σώμματα συνέστηκε μᾶλλον ἢ μεθυόντων καὶ ἐν τῷ θέρει. τὸ γὰρ θερμὸν καὶ αἱ ἀλέαι διαλύουσι τὰ σώματα.

905a_657. Problem

Ses çıkaran varlıklar arasında insanın sesi niçin en son olgunlaşır? En çok farka ve çeşide sahip olduğu için mi? Öteki hayvanlar ya hiç harf seslendiremez ya da pek azını seslendirir. En çeşitli ve en çok farkı olan şeyin de en uzun zamanda tamamlanması zorunludur.

905a_6

Διὰ τί ἡ φωνὴ ὕστατον τελειοῦται τοῖς ἀνθρώποις τῶν φθεγγομένων; ἢ διότι πλείστας ἔχει διαφορὰς καὶ εἴδη; τὰ γὰρ ἄλλα ζῷα ἢ οὐθὲν γράμμα ἢ ὀλίγα διαλέγονται. τὸ δὲ ποικιλώτατον καὶ πλείστας ἔχον διαφορὰς ἀνάγκη ἐν πλείστῳ χρόνῳ ἀποτελεῖσθαι.

905a_758. Problem

Görme niçin katı cisimlerin içinden geçmez de ses geçer? Görmenin tek bir gidişi, doğru çizgideki gidiş olduğu (işareti güneşin ışınlarıdır, bir de yalnız karşımızdakini görmemizdir), sesin ise birçok gidişi olduğu için mi? Çünkü her yandan işitiriz. Gözenekler birbirinin hizasında olmadığı için görme doğru çizgide çıkıp gitmekten alıkonursa, öbür yanı göremez. Hava ve ses ise her yöne gittiği için her şeyin içinden geçer ve işitilir. Sıvıların içinden ise görme öbür yanı görür ama sesler hiç ya da güçlükle işitilir; çünkü sıvı topraktan daha incedir ve gözenekleri küçük, sık ve birbirinin hizasındadır, böylece görmenin dosdoğru ilerlemesine engel olmaz. Bu yüzden yoğun olduğu hâlde camın içinden görülür, gevşek dokulu olduğu hâlde narteks sapının içinden görülmez. Üstelik camın gözenekleri birbirinin hizasındadır, sapınkiler ise kaymıştır; gözeneklerin büyük olması da doğru çizgide değillerse hiçbir işe yaramaz. Sesin [suda] işitilmemesinin sebebi ise sudaki boşlukların havadakilerden daha küçük olmasıdır; bu yüzden su sesi alamaz ve güçlükle geçirir. Çünkü ses bir tür havadır. Daha gevşek dokulu olan her şey, gözenekleri içinden geçen şeye uygun düşmedikçe, geçirmeye daha elverişli olmaz; aynı şekilde, gözenekleri cisimleri alabilecek durumda olmadıkça kendi içine çekilmeye de daha elverişli olmaz. Oysa gevşek olan yumuşaktır ve kendi içine çekilebilir. Ama bazıları gözeneklerinin küçüklüğü yüzünden buna engellenir; cam gibi. Cam narteksten daha gevşek olduğu hâlde, söylenen sebepten ötürü onun parçaları içe çekilmez. Su ve buna benzer başka şeyler de böyledir. Böylece şu da açıktır: Gevşek ve yumuşak olan ya aynı şey ya da tabiatça birbirine çok yakın olduğu hâlde, daha gevşek olan daha çok kendi içine çekilmez; çünkü hepsinin sebebi aynıdır.

905a_7

Διὰ τί ἡ μὲν ὄψις οὐ διέρχεται διὰ τῶν στερεῶν, ἡ δὲ φωνὴ διέρχεται; ἢ ὅτι τῆς μὲν ὄψεως μία φορὰ ἡ κατ’ εὐθεῖαν (σημεῖον δὲ αἵ τε τοῦ ἡλίου ἀκτῖνες, καὶ ὅτι ἐξ ἐναντίας μόνον ὁρῶμεν), τῆς δὲ φωνῆς πολλαί; ἀκούομεν γὰρ πανταχόθεν. ὅταν οὖν κωλυθῇ κατ’ εὐθεῖαν ἐκπίπτειν διὰ τὸ μὴ κατ’ ἀλλήλους εἶναι τοὺς πόρους, ἀδυνατεῖ διορᾶν.

905b

ὁ δὲ ἀὴρ καὶ ἡ φωνή, ἅτε πανταχοῦ φερομένη, διὰ παντὸς διαπίπτει καὶ ἀκούεται. ἐν δὲ τοῖς ὑγροῖς αἱ μὲν ὄψεις διορῶσιν, αἱ δὲ φωναὶ οὐκ ἀκούονται ἢ μόλις, λεπτοτέρου ὄντος τοῦ ὑγροῦ ἢ τῆς γῆς, ὅτι οἱ πόροι μικροὶ καὶ πυκνοὶ καὶ κατ’ ἀλλήλους, ὥστε οὐ κωλύεται ἡ ὄψις εὐθυπορεῖν. διὰ τοῦτο καὶ διὰ μὲν τῆς ὑέλου διορᾶται πυκνῆς οὔσης, διὰ δὲ τοῦ νάρθηκος ἀραιοῦ ὄντος οὐ διορᾶται. ἔτι τῆς μὲν οἱ πόροι κατάλληλοι, τοῦ δὲ παραλλάττοντες· οὐθὲν δ′ ὄφελος εἶναι μεγάλους, ἐὰν μὴ κατ’ εὐθεῖαν ὦσιν. ἡ δὲ φωνὴ οὐκ ἀκούεται, ὅτι ἐλάττω τὰ διάκενα τὰ ἐν τῷ ὕδατι τοῦ ἀέρος, ὥστε οὐ δύναται δέχεσθαι, οὐδὲ διιέναι τὴν φωνήν ἀλλ’ ἢ μόλις [ἢ μετὰ φωνῆς]. ἡ γὰρ φωνὴ ἀήρ τις. οὐ γὰρ ἅπαν τὸ μανότερον διιτικώτερον, ἂν μὴ καὶ οἱ πόροι ὦσιν ἁρμόττοντες τῷ διιόντι, ὥστ’ οὐδὲ συνιτικώτερον εἰς αὑτό, ἂν μὴ δεκτικοὶ ὦσιν οἱ πόροι τῶν σωμάτων. καίτοι τὸ μανὸν μαλακὸν καὶ δυνάμενον εἰς αὑτὸ συνιέναι. ἀλλ’ ἔνια κωλύεται διὰ τὴν μικρότητα τῶν πόρων, οἷον ἡ ὕελος· ταύτης γὰρ οὐ συνάγονται, μανοτέρας οὔσης τοῦ νάρθηκος, διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν. ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ὕδωρ καὶ εἴ τι ἄλλο τοιοῦτον· ὥστε καὶ τόδε φανερόν, διότι τοῦ μανοῦ καὶ μαλακοῦ ἢ ταὐτοῦ ὄντος ἢ παραπλησίου τὴν φύσιν, οὐ τὸ μανότερον μᾶλλον συνάγεται εἰς αὑτό· ἡ γὰρ αὐτὴ αἰτία πάντων.

905b_259. Problem

[Hadım edilip] testisleri alınanların sesi niçin zayıflar da karakteri aynı kalır? Testislerin etkisi bedenin her yanına karışmış olduğu için mi? Karışmış olan bir yerde bulunup başka yerde bulunmayan bir şey değildir, her yerdedir. Bu yüzden testisler alınınca ses her yandan eşit ölçüde daralır; böylece hem daha zayıf hem de aynı karakterde olması zorunludur.

905b_2

Διὰ τί γίνεται ἐλάττων μὲν ἡ φωνὴ ἐξαιρουμένων, ὁμοία δὲ τὸν χαρακτῆρα; ἢ ὅτι ἐμέμικτο αὐτοῖς; τὸ δὲ μεμιγμένον οὐ τῇ μέν ἐστι τῇ δὲ οὔ, ἀλλὰ πάντη. ὁμοίως οὖν πανταχόθεν ἐξαιρουμένων συνέρχεται ὁμοίως, ὥστ’ ἔλαττόν τε ἀνάγκη καὶ ὅμοιον εἶναι.

905b_360. Problem

İnsanlar niçin kekeme olur? Sıcaklık yüzünden daha aceleci oldukları için, öfkelenenler gibi tökezleyip durdukları için mi? Öfkelenenler de nefes nefese kalır; soluk da çok olur. Yoksa sıcaklığın kaynamasından, çok olduğu ve soluk alma anında dışarı çıkmaya yetişemediği için mi solurlar? Yoksa daha çok bunun tersine, konuşmayı sağlayan bölgenin soğuması ya da ısınması mıdır? Bu da o organın felci gibidir. Bu yüzden şarapla ve aralıksız konuşmakla ısındıklarında sözlerini daha kolay art arda getirirler.

905b_3

Διὰ τί ἰσχνόφωνοι γίνονται; πότερον διὰ θερμότητα προπετέστεροί εἰσιν, ὥστε προσπταίοντες ἐπίσχουσιν, ὥσπερ οἱ ὀργιζόμενοι; καὶ γὰρ οὗτοι πλήρεις ἄσθματος γίνονται. πολὺ μὲν οὖν τὸ πνεῦμα συμβαίνει. 〈ἢ〉 διὰ τὴν ζέσιν τοῦ θερμοῦ ἀσθμαίνουσιν, διὰ τὸ πολὺ εἶναι καὶ μὴ φθάνειν ὑπεξιὸν τῷ τῆς ἀναπνοῆς καιρῷ; ἢ μᾶλλον τοὐναντίον κατάψυξις ἢ θερμότης τοῦ τόπου ᾧ φθέγγονται, ὥσπερ ἀποπληξία τοῦ μέρους τούτου; διὸ καὶ θερμαινόμενοι ὑπὸ οἴνου καὶ τοῦ λέγειν συνεχῶς ῥᾷον συνείρουσι τὸν λόγον.

905b_461. Problem

Kışın sesler niçin daha kalındır? Hava daha kalın olduğu, kalın olunca hareketi daha yavaş olduğu, böylece ses de daha kalın olduğu için mi? Yoksa hava dar yerlerden daha yavaş geçtiği, gırtlak çevresi de soğuk ve akıp gelen balgam yüzünden tıkandığı için mi?

905b_4

Διὰ τί τοῦ χειμῶνος αἱ φωναὶ βαρύτεραι; ἢ ὅτι παχύτερος ὁ ἀήρ, παχυτέρου δὲ ὄντος βραδυτέρα ἡ κίνησις, ὥσθ’ ἡ φωνὴ βαρυτέρα. ἢ διότι διὰ τῶν στενῶν βραδύτερον

906a

χωρεῖ ὁ ἀήρ, συμφράττεται δὲ τὸ περὶ τὸν φάρυγγα ὑπό τε τοῦ ψυχροῦ καὶ τοῦ ἐπιρρέοντος φλέγματος.

906a_262. Problem

Çocuklar, kadınlar, hadımlar ve yaşlılar niçin tiz sesle konuşur? Daha tiz olan hareket daha hızlı olduğu için mi? Aynı şeyi daha çok miktarda hareket ettirmek daha zordur; olgunluk çağındakiler daha çok hava çeker, bu hava da daha yavaş gittiği için sesi daha kalın kılar. Çocuklarda ve hadımlarda ise daha az havaları olduğu için durum tersinedir. Yaşlıların sesi ise hâkim olamadıkları için titrer; nasıl ki güçsüzler ve çocuklar uzun bir sopayı bir ucundan tuttuklarında, hâkim olamadıkları için öbür ucu sallanırsa (yaşlılar da artık hâkim olamadıkları için bu yüzden titrer). Heyecanlananlarda, korkanlarda ve üşüyenlerde sesin titremesinin sebebinin de aynı olduğunu kabul etmek gerekir. Çünkü bu tür hâllerde sesi sağlayan [sıcaklığın] çoğu içeriye çekilmiş olur; geriye kalan az olduğu için de sese hâkim olamaz. Bu yüzden ses sallanır ve titrer. Heyecanlandıklarını bilen ustalar da bu yüzden başta, yatışana kadar alçak sesle konuşur; çünkü ses alçakken ona daha kolay hâkim olurlar.

906a_2

Διὰ τί τὰ παιδία καὶ αἱ γυναῖκες καὶ οἱ εὐνοῦχοι καὶ οἱ γέροντες φθέγγονται ὀξύ; ἢ ὅτι θάττων κίνησίς ἐστιν ἡ ὀξυτέρα; ἔστι δὲ τὸ αὐτὸ πλείονος δυσκινητότερον, ὥστε οἱ ἐν ἀκμῇ πλείω συνεπισπῶνται τὸν ἀέρα· οὗτος οὖν βραδύτερον ἰὼν βαρυτέραν παρασκευάζει τὴν φωνήν. ἐν δὲ τοῖς παιδίοις καὶ εὐνούχοις διὰ τὸ ἐλάττω ἔχειν ἐναντίως. τρέμειν δὲ τοὺς πρεσβύτας οὐ δυναμένους κρατεῖν, ὥσπερ τοῖς ἀδυνάτοις καὶ παιδίοις, ὅταν μακρὸν ξύλον λάβωσιν ἀπ’ ἄκρου, τὸ ἕτερον ἄκρον σείεται διὰ τὸ μὴ κρατεῖν. (διὰ τοῦτο καὶ οἱ πρεσβῦται τρέμουσιν διὰ τὸ μηκέτι κρατεῖν). τὸ αὐτὸ δὲ ὑποληπτέον καὶ ἐπὶ τῶν ἀγωνιώντων καὶ φοβουμένων καὶ ῥιγώντων αἴτιον τοῦ τρόμου τῆς φωνῆς. τοῦ γὰρ ἔχοντος τὴν φωνὴν τοιαύτην, τῶν τοιούτων παθῶν εἴσω περιεστηκότος τοῦ πλείστου, λοιπὸν ὀλίγον ὂν οὐ δύναται κρατεῖν τῆς φωνῆς· διὸ καὶ σείεται καὶ τρέμει. διὸ καὶ οἱ τεχνικοὶ τῶν συνειδότων ὅτι ἀγωνιῶσι μικρὸν διαλέγονται ἀπ’ ἀρχῆς, καὶ ἄχρι οὗ ἂν καταστῶσιν· μικρᾶς γὰρ οὔσης τῆς φωνῆς ῥᾷον κρατοῦσιν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…