XXXVII. Kitap: Bütün Bedenle İlgili Problemler
965b_51. Problem
Beden sürekli akıp gittiği, bu akıntı da artıklardan olduğu halde, insan terlemedikçe beden neden hafiflemez? Dışarı atılan miktar daha az olduğu için mi? Çünkü sıvı havaya dönüşünce azdan çok olur; ayrışan şey daha çok yer kaplar, dolayısıyla dışarı atılması daha uzun sürer.
Διὰ τί ἀεὶ τοῦ σώματος ῥέοντος, καὶ τῆς ἀπορροῆς γινομένης ἐκ τῶν περιττωμάτων, οὐ κουφίζεται τὸ σῶμα, ἐὰν μὴ ἰδίῃ; ἢ διότι ἐλάττων ἡ ἔκκρισις γίνεται; ὅταν γὰρ ἐξ ὑγροῦ μεταβάλῃ εἰς ἀέρα, πλέον γίνεται ἐξ ἐλάττονος· τὸ γὰρ διακρινόμενον πλέον, ὥστε ἐν πλείονι χρόνῳ ἡ ἔκκρισις.
965b_62. Problem
Peki bu neden böyledir? Çıkış daha küçük kanallardan olduğu için mi? Yapışkan ve tutkalımsı madde sıvıyla karıştığı için onunla birlikte dışarı atılır, havayla birlikte ise atılamaz. Sıkıntıyı en çok veren de budur. Kusmanın terlemekten daha çok rahatlatması da bu yüzdendir: kusmuk daha kalın ve daha cisimli olduğu için bu maddeyi de beraberinde çıkarır. Yoksa yapışkan ve tutkalımsı maddenin bulunduğu yer ete uzak, mideye ise yakın olduğu için mi; dolayısıyla onu ete taşımak zahmetlidir? Çünkü bu madde ya midede ya da onun yakınında oluşur; başka bir yoldan dışarı atılmasının güç olması da bundandır.
Διὰ τί δὲ τοῦτο; ἢ διότι δι’ ἐλαττόνων πόρων ἡ ἔξοδός ἐστιν; τὸ γὰρ γλίσχρον καὶ τὸ κολλῶδες μετὰ μὲν τοῦ ὑγροῦ ἐκκρίνεται διὰ τὴν κατάμιξιν, μετὰ δὲ τοῦ πνεύματος ἀδυνατεῖ. μάλιστα δὲ τοῦτ’ ἐστὶ τὸ λυποῦν. διὸ καὶ οἱ ἔμετοι τῶν ἱδρώτων κουφίζουσι μᾶλλον, ὅτι συνεξάγουσι τοῦτο, ἅτε παχύτεροι καὶ σωματωδέστεροι ὄντες. ἢ καὶ ὅτι τῇ μὲν σαρκὶ πόρρω οὗτος ὁ τόπος, ἐν ᾧ τὸ γλίσχρον καὶ τὸ κολλῶδες, ὥστε ἔργον μεταστῆσαι, τῇ δὲ κοιλίᾳ ἐγγύς; ἢ γὰρ ἐν ταύτῃ γίνεται ἢ πλησίον· διὸ καὶ δυσεξάγωγος ἄλλως.
965b_73. Problem
Ovma neden et bağlatır? Bedendeki şeyler arasında en çok büyüten ısı olduğu için mi? İçimizde ısı bulundukça beden kabarır; çünkü ısı sürekli hareket hâlindedir, yukarı yönelir ve
Διὰ τί αἱ τρίψεις σαρκοῦσιν; ἢ ὅτι αὐξητικώτατον τῶν ἐν τῷ σώματι τὸ θερμόν ἐστιν; τοῦ μὲν γὰρ ἐνυπάρχοντος μείζους οἱ ὄγκοι γίνονται διὰ τὸ ἀεὶ αὐτὸ ἐν κινήσει εἶναι καὶ εἰς τὸ ἄνω φέρεσθαι καὶ πνευματοῦν τὰ ἐν
966aiçimizdeki sıvıları havaya çevirir; ovmada da bu olur. Isı eksilince ise beden zayıflar ve küçülür. Yoksa et, ısı sayesinde besinden daha çok kabardığı için mi? Her türlü ısı sıvıyı kendine çeker; ete dağılan besin de sıvıdır; et de gevşediği için besini daha çok kabul eder, çünkü gevşedikçe sünger gibi daha çok emebilir. Ovma eti kolay nefes alan ve gevşek kılar, bedende yığılmalar oluşmasını engeller. Yığılma olmayınca erime de olmaz; çünkü beslenememe ve erime toplanan şeylerden gelir. Kolay nefes alan, daha gevşek ve daha düzgün hâle gelen şeylerin daha çok kabarması akla yatkındır; çünkü hem besini daha iyi kabul eder hem de dışkıları daha kolay salarlar. Sağlık için eti sıklaştırmak değil, gevşetmek gerekir. Nasıl rüzgârın iyi esip havalandırdığı bir şehir ya da yer sağlıklıysa (denizin sağlıklı olması da bundandır), kolay nefes alan beden de tersi durumdakinden daha sağlıklıdır. Çünkü bedende ya hiç artık bulunmamalı ya da artıktan olabildiğince çabuk kurtulunmalıdır; beden de aldığı besinin artığını hemen dışarı atacak, sürekli hareket hâlinde olup hiç durmayacak bir durumda olmalıdır. Duran şey, akmayan su gibi çürür; çürüyen de hastalık yapar; dışarı atılan ise bozulmadan önce ayrılıp gider. Et sıklaşınca bu olmaz (çünkü kanallar sanki tıkanır), gevşeyince olur. Bu yüzden insan güneşte çıplak yürümemelidir (et sıkışır ve büsbütün erir: içteki sıvı kalır, yüzeydeki ise buharlaşıp gider; tıpkı kızartılmış etlerin içinin haşlanmışlarınkinden daha sulu olması gibi); göğsü açık olarak da güneşte yürümemelidir (çünkü güneş bedenin en iyi yapılmış yerlerinden, eksiltilmeye en az ihtiyacı olan yerden eksiltir). Kurutulması gereken daha çok iç kısımlardır. Ama oradan, uzak olduğu için, zahmet çekmeden ter çıkarmak mümkün değildir; göğüsten ise, el altında olduğu için, sıvıyı harcamak kolaydır.
ἡμῖν ὑγρά, ὃ ἐν τῇ τρίψει γίνεται· ἐκλείποντος δὲ φθίνει καὶ ἐλαττοῦται τὸ σῶμα. ἢ ὅτι ὀγκοτέρα τῆς τροφῆς γίνεται ἡ σὰρξ διὰ τὴν θερμασίαν; ἅπαν γὰρ τὸ θερμὸν ἐπισπαστικὸν τοῦ ὑγροῦ ἐστίν, ἡ δ’ εἰς τὴν σάρκα διαδιδομένη τροφὴ ὑγρά ἐστι, καὶ ἐπιδέχεται τὴν τροφὴν μᾶλλον διὰ τὴν ἀραίωσιν· ἀραιοτέρα γὰρ γινομένη μᾶλλον δύναται δέχεσθαι ὥσπερ σπογγιά. ἡ δὲ τρῖψις εὔπνουν καὶ ἀραιὰν ποιεῖ τὴν σάρκα, καὶ κωλύει συστάσεις γίνεσθαι κατὰ τὸ σῶμα. τούτου δὲ μὴ ὄντος οὐδὲ συντήξεις γίνονται· αἱ γὰρ ἀτροφίαι καὶ αἱ συντήξεις ἐκ τῶν ἀθροισθέντων εἰσίν. εὐπνούστερα δὲ καὶ ἀραιότερα καὶ ὁμαλέστερα γινόμενα εἰκὸς μᾶλλον ὀγκοῦσθαι· τῆς τε γὰρ τροφῆς δεκτικώτερα καὶ τῶν ἐκκρίσεων προετικώτερα γίνεται, ὅτι οὐ δεῖ πυκνοῦν τὴν σάρκα πρὸς ὑγίειαν, ἀλλ’ ἀραιοῦν· ὥσπερ γὰρ πόλις ὑγιεινή ἐστι καὶ τόπος εὔπνους (διὸ καὶ ἡ θάλαττα ὑγιεινή), οὕτω καὶ σῶμα τὸ εὔπνουν μᾶλλον ὑγιεινόν ἐστι τοῦ ἐναντίως ἔχοντος. δεῖ γὰρ ἢ μὴ ὑπάρχειν μηδέν, ἢ τούτου ὡς τάχιστα ἀπαλλάττεσθαι· καὶ δεῖ οὕτως ἔχειν τὸ σῶμα ὥστε λαμβάνον εὐθὺς ἐκκρίνειν τὴν περίττωσιν, καὶ εἶναι ἐν κινήσει ἀεὶ καὶ μηδέποτε ἠρεμεῖν. τὸ μὲν γὰρ μένον σήπεται, ὥσπερ καὶ ὕδωρ τὸ μὴ κινούμενον· σηπόμενον δὲ νόσον ποιεῖ· τὸ δὲ ἐκκρινόμενον πρὸ τοῦ διαφθαρῆναι χωρίζεται. τοῦτο οὖν πυκνουμένης μὲν τῆς σαρκὸς οὐ γίνεται (ὡσπερεὶ γὰρ ἐμφράττονται οἱ πόροι), ἀραιουμένης δὲ συμβαίνει. διὸ καὶ οὐ δεῖ ἐν τῷ ἡλίῳ γυμνὸν βαδίζειν (συνίσταται γὰρ ἡ σὰρξ καὶ κομιδῇ ἀποσαρκοῦται· τὸ μὲν γὰρ ἐντὸς ὑγρὸν διαμένει, τὸ δ’ ἐπιπολῆς ἀπαλλάττεται ἐξατμιζόμενον, ὥσπερ καὶ τὰ κρέα τὰ ὀπτὰ τῶν ἑφθῶν μᾶλλον τὰ ἐντὸς ὑγρά ἐστιν) οὐδὲ τὰ στήθη γυμνὰ ἔχοντα βαδίζειν ἐν ἡλίῳ (ἀπὸ γὰρ τῶν ἄριστα ᾠκοδομημένων τοῦ σώματος ὁ ἥλιος ἀφαιρεῖ, ὃ ἥκιστα δεῖται ἀφαιρέσεως), ἀλλὰ μᾶλλον τὰ ἐντὸς ξηραντέον. ἐκεῖθεν μὲν οὖν διὰ τὸ πόρρω εἶναι, ἐὰν μὴ μετὰ πόνου, οὐκ ἔστιν ἱδρῶτα ἄγειν· ἀπὸ τούτων δὲ διὰ τὸ πρόχειρα εἶναι ῥᾴδιον ἀναλῶσαι τὸ ὑγρόν.
966a_24. Problem
Üşümüş olduğumuzda aynı ısıdan neden daha çok yanar ve acı duyarız? Et sıklaştığı için kendisine çarpan ısıyı içinde tuttuğundan mı? Kurşunun yünden daha sıcak olması bu yüzdendir. Yoksa beden soğuktan katılaştığı için ısının geçişi zorlu olduğundan mı?
Διὰ τί ψυχθέντες ἀπὸ τῆς αὐτῆς θερμασίας καιόμεθα μᾶλλον καὶ ἀλγοῦμεν; πότερον διὰ τὴν πυκνότητα στέγει ἡ σὰρξ τὸ προσπῖπτον θερμόν; διὸ μόλιβδος ἐρίου θερμότερος. ἢ βίαιος γίνεται τοῦ θερμοῦ ἡ δίοδος διὰ τὸ πεπηγέναι ὑπὸ ψυχροῦ τὸ σῶμα;
966b5. Problem
Kuru ovma neden eti sıkılaştırır? Ovma sırasında ortaya çıkan ısı sıvıyı tükettiği için mi? Üstelik ovulan et sıklaşır; daha çok ovulan her şey sıklaşır ve katılaşır. Bunu pek çok şeyde görmek mümkündür: hamurun, çamurun ya da buna benzer bir şeyin üstüne su döküp karıştırırsan yaş ve cıvık kalır; daha çok yoğurursan çabucak sıklaşıp katılaşır ve yapışkan olur.
Διὰ τί αἱ ξηροτριβίαι στερεὰν τὴν σάρκα παρασκευάζουσιν; ἢ ὅτι διὰ τὴν τρῖψιν τῆς θερμασίας ἐπιγινομένης τὸ ὑγρὸν καταναλίσκεται. πρὸς δὲ τούτοις ἡ σὰρξ τριβομένη πυκνοῦται· ἅπαντα δὲ ὅσα πλείονος τρίψεως τυγχάνει πυκνοῦται καὶ στερεὰ γίνεται. θεωρῆσαι δὲ τὸ τοιοῦτον ἔστιν ἐπὶ πολλῶν· τὸ γὰρ σταῖς ἢ πηλὸς ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, ἐὰν μὲν ὕδωρ ἐπιχέας ἕλκῃς, ὑγρὰ καὶ κλυδῶντα διαμένει, ἐὰν δὲ πλείω τρῖψιν προσαγάγῃς, πυκνοῦταί τε καὶ στερεοῦται ταχέως καὶ γλίσχρα γίνεται.
966b_26. Problem
Ovma neden koşudan daha çok et bağlatır? Koşu eti soğuttuğu ve besin alamaz hâle getirdiği için mi? Koşuda besinin bir kısmı sarsılıp aşağı iner, bir kısmı da, tabii ısı uzun süre iş gördüğünden, büsbütün incelip havaya dönüşür. Avuç ise ovarak eti gevşetir ve besini alır hâle getirir. Dışarıdan gelen dokunuş da bastırarak besinin akışına karşı koyduğu için onu daha çok tutar ve onu ete geri yollar.
Διὰ τί αἱ τρίψεις μᾶλλον σαρκοῦσι τῶν δρόμων; ἢ ὅτι οἱ μὲν δρόμοι περιψύχουσιν τὴν σάρκα καὶ οὐ δεκτικὴν τροφῆς παρασκευάζουσιν, ἀλλὰ τὰ μὲν συσσείεται κάτω, τὰ δ’ ἐπὶ πολλοῦ τοῦ φυσικοῦ θερμοῦ ἐπιτελουμένου παντελῶς λεπτυνόμενα εἰς πνεῦμα διακρίνεται; ἡ δὲ παλάμη τῇ τρίψει τὴν σάρκα ἀραιὰν καὶ δεκτικὴν αὐτῆς παρασκευάζει. καὶ ἡ ἔξωθεν δὴ ἁφὴ ἐναντιουμένη διὰ τῆς πιλήσεως τῇ φορᾷ αὐτὸν συνέχει μᾶλλον, καὶ ἀνάκλασιν τῆς σαρκὸς ποιεῖται.