XXXV. Kitap: Dokunmayla İlgili Problemler
964b_31. Problem
Başkası bize bir şekilde dokunduğunda neden kendimiz dokunduğumuzdan daha çok ürpeririz? Yabancı bir dokunuş kendi dokunuşumuzdan daha çok hissedildiği için mi? Çünkü bizimle bütünleşmiş olan şey hissedilmez. Gizlice ve ansızın olan şey de daha korkutucudur; korku ise bir soğumadır. Yabancı dokunuşta, kendi dokunuşumuza göre, bu ikisi de vardır. Genel olarak her şey tabiatça kendinden çok ya da yalnızca başkasından etkilenir; gıdıklanmada da olan budur.
Διὰ τί μᾶλλον φρίττομεν ἑτέρου θιγόντος πως ἢ αὐτοὶ ἡμῶν; ἢ ὅτι αἰσθητικωτέρα ἡ ἁφὴ τοῦ ἀλλοτρίου ἢ ἡ τοῦ οἰκείου; τὸ γὰρ συμφυὲς ἀναίσθητον. καὶ φοβερώτερον τὸ λάθρᾳ καὶ ἐξαπιναίως γινόμενον, ὁ δὲ φόβος κατάψυξις· ἡ δὲ ἀλλοτρία ἁφὴ πρὸς τὴν οἰκείαν ἄμφω ταῦτα ἔχει. καὶ ὅλως δὲ παθητικὸν ἕκαστον πέφυκεν ἢ μᾶλλον ἢ μόνον ὑπ’ ἄλλου ἢ ὑφ’ αὑτοῦ, οἷον καὶ ἐπὶ τοῦ γαργαλίζεσθαι συμβαίνει.
964b_42. Problem
İnsanlar neden koltuk altlarından ve ayak tabanlarından gıdıklanır? Derinin inceliğinden mi? Yoksa bu yerlere ve kulağa dokunulmaya alışık olunmadığı için mi?
Διὰ τί γαργαλίζονται τὰς μασχάλας καὶ τὰ ἐντὸς τῶν ποδῶν; ἢ διὰ τὴν λεπτότητα τοῦ δέρματος; καὶ ὧν ἀσυνήθης ἡ ἁφή, οἷον τούτων καὶ τοῦ ὠτός;
964b_53. Problem
Neden hepimiz aynı şeylerden ürpermeyiz? Hepimiz aynı şeylerden haz almadığımız, aynı şeylerden acı da duymadığımız için mi? Aynı şeylerden ürpermememiz de böyledir; çünkü ürperme de bir tür soğumadır. Bu yüzden kimi bir kumaş yırtılırken, kimi bir testere bilenirken ya da çekilirken, kimi süngertaşı kesilirken, kimi de değirmen taşı taşı öğütürken ürperir.
Διὰ τί φρίττομεν οὐκ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς πάντες; ἢ ὅτι οὐδ’ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς πάντες ἡδόμεθα, ὥσπερ οὐδὲ λυπούμεθα ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς πάντες; ὁμοίως δὴ οὐ φρίττομεν ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς· ἔστι γὰρ ἡ αὐτὴ κατάψυξίς τις. διὸ οἱ μὲν τοῦ ἱματίου δακνομένου φρίττουσιν, οἱ δὲ πρίονος ἀκονουμένου ἢ ἑλκομένου, οἱ δὲ κισήρεως τεμνομένης, οἱ δὲ ὄνου λίθον ἀλοῦντος.
964b_64. Problem
Yaz sıcak, kış soğuk olduğu halde,
Διὰ τί τοῦ μὲν θέρους ὄντος θερμοῦ, τοῦ δὲ χειμῶνος ψυχροῦ,
965adokunduğumuzda bedenler neden yazın kıştan daha serin gelir? Ter ve terleme bedenleri soğuttuğu, bu da yazın olup kışın olmadığı için mi? Yoksa soğuk ile sıcak mevsimin tersi yönde yer değiştirdiği, yazın ısı içeri kaçtığı için mi (ter salmamızın sebebi de budur)? Kışın ise soğuk ısıyı içeride hapseder ve beden toprak gibi buhar verir.
τὰ σώματα θιγγανόντων ψυχεινότερά ἐστι τοῦ θέρους ἢ τοῦ χειμῶνος; πότερον ὅτι ὁ ἱδρὼς καὶ ἡ ἴδισις καταψύχει τὰ σώματα, τοῦτο δ’ ἐν μὲν τῷ θέρει γίνεται, ἐν δὲ τῷ χειμῶνι οὔ. ἢ ὅτι ἀντιπεριίσταται ἐναντίως τὸ ψυχρὸν καὶ τὸ θερμὸν τῇ ὥρᾳ, καὶ ἔσω φεύγει ἐν τῷ θέρει, διὸ καὶ ἱδρῶτα ἀνίησιν· ἐν δὲ τῷ χειμῶνι ἀποστέγει τὸ ψῦχος καὶ ἀτμίζει τὸ σῶμα ὥσπερ ἡ γῆ;
965a_25. Problem
Derideki kıllar neden diken diken olur? Deri gerilince kılların dikilmesi akla yatkın olduğu için mi? Deriyi soğuk da başka hâller de gerer.
Διὰ τί φρίττουσιν αἱ τρίχες ἐν τῷ δέρματι; ἢ ὅταν σπάσωσιν τὸ δέρμα, εἰκότως ἐξανέστησαν; συσπῶσι δὲ καὶ ὑπὸ ῥίγους καὶ ὑπ’ ἄλλων παθῶν.
965a_36. Problem
Neden kimse kendi kendini gıdıklayamaz? İnsan başkası tarafından da önceden fark ederse daha az, görmezse daha çok gıdıklandığı için mi? Dolayısıyla bunu yaşadığının farkındaysa en az gıdıklanır. Gülme bir tür şaşırma ve aldanmadır. Diyaframlarına vurulan insanların gülmesi de bu yüzdendir; çünkü gülmeye yol açan yer rastgele bir yer değildir. Gizlice olan şey ise insanı aldatır. Gülmenin bu şekilde olması ve insanın kendisi tarafından olmaması bundandır.
Διὰ τί αὐτὸς αὑτὸν οὐθεὶς γαργαλίζει; ἢ ὅτι καὶ ὑπ’ ἄλλου ἧττον, ἐὰν προαίσθηται, μᾶλλον δ’, ἂν μὴ ὁρᾷ; ὥσθ’ ἥκιστα γαργαλισθήσεται, ὅταν μὴ λανθάνῃ τοῦτο πάσχων. ἔστιν δὲ ὁ γέλως παρακοπή τις καὶ ἀπάτη. διὸ καὶ τυπτόμενοι εἰς τὰς φρένας γελῶσιν· οὐ γὰρ ὁ τυχὼν τόπος ἐστὶν ᾧ γελῶσιν. τὸ δὲ λαθραῖον ἀπατητικόν. διὰ τοῦτο καὶ γίνεται ὁ γέλως καὶ οὐ γίνεται ὑπ’ αὐτοῦ.
965a_47. Problem
Neden en çok dudaklarımızdan gıdıklanırız? Gıdıklanan yerin his merkezinden uzak olmaması gerektiği için mi? Dudaklar da en çok bu bölgenin yakınındadır. Baş çevresindeki yerler arasında en çok dudakların gıdıklanması bu yüzdendir; etli oldukları için de en kolay hareket eden yerlerdir.
Διὰ τί ποτε τὰ χείλη μάλιστα γαργαλιζόμεθα; ἢ διότι δεῖ τὸ γαργαλιζόμενον μὴ πρόσω τοῦ αἰσθητικοῦ εἶναι; ἔστι δὲ τὰ χείλη περὶ τὸν τόπον τοῦτον μάλιστα. διὰ τοῦτο δὲ γαργαλίζεται τὰ χείλη τῶν περὶ τὴν κεφαλὴν τόπων, ἅ ἐστιν εὔσαρκα, εὐκινητότατα οὖν μάλιστά ἐστιν.
965a_58. Problem
Koltuk altı kaşınınca insanlar neden kahkahayla güler de başka bir yer kaşınınca gülmez? Burnu bir tüyle kaşıyınca da neden hapşırırlar? Buralar damarcıkların bulunduğu yerler olduğu, bu damarcıklar soğuyunca ya da tersini yaşayınca bölge ıslandığı ya da sıvı havaya dönüştüğü için mi? Boyundaki damarlara bastırılınca insanların uykuya dalması da böyledir. Haz bir tür ısınmadır; hava çoğalınca da onu toplu olarak dışarı salarız. Hapşırıkta da aynı şekilde, tüyle ısıtıp kaşıyarak sıvıyı havaya dönüştürürüz; hava çoğalınca da onu dışarı iteriz.
Διὰ τί, ἐάν τις τὸν περὶ τὰς μασχάλας τόπον κνήσῃ, ἐκγελῶσιν, ἐὰν δέ τινα ἄλλον, οὔ; ἢ διὰ τί πτερῷ τὰς ῥῖνας κνήσαντες πτάρνυνται; ἢ τόποι εἰσὶ τῶν φλεβίων, ὧν ἢ καταψυχομένων ἢ τοὐναντίον πασχόντων ὑγραίνεται, ἢ εἰς πνεῦμα ἐκ τοῦ ὑγροῦ διαλύεται; ὥσπερ ἐὰν τὰς ἐπὶ τοῦ τραχήλου πιέσῃ τις φλέβας, καθεύδουσιν. ἡ μὲν ἡδονὴ θερμασία τίς ἐστιν· τοῦτο δέ, ὅταν πλέον τὸ πνεῦμα ἐγγένηται, ἀθρόον ἔξω ἀφίεμεν. ὡσαύτως καὶ ἐπὶ πταρμῷ τῷ πτερῷ διαθερμάναντες καὶ κνήσαντες διελύσαμεν εἰς πνεῦμα· πλέονος δὲ γενομένου ἐξεώσαμεν.
965a_69. Problem
Yemekten sonra neden çoğu zaman ürpeririz? Soğuk besinler içeri girer girmez tabii ısıya yenik düşmekten çok ona galip geldiği için mi?
Διὰ τί μετὰ τὰ σιτία φρίττομεν πολλάκις; ἢ ὅτι ψυχρὰ εἰσπορευόμενα ἀπὸ πρώτης κρατεῖ μᾶλλον τοῦ φυσικοῦ θερμοῦ ἢ κρατεῖται;
965a_710. Problem
Çaprazlanmış parmaklar arasında döndürülen şey neden iki görünür? İki his organıyla dokunduğumuz için mi? Çünkü el tabii durumundayken bir şeye parmakların iki iç yanıyla birden dokunmak mümkün değildir.
Διὰ τί τὸ περιαγόμενον ἐναλλὰξ τοῖς δακτύλοις δύο φαίνεται; ἢ διότι δυσὶν αἰσθητηρίοις ἁπτόμεθα; τοῖς γὰρ ἐντὸς τῶν δακτύλων, κατὰ φύσιν ἔχοντες τὴν χεῖρα, ἀμφοτέροις οὐ δυνατὸν εἰπεῖν.