XXXIV. Kitap: Ağız ve Ağızdaki Parçalarla İlgili Problemler
963b_31. Problem
Dişleri seyrek olanlar neden uzun ömürlü olmaz? Uzun ömürlüler daha çok dişe sahip olduğu için mi? Örneğin erkekler dişilerden daha çok dişe sahiptir: adamlar kadınlardan, koçlar koyunlardan. Dişleri seyrek olanlar da sanki daha az dişleri varmış gibidir.
Διὰ τί οἱ μανοὺς ἔχοντες τοὺς ὀδόντας οὐ μακρόβιοι; ἢ ὅτι τὰ μακρόβια πλείους ἔχουσιν, οἷον τὰ ἄρσενα τῶν θηλειῶν. ἄνδρες γυναικῶν, πρόβατα προβάτων. οἱ οὖν ἀραιόδοντες ὥσπερ ἂν ἐλάττονας ἔχουσιν ὀδόντας ἐοίκασιν.
963b_42. Problem
Dişler etten daha sağlam olduğu halde neden soğuğu daha çok hisseder? Kanallara bitişik oldukları, bu kanallarda ısı az olduğundan soğuk ona çabucak galip gelip acı verdiği için mi?
Διὰ τί οἱ ὀδόντες ἰσχυρότεροι τῶν σαρκῶν ὄντες ὅμως τοῦ ψυχροῦ αἰσθάνονται μᾶλλον; ἢ ὅτι ἐπὶ τοὺς πόρους προσπεφύκασιν, ἐν οἷς ὀλίγον ὂν τὸ θερμὸν ταχὺ ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ κρατούμενον ποιεῖ τὴν ἀλγηδόνα;
963b_53. Problem
Dişler neden soğuğu sıcaktan daha çok hisseder de et bunun tersidir? Et orta ve dengeli, dişler ise soğuk olduğu, dolayısıyla dişler zıtlarını daha iyi hissettiği için mi? Yoksa dişlerin kanalları ince olduğu, bunlarda ısı az bulunduğu için zıtlarından çabucak etkilendikleri için mi? Et ise sıcaktır; dolayısıyla soğuktan hiç etkilenmez, sıcağı ise çabucak hisseder; çünkü bu, ateşin üstüne ateş gelmesi gibidir.
Διὰ τί τοῦ ψυχροῦ μᾶλλον αἰσθάνονται οἱ ὀδόντες ἢ τοῦ θερμοῦ, ἡ δὲ σὰρξ τοὐναντίον; πότερον ὅτι ἡ μὲν σὰρξ τοῦ μέσου καὶ εὔκρατος, οἱ δὲ ὀδόντες ψυχροί, ὥστε τοῦ ἐναντίου μᾶλλον αἰσθητικοί; ἢ διότι λεπτῶν πόρων εἰσίν, ἐν οἷς μικρὸν τὸ θερμόν, ὥστε ταχὺ πάσχουσιν ὑπὸ τοῦ ἐναντίου; ἡ δὲ σὰρξ θερμή, ὥστε οὐδὲν πάσχει ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ, τοῦ δὲ θερμοῦ ταχὺ αἰσθάνεται· ὥσπερ γὰρ πῦρ ἐπὶ πυρὶ γίνεται.
963b_64. Problem
Dil neden pek çok şeyin göstergesidir? Akut hastalıklarda ateşin göstergesidir, içte dolu kabarcıkları varsa onları da gösterir; alaca koyunların dili de alacadır. Dil yaşlığı alabildiği ve ateşlerin başlangıcının bulunduğu akciğerin üzerinde durduğu için mi? Her şey sıvıların türlü renkli olmasından dolayı türlü renkli olur; bir şey de ilk önce içinden süzüldüğü şeyi boyar; dil de böyle bir şeydir. Dolu kabarcıkları da dil süngerimsi olduğu için orada toplanır; çünkü dolu kabarcığı, iç kısımlarda pişmemiş bir sivilce gibidir.
Διὰ τί ἡ γλῶττα σημαντικὸν πολλῶν; καὶ γὰρ τῶν πυρετῶν ἐν τοῖς ὀξέσι νοσήμασιν, καὶ ἐὰν χάλαζαι ἐνῶσιν· καὶ τῶν ποικίλων προβάτων ποικίλαι. ἢ ὅτι ὑγρότητος δεκτικόν, καὶ ἐπὶ τῷ πνεύμονι ἐπίκειται, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τῶν πυρετῶν. πολύχροα δὲ πάντα διὰ τὴν πολύχροιαν τῶν ὑγρῶν· βάπτεται δὲ πρῶτον δι’ οὗ πρῶτον ἠθεῖται· ἡ δὲ γλῶττα τοιοῦτον. αἵ τε χάλαζαι διὰ τὸ σομφὴν εἶναι συλλέγονται· ἔστι γὰρ ἡ χάλαζα οἱονεὶ ἴονθος ἄπεπτος ἐν τοῖς ἐντός.
964a5. Problem
Dil neden tatlı olmaz da acı, tuzlu ve ekşi olur? Bunlar bozulmalar olduğu, dil ise kendi tabii durumunu hissetmediği için mi?
Διὰ τί ἡ γλῶττα γλυκεῖα μὲν οὐ γίνεται, πικρὰ δὲ καὶ ἁλμυρὰ καὶ ὀξεῖα; ἢ ὅτι διαφθοραὶ ταῦτ’ ἐστίν, τῆς δὲ φύσεως οὐκ αἰσθάνεται;
964a_26. Problem
Derinin kaç rengi varsa dilin de neden o kadar rengi vardır? Dil de dıştaki parçalardan biri gibi bir parça olduğu, yalnızca içeride saklı kaldığı için mi? Orada deri ince olduğu için küçük bir alacalık da görünür. Yoksa renkleri değiştiren şey su olduğu, dil de en çok içilen sudan etkilendiği için mi?
Διὰ τί ὅσας ἂν χρόας ἔχῃ τὸ δέρμα, τοσαύτας ἔχει καὶ ἡ γλῶττα; πότερον ὅτι ἓν μέρος ἐστὶν ὥσπερ ἄλλο τι τῶν ἔξωθεν, ἀλλ’ ἐντὸς περιείληπται; διὰ δὲ τὸ λεπτὸν εἶναι ταύτῃ τὸ δέρμα καὶ ἡ μικρὰ ποικιλία ἐμφαίνεται. ἢ διότι τὸ ὕδωρ ἐστὶν ὃ ποιεῖ μεταβάλλειν τὰς χρόας; ἡ δὲ γλῶττα μάλιστα πάσχει ὑπὸ τοῦ πόματος.
964a_37. Problem
İnsanlar ağızdan neden hem sıcak hem soğuk nefes verir? Üflediklerinde soğuk, hohladıklarında ise sıcak nefes verirler; sıcak olduğunun alameti de eli ağza yaklaştırınca ısıtmasıdır. Yoksa her iki durumda da hareket eden hava soğuktur, ama üfleyen kişi havayı toplu olarak değil, ağzın dar bir aralığından harekete geçirir; az nefes vererek dışarıdaki havanın çoğunu hareket ettirir; ağızdan gelen sıcak hava da bu havanın içinde azlığı yüzünden hissedilmez. Hohlayan ise nefesini toplu olarak verir; bu yüzden sıcaktır. Üflemenin farkı havanın sıkıştırılmasındadır; hohlamak ise havanın toplu olarak dışarı verilmesidir.
Διὰ τί ἐκ τοῦ στόματος καὶ θερμὸν καὶ ψυχρὸν πνέουσιν; φυσῶσι μὲν γὰρ ψυχρόν, ἀάζουσι δὲ θερμόν. σημεῖον δὲ ὅτι θερμαίνει, ἐὰν πλησίον προσαγάγῃ τις τοῦ στόματος τὴν χεῖρα ἢ ἀμφοτέρως ὁ ἀὴρ κινούμενος ψυχρός· ὁ δὲ φυσῶν κινεῖ τὸν ἀέρα οὐκ ἀθρόως, ἀλλὰ διὰ στενοῦ τοῦ στόματος· ὀλίγον οὖν ἐκπνέων πολὺν κινεῖ τὸν θύραθεν, ἐν ᾧ τὸ θερμὸν ὂν τὸ ἐκ τοῦ στόματος οὐ φαίνεται δι’ ὀλιγότητα. ὁ δὲ ἀάζων ἀθρόον ἐκπνεῖ· διὸ θερμόν. ἔστι γὰρ φυσασμοῦ τῷ διαφέρειν τῇ συστροφῇ· ὁ δ’ ἀασμὸς ἀθρόου ἔκπνευσις.
964a_48. Problem
İnsanlar nefeslerini şiddetle ve bir anda dışarı verirlerse neden yeniden nefes veremez? Nefes almada da durum aynıdır: bunu art arda iki kez yapamazlar. Biri bir tür itme, öbürü yerin daraltılması olduğu, bunlar da ancak bir yere kadar mümkün olduğu için mi? O halde açıktır ki ikisinin sırayla olması zorunludur, art arda iki kez olması ise imkânsızdır.
Διὰ τί, ἐὰν σφόδρα καὶ ἀθρόον ἐκπνεύσωσιν, ἀδυνατοῦσι πάλιν ἐκπνεῦσαι; ὁμοίως δὲ ἔχει καὶ ἐπὶ τοῦ ἀναπνεῦσαι· ἀδυνατοῦσι γὰρ δὶς ἐφεξῆς ποιεῖν αὐτὸ. ἢ ὅτι τὸ μὲν δίωσίς τίς ἐστι, τὸ δὲ συναγωγὴ τόπου· ἃ ἄχρι τινός ἐστι δυνατὰ γίνεσθαι. φανερὸν οὖν ὅτι ἐναλλὰξ ἀνάγκη ἄμφω γίνεσθαι, καὶ ἀδύνατον δὶς ἐφεξῆς.
964a_59. Problem
Yiyecek ve içeceğin geçtiği yer ile nefes aldığımız yer ayrı olduğu halde büyük bir lokma yutunca neden boğuluruz? Bunda tuhaf bir şey yoktur; çünkü yalnız bu yere bir şey kaçınca değil, bu yer tıkanınca da boğuluruz, hatta böylesi daha çok boğar. Besinleri aldığımız yol ile nefes aldığımız yol yan yanadır. Büyük bir lokma düşünce nefes yolunu da tıkar; böylece havanın çıkacak yeri kalmaz.
Διὰ τί ἑτέρου τόπου ὄντος ᾗ τὰ σῖτα καὶ τὸ ποτὸν διεξέρχεται καὶ ᾗ ἀναπνέομεν, ἐὰν μείζω ψωμὸν καταπίωμεν, πνιγόμεθα; οὐδὲν δὴ ἄτοπον· οὐ γὰρ μόνον ἐάν τι ἐμπέσῃ εἰς τὸν τόπον τοῦτον, ἀλλὰ κἂν ἔτι φραχθῇ, οὕτως μᾶλλον πνιγόμεθα. ταῦτα δὲ παράλληλά ἐστιν, καθ’ ὅ τε τὰ σιτία δεχόμεθα καὶ καθ’ ὃ ἀναπνέομεν. ὅταν οὖν ἐμπέσῃ μείζων ψωμός, καὶ ἡ ἀναπνοὴ συμφράττει, ὥστε μὴ εἶναι τῷ πνεύματι ἔξοδον.
964a_610. Problem
Avuçlarındaki çizgi elin baştan sona bütününü kesen kişiler neden en uzun ömürlüdür? Eklemsiz olan şeyler kısa ömürlü ve zayıf olduğu için mi? Zayıflığın alameti yavru canlılar, kısa ömürlülüğün alameti de yaş canlılardır. O halde açıktır ki eklemli olanlar bunun tersidir. Böyleleri de tabiatça eklemsiz olan parçaları bile en çok eklemlenmiş olanlardır; elin içi ise en eklemsiz yerdir.
Διὰ τί, ὅσοι τὴν διὰ χειρὸς τομὴν ἔχουσι δι’ ὅλης, μακροβιώτατοι; ἢ διότι τὰ ἄναρθρα βραχύβια καὶ ἀσθενῆ; σημεῖον δὲ τῆς μὲν ἀσθενείας τὰ νέα, τῆς δὲ βραχυβιότητος τὰ ἔνυγρα. δῆλον ἄρα ὅτι τὰ ἠρθρωμένα τοὐναντίον. τοιαῦτα δέ, ὧν καὶ τὰ φύσει ἄναρθρα μάλιστα ἤρθρωται. τῆς δὲ χειρὸς τὸ ἔσω ἀναρθρότατον.
964a_711. Problem
Derin nefes alırken havayı içeri çektiğimizde karın neden içe çöker de
Διὰ τί ἐν τῷ μακρὸν ἀναπνεῖν ἑλκόντων μὲν εἴσω τὸ
964bnefes verince dolar? Tersinin olması akla daha yatkın görünür. Nefes alanlarda karın kaburgalar tarafından aşağı doğru sıkıştırıldığı için körük gibi kabarık göründüğünden mi?
πνεῦμα συμπίπτει ἡ κοιλία, ἐκπνεόντων δὲ πληροῦται; πιθανὸν δ’ ἐστὶ τοὐναντίον συμβαίνειν. ἢ ὅτι τῶν μὲν ἀναπνεόντων συμπιεζουμένη ταῖς πλευραῖς κάτω, καθάπερ αἱ φῦσαι, προσογκεῖν φαίνεται;
964b_212. Problem
Neden nefes alırız? Sıvı nasıl havaya dönüşüyorsa hava da öyle ateşe dönüştüğü için mi? Tabiatın ısısı havanın çoğunu ateşe çevirince acı verir, kanallarda da şişkinlik yapar; bu yüzden ateşi dışarı iteriz. Kanallar çöküp soğuyunca da acı başlar; bu yüzden havayı yeniden içeri çekeriz. Sonra bedenin kanallarını açıp ona yardım edince yeniden ateş oluşur; yeniden acı duyarak onu dışarı salarız ve bunu sonuna kadar sürdürürüz. Göz çevresindeki kısım soğuyup kurudukça göz kırpmamız da böyledir. Yürürken de dikkatimizi yürüyüşe veririz, düşünce de bacaklarımıza yön verir… Nefes alma işini de bu şekilde yaparız: havayı çekmeye çalışarak nefes alır, sonra yeniden çekeriz.
Διὰ τί ἀναπνέομεν; ἢ καθάπερ τὸ ὑγρὸν εἰς πνεῦμα διαλύεται, οὕτως καὶ τὸ πνεῦμα εἰς τὸ πῦρ; τὸ τῆς φύσεως οὖν θερμὸν ὅταν τὸ πολὺ τοῦ πνεύματος πῦρ ποιήσῃ, ἀλγηδόνα ἐμποιεῖ, τοῖς δὲ πόροις καὶ ὄγκον· διόπερ ἐξωθοῦμεν τὸ πῦρ, συμπιπτόντων τῶν πόρων καὶ καταψυχομένων ἀλγηδόνες γίνονται· ἕλκομεν οὖν τὸ πνεῦμα πάλιν. εἶτα ἀνοίξαντες τοῦ σώματος τοὺς πόρους καὶ βοηθήσαντες, πάλιν γίνεται τὸ πῦρ, καὶ πάλιν ἀλγοῦντες ἐκπέμπομεν, καὶ διὰ τέλους τοῦτο πράττομεν, καθάπερ καὶ σκαρδαμύσσομεν κατὰ τὸ καταψύχεσθαι τὸ περὶ τὸν ὀφθαλμὸν σῶμα καὶ ξηραίνεσθαι. καὶ βαδίζομεν οὖν προσέχοντες τῇ βαδίσει τὸν νοῦν, κυβερνωμένης δὲ τῆς διανοίας αὐτοῖς . . . . τοῦτον οὖν τὸν τρόπον καὶ τὰ περὶ τὴν ἀναπνοὴν ποιοῦμεν· μηχανώμενοι γὰρ τὸν ἀέρα ἕλκειν ἀναπνέομεν, καὶ πάλιν ἕλκομεν.