İçeriğe geç
Problemler

Aristoteles · Problemler

XXXI. Kitap: Gözlerle İlgili Problemler

957a_21. Problem

Gözümüzü ovuşturunca hapşırmamız neden kesilir? Sıvı bu yoldan dışarı çıkış bulduğu için mi? Çünkü ovuşturduktan sonra göz yaşarır; hapşırık ise sıvının çokluğundan

957a_2

Διὰ τί τρίψαντες τὸν ὀφθαλμὸν παυόμεθα τῶν πταρμῶν; ἢ ὅτι ἀναπνοὴ ταύτῃ γίνεται τῷ ὑγρῷ; δακρύει γὰρ ὁ ὀφθαλμὸς μετὰ τὴν τρῖψιν· ὁ δὲ πταρμὸς διὰ πλῆθος

957bolur. Yoksa az olan ısı çok olan ısı tarafından yok edildiği için mi? Ovuşturulan göz, burundakinden daha fazla ısı kazanır. Bu yüzden insan burnunun kendisini ovuşturduğunda da hapşırık kesilir.

957b

ὑγροῦ. ἢ ὅτι τὸ ἔλαττον θερμὸν φθείρεται ὑπὸ τοῦ πλείονος; ὁ δὲ ὀφθαλμὸς τριφθεὶς πλείω λαμβάνει θερμότητα τῆς ἐν τῇ ῥινί. διὰ τοῦτο δὲ κἄν τις αὐτὴν τὴν ῥῖνα τρίψῃ, παύεται ὁ πταρμός.

957b_22. Problem

Neden tek gözle iki gözden daha keskin görürüz? İki gözle bakınca, şaşılarda olduğu gibi, hareketler birden fazla olduğu için mi? Bu durumda hareket tek değildir; tek gözün hareketi ise yalındır. İki gözle bu yüzden daha az keskin görürüz.

957b_2

Διὰ τί τῷ ἑνὶ ὀφθαλμῷ ἀκριβέστερον ὁρῶσιν ἢ τοῖν δυοῖν; ἢ ὅτι πλείους οὖσαι κινήσεις τοῖν δυοῖν γίνονται, οἷον τοῖς διεστραμμένοις; οὔκουν μία ἡ κίνησις, τοῦ δὲ ἑνὸς ἁπλῆ. ἧττον οὖν ὁρῶσιν ἀκριβέστερον.

957b_33. Problem

Öfkelenenlerin neden en çok gözleri, utananların ise kulakları kızarır? Utananlar utanma sırasında soğudukları için mi (utanma gözlerdedir) karşılarındakinin yüzüne bakamazlar? Korkaklık da orada bir tür soğumadır. Ön taraftaki ısı, karşıt yere, yani arkaya geçer; kulaklar ise gözlerin karşısında durur. Utananların en çok kulaklarının kızarması bu yüzdendir. Kaşınmada ise yardım, haksızlığa uğramış birine yetişir gibi, daha duyarlı ve daha kolay hareket eden yere gider; çünkü korkanlarda ısı en çok oradan çekilir.

957b_3

Διὰ τί ὀργιζόμενοι μὲν τοὺς ὀφθαλμοὺς μάλιστα ἐπιδιδόασι πρὸς τὸ ἐρυθριᾶν, αἰσχυνόμενοι δὲ τὰ ὦτα ἢ διότι οἱ μὲν καταψύχονται ἐν τῇ αἰδοῖ (ἐν ὀφθαλμοῖς γὰρ αἰδώς) ἀντιβλέπειν οὐ δύνανται; καὶ ἡ δειλία κατάψυξίς τίς ἐστιν ἐνταῦθα. μεθίσταται δὲ εἰς τοὐναντίον τῷ ἔμπροσθεν τὸ ὄπισθεν. τὰ δὲ ὦτα ἀντίκειται· διὸ καὶ μάλιστα ἐρυθριῶσιν αἰσχυνόμενοι. ἐν δὲ τῷ κνήθεσθαι ἐπὶ τὸ αἰσθητικώτερον καὶ κινητικώτερον ἡ βοήθεια ὡς ἀδικουμένου· φοβουμένοις γὰρ ἐνταῦθα ἐκλείπει μάλιστα.

957b_44. Problem

Bir göz kapatılınca öteki neden daha dikkatle bakar? Gözlerin ilkeleri aynı yere bağlı olduğu için mi? Biri hareket edince ortak ilke de hareket eder, o hareket edince öteki göz de hareket eder. Biri kapatılınca hareket öbürünü harekete geçirir; böylece öbür göz daha dikkatle bakabilir.

957b_4

Διὰ τί θατέρου καταληφθέντος ὀφθαλμοῦ ὁ ἕτερος ἀτενίζει μᾶλλον; ἢ διότι ἐκ ταὐτοῦ ἤρτηνται αἱ ἀρχαὶ τῶν ὀφθαλμῶν; θατέρου οὖν κινουμένου καὶ ἡ κοινὴ ἀρχὴ κινεῖται, ἐκείνης δὲ κινουμένης καὶ ὁ ἕτερος. ληφθέντος οὖν θατέρου ἡ κίνησις κινήσει αὐτόν, ὥστε δύναται ἀτενίζειν μᾶλλον.

957b_55. Problem

Doğuştan kör olanlar neden kel olmaz? Başın çevresinde toplanan bol yaşlık gözlere zarar verdiği için mi? Gözlerine akıntı inen hastaların şakaklarındaki damarları bu yüzden dağlayarak sıvıların kanallarını sıklaştırırlar, başlarını da kazıyarak oradaki deriyi yararlar. Başta oluşan artık gözlere zarar verdiğine göre, bu artığın orada daha bol toplanması gözlerin daha baştan sağlam oluşmasını engelleyebilir. Saç da artıklardan çıktığına ve doğuştan körlerin başında bu artık bol olduğuna göre, kel olmamaları akla yatkındır.

957b_5

Διὰ τί οἱ ἐκ γενετῆς τυφλοὶ οὐ γίνονται φαλακροί; ἢ ὅτι πημαίνει τὰ ὄμματα ὑγρότης οὖσα πολλὴ ἐν τῷ περὶ τὴν κεφαλὴν τόπῳ; διὸ τῶν ῥευματικῶν εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς τάς τε περὶ τοὺς κροτάφους φλέβας κάουσι, πυκνοῦντες τοὺς τῶν ὑγρῶν πόρους, καὶ ξύουσι τὴν κεφαλήν, διατέμνοντες τὸ ἐν αὐτῇ δέρμα. ἐπεὶ οὖν πημαίνει τοὺς ὀφθαλμοὺς τὸ ἐν αὐτῇ περίττωμα γινόμενον, κωλύοι ἂν αὑτοὺς ταὐτὸ τοῦτο ἐξ ἀρχῆς γίνεσθαι, πλέον συνιστάμενον ἐν αὐτῇ. ἐπεὶ δὲ ἐκ περιττωμάτων θρὶξ φύεται, τοῦτο δὲ ἐν τῇ τῶν τυφλῶν κεφαλῇ ἐκ γενετῆς ἐστὶ πολύ, εἰκότως οὐκ εἰσὶ φαλακροί.

957b_66. Problem

Gözleri dışarı fırlak olanlar dumandan neden daha çok etkilenir? Gözleri öne çıkık olduğu için duman onlara en çabuk çarptığından mı?

957b_6

Διὰ τί οἱ ἐξόφθαλμοι καπνίζονται μᾶλλον; ἢ ὅτι τάχιστα προσπίπτει προέχοντα;

957b_77. Problem

Neden iki gözümüzü birlikte sağa, birlikte sola ya da burnumuza doğru çevirebilir, tek gözümüzü de sola ya da sağa çevirebiliriz de birini sağa ötekini sola aynı anda çeviremeyiz? Aşağı ve yukarı için de durum aynıdır: iki gözü aynı yöne birlikte çevirebiliriz, ayrı yönlere çeviremeyiz. Gözler iki tane olduğu halde tek bir noktaya bağlı olduğu için mi?

957b_7

Διὰ τί εἰς μὲν τὰ δεξιὰ ἀμφοτέρας τὰς ὄψεις ἅμα διαστρέφειν δυνάμεθα, καὶ εἰς τὰ ἀριστερὰ καὶ πρὸς τὴν ῥῖνα, καὶ εἰς τὸ ἀριστερὸν δὲ ἢ τὸ δεξιὸν τὴν ἑτέραν, ἅμα δὲ εἰς τὸ δεξιὸν καὶ ἀριστερὸν ἀδυνατοῦμεν; ὁμοίως δὲ καὶ εἰς τὸ κάτω καὶ εἰς τὸ ἄνω· ἅμα μὲν γὰρ ἐπὶ ταὐτὸ δυνάμεθα, χωρὶς δὲ οὔ. ἢ ὅτι αἱ ὄψεις δύο οὖσαι ὅμως ἐξ ἑνὸς συνήρτηνται;

958aBöyle şeylerde bir uç hareket edince öteki ucun da aynı yöne gitmesi zorunludur; çünkü bir ucun ilkesi öteki uçtur. Tek bir şeyin aynı anda zıt yönlere hareket etmesi imkânsız olduğuna göre, gözlerin de buna imkânı yoktur. Biri yukarı öteki aşağı giderse uçlar zıt yönlere hareket etmiş olur, ilke ise ikisini birden izlemek zorunda kalır; bu da imkânsızdır. Gözlerin çevrilebilmesi, göz yuvarlarının bir ilkesi olmasından ve yukarı, aşağı ve yana dönebilmelerindendir. Göz yuvarları birbirine göre aynı konumda duruyor, yukarı ve aşağı hareketin ortasında bulunuyor ve yana doğru da bakışı kendilerinin aynı noktasında tutuyorsa, bu gözler şaşı değildir ve konumca en hareketsiz olanlardır; bakışı aynı noktada tutan ama başka türlü duranlar ise şaşı değildir ama birbirinden farklıdır. Gerçi yukarı bakanlarda gözün karasının bir kısmı gizlenir ve akı görünür, hapşırmak üzere olanlarda olduğu gibi; başkalarında kara yana kayar, delilerde olduğu gibi; kimilerinde de burna doğru kayar, tragedya maskelerinde ve asık suratlılarda olduğu gibi, çünkü bu, düşünceli birinin bakışıdır. Göz yuvarları aynı konumda durmadığı halde bakışı aynı noktada tutanlar ya da aynı konumda durduğu halde bakışı aynı noktada tutmayanlar ise şaşıdır. Şaşıların yan yan bakıp gözlerini kısmaları bu yüzdendir: göz yuvarını aynı konuma getirmeye çalışırlar; böylece gözlerden birini olduğu gibi bırakıp öbürünü düzeltirler. Çünkü bakışlar aynı noktaya yerleşmezse şaşılık zorunludur. Parmağıyla gözünün altından bastıran kişiye tek şey nasıl iki görünüyorsa (onda da ilke yerinden oynamıştır), şaşılarda da durum öyledir. Göz yukarı oynarsa bakışın ucu aşağıda kalır, aşağı oynarsa yukarıda. Tek göz yerinden oynayınca görülen şey bu yüzden yukarı ya da aşağı hareket ediyormuş gibi görünür, çünkü bakış da hareket etmiştir; ama iki bakış olmadıkça iki görünmez; iki bakış olursa şaşılık yapar. Tek gözü kayık olana da bu böyle olur, öyle ki şeyler ona iki görünür; bu da gözün konumundan, bakışın gözün ortasına göre durmamasından ileri gelir.

958a

ὅσα δὲ τοιαῦτα, ἄκρου θατέρου κινουμένου ἀνάγκη θάτερον ἀκολουθεῖν ἐπὶ ταὐτό. τῷ γὰρ ἑτέρῳ ἄκρῳ ἡ ἀρχὴ θάτερον ἄκρον. εἰ οὖν τὸ ἓν ἀδύνατον ἅμα εἰς τἀναντία κινεῖσθαι, ἀδύνατον καὶ τὰς ὄψεις. τὰ μὲν γὰρ ἄκρα εἰς τἀναντία ἂν κινοῖτο, εἰ τὸ μὲν ἄνω τὸ δὲ κάτω κινοῖτο, ἡ δὲ ἀρχὴ ἀμφοῖν ἂν ἀκολουθοίη, ὅπερ ἀδύνατον. ἡ δὲ διαστροφή ἐστι τῶν ὀμμάτων διὰ τὸ ἀρχὴν ἔχειν τὰς σφαίρας, καὶ μέχρι τοῦ στρέφεσθαι εἰς τὰ ἄνω καὶ κάτω καὶ εἰς πλάγιον. ὅταν οὖν ἔχουσαι ὡς ἂν ὁμοίως ἔχοιεν τῇ θέσει ἀλλήλαις, καὶ ἐν μέσῳ τοῦ ἐπὶ τὸ ἄνω καὶ κάτω κινεῖσθαι, καὶ εἰς πλάγιον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σημείου ἑαυτῶν λάβωσιν τὴν ὄψιν, αὗται μὲν ἀδιάστροφοί τε καὶ μάλιστα ἀκίνητοι τῇ θέσει· ὅσαι δὲ ἐπὶ ταὐτοῦ σημείου λάβωσι τὰς ὄψεις, ἀδιάστροφοι μέν εἰσι, διαφέρουσι δὲ ἀλλήλων. καίτοι κρύπτεται τοῦ μέλανός τι καὶ τοῖς ἄνω βάλλουσι τὰ λευκά, οἷον μελλέπταρμοι· ἕτεροι δὲ εἰς τὸ πλάγιον, ὥσπερ οἱ μανικοί, οἱ δὲ εἰς τοὺς μυκτῆρας, ὥσπερ τὰ τραγικὰ πρόσωπα καὶ οἱ στρυφνοί σύννουν γὰρ τὸ βλέμμα. ὅσοι δὲ μήθ’ ὑμοίως κειμένων τῶν σφαιρῶν ἐπὶ ταὐτῷ σημείῳ ἔχουσι τὰς ὄψεις, ἢ ὁμοίως μὲν κειμένων, μὴ ἐπὶ τῷ αὐτῷ δέ, οὗτοι διεστραμμένοι εἰσίν· διὸ ὑποβλέπουσι καὶ συνάγουσι τὰ ὄμματα. πειρῶνται γὰρ ἐπὶ ταὐτὸν καταστῆσαι σχῆμα τὴν σφαῖραν. ὥστε τὸν μὲν ἐῶσι, τὸν δὲ σχηματίζουσι τῶν ὀφθαλμῶν. ἐὰν γὰρ μὴ κατ’ αὐτὸ σημεῖον τεθῶσιν αἱ ὄψεις, ἀνάγκη διεστράφθαι. ὥσπερ γὰρ τοῖς ὑποβάλλλουσιν ὑπὸ τὸν ὀφθαλμὸν [τὸ ἓν] δύο φαίνεται (καὶ γὰρ ἐκείνοις κεκίνηται ἡ ἀρχή), καὶ τούτοις ὁμοίως. ἐὰν μὲν οὖν ἄνω κινηθῇ ὁ ὀφθαλμός, τὸ πέρας κάτω τῆς ὄψεως γίνεται, ἐὰν δὲ κάτω, ἄνω τὸ πέρας. ἐν ἑνὶ δὲ ὀφθαλμῷ μεθισταμένῳ κινεῖσθαι μὲν τὸ ὁρώμενον δοκεῖ διὰ ταῦτα ἄνω ἢ κάτω, ὅτι καὶ ἡ ὄψις, δύο δὲ οὐ φαίνεται, ἂν μὴ δύο αἱ ὄψεις ὦσιν, καὶ διαστρέφει. τοιαύτη μὲν τῷ ἑτεροφθάλμῳ γίνεται, ὥστε δύο φαίνεσθαι· κατὰ τὴν θέσιν δὲ γίνεται τῷ μὴ κατὰ μέσον τοῦ ὄμματος κεῖσθαι.

958a_28. Problem

Miyoplar neden küçük harflerle yazar? Keskin görmeyenlerin keskin görenlere özgü bir iş yapması tuhaftır. Küçük şeyler yakında olunca büyük göründüğü, onların da yazıyı gözlerine yaklaştırarak yazdığı için mi? Yoksa göz kapaklarını kısarak yazdıkları için mi? Görmeleri zayıf olduğundan, gözleri açık

958a_2

Διὰ τί οἱ μύωπες μικρὰ γράμματα γράφουσιν; ἄτοπον γὰρ τὸ μὴ ὀξὺ ὁρῶντας ποιεῖν ἔργον ὀξὺ ὁρώντων. πότερον ὅτι μεγάλα φαίνεται τὰ μικρά, ἐὰν ᾖ ἐγγύς· οἱ δὲ προσάγοντες γράφουσιν; ἢ διὰ τὸ συνάγοντας τὰ βλέφαρα γράφειν; δι’ ἀσθένειαν γὰρ τῆς ὄψεως, ἂν μὲν ἀναπεπταμένοις

958byazarlarsa bakış dağılır ve bulanık görür; gözlerini kısınca ise bakış derli toplu çarpar. Küçük bir açı oluşturduğu için de onlara zorunlu olarak küçük yazdırır.

958b

γράφωσι τοῖς ὄμμασι, διασπωμένη ἡ ὄψις ἀμβλὺ ὁρᾷ, οὕτω δὲ ἀθρόως προσπίπτει· γωνίαν δὲ μικρὰν ποιοῦσα ἐξ ἀνάγκης ποιεῖ μικρὰ γράφειν.

958b_29. Problem

Bazı insanlar göz iltihabı geçirdikten sonra neden daha keskin görür? Gözleri temizlendiği için mi? Çoğu zaman dıştaki koyuluk bakışı perdeler, gözyaşı dökülünce de bu koyuluk çözülür. Bu yüzden soğan gibi gözü yakan şeyler yararlıdır; öbür türden olanlar ise, kekik gibi, zararlıdır.

958b_2

Διὰ τί ὀφθαλμιάσαντες ἔνιοι ὀξύτερον ὁρῶσιν; ἢ διὰ τὸ ἀποκεκαθάρθαι τὰ ὄμματα; πολλάκις γὰρ ἡ ἔξω πυκνότης ἀποστέγει τὴν ὄψιν, ἀποδακρύσαντι δὲ λύεται. διὸ καὶ τὸ ἀποδάκνεσθαι συμφέρει, οἷον κρόμμυον· θάτερον δὲ πολέμιον, οἷον ὀρίγανον.

958b_310. Problem

Tek gözle bakanlar neden daha az etkilenir? Psykhē daha az etkilendiği ve dolayısıyla etki de daha az olduğu için mi?

958b_3

Διὰ τί τῇ μιᾷ ὄψει ἀπαθέστεροι; ἢ διότι ἔλαττον ἡ ψυχὴ πάσχει, ὥστε ἔλαττον τὸ πάθος.

958b_411. Problem

Gözleri birbirinden ayrık bakanlara şeyler neden iki görünür? Her iki gözün hareketi aynı noktaya varmadığı için mi? Psykhē iki kez görmeyi iki şey görmek sanır. Parmaklar çaprazlandığında da durum böyledir: tek şeye iki kez dokunulduğu için iki şey sanılır.

958b_4

Διὰ τί τοῖς διισταμένοις δύο φαίνεται; ἢ διότι οὐκ ἀφικνεῖται ἐπὶ τὸ αὐτὸ σημεῖον ἑκατέρου τῶν ὀμμάτων ἡ κίνησις; ὥσπερ οὖν δύο ὁρᾶν τὸ δὶς ὁρᾶν οἴεται ἡ ψυχή. ὅμοιον καὶ ἐπὶ τῶν δακτύλων τῆς ἐπαλλάξεως· δύο γὰρ τὸ ἓν δοκεῖ ὡς δὶς ἁπτομένῃ ἑνί.

958b_512. Problem

Sağ taraftaki hisler soldakilerden neden farklı değildir de öteki her şeyde sağ taraf daha güçlüdür? Alışkanlıktan mı, yani daha baştan iki taraftan da aynı şekilde hissetmeye alıştığımız için mi? Sağ tarafın üstünlüğü de alışkanlıktan geliyor gibidir; çünkü alıştırılanlar iki elini de aynı ustalıkla kullanır olur. Yoksa hissetmek bir tür etkilenme olduğu, sağ taraf ise soldan daha etkin ve daha az etkilenir olmakla farklı olduğu için mi?

958b_5

Διὰ τί οὐ διαφέρουσιν αἱ αἰσθήσεις αἱ ἐν τοῖς δεξιοῖς τῶν ἀριστερῶν, ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις πᾶσι κρείττω τὰ δεξιά; πότερον διὰ τὸ ἔθος, ὅτι εὐθὺς ὁμοίως ἀμφοῖν ἐθιζόμεθα αἰσθάνεσθαι; τὰ δὲ δεξιὰ τῷ ἔθει δοκεῖ διαφέρειν, ἐπεὶ ἐθισθεῖσιν ἀμφιδέξιοι γίνονται. ἢ ὅτι τὸ μὲν αἰσθάνεσθαι πάσχειν τί ἐστι, τὰ δὲ δεξιὰ διαφέρει τῷ ποιητικώτερα εἶναι καὶ ἀπαθέστερα τῶν ἀριστερῶν.

958b_613. Problem

Öteki işlerde sağ taraf neden daha güçlüdür de hislerde iki taraf eşittir? Bunlarda iki tarafı da alışkanlıkla aynı ölçüde kullandığımız için mi? Ayrıca hissetmek bir tür etkilenmedir; sağ tarafın üstünlüğü ise etkilenmede değil, etkide bulunmadadır.

958b_6

Διὰ τί ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις κρείττω τὰ δεξιά, ἐν δὲ ταῖς αἰσθήσεσιν ὅμοια; ἢ διότι ταῦτα μὲν ὁμοίως ἐθιζόμεθα κατ’ ἀμφότερα τῷ ἔθει; ἔτι τὸ μὲν αἰσθάνεσθαι πάσχειν τί ἐστιν, ἡ δὲ τῶν δεξιῶν διαφορὰ τῷ εἰς τὸ ποιεῖν καὶ οὐκ εἰς τὸ πάσχειν.

958b_714. Problem

Beden eğitimi keskin görmeye neden yaramaz? İdman bedenin geri kalanını kuruttuğu gibi gözü de kuruttuğu için mi? Kuruluk bütün deriyi sertleştirir, dolayısıyla göz bebeğinin üstündeki deriyi de. Yaşlıların keskin görmemesi de bundandır: yaşlıların derisi sert, aynı zamanda da buruşuktur; böylece bakış örtülür.

958b_7

Διὰ τί τὸ γυμνάζεσθαι ἀσύμφορον πρὸς ὀξυωπίαν; ἢ ὅτι ξηρὸν ποιεῖ τὸ ὄμμα ἡ γυμνασία, ὥσπερ καὶ τὸ ἄλλο σῶμα; ἡ δὲ ξηρότης σκληρύνει τὸ δέρμα πᾶν, ὥστε καὶ τὸ ἐπὶ τῇ κόρῃ. διὸ καὶ οἱ πρεσβῦται οὐκ ὀξὺ ὁρῶσιν· καὶ γὰρ τῶν γερόντων σκληρόδερμα, ἅμα δὲ καὶ ῥυσά, ὥστε ἐπικαλύπτεται ἡ ὄψις.

958b_815. Problem

Miyoplar neden keskin görmez de küçük yazar? Oysa küçük şeyi seçmek keskin görenin işidir. Görmeleri zayıf olduğu için göz kapaklarını daraltıp kıstıklarından mı? Bakış derli toplu çıkınca daha iyi görür, göz açık olunca ise dağılır. Zayıflıkları yüzünden göz kapaklarını daraltırlar; dar bir aralıktan baktıkları için de küçük bir

958b_8

Διὰ τί οἱ μύωπες βλέπουσι μὲν οὐκ ὀξύ, γράφουσι δὲ μικρά; καίτοι τὸ μικρὸν ὀξὺ βλέποντος καθορᾶν ἐστίν. ἢ διότι ἀσθενῆ ἔχοντες τὴν ὄψιν συνάγουσι τὰ βλέφαρα εἰς μικρόν; ἀθρόα γὰρ ἐξιοῦσα ἡ ὄψις μᾶλλον ὁρᾷ, ἀναπεπταμένου δὲ τοῦ ὄμματος διασπᾶται. διὰ μὲν οὖν τὴν ἀσθένειαν συνάγουσι εἰς μικρὸν τὸ βλέφαρον διὰ δὲ τὸ ἐκ μικροῦ ὁρᾶν μικρὸν

959abüyüklük görürler. Ne büyüklükte görürlerse o büyüklükte de yazarlar.

959a

μέγεθος ὁρῶσιν. ὅσον δὲ ὁρῶσι μέγεθος, τοσοῦτον καὶ γράφουσιν.

959a_216. Problem

Miyoplar neden göz kapaklarını kısarak bakar? Görmelerinin zayıflığından mı? Uzaktaki şeylere bakarken elini gözüne siper edenler gibi, onlar da yakındaki şeylere bakarken el yerine göz kapaklarını siper ederler. Bunu, bakış dar bir yerden çıkarak daha derli toplu çıksın ve geniş açık bir yerden çıkar çıkmaz dağılmasın diye yaparlar; daha derli toplu olan bakış da daha büyük görür.

959a_2

Διὰ τί οἱ μύωπες συνάγοντες τὰ βλέφαρα ὁρῶσιν; ἢ δι’ ἀσθένειαν τῆς ὄψεως, ὥσπερ καὶ οἱ πρὸς τὰ πόρρω τὴν χεῖρα προσάγοντες, οὕτω καὶ τὰ βλέφαρα πρὸς τὰ ἐγγὺς προστίθενται ὥσπερ χεῖρα; τοῦτο δὲ ποιοῦσιν, ἵνα ἀθροωτέρα ἡ ὄψις ἐξίῃ, δι’ ἐλάττονος ἐξιοῦσα, καὶ μὴ εὐθὺς ἐξ ἀναπεπταμένου ἐξιοῦσα διασπασθῇ, ὁρᾷ δὲ ἡ πλείων μεῖζον.

959a_317. Problem

Gözümüzü yana doğru oynatınca tek şey neden iki görünmez? İlke aynı çizgi üzerinde kaldığı için mi? İlke yukarı ya da aşağı yer değiştirince şey iki görünür; yana doğru oynatmak ise, aynı anda yukarı da oynatılmadıkça, bir fark yaratmaz. Peki gözler birbirine göre belli bir biçimde konunca tek şeyin iki görünmesi neden görmede olur da öteki hislerde olmaz? Yoksa dokunmada da parmaklar çaprazlanınca tek şey iki olur mu? Öteki hislerde ise olmaz; çünkü onlar ne dışarıya uzanarak hisseder ne de iki tanedir. Parmaklarda bunun olmasının sebebi de aynıdır: parmaklar görmeyi taklit eder.

959a_3

Διὰ τί εἰς τὸ πλάγιον κινοῦσι τὸν ὀφθαλμὸν οὐ φαίνεται δύο τὸ ἕν; ἢ ὅτι ἐπὶ τῆς αὐτῆς γίνεται γραμμῆς ἡ ἀρχή; δύο δὲ φαίνεται ταύτης μεταβαλλούσης ἄνω ἢ κάτω. εἰς δὲ πλάγιον οὐδὲν διαφέρει, ἐὰν μὴ ἅμα καὶ ἄνω. τί δὴ ἐπὶ μὲν τῆς ὄψεώς ἐστιν ὥστε φαίνεσθαι τὸ ἓν δύο, ἄν πως τεθῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ πρὸς ἀλλήλους, ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων οὐκ ἔστιν; ἢ καὶ ἐπὶ τῆς ἁφῆς γίνεται τῇ ἐπαλλάξει τῶν δακτύλων τὸ ἓν δύο; ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων οὐ γίνεται, ὅτι οὔτε ἔξω ἀποτεινομένων αἰσθάνεται, οὐδὲ δύο. γίνεται δὲ [διὰ] τοῦτο διόπερ καὶ ἐπὶ τῶν δακτύλων· μιμεῖται γὰρ τὴν ὄψιν.

959a_418. Problem

Bedenin geri kalanında sol taraf neden daha zayıftır da gözlerde değildir, sol göz de aynı keskinlikte görür? Sağ taraf etkin olmak bakımından üstün olduğu, etkilenmek bakımından ise farklı olmadığı için mi? Görme ise etkilenmeye dayanır.

959a_4

Διὰ τί τοῦ μὲν ἄλλου σώματος τὰ ἀριστερὰ ἀσθενέστερα, τῶν δὲ ὀφθαλμῶν οὔ, ἀλλ’ ὁμοίως ὀξύ; ἢ ὅτι τὰ μὲν δεξιὰ τῷ ποιητικὰ εἶναι διαφέρουσιν, τῷ δὲ παθητικὰ οὐ διαφέρουσιν; αἱ δὲ ὄψεις παθητικαί.

959a_519. Problem

Başka şeylere gözümüzü dikip bakınca gözümüz neden kötüleşir de sebzeler gibi yeşil ve otsu şeylere bakınca iyileşir? Beyaza da siyaha da en az bakabildiğimiz (ikisi de görmeyi bozar), bu tür renklerin ise bu ikisinin ortasında bulunduğu için mi? Bu yüzden bakış ölçülü bir durumda kalır; onunla bakmakta güçlük çekmeyiz, hatta gözümüz iyileşir. Belki de bedende olduğu gibidir: fazla şiddetli çalışınca kötüleşiriz, orta ölçü ise bizi en iyi duruma getirir; görme için de aynı şey geçerlidir. Katı şeylere gözümüzü dikip bakınca onu yorarız, yaş şeylere bakınca ise, önüne hiçbir şey engel çıkmadığı için, yormayız. Yeşil şeyler hem ölçülü derecede katıdır hem de içlerinde yeterince yaşlık vardır. Bu yüzden hiç zarar vermezler; renklerinin karışımı görmeye uygun düştüğü için de bakışı kendilerinde tutarlar.

959a_5

Διὰ τί τῇ ὄψει πρὸς μὲν τὰ ἄλλα ἀτενίζοντες χεῖρον διατιθέμεθα, πρὸς δὲ τὰ χλωρὰ καὶ ποώδη, οἷον λάχανα καὶ τὰ τούτοις ὅμοια, βέλτιον; ἢ ὅτι πρὸς μὲν τὸ λευκὸν καὶ μέλαν ἥκιστα δυνάμεθα ἀτενίζειν (ἄμφω γὰρ λυμαίνεται τὴν ὄψιν), τὰ δὲ τοιαῦτα τῶν χρωμάτων μέσον ἔχει τούτων· διὸ μετρίως τῆς ὄψεως διατιθεμένης οὐδὲ ἐξαδυνατοῦμεν αὐτῇ, βέλτιον δὲ διατιθέμεθα. τάχα δὲ ἴσως καθάπερ ἐπὶ τῶν σωμάτων σφοδρότερον πονοῦντες χεῖρον ἔχομεν, τὸ μέσον δὲ βέλτιστα διατίθησιν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὴν ὄψιν. πρὸς μὲν γὰρ στερεὰ ἀτενίζοντες πονοῦμεν αὐτήν, πρὸς δὲ τὰ ὑγρὰ μηδενὸς ἀντιφράττοντος οὐ διαπονοῦμεν. τὰ δὲ χλωρὰ στερεά τε μετρίως, καὶ ὑγρὸν ἐν αὐτοῖς ἱκανόν. διὸ βλάπτει τε οὐθέν, καὶ διαναγκάζει τὴν ὄψιν πρὸς τούτοις εἶναι διὰ τὸ τὴν τοῦ χρώματος κρᾶσιν σύμμετρον ἔχειν πρὸς τὴν ὄψιν.

959a_620. Problem

Neden başka şeyleri iki gözle daha iyi görürüz de satırların düz olup olmadığını tek gözü yazıya yaklaştırarak daha iyi seçeriz? İki bakış,

959a_6

Διὰ τί τὰ μὲν ἄλλα ἀμφοτέροις τοῖς ὀφθαλμοῖς μᾶλλον ὁρῶμεν, τὰ δὲ εὐθὺ τὸ ἐπὶ τῶν στίχων τῷ ἑνὶ προσάγοντες πρὸς τὰ γράμματα μᾶλλον καθορῶμεν; ἢ ἀμφότεραι

959boptikle uğraşanların dediği gibi, kesişince karışıklık yarattığı, tek gözle baktığımızda ise bakış düz olana bir cetvele bakar gibi baktığından doğru çizginin daha iyi göründüğü için mi?

959b

μὲν αἱ ὄψεις συμπίπτουσαι, καθάπερ λέγουσιν οἱ περὶ τὰ ὀπτικά, ταραχὴν παρέχουσιν, ἐπειδὰν δὲ τῇ μιᾷ θεωρῶμεν, πρὸς εὐθεῖαν τὴν ὄψιν, ὥσπερ πρὸς κανόνα, μᾶλλον φαίνεται τὸ εὐθύ.

959b_221. Problem

Duman neden en çok gözleri yakar? Gözler bedenin en zayıf yeri olduğu için mi? Bedenin iç kısımları her zaman en zayıftır. Bunun alameti, sirkenin ve her türlü keskin şeyin dıştaki eti değil içtekini yakmasıdır; çünkü göz bedenin en gözenekli yeridir ve en çok kanal ondadır. Bakışlar bazı kanallardan dışarı çıkar; dolayısıyla en yakıcı olan şey etten ayrılıp içeri girer. Soğan da gözleri yakan öteki şeyler de böyledir. Sıvılar arasında en çok zeytinyağı yakar, çünkü en ince parçalı olandır; böyle olduğu için de kanallardan içeri sızar. Sirke ise bedenin geri kalan etinde ilaç gibi kullanılır.

959b_2

Διὰ τί ὁ καπνὸς τοὺς ὀφθαλμοὺς μᾶλλον δάκνει; ἢ ὅτι μόνοι ἀσθενέστατοι; ἀεὶ γὰρ τὰ ἔσω τοῦ σώματος ἀσθενέστατα. σημεῖον δὲ ὅτι καὶ τὸ ὄξος καὶ ἕκαστον τῶν δριμέων τὴν μὲν ἔξω σάρκα οὐ δάκνει, τὴν δὲ ἐντός, ὅτι ἀραιότατον τοῦ σώματος καὶ μάλιστ’ ἔχει πόρους· αἱ γὰρ ὄψεις διά τινων πόρων ἐκπίπτουσιν, ὥστε τὸ ἔσω δηκτικώτατον ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἀποπίπτει. ὁμοίως δὲ καὶ τὸ κρόμμυον, καὶ ὅσα ἄλλα δάκνει τοὺς ὀφθαλμούς. τὸ δὲ ἔλαιον μάλιστα τῶν ὑγρῶν, ὅτι λεπτομερέστατον· τοιοῦτον δ’ ὂν εἰσδύνει διὰ τῶν πόρων· τὸ δ’ ὄξος ἐν φαρμάκῳ τῇ ἄλλῃ σαρκί.

959b_322. Problem

Göz bedenin en zayıf yeri olduğu halde neden üşümeyen tek yer odur? Göz yağlı olduğu, hiç et içermediği için mi? Bu tür şeyler üşümez. Görme ateş olduğu için üşümüyor değildir; çünkü bu ateş ısıtacak türden bir ateş değildir.

959b_3

Διὰ τί ὁ ὀφθαλμὸς μόνον τοῦ σώματος, ἀσθενέστατος ὤν, οὐ ῥιγοῖ; ἢ ὅτι πίων ἐστὶν ὁ ὀφθαλμός, σαρκὸς δὲ οὐθέν; τὰ δὲ τοιαῦτα ἄριγά ἐστιν. οὐ γὰρ δὴ ὅτι γε πῦρ ἐστὶν ἡ ὄψις, διὰ τοῦτο οὐ ῥιγοῖ· οὐ γὰρ τοιοῦτόν γέ ἐστι τὸ πῦρ ὥστε θερμαίνειν.

959b_423. Problem

Ağlarken akıttığımız gözyaşları neden sıcak, gözümüz ağrırken akanlar ise soğuktur? Pişmemiş olan soğuk, pişmiş olan sıcak olduğu için mi? Her türlü zayıflık genel olarak pişmemişlikten gelir; gözü ağrıyanların gözyaşı da pişmemiştir, bu yüzden soğuktur. Hekimler de bu yüzden soğuk terlerin ağır bir hastalığın alameti olduğunu, sıcak terlerin ise tersine hastalıktan kurtulmayı haber verdiğini düşünür. Artık bol olunca içteki ısı onu pişiremez, dolayısıyla soğuk kalması zorunludur; az olunca ise ısı ona galip gelir. Hastalıklar da artıklardan doğar.

959b_4

Διὰ τί δάκρυα, ἐὰν μὲν κλαίοντες ἀφίωμεν, θερμά ἐστιν, ἐὰν δὲ πονοῦντες τοὺς ὀφθαλμοὺς δακρύωμεν, ψυχρά; ἢ ὅτι τὸ μὲν ἄπεπτον ψυχρόν, τὸ δὲ πεπεμμένον θερμόν; ἡ δὲ μαλακία ὅλως πᾶσά ἐστιν ἐξ ἀπεψίας, καὶ τῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς πονούντων ἄπεπτόν ἐστι τὸ δάκρυον· διὸ ψυχρόν. διὰ τοῦτο καὶ οἱ ἰατροὶ οἴονται σημεῖον εἶναι μεγάλης νόσου τοὺς ψυχροὺς ἱδρῶτας, τοὺς δὲ θερμοὺς τοὐναντίον ἀπαλλακτικούς. ὅταν μὲν γὰρ ᾖ τὸ περίττωμα πολύ, οὐ δύνανται τὸ ἐντὸς θερμὸν πέττειν, ὥστε ἀνάγκη ψυχρὸν εἶναι· ὅταν δὲ ὀλίγον, κρατεῖ. γίνονται δὲ ἐκ τῶν περιττωμάτων αἱ ἀρρωστίαι.

959b_524. Problem

Sağ taraf daha kolay hareket ettiği halde sol göz neden sağdan daha çok kısılır? Sol taraftaki her şey sağdakinden daha yaş olduğu, daha yaş olan şeyler de tabiatça daha kolay büzüldüğü için mi? Sağ göz ise daha çok kendi işini görebilir; sol göz ayrıca kendi başına da kısılabilir.

959b_5

Διὰ τί ποτε εὐκινήτων ὄντων τῶν δεξιῶν μερῶν ὁ ὀφθαλμὸς ὁ ἀριστερὸς μᾶλλον τοῦ δεξιοῦ συνάγεται; ἢ ὅτι τὰ ἀριστερὰ πάντα ὑγρότερα τῶν δεξιῶν ἐστίν, τὰ δὲ ὑγρότερα μᾶλλον συνάγεσθαι πέφυκεν· εἶτα εἰς τὸ δεξιὸν μᾶλλον ἀποτελεῖν δύναται, τοῦ ἀριστεροῦ δυναμένου καὶ καθ’ αὑτό.

959b_625. Problem

Miyop da yaşlı da gözlerindeki bir zayıflık yüzünden benzer durumda olduğu halde, bir şey görmek istediklerinde neden biri onu yakına getirir, öteki uzağa götürür? Zayıflık ikisinde aynı türden olmadığı için mi? Yaşlı

959b_6

Διὰ τί ἀμφότεροι κατὰ ἀσθένειάν τινα τῶν ὀφθαλμῶν διακείμενοι, ὅ τε μύωψ καὶ ὁ πρεσβύτης, ὁ μὲν ἐγγὺς προσάγει, ἄν τι βούληται ἰδεῖν, ὁ δὲ πόρρω ἀπάγει; ἢ ὅτι οὐχ ὁμοία ἡ ἀσθένεια παρέπεται αὐτοῖς; ὁ μὲν γὰρ πρεσβύτης

960aşeyin kendisini göremez; bu yüzden görmek istediği şeyi bakışının kesiştiği yere, en iyi göreceği yere götürür; onun bakışı ise uzakta kesişir. Miyop ise şeyin kendisini görür, ama gördüğü şeyin hangi kısımlarının çukur, hangilerinin çıkıntılı olduğunu artık ayırt edemez, bu konuda yanılır. Çukur ve çıkıntılı yerler de en çok ışıkla ayırt edilir. Miyop uzaktan bakınca, ışığın görülen şeyin üzerine nasıl düştüğünü kavrayamaz; yakından ise bu daha açık görünür.

960a

αὐτὸ ἰδεῖν ἀδύνατός ἐστιν· οὗ δὴ συμπίπτει ἡ ὄψις αὐτῷ, ἀπάγει τὸ θεώμενον, ἅτε καὶ μάλιστα μέλλων ὄψεσθαι· πόρρω δὲ συμπίπτει. ὁ δὲ αὐτὸ μὲν ὁρᾷ, ποῖα δὲ κοῖλα ἢ ποῖα ἐξέχοντα τοῦ ὁρωμένου οὐκέτι δύναται κρίνειν, ἀλλὰ περὶ ταῦτα ἀπατᾶται. τὰ δὲ κοῖλα ἢ τὰ ἐξέχοντα μάλιστα τῇ αὐγῇ κρίνεται. πόρρωθεν μὲν οὖν οὐ δύναται τῇ αὐγῇ καταμαθεῖν πῶς ἐπιβάλλει ἐπὶ τὸ ὁρατόν· ἐγγύθεν δὲ μᾶλλον καταφανής ἐστιν.

960a_226. Problem

Hayvanlar arasında neden yalnız ya da en çok insan şaşı olur? Gençlikte sara hastalığına yalnız ya da en çok insan tutulduğu, şaşılık da herkeste bu dönemde ortaya çıktığı için mi?

960a_2

Διὰ τί τῶν ζῴων ἄνθρωπος ἢ μόνον ἢ μάλιστα διαστρέφεται; ἢ ὅτι ἢ μόνον ἢ μάλιστα ἐπίληπτον ἐν τῇ νεότητι γίνεται, ὅτε καὶ διαστρέφεσθαι συμβαίνει πᾶσιν;

960a_327. Problem

Hayvanlar arasında neden yalnız insanların gözleri şaşı olur? Gözler arasındaki uzaklık en az olduğu ve gözler aynı doğru üzerinde bulunduğu için mi, böylece düzgün olmayan durum hemen göze çarptığı için mi? Yoksa öteki hayvanların gözleri daha çok tek renkli olduğu için mi? Gözün tek bir rengi olsaydı şaşılık görünmezdi. Yoksa hayvanlar arasında sara hastalığına yalnız insan soyu tutulduğu, sara da nöbet geldiğinde, öteki uzuvlarda olduğu gibi gözlerde de çarpıklık yaptığı için mi? Ama bu hastalığa tutulan bazılarında şaşılık çok geç ortaya çıkar.

960a_3

Διὰ τί οἱ ἄνθρωποι μόνοι τῶν ἄλλων ζῴων τὰ ὄμματα διαστρέφονται; πότερον διὰ τὸ ἐλάχιστον διάστημα εἶναι τῶν ὀμμάτων, καὶ ἐπ’ εὐθείας, ὥστε εὔδηλον σφόδρα γίνεται τὸ μὴ κατωρθωμένον. ἢ διότι τῶν ἄλλων μονόχροα τὰ ὄμματά ἐστι μᾶλλον· εἰ δ’ ἦν ἓν χρῶμά τι τοῦ ὄμματος, οὐκ ἦν διαστροφή. ἢ διότι μόνοι ἐν τῷ γένει ἐπίληπτοι γίνονται τῶν ζῴων, ἡ δ’ ἐπίληψις διαστροφὴν ποιεῖ, ὅταν γένηται, ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων μορίων· ἀλλ’ ἐνίοις ὀψὲ παντελῶς γίνεται ἡ διαστροφή, ὅσοις τὸ ἀρρώστημα.

960a_428. Problem

Kandile ya da güneşe karşı bakarken elimizi ışığın önüne siper edince neden daha iyi görürüz? Güneşten ve kandilden gelen ışık gözümüze çarpınca aşırılığıyla görmemizi zayıflattığı için mi? Çünkü aşırılık, kendi türünden olan şeyleri de bozar. Elle engellenince ışık bakışa zarar vermez, görülen şey ise yine ışık içinde kalır. Bu yüzden bakış daha iyi iş görür, görülen şey de hiç de daha az görülmez.

960a_4

Διὰ τί πρὸς τὸν λύχνον καὶ πρὸς τὸν ἥλιον προστησάμενοι τὴν χεῖρα πρὸ τοῦ φωτὸς μᾶλλον ὁρῶμεν; ἢ ὅτι τὸ ἀπὸ τοῦ ἡλίου καὶ λύχνου φῶς προσπῖπτον μὲν ἡμῶν πρὸς τὴν ὄψιν ἀσθενεστέραν ποιεῖ δι’ ὑπερβολήν; φθείρει γὰρ αὐτὰ καὶ τὰ συγγενῆ τῇ ὑπερβολῇ. εἰρχθέντα δὲ ὑπὸ τῆς χειρὸς τὴν μὲν ὄψιν οὐ πημαίνει, τὸ δὲ ὁρώμενον ὁμοίως ἐστὶν ἐν φωτί. διὸ ἡ μὲν μᾶλλον δρᾷ, τὸ δὲ ὁρώμενον οὐδὲν ἧττον ὁρᾶται.

960a_529. Problem

El ve ayakta neden sağ ile sol arasında fark vardır da gözde ve kulakta yoktur? Saf unsurlar arasında fark olmadığı, fark ancak unsurlardan oluşan şeylerde bulunduğu için mi? Bu hisler ise saf unsurlardandır: görme ateşten, işitme havadan.

960a_5

Διὰ τί χεὶρ μὲν καὶ ποὺς διαφορὰν ἔχει πρὸς [τὰ] δεξιὰ 〈καὶ〉 τὰ ἀριστερά, ὄμμα δὲ καὶ ἀκοὴ οὔ; ἢ ὅτι τὰ στοιχεῖα τὰ εἰλικρινῆ ἀδιάφορα, ἐν δὲ τοῖς ἐκ τῶν στοιχείων ἡ διαφορά; αὗται δὲ αἱ αἰσθήσεις εἰσὶν ἐξ εἰλικρινῶν, ἡ μὲν ὄψις πυρός, ἡ δ’ ἀκοὴ ἀέρος.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…