III. Kitap: Şarap İçmek ve Sarhoşlukla İlgili Problemler
871a_21. Problem
Şarap sıcak olduğu hâlde sarhoşlar niçin soğuğa dayanıksızdır ve zatülcenp gibi hastalıklara çok çabuk yakalanır? Çok miktarda sıvı soğuyunca çok soğuk olduğu, böylece tabiatın sıcaklığına hâkim olduğu için mi? Tıpkı soğuk suyla ıslanmış bir giysi gibi bir durum olur; et de içeriden öyle olur.
Διὰ τί οἱ μεθύοντες θερμοῦ ὄντος τοῦ οἴνου δύσριγοί εἰσιν, καὶ τάχιστα ἁλίσκονται ὑπὸ πλευρίτιδος καὶ τῶν τοιούτων; ἢ διότι πολὺ ὑγρὸν ἐὰν ψυχθῇ, πολὺ ψυχρὸ γίνεται, ὥστε κρατεῖν τῆς φυσικῆς θερμότητος; γίνεται γὰρ ὅμοιον ὡσπερανεὶ ἐσθὴς βεβρεγμένη εἴη ὑγρῷ ψυχρῷ, οὕτως ἡ σὰρξ ἔνδοθεν.
871a_32. Problem
Ölçüyü kaçıranlar niçin çok sarhoş olanlar değil de en çok çakırkeyif olanlardır? Ne ayıklarla aynı durumda olacak kadar az, ne de çok içenlerin başına geldiği gibi kendinden geçecek kadar çok içtikleri için mi? Ayrıca ayık olanlar daha doğru hüküm verir, çok sarhoş olanlar ise hüküm vermeye kalkışmaz bile. Çakırkeyif olanlar ise çok sarhoş olmadıkları için hüküm verirler, ama ayık olmadıkları için kötü hüküm verirler; birilerini hemen küçümser, birilerince de hafife alındıklarını sanırlar.
Διὰ τί οὐχ οἱ σφόδρα μεθύοντες παροινοῦσιν, ἀλλ’ οἱ ἀκροθώρακες μάλιστα; ἢ ὅτι οὔθ’ οὕτως ὀλίγον πεπώκασιν ὥστε ὁμοίως ἔχειν τοῖς νήφουσιν, οὔθ’ οὕτως ὥστε διαλύεσθαι, ὅπερ πάσχουσιν οἱ πολὺ πεπωκότες; ἔτι οἱ μὲν νήφοντες μᾶλλον ὀρθῶς κρίνουσιν, οἱ δὲ σφόδρα μεθύοντες οὐδ’ ἐγχειροῦσι κρίνειν· οἱ δὲ ἀκροθώρακες κρίνουσι μὲν διὰ τὸ μὴ σφόδρα μεθύειν, κακῶς δὲ διὰ τὸ μὴ νήφειν, καὶ ταχὺ τῶν μὲν καταφρονοῦσιν, ὑπὸ τῶν δὲ ὀλιγωρεῖσθαι δοκοῦσιν.
871a_43. Problem
Pek az sulanmış şarap içenler niçin hiç sulanmamış şarap içenlerden daha çok mahmurluk çeker? Sulanmış şarap inceliği yüzünden daha çok ve daha dar yerlere işlediği, saf şarap ise daha az işlediği, böylece sulanmışın dışarı atılması daha zor olduğu için mi? Yoksa saf şarabı kaldıramadıkları için ondan daha az içtikleri ve daha çok kustukları için mi? Ayrıca saf şarap daha sıcak olduğu için hem öteki şeyleri hem kendini sindirir; sulu şarap ise bunun tersini yapar.
Διὰ τί μᾶλλον κραιπαλῶσιν οἱ ἀκρατέστερον πίνοντες ἢ οἱ ὅλως ἄκρατον; πότερον διὰ τὴν λεπτότητα ὁ κεκραμένος μᾶλλον εἰσδύεται εἰς πλείους τόπους καὶ στενωτέρους, ὁ δὲ ἄκρατος ἧττον, ὥστε δυσεξαγωγότερος ὁ κεκραμένος; ἢ διότι ἐλάττω πίνουσιν ἄκρατον διὰ τὸ μὴ δύνασθαι, καὶ ἀπεμοῦσι μᾶλλον; ἔτι δὲ συμπέττει τὰ λοιπὰ θερμότερος ὤν, καὶ αὐτὸς αὑτὸν· ὁ δὲ ὑδαρὴς τοὐναντίον.
871a_54. Problem
Ayyaşların menisi niçin çoğunlukla dölleyici değildir? Bedenlerinin karışımı sulandığı için mi? Sulu meniler dölleyici değildir; dölleyici olanlar katılaşmış ve kıvamlı olanlardır.
Διὰ τί τῶν οἰνοφλύγων τὸ σπέρμα οὐ γόνιμον ὡς ἐπὶ τὸ πολύ; ἢ ὅτι ἡ κρᾶσις τοῦ σώματος ἐξύγρανται; τὰ δὲ ὑγρὰ σπέρματα οὐ γόνιμα, ἀλλὰ τὰ συνεστῶτα καὶ πάχος ἔχοντα.
871a_65. Problem
Ayyaşlar niçin titrer, hem de ne kadar saf şarap içerlerse o kadar çok? Oysa şarap ısıtıcıdır, titreme ise en çok soğuktan gelir; bu yüzden en çok üşüyenler titrer. Saf şarabı besin olarak kullanan birçok kişide öyle güçlü titremeler olmuştur ki sıkıştıranları üstlerinden fırlatmışlar, sıcak suyla yıkanırken de hiçbir şey hissetmemişlerdir. Titreme soğuma yüzünden olduğu, soğuma da ya kışın olduğu gibi dışarıdaki soğuk yüzünden sıcaklığın içeri çekilmesiyle, ya da tabiî sıcaklığın sönmesiyle olduğu için mi? Tabiî sıcaklık ya zıddıyla söner, ya yaşlılıkta olduğu gibi zamanla, ya da güneşte veya ateşte yanan kişinin başına geldiği gibi yabancı sıcaklığın aşırılığıyla. Bu, saf şarap içenlerin de başına gelir. Şarap sıcak bir şey olduğundan, bedenin kendi sıcaklığıyla karışıp kuvvetçe ona üstün geldiğinde onu söndürür; sıcaklık sönüp beden soğuyunca da titremeler başlar. Söylenen bütün bunların dışında başka bir soğuma yolu daha vardır: Her şeydeki sıcaklığın beslendiği malzeme yok olunca sıcaklık da yok olur. Bu, cansız şeylerde kandilde açıkça görülür (yağ tükenince ışık söner); canlılarda ise yaşlılık ve uzun süren, eritip tüketen hastalıklar aynı şeyi yapar. Çünkü sıcaklığın besini yok olunca ya da inceldikçe sıcaklık söner. Sıcaklık yaşlıkla beslenir, ama rastgele bir yaşlıkla değil, yumuşak ve bol olanla. Bu yüzden söz konusu hastalıklara tutulanlarda ve yaşlılarda bu yaşlık bozulup değiştiğinde (yumuşak ve yağlı olmaktan çıkıp keskin ve kuru olur) sıcaklık tükenir. Söylediklerimizin işareti, hayatı sönerek tükenmekte olanlara yapılan yardımlardır: Onlara besleyici sıvılardan ne damlatılırsa hepsi kendine gelir; görmeleri de geri gelir; çünkü çözülme bu sıvının tükenmesinden ileri gelir. Saf şarap içenlerde sebep de bu gibi görünür. Şarap sıcak olduğu için tabiatça var olan sıcaklıkla birlikte, bedende kendi sıcaklığına yol azığı olarak bulunan şeyleri daha çok tüketir. Bu yüzden içlerinden bazıları ödemli, bazıları nezleli olur, bazılarında da akıntı bağırsaklara iner. Çünkü geride kalan sıvıları keskindir; içeri giren sıvılar da kendi sıcaklıklarının zayıflığı yüzünden yumuşak kaldığından koyulaşmaz. Sıcaklık, hâlâ korunduğu malzeme bu türden olduğu için zayıftır; tıpkı saman ateşi gibi, çünkü o da malzemenin zayıflığı yüzünden odun ateşinden daha zayıftır.
Διὰ τί οἱ οἰνόφλυγες τρέμουσιν, καὶ μᾶλλον ὅσῳ ἂν ἀκρατοποτῶσιν; ἔστιν δὲ ὁ μὲν οἶνος θερμαντικόν, ὁ δὲ τρόμος γίνεται μάλιστα ἀπὸ ψυχροῦ· διὸ οἱ ῥιγῶντες μάλιστα τρέμουσιν. πολλοῖς δ’ ἤδη χρωμένοις μόνον ἀκράτῳ τροφῆς χάριν τρόμοι ἰσχυροὶ συνέβησαν, ὥστε ἀπορρίπτειν τοὺς † φλίβοντας, καὶ τῷ θερμῷ ὕδατι λουόμενοι ἀναισθήτως εἶχον. ἢ ὅτι γίνεται μὲν ὁ τρόμος διὰ κατάψυξιν, γίνεται δὲ ἢ περιισταμένου ἐντὸς τοῦ θερμοῦ διὰ τὸ ἐκτὸς ψῦχος, οἶον τοῦ χειμῶνος, ἢ σβεννυμένου τοῦ κατὰ φύσιν θερμοῦ, σβεννυμένου μὲν τῷ ἐναντίῳ, ἢ διὰ χρόνον, οἷον γῆρας, ἢ τῇ τοῦ ἀλλοτρίου θερμοῦ ὑπερβολῇ, ὃ συμβαίνει τῷ ἐν τῷ ἡλίῳ ἢ πυρὶ καιομένῳ. συμβαίνει δὲ τοῦτο καὶ τοῖς τῷ ἀκράτῳ οἴνῳ χρωμένοις. ὢν γὰρ θερμός τις, ὅταν ὑπερτείνηται
δυνάμει τῇ τοῦ σώματος οἰκείᾳ θερμότητι μιγνύμενος, ἀποσβέννυσιν αὐτό· σβεσθέντος δὲ καὶ ψυχθέντος τοῦ σώματος συμβαίνει τοὺς τρόμους γίνεσθαι. ἔστιν δὲ καὶ παρὰ πάντα τὰ εἰρημένα ἄλλος τρόπος καταψύξεως. ἀναιρεθείσης δὲ τῆς ὕλης, ᾗ τὸ θερμὸν ἑκάστῳ τρέφεται, συμβαίνει καὶ τὸ θερμὸν φθείρεσθαι. τοῦτο δὲ ἐπὶ μὲν τῶν ἀψύχων ἐπὶ τοῦ λύχνου ἐστὶ φανερόν (τοῦ γὰρ ἐλαίου ἀναλωθέντος συμβαίνει σβέννυσθαι τὸ φῶς), ἐπὶ δὲ τῶν ἐμψύχων τό τε γῆρας ταὐτὸ ποιεῖ τοῦτο καὶ τῶν νόσων αἱ μακραὶ καὶ συντηκτικαί. ἀναιρουμένης γὰρ ἢ λεπτυνομένης τῆς τοῦ θερμοῦ τροφῆς ἐκλύειν αὐτὸ συμβαίνει. ὑγρῷ μὲν γὰρ τρέφεται τὸ θερμόν, τούτῳ δὲ οὐ τῷ τυχόντι, ἀλλὰ λείῳ καὶ πλείονι. διὸ τοῖς νοσοῦσι τὰς εἰρημένας νόσους καὶ πρεσβυτέροις φθειρομένου τοῦ τοιούτου καὶ ἀλλοιουμένου (δριμὺ γὰρ καὶ αὐχμηρὸν ἀντὶ λείου καὶ λιπαροῦ γίνεται) συμβαίνει ἐκλείπειν αὐτό. σημεῖον δὲ τῶν εἰρημένων ἐστὶν αἱ γινόμεναι βοήθειαι τοῖς μαράνσει τὸν βίον ἐκλείπουσιν· ὅ τι γὰρ ἂν ἐπιστάζῃ τις αὐτοῖς τῶν τροφωδῶν ὑγρῶν, προσαναφέρεσθαι συμβαίνει· τὸ δὲ ὀπτικὸν αὐτῶν, ὡς τῇ τοῦ τοιούτου ἐκλείψει γινομένης τῆς διαλύσεως. ἔοικεν δὲ τοῖς ἀκρατοποτοῦσι τοῦτ’ εἶναι αἴτιον. ὢν γὰρ θερμὸς ὁ οἶνος μετὰ τῆς φύσει ὑπαρχούσης θερμότητος μᾶλλον ἀναλίσκει τὰ ἐν τῷ σώματι ὑπάρχοντα ἐφόδια τῷ οἰκείῳ θερμῷ. διὸ συμβαίνει τοὺς μὲν ὑδρωπικοὺς αὐτῶν γίνεσθαι, τοὺς δὲ ῥευματικούς, τοὺς δὲ εἰς τὴν κοιλίαν. τά τε γὰρ λοιπὰ αὐτοῖς ὑγρὰ δριμέα ἐστίν, καὶ τὰ εἰσιόντα δι’ ἀσθένειαν τοῦ οικείου θερμοῦ ἁπαλὰ ὄντα οὐ παχύνεται. ἀσθενὲς δέ ἐστι τὸ θερμὸν τῷ τὴν ὕλην εἶναι τοιαύτην ἐν ᾧ ἔτι σῴζεται, καθάπερ τὸ καλάμινον πῦρ· καὶ γὰρ τοῦτο διὰ τὴν τῆς ὕλης ἀσθένειαν ἀσθενέστερόν ἐστι τοῦ ξυλίνου.
871b_26. Problem
Şarap sıcak olduğu hâlde sarhoşlar niçin soğuğa dayanıksızdır ve zatülcenp gibi hastalıklara çok çabuk yakalanır? Çok miktarda sıvı soğuyunca çok soğuk olduğu, böylece tabiatın sıcaklığına hâkim olduğu için mi? Daha yaş olan her şey tabiatça daha sıcaktır. İşareti şudur: Dışarıdan gelen şeylerle ısınırlar ama ıslanmazlar. Daha az sıcaklarsa, sıcaklığın onları yaşlıktan daha çabuk terk ettiği açıktır; böylece geriye soğuk sıvılar kaldığından sarhoşların daha çok üşümesi ve üşümeye özgü hâlleri yaşaması akla yakındır.
Διὰ τί οἱ μεθύοντες θερμοῦ ὄντος τοῦ οἴνου δύσριγοί εἰσι, καὶ τάχιστα ἁλίσκονται ὑπὸ πλευρίτιδος καὶ τῶν τοιούτων νόσων; ἢ ὅτι τὸ πολὺ ὑγρὸν ἐὰν ψυχθῇ, πολὺ ψυχρὸν γίνεται, ὥστε κρατεῖ τῆς φυσικῆς θερμότητος. πάντα δὲ τὰ ὑγρότερα θερμότερά ἐστι τὴν φύσιν. σημεῖον δέ· θερμαίνεται μὲν γὰρ τοῖς ἐκτός, ὑγραίνεται δὲ οὔ. εἰ δ’ ἧττόν ἐστι θερμά, καὶ ἀπολείπει δῆλον ὅτι θᾶττον αὐτὰ ἡ θερμότης ἢ ὑγρότης, ὥστε λειφθέντων ψυχρῶν ὑγρῶν
εἰκότως ῥιγοῦσίν τε μᾶλλον οἱ μεθύοντες καὶ τὰ τοῦ ῥίγους οἰκεῖα πάσχουσι πάθη.
872a_27. Problem
Çocuklar sıcak oldukları hâlde niçin şarap düşkünü değildir de İskitler ve cesur adamlar sıcak oldukları hâlde şarap düşkünüdür? Bunlar sıcak ve kuru (çünkü erkek adamın melekesi böyledir), çocuklar ise yaş ve sıcak olduğu için mi? İçki düşkünlüğü bir yaş şeye duyulan arzudur. Çocukların susamasını yaşlıkları engeller; çünkü arzu bir tür eksikliktir.
Διὰ τί οἱ μὲν παῖδες θερμοὶ ὄντες οὐ φίλοινοί εἰσι, Σκύθαι δὲ καὶ οἱ ἄνδρες οἱ ἀνδρεῖοι θερμοὶ ὄντες φίλοινοι; ἢ ὅτι οἱ μὲν θερμοὶ ὄντες καὶ ξηροί (ἡ γὰρ τοῦ ἀνδρὸς ἕξις τοιαύτη), οἱ δὲ παῖδες ὑγροὶ καὶ θερμοί. ἡ δὲ φιλοποσία ἐστὶν ἐπιθυμία ὑγροῦ τινός. ἡ οὖν ὑγρότης κωλύει διψητικοὺς εἶναι τοὺς παῖδας· ἔνδεια γάρ τις ἐστὶν ἡ ἐπιθυμία.
872a_38. Problem
Sarhoşken tuzlu ve kötü suları niçin daha iyi fark ederiz de ayıkken daha az fark ederiz? Bir şeyden kendisine yakın olan ve aynı durumda bulunan etkilenmediği, zıtlar ise zıtlarını en iyi hissettiği için mi? Sarhoşun içinde tatlı özsular vardır (şarap da öyle bir şey sayılır), dolayısıyla kötü özsuları daha iyi hisseder; ayık olanınkiler ise keskin ve tuzludur. Besin sindirildikten sonra artık nitelikteki özsular yüzeye çıkar. Bunlar benzerlerinden etkilenmez ve sahiplerini de etkilenmez kılar.
Διὰ τί μεθύοντες μᾶλλον διαισθανόμεθα τὰ ἁλυκὰ καὶ τὰ μοχθηρὰ ὕδατα, νήφοντες δὲ ἧττον; ἢ ὅτι τὸ οἰκεῖον ὑπὸ τοῦ οἰκείου ἐστὶν ἀπαθές, καὶ τὸ ὁμοίως διακείμενον, τὰ δὲ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἐστὶν αἰσθητικώτατα. ὁ μὲν οὖν μεθύων γλυκεῖς ἐν αὑτῷ χυμοὺς ἔχει (τοιοῦτο γὰρ ὁ οἶνος δοκεῖ), καὶ τῶν φαύλων χυμῶν αἰσθητικώτερός ἐστιν, ὁ δὲ νήφων δριμεῖς καὶ ἁλυκούς. τῆς τροφῆς οὖν πεπεμμένης οἱ περιττωματικοὶ ἐπιπολάζουσιν. οὗτοί τε οὖν εἰσὶν ἀπαθεῖς ὑπὸ τῶν ὁμοίων, καὶ τὸν ἔχοντα ποιοῦσιν.
872a_49. Problem
Çok sarhoş olanlara niçin her şey dönüyormuş gibi görünür, sarhoşluk henüz yeni tutmaya başlamışken de uzaktaki şeyleri seçemezler? Bu yüzden bazıları bunu sarhoşluğun işareti sayar. Görme, şarabın sıcaklığıyla sık sık hareket ettiği için mi? Görmeyi hareket ettirmekle görülen şeyi hareket ettirmek arasında hiçbir fark yoktur; çünkü söylenen şeylerin öyle görünmesi bakımından aynı etkiyi yaparlar. Sarhoşların görmesi yakındaki şeylerde bile yanıldığına göre, uzaktakilerde bu hâle daha çok düşmesi akla yakındır. Bu yüzden uzaktakiler hiç görülmez, yakındakiler ise bulundukları yerde görülmez. Şeylerin yakına ve uzağa doğru değil de dönüyormuş gibi görünmesi şundandır: Görme, dairesel hareket yüzünden uzağa gitmekte daha güçsüzdür; çünkü zıt şeyleri aynı anda yapmak kolay değildir. Uzağa yönelim şiddetli bir yönelimdir, dairesel olan ise adının belirttiği şekilde döner. Söylenen sebeplerle görme uzağa gitmez; yakına ve uzağa gitse de bunları göremezdi. Çünkü bu iki zamandan birinde görülen şeyi aynı yerde bırakıp geride kalırdı, geride bırakınca da göremezdi. Görmenin dairesel gitmesi, kendine ait şekli yüzündendir. Görme tabanı daire olan bir konidir; bu daire içinde hareket ettiğinde, şeyi hiç bırakmadığı için onu görür, ama aynı görme ışını ona düşmediği için yeri konusunda yanılır. Çünkü şeyi görmeye doğru hareket ettirmekle görmeyi şeye doğru hareket ettirmek aynı şey olurdu.
Διὰ τί τοῖς μεθύουσι σφόδρα κύκλῳ πάντα φαίνεται φέρεσθαι, καὶ ἤδη ἁπτομένης τῆς μέθης ἀθρεῖν τὰ πόρρω οὐ δύνανται; διὸ καὶ σημεῖον τῆς μέθης αὐτὸ ποιοῦνταί τινες. ἢ ὅτι κινεῖται ὑπὸ τῆς θερμότητος τοῦ οἴνου ἡ ὄψις πυκνάκις; διαφέρει οὖν οὐθὲν τὴν ὄψιν κινεῖν ἢ τὸ ὁρώμενον· ταὐτὸ γὰρ ποιεῖ πρὸς τὸ φαίνεσθαι τὰ εἰρημένα. ἐπεὶ δὲ καὶ περὶ τὰ πλησίον ὄντα διαψεύδεσθαι τὴν ὄψιν συμβαίνει τῶν μεθυόντων, καὶ περὶ τὰ πόρρω μᾶλλον εἰκὸς ταῦτα πάσχειν. διόπερ ἐκεῖνα μὲν ὅλως οὐχ ὁρᾶται, τὰ δ’ ἐγγὺς οὐκ ἐν ᾧ τόπῳ ἐστὶν ὁρᾷ. κύκλῳ δὲ φαίνεται φέρεσθαι, καὶ οὐκ ἐγγὺς καὶ πόρρω, ὅτι εἰς μὲν τὸ πόρρω διά τε τὴν κύκλῳ κίνησιν ἀδυνατέρα ἐστὶ φέρεσθαι ἡ ὄψις. ἅμα γὰρ τἀναντία ποιεῖν οὐ ῥᾴδιον. ἔστι δὲ ἡ μὲν πόρρω ἐπιθυμία σφοδρά, ἡ δὲ κύκλῳ ἐν ᾧ τοὔνομα σημαίνει σχήματι. διά τε οὖν τὰ εἰρημένα πόρρω οὐ φέρεται· καὶ εἰ φέροιτο τὸ ἐγγὺς καὶ πόρρω, οὐκ ἂν ταῦθ’ ὁρῴη. ἀπολείποι γὰρ ἂν ἐν θατέρῳ χρόνῳ αὐτῶν τὸ ὁρώμενον ἐν ταὐτῷ τόπῳ, ἀπολείπων δὲ οὐκ ἂν ὁρῴη. κύκλῳ δὲ φέρεται διὰ τὸ ὑπάρχον σχῆμα τῆς ὄψεως. ἔστι γὰρ κῶνος, οὗ ἡ βάσις κύκλος, ἐν ᾧ κινουμένη ὁρᾷ μὲν τοῦτο διὰ
τὸ μηδέποτε ἀπολείπειν αὐτό, διέψευσται δὲ τῷ τόπῳ διὰ τὸ μὴ τὴν αὐτὴν ὄψιν ἐπιβάλλειν ἐπ’ αὐτό. ταὐτὸν γὰρ ἂν ἦν ἢ τοῦτο πρὸς τὴν ὄψιν κινεῖν ἢ τὴν ὄψιν πρὸς τοῦτο.
872b_210. Problem
Sarhoşlar tek bir şeye baktıklarında niçin bazen onu çok görürler? Söylendiği gibi görme hareket ettiği için aynı görme ışınının aynı şeyin üzerinde hiçbir an durmaması mı sebebidir? Aynı zamanda farklı biçimde görülen şey de daha geç görülüyormuş gibi gelir; çünkü görülen şey görmenin dokunuşuyla görülür, aynı şeye birden çok şeyle aynı anda dokunmak ise imkânsızdır. Görmenin şeye dokunduğu ve onu geçtiği an arasındaki zaman hissedilmediği için, dokunduğu ve geçtiği zaman tek bir zaman sanılır. Böylece aynı zamanda aynı şeye birçok görme ışını dokunduğundan görülen şeyler çok sanılır; çünkü bunların aynı şekilde dokunması imkânsızdır.
Διὰ τί τοῖς μεθύουσιν ἐνίοτε πολλὰ φαίνεται τὸ ἓν ὁρῶσιν; ἢ καθάπερ εἴρηται, κινουμένης τῆς ὄψεως συμβαίνει μηθένα χρόνον τὴν αὐτὴν ἐπὶ ταὐτοῦ ἠρεμεῖν ὄψιν; τὸ δ’ ἐν ταὐτῷ χρόνῳ ἑτέρως ὁρώμενον ὀψιαίτερον εἶναι δοκεῖ· ἁφῇ γὰρ ὄψεως ὁρᾶται τὸ ὁρώμενον, ἅπτεσθαι δὲ πλείοσιν ἅμα τοῦ αὐτοῦ ἀδύνατον. ὄντος δὲ ἀναισθήτου τοῦ μεταξὺ χρόνου, ἐν ᾧ ἡ ὄψις ἥπτετο καὶ παρήλλαττεν τὸ ὁρώμενον, εἷς εἶναι δοκεῖ χρόνος ἐν ᾧ τε ἧπται καὶ παρήλλαχεν· ὥστ’ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ ταὐτοῦ πλειόνων ἁπτομένων ὄψεων πλείω δοκεῖ εἶναι τὰ ὁρώμενα, διὰ τὸ ταῦτα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἀδύνατον εἶναι ἅπτεσθαι.
872b_311. Problem
Sarhoşlar niçin cinsel birleşmeye muktedir değildir? Bedenin bir bölgesinin bedenin geri kalanından daha çok ısınması gerektiği, onlar ise bütün bedendeki sıcaklığın çokluğu yüzünden bunu yapamadıkları için mi? Çünkü hareketten doğan sıcaklık, çevredeki nem tarafından daha çok söndürülür; zira onlarda sıvı ve sindirilmemiş madde boldur. Ayrıca meni besinden gelir, besin de baştan sona sindirilir; insanlar besinle dolduklarında cinsel birleşmeye istekli olurlar. Bu yüzden bazıları bu iş için kahvaltıyı bol, akşam yemeğini az yemeyi öğütler; sindirilmemiş olan, sindirilmiş olandan az olsun diye.
Διὰ τί οἱ μεθύοντες ἀφροδισιάζειν ἀδύνατοί εἰσιν; ἢ ὅτι δεῖ τινὰ τόπον ἐκθερμανθῆναι μᾶλλον τοῦ ἄλλου σώματος, τοῦτο δὲ ποιεῖν διὰ τὸ πλῆθος τῆς ἐν ὅλῳ τῷ σώματι θερμασίας ἀδυνατοῦσιν· ἀποσβέννυται γὰρ τὸ ὑπὸ τῆς κι νήσεως γινόμενον θερμὸν ὑπὸ τοῦ περιέχοντος μᾶλλον, ὅτι πολύ ἐστιν ἐν αὐτοῖς τὸ ὑγρὸν καὶ ἄπεπτον. ἔτι δὲ τὸ σπέρμα ἐκ τροφῆς, τροφὴ δὲ πᾶσα πέττεται· ἧς πληρωθέντες ὁρμητικοί εἰσι πρὸς τὰ ἀφροδίσια. διὸ καὶ κελεύουσί τινες πρὸς τὴν πρᾶξιν τὴν τοιαύτην ἀριστᾶν μὲν πολύ, δειπνεῖν δὲ ὀλίγον, ἵνα ᾖ αὐτοῖς ἐλάττω τὰ ἄπεπτα τῶν πεπεμμένων.
872b_412. Problem
Tatlı şarap, saf şarap ve kykeon içki âlemlerinde arada içilince niçin insanı ayıltır? Büyük kadehlerle kafayı çekenler de niçin daha az sarhoş olur? Hepsinin sebebi aynı mıdır, yani yüzeydeki sıcaklığın geri püskürtülmesi mi? Çünkü sarhoşluk, sıcaklık başın çevresindeki bölgelerde bulunduğunda olur.
Διὰ τί ὁ γλυκὺς καὶ ὁ ἄκρατος καὶ ὁ κυκεὼν μεταξὺ διαπινόμενοι ἐν τοῖς πότοις νήφειν ποιοῦσιν; καὶ διὰ τί ἧττον μεθύσκονται ταῖς μεγάλαις κωθωνιζόμενοι; ἢ πάντων τὸ αὐτὸ αἴτιόν ἐστιν, ἡ παράκρουσις τοῦ ἐπιπολῆς θερμοῦ; τὸ γὰρ μεθύειν ἐστίν, ὅταν ᾖ τὸ θερμὸν ἐν τοῖς περὶ τὴν κεφαλὴν τόποις.
872b_513. Problem
Tatlı şarap mideyi bulandırıp yukarı çıkma eğiliminde olduğu hâlde, biri sarhoşken üstüne tatlı şarap içerse niçin içerideki şarap sindirilir ve daha az rahatsız eder? Tatlı şarap yumuşatıcı ve yapışkan olduğu (dolayısıyla kanalları tıkadığı), sert şarap ise pürüzlendirici olduğu için mi? Sert şarap sıcaklığın yukarı çıkışını kolaylaştırır, tatlı şarap ise kanalları tıkayarak onu içeride tutar. Sarhoşluğun üst kısımlar ısınınca meydana geldiği söylenmişti. Ayrıca tatlı şarap kokusuzdur, sert şarap öyle değildir; her koku da başı ağırlaştırır.
Διὰ τί τοῦ γλυκέως ἐπιπολαστικοῦ ὄντος, ἐάν τις μεθύων ἤδη ἐπιπίῃ γλυκύ, καταπέττεται ὁ ἐνυπάρχων οἶνος καὶ ἧττον ἐνοχλεῖ; ἢ ὅτι τὸ μὲν γλυκὺ λεαντικόν τέ ἐστι καὶ γλίσχρον (ἐμφράττει οὖν τοὺς πόρους), τὸ δὲ αὐστηρὸν τραχυντικόν· καὶ τὸ μὲν εὐπετῆ ποιεῖ τῷ θερμῷ τὴν ἀναφοράν, ὁ δὲ γλυκὺς στέγει αὐτό, τοὺς πόρους ἐμφράττων.
ὅτι δὲ τῶν ἄνω θερμανθέντων ἐστὶν ἡ μέθη, εἴρηται. ἔτι δὲ ὁ μὲν γλυκὺς ἄνοδμος, ὁ δὲ αὐστηρὸς οὔ· ὀσμὴ δὲ πᾶσα βαρύνει κεφαλήν.
873a_214. Problem
Sulanmış ama oldukça sert kalmış şaraptan ötürü insanların başı sabahleyin niçin saf şaraptan ötürü olduğundan daha çok ağrır? Saf şarap kaba parçacıklı olduğu için baş çevresindeki dar kanallara kendisi değil, kuvveti, yani kokusu ve sıcaklığı girdiği için mi? Sulanmış şarap ise ince suyla karıştığı için kendisi içeri işler; hem cismi hem de saf şarabın kuvvetinden epeyce bir kısmı olduğu için daha zor sindirilir. Çünkü yaş şeyler her şeyden zor sindirilir, cisimler de içlerindeki kuvvetlerden daha zor sindirilir.
Διὰ τί ἀπὸ τοῦ κεκραμένου μέν, ἀκρατεστέρου δὲ ἕωθεν μᾶλλον πονοῦσι τὴν κεφαλὴν ἢ ἀπὸ τοῦ ἀκράτου; ἢ ὅτι ὁ μὲν ἄκρατος παχυμερὴς ὢν εἰς τοὺς περὶ τὴν κεφαλὴν πόρους στενοὺς ὄντας, αὐτὸς μὲν οὐκ εἰσπίπτει, ἡ δὲ δύναμις αὐτοῦ, ἡ ὀσμὴ καὶ θερμότης· ὁ δὲ κεκραμένος μιχθεὶς λεπτῷ τῷ ὕδατι αὐτὸς εἰσδύεται, ἔχων δὲ σῶμα, καὶ τῆς δυνάμεως πολὺ τῆς τοῦ ἀκράτου, δυσπεπτότερός ἐστιν. τά τε γὰρ ὑγρὰ πάντων δυσπεπτότατα, καὶ τὰ σώματα τῶν ἐν αὐτοῖς δυνάμεων.
873a_315. Problem
İdmansız olanlar niçin sarhoş olmak için idmanlılardan daha çok içebilir ve bundan daha kolay kurtulur? İçlerinde artık ve sıvı bulunanlar çok idrara çıktığı için mi? Bu da onların içebilmesini ve sonra hafif hissetmesini sağlar; çünkü bedenlerinde şarap niteliğinde çok sıvı kalmaz. İdmansızlar yaş ve artıklıdır, idmanlılar ise kurudur; dolayısıyla idmanlılarda şarabın yaşlığı bedene ulaşır. Böylece bu akış hemen idrara çıkmayı önler, sonra da bedende kalan bu sıvı ağırlık yapar.
Διὰ τί μᾶλλον δύνανται πιεῖν εἰς μέθην οἱ ἀγύμναστοι τῶν γεγυμνασμένων, καὶ ῥᾷον ἀπαλλάττουσιν; ἢ ὅτι οἱ ἔχοντες περίττωμα καὶ ὑγρὸν ἐν αὑτοῖς οὐρητικοὶ γίνονται· ὅπερ ποιεῖ δύνασθαι πίνειν καὶ ὕστερον κούφως ἔχειν διὰ τὸ μὴ ἐμμένειν πολὺ ὑγρὸν οἰνῶδες. οἱ μὲν οὖν ἀγύμναστοι ὑγροὶ καὶ περιττωματικοί εἰσιν, οἱ δὲ γεγυμνασμένοι ξηροί, ὥστ’ εἰς τὸ σῶμα τούτοις ἡ ὑγρότης ἡ οἰνηρὰ ἀφικνεῖται. εὐθύς τε οὖν ἀντισπᾷ τῇ οὐρήσει ἡ φορὰ αὕτη, καὶ ὕστερον ἐμμένον τὸ ὑγρὸν τοῦτο ἐν τῷ σώματι βάρος ποιεῖ.
873a_416. Problem
Şarap niçin insanları hem sersemletir hem de çılgına çevirir? Oysa bu hâller birbirine zıttır; biri hareketin artması, öteki azalmasıdır. Yoksa Khairemon'un dediği gibi mi: "İçenlerin huylarına karışır." Demek ki zıt sonuçları aynı şeylerde değil, aynı durumda olmayan şeylerde meydana getirir; tıpkı ateşin bazı şeyleri kurutup bazılarını ıslatması gibi, ama aynı şeyleri değil; buzu eritir, tuzu katılaştırır. Şarap da (çünkü tabiatça yaştır) ağır olanları gerip hızlandırır, hızlı olanları ise gevşetir. Bu yüzden tabiatça melankolik olan bazı kişiler içki sonrası mahmurlukta büsbütün gevşer. Nasıl banyo bedeni kasılı ve sert olanları kolay hareket eder hâle getirir, kolay hareket eden ve yaş olanları ise gevşetirse, şarap da içeriyi adeta yıkayarak bu sonucu doğurur.
Διὰ τί ὁ οἶνος καὶ τετυφωμένους ποιεῖ καὶ μανικούς; ἐναντία γὰρ ἡ διάθεσις· ὁ μὲν γὰρ μᾶλλον ἤδη ἐν κινήσει, ὁ δὲ ἧττον. ἢ ὥσπερ Χαιρήμων εἶπεν· τῶν χρωμένων γὰρ τοῖς τρόποις κεράννυται. τἀναντία οὖν ποιεῖ οὐ ταὐτά, ἀλλὰ τὰ μὴ ὁμοίως ἔχοντα, ὥσπερ καὶ τὸ πῦρ τὰ μὲν ξηραίνει, τὰ δὲ ὑγραίνει, ἀλλ’ οὐ ταὐτά, καὶ τήκει τὸν κρύσταλλον καὶ πήγνυσι τοὺς ἅλας. καὶ ὁ οἶνος (ὑγρὸς γάρ ἐστι τὴν φύσιν) τοὺς μὲν βραδυτέρους ἐπιτείνει καὶ θάττους ποιεῖ, τοὺς δὲ θάττους ἐκλύει. διὸ ἔνιοι τῶν μελαγχολικῶν τῇ φύσει ἐν ταῖς κραιπάλαις ἐκλελυμένοι γίνονται πάμπαν. ὥσπερ γὰρ τὸ λουτρὸν τοὺς μὲν συνδεδεμένους τὸ σῶμα καὶ σκληροὺς εὐκινήτους ποιεῖ, τοὺς δὲ εὐκινήτους καὶ ὑγροὺς ἐκλύει, οὕτως ὁ οἶνος, ὥσπερ λούων τὰ ἐντός, ἀπεργάζεται τοῦτο.
873a_517. Problem
Lahana niçin mahmurluğu giderir? Özsuyu tatlı ve temizleyici olduğu (hekimlerin bağırsakları lahana suyuyla lavman yapması bu yüzdendir), kendisi ise soğuk olduğu için mi? İşareti şudur: Hekimler onu şiddetli ishallere karşı iyice kaynatıp liflerini ayıklayarak ve soğutarak kullanırlar. Mahmurluk çekenlerde lahananın özsuyu içlerindeki şarap niteliğinde ve sindirilmemiş sıvıları bağırsaklara çeker, kendisi ise midenin üst kısmında kalarak bedeni soğutur. Beden soğuyunca ince sıvılar mesaneye gider; böylece sıvılar iki yoldan da bedenden dışarı atıldığı ve beden soğuduğu için mahmurluktan kurtulmaları akla yakındır; çünkü şarap yaş ve sıcaktır. Ayrıca sıvılar aşağı çekilip atılırken onlarla birlikte nefes de aşağı çekilir; bu nefes ise yalnız şaraptan başa yükseldiği için uyuşukluğu ve mahmurluğu meydana getirir. Nefes aşağı yönelip beden söylenen sebeplerle soğuyunca mahmurluğun acısı geçer. Mahmurluk bir tür kaynama ve sönmekte olan bir iltihaptır. Sarhoşluktan daha çok acı verir, çünkü sarhoşluk insanı kendinden geçirir, mahmurluk ise acıyı insan kendindeyken verir. Nasıl ateşe yakalananlar acı çekmekten çok eğlenirse, aynı kişiler kendilerine gelip hastalıktan kurtulduklarında acı çekerlerse, sarhoşlukta ve mahmurlukta da aynı şey olur.
Διὰ τί ἡ κράμβη παύει τὴν κραιπάλην; ἢ ὅτι τὸν
μὲν χυλὸν γλυκὺν καὶ ῥυπτικὸν ἔχει (διὸ καὶ κλύζουσιν αὐτῷ τὴν κοιλίαν οἱ ἰατροί), αὐτὴ δ’ ἐστὶ ψυχρά. σημεῖον δέ· πρὸς γὰρ τὰς σφοδρὰς διαρροίας χρῶνται αὐτῇ οἱ ἰατροί, ἕψοντες σφόδρα καὶ ἀποξυλίζοντες καὶ ψύχοντες. συμβαίνει δὴ τῶν κραιπαλώντων τὸν μὲν χυλὸν αὐτῆς εἰς τὴν κοιλίαν κατασπᾶν τὰ ἐν αὐτοῖς ὑγρά, οἰνηρὰ καὶ ἄπεπτα ὄντα, αὐτὴν δὲ ὑπολειπομένην ἐν τῇ ἄνω κοιλίᾳ ψύχειν τὸ σῶμα. ψυχομένου δὲ ὑγρὰ λεπτὰ συμβαίνει εἰς τὴν κύστιν φέρεσθαι, ὥστε κατ’ ἀμφότερα τῶν ὑγρῶν ἐκκρινομένων διὰ τοῦ σώματος, καὶ καταψυχομένου, εἰκότως ἀκραίπαλοι γίνονται· ὁ γὰρ οἶνος ὑγρὸς καὶ θερμός ἐστιν. ἔτι δὲ συμβαίνει τῶν ὑγρῶν κατασπωμένων καὶ ἐκκρινομένων κάτω καὶ πνεῦμα ἐπάγεσθαι αὐτοῖς, ὅθεν μόνον ἀπὸ τοῦ οἴνου εἰς τὴν κεφαλὴν φερόμενον τὸν κάρον καὶ τὴν κραιπάλην ποιεῖ. κάτω δὲ ὁρμήσαντος καὶ καταψυχομένου τοῦ σώματος διὰ τὰ εἰρημένα, λύεται ὁ τῆς κραιπάλης πόνος. ἒστι γὰρ ἡ κραιπάλη ζέσις τις καὶ φλεγμασία λήγουσα. λυπεῖ δὲ μᾶλλον τῆς μέθης, ὅτι ἐκείνη μὲν ἐξίστησιν, ἡ δὲ κραιπάλη ἐν ἑαυτοῖς οὖσι τὸν πόνον παρέχει· καθάπερ οὖν καὶ ὑπὸ τῶν πυρετῶν οἱ λαμβανόμενοι παίζουσι μᾶλλον ἢ ἀλγοῦσι, παρ’ αὑτοῖς δὲ γενόμενοι οἱ αὐτοί, κουφισθέντες τοῦ πάθους, ἀλγοῦσιν. ταὐτὰ γὰρ καὶ ἐπὶ τῆς κραιπάλης καὶ ἐπὶ τῆς μέθης συμβαίνει.
873b_218. Problem
Sulu şarap niçin sudan da saf şaraptan da daha çok kusma isteği uyandırır? En çok kusturan şeyler mideyi bulandırıp yukarı çıkan ve tatsız olanlar olduğu için mi? Şarap yukarı çıkan sıcaklığı bastırır, su ise ince ve tatsız değildir. İnce ve tatsız olmadığı için çabucak aşağı geçer; tatsız olmadığı için de mideyi bulandırmaz. Çok sulanmış şarap ise çabucak akıp gidecek kadar ince değildir, içinde az şarap bulunduğu için de tatsızdır; çünkü hisse birden çok hareket, yani hem şaraptan hem sudan gelen hareket sokarak onu karıştırır; ikisi de hissedilir. İyi karıştırılmış şarap ise suyun hissini ortadan kaldırır, yumuşak bir şarap hissi verir; bu yüzden zevkle içilir. Sulu şarap tatsız olduğu için yukarı çıkma eğilimindedir; böyle bir şey de kusturur.
Διὰ τί μᾶλλον ἐμετιᾶν ποιεῖ ὁ ὑδαρὴς οἶνος ἢ τὸ ὕδωρ καὶ ὁ ἄκρατος; ἢ ὅτι ἐμεῖν μὲν μάλιστα ποιεῖ τὰ ἐπιπολαστικὰ καὶ ὅσα ἀηδῆ ἐστίν. ἔστι δὲ ὁ μὲν οἶνος κατακρουστικός, τὸ δὲ ὕδωρ λεπτὸν καὶ οὐκ ἀηδές. διὰ μὲν οὖν τὸ λεπτὸν καὶ οὐκ ἀηδὲς εἶναι κάτω διέρχεται ταχύ, διὰ δὲ τὸ μὴ ἀηδὲς οὐ ποιεῖ καρδιώττειν. ὁ δὲ κεκραμένος λίαν οὐκ ἔστι λεπτὸς ὥστε διαρρεῖν ταχύ, διὰ δὲ τὸ μικρὸν ἔχειν οἴνου ἀηδής ἐστιν· ταράττει γὰρ τὴν αἴσθησιν τῷ πλείους ἐν αὐτῇ κινήσεις ἐμποιεῖν, τήν τ’ ἀπὸ τοῦ οἴνου καὶ τοῦ ὕδατος· αἰσθηταὶ γὰρ ἄμφω γίνονται. ὁ δ’ εὔκρατος τὴν μὲν τοῦ ὕδατος αἴσθησιν ἀφανίζει, οἴνου δὲ μαλακοῦ ποιεῖ αἴσθησιν· διὸ ἡδέως πίνεται. ἀηδὴς δὲ ὢν ὁ ὑδαρὴς οἶνος ἐπιπολαστικός ἐστιν· τὸ δὲ τοιοῦτον ἐμετικόν ἐστιν.
873b_319. Problem
Sarhoşken tuzlu ve kötü suları niçin daha iyi fark ederiz de ayıkken daha az fark ederiz? Can sıkıcı şeyler arzu duymayanlara daha açık olduğu, arzu duyanların ise gözünden kaçtığı için mi? Hoşnut olan, arzu duyanla aynı durumdadır; ayık olan bu durumdadır. Sarhoş ise doymuştur.
Διὰ τί μεθύοντες μᾶλλον διαισθανόμεθα τὰ ἁλυκὰ
καὶ τὰ μοχθηρὰ ὕδατα, νήφοντες δ’ ἧττον; ἢ ὅτι τὰ λυπηρὰ μᾶλλον δῆλα τοῖς μὴ ἐπιθυμοῦσι, τοὺς δ’ ἐπιθυμοῦντας διαλανθάνει; ὁ μὲν οὖν ἡδέως ἔχων ὁμοίως τῷ ἐπιθυμοῦντι ἔχει, ὁ δὲ νήφων οὕτως ἔχει· ὁ δὲ μεθύων πλήρης.
874a_220. Problem
Çok sarhoş olanlara niçin her şey dönüyormuş gibi görünür, sarhoşluk iyice tutmaya başlayınca da uzaktaki şeyleri sayamazlar? Bu yüzden bazıları bunu sarhoşluğun işareti sayar. Görme, şarabın sıcaklığıyla sık sık hareket ettiği için mi? Biri gözünün altından bastırdığında nasıl şeyler iki görünürse, sarhoşlarda da öyle olur. Çünkü biri gözün altından bastırıp görmeyi hareket ettirse de, hareket dışarıdan ya da içeriden gelse de hiçbir fark yoktur; görme her iki durumda aynı etkiye uğrar. Böylece görülen şey yerinde duruyormuş gibi görünmez, uzaktaki şey ise daha da az; çünkü görme uzandıkça ona daha az hâkim olur, yakındaki bu hareket de uçta daha büyük bir sapma meydana getirir. Görme şiddetle ve düzenli biçimde aşağı yukarı hareket ederse uzaktakine daha da az hâkim olur. Uzanan her şey dönerek gider; oklar ve asılı şeyler gibi. Görme de zayıflığı yüzünden, sanki uzağa gidiyormuş gibi aynı etkiye uğrar. Görmeyi hareket ettirmekle görülen şeyi hareket ettirmek arasında hiçbir fark yoktur; çünkü öyle görünme bakımından aynı etkiyi yaparlar.
Διὰ τί τοῖς μεθύουσι σφόδρα κύκλῳ πάντα φαίνεται φέρεσθαι, καὶ ἤδη ἁπτομένης μᾶλλον τῆς μέθης ἀριθμεῖν τὰ πόρρω οὐ δύνανται; διὸ καὶ σημεῖον τῆς μέθης ποιοῦνται αὐτό τινες. ἢ ὅτι κινεῖται ὑπὸ τῆς θερμότητος τοῦ οἴνου ἡ ὄψις πυκνάκις; ὥσπερ οὖν ὅταν ὑποθῇ τις ὑπὸ τὸν ὀφθαλμόν, δύο φαίνεται, οὕτω καὶ τοῖς μεθύουσιν. οὐθὲν γὰρ διαφέρει, ἐὰν μὲν ὑποθῇ, κινῇ δὲ τὴν ὄψιν, οὐδ’ ἐὰν ἔξωθεν ἢ ἔσωθεν· ἀμφοτέρως γὰρ τὸ αὐτὸ πάσχει ἡ ὄψις. ὥστε οὐ δόξει μένειν τὸ ὁρώμενον, καὶ τὸ πόρρωθεν ἔτι μᾶλλον· ἔτι γὰρ ἧττον κρατεῖ ἀποτεινομένης τῆς ὄψεως, καὶ πλέον τὸ διάστημα ἐπὶ τῷ ἄκρῳ ποιεῖ ἡ ἐγγὺς αὕτη κίνησις. ἂν δὲ σφόδρα κινῆται καὶ ὁμαλῶς ἄνω καὶ κάτω, ἧττον κρατήσει τοῦ πόρρω. πάντα δὲ ἀποτεινόμενα κύκλῳ φέρεται, οἷον οἱ ὀϊστοὶ καὶ τὰ καταρτώμενα. καὶ ἡ ὄψις οὖν δι’ ἀσθένειαν ταὐτὸ πάσχει ὥσπερ ἂν εἰ πόρρω ἐφέρετο. διαφέρει δ’ οὐθὲν τὴν ὄψιν κινεῖν ἢ τὸ ὁρώμενον· ταὐτὸ γὰρ ποιεῖ πρὸς τὸ φαίνεσθαι.
874a_321. Problem
Bir dikişte içtiklerinde, daha çok sıvıyla daha çok ıslanması gerekirken, bağırsaklar niçin daha kuru olur? Bağırsak çok ve topluca gelen sıvıya hâkim olamadığı, sıvı da hiçbir etkiye uğramadan kendi yerine gittiği için mi? Sindirilmemiş sıvının yeri mesanedir. Bağırsak az sıvıya hâkim olur ve onu sindirir; böylece sıvı orada kalarak bağırsağı ıslatır.
Διὰ τί, ὅταν ἀθρόως πίνωσι, ξηρότεραι αἱ κοιλίαι γίνονται, ὅτε δεῖ ὑγραίνεσθαι μᾶλλον ὑπὸ τοῦ πλείονος; ἢ ὅτι τοῦ μὲν πολλοῦ καὶ ἀθρόου οὐ κρατεῖ ἡ κοιλία, ἀλλ’ εἰς τὸν αὑτοῦ ἔρχεται τόπον ἀπαθές; ἔστιν δὲ ὑγροῦ τόπος ἀπέπτου ἡ κύστις. τοῦ δὲ ὀλίγου κρατεῖ καὶ πέττει, ὥστε μένον ὑγραίνει.
874a_422. Problem
İyi sulanmış şarap içenler niçin saf şarap içenlerden daha çok mahmurluk çeker? Sulanmış şarap inceliği yüzünden, giysilerde olduğu gibi, daha çok yere girdiği ve daha zor dışarı çıkarıldığı için mi? Su daha ince parçacıklıdır ama kolayca çıkar. Yoksa saf şarabı kaldıramadıkları için ondan daha az içtikleri ve daha çok kustukları için mi? Ayrıca saf şarap öteki şeyleri de birlikte sindirir. Bu da aynı problemdir.
Διὰ τί μᾶλλον κραιπαλῶσιν οἱ εὔκρατον πίνοντες ἢ οἱ ἄκρατον; ἢ διὰ τὴν λεπτότητα εἰς πλείους τόπους ὁ κεκραμένος εἰσέρχεται, καθάπερ ἐν τοῖς ἱματίοις, καὶ ἔστι δυσεξαγωγότερος· τὸ δὲ ὕδωρ λεπτομερέστερον μέν, ἀλλ’ εὐέξοδον. ἢ διότι ἔλαττον πίνουσιν ἄκρατον διὰ τὸ μὴ δύνασθαι, καὶ μᾶλλον ἀπεμοῦσιν; ἔτι δὲ συμπέττει τὰ λοιπά. ταὐτὸ δ’ ἐστὶ πρόβλημα.
874a_523. Problem
Biri önceden zayıflamışken çok saf şarap içerse niçin ölür? Önceden zayıflamamış olsalar bile içkiye düşkün birçok kişi bir dikişte çok içince kururlar. Oysa şarap tabiatça sıcak şeylerden sayılır, yaşamak da öyledir; ölmek ise soğumadır. Baldıranda olduğu gibi kendi sıcaklık azar azar söndüğü için mi, ama başka bir yolla? Baldıran soğukluğuyla yaşlığı ve sıcaklığı dondurur, şarap ise kendi sıcaklığıyla tabiî sıcaklığı söndürür. Nasıl büyük bir ateş ve güneş küçük ateşi söndürürse, şaraptaki sıcaklık da aşırı olursa bedenlerdeki sıcaklığı söndürür.
Διὰ τί ὑπὸ τοῦ ἀκράτου ἀποθνήσκουσιν, ἐάν τις προϊσχνάνας πολὺ πίῃ; καὶ μὴ προϊσχνάναντες δὲ πολλοὶ τῶν φιλοπότῶν ἀθρόον πολὺ πιόντες ξηροὶ γίνονται· δοκεῖ γὰρ ὅ τε οἶνος τῶν θερμῶν εἶναι τὴν φύσιν καὶ τὸν ζῆν, τὸ δὲ
ἀποθνήσκειν κατάψυξις. ἢ ὥσπερ καὶ ἀπὸ τοῦ κωνείου, σβεννυμένου κατὰ μικρὸν τοῦ θερμοῦ τοῦ οἰκείου, ἀλλὰ τρόπον ἕτερον· τὸ μὲν γὰρ τῇ ψυχρότητι πήγνυσιν τὸ ὑγρὸν καὶ θερμόν, ὁ δ’ οἶνος τῇ θερμότητι τῇ αὑτοῦ μαραίνει τὴν φυσικὴν θερμότητα. ὥσπερ οὖν ὑπὸ τοῦ πολλοῦ πυρὸς καὶ ἡλίου τὸ ὀλίγον πῦρ ἀποσβέννυται, οὕτω καὶ ἡ ἐν τοῖς σώμασιν θερμότης ὑπὸ τῆς ἐν τῷ οἴνῳ, ἐὰν ὑπερβάλῃ.
874b_224. Problem
Sarhoşlar niçin daha kolay ağlar? Sıcak ve yaş hâle geldikleri için mi? Böylece kendilerine hâkim olamazlar, dolayısıyla küçük şeylerle duygulanırlar.
Διὰ τί οἱ μεθύοντες ἀριδάκρυοι μᾶλλον; ἢ ὅτι θερμοὶ καὶ ὑγροὶ γίνονται· ἀκρατεῖς οὖν εἰσίν, ὥστε ὑπὸ μικρῶν κινεῖσθαι.
874b_325. Problem
Büyük kadehlerle kafayı çekenler niçin daha az sarhoş olur? Çünkü hepsinin sebebi aynıdır: geri püskürtme, yani yüzeydeki sıcaklığın geri püskürtülmesi. Sarhoşluk baş çevresindeki bölgelerde olur.
Διὰ τί ἧττον μεθύσκονται ταῖς μεγάλαις κωθωνιζόμενοι; πάντων γὰρ ταὐτὸ αἴτιον ἡ κατάκρουσις, τουτέστιν ἐπιπολῆς. τὸ μὲν γὰρ μεθύειν ἐν τοῖς περὶ κεφαλὴν τόποις.
874b_425a. Problem
Sarhoşlara niçin uyku gelmez? Uyku için içeride sıcak bir yaşlık bulunması gerektiği için mi? Çünkü böyle bir yaşlık kolay sindirilir. Yaşlık bulunmaz, az olur ya da zor sindirilirse uyku gelmez. Bu yüzden insanlar yorgunluklarda, yemekten ve içkiden sonra sıcaklık yüzünden en uykulu hâle gelir. Melankoliklerde ve büyük terleme banyoları yapanlarda ise uykusuzluk olur; birincilerde yaşlık soğumuş, ikincilerde ise hiç yoktur ya da azdır. Demek ki iki hâlden her birinde bunlara bakmak gerektiği açıktır.
Διὰ τί τοῖς μεθύουσιν οὐκ ἐγγίνεται ὕπνος; ἢ ὅτι δεῖ πρὸς τοὺς ὕπνους ὑγρότητα ἐνυπάρχειν θερμήν; αὕτη γὰρ εὔπεπτος. ἂν δὲ μὴ ἐνῇ ὑγρότης ὀλίγη ἢ δύσπεπτος, οὐ γίνεται ὕπνος. διὸ ἐν τοῖς κόποις καὶ μετὰ τὰ σιτία καὶ τοὺς πότους ὑπνωτικώτατοι γίνονται ὑπὸ τῆς θέρμης. τοῖς δὲ μελαγχολικοῖς καὶ τοῖς μεγάλας πυρίας † ἀγρυπνία, τοῖς μὲν ὅτι κατέψυκται τὸ ὑγρόν, τοῖς δὲ ὅτι οὐκ ἔστιν ἢ ὀλίγον. φανερὸν οὖν ὅτι εἰς ταῦτα βλεπτέον καθ’ ἕτερον τῶν παθῶν.
874b_526. Problem
Ayyaşlar niçin titrer, hem de ne kadar saf şarap içerlerse o kadar çok? Oysa şarap ısıtıcıdır, titreme ise en çok soğuktan olur; bu yüzden en çok üşüyenler titrer. Saf şarabı besin olarak kullanan birçok kişide öyle güçlü titremeler olmuştur ki onları sıkıştıranları üstlerinden fırlatmışlar, sıcak suyla yıkanırken de hiçbir şey hissetmemişlerdir. Bu şekilde yaşayan, ovulmayı ve etle beslenmeyi de alışkanlık edinen başkaları ise felç türünden hastalıklara sürüklenmiştir; bunlarda hareketsizlik yüzünden titreme daha az görülmüş, ama şiddetli acı ve artık hiç rahat duramama baş göstermiştir. Titremenin sebebi soğukluktur; söylendiği gibi hem üşüyenlerin hem de çok yaşlıların bu hâle düştüğü görülür. Bunların ikisinden birinde hâl, ötekinde yaş soğuktur. Şarap ise son derece ısıtıcıdır; dolayısıyla burada bir çelişki varmış gibi görünür. Yoksa aynı şeyin, aynı şekilde etki etmeyen zıt şeylerden meydana gelmesine hiçbir engel yok mudur? Örneğin don da sıcak da yakar; don sıcaklığı topluca bir araya getirdiğinde. Böylece bir bakıma aynı hâl zıt şeylerden, bir bakıma da aynı şey aynı şeyden meydana gelir. Titreme sıcaklığın eksikliğinden olur, ama her sıcaklığın değil, kendine ait olanın. Sıcaklık ya sönerek ya da tükenerek yok olur: Zıtlarıyla, soğuk ve yaşla söner; besin eksikliğiyle tükenir, tıpkı yakacakları ve yağları kalmayan kandiller gibi; ya da yabancı bir sıcaklıkla tükenir, tıpkı güneşteki ateş ve ateşin yanındaki kandiller gibi. Üşüyenler, sıcaklıkları soğukla söndüğü için titrer. Üstüne sıcak su dökülenlerde ürpertilerin olması da bu yüzdendir: İçeri kapanıp karşı kuşatma yapan soğuk tüyleri diken diken eder. Ateşlenmeye başlayan kişide görülen titreme de benzer bir sebeple olur. Yaşlılıkta ise besin tükendiği için sıcaklık söner; çünkü sıcaklığın besini yaşlıktır, yaşlılık ise soğuktur. Ayyaşlar da kendi sıcaklıkları tükendiği için titrer; şarap yüzünden bu hâle düşen başkaları da olsa, bu yaşlılar gibi değil, sıcaklığın yok olmasının üçüncü bir yoluyla olur. Bedende aşırı bir sıcaklık kullandıklarında bu sıcaklık çok olduğundan, güç kazandığımız kendi sıcaklığımızı ya söndürür ya da zayıflatır. Çünkü hareket ettiren hareket edene hâkim olamadığında böyle olur; örneğin biri uzun ve büyük bir sırığı sağlam tutamazsa ucu titrer. Bu, ya tutulan şey daha büyük ya da hareket ettiren daha zayıf olduğu için olur. Sıcaklık sönünce (hayvanlarda hareketin sebebi bu gibi görünür) tabiat hâkim olamaz. Ayyaşlarda ve yaşlılarda bu hâlin soğukluktan ileri geldiğinin işareti, titremenin üşüme olmadan meydana gelmesidir.
Διὰ τί οἱ οἰνόφλυγες τρέμουσιν, καὶ μᾶλλον ὅσῳ ἂν ἀκρατοποτῶσιν; ἔστιν δὲ ὁ μὲν οἶνος θερμαντικός, ὁ δὲ τρόμος γίνεται μάλιστα ὑπὸ ψυχροῦ, διὸ οἱ ῥιγῶντες μάλιστα τρέμουσιν. πολλοῖς δ’ ἤδη χρωμένοις μόνῳ ἀκράτῳ τροφῆς χάριν τρόμοι τε ἰσχυροὶ συνέβησαν, ὥστε ἀπορρίπτειν τοὺς θλίβοντας, καὶ τῷ θερμῷ ὕδατι λουόμενοι ἀναισθήτως εἶχον. ἕτεροι δὲ τοῦτον τὸν τρόπον διαιτώμενοι, καὶ τρίψεσι χρώμενοι καὶ τροφῇ κρέασι, πρὸς ἀποπληκτικὰς ἀρρωστίας ἤλασαν· οἷς τρόμοι μὲν διὰ τὴν ἀκινησίαν ἧττον ἐνέπιπτον, πόνος δὲ ἰσχυρὸς καὶ τὸ μὴ δύνασθαι ἡσυχάζειν ἤδη. τοῦ μὲν τρόμου αἰτία ἡ ψυχρότης· φαίνονται γάρ, ὥσπερ εἴρηται, οἵ τε ῥιγῶντες τοῦτο πάσχοντες καὶ οἱ σφόδρα γέροντες. ἀμφοτέρων δὲ τούτων τῶν μὲν τὸ πάθος ψυχρόν, τῶν δὲ ἡ ἡλικία· ὁ δὲ οἶνος θερμαντικώτατος, ὥσθ’ ὑπεναντίον ἄν τι συμβαίνοι. ἢ οὐθὲν κωλύει γίνεσθαι ταὐτὸ ὑπὸ ἐναντίων, μὴ ὡσαύτως δὲ ποιούντων, οἷον καὶ ὑπὸ τῶν πάγων ἀποκάεται καὶ ὑπὸ θερμοῦ, ὅταν ὁ πάγος ἀθρόον ποιήσῃ τὸ θερμόν· ὥστ’ ἔστι μὲν ὡς ὑπ’ ἐναντίων τὸ πάθος τὸ αὐτὸ συμβαίνειν· ἔστι δὲ ὡς ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ τὸ αὐτό. ὁ δὲ τρόμος γίνεται μὲν ὑπ’ ἐνδείας
θερμοῦ, οὐ παντός, ἀλλὰ τοῦ οἰκείου. φθείρεται δὲ τὸ θερμὸν ἢ μαράνσει ἢ σβέσει, σβέσει μὲν ὑπὸ τῶν ἐναντίων, ὑπὸ ψυχροῦ καὶ ὑγροῦ, μαράνσει δὲ ἐνδείᾳ τροφῆς, οἷον οἱ λύχνοι, ὅταν μὴ ἔχωσιν ὑπέκκαυμα μηδ’ ἔλαιον· ἢ ὑπὸ θερμοῦ ἀλλοτρίου, οἷον τὸ πῦρ ἐν τῷ ἡλίῳ καὶ οἱ λύχνοι παρὰ τὸ πῦρ. οἱ μὲν οὖν ῥιγῶντες ὑπὸ ψυχροῦ σβεννυμένου τοῦ θερμοῦ τρέμουσιν. διὸ καὶ τοῖς προσχεομένοις τὸ θερμὸν αἱ φρῖκαι γίνονται· ἐγκατακλειόμενον γὰρ τὸ ψυχρὸν εἴσω καὶ ἀντιπεριιστάμενον ἵστησι τὰς τρίχας· καὶ τῷ ἀρχομένῳ πυρέττειν τὸ γινόμενον ῥῖγος δι’ ὁμοίαν αἰτίαν γίνεται. ἐν δὲ τῷ γήρᾳ τὸ θερμὸν μαραίνεται τῆς τροφῆς ὑπολειπούσης. τροφὴ μὲν γὰρ ὑγρὸν τῷ θερμῷ, τὸ δὲ γῆρας ψυχρόν. οἱ δὲ οἰνόφλυγες μαραινομένης μὲν τῆς οἰκείας θερμότητος τρέμουσι, κἂν εἴ τινες ἄλλοι τοῦτο πάσχουσι διὰ τὸν οἶνον, οὐ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον τοῖς διὰ γῆρας, ἀλλ’ ἔτι τρίτος ἦν τρόπος τῆς τοῦ θερμοῦ φθορᾶς. ὅταν γὰρ ὑπερβάλλοντι χρῶνται ἐν τῷ σώματι, πολλὴ οὖσα ἡ θερμότης ἢ ἀποσβέννυσιν ἢ ἀσθενῆ ποιεῖ τὴν οἰκείαν θερμότητα ᾗ ἰσχύομεν· ἔστι γὰρ ὅταν μὴ κρατῇ τὸ κινοῦν τοῦ κινουμένου, οἷον ὅταν ξύλον μακρὸν καὶ μέγα μὴ εὐκρατῶς ἔχῃ τις, τὸ ἄκρον τρέμει. γίνεται δὲ τοῦτο ἢ τῷ τὸ ἐχόμενον μεῖζον εἶναι ἢ τῷ τὸ κινοῦν ἔλαττον. συμβαίνει δὲ σβεννυμένου τοῦ θερμοῦ (δοκεῖ γὰρ αἴτιον τοῦτο εἶναι τοῦ κινεῖσθαι τοῖς ζῴοις) μὴ κρατεῖν τὴν φύσιν. σημεῖον δ’ ὅτι διὰ ψυχρότητα γίνεται τὸ πάθος τοῖς οἰνόφλυξιν καὶ τοῖς πρεσβύταις, ὅτι ἄνευ ῥίγους γίνεται ὁ τρόμος.
875a_227. Problem
Çakırkeyif olan niçin daha çok sarhoş olandan da ayık olandan da daha çok ölçüyü kaçırır? Ayık olan iyi hüküm verdiği, büsbütün sarhoş olan ise hisleri tıkandığından ve ağırlığı taşıyamadığından hüküm vermediği için mi? Hüküm vermeyen de ölçüyü kaçırmaz. Çakırkeyif olan ise hem hüküm verir hem de şarap yüzünden kötü hüküm verir; bu yüzden ölçüyü kaçırır. Nitekim Klazomenaili Satyros sövmeye düşkün biriydi; bir davada sanıkken, sövmek yerine davanın konusu hakkında konuşsun diye, karşı tarafı dinleyip sövmeye yönelmesin diye kulaklarını tıkadılar; karşı taraf susunca tıkacı çıkardılar. Ama Satyros, karşı tarafın hâlâ konuştuğu birkaç sözü duyunca kendini tutamadı ve sövdü; çünkü hissediyordu ama kötü hüküm veriyordu.
Διὰ τί ὁ ἀκροθώραξ μᾶλλον παροινεῖ τοῦ μᾶλλον μεθύοντος καὶ τοῦ νήφοντος; ἢ ὅτι ὁ μὲν νήφων εὖ κρίνει, ὁ δὲ παντάπασιν μεθύων διὰ τὸ τὰς αἰσθήσεις ἐπιπεπλασμένας εἶναι, οὐ δυνάμενος τὸ βάρος φέρειν, οὐ κρίνει· οὐ κρίνων δὲ οὐ παροινεῖ. ὁ δὲ ἀκροθώραξ κρίνει τε καὶ διὰ τὸν οἶνον κακῶς κρίνει, ὥστε παροινεῖ· ὥσπερ καὶ Σάτυρον τὸν Κλαζομένιον ὄντα φιλολοίδορον, φεύγοντα δίκην, ἵνα ὑπὲρ τοῦ πράγματος λέγῃ καὶ μὴ λοιδορῆται, τὰ ὦτα ἐπέπλασαν, ἵνα μὴ ἀκούων εἰς λοιδορίαν τρέπηται· παυομένου δὲ τοῦ ἀντιδίκου ἀφεῖλον· μικρὰ δὲ ἀκούσας ἔτι λέγοντος οὐκ ἀπέσχετο, ἀλλὰ κακῶς ἔλεγεν, διὰ τὸ αἰσθάνεσθαι μὲν, κακῶς δὲ κρίνειν.
875b28. Problem
Tatlı şarap daha hoş olduğu hâlde insanlar niçin ona düşkün olup ayyaş olmaz? Tatlı şarabın kendine özgü değil, yabancı bir tadı olduğu için mi? Bu yüzden ona yenilen kişi şarap düşkünü olmaktan çok tatlı düşkünü olur.
Διὰ τί πρὸς τὸν γλυκὺν οἶνον ἡδίω ὄντα οὐ γίνονται οἰνόφλυγες; ἢ ὅτι οὐκ ἴδιον χυμὸν ἔχει ὁ γλυκύς, ἀλλ’ ἀλλότριον; φιλόγλυκυς οὖν μᾶλλον ἢ φίλοινος ἔσται ὁ κεκρατημένος.
875b_229. Problem
Ayyaşlar niçin güneşte ısınmaktan çok hoşlanır? Sindirime ihtiyaç duydukları için mi? Bir de soğumuş oldukları için; felçlerin ve uyuşmaların içki âlemlerinden sonra çok çabuk görülmesi de bu yüzdendir.
Διὰ τί οἱ οἰνόφλυγες ὑπὸ τοῦ ἡλίου θερμαινόμενοι μάλιστα χαίρουσιν; ἢ ὅτι δέονται πέψεως; ἔτι δὲ καὶ διὰ τὸ κατεψῦχθαι· διὸ καὶ αἱ ἀποπληξίαι καὶ αἱ ἀποναρκώσεις τάχιστα μετὰ τοὺς πότους γίνονται.
875b_330. Problem
Sarhoşlar tek bir şeye baktıklarında niçin bazen onu çok görürler? Görmenin başlangıçları, bütün baş gibi, şarabın etkisiyle içeriden hareket ettiği için mi? Başlangıçlar hareket edince görme ışınları aynı noktada buluşmaz, adeta görülen şeyin iki ayrı kısmına düşer; bu yüzden şey iki görünür. Biri gözünü alttan bastırdığında da aynı şey olur; çünkü görmenin başlangıcını hareket ettirmiştir, böylece görme artık öteki gözünkiyle aynı noktada buluşmaz. Bu tür hareket dışarıdan olur, şaraptan gelen ise içeriden. Ama hiçbir fark yoktur; görme nasıl hareket ettirilirse ettirilsin aynı sonucu doğurur.
Διὰ τί τοῖς μεθύουσιν ἐνίοτε πολλὰ φαίνεται τὸ ἓν ὁρῶσιν; ἢ ὅτι αἱ ἀρχαὶ τῶν ὄψεων ἔσω μὲν κινοῦνται ὑπὸ τοῦ οἴνου, καθάπερ ἡ ὅλη κεφαλή, κινουμένων δὲ τῶν ἀρχῶν οὐκ εἰς ταὐτὸ συμβάλλουσιν αἱ ὄψεις, ἀλλ’ οἷον ἐπὶ μέρος ἑκάτερον τοῦ ὁμωμένου· διὸ δύο φαίνεται. ταὐτὸ δὴ τοῦτο γίνεται καὶ ἐάν τις κάτωθεν πιέσῃ τὴν ὄψιν· ἐκίνησεν γὰρ τὴν ἀρχὴν τῆς ὄψεως, ὥστε μηκέτι εἰς ταὐτὸ συμβάλλειν τῇ ἑτέρᾳ. ἡ μὲν οὖν τοιαύτη κίνησις ἔξωθεν γίνεται, ἡ δὲ ἀπὸ τοῦ οἴνου ἔσωθεν. διαφέρει δ’ οὐθέν· ταὐτὰ γὰρ ποιήσει ὁπωσοῦν κινηθεῖσα.
875b_431. Problem
Sarhoşların dili niçin sürçer? Sarhoşlukta bütün beden nasıl sendelerse, dil de sendeleyerek sürçtüğü ve sözcükleri seçik seçik söyleyemediği için mi? Yoksa dilin eti süngerimsi olduğu, ıslanınca da şiştiği için mi? Bu olunca dil hacminden gelen kalınlık yüzünden daha zor hareket eder ve sözcükleri tam çıkaramaz. Yoksa ne bir sıvının içinde, hava bulunmadığı için, ne de ağzımıza sıvı aldığımızda konuşabildiğimiz için mi? Sarhoşlukta dil bol sıvı içinde olduğundan sözcükleri tam çıkaramayız; tam çıkaramamak da sürçmektir. Yoksa sarhoşlukta psykhē de bundan etkilenip sürçtüğü için mi? Psykhē bu hâle düşünce dilin de aynı hâle düşmesi akla yakındır; çünkü konuşmanın ilkesi ondadır. Bu yüzden sarhoşluk olmadan da psykhē bir şeyden etkilendiğinde dil de onunla birlikte etkilenir; korkanlarda olduğu gibi.
Διὰ τί τῶν μεθυόντων ἡ γλῶττα πταίει; πότερον ὅτι καθάπερ τὸ ὅλον σῶμα ἐν τῇ μέθῃ σφάλλεται, οὕτω καὶ ἡ γλῶττα σφαλλομένη πταίει καὶ οὐ δύναται τὴν λέξιν διαρθροῦν; ἢ σπογγώδης ἐστὶν ἡ τῆς γλώττης σάρξ· βρεχομένη οὖν ἐξαίρεται· τούτου δὲ συμβαίνοντος διὰ τὸ πάχος τὸ ἀπὸ τοῦ ὄγκου δυσκινητοτέρα οὖσα οὐ δύναται διακριβοῦν. ἢ διότι οὔτε ἐν τῷ ὑγρῷ δυνάμεθα λαλεῖν διὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ ἀέρος, οὔθ’ ὅταν εἰς τὸ στόμα λάβωμεν ὑγρόν; ἐν τῇ μέθῃ οὖν ἐν ὑγρῷ πολλῷ τῆς γλώττης οὔσης οὐκ ἀκριβοῦμεν τὸ δὲ μὴ ἀκριβοῦν ἐστὶ τὸ πταίειν. ἢ διότι ἐν ταῖς μέθαις ἡ ψυχὴ συμπαθὴς γινομένη πταίει; τῆς ψυχῆς οὖν τοῦτο πασχούσης εἰκὸς καὶ τὴν γλῶτταν ταὐτὸ πάσχειν· ἀπ’ ἐκείνης γὰρ ἡ τοῦ λέγειν ἀρχή. διὸ καὶ χωρὶς τῆς μέθης, ὅταν ἡ ψυχὴ πάθῃ τι, συμπάσχει καὶ ἡ γλῶττα, οἷον τῶν φοβουμένων.
875b_532. Problem
Ayyaşlar ve deniz insanları niçin güneşten hoşlanır? Ayyaşlar sindirime ihtiyaç duydukları ve aynı zamanda bazı bölgeleri soğumuş olduğu için mi? Felçlerin ve uyuşmaların içki âlemlerinden sonra görülmesi de bu yüzdendir. Denizciler ise hep ıslak bir ortamda bulundukları için böyle yapar.
Διὰ τί οἱ οἰνόφλυγες καὶ οἱ περὶ τὴν θάλατταν χαίρουσιν ἡλίῳ; ἢ διότι οἱ μὲν οἰνόφλυγες δέονται πέψεως, καὶ ἅμα συμβαίνει τινὰς τόπους κατεψῦχθαι; διὸ καὶ ἀποπληξίαι καὶ ἀποναρκώσεις μετὰ τοὺς πότους. οἱ δὲ θαλάττιοι διὰ τὸ ἀεὶ ἐν ὑγρῷ εἶναι τοῦτο ποιοῦσιν.
875b_633. Problem
Sarhoşlar niçin cinsel birleşmeye muktedir değildir? Bedenin bir bölgesinin geri kalanından daha çok ısınması gerektiği, onlar ise sıcaklığın çokluğu yüzünden bunu yapamadıkları için mi? Böylece hareketten doğan sıcaklık, çevredeki sıcaklıkça söndürülür. Yoksa alt bölgelerin ısınması gerektiği, şarap ise tabiatça yukarı çıktığı, böylece sıcaklığı oraya yapıp buradan uzaklaştırdığı için mi? İnsanlar yemekten sonra da cinsel birleşmeye en az yatkındır; kahvaltıyı bol, akşam yemeğini az yemeyi öğütlemeleri de bundandır. Çünkü yiyecekler sindirilmemişken sıcaklık ve yaşlık yukarı gider, sindirilince aşağı iner; meninin oluşumu da bunlardandır. Yorgun olanlar da düşte meni boşaltır, çünkü yorgunluk yaş ve sıcaktır; artık bu bölgede toplanırsa düşte boşalma olur. Bazı hastalıklarda, görüldüğü kişilerde, aynı sebeple olur. Korkanlarda ve ölmekte olanlarda da aynı şekilde olur.
Διὰ τί οἱ μεθύοντες ἀδύνατοι ἀφροδισιάζειν; ἢ ὅτι δεῖ μᾶλλόν τινα τόπον ἐκθερμανθῆναι τοῦ ἄλλου σώματος,
οἱ δὲ διὰ τὸ πλῆθος τῆς θερμασίας ἀδυνατοῦσιν, ἀποσβέννυται οὖν τὸ ἀπὸ τῆς κινήσεως, θερμὸν γινόμενον ὑπὸ τοῦ περιέχοντος. ἢ διότι δεῖ μὲν ἐκθερμανθῆναι τοὺς κάτω τόπους, ὁ δ’ οἶνος ἄνω πέφυκεν φέρεσθαι, ὥστε ἐκεῖ ποιεῖ τὴν θερμασίαν, ἐντεῦθεν δὲ ἀπάγει. καὶ μετὰ τὰ σιτία ἥκιστα ἀφροδισιαστικοί, καὶ κελεύουσιν ἀριστᾶν μὲν πολύ, δειπνεῖν δὲ ὀλίγον· ἀπέπτων μὲν γὰρ ὄντων ἄνω φέρεται, πεπεμμένων δὲ κάτω τὸ θερμὸν καὶ τὸ ὑγρόν· ἡ δὲ τοῦ σπέρματος γένεσις ἐκ τούτων. καὶ οἱ κοπιῶντες ἐξονειρώττουσιν, ὅτι ὑγρὸς καὶ θερμὸς ὁ κόπος· ἐὰν οὖν ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ γένηται ἡ περίττωσις, συμβαίνει ἐξονειρώττειν. διὰ ταὐτὸ δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς ἀρρωστήμασιν, ὅσοις γίνεται, συμβαίνει. καὶ τοῖς φοβουμένοις καὶ τοῖς ἀποθνήσκουσιν συμβαίνει ὡσαύτως.
876a_234. Problem
Gençler sarhoş olunca niçin yaşlılardan daha çok altlarını ıslatır? Sıcak ve yaş oldukları için biriken artık bol olduğundan, beden yaşlığı harcamadığından, böylece artık taştığı için mi? Yaşlandıkça ise beden kuruluğu yüzünden fazlalığı kendine çeker. Yoksa gençler yaşlılardan daha uykucu olduğu için mi? Bu yüzden derin uykudaki gençler idrarın uyanmadan önce gelen itişini fark etmez, yaşlılar ise fark eder; tıpkı dışarıdan gelen hareketlerden hiçbirinin onların gözünden gençlerden daha çok kaçmaması gibi. Bu açıktır; çünkü gençlerin kendileri de en çok en derin uykularında altlarını ıslatır.
Διὰ τί νέοι ὄντες ἐνουροῦσι μᾶλλον, ὅταν μεθυσθῶσιν, ἢ πρεσβύτεροι; ἢ διὰ τὸ θερμοὺς καὶ ὑγροὺς εἶναι πολὺ τὸ συρρυὲν γίνεται περίττωμα, διὰ τὸ μὴ ἀναλίσκειν τὸ σῶμα τὸ ὑγρόν, ὥστε ὑπερχεῖται· πρεσβυτέροις δὲ γινομένοις διὰ ξηρότητα τὴν ὑπερβολὴν ἀντισπᾷ τὸ σῶμα. ἢ ὅτι μᾶλλον ὑπνωτικώτεροί εἰσιν οἱ νέοι τῶν πρεσβυτέρων; διὸ τοὺς μὲν νέους καθύπνους ὄντας λανθάνει ἡ ὁρμὴ τοῦ οὔρου ἐκπίπτουσα πρὶν διεγερθῆναι, τοὺς δὲ πρεσβυτέρους οὔ, καθάπερ οὐδὲ τῶν ἔξωθεν κινήσεων οὐδὲν ἧττόν τι λανθάνει αὐτοὺς ἢ τοὺς νέους. δῆλον δέ· καὶ γὰρ αὐτοὶ οἱ νέοι ἐν τοῖς βαθυτάτοις ὕπνοις μάλιστα ἐνουροῦσιν.
876a_335. Problem
Zeytinyağı niçin sarhoşluğa karşı yararlıdır, onu içmek de niçin daha çok içebilmeyi sağlar? İdrar söktürücü olduğu ve içeceğe yol açtığı için mi?
Διὰ τί τὸ ἔλαιον πρὸς τὰς μέθας συμφέρει, καὶ τοῦ δύνασθαι πίνειν τὸ καταρροφεῖν; ἢ διότι οὐρητικόν ἐστι καὶ τῷ πόματι προοδοποιεῖ;