XXVI. Kitap: Rüzgârlarla İlgili Problemler
940a_31. Problem
Rüzgârlardan yalnız kaikias neden bulutları kendine doğru çeker? Daha yüksek yerlerden estiği için mi? Doğudaki yerler batıdakilerden daha yüksektir; bunun işareti de batıdaki denizin büyüklüğü ve derinliğidir. Kaikias yukarıdan karşı yöne eserken, gidişiyle çukur tarafı yere dönük bir çizgi çizer. Söylendiği gibi yeryüzünün batı taraflarına çarpıp bu çizginin biçimi yüzünden bulutları bir araya toplayınca, oradan geri yansıyarak onları kendine doğru iter. Öteki rüzgârlardan yalnız onun bunu yapmasının sebebi, onların estiği yerlerin kiminin daha yüksek, kiminin karşı yönde olmasıdır: bunlara doğru gidiş ya aşağıdan ya da düz bir çizgi üzerinde olur ve çizgi tümsek tarafını yere çevirir. Böylece rüzgâr geri yansımaz, çünkü gidişinin sonu yere dönük bir havaya varmaz, o havada yeryüzünün çevresinde bulut da yoktur. Çizgisi daha az çukur olan rüzgârlarda ve apeliotes'te ise nem bulunmadığı için bu olmaz; apeliotes bulut toplamadığı için, kaikias'ın yaptığını kendisinin de yaptığı daha az fark edilir.
Διὰ τί ὁ καικίας μόνος τῶν ἀνέμων ἐφ’ ἑαυτὸν ἄγει τὰ νέφη; ἢ ὅτι ἀφ’ ὑψηλοτέρων τόπων πνεῖ; ἔστι γὰρ τὰ πρὸς ἕω ὑψηλότερα τῶν πρὸς ἑσπέραν. σημεῖον δὲ τὸ τῆς πρὸς ἑσπέραν θαλάττης μέγεθος καὶ βάθος. πνέων δὲ ἄνωθεν εἰς τοὐναντίον γραμμὴν ποιεῖ τῇ φορᾷ τὰ κοῖλα πρὸς τὴν γῆν ἔχουσαν. προσπίπτων δέ, ὡς εἴρηται, τοῖς πρὸς ἑσπέραν τῆς γῆς τόποις, καὶ συστέλλων τὰ νέφη διὰ τὸ τῆς γραμμῆς σχῆμα, τῇ ἐκεῖθεν ἀνακλάσει ἐπ’ αὐτὸν ὠθεῖ αὐτά. ποιεῖ δὲ μόνος τοῦτο τῶν λοιπῶν τῷ τοὺς μὲν ὑψηλοτέρους, τοὺς δ’ ἐναντίους εἶναι τόπους, πρὸς οὓς τοῦ κάτωθεν ἢ ἐπ’ εὐθείας τὴν φορὰν γίνεσθαι συμβαίνει, τὰ κυρτὰ πρὸς τὴν γῆν ἐχούσης, ὥστε ἀνάκλασιν μὴ γίνεσθαι τοῦ πνεύματος τῷ μὴ πρὸς τὴν γῆν ἐχούσης ἀέρα ἔχειν τὴν τελευτὴν τῆς φορᾶς, ἐν ᾧ οὐδὲ νέφη ἐστὶ περὶ τὴν γῆν· τοῖς δὲ ἧττον κοίλοις καὶ τῷ ἀπηλιώτῃ τῷ μὴ εἶναι ὑγρόν. ὥστε οὐ συνιστὰς ἧττον καταφανής ἐστιν αὐτοῦ ποιῶν τοῦτο ὃ ποιεῖ
940a_42. Problem
Kuzey rüzgârları neden her yıl düzenli eser de güney rüzgârları esmez? Güney rüzgârları da eser ama kesintisiz esmez de, güney rüzgârının çıkış yeri bizden uzak olduğu, biz ise kuzey rüzgârının hemen altında oturduğumuz için mi? Ayrıca yıllık kuzey rüzgârları hava yerleşmişken eser (çünkü yazın eserler), güney rüzgârları ise havanın daha az yerleşik olduğu ilkbaharda eser. Bunlara ek olarak güney rüzgârı nemlidir, yukarıdaki bölge ise neme yabancıdır; bu yüzden orada toplanan nem çabucak dağılır. Nemli şeyler de oradan oraya dolaşır; böylece aynı yerde kalmayan nem, havanın hareketini de kendisiyle birlikte yerinden oynatır. Hava aynı yerde hareket etmeyince de başka rüzgârlar doğar; çünkü rüzgâr havanın hareketidir.
Διὰ τί βορέαι μὲν ἐτήσιοι γίνονται, νότοι δὲ οὔ; ἢ γίνονται μὲν καὶ νότοι, ἀλλ’ οὐ συνεχεῖς, ὅτι πόρρω ἡμῶν ἡ ἀρχὴ τοῦ νότου ἐστίν, ὑπὸ δὲ τῷ βορέᾳ οἰκοῦμεν; ἔτι οἱ μὲν ἐτησίαι βορέαι καθεστηκότος τοῦ ἀέρος πνέουσιν (θέρους
γὰρ πνέουσιν), οἱ δὲ νότοι ἦρος, ὅθ’ ἧττον ἕστηκεν τὰ περὶ τὸν ἀέρα. πρὸς δὲ τούτοις ὁ μὲν νότος ὑγρός, τῷ δ’ ὑγρῷ ὁ ἄνω τόπος ἀλλότριός ἐστι· διὸ ταχὺ διαλύεται τὰ ἐν αὑτῷ συνιστάμενα ὑγρά. καὶ τὰ ὑγρὰ πλανητικά ἐστιν, ὥστε οὐ μένων ἐν ταὐτῷ τόπῳ συμμεθίστησι καὶ τὴν τοῦ ἀέρος κίνησιν. κινουμένου δὲ μὴ ἐν ταὐτῷ πνεύματα ἄλλα συμβαίνει γίνεσθαι· ἔστι γὰρ πνεῦμα ἀέρος κίνησις.
940b_23. Problem
Güney rüzgârı neden kırağıdan sonra eser? Kırağı bir olgunlaşma olunca oluştuğu, olgunlaşma ve arınmadan sonra da zıt yöne değişme olduğu için mi? Güney rüzgârı kuzey rüzgârının zıddıdır. Kardan sonra güney rüzgârının esmesi de aynı sebeptendir. Genel olarak kar da dolu da yağmur da bu türden her arınma da bir olgunlaşmanın işaretidir. Rüzgârların yağmurdan ve bu tür fırtınalardan sonra dinmesinin sebebi de budur.
Διὰ τί νότος πνεῖ μετὰ πάχνην; ἢ διότι ἡ μὲν πάχνη γίνεται πέψεως γινομένης, μετὰ δὲ τὴν πέψιν καὶ τὴν ἀποκάθαρσιν ἡ μεταβολὴ εἰς τοὐναντίον γίνεται; ἐναντίον δὲ τῷ βορρᾷ νότος ἐστίν. διὰ ταὐτὸ δὲ καὶ μετὰ τὴν χιόνα πνεῖ νότος. ὅλως δὲ καὶ ἡ χιὼν καὶ ἡ χάλαζα καὶ τὸ ὕδωρ καὶ πᾶσα ἡ τοιαύτη ἀποκάθαρσις πέψεως σημεῖόν ἐστιν. διὸ καὶ μετὰ τὸν ὑετὸν καὶ τὰς τοιαύτας χειμασίας πίπτει τὰ πνεύματα.
940b_34. Problem
Dönüş rüzgârları neden eser? Euriposların akmasıyla aynı sebepten mi? Akış sürdükçe deniz de hava da bir yöne gider; sonra karşı bir şeye çarpıp, hareketin ve gidişin başlangıcı güçlü olmadığı için kara rüzgârlarını artık ileri götüremeyince yeniden geri döner.
Διὰ τί αἱ τροπαὶ πνέουσιν; ἢ διὰ τὸ αὐτὸ ὃ καὶ οἱ εὔριποι ῥέουσιν; μέχρι γὰρ τοῦ ῥεῖν καὶ ἡ θάλαττα φέρεται καὶ ὁ ἀήρ· εἶθ’ ὅταν ἀντιπέσῃ καὶ μηκέτι δύνηται τὰ ἀπόγεια προάγειν διὰ τὸ μὴ ἰσχυρὰν ἔχειν τὴν ἀρχὴν τῆς κινήσεως καὶ φορᾶς, πάλιν ἀνταποδίδωσιν.
940b_45. Problem
Dönüş rüzgârları neden denizden gelir? Deniz yakın olduğu için mi? Yoksa dönüş rüzgârı kara rüzgârının zıddı, adeta onun geri dönüşü olduğu için mi? Kara rüzgârı karadan denize doğru esen rüzgârdır, dönüş rüzgârı ise onun geri akışıdır; bu yüzden zorunlu olarak denizden gelir. Yoksa akıp giden hava denizin üstünde toplandığı için mi? Bu havanın karada toplanmayıp gittikten sonra geri dönmesinin sebebi, denizin çukurda olmasıdır; hava da su gibi hep en çukur yere akar.
Διὰ τί αἱ τροπαὶ ἐκ τῆς θαλάττης εἰσίν; ἢ ὅτι ἡ θάλαττα πλησίον; ἢ ὅτι ἐναντίον ἐστὶ τῇ ἀπογείᾳ ἡ τροπαία, καὶ ἔστιν ἡ τροπαία οἷον ἀναστροφὴ ἀπογείας. ἡ δὲ ἀπογεία τὸ ἐκ τῆς γῆς πρὸς τὴν θάλατταν πνεῦμα γινόμενον, ἡ δὲ τροπαία ἡ τούτου παλίρροια. ὥστε ἀνάγκη ἐκ θάλαττης εἶναι. [ἢ ἡ θάλαττά ἐστι] διὰ τὸ εἰς τὴν θάλατταν ἀθροισθῆναι τὸν ῥυέντα ἀέρα; τοῦ δὲ μὴ εἰς τὴν γῆν τοῦτο συνίστασθαι καὶ τοῦ ἀνακάμπτειν ἀπιὸν αἴτιον ὅτι ἡ θάλαττα ἐν κοίλῳ ἐστίν· ὁ δὲ ἀήρ, ὥσπερ τὸ ὕδωρ, ῥεῖ ἀεὶ εἰς τὸ κοιλότατον.
940b_56. Problem
Buluttan inen fırtınalar yağmur yağınca neden daha çabuk diner? Yağmur yağınca rüzgârın başlangıcının oluştuğu bulut oyukları çöktüğü için mi?
Διὰ τί οἱ ἐκνεφίαι ὕδατος γενομένου θᾶττον παύονται; ἢ ὅτι αἱ κοιλίαι συμπίπτουσιν τοῦ νέφους, ὕδατος γενομένου, ἐν αἷς ἡ ἀρχὴ τοῦ πνεύματος συνίσταται;
940b_67. Problem
Neden her yerde aynı rüzgârlar yağmur getirmez? Dağlara karşı esen rüzgârlar her yerde aynı olmadığı, farklı rüzgârlar farklı dağlara karşı durduğu için mi? Bir yokuşa doğru güçlükle akan şeyler gibi, bulutlar da rüzgârın onları artık ileri itemediği yerde daha çok birikir; birikip sıkışınca da yarılıp boşalırlar.
Διὰ τί οὐχ οἱ αὐτοὶ ἄνεμοι πανταχοῦ ὑέτιοί εἰσιν; ἢ ὅτι οὐχ οἱ αὐτοὶ πανταχοῦ πρὸς ὄρη ἀντιπνέουσιν, ἀλλ’ ἕτεροι κεῖνται πρὸς ἕτερα ὄρη; οἷον γὰρ πρὸς ἀνάντη μόλις ῥεόντων, ἐνταῦθα ὑφίσταται μᾶλλον τὰ νέφη, οὗ ἀδυνατεῖ ἔτι προωθεῖν αὐτὰ ἄνεμος. ὑφιστάμενα δὲ καὶ πιεζόμενα ῥήγνυται.
941a8. Problem
Gün batımının açık olması neden iyi havanın, bulanık olması neden fırtınanın işaretidir? Fırtına, hava toplanıp yoğunlaşınca çıktığı için mi? Güneş galip gelirse havayı ayrıştırıp açar, yenilirse bulutlandırır. Toplanma güçlüyse fırtına daha gündüzden kopar; daha zayıfsa ama büsbütün yenilmemişse, toplanan kısım batıya doğru itilir. Orada kalır, çünkü kışın yeryüzünün çevresindeki hava en yoğun olandır. Kalan hava da çabucak toplanır, çünkü bir başlangıç ve dayanak bulmuştur; bu dayanak, sabah alacasında olduğu gibi, gelen havayı alıp biriktirir. Bozguna uğrayan bir orduda biri karşı koyup durunca ötekiler de durduğu gibi, havada da böyle olur. Bu yüzden hava bazen çabucak ve birden bulutlanır. Gün batımları bulanık olunca bu, güneşin uzun süre karşı koymasına rağmen toplanmaya galip gelemediğinin güçlü bir işaretidir; böylece daha çok havanın toplanması doğaldır. Bu durum, öncesinde fırtına olmuşsa, açık havadan sonra olduğundan daha az korkutucudur; çünkü birinde bir kalıntı gibidir, ötekinde ise bir toplanmanın başlangıcıdır.
Διὰ τί αἱ μὲν καθαραὶ δύσεις εὐδιεινὸν σημεῖον, αἱ δὲ τεταραγμέναι χειμερινόν; ἢ ὅτι χειμὼν γίνεται συνισταμένου καὶ πυκνουμένου τοῦ ἀέρος; ὅταν μὲν οὖν κρατῇ ὁ ἥλιος, διακρίνει καὶ αἰθριάζει αὐτόν, ὅταν δὲ κρατῆται, ἐπινεφῆ ποιεῖ. ἐὰν μὲν οὖν ἰσχυρὰ ᾖ ἡ σύστασις, εὐθὺς ἡμέρας γίνεται χειμών· ἐὰν δὲ ἀσθενεστέρα, μὴ παντάπασιν δὲ κρατουμένη, τὸ συνιστάμενον ἐξωθεῖται πρὸς τὰς δύσεις. ἐνταῦθα δὲ μένει διὰ τὸ παχύτατον εἶναι τὸν περὶ τὴν γῆν ἀέρα τοῦ χειμῶνος. ταχὺ δὲ συνίσταται καὶ ὁ ἄλλος διὰ τὸ ἔχειν ἀρχὴν καὶ ἔρεισμα, ὃ δέξεται καὶ ἀθροίσει τὸ προσιὸν καθάπερ ὄρθρος· ὥσπερ γὰρ ἐν τροπῇ ἑνὸς ἀντιστάντος καὶ οἱ ἄλλοι μένουσιν, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ἀέρος. διὸ ταχὺ καὶ ἐξαίφνης ἐνίοτε γίνεται καὶ ἐπινέφελα. ὅταν οὖν αἱ δύσεις τεταραγμέναι ὦσι, σημεῖόν ἐστιν ἰσχυρὸν ὅτι οὐ κεκράτηκεν ὁ ἥλιος τῆς συστάσεως, πολὺν χρόνον ἐναντιούμενος αὐτῇ, ὥστε εἰκότως ἔστι συστῆναι πλέον. καὶ ἧττον δέ ἐστι φοβερόν, ὅταν προχειμάσαντος ἢ ὅταν ἐξ εὐδίας τοῦτο συμβῇ. ἐκείνως μὲν γὰρ ἔοικεν ὥσπερ ὑπόλειμμά τι εἶναι, οὕτω δὲ ἀρχὴ συστάσεως.
941a_29. Problem
"Gece esen poyraz üçüncü gün ışığını hiç görmedi" neden denir? Kuzeyden esen rüzgârlar gece esince zayıf olduğu için mi? O saatte esmeleri, harekete geçen havanın çok olmadığının işaretidir; çünkü o zaman sıcaklık azdı, az sıcaklık da az hava hareket ettirir. Her şey üçte biter, en küçükler de ilk üçlükte biter; bu rüzgâr da öyledir.
Διὰ τί λέγεται οὔ ποτε νυκτερινὸς βορέας τρίτον ἵκετο φέγγος; ἢ διότι ἀσθενῆ τὰ πνεύματα τὰ ἀπὸ τῆς ἄρκτου, ὅταν ᾖ νυκτερινά; σημεῖον γὰρ ὅτι οὐ πολὺς ὁ κινηθεὶς ἀήρ. τὸ τηνικαῦτα πνεῦσαι, ὅτε ὀλίγη θερμότης ὑπῆρχεν· ἡ δὲ ὀλίγη ὀλίγον ἐκίνει ἀέρα. τελευτᾷ δὲ ἐν τρισὶ πάντα, καὶ τὰ ἐλάχιστα ἐν τῇ πρώτῃ τριάδι, ὥστε καὶ τοῦτο τὸ πνεῦμα.
941a_310. Problem
Kuzey rüzgârı neden güney rüzgârından daha sık eser? Kuzey rüzgârı oturulan dünyaya komşu olduğu için kısa sürse bile fark edilmeden geçmediği (çünkü eser esmez yanımızdadır), güney rüzgârı ise uzaktan estiği için bize ulaşmadığından mı?
Διὰ τί ὁ βορέας πυκνότερον πνεῖ ἢ ὁ νότος; ἢ ὅτι ὁ μὲν βορέας γειτνιῶν τῇ οἰκουμένῃ οὐ λανθάνει ὀλιγοχρόνιος ὤν (ἅμα γὰρ πνεῖ καὶ πάρεστιν), ὁ δὲ νότος οὐκ ἀφικνεῖται διὰ τὸ πόρρωθεν πνεῖν.
941a_411. Problem
Güney rüzgârı neden kış gecelerinden sonra gündüzlerden sonra olduğundan daha az eser? Güneş gece de güneydeki bölgeye yakın olduğu, oradaki geceler kuzeydeki gündüzlerden daha ılık olduğu için mi? Böylece gece de çok hava harekete geçer, gündüzden hiç daha az değil; ama daha sıcak olan gündüzler nemi kurutarak rüzgârın esmesini daha çok engeller.
Διὰ τί ὁ νότος ἧττον μετὰ χειμερινὰς νύκτας πνεῖ ἢ μεθ’ ἡμέρας; ἢ ὅτι καὶ τῆς νυκτὸς ὁ ἥλιος ἐγγύς ἐστι τῇ πρὸς νότον χώρᾳ, καὶ ἀλεεινότεραι αἱ νύκτες ἐκεῖ ἢ πρὸς ἄρκτον αἱ ἡμέραι; ὥστε πολὺς κινεῖται ὁ ἀήρ, καὶ οὐθὲν ἐλάττων ἢ μεθ’ ἡμέραν· ἀλλ’ αἱ θερμότεραι ἡμέραι κωλύουσι μᾶλλον πνεῖν, ξηραίνουσαι τὰς ὑγρότητας.
941a_512. Problem
Köpek yıldızı doğarken güney rüzgârı neden eser ve bu neden başka bir şey gibi belli bir düzenle tekrarlanır? Güneş uzakta olduğundan aşağıdaki yerler sıcak olduğu, böylece çok buhar oluştuğu için mi? Etesia rüzgârları olmasaydı pek çok güney rüzgârı eserdi; şimdi ise onlar engel olur. Yoksa bütün yıldızlar batarken ya da doğarken hava değişikliğini haber verdiği, bu yıldız da hepsinden çok haber verdiği için mi? Rüzgârların en çok onun doğuşunda ve ondan sonra estiği açıktır. Bu yıldız boğucu sıcaklar getirdiğinden, onun doğuşunda en sıcak rüzgârların harekete geçmesi doğaldır; güney rüzgârı da sıcaktır. Hava çoğunlukla zıttan zıdda döndüğünden ve Köpek'ten önce öncü rüzgârlar estiğinden, bunlar da kuzey rüzgârı olduğundan, Köpek'ten sonra güney rüzgârının esmesi doğaldır; çünkü yıldızlar doğarken havanın değişeceğini haber verir. Haber vermek, havada bir değişiklik yapmaktır; bütün rüzgârlar da ya zıt rüzgârlara ya da sağdaki rüzgârlara döner. Kuzey rüzgârı zaten sağdakilere döndüğüne göre, ona güney rüzgârına dönmek kalır. Kış dönümünden sonraki on beşinci gün de güney rüzgârlıdır; çünkü dönüm bir çeşit başlangıçtır, güneş de en çok kendi karşısındaki havayı hareket ettirir ve kış dönümünde güneydedir. Nasıl ki doğudaki havayı hareket ettirerek doğu rüzgârlarını uyandırıyorsa, güneydeki havayı hareket ettirerek de güney rüzgârlarını uyandırır. Bunu dönümden hemen sonra yapmaz, çünkü o sırada yer değiştirmesi en küçüktür; on beşinci günde yapar, çünkü bu süre, yer değiştirmenin ilk fark edilişine uygun düşer; söz konusu süre, bütünün en belirgin parçasıdır.
Διὰ τί ἐπὶ κυνὶ ὁ νότος πνεῖ, καὶ τοῦτο ὥσπερ τι ἄλλο γίνεται τεταγμένως; ἢ διότι θερμὰ τὰ κάτω, τοῦ ἡλίου πόρρω ὄντος, ὥστε πολλὴ ἡ ἀτμὶς γίνεται; καὶ πολλοὶ δὴ ἔπνεον,
εἰ μὴ διὰ τοὺς ἐτησίας. νῦν δὲ οὗτοι κωλύουσιν, ἢ ὅτι ἐπὶ πᾶσι μὲν σημαίνει τοῖς ἄστροις δυομένοις ἢ ἐπιτέλλουσιν, οὐχ ἥκιστα δὲ ἐπὶ τούτῳ; δῆλον δὲ ὅτι πνεύματα μάλιστα ἐπὶ τούτῳ καὶ μετ’ αὐτόν. ἐπεὶ δὲ πνίγει, καὶ πνεύματα εἰκότως ἐπ’ αὐτῷ τὰ θερμότατα κινεῖται· ὁ δὲ νότος θερμός ἐστιν. ἐπεὶ δὲ εἴθισται μάλιστα ἐκ τῶν ἐναντίων εἰς τὰ ἐναντία μεταβάλλειν, πρὸ κυνὸς δὲ οἱ πρόδρομοι πνέουσιν ὄντες βορέαι, εἰκότως μετὰ κύνα νότος πνεῖ, ἐπειδὴ ἐπισημαίνει μέν, ἐπιτέλλουσι δὲ τοῖς ἄστροις. τὸ δὲ ἐπισημαίνειν ἐστὶν μεταβολὴν τοῦ ἀέρος ποιεῖν· μεταβάλλει δὲ πάντα εἰς τοὺς ἐναντίους ἢ τοὺς ἐπὶ δεξιὰ ἀνέμους τὰ πνεύματα. ἐπεὶ δὲ βορέας εἰς τοὺς ἐπιδεξίους μεταβάλλει, εἴη ἂν αὐτῷ λοιπὸν εἰς νότον μεταβάλλειν. ἔστιν δὲ καὶ ἡ μετὰ τὰς χειμερινὰς τροπὰς πεντεκαιδεκάτη νότιος, διὰ τὸ τὰς μὲν τροπὰς ἀρχήν τινα εἶναι, κινεῖν δὲ τὸν κατ’ αὐτὴν μάλιστα ἀέρα τὸν ἥλιον, εἶναι δὲ ἐν ταύταις ταῖς τροπαῖς πρὸς νότον. καθάπερ οὖν καὶ τὰ ἀπ’ ἀνατολῆς κινῶν ἀπηλιώτας ἀνέμους ἤγειρεν, οὕτω καὶ τὰ ἀπὸ μεσημβρίας κινῶν νότους ἐγείρει. οὐκ εὐθὺ δὲ ἀπὸ τροπῶν ποιεῖ τοῦτο διὰ τὸ βραχυτάτας ποιεῖσθαι τὰς μεταστάσεις τότε, ἀλλ’ ἐν τῇ πεντεκαιδεκάτῃ διὰ τὸ τὸν χρόνον τοῦτον συμμέτρως ἔχειν τῇ κατὰ τὴν μετάστασιν πρώτῃ φαντασίᾳ· ὅλου γάρ ἐστι μέρος εὐσημότατον ὁ εἰρημένος χρόνος.
941b_213. Problem
Orion doğarken ve batarken günler neden en değişken, rüzgârlar neden en mevsimsiz olur? Her şey değişim sırasında en belirsiz olduğu, Orion da yaz sonunun başında doğup kışın battığı için mi? Henüz tek bir mevsim yerleşmemiş, biri başlarken öteki bitmekte olduğundan, rüzgârların da kararsız olması zorunludur; çünkü her iki mevsimin rüzgârları arasında gidip gelirler. Orion'un hem batarken hem doğarken zorlu olduğu da mevsimin bu belirsizliği yüzünden söylenir; çünkü o zaman hava zorunlu olarak çalkantılı ve düzensizdir.
Διὰ τί ἐπὶ Ὠρίωνι γίνονται αἰόλοι μάλιστα αἱ ἡμέραι καὶ ἀκαιρίαι τῶν πνευμάτων; ἢ ὅτι ἐν μεταβολῇ ἀεὶ πάντα ἀοριστεῖ μάλιστα, ὁ δ’ Ὠρίων ἀνατέλλει μὲν ἐν ἀρχῇ ὀπώρας, δύνει δὲ χειμῶνος, ὥστε διὰ τὸ μήπω καθεστάναι μίαν ὥραν, ἀλλὰ τὴν μὲν γίνεσθαι, τὴν δὲ παύεσθαι, διὰ ταῦτα ἀνάγκη καὶ τὰ πνεύματα ἀκατάστατα εἶναι διὰ τὸ ἐπαμφοτερίζειν τὰ ἐξ ἑκατέρας. καὶ χαλεπὸς δὴ λέγεται καὶ δύνων καὶ ἀνατέλλων ὁ Ὠρίων διὰ τὴν ἀοριστίαν τῆς ὥρας· ἀνάγκη γὰρ ταραχώδη εἶναι καὶ ἀνώμαλον.
941b_314. Problem
Gece esen kuzey rüzgârı neden üçüncü gün diner? Küçük ve zayıf bir başlangıçtan doğduğu, üçüncü gün de dönüm günü olduğu için mi? Yoksa buluttan inen fırtınalarda olduğu gibi toplu halde boşaldığı için mi? Bu yüzden çabuk diner.
Διὰ τί ὁ νυκτερινὸς βορέας τριταῖος λήγει; πότερον ὅτι ἀπὸ μικρᾶς καὶ ἀσθενοῦς ἀρχῆς, ἡ τρίτη δὲ κρίσιμος; ἢ ὅτι ἀθρόος ἡ ἔκρυσις, ὥσπερ τῶν ἐκνεφιῶν; ταχεῖα οὖν ἡ παῦλα.
941b_415. Problem
Rüzgârlardan en çok neden kuzey rüzgârları eser? Oturulan dünya bu rüzgârın bulunduğu bölgenin altında yer aldığı, bu bölge de yüksek, dönencelerin dışında ve bazı dağlardan hiç eksik olmayan karla dolu olduğu için mi? Donmuş şeyler çokça eridiği için sık sık rüzgâr doğar. Kuzey rüzgârı da budur: kuzeydeki yerlerden esen rüzgâr.
Διὰ τί βορέαι πλεῖστοι πνέουσι τῶν ἀνέμων; ἢ διὰ τὸ πρὸς τούτῳ τὴν οἰκουμένην τῷ τόπῳ ὑποκεῖσθαι ὄντι ὑψηλῷ
καὶ ἔξω τροπῶν καὶ πλήρει χιόνος, ἣ οὐδέποτε ἔνια ὄρη λείπει; τὸ πολὺ οὖν ὑγραινομένων τῶν πεπηγότων πολλάκις πνεῦμα γίνεται. τοῦτο δέ ἐστι βορέας, τὸ ἐκ τῶν ἀπὸ τῆς ἄρκτου τόπων πνεῦμα.
942a_216. Problem
Güney rüzgârları neden kışın, ilkbahar başında ve sonbahar sonunda eser, dalgalı ve burgaçlı olur, Libya'da oturanlar için de buradaki kuzey rüzgârları kadar soğuktur? Güneş yakındayken rüzgârların harekete geçmesi zorunlu olduğu için mi? Güneş kışın güneye doğru gider, ilkbahar başında ve sonbahar sonunda da oraları ısıtır; yazın ise kuzeye doğru gider ve o yerleri terk eder. Güney rüzgârı bize sıcak gelir, çünkü Libya'nın sıcak havasıyla karışır; bu yüzden yazın denize çarparak iri dalgalar kaldırır ve nem getirir.
Διὰ τί οἱ νότοι πνέουσι μὲν χειμῶνος καὶ ἔαρος ἀρχομένου καὶ μετοπώρου λήγοντος, εἰσὶ δὲ κυματοειδεῖς καὶ συνεστραμμένοι, καὶ τοῖς ἐν Λιβύῃ ὁμοίως ψυχροὶ ὡς οἱ βορέαι ἐνταῦθα; ἢ διότι πλησίον τοῦ ἡλίου ὄντος ἀνάγκη κινεῖσθαι τὰ πνεύματα; ὁ δὲ ἥλιος τοῦ χειμῶνος πρὸς νότον φέρεται, καὶ τοῦ μὲν ἔαρος ἀρχομένου, τοῦ δὲ μετοπώρου τελευτῶντος ἤδη θερμαίνει, τὸ δὲ θέρος πρὸς βορέαν φέρεται, ἐκείνους δὲ ἀπολείπει τοὺς τόπους. θερμὸς δέ ἐστι διὰ τὸ μίγνυσθαι τὸ πνεῦμα τῷ κατὰ Λιβύην ἀέρι θερμῷ ὄντι· καὶ διὰ τοῦτο μεγαλοκύμων νοτίζειν ποιεῖ τὸ θέρος, ἐμπίπτων εἰς τὴν θάλατταν.
942a_317. Problem
Güney rüzgârı neden kötü kokar? Cisimleri nemli ve sıcak yaptığı, bunlar da en çok çürüdüğü için mi? Denizden gelen güney rüzgârları ise bitkilere iyi gelir, çünkü onlara denizden çarpar. Attika'daki Thria ovasında da sebep budur; çünkü rüzgâr oraya soğumuş olarak ulaşır. Ekinlerdeki pas ise sıcak ama yabancı bir nemden olur.
Διὰ τί ὁ νότος δυσώδης; ἢ ὅτι ὑγρὰ καὶ θερμὰ ποιεῖ τὰ σώματα, ταῦτα δὲ σήπεται μάλιστα; οἱ δὲ ἐκ τῆς θαλάττης νότοι ἀγαθοὶ φυτοῖς· ἐκ θαλάττης γὰρ αὐτοῖς προσπίπτει. καὶ τῆς Ἀττικῆς τῷ Θριασίῳ πεδίῳ αἴτιον, διότι ἀπεψυγμένος ἀφικνεῖται. αἱ δ’ ἐρυσίβαι γίνονται ὑπὸ ὑγρότητος θερμῆς μὲν, ἀλλοτρίας δέ.
942a_418. Problem
Tutulmalardan önce neden çoğunlukla rüzgâr çıkar; gece yarısı tutulmalarından önce akşam karanlığında, şafak tutulmalarından önce de gece yarısında? Ay, tutulmanın gerçekleşeceği yere doğru gidişi artık yakın olduğu için sıcaklığı zayıfladığından mı? Havayı tutup durgun kılan şey gevşeyince hava yeniden hareket eder ve rüzgâr doğar; tutulma ne kadar geç olursa rüzgâr da o kadar geç çıkar.
Διὰ τί ἄνεμος γίνεται πρὸ τῶν ἐκλείψεων ὡς τὰ πολλά, ἀκρόνυχον μὲν πρὸ τῶν μεσονυκτίων ἐκλείψεων, μεσονύκτιον δὲ πρὸ τῶν ἑώων; ἢ διότι ἀμαυροῦται τὸ θερμὸν τὸ ἀπὸ τῆς σελήνης διὰ τὸ πλησίον ἤδη φορὰν εἶναι, ἐν ᾧ γενομένῳ ἔσται ἡ ἔκλειψις; ἀνιεμένου οὖν ᾧ κατείχετο ὁ ἀὴρ καὶ ἠρέμει, πάλιν κινεῖται καὶ γίνεται πνεῦμα τῆς ὀψιαίτερον ἐκλείψεως ὀψιαίτερον.
942a_519. Problem
Güney rüzgârı neden başlarken değil de dinerken yağmur getirir? Havayı uzaktan topladığı için mi? Yağmur, rüzgâr havayı yoğunlaştırınca olur; yoğunlaşma ise başlangıçtan sonra gelir. Yoksa rüzgâr başlarken, sıcak bir yerden geldiği için hava hâlâ sıcaktır da zaman geçtikçe soğuyup daha çok suya dönüştüğü için mi?
Διὰ τί ὁ νότος οὐκ ἀρχόμενος, ἀλλὰ λήγων ὑέτιος; πότερον ὅτι πόρρωθεν συνάγει τὸν ἀέρα; γίνεται δὲ συνιστάντος τὸ ὕδωρ, συνίσταται δὲ ὕστερον ἢ ἄρχεται. ἢ ὅτι ἀρχομένου θερμός ἐστιν ὁ ἀὴρ ἔτι διὰ τὸ ἐκ τοιούτου ἐληλυθέναι, ἐπιχρονιζόμενος δὲ ψυχθεὶς συνίσταται μᾶλλον εἰς ὕδωρ.
942a_620. Problem
Güney rüzgârı neden hafifken açık hava getirir, güçlüyken ise bulutlu ve daha uzun süreli olur? Bazılarının dediği gibi başlangıcı yüzünden mi? Daha küçük bir yerden kalkarsa açık hava, daha büyük bir yerden kalkarsa bulutlu olur. Yoksa başlarken hafif olduğu için çok hava itmez de sonuna doğru güçlenmeyi âdet edindiği için mi? Atasözü de bu yüzden "güney rüzgârı başlarken, poyraz dinerken [denize açıl]" der.
Διὰ τί ὁ νότος, ὅταν μὲν ἐλάττων ᾖ, αἴθριός ἐστιν, ὅταν δὲ μέγας, νεφώδης καὶ χρονιώτερος; πότερον, ὥσπερ τινὲς λέγουσιν, διὰ τὴν ἀρχήν; ἐὰν μὲν γὰρ ἀπ’ ἐλάττονος, αἴθριος, ἐὰν δὲ ἀπὸ πλείονος ὁρμήσῃ, νεφελώδης. ἢ ὅτι ἐλάττων ἀρχόμενός ἐστιν, ὥστε οὐ πολὺν ἀέρα ὠθεῖ, ἐπὶ
τέλει δὲ εἴωθεν γίνεσθαι μέγας. διὸ καὶ παροιμιάζονται ἀρχομένου γε νότου καὶ λήγοντος βορέαο.
942b_221. Problem
Rüzgârlar kışın neden doğudan, yazın batıdan da çıkar? Güneş artık galip gelmeyince serbest kalan hava aktığı için mi? Güneş batarken arkasında bulutlar bırakır, zephyroslar da bunlardan doğar; güneşin aşağıdaki yarıkürede oturanlara kadar sürüklediği hava ise onlar için sabah rüzgârı olur. Tersine, güneş aşağıdaki yarıda batınca onlara zephyros yapar, burada da kendisini izleyen havadan bir sabah rüzgârı doğurur. Bu yüzden başka bir rüzgâra rastlarsa, güneş yükselirken o rüzgâr güçlenir, çünkü ona bir şey katmıştır.
Διὰ τί προΐεται τοῦ χειμῶνος ἀπὸ τῆς ἕω τὰ πνεύματα, τοῦ θέρους δὲ καὶ ἀφ’ ἑσπέρας; ἢ ὅτι ὅταν μηκέτι κρατῇ ὁ ἥλιος, ἀφιέμενος ὁ ἀὴρ ῥεῖ; δύνων τε οὖν καταλείπει νέφη, ἀφ’ ὧν οἱ ζέφυροι· καὶ ὅσον ἂν ἐπαγάγῃ ἐκείνοις τοῖς ἐν τῷ κάτω ἡμισφαιρίῳ οἰκοῦσιν, ἑωθινὸν πνεῦμα γίνεται. τἀναντία δέ, ὅταν δύνῃ ἐν τῷ κάτω μέρει, ἐκείνοις τε ζεφύρους ποιήσει καὶ ἐνταῦθα ἑωθινὸν πνεῦμα ἀπὸ τοῦ ἑπομένου ἀέρος αὐτῷ. διὰ τοῦτο κἂν καταλάβῃ ἄλλον ἄνεμον, μείζων γίνεται αἰρομένου, ὅτι προσέθηκεν.
942b_322. Problem
Köpekler neden en çok zephyros eserken iz bulamaz? Rüzgârların en kesintisizi olduğu ve en çok yere yakın estiği için izleri en çok o karıştırdığından mı?
Διὰ τί οἱ κύνες τὰ ἴχνη ἥκιστα εὑρίσκουσιν ζεφύρου πνέοντος; ἢ διότι μάλιστα συγχεῖ διὰ τὸ συνεχέστατος εἶναι τῶν ἀνέμων καὶ μάλιστα ὑπὸ τὴν γῆν πνεῖν;
942b_423. Problem
Yıldızların kayması neden rüzgâr işaretidir? Rüzgârla taşındıkları, rüzgâr da orada bizden önce estiği için mi? Bu yüzden yıldızlar hangi yerden kayıyorsa rüzgâr da o yerden çıkar.
Διὰ τί, ὅταν ἀστέρες διάττωσιν, ἀνέμου σημεῖον; ἢ ὅτι ὑπὸ τοῦ πνεύματος φέρονται, καὶ πρότερον ἐκεῖ γίνεται πνεῦμα ἢ παρ’ ἡμῖν; διὸ καὶ ἀφ’ οὗ ἂν τόπου φέρωνται οἱ ἀστέρες, ἐν τούτῳ καὶ τὸ πνεῦμα γίνεται.
942b_524. Problem
Rüzgârlardan en büyük bulutları neden zephyros getirir? Açık denizden ve deniz boyunca estiği için mi? Geniş bir alandan topladığı için.
Διὰ τί μεγίστας νεφέλας τῶν ἀνέμων ὁ ζέφυρος ἄγει; ἢ διότι ἐκ πελάγους πνεῖ καὶ κατὰ τὴν θάλατταν; ἐκ πολλοῦ οὖν καὶ συνάγει.
942b_625. Problem
Sonda esen rüzgârlar neden en güçlüsüdür? Toplu halde esip boşaldıklarında sıcaklık az kaldığı için mi?
Διὰ τί οἱ ἐπὶ τέλει ἄνεμοι μέγιστοι; ἢ ὅτι ὅταν ἀθρόοι ἐκπνεύσωσιν, ὀλίγον τὸ θερμόν;
942b_726. Problem
Gece ile gündüzün eşit olduğu zamanlarda lips (lodos) eserse neden yağmur yağar? Güneş evrenin hangi yerindeyse oradaki rüzgârları harekete geçirdiği için mi? Rüzgârların dönüp durması da bu yüzden güneşin yolunu izler. Gece-gündüz eşitliği kış ile yazın sınırı olduğundan, güneş bize görünen eşitlik noktasını aşmış ya da tam sınıra varmamış ve daha çok kış tarafında bulunuyorsa, o taraftan gelen rüzgârlar eser; bunların ilki de tabiatça nemli olan lips'tir. Güneş evrenin kış tarafında bulunup oradaki rüzgârları harekete geçirince kışa özgü olaylar olur; yağmur da bunlardandır. Ayrıca gece-gündüz eşitliği, kış ile yazın gücünün eşit olduğu bir an gibidir; hangisine bir şey eklenirse, dengedeki terazide olduğu gibi ağırlık belirgin biçimde o yana kayar. Lips hem kış rüzgârları sırasındandır hem de tabiatça nemlidir; eşitlikte eklenince ağırlığı kışa kaydırır ve yağmur getirir; çünkü yağmur, bu rüzgâra en yakışan kış olayıdır.
Διὰ τί, ἐὰν περὶ ἰσημερίαν λὶψ πνεύσῃ, ὕδωρ γίνεται; ἢ ὅτι καθ’ ὃν ἂν ᾖ ὁ ἥλιος τόπον τοῦ κόσμου, τὰ ἐντεῦθεν πνεύματα κινεῖ; διὸ καὶ ἡ τῶν πνευμάτων περίστασις κατὰ τὴν τοῦ ἡλίου φορὰν γίνεται. ἐπεὶ δ’ ἡ ἰσημερία μεθόριόν ἐστι χειμῶνος καὶ θέρους, ὅταν συμβῇ τὸν ἥλιον κατὰ τὴν ἡμῖν φαινομένην ἰσημερίαν ὑπερβεβληκέναι ἢ ἐκλείπειν τοῦ ἀκριβοῦς ὅρου καὶ εἶναι μᾶλλον ἐν τοῖς χειμερίοις, συμβαίνει τοὺς ἐκ τούτου τοῦ μέρους ἀνέμους πνεῖν, ὧν ἐστὶ πρῶτος λίψ, ὢν ὑγρὸς φύσει. ὄντος δὲ τοῦ ἡλίου μᾶλλον ἐν τῷ χειμερίῳ μέρει τοῦ κόσμου, καὶ κινοῦντος τὰ ἐν αὐτῷ πνεύματα, τὰ χειμῶνος ἔργα συμβαίνει γίνεσθαι· τούτων δέ ἐστιν ὁ ὄμβρος. ἔτι δὲ ἐπειδὴ ἡ ἰσημερία ἐστὶν καθάπερ χειμὼν καὶ θέρος ἰσοκρατές, ἐὰν ὁποτερῳοῦν αὐτῶν τι προστεθῇ, εὔσημον τὴν ῥοπὴν ποιεῖ, καθάπερ ἐπὶ τῶν
ἰσαζόντων ζυγῶν. ἐπεὶ δὲ ὁ λὶψ ἔκ τε τῆς χειμερίου τάξεως ἐστιν καὶ ὑγρὸς φύσει, προστεθεὶς ἐν τῇ ἰσημερίᾳ ῥοπὴν χειμῶνος ἐποίησεν καὶ ὄμβρον· ὁ γὰρ ὄμβρος χειμών ἐστιν οἰκειότατος τῷ πνεύματι.
943a_227. Problem
Güney rüzgârı ve euros, zıtlarından, yani biri kuzey rüzgârından öteki zephyrostan daha sıcak oldukları halde neden daha çok yağmur getirir? Oysa havadan su soğuklukla oluşur. Bulutların buraya gelmesi, bu rüzgârların kuzey rüzgârını geri itmesinden değildir; çünkü zephyros da euros da bulutları uzaklaştırır (ikisi de aynı ölçüde yandan eser), öteki rüzgârların hepsi de estikleri yerden uzaklaştırır. Dışarıda sıcaklık daha çok olunca soğuk içeride daha çok toplandığı için mi? Yoksa bunda estikleri yerlerin açık havalı olmasının da bir payı var mıdır? Çünkü euros doğudan gelir; bizim ülkemiz ise batıya doğru uzanır, zephyros da oradan gelir. Ama asıl sebep, önceden ısınmış havanın, sular gibi, en çabuk ve en çok soğumasıdır. Euros doğudan, güney rüzgârı da güneyden sıcak hava getirir. Bu hava daha soğuk bir yere gelince çabucak donup suya dönüşür. Euros daha çok yağmur getirir, çünkü havayı daha çok güneşin yanından getirir ve bu hava aynı ölçüde sıcaktır. Güney rüzgârı ise dinerken yağmurludur; çünkü ilk getirdiği hava denizden geldiği için soğuktur, son getirdiği ise karadan geldiği için iyice ısınmıştır. Yoksa sebep yalnız bu değil de güney rüzgârının dinerken daha da güçlenmesi midir? Atasözünün "güney rüzgârı başlarken" demesi de bu yüzdendir. Daha güçlü rüzgârlar daha soğuktur; bu yüzden bulutları sonradan dondurur. Yoksa başlarken olduğundan daha yağmurlu olmasının sebebi bu mudur?
Διὰ τί ὁ νότος καὶ ὁ εὖρος θερμότεροι ὄντες τῶν ἐναντίων, ὁ μὲν τοῦ βορέου, ὁ δὲ τοῦ ζεφύρου, ὑδατωδέστεροί εἰσιν; καίτοι διὰ ψυχρότητα ὕδωρ ἐξ ἀέρος γίνεται. οὐ γὰρ διὰ τὸ ἀπωθεῖν τὸν βορέαν ἐντεῦθεν γίνεται τὰ νέφη· ὁ γὰρ ζέφυρος καὶ ὁ εὖρος ἀπάγουσιν ἄμφω (ὁμοίως γὰρ πλάγιοι), καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάντες, ὅθεν πνέουσιν. πότερον ὅτι ἀντιπεριίσταται τὸ ψυχρὸν εἴσω μᾶλλον, ὅταν ᾖ ἔξω τὸ θερμὸν μᾶλλον; ἢ ἔστι μέν τι καὶ διὰ τὸ ὅθεν πνέουσιν, αἰθρίους εἶναι; καὶ γὰρ εὖρος ἀπ’ ἠοῦς ἐστίν. ἥδε δὲ ἡ χώρα πρὸς ἑσπέραν κεῖται, καὶ ζέφυρος. ἀλλὰ καὶ διότι πρότερον θερμαινόμενος ὁ ἀήρ, ὥσπερ καὶ τὰ ὕδατα, τάχιστα καὶ μάλιστα ψύχεται. φέρεται οὖν ὁ μὲν ἀπὸ τοῦ εὔρου ἀπ’ ἀνατολῆς ἀὴρ θερμός, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ νότου ἀπὸ μεσημβρίας. ὅταν οὖν ἔλθωσιν εἰς τὸν ψυχρότερον τόπον, ταχὺ πήγνυνται καὶ συνίστανται εἰς ὕδωρ. καὶ μᾶλλον ὁ εὖρος ποιεῖ ὕδωρ, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἡλίου μᾶλλον φέρει τὸν ἀέρα, καὶ ὁμοίως θερμόν. ὁ δὲ νότος λήγων ὑδατώδης, ὅτι ψυχρὸς ὁ πρῶτος φερόμενος ἀὴρ ἀπὸ τῆς θαλάττης, ὁ δὲ τελευταῖος διάθερμος ὢν ἀπὸ τῆς γῆς κομίζει. ἢ οὐ μόνον τοῦτ’ αἴτιον, ἀλλ’ ὅτι καὶ μείζων λήγων ὁ νότος γίνεται; διὸ καὶ ἡ παροιμία εἰς αὐτὸν ἀρχομένου τε νότου. οἱ δὲ μείζους ψυχρότεροι. ὥστε πηγνύει ὕστερον τὰ νέφη. ἢ διὰ τοῦτο ὑδατωδέστερος ἢ ἀρχόμενος;
943a_328. Problem
Rüzgârlar soğuk oldukları halde neden kurutur? Daha soğuk olanlar buharlaşma yaptığı için mi? Peki neden güneşten daha çok kuruturlar? Rüzgârlar buharı alıp götürdüğü, güneş ise yerinde bıraktığı için mi? Böylece güneş daha çok nemlendirir, daha az kurutur.
Διὰ τί οἱ ἄνεμοι ξηραίνουσι ψυχροὶ ὄντες; ἢ διότι ἀτμίζειν ποιοῦσιν οἱ ψυχρότεροι; διὰ τί δὲ μᾶλλον ἢ ὁ ἥλιος; ἢ διότι ἀπάγουσι τὴν ἀτμίδα, ὁ δὲ ἥλιος καταλείπει; ὑγραίνει μὲν οὖν μᾶλλον, ξηραίνει δὲ ἧττον.
943a_429. Problem
Rüzgârlardan yalnız kaikias neden bulutları kendine doğru çeker? Atasözü de "kaikias'ın bulutu çektiği gibi kendine çekerek" der. Öteki rüzgârlar ise estikleri yerden bulutları geri sürer. Sebep, aynı anda karşı rüzgârın da esmesi midir? Yoksa öyle olsa fark edilirdi de, rüzgâr tabiatça bir çember çizgisi üzerinde mi ilerler? Öteki rüzgârlar yeryüzünün çevresinde eser; bu rüzgârın çizgisinin çukur tarafı ise yere değil göğe dönüktür; böylece kendi çıkış yerine doğru eserek bulutları kendine çeker.
Διὰ τί ὁ καικίας μόνος τῶν ἀνέμων ἐφ’ ἑαυτὸν ἄγει τὰ νέφη, ὥσπερ καὶ ἡ παροιμία λέγει ἕλκων ἐφ’ αὑτὸν ὥσπερ καικίας νέφος. οἱ γὰρ ἄλλοι, ὅθεν ἂν πνέωσιν, ἐνταῦθα ἀναστέλλουσιν. πότερον αἴτιον ὅτι ἅμα ὁ ἐναντίος πνεῖ; ἢ οὐκ ἂν ἐλάνθανεν, ἀλλὰ πέφυκεν τὸ πνεῦμα κύκλου γραμμὴν φέρεσθαι; οἱ μὲν οὖν ἄλλοι περὶ τὴν γῆν πνέουσιν·
τοῦτο δὲ τὸ κοῖλον τῆς γραμμῆς πρὸς τὸν οὐρανὸν καὶ οὐκ ἐπὶ τὴν γῆν ἐστιν, ὥστε ἐπὶ τὴν ἀρχὴν πνέων ἐφ’ αὑτὸν τὰ νέφη ἄγει.
943b_230. Problem
Sabahleyin neden denizden soğuk bir esinti gelmez de nehirlerden gelir? Deniz açık yerlerde, nehirler dar yerlerde olduğu için mi? Denizden gelen meltem geniş bir alana dağılır, bu yüzden zayıftır; nehirlerden gelen ise toplu halde akar ve daha güçlüdür; bu yüzden daha soğuk gelmesi doğaldır. Yoksa sebep bu değil de nehirlerin soğuk, denizin ise ne sıcak ne soğuk olması mıdır? Meltem ve esinti, sular ısınınca ya da soğuyunca doğar: bunlardan hangisine uğrarsa uğrasın su havaya dönüşür, su havaya dönüşünce de oluşan hava akar; meltem budur. Soğuk sulardan esenin soğuk olması doğaldır; çok sıcak sulardan esen de soğuyarak soğuk hale gelir. Nehirlerin hepsi soğuk bulunur; deniz ise ne çok soğuk ne çok sıcaktır. Bu yüzden ondan esen ne soğuktur, çünkü deniz pek soğuk değildir, ne de çabucak soğur, çünkü deniz pek sıcak değildir.
Διὰ τί ἀπὸ μὲν τῆς θαλάττης οὐκ ἀποπνεῖ ἕωθεν ψυχρόν, ἀπὸ δὲ τῶν ποταμῶν; ἢ ὅτι ἡ μὲν θάλαττά ἐστιν ἐν ἀναπεπταμένοις τόποις, οἱ δὲ ποταμοὶ ἐν στενοῖς; ἡ οὖν ἀπὸ τῆς θαλάττης αὔρα εἰς πολὺν τόπον σκίδναται, ὥστε εἶναι ἀσθενής, ἡ δὲ ἀπὸ τῶν ποταμῶν ἀθρόως φέρεται καὶ μᾶλλον ἰσχύει· διὸ μᾶλλον εἰκότως φαίνεται ψυχρά. ἢ οὐ τοῦτ’ ἐστὶν αἴτιον, ἀλλ’ οἱ μὲν ποταμοὶ ψυχροί εἰσιν, ἡ δὲ θάλαττα οὔτε θερμὴ οὔτε ψυχρά; γίνεται δὲ ἡ αὔρα καὶ ἀποπνοὴ θερμαινομένων ἢ ψυχομένων· ὁπότερον γὰρ ἂν τούτων πάσχῃ, ἐξαεροῦται, ἐξαερουμένου δὲ τοῦ ὕδατος ὁ ἀὴρ γινόμενος φέρεται, ὅ ἐστιν αὔρα. τὸ μὲν οὖν ἀπὸ τῶν ψυχρῶν ψυχρὸν εἰκότως ἀποπνεῖ, τὰ δὲ ἀπὸ τῶν σφόδρα θερμῶν ἀποπνέοντα ψύχεται καὶ γίνεται ψυχρά. τοὺς μὲν οὖν ποταμοὺς ψυχροὺς ἅπαντας εὕροι τις ἄν, ἡ δὲ θάλαττα οὔτε ψυχρὰ οὔτε θερμὴ σφόδρα ἐστίν. οὔτε οὖν τὸ ἀποπνέον ψυχρὸν ἀπ’ αὐτῆς ἐστίν, διὰ τὸ μὴ ψυχρὰν εἶναι σφόδρα, οὔτε ψύχεται ταχύ, διὰ τὸ μὴ θερμὴν εἶναι σφόδρα.
943b_331. Problem
Zephyros neden rüzgârların en iyi havalısı ve en hoşu sayılır; Homeros da Elysion ovası için "zephyrosun esintileri hep eser" der? Önce, havanın ılımlı karışımına sahip olduğu için mi? Ne güneyden ve doğudan esenler gibi sıcaktır ne de kuzeyden esenler gibi soğuk; soğuk ve sıcak rüzgârların sınırında durur. İkisine de komşu olduğu için ikisinin gücünden de pay alır; bu yüzden ılımandır ve en çok ilkbaharda eser. Ayrıca rüzgârlar ya zıtlarına ya sağdakilere döner; zephyros kuzey rüzgârından sonra estiği için (çünkü yeri onun sağındadır) sert birinden sonra gelen yumuşak biri gibi beğenilir. Bir de fırtına dinince çoğunlukla güzel hava gelir; kuzey rüzgârı ise kış rüzgârıdır. [Apeliotes de sıcak ve soğuk rüzgârların ortasında olduğu halde onlarla daha az ortaklaşır. Apeliotes eserken güneye doğru olan rüzgârları harekete geçirir (çünkü yer değiştirmesi o yanadır), ama harekete geçirirken onlarla karışmaz. Zephyros ise hem güney rüzgârlarınca harekete geçirilir hem de eserken kuzey rüzgârlarını harekete geçirir; çünkü rüzgârların dönüşü orada biter. Bu yüzden bir kısmının sonunu, bir kısmının başlangıcını kendinde taşıdığından, hoş olması da hoş sayılması da yerindedir.]
Διὰ τί ὁ ζέφυρος εὐδιεινὸς καὶ ἥδιστος δοκεῖ εἶναι τῶν ἀνέμων, καὶ οἷον καὶ Ὅμηρος ἐν τῷ Ἠλυσίῳ πεδίῳ, ἀλλ’ αἰεὶ ζεφύροιο διαπνείουσιν ἀῆται; ἢ πρῶτον μὲν ὅτι ἔχει τὴν τοῦ ἀέρος κρᾶσιν; οὔτε γὰρ θερμὸς ὥσπερ οἱ ἀπὸ μεσημβρίας καὶ ἕω, οὔτε ψυχρὸς ὥσπερ οἱ ἀπὸ τῆς ἄρκτου ἀλλ’ ἐν μεθορίῳ ἐπὶ τῶν ψυχρῶν καὶ θερμῶν πνευμάτων· γειτνιῶν δὲ ἀμφοῖν τῆς δυνά εως αὐτῶν κοινωνεῖ, διὸ καὶ εὔκρατός ἐστι καὶ πνεῖ ἔαρος μάλιστα. ἔτι τὰ πνεύματα περιίσταται ἢ εἰς τἀναντία ἢ ἐπὶ τὰ δεξιά. μετὰ οὖν τὸν βορέαν πνέων (ἐπὶ δεξιὰ γὰρ ὁ τόπος) εὐδοκιμεῖ, ὥσπερ παρὰ χαλεπὸν πρᾶος. καὶ ἅμα ὅταν ἀποχειμάσῃ, εὐδία εἴωθεν γίνεσθαι ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. ὁ δὲ βορέας χειμέριος ἄνεμος. [καὶ ὁ ἀπηλιώτης δὲ ἐν τῷ μέσῳ ὢν τῶν θερμῶν καὶ τῶν ψυχρῶν πνευμάτων ἧττον αὐτοῖς κοινωνεῖ. ἀπηλιώτης μὲν γὰρ πνέων τὰ πρὸς νότου πνεύματα κινεῖ (ἐνταῦθα γὰρ ἡ μετάστασις αὐτοῦ ἐστίν), κινῶν δὲ οὐ μίγνυται αὐτοῖς. ὁ δὲ ζέφυρος καὶ κινεῖται ὑπὸ τῶν νοτίων, καὶ
πνέων κινεῖ τὰ βόρεια· τελευτᾷ γὰρ ἐνταῦθα ἡ περίοδος τῶν πνευμάτων. διὸ τῶν μὲν τὴν τελευτὴν τῶν δὲ τὴν ἀρχὴν ἔχων ἐν αὑτῷ δικαίως ἡδύς ἐστι καὶ δοκεῖ εἶναι.]
944a_232. Problem
Köpek yıldızı doğarken neden güney rüzgârı eser? Bütün yıldızlar batarken ya da doğarken hava değişikliğini haber verdiği, bu yıldız da hepsinden çok haber verdiği için mi? Rüzgârların en çok onun doğuşunda ve ondan sonra estiği açıktır. Bu yıldız boğucu sıcaklar getirdiğinden, onun doğuşunda en sıcak rüzgârların harekete geçmesi doğaldır; güney rüzgârı da sıcaktır. [Devamı 12. Problemdeki gibidir.]
Διὰ τί ἐπὶ κυνὶ νότος πνεῖ; ἢ ὅτι ἐπὶ πᾶσι μὲν σημαίνει τοῖς ἄστροις δυομένοις ἢ ἐπιτέλλουσιν, οὐχ ἥκιστα δὲ ἐπὶ τούτῳ; δῆλον ὅτι πεύματα μάλιστα ἐπὶ τούτῳ καὶ μετ’ αὐτόν. ἐπεὶ δὲ πνίγει, καὶ πνεύματα εἰκότως ἐπ’ αὐτῷ τὰ θερμότατα κινεῖται· ὁ δὲ νότος θερμός ἐστιν. ἐπεὶ δὲ - χρόνος.
944a_333. Problem
Zephyros neden ikindiye doğru eser de sabahleyin esmez? Rüzgârların çoğunun sebebi doğan ve batan güneş olduğu için mi? Güneş nemli havayı iyice ısıtıp olgunlaştırır ve ayrıştırırsa onu rüzgâra çevirir; hava zaten rüzgârlıysa güneşle daha da çok rüzgâra dönüşür. Güneş doğudayken zephyrostan uzaktadır, çünkü zephyros batıdan eser. Batmaya yakınken ise rüzgâr çoktan tamamen ayrışmış olur. Öğleden ikindiye kadarki vakit, ısıtmak ve ayrıştırmak için en uygun olanıdır. Apeliotes'in sabah esmeye başlamasının sebebi de budur: yeryüzünün üstündeki hava gece nemlenir ve ağırlığı yüzünden toprağa yaklaşır; güneş şafakta bu havayı ayrıştırırken önce kendi hizasındakini harekete geçirir. Doğan güneşin yanından gelen rüzgâra da bu yüzden apeliotes, yani "güneşten gelen" denir.
Διὰ τί ὁ ζέφυρος πρὸς τὴν δείλην πνεῖ, πρωῒ δὲ οὔ; ἢ αἴτιος μέν ἐστιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τῶν πνευμάτων ὁ ἥλιος ἀνατέλλων καὶ δύνων; ὅταν γὰρ ὑγρὸν ὄντα τὸν ἀέρα διαθερμαίνων πέττῃ καὶ διακρίνῃ, εἰς πνεῦμα διακρίνει· ἐὰν δὲ ᾖ πνευματώδης ὁ ἀήρ, ἔτι μᾶλλον ἐκπνευματοῦται ὑπὸ τοῦ ἡλίου. ὅταν μὲν οὖν ἐπ’ ἀνατολῇ ᾖ ὁ ἥλιος, πόρρω ἐστὶ τοῦ ζεφύρου· ἀπὸ γὰρ δυσμῶν πνεῖ. ὅταν δὲ περὶ τὸ δύνειν ἤδη, τότε διακεκριμένον ἐστὶ τὸ πνεῦμα τελέως. ἀπὸ δὲ μέσου ἡμέρας καὶ πρὸς τὴν δείλην συμμετρότατα ἔχει πρὸς τὸ διαθερμᾶναι καὶ διακρῖναι. διὰ ταῦτα δὲ καὶ ὁ ἀπηλιώτης πρωῒ ἄρχεται πνεῖν· τοῦ γὰρ ὑπὲρ γῆς ἀέρος τῆς νυκτὸς ἐξυγραινομένου καὶ τῇ γῇ πλησιάσαντος διὰ βάρος, ἕωθεν διακρίνων αὐτὸν ὁ ἥλιος τὸν καθ’ αὑτὸν κινεῖ πρῶτον. τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ ἡλίου πνεῦμα ἀνατέλλοντος ἐντεῦθεν ἀπηλιώτης καλεῖται.
944a_434. Problem
Güneş yükselirken rüzgârlar neden hem güçlenir hem diner? Rüzgâr ya havanın ya da yukarı çekilen nemin hareketi olduğu için mi? Bu hareket azsa güneş tarafından çabucak tüketilir ve rüzgâr doğmaz; çoksa güneş doğunca daha çok hareket eder; çünkü güneş hareketlerin başlangıcıdır.
Διὰ τί αἰρομένου τοῦ ἡλίου καὶ αὐξάνεται καὶ πίπτει τὰ πνεύματα; ἢ ὅτι τὸ πνεῦμά ἐστιν ἤτοι τοῦ ἀέρος ἢ τοῦ ἀναχθέντος ὑγροῦ κίνησις; αὕτη δὲ ὅταν μὲν ἐλάττων ᾖ, ταχὺ καταναλίσκεται ὑπὸ τοῦ ἡλίου, ὥστε οὐ γίνεται πνεῦμα· ὅταν δὲ πλείων, κινεῖται μᾶλλον τοῦ ἡλίου ἀνατείλαντος· ὁ γὰρ ἥλιος ἀρχὴ τῶν κινήσεών ἐστιν.
944a_535. Problem
Zephyros neden ikindi vakti eser? Bütün rüzgârlar güneş nemi dağıtınca doğduğu için mi? Önceden toplanmış olan nemi, sıcağın gücü yaklaşınca tutuşturur. Zephyros batıdan eser; o halde ikindi vakti esmesi doğaldır, çünkü güneş o saatte onun bölgesine varır. Kuzey ve güney rüzgârlarının en sık esmesinin sebebi de şudur: zıt, zıddı tarafından yenildiğinde onun tam karşısında pek dayanamaz, yandan daha iyi dayanır. Güney ve kuzey rüzgârları güneşin yolunun iki yanındaki yerlerden eser, ötekiler ise daha çok onun tam karşısındaki yerlerden.
Διὰ τί ὁ ζέφυρος τῆς δείλης πνεῖ; ἢ ἅπαντα τὰ πνεύματα τοῦ ἡλίου διαχέοντος τὸ ὑγρὸν γίνεται; πρότερον γὰρ συνεστηκός, ὅταν ἡ τοῦ θερμοῦ δύναμις πλησιάζῃ, ἐξάπτει. ὁ δὲ ζέφυρος ἀφ’ ἑσπέρας πνεῖ. εἰκότως οὖν τῆς δείλης γίνεται· τότε γὰρ ὁ ἥλιος εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἀφικνεῖται. καὶ ὁ βορέας καὶ ὁ νότος διὰ τοῦτο πλειστάκις πνέουσιν, ὅτι τὸ ἐναντίον ὑπὸ τοῦ ἐναντίου κρατούμενον κατ’ εὐθυωρίαν ἥκιστα δύναται διαμένειν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ πλαγίου.
ὁ μὲν οὖν νότος καὶ βορέας ἐκ τῶν ἐφ’ ἑκάτερα τόπων τῆς τοῦ ἡλίου φορᾶς πνέουσιν, οἱ δὲ ἄλλοι μᾶλλον ἐκ τοῦ κατ’ ἀντικρύ.
944b_236. Problem
Rüzgâr da su gibi bir kaynaktan mı çıkar ve bu kaynaktan daha yukarı çıkamaz mı, yoksa öyle değil mi? Tek bir noktadan mı çıkar, yoksa daha geniş bir yerden mi? Sularda görülenlere benzeyen bazı şeyler vardır: su yokuş aşağı akarken, düz ve tekdüze bir yerde göllendiğinden daha hızlı akar. Rüzgârlar da öyledir: tepelerde ve yüksek yerlerde hava hep hareket hâlindedir, çukur yerlerde ise çoğu zaman durgundur ve rüzgâr esmez. Ayrıca Athos gibi çok yüksek dağlarda ve benzerlerinde rüzgâr olmaz. İşareti şudur: söylendiğine göre, bir önceki yıl kurban sunanların orada bıraktıkları şeyler ertesi yıl yerli yerinde bulunur. Demek ki rüzgârın akışı da sanki bir kaynaktan çıkıyormuş gibi olur ve daha yukarıya ulaşamaz; yüksek yerlerde bu yüzden böyle olur. Suda da böyle olsa gerek; çünkü yüksek yerlerde ne coşkun su ne de olağanüstü bir rüzgâr görülür.
Πότερον τὸ πνεῦμα ἀπὸ πηγῆς τινὸς φέρεται ὥσπερ τὸ ὕδωρ, καὶ ταύτης οὐκ ἔστιν ἀνωτέρω αὐτὸ ἐνεχθῆναι, ἢ οὔ; καὶ πότερον ἀπὸ ἑνὸς σημείου ἢ ἀπὸ πλείονος τόπου; ἔνια μὲν οὖν ἐστὶν ὅμοια, ἃ καὶ ἐπὶ τῶν ὑδάτων φαίνεται συμβαίνειν τό τε γὰρ ὕδωρ, ὅταν εἰς τὸ κάταντες φέρηται, θᾶττον ῥεῖ ἢ ὅταν ἐν τῷ ἐπιπέδῳ καὶ ὁμαλοῦ λιμνάζῃ. ὁμοίως δὲ καὶ τὰ πνεύματα· ἐπὶ μὲν γὰρ τοῖς ἄκροις καὶ τοῖς ὑψηλοῖς ἀεὶ ἐν κινήσει ὁ ἀήρ, ἐν δὲ τοῖς κοίλοις πολλάκις ἠρεμεῖ καὶ ἄπνοια γίνεται. ἔτι ἐπὶ τοῖς σφόδρα ὑψηλοῖς ὄρεσιν οὐ γίνεται τὰ πνεύματα, οἷον ἐπὶ τῷ Ἄθῳ καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς τοιούτοις. σημεῖον δέ· ἃ γὰρ ἂν καταλείπωσιν οἱ τῷ προτέρῳ ἔτει θύοντες, εὑρίσκεσθαί φασι διαμένοντα τῷ ὑστέρῳ. δῆλον οὖν ὅτι ὥσπερ ἀπὸ πηγῆς τινὸς καὶ ἡ τοῦ πνεύματος φορὰ γίνεται. εἰς τὸ ἄνω οὖν οὐκέτι δύναται διικνεῖσθαι. διὰ τοῦτο οὖν ἐπὶ τοῖς ὑψηλοῖς τοῦτο συμβαίνει. ὁμοίως δ’ ἂν καὶ ἐπὶ τοῦ ὕδατος εἴη· οὔτε γὰρ ὕδωρ λάβρον οὔτε πνεῦμα ἐξαίσιον ἐν τοῖς ὑψηλοῖς φαίνεται γίνεσθαι.
944b_337. Problem
Güney rüzgârı eserken deniz neden lacivert, kuzey rüzgârı eserken neden karanlık olur? Kuzey rüzgârı denizi daha az çalkaladığı, daha az çalkalanan her şey de kara göründüğü için mi?
Διὰ τί ποτε τοῦ μὲν νότου πνέοντος ἡ θάλαττα κυανέα γίνεται, τοῦ δὲ βορέου ζοφώδης; ἢ ὅτι ὁ βορέας ἧττον τὴν θάλατταν ταράττει, τὸ δὲ ἀταρακτότερον ἅπαν μέλαν φαίνεται.
944b_438. Problem
Güney rüzgârları hafif eserken neden bulutlanma yapmaz da güçlenince bulutlandırır? Hafif eserken çok bulut yapamadıkları için mi? O zaman az bir yeri kaplarlar. Güçlenince ise çok bulut sürüp getirirler; bu yüzden daha çok bulutlandırıyor görünürler.
Διὰ τί οἱ νότοι μικρὰ μὲν πνέοντες οὐ ποιοῦσιν ἐπίνεψιν [ἤτοι συνέφειαν], μεγάλοι δὲ γενόμενοι ἐπινεφοῦσιν; ἢ διότι μικροὶ μὲν πνέοντες οὐ δύνανται πολλὰ νέφη ποιεῖν; ὀλίγον οὖν τόπον κατίσχουσιν. ὅταν δὲ μεγάλοι γένωνται, πολλὰ ἀπωθοῦσι, διὸ καὶ δοκοῦσι μᾶλλον ἐπινεφεῖν.
944b_539. Problem
Kuzey rüzgârı neden başlarken güçlü, dinerken zayıf; güney rüzgârı ise başlarken zayıf, dinerken güçlüdür? Kuzey rüzgârı bize yakın, güney rüzgârı ise uzak olduğu için mi? Kuzey rüzgârı başlayınca hemen yanımızdadır; güney rüzgârının ise başlangıcı uzun yol yüzünden dağılır ve bize onun ilk kısmından ancak azı ulaşır. Birinin sonunu hissederiz, ötekininkini ise hiç hissetmeyiz. Bu yüzden birinin dinerken zayıf olması doğaldır (çünkü her şeyin sonu zayıftır), ötekinin ise değil; çünkü onun sonunu artık hissetmeyiz.
Διὰ τί ὁ μὲν βορέας ἀρχόμενος μέγας, λήγων δὲ μικρός, ὁ δὲ νότος ἀρχόμενος μὲν μικρός, λήγων δὲ μέγας; ἢ ὅτι ὁ μὲν βορέας ἐγγὺς ἡμῶν, ὁ δὲ νότος πόρρω; ὁ μὲν οὖν ὅταν ἄρξηται, εὐθὺς παρ’ ἡμῖν, τοῦ δὲ ἅτε διὰ πολλοῦ χρόνου ἡ ἀρχὴ διασκεδάννυται, καὶ πρὸς ἡμᾶς μικρὸν ἐξικνεῖται αὐτῆς τὸ πρῶτον· τῆς δὲ τελευτῆς τοῦ μὲν αἰσθανόμεθα, τοῦ δὲ ὅλως οὐκ αἰσθανόμεθα. ὥστε εἰκότως ὁ μὲν ἀσθενὴς παυόμενος (ἀσθενὴς γὰρ ἡ τελευτὴ πάντων), ὁ δὲ οὔ· τῆς γὰρ τελευτῆς οὐκέτι αἰσθανόμεθα αὐτοῦ.
945a40. Problem
Körfez olan yerlerde neden dönüş rüzgârları olur da açık denizlerde olmaz? Körfezlere akan rüzgâr pek dağılmayıp çoğunlukla toplu halde ilerlediği, açık denizlerde ise kara rüzgârları en başta hemen daha çok dağıldığı, akarken de her yöne atılabildikleri için aynı şeye uğradıkları için mi? Çünkü dönüş rüzgârı, kara rüzgârının geri yansımasıdır.
Διὰ τί οὗ μὲν κόλποι εἰσί, τροπαῖαι γίνονται, οὗ δὲ ἀναπεπταμένα πελάγη, οὐ γίνονται; ἢ διότι εἰς μὲν τοὺς κόλπους ῥέον οὐ διασπᾶται τὸ πνεῦμα μᾶλλον, ἀλλ’ ἀθρόον ἐπὶ τὸ πολὺ φέρεται, ἐν δὲ τοῖς ἀναπεπταμένοις ἐξ ἀρχῆς τε αἱ ἀπογέαι εὐθύς διασπῶνται μᾶλλον, καὶ ὅταν ῥέωσι, ταὐτὸ πάσχουσι διὰ τὸ πολλαχῇ ἐξεῖναι ὁρμῆσαι· ἔστι γὰρ ἡ τροπαία ἀπόγεος ἀνάκλασις.
945a_241. Problem
"Güney rüzgârı başlarken, poyraz dinerken" neden denir? Biz kuzey rüzgârının altında oturduğumuz ve yurdumuz kuzeye doğru olduğu için, kuzey rüzgârı hemen güçlü estiğinden mi? Çünkü başlar başlamaz yanımızdadır. Bu yüzden dinerken hoş eser, çünkü o zaman zayıf eser. Güney rüzgârı ise uzaktan geldiği için bize sonradan daha güçlü ulaşır.
Διὰ τί λέγεται ἀρχομένου τε νότου καὶ λήγοντος βορέαο; ἢ διότι ὁ μὲν βορέας, διὰ τὸ ὑποικεῖν ἡμᾶς αὐτῷ καὶ εἶναι τὴν οἴκησιν πρὸς ἄρκτον, εὐθὺς μέγα πνεῖ; ἅμα γὰρ ἄρχεται καὶ πάρεστι. διὸ παυόμενος ἡδὺ πνεῖ· τότε γὰρ ἀσθενὴς πνεῖ. ὁ δὲ νότος διὰ τὸ πόρρωθεν ὕστερον μείζων ἀφικνεῖται.
945a_342. Problem
Güney rüzgârlarında insanlar neden kendilerini daha ağır ve daha güçsüz hisseder? Sıcaklık yüzünden eriyen az nemden çok nem, hafif havadan da ağır bir sıvı oluştuğu, sonra da gücün gevşediği için mi?
Διὰ τί ἐν τοῖς νοτίοις βαρύτερον ἔχουσι καὶ ἀδυνατώτερον οἱ ἄνθρωποι; ἢ διότι ἐξ ὀλίγου πολὺ ὑγρὸν γίνεται, διατηκόμενον διὰ τὴν ἀλέαν, καὶ ἐκ πνεύματος κούφου ὑγρὸν βαρὺ· εἶτα ἡ δύναμις ἀτονεῖ.
945a_443. Problem
Kuzey rüzgârlarında insanlar neden güney rüzgârlarında olduğundan daha iştahlıdır? Kuzey rüzgârları daha soğuk olduğu için mi?
Διὰ τί ἐν τοῖς βορείοις βρωτικώτεροι ἢ ἐν τοῖς νοτίοις; ἢ διότι ψυχρότερα τὰ βόρεια;
945a_544. Problem
Güney rüzgârı neden Mısır'ın deniz kıyısındaki kısmında, bir gün bir gecelik yol boyunca bile esmez de Memphis'in yukarısında, bir gün bir gecelik yol uzakta şiddetle eser? Batıya doğru da iki gün iki gecelik yol boyunca esmez, doğuya doğru ise lodoslar eser. Mısır'ın aşağı kısımları çukur olduğu için rüzgâr onun üstünden aşıp geçtiğinden, yukarıda ve uzakta ise yerler daha yüksek olduğundan mı?
Διὰ τί ὁ νότος οὐ πνεῖ κατ’ αὐτὴν τὴν Αἴγυπτον τὰ πρὸς θάλατταν, οὐδ’ ὅσον ἡμέρας δρόμον καὶ νυκτός· τὰ δὲ ὑπὲρ Μέμφεως καὶ ἀποσχόντι δρόμον ἡμέρας καὶ νυκτὸς λαμπρός· καὶ πρὸς ἑσπέραν οὐ πνεῖ, ὅσον δύο ἡμερῶν καὶ νυκτῶν δρόμον, τὰ δὲ πρὸς ἕω λίβες πνέουσιν; ἢ διότι κοίλη τὰ κάτω ἡ Αἴγυπτός ἐστιν· διὸ ὑπερπίπτει αὐτῆς, ἄνω δὲ καὶ πόρρω ὑψηλότεροι οἱ τόποι.
945a_645. Problem
Güney rüzgârı neden başlarken zayıf, dinerken daha güçlüdür de kuzey rüzgârı bunun tersidir? Atasözü de bu yüzden "güney rüzgârı başlarken ve poyraz dinerken iyi yol alınır" der. Biz güneyden çok kuzeye doğru oturduğumuz, kuzey rüzgârı kuzeyden, güney rüzgârı ise güneyden estiği için mi? Bu yüzden kuzey rüzgârının başlar başlamaz yakındaki yerlere şiddetle yüklenmesi, sonra da şiddetini uzaktakilere aktarması doğaldır. Güney rüzgârı ise tersine, başlarken güneyde oturanlara yüklenir, oradan geçip gidince de kuzeydekilere şiddetle eser.
Διὰ τί ὁ νότος ἀρχόμενος μὲν μικρός ἐστι, λήγων δὲ μείζων γίνεται, ὁ δὲ βορέας ἀνάπαλιν, διὸ καὶ ἡ παροιμία λέγεται εὖ πλεῖν ἀρχομένου τε νότου καὶ λήγοντος βορέαο, ἢ διότι πρὸς ἄρκτον μᾶλλον ἢ πρὸς μεσημβρίαν οἰκοῦμεν, πνεῖ δὲ ὁ μὲν βορέας ἀπὸ τῆς ἄρκτου, ὁ δὲ νότος ἀπὸ τῆς μεσημβρίας. εἰκότως οὖν ὁ μὲν ἀρχόμενος εὐθὺς σφοδρὸς πρόσκειται τοῖς πλησίον τόποις μᾶλλον, καὶ μετὰ ταῦτα μεταλλάττει τὸ σφοδρὸν πρὸς ἐκείνους. ὁ δὲ νότος τοὐναντίον ἀρχόμενος μὲν τοῖς πρὸς μεσημβρίαν οἰκοῦσιν ἔγκειται, ἐπειδὰν δὲ παραλλάξῃ, τοῖς πρὸς ἄρκτον λαμπρὸς καταπνεῖ.
945a_746. Problem
"Güney rüzgârı poyrazı çağırırsa hemen fırtına olur" neden denir? Güney rüzgârı bulutları ve bol suyu toplayan bir rüzgâr olduğu için mi? Hava böyle bir durumdayken kuzey rüzgârı eserse, elinde bol malzeme bulunduğundan onu dondurur ve fırtına yapar. Bu yüzden "poyraz çamura yetişirse hemen fırtına olur" da denir. Çamur da, genel olarak sular da, ya en çok ya da en sık güney rüzgârıyla oluşur.
Διὰ τί λέγεται εἰ δ’ ὁ νότος βορέαν προκαλέσσεται, αὐτίκα χειμῶν; ἢ διότι ὁ νότος τοιοῦτός ἐστιν οἷος νεφέλας καὶ ὕδωρ πολὺ συναίρειν; ὅταν οὖν τοιαύτης τῆς καταστάσεως
οὔσης ἐπιπνεύσῃ ὁ βορέας, πολλῆς αὐτῷ ὕλης ὑπαρχούσης πήγνυσι καὶ χειμῶνα ποιεῖ. διὸ λέγεται εἰ βορρᾶς πηλὸν καταλήψεται, αὐτίκα χειμών. ὁ δὲ πηλὸς καὶ ὅλως τὰ ὕδατα ὑπὸ τοῦ νότου ἢ μάλιστα ἢ πλειστάκις γίνεται.
945b_247. Problem
Kuzey rüzgârı neden güney rüzgârının ardından çabuk gelir de güney rüzgârı onun ardından çabuk gelmez? Birinin gelişi yakından, ötekininki uzaktan olduğu için mi? Çünkü yurdumuz kuzeye doğrudur.
Διὰ τί ἐπὶ μὲν τῷ νότῳ ταχὺς ὁ βορέας, ἐπὶ δὲ τούτῳ ὁ νότος οὐ ταχὺς ἐπιπίπτει; ἢ ὅτι τῷ μὲν ἐγγύθεν, τῷ δὲ πόρρωθεν ἡ ἄφιξις; ἡ γὰρ οἴκησις πρὸς βορέαν ἡμῶν.
945b_348. Problem
Rüzgârlar sıcağın hareket ettirmesinden doğdukları halde neden soğuktur? Sıcağın yaptığı hareket, belli bir biçimde olmadıkça, her zaman sıcak olmadığı için mi? Sıcak toplu halde çarparsa, onu salan şeyi bile yakar; dar bir yerden ve azar azar çıkarsa ise kendisi sıcaktır, ama onun hareket ettirdiği hava önceden nasılsa hareketi de öyle olur; bedende de böyledir. Aynı ağızdan hem sıcak hem soğuk soluduğumuz söylenir; bu doğru değildir, dışarı çıkan soluk her zaman sıcaktır. İşareti, ağza yakın tutulan şeye sıcak gelmesidir. Fark, soluğun çıkış biçimindedir: ağzımızı açıp geniş bir aralıktan salarsak sıcak gelir, çünkü soluğun kendisini hissederiz; dar bir aralıktan salarsak daha şiddetli çıkar ve yakındaki havayı iter, o da bitişiğindekini. Hava soğuksa onun hareketi de soğuk olur. Belki rüzgârlarda da aynı şey olur ve ilk hareket dar bir yerden çıkar; sonra o ilk havayı uzaklaştırır, yerine başka hava akar. Rüzgârların yazın sıcak, kışın soğuk olmasının sebebi de budur; çünkü her iki mevsimde önceden bulunan hava öyledir. Havanın bu yönde ne kendi kendine hareket ederek ne de sıcağın galip gelmesiyle gittiği açıktır: öyle olsaydı, içinde daha çok sıcak bulunacağından rüzgârları ısıtmakla kalmaz, yukarı doğru da giderdi; çünkü ateş böyledir, soğuk ise tabiatça aşağı gider. Rüzgârların yandan gitmesi ise doğaldır: biri yukarı, öteki aşağı zorlar, hiçbiri galip gelmez, durmak da mümkün olmadığından gidişin eğik olması doğaldır.
Διὰ τί τὰ πνεύματα ψυχρά ἐστιν, ὄντα ἀπὸ τῆς τοῦ θερμοῦ συγκινήσεως; ἢ οὐ πάντως ἡ ὑπὸ τοῦ θερμοῦ κίνησις θερμὴ γίνεται, ἐὰν μὴ τρόπον τινὰ γίνηται; ἀλλ’ ἐὰν μὲν ἀθρόως ἐμπίπτῃ, καίει αὐτὸ τὸ ἀφιὲν θέρμῃ. ἐὰν δὲ διὰ στενοῦ καὶ κατὰ μικρόν, αὐτὴ μὲν θερμή, ὁ δὲ ὑπὸ τούτου κινούμενος ἀήρ, οἷος ἄν ποτε τυγχάνῃ προϋπάρχων, τοιαύτην καὶ τὴν κίνησιν ἀπετέλεσεν, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος. φασὶ γὰρ ἐκ τοῦ αὐτοῦ θερμὸν καὶ ψυχρὸν ἡμᾶς πνεῖν, τοῦτο δὲ οὐκ ἀληθές, ἀλλὰ τὸ μὲν ἐξιὸν θερμὸν ἀεί. σημεῖον δὲ τὸ ἐγγὺς προσαγαγόντι τοιοῦτον φαίνεσθαι. διαφέρει δὲ ἡ ἔκπτωσις αὐτοῦ. ἐὰν μὲν γὰρ διὰ πολλοῦ ἀφίωμεν χανόντες, θερμὸν φαίνεται διὰ τὸ αὐτοῦ αἰσθάνεσθαι, ἐὰν δὲ διὰ στενοῦ, σφοδρότερον γινόμενον ὠθεῖ τὸν πλησίον ἀέρα, κἀκεῖνος τὸν ἐχόμενον. ψυχροῦ δὲ ὄντος τοῦ ἀέρος καὶ ἡ κίνησις αὐτοῦ ψυχρὰ γίνεται. μήποτε δὲ καὶ ἐπὶ τῶν πνευμάτων τὸ αὐτὸ συμβαίνει, καὶ διὰ στενοῦ ἡ πρώτη κίνησις· εἶτ’ ἐκεῖνον μὲν διήνεγκεν, ἕτερος δὲ ἀὴρ ἐπιρρεῖ. διὸ καὶ τοῦ μὲν θέρους θερμά, τοῦ δὲ χειμῶνος ψυχρὰ τὰ πνεύματα, ὅτι ἐν ἑκατέρῳ τοιοῦτος ὁ ἀὴρ ὁ προϋπάρχων· ἐπεὶ ὅτι γε οὕτε αὐτὸς ὑφ’ ἑαυτοῦ κινούμενος ὁ ἀὴρ οὔτε ὑπὸ τοῦ θερμοῦ κρατούμενος φέρεται ταύτην τὴν φοράν, δῆλον οὐ μόνον τούτῳ ὅτι θερμαίνει τὰ πνεύματα πλείονος τοῦ θερμοῦ ἐνόντος, ἀλλὰ καὶ ἄνω ἐφέρετο. τὸ γὰρ πῦρ τοιοῦτον, τὸ δὲ ψυχρὸν κάτω πέφυκεν φέρεσθαι. τὰ δὲ πνεύματα πλάγια εἰκότως· ἐπεὶ γὰρ τὸ μὲν ἄνω, τὸ δὲ κάτω βιάζεται, καὶ οὐδέτερον κρατεῖ, μένειν δὲ οὐχ οἷόν τε, λοξὴν τὴν φορὰν εἰκότως γίνεσθαι.
945b_449. Problem
Libya'da güney rüzgârları neden bizdeki kuzey rüzgârları gibi soğuktur? Önce, rüzgârların çıkış yerleri hem bize hem onlara daha yakın olduğu için mi? Söylediğimiz gibi rüzgârlar dar bir yerden çıkıyorsa, yakında olanlara hareketin şiddeti yüzünden daha soğuk gelir; çünkü hareket uzaklara ilerledikçe dağılır. Bizde kuzey rüzgârlarının soğuk olması da bu yüzdendir, çünkü biz onların çıkış yerine daha yakın, tamamen kuzeyde oturuyoruz.
Διὰ τί οἱ νότοι ἐν τῇ Λιβύῃ ψυχροί, ὥσπερ παρ’ ἡμῖν οἱ βορέαι; ἢ πρῶτον μὲν διὰ τὸ ἐγγυτέρω εἶναι ἡμῖν τε κἀκείνοις τὰς ἀρχὰς τῶν πνευμάτων. εἰ γάρ, ὥσπερ εἴπομεν, διὰ στενοῦ γίνεται τὰ πνεύματα, τοῖς ἐγγυτέρω ψυχρότερα ἔσται διὰ τὴν σφοδρότητα τῆς κινήσεως· εἰς
γὰρ τὸ πόρρω προϊούσης διαχεῖται. διὸ καὶ παρ’ ἡμῖν οἱ βορέαι ψυχροί, ὅτι ἐγγυτέρω καὶ παντελῶς πρὸς τῇ ἄρκτῳ οἰκοῦμεν.
946a_250. Problem
Kuru ve yağmursuz güney rüzgârları neden ateşli hastalık getirir? Bedenlerde yabancı, sıcak bir nem oluşturdukları için mi? Çünkü tabiatça nemli ve sıcaktırlar, bu da ateş getirir; ateş bu ikisinin aşırılığından olur. Güneşin etkisiyle yağmursuz estiklerinde bu hâli yaratırlar; yağmurla birlikte estiklerinde ise yağmur soğutur.
Διὰ τί οἱ νότοι οἱ ξηροὶ καὶ μὴ ὑδατώδεις πυρετώδεις. ἢ ὅτι ὑγρότητα θερμὴν ἀλλοτρίαν ἐμποιοῦσι τοῖς σώμασιν; εἰσὶ γὰρ ὑγροὶ καὶ θερμοὶ φύσει, τοῦτο δ’ ἐστὶ πυρετῶδες; ὁ γὰρ πυρετὸς ὑπ’ ἀμφοτέρων τούτων ἐστὶν ὑπερβολῆς. ὅταν μὲν οὖν ὑπὸ τοῦ ἡλίου ἄνευ ὕδατος πνέωσιν, ταύτην τὴν τάξιν, ὅταν δὲ ἅμα τῷ ὕδατι, τὸ ὕδωρ καταψύχει.
946a_351. Problem
Etesia rüzgârları neden her yıl hep aynı mevsimde ve aynı güçte eser? Neden gün biterken diner de gece esmez? Güneşin erittiği kar akşama doğru ve gece erimeyi bıraktığı için mi? Genel olarak güneş kuzeydeki buzlara galip gelip onları çözmeye başlayınca eserler. Çözülme başlarken öncü rüzgârlar, iyice çözülürken etesia rüzgârları eser.
Διὰ τί οἱ ἐτησίαι ταὐτὴν δὴ τὴν ὥραν ἀεὶ καὶ τοσοῦτοι πνέουσιν; καὶ διὰ τί ληγούσης τῆς ἡμέρας λήγουσι καὶ τῆς νυκτὸς οὐ πνέουσιν; ἢ τοῦτο μὲν διὰ τὸ τὴν χιόνα τηκομένην παύεσθαι ὑπὸ τοῦ ἡλίου πρὸς ἑσπέραν καὶ τὴν νύκτα; ὅλως δὲ πνέουσιν, ὅταν ὁ ἥλιος κρατεῖν καὶ λύειν ἄρξηται τὸν πρὸς βορέαν πάγον. ἀρχομένου μὲν οὖν οἱ πρόδρομοι, ἤδη δὲ λυομένου οἱ ἐτησίαι.
946a_452. Problem
Zephyros neden rüzgârların en düzgünü ve soğuk olanıdır, en çok da iki mevsimde, ilkbaharda ve sonbaharda, günün akşamüstüne doğru ve yere yakın eser? Denizden ve açık ovalardan estiği için mi soğuktur? Kuzey rüzgârından daha az soğuktur, çünkü kardan değil, rüzgâra dönüşen sudan eser. Soğukluğu ise kıştan sonra, güneşin yeni yeni galip geldiği zamanda ve güneşin artık galip gelmediği sonbaharda esmesindendir. Karadaki gibi güneşin sıcaklığını tutmaz, bir sıvının üstünde durduğu için oradan oraya dolaşır. Düzgünlüğü de aynı sebeptendir: dağlardan esmez, zorla eriyen bir şeyden de doğmaz; bir vadiden akar gibi kolayca akar. Çünkü kuzey ve güney tarafları dağlıktır; batı tarafında ise ne dağ ne kara vardır, Atlas Okyanusu vardır; bu yüzden karaya doğru ilerler. Günün akşamüstüne doğru esmesi de yeri yüzündendir, çünkü o saatte güneş onun bölgesine yaklaşır. Gece de güneşin hareketi kesildiği için diner.
Διὰ τί ὁ ζέφυρος λειότατός τε τῶν ἀνέμων καὶ ψυχρός, καὶ δύο ὥρας πνεῖ μάλιστα, ἔαρ τε καὶ μετόπωρον, καὶ πρὸς ἑσπέραν τῆς ἡμέρας, καὶ ἐπὶ τὴν γῆν μάλιστα; ἢ ψυχρὸς μὲν διὰ τὸ πνεῖν ἀπὸ τῆς θαλάττης καὶ πεδίων ἀναπεπταμένων; ἧττον μὲν οὖν ψυχρὸς τοῦ βορέου διὰ τὸ ἀφ’ ὕδατος πνευματουμένου καὶ μὴ χιόνος πνεῖν· ψυχρὸς δὲ διὰ τὸ μετὰ χειμῶνα, ἄρτι τοῦ ἡλίου κρατοῦντος, πνεῖν καὶ μετοπώρου, ὅτε οὐκέτι κρατεῖ ὁ ἥλιος οὐ γὰρ ὥσπερ ἐν γῇ ὑπομένει τὴν εἵλην, ἀλλὰ πλανᾶται διὰ τὸ ἐφ’ ὑγροῦ βεβηκέναι. καὶ ὁμαλὸς διὰ τὸ αὐτό· οὐ γὰρ ἀπὸ ὀρέων πνεῖ, οὐδὲ βίᾳ τηκομένου, ἀλλὰ ῥᾳδίως ὥσπερ δι’ αὐλῶνος ῥέων. τὰ μὲν γὰρ πρὸς βορέαν καὶ νότον ὀρεινά· πρὸς ἑσπέραν δὲ οὔτε ὄρος οὔτε γῆ ἐστίν, ἀλλὰ τὸ Ἀτλαντικὸν πέλαγος, ὥστε ἐπὶ τῆς γῆς φέρεται. καὶ πρὸς ἑσπέραν δὲ τῆς ἡμέρας πνεῖ διὰ τὸν τόπον· τότε γὰρ ὁ ἥλιος πλησιάζει τῷ τόπῳ. καὶ τῆς νυκτὸς παύεται διὰ τὸ ἐκλείπειν τὴν τοῦ ἡλίου κίνησιν.;
946a_553. Problem
Euros eserken her şey neden daha büyük görünür? Havayı en karanlık hale getirdiği için mi?
Διὰ τί, ὅταν ὁ εὖρος πνεῖ, μείζω φαίνεται τὰ πάντα ἢ ὅτι ζοφωδέστατον τὸν ἀέρα ποιεῖ;
946a_654. Problem
Rüzgârlar kışın neden sabahleyin doğudan, yazın ise ikindi vakti ve batıdan eser? Yazın bizim başımıza gelenler, kışın yeryüzünün karşı yarıküresinde oturanların başına geldiği için mi? Bizde kışın rüzgârlar sabahleyin ve doğudan eser; çünkü gece iyice nemlenen hava sabah güneş tarafından ayrıştırılıp harekete geçirilir, önce de güneşe en yakın olan hava. Güneş bunu doğmadan önce de yapar; bu yüzden meltemler doğuştan önce de hiç daha az esmez. Güneş nemi kendine çektiğine ve kışın doğmadan önce bizim nemli havamızı harekete geçirdiğine göre, aşağıdaki yarıküredeyken de havayı kendine çekeceği açıktır; bizim için şafak olan vakit, onlar için ikindidir. Böylece güneşin doğmadan önce bizden kendine çektiği hava, aşağıdakiler için zephyros olur ve ikindi vakti eser. Bizim kışımızda olan şafak rüzgârı onlarda da olur, bizim yazımızda olan ikindi rüzgârı da bizde olur. Çünkü bizde yaz olduğunda orada kıştır, bizim ikindimiz de onların şafağıdır; o vakit onlara doğudan meltemler, bize ise yukarıda söylenen sebeplerle zephyroslar eser. Yazın şafak rüzgârları esmez, çünkü güneş bizim havamızdan kısa süre önce ayrıldığı için o hava henüz kuruyken doğar. Kışın da ikindi vakti zephyroslar esmez, çünkü aşağıdaki yarıkürede de bu mevsimde, söylenen sebeplerle şafak rüzgârları esmez; oysa güneş nemi oradan kendine çekerek bizim zephyrosumuzu yapar.
Διὰ τί τὸν μὲν χειμῶνα πρωΐ ἀπὸ τῆς ἕω τὰ πνεύματα πνεῖ, τὸ δὲ θέρος δείλης καὶ ἀπὸ δυσμῶν ἡλίου; ἢ ὅτι ἃ ἡμῖν συμβαίνει τοῦ θέρους, ταῦτα τοῦ χειμῶνος τοῖς τὸ ἐναντίον τῆς γῆς ἡμισφαίριον οἰκοῦσιν, ἡμῖν δὲ τοῦ χειμῶνος πρωΐ καὶ ἀφ’ ἕω τὰ πνεύματα πνεῖ διὰ τὸ τὸν ἀέρα κάθυγρον
ἐν τῇ νυκτὶ διακρίνεσθαι καὶ κινεῖσθαι τὸ πρωΐ ὑπὸ τοῦ ἡλίου, καὶ πρῶτον τὸν ἔγγιστα τοῦ ἡλίου. ποιεῖ δὲ τοῦτο ὁ ἥλιος καὶ πρὸ ἀνατολῆς· διὸ αὖραι οὐχ ἧττον πρὸ ἀνατολῆς πνέουσιν. ἐπειδὴ οὖν καὶ ἐφ’ ἑαυτὸν ἕλκει ὁ ἥλιος τὰ ὑγρὰ καὶ κινεῖ πρὸ ἀνατολῆς τοῦ χειμῶνος ὑγρὸν ὄντα τὸν παρ’ ἡμῖν ἀέρα, δῆλον ὡς καὶ ἐφ’ αὑτὸν ἂν ἕλκοι, ὢν ἐν τῷ κάτω ἡμισφαιρίῳ, καὶ δείλη ἐκείνοις ὃ ἡμῖν ἐστὶν ὄρθρος. ὥστε συμβαίνοι ἂν τὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου πρὸ ἀνατολῆς παρ’ ἡμῶν ἐφ’ αὑτὸν ἑλκόμενον ἀέρα, τοῦτον τοῖς κάτω γενέσθαι ζέφυρον καὶ δείλης πνεῖν. ὃ δὲ ἐν τῷ παρ’ ἡμῖν χειμῶνι, τῆς ἕω ἐκείνοις συμβαίνει, ὃ δὲ ἐν τῷ θέρει, τῆς δείλης ἡμῖν. ὅτε γὰρ παρ’ ἡμῖν θέρος, ἐκεῖ χειμών ἐστι, καὶ ἡ ἡμετέρα δείλη ἐκείνοις ὄρθρος. καθ’ ἥν ἐκείνοις μὲν αὔρας ἐξ ἑῴας συμβαίνει πνεῖν, ἡμῖν δὲ ζεφύρους διὰ ταὐτὰ τοῖς προειρημένοις. τοῦ δὲ θέρους καὶ ἑῶαι μὲν οὐ πνέουσιν, ὅτι εἰς ξηρότερον ἔτι τὸν παρ’ ἡμῖν ἀέρα ὁ ἥλιος ἀνατέλλει διὰ τὸ ὀλίγον αὐτοῦ χρόνον ἀπογεγονέναι· ζέφυροι δὲ οὐ πνέουσιν δείλης τοῦ χειμῶνος, ὅτι οὐδ’ ἐν τῷ κάτω ἡμισφαιρίῳ ἑῶοι ταύτην τὴν ὥραν διὰ τὰ προειρημένα, ὅθεν ὁ ἥλιος ἐφ’ ἑαυτὸν ἕλκων τὰ ὑγρὰ τὸν παρ’ ἡμῖν ζέφυρον ποιεῖ.
946b_255. Problem
Zephyros neden rüzgârların en iyi havalısı ve en hoşu sayılır? Sıcak ve soğuk rüzgârların sınırında olduğu, ikisine de komşu olduğu için ikisinin gücünden de pay aldığı için mi? Bu yüzden ılımandır. Apeliotes ise aynı rüzgârların ortasında olduğu halde onlardan daha az pay alır. Apeliotes eserken güneye doğru olan rüzgârları harekete geçirir (çünkü yer değiştirmesi o yanadır), ama harekete geçirirken onlarla karışmaz. Zephyros ise hem güney rüzgârlarınca harekete geçirilir hem de eserken kuzey rüzgârlarını harekete geçirir; çünkü rüzgârların dönüşü orada biter. Bu yüzden bir kısmının sonunu, bir kısmının başlangıcını kendinde taşıdığından, hoş olması da hoş sayılması da yerindedir.
Διὰ τί ὁ ζέφυρος εὐδιεινὸς καὶ ἥδιστος δοκεῖ εἶναι τῶν ἀνέμων; ἢ ὅτι ἐν μεθορίῳ ἐστὶ τῶν θερμῶν καὶ ψυχρῶν πνευμάτων, γειτνιῶν δὲ ἀμφοῖν τῆς δυνάμεως αὐτῶν κοινωνεῖ· διὸ εὔκρατός ἐστιν. ὁ δὲ ἀπηλιώτης ἧττον κοινωνεῖ, ὢν ἐν τῷ μέσῳ τῶν αὐτῶν. ἀπηλιώτης μὲν γὰρ πνέων τὰ πρὸς νότον πνεύματα κινεῖ (ἐνταῦθα γὰρ ἡ μετάστασις αὐτοῦ ἐστίν), κινῶν δὲ οὐ μίγνυται αὐτοῖς. ὁ δὲ ζέφυρος καὶ κινεῖται ὑπὸ τῶν νότων καὶ πνέων κινεῖ τὰ βόρεια· τελευτᾷ γὰρ ἐνταῦθα ἡ περίοδος τῶν πνευμάτων. διὸ τῶν μὲν τὴν τελευτήν, τῶν δὲ τὴν ἀρχὴν ἔχων ἐν ἑαυτῷ δικαίως ἡδύς ἐστι καὶ δοκεῖ εἶναι.
946b_356. Problem
Neden farklı yerlerde farklı rüzgârlar yağmur getirir; mesela Attika'da ve adalarda Hellespontos rüzgârı, Hellespontos'ta ve Kyrene'de kuzey rüzgârı, Lesbos çevresinde de güney rüzgârı? Bulutların biriktiği yerde yağmur yağdığı için mi? Yoğunlaşma, önünde dayanıp durabileceği bir şey bulduğu yerde toplanır. Bu yüzden dağlarda, bulut kütlesinin kaçıp gidebildiği yerlerden daha çok yağar; çünkü dört yandan kuşatılınca yoğunlaşır, yağmur için de bunun olması gerekir. Açık havalarda da daha çok yağar. Hellespontos'ta kuzey rüzgârı yukarıdan pek çok bulutu bir araya iter; Attika'ya ve adalara doğru ise Hellespontos rüzgârı, elinde malzeme varmış gibi bulut getirir; çünkü rüzgârların çoğu kuzey rüzgârından döner. Lesbos çevresinde de euros ile güney rüzgârı açık denizden pek çok bulut getirip ülkeye çarpar. Başka yerlerde de durum böyledir.
Διὰ τί ἄλλοις ἄλλοι τῶν ἀνέμων ὑέτιοι, οἷον ἐν μὲν τῇ Ἀττικῇ καὶ ταῖς νήσοις ὁ Ἑλλησποντίας, ἐν Ἑλλησπόντῳ δὲ ὁ βορέας καὶ ἐν Κυρήνῃ, περὶ Λέσβον δὲ νότος; ἢ ὅπου ἂν ἄθροισις νεφῶν, ἐνταῦθα ὕδωρ; ἐνταῦθα γὰρ ἡ πύκνωσις ἀθροίζεται, ὅπου ἂν προκαθίζεσθαι ἔχῃ. διὸ καὶ ἐν τοῖς ὄρεσι μᾶλλον ὕει ἢ ὅπου ἂν τὸ πλῆθος ὑπεξάγειν δύνηται· περικαταλαμβανόμενον γὰρ πυκνοῦται· δεῖ δὲ τοῦτο γενέσθαι. καὶ ἐν ταῖς εὐδίαις μᾶλλον ὕει. ἐν Ἑλλησπόντῳ
μὲν οὖν ἄνωθεν ὁ βορέας πολλὰ συνωθεῖ νέφη, πρὸς δὲ τὴν Ἀττικὴν καὶ τὰς νήσους ὁ Ἑλλησποντίας, ὥσπερ ὕλην ἔχων· καὶ γὰρ περιίσταται τὰ πολλὰ ἐκ τοῦ βορέου. περὶ δὲ Λέσβον ὁ εὖρος καὶ ὁ νότος ἐκ τοῦ πελάγους φέροντες πολλὰ νέφη προσβάλλει τῇ χώρᾳ. τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων.
947a_257. Problem
"Karadan gelen buluttan hiç korkma, kışın denizden gelenden, yazın da kara topraktan gelenden kork" neden denir? Kışın deniz daha sıcak olduğundan, orada bir bulut toplanmışsa güçlü bir başlangıçtan toplandığı açık olduğu için mi? Yoksa o yer ılık olduğundan dağılırdı. Yazın ise deniz de denizden esen rüzgârlar da soğuk, kara ise sıcaktır; böylece karadan bir bulut geliyorsa daha büyük bir başlangıçtan toplanmıştır; zayıf olsaydı dağılırdı.
Διὰ τί λέγεται μή ποτ’ ἀπ’ ἠπείρου δείσῃς νέφος ἀλλ’ ἀπὸ πόντου χειμῶνος, θέρεος δὲ ἀπ’ ἠπείροιο μελαίνης; ἢ διότι τοῦ μὲν χειμῶνος ἡ θάλαττα θερμοτέρα, ὥστε εἰ τι συνέστη, δῆλον ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς ἰσχυρᾶς συνέστηκεν· ἐλύθη γὰρ ἂν διὰ τὸ ἀλεεινὸν εἶναι τὸν τόπον. τοῦ δὲ θέρους ἡ μὲν θάλαττα ψυχρά, καὶ τὰ πόντια πνεύματα, ἡ δὲ γῆ θερμή, ὥστε εἴ τι ἀπὸ τῆς γῆς φέρεται, διὰ μείζονος ἀρχῆς συνέστη· διελύθη γὰρ ἄν, εἰ ἀσθενὲς ἦν.
947a_358. Problem
Yüksek bir ülke olan Arkadia'da rüzgârlar neden başka yerlerdekinden hiç daha soğuk değildir de rüzgârsız ve bulutlu havalarda, düz ve bataklık yerlerde olduğu gibi soğuk olur? Arkadia da bataklık yerlere benzediği için mi? Sularının denize çıkış yolu yoktur; orada çok sayıda obruk olmasının sebebi de budur. Rüzgâr olunca, topraktan yükselen soğuk buharı savurup dağıtır; rüzgârların kendileri ise denizden geldikleri için soğuk değildir. Rüzgârsız havalarda ise yerinde kalan sudan yükselen buhar soğukluk yapar.
Διὰ τί ἐν τῇ Ἀρκαδίᾳ ὑψηλῇ οὔσῃ τὰ μὲν πνεύματα οὐθὲν ψυχρότερα τῶν παρὰ τοῖς ἄλλοις, ὅταν δὲ νηνεμία ῃ καὶ ἐπινέφελα, ψυχρά, ὥσπερ ἐν τοῖς ὁμαλέσιν τοῖς ἑλώδεσιν; ἢ ὅτι καὶ ἡ Ἀρκαδία ὁμοία γίνεται τοῖς ἑλώδεσιν· οὐ γὰρ ἔχει ἐξόδους τοῖς ὕδασιν εἰς θάλατταν, διὸ καὶ βάραθρα πολλὰ αὐτόθι ἐστίν. ὅταν μὲν οὖν ᾖ ἄνεμος, ἀπορριπίζει τὴν ἐκ τῆς γῆς ἀναθυμίασιν, οὖσαν ψυχράν, αὐτὰ δὲ τὰ πνεύματα οὐ ψυχρὰ διὰ τὸ ἀπὸ τῆς θαλάττης προσβάλλειν· ἐν δὲ ταῖς νηνεμίαις ἀνιοῦσα ἡ ἀτμὶς ἀπὸ τοῦ ἐμμένοντος ὕδατος ποιεῖ τὸ ψῦχος.
947a_459. Problem
Rüzgâr sabahleyin esmeye başlarsa neden çoğunlukla bütün gün sürer? Güneş yükselmeye başlarken gidiş en şiddetli olduğu, böyle olunca da uzayıp sürdüğü için mi? Bu, toplanmanın güçlü olduğunun işaretidir.
Διὰ τί, ἂν ἕωθεν πνεῖν ἄρξηται, διημερεύει μᾶλλον; ἢ διότι ἀρχομένου τοῦ ἡλίου σφοδροτάτη ἡ φορά, διὸ ἐκτείνεται τοιαύτη οὖσα. σημεῖον δὲ ὅτι ἰσχυρὰ ἡ σύστασις.
947a_560. Problem
Kuzey rüzgârı neden gündüz şiddetli eser de gece diner? Donmuş yağmur güneş yüzünden buharlaşınca ondan doğduğu için mi? Gece diner, çünkü o zaman aynı oluşum olmaz, tersi olur: geceleri tükenip söner, gündüzleri ise daha az.
Διὰ τί βορέας τὴν ἡμέραν μὲν λαμπρός, τὴν δὲ νύκτα πίπτει; ἢ διότι γίνεται ἀπὸ πεπηγότος ὑετοῦ, ὅταν ἀναθυμιᾶται διὰ τὸν ἥλιον; πίπτει δὲ νυκτός, ὅτι οὐχ ἡ αὐτὴ γένεσις, ἀλλὰ τοὐναντίον ποιεῖ· τὰς γὰρ νύκτας ἐκπνεῖ, τὰς δὲ ἡμέρας ἧττον.
947a_661. Problem
Çok sayıda örümcek ağı uçuşursa bu neden rüzgâr işaretidir? Örümcek açık havalarda çalıştığı, ağlar da soğuyan hava toprağa doğru çekildiği için sürüklendiği, soğuma da fırtınanın başlangıcı olduğu için mi? O halde örümcek ağlarının uçuşması bir işarettir. Yoksa örümcek ağlarının toplu halde uçuşması yağmurlardan ve fırtınalardan sonra olduğu için mi? Örümcekler açık havalarda çalışır, kışın ise ortalıkta görünmezler, çünkü bu hayvan soğuğa dayanamaz. Rüzgârla sürüklenince de iplerini uzun uzun salarlar. Yağmurlardan sonra da çoğunlukla rüzgâr çıkar.
Διὰ τί τὰ ἀράχνια τὰ πολλὰ ὅταν φέρηται, πνεύματός ἐστι σημεῖα; πότερον ὅτι ἐργάζεται ὁ ἀράχνης ἐν ταῖς εὐδίαις, φέρεται δὲ διὰ τὸ ψυχόμενον τὸν ἀέρα συνιέναι πρὸς τὴν γῆν, τὸ δὲ ψύχεσθαι ἀρχὴ χειμῶνος· σημεῖον οὖν ἡ φορὰ τῶν ἀραχνίων. ἢ ὅτι μετὰ τὰ ὕδατα καὶ τοὺς χειμῶνας γίνεται τῶν ἀραχνίων ἀθρόα ἡ φορά, ἐν ταῖς εὐδίαις ἐργαζομένων, διὰ τὸ ἐν τῷ χειμῶνι μὴ φαίνεσθαι:
δύσριγον γὰρ τόδε. καὶ φερόμενοι ὑπὸ τοῦ πνεύματος πολὺ ἐκπηνίζονται. μετὰ δὲ τὰ ὕδατα εἴωθεν πνεύματα γίνεσθαι ὡς τὰ πολλὰ.
947b_262. Problem
Güçlü kuzey rüzgârları kışın soğuk yerlerde neden bulutlu, dışarıda ise açık olur? Hem soğuk hem güçlü oldukları, yakında daha soğuk oldukları için bulutları itip uzaklaştırmadan önce dondurdukları için mi? Bulutlar donunca da ağırlıkları yüzünden yerinde kalır. Dışarıda ise kuzey rüzgârları soğuklarından çok güçleriyle iş görür.
Διὰ τί οἱ βορέαι μεγάλοι τοῦ χειμῶνος ἐν τοῖς ψυχροῖς τόποις ἐπινέφελοι, ἔξω δὲ αἴθριοι; ἢ ὅτι ἄμα ψυχροί εἰσι καὶ μεγάλοι, ἐγγὺς δὲ μᾶλλον ψυχροί, ὥστε φθάνουσι πηγνύντες πρὶν ἀπῶσαι τὰ νέφη· ὅταν δὲ παγῇ, μένουσι διὰ βάρος. ἔξω δὲ τῷ μεγέθει ἐργάζονται μᾶλλον ἢ τῷ ψυχρῷ.