XXV. Kitap: Havayla İlgili Problemler
937b_71. Problem
Şişirilmiş tulumların içine kapanan uzuvlar neden acı duyar? Havanın basıncı yüzünden mi? Tuluma dışarıdan bastıranlara hava boyun eğmeyip onları geri ittiği gibi, içeri kapanan şeyleri de öyle sıkıştırır. Yoksa hava zorla tutulup sıkıştırıldığı için mi? Tabiatı gereği her yönden dışarı atılmak istediğinden içeride kapalı kalan cisme dayanıp bastırır.
Διὰ τί ἐν τοῖς ἀσκοῖς τοῖς πεφυσημένοις ἐναπολαμβανόμενα τὰ μέλη πόνον παρέχει; πότερον διὰ τὴν πίεσιν τοῦ ἀέρος; ὥσπερ γὰρ οὐδὲ τοῖς ἔξωθεν πιέζουσι τὸν ἀσκὸν ἐνδίδωσιν ὁ ἀήρ, ἀλλ’ ἀπωθεῖ, οὕτω καὶ τὰ ἐντὸς ἐναπολαμβανόμενα θλίβει ὁ ἀήρ. ἢ διότι βίᾳ κατέχεται καὶ πεπίληται; ἔξω οὖν πάντῃ ὁρμῶν κατὰ φύσιν προσαπερείδεται πρὸς τὸ ἐντὸς ἀπειλημμένον σῶμα.
937b_82. Problem
Nehir kenarındaki bataklıklarda, efsaneye göre tanrının kutsal boğaları olan "böğürenler" neden ortaya çıkar? Ortaya çıkan, boğa sesine benzeyen bir sestir; öyle ki inekler bunu duyunca böğüren bir boğa duymuş gibi olurlar. Bu, bataklığa dönüp göllenen nehirlerde, göllenen bataklıklarda, denizin geri ittiği ya da havayı daha toplu halde dışarı salan yerlerde olduğu için mi? Sebebi, toprağın oyuklarla dolu olmasıdır. Böyle bir göllenmede akıntı bulunduğu için çalkalanan su, havayı dar bir geçitten daha geniş bir oyuğa iter; tıpkı biri boş bir amforanın ağzında ses çıkarınca böğürtüye benzer bir ses doğması gibi. İneklerin böğürmesi de bu biçim sayesinde olur. Oyukların biçimleri düzensiz olduğu için pek çok tuhaf ses çıkarırlar. Nitekim biri amforanın dibini çıkarıp ağzına gerdiği derinin içinden geçirdiği bir şeyi içeri dışarı çekerek sürterse öyle bir ses çıkar ki, bostan bekçileri bu düzeneği kurduklarında yaban hayvanları kaçar.
Διὰ τί ἐν τοῖς ἕλεσι τοῖς παρὰ τοὺς ποταμοὺς γίνονται οἱ καλούμενοι βούμυκοι, οὓς μυθολογοῦσιν ταύρους ἱεροὺς
εἶναι τοῦ θεοῦ; ἔστι δὲ τὸ γινόμενον ψόφος ὅμοιος φωνῇ ταύρου, ὥστε αἱ βόες οὕτω διατίθενται ἀκούουσαι ὥσπερ ταύρου μυκωμένου. ἢ ὅτι ὅσοι ποταμοὶ λιμνάζουσιν εἰς ἕλη, ἢ ὅσα ἕλη λιμνάζονται, ἢ ὑπὸ θαλάττης ἀντικρούονται, ἢ τὸ πνεῦμα ἀφιᾶσιν ἀθροώτερον, ἐν τοῖς τοιούτοις γίνεται τοῦτο; αἴτιον δὲ ὅτι αἱ κοιλίαι τῆς γῆς γίνονται. οὕτως οὖν κλυζόμενον τὸ ὕδωρ, διὰ τὸ ἐνεῖναι ῥεῦμα ἐν τῇ τοιαύτῃ λιμνασίᾳ, ἀπωθεῖται τὸν ἀέρα διὰ στενοῦ εἰς εὐρυτέραν κοιλίαν, οἷον εἴ τις εἰς ἀμφορέα κενὸν κατὰ τὸ στόμιον ποιοῖ ψόφον, μυκήματι ὅμοιον γίνεται· καὶ γὰρ ἡ μύκησις διὰ τοῦτο γίνεται τὸ σχῆμα τοῖς βουσίν. πολλὰς δὲ καὶ ἀτόπους φωνὰς ποιοῦσι τὰ σχήματα τῶν κοιλιῶν ἀνώμαλα ὄντα, ἐπεὶ καὶ ἀμφορέως τὸν πύνδακα ἐάν τις ἀφελὼν διὰ τοῦ πυθμένος τρίβῃ ἕλκων ἔσω καὶ ἔξω, εἰ τρίψει διὰ τοῦ καταδήματος, ψόφον ποιεῖ, ὥστε φεύγειν τὰ θηρία, ὅταν οἱ ὀπωροφύλακες κατασκευάσωσιν αὐτό.
938a_23. Problem
Hava suya değdiği halde neden ıslanmaz? Çünkü başka hiçbir şey yoktur ki suya değip de ıslanmasın. İkisinin uçları bir arada olduğu ve ikisinin yüzeyi ayrı olmadığı için mi? Öteki şeyler daha ağırdır; hava ise bu uç yüzeyin altına inmez. Suya değer, çünkü arada hiçbir şey yoktur; ama ıslanmaz, çünkü hep suyun üstünde kalır.
Διὰ τί ὁ ἀὴρ οὐχ ὑγρός, ἁπτόμενος τοῦ ὕδατος; τῶν γὰρ ἄλλων οὐθὲν ὅ τι οὐχ ὑγρόν, ἂν ἅψηται. ἢ διότι τὸ ἔσχατον αὐτῶν ἅμα, τὸ δὲ ἐπίπεδον ἑκατέρου οὐχ ἕτερον; τὰ μὲν οὖν ἄλλα βαρύτερα, ὁ δὲ ἀὴρ οὐ ῥέπει κατωτέρω τοῦ ἐσχάτου. ἅπτεται μὲν οὖν, ὅτι οὐθὲν μεταξύ, οὐ βρέχεται δέ, ὅτι ἀεὶ ἄνωθεν τοῦ ὕδατος.
938a_34. Problem
Neden en çok gece yarısı ve öğle vakti hava sakin olur? Rüzgârsızlık havanın durgunluğu olduğu, hava da en çok galip geldiğinde ya da yenildiğinde durduğu, çatışırken ise hareket ettiği için mi? Hava en çok gece yarısı galip gelir, öğle vakti ise yenilir; çünkü güneş birinde en uzakta, ötekinde en yakındadır. Ayrıca rüzgârlar ya şafakta ya da gün batımında başlar; şafakta başlayan, yenildiği zaman, batıdan esen ise galip gelmeyi bıraktığı zaman diner. Böylece birinciler öğle vakti, ikinciler gece yarısı diner.
Διὰ τί μέσων νυκτῶν καὶ μεσημβρίας μάλιστα εὐδία γίνεται; ἢ διότι ἡ νηνεμία ἐστὶν ἀέρος στάσις, ἕστηκε δὲ μάλιστα ὅταν κρατῇ ἢ κρατῆται, μαχόμενος δὲ κινεῖται. κρατεῖ μὲν οὖν μάλιστα μέσων νυκτῶν, κρατεῖται δὲ μεσημβρίας· τοτὲ μὲν γὰρ ὁ ἥλιος πορρωτάτω, τοτὲ δὲ ἐγγυτάτω γίνεται. ἔτι ἄρχεται τὰ πνεύματα ἢ περὶ ἕω ἢ περὶ δυσμάς, λήγει δὲ τὸ μὲν ἕωθεν, ὅταν κρατηθῇ, τὸ δὲ ἀπὸ δυσμῶν, ὅταν παύσηται κρατῶν. συμβαίνει οὖν τὰ μὲν μεσημβρίας παύεσθαι, τὰ δὲ μέσων νυκτῶν.
938a_45. Problem
Güneş bize daha yakın olduğu halde, neden şafak sökerken ve sabah erkenden geceleyin olduğundan daha soğuk olur? Gün ağarırken çiy ve kırağı düştüğü, bunlar da soğuk olduğu için mi? Bütün yer sanki soğuk bir sıvıyla serpilmiş gibi olur ve ortalık soğur.
Διὰ τί ὑποφαυσκούσης ἕω καὶ ἤδη πρωΐ μᾶλλόν ἐστι ψῦχος ἢ τῆς νυκτός, ἐγγυτέρω ὄντος τοῦ ἡλίου ἡμῶν; ἢ ὅτι πρὸς ἡμέραν δρόσος καὶ πάχνη πίπτει, ταῦτα δέ ἐστι ψυχρά· ὥσπερ οὖν ῥανθέντος τοῦ παντὸς τόπου ὑγρῷ ψυχρῷ γίνεται κατάψυξις.
938a_56. Problem
Pontos'ta neden hem en sert soğuklar hem de en boğucu sıcaklar olur? Havanın yoğunluğu yüzünden mi? Hava kışın iyice ısınamaz, yazın ise ısındığında yoğunluğu yüzünden yakar. Bataklık yerlerin kışın soğuk, yazın sıcak olmasının sebebi de aynıdır. Yoksa güneşin yolu yüzünden mi? Güneş kışın uzak, yazın yakındır.
Διὰ τί ἐν τῷ Πόντῳ καὶ ψύχη μάλιστα καὶ πνίγη; ἢ διὰ τὴν παχύτητα τοῦ ἀέρος; τοῦ μὲν γὰρ χειμῶνος οὐ δύναται διαθερμαίνεσθαι, τοῦ θέρους δὲ, ὅταν θερμανθῇ, κάει
διὰ τὴν παχύτητα. ἡ δὲ αὐτὴ αἰτία καὶ διότι τὰ ἑλώδη τοῦ μὲν χειμῶνος ψυχρά, τοῦ δὲ θέρους θερμά. ἢ διὰ τὴν τοῦ ἡλίου φοράν; τοῦ μὲν γὰρ χειμῶνος πόρρω γίνεται, τοῦ δὲ θέρους ἐγγύς.
938b_27. Problem
Gece neden gündüzden daha açık ve sakindir? Rüzgârın da çalkantının da sebebi güneş olduğu için mi? Bunlar bir hareket olunca ortaya çıkar; sebebi de sıcaklıktır. Sıcaklık bulunmayınca her şey durgunlaşır; güneş yükselirken de batarken olduğundan daha çok hareket olur. "Asla karadan değil" sözü de bundandır: hareketin en çok olduğu yerde, oluşan şey düzgün olup galip gelmedikçe hiçbir şey kalıp toparlanamaz. Kışın deniz, yazın kara böyledir.
Διὰ τί τῆς νυκτὸς αἰθρία μᾶλλον ἢ μεθ’ ἡμέραν; ἢ καὶ τοῦ πνεύματος καὶ τῆς ταραχῆς ὁ ἥλιος αἴτιος; ταῦτα γὰρ κινήσεώς τινος γενομένης συμβαίνει γίνεσθαι. αἴτιον τοίνυν τὸ θερμόν. ὅταν οὖν τοῦτο μὴ παρῇ, ἠρεμεῖ τὸ πᾶν, καὶ αἰρομένου τοῦ ἡλίου μᾶλλον ἢ τοὐναντίον· καὶ τὸ μήποτ’ ἀπ’ ἠπείρου τοῦτ’ ἐστίν, ὅτι οὗ πλείστη κίνησις, ἐκεῖ ἥκιστα ἄν τι μένοι καὶ συσταίη, μὴ ὁμαλοῦ ὄντος καὶ κρατοῦντος τοῦ συνισταμένου. τοῦ μὲν δὴ χειμῶνος ἡ θάλαττα τοιοῦτον, τοῦ δὲ θέρους ἡ γῆ.
938b_38. Problem
Bir küpteki sıvı tulumlara bölüştürülünce, küp neden tulumlarla birlikte yalnız o sıvıyı almakla kalmaz da üstüne başka sıvı da alır? Sıvının içinde hava bulunduğu için mi? Bu hava küpün içindeyken, küpün büyüklüğü yüzünden dışarı atılamaz; çünkü büyük bir şeyden, sıvı olsun hava olsun, herhangi bir şeyi sıkıp çıkarmak daha zordur, süngerlerde olduğu gibi. Sıvı küçük parçalara bölününce ise hava, içindeki sıvıyla birlikte tulumdan sıkılıp çıkar; böylece havanın kapladığı yer boşalır. Küpün hem tulumları hem de başka sıvıyı almasının sebebi budur. Bu şarapta daha çok olur, çünkü şarapta sudan daha çok hava vardır. Aynı kabın, ayrı ayrı döküldüklerinde aldığı kadar kül ile suyu birlikte alması da buna benzer. Görünüşe göre külde çok boşluk vardır. Su daha ince olduğu için daha iyi içeri işler ve külü bastırıp sıkıştırır; bastırma her parçada ayrı ayrı olduğu için (her şey toptan değil de azar azar bastırılınca daha iyi sıkışır) kül aşağı çöker. Aynı zamanda kül, oyukları olduğu için sıvıyı içine alır. Suya atılan kül de sıcak olduğu için suyu keser ve havaya çevirir. Önce su dökülüp sonra kül atıldığında da aynı şey olur; buna göre suyun kendisinde de oyuklar ve boşluklar bulunmalıdır. Yoksa külü alan su değil de suyu alan kül müdür? Çünkü içeri girenin daha ince parçacıklı olanı olması beklenir. Bu, deneyden de açıktır: kül serpilince, hangi yere serpilirse suyun geri kalanı oraya akar; alan su olsaydı tersinin olması gerekirdi. Yoksa su önce dökülüp kabı ağzına kadar doldurmuşsa bu olmaz mı? O zaman ne atılırsa atılsın su taşar. Ama su bir kez taştıktan sonra kül atılırsa artık olur; çünkü alan küldü. Çukurların kendilerinden çıkarılan toprağı geri almamaları da aynı sebepten olur; çünkü sanki bir hava yeri önceden kaplar ve toprak bu yüzden geri sığmaz.
Διὰ τί, ὅταν διαχυθῇ τὸ ὑγρὸν εἰς ἀσκούς, οὐ μόνον τὸ ὑγρὸν δέχεται ὁ πίθος μετὰ τῶν ἀσκῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλο προσλαμβάνει; ἢ ὅτι ἐν τῷ ὑγρῷ ἐνυπάρχει ὁ ἀήρ; οὗτος οὖν ὅταν μὲν ἐν τῷ πίθῳ ἐνῇ, οὐ δύναται ἐκκρίνεσθαι διὰ τὸ μέγεθος τοῦ πίθου· ἐκ γὰρ τοῦ μείζονος χαλεπώτερον ἐκθλῖψαι ὁτιοῦν καὶ ὑγρὸν καὶ πνεῦμα, ὥσπερ καὶ ἐκ τῶν σπόγγων. ὅταν δὲ μερίζηται εἰς μικρά, ἐκθλίβεται ἐκ τοῦ ἀσκοῦ μετὰ τοῦ ἐνόντος, ὥσθ’ ἡ τοῦ ἀέρος χώρα κενὴ γίνεται. διὸ καὶ τοὺς ἀσκοὺς καὶ ἔτι ἄλλο ὑγρὸν δέχεται ὁ πίθος. καὶ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ οἴνου τοῦτο γίνεται, ὅτι πλείων ἀὴρ ἐν τῷ οἴνῳ ἔνεστιν ἢ ἐν τῷ ὕδατι. ὅμοιον δὲ τούτῳ καὶ τὸ ταὐτὸ ἀγγεῖον τήν τε κονίαν καὶ τὸ ὕδωρ χωρεῖν ἅμα. ὅσον ἑκάτερον χωρὶς ἐγχεόμενον. ἔοικεν γὰρ πολλὰ εἶναι τὰ διάκενα τῆς τέφρας. ἅτε οὖν λεπτότερον τὸ ὕδωρ διαδύνει μᾶλλον καὶ συσσάττει ἤδη, ὥστε πυκνοῦσθαι, καὶ διὰ τὸ παρ’ ἕκαστον τῶν μερῶν εἶναι τὴν σάξιν (μᾶλλον γὰρ σάττεται κατὰ μικρὸν σαττόμενον ἅπαν ἢ ἀθρόον), τούτου δὲ γινομένου ὑποκαταβαίνειν τὴν κονίαν· ἅμα δὲ καὶ ἡ τέφρα εἰς αὑτὴν δέχεται τὸ ὑγρὸν διὰ τὸ ἔχειν κοιλίας. ἡ δὲ βαλλομένη τέφρα εἰς τὸ ὕδωρ θερμὴ οὖσα τέμνει αὐτὸ καὶ ἐξαεροῖ. καὶ πρότερον δὲ ὕδατος ἐγχυθέντος καὶ ὕστερον κονίας ἐμπιπτούσης τὸ αὐτὸ γίνεται, ὥστε καὶ τὸ ὕδωρ ἔχοι ἂν κοιλίας καὶ διάκενα αὐτὸ ἐν αὑτῷ. ἢ οὐ τὸ ὕδωρ τὸ δεχόμενον τὴν κονίαν, ἀλλ’ ἡ κονία τὸ ὕδωρ; τὸ γὰρ λεπτομερέστερον εἰκὸς εἶναι τὸ εἰσιόν. ἔτι καὶ ἐκ τῆς πείρας δῆλον. ὅταν γὰρ ἐπιπάττηται ἡ τέφρα, καθ’ ὃν ἂν
τόπον ἐπιπάττηται, εἰς τοῦτον συρρεῖ τὸ ἄλλο ὕδωρ· ἔδει δὲ τὸ ἐναντίον, εἴπερ ἦν τὸ ὕδωρ τὸ δεχόμενον. ἢ οὐ συμβαίνει τοῦτο, ἐὰν πρότερον ἐγχυθῇ τὸ ὕδωρ καὶ σφόδρα διαμεστώσῃ· ἀλλ’ ἐὰν ὁτιοῦν ἐπιβληθῇ, ὑπερχεῖται. ἐὰν δ’ ἅπαξ ὑπερχυθῇ καὶ ἐπιπέσῃ ἡ τέφρα, ἤδη συμβαίνει· ἡ γὰρ τέφρα ἦν δεχομένη. ταὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ ὅτι οἱ βόθυνοι τὴν ἐκβληθεῖσαν ἐξ αὐτῶν γῆν οὐ δέχονται· ἔοικεν γὰρ δὴ ἀήρ τις προκαταλαμβάνων τὸν τόπον καὶ διὰ τοῦτο μὴ δέχεσθαι.
939a_29. Problem
Hava ışıktan daha kalın olduğu halde neden katı cisimlerin içinden geçer? Işık yalnız doğru bir çizgi üzerinde ilerlediği için mi? Görmenin sünger taşı gibi gözenekli şeylerin içinden görememesinin sebebi de budur, çünkü gözenekler birbirine dolaşıktır; camda ise öyle değildir. Hava ise geçtiği yerde dosdoğru ilerlemesi gerekmediği için engellenmez.
Διὰ τί ὁ ἀὴρ παχύτερος ὢν τοῦ φωτὸς διέρχεται διὰ τῶν στερεῶν; ἢ διότι τὸ μὲν φῶς κατ’ εὐθεῖαν φέρεται μόνον, διὸ καὶ διὰ τῶν ἀραιῶν οὐ διορᾷ ἡ ὄψις, οἷον κισήριδος; ἐπαλλάττουσιν γὰρ οἱ πόροι· ἀλλ’ οὐκ ἐν τῇ ὑάλῳ, ὁ δὲ ἀὴρ οὐ κωλύεται διὰ τὸ μὴ εὐθυπορεῖν οὗ διέρχεται.
939a_310. Problem
Hava suya değmekle neden soğur da ıslanmaz, biri suya dalgalanacak kadar sert üflese bile? Soğuduğunu yer değiştirince gösterir: sulardan esen hava insanı serinletir. Hava tabiatça hem soğuk hem sıcak olabildiği için değdiği şeyin dokunuşuyla değişir de, daha hafif olduğu için ıslak olamaz mı? Hava suyun derinliğine hiç inmez, zorla aşağı itilse bile hep yüzeyine değer; su ise daha da aşağıda durur, böylece hava hiçbir zaman derine inmez.
Διὰ τί ὁ ἀὴρ ψυχρὸς μὲν γίνεται διὰ τὸ ἅπτεσθαι τοῦ ὕδατος, δίυγρος δὲ οὔ, κἂν σφόδρα τις φυσᾷ εἰς τὸ ὕδωρ ὥστε κυμαίνειν, ὅτι δὲ ψυχρός, δηλοῖ μεθιστάμενος· ψύχει γὰρ ἀπὸ τῶν ὑδάτων. ἢ ὅτι ψυχρὸς μὲν πέφυκεν εἶναι καὶ θερμός, ὥστε μεταβάλλει τῇ ἁφῇ οὗ ἄν τινος ἅπτηται, ὑγρὸς δὲ οὐκέτι διὰ τὸ κουφότερος εἶναι· καὶ οὐδέποτε εἰς τὸ βάθος τοῦ ὕδατος ἔρχεται, ἀλλ’ ἀεὶ τοῦ ἐπιπέδου ἅπτεται, κἂν βιάζηται κάτω· καὶ τὸ ὕδωρ ἔτι κατωτέρω φέρεται, ὥστε μήποτε εἰς βάθος ἰέναι.
939a_411. Problem
Kabarcıklardan çıkıp aşağıdan yükselen hava neden ıslak çıkmaz? Nem üzerinde durmadığı, su kayıp gittiği için mi? Kabarcığın üstündeki su da ıslatamayacak kadar azdır.
Διὰ τί ὁ ἐκ τῶν πομφολύγων καὶ κάτωθεν ἀνιὼν οὐ διερὸς ἐξέρχεται; ἢ διότι οὐκ ἐπιμένει τὸ ὑγρόν, ἀλλ’ ὀλισθαίνει τὸ ὕδωρ; τὸ δ’ ἐπὶ τῇ πομφόλυγι καὶ ἔλαττόν ἐστιν ἢ ὥστε διερεῖν.
939a_512. Problem
Hava neden bulaşmaz da su bulaşır? Su havaya geçince bile ıslatır. Taş da bulaşmadığı gibi mi? Her şey bulaşıcı değildir, yalnız yapışkan ya da sıvı olan bulaşır.
Διὰ τί ὁ ἀὴρ οὐκ ἀναπίμπλησι, τὸ δὲ ὕδωρ; καὶ εἰς τὸν ἀέρα γὰρ μετατιθέμενον διερόν. ἢ ὅτι ὥσπερ οὐδὲ ὁ λίθος; οὐ γὰρ πᾶν ἐστὶν ἀναπληστικόν, ἀλλὰ τὸ γλίσχρον ἢ ὑγρόν.
939a_613. Problem
[Sorunun başı eksik.] … Hava yukarı doğru hareket ettiği için mi? Tulum boşken batar, şişirilince ise hava onu yukarı taşıdığı için su yüzünde kalır. Ama hava onu hafifletip batmasını engelliyorsa, tulumlar şişirilince neden daha ağır olur? Hem nasıl olur da daha ağırken su yüzünde kalır, daha hafif olunca batar?
... ἢ ὅτι ὁ ἀὴρ ἄνω φέρεται; ὁ γὰρ ἀσκὸς ὅταν μὲν κενὸς ᾖ κάτω φέρεται, ὅταν δὲ φυσηθῇ, ἄνω ἐπιμένει διὰ τὸ τοῦτον ἀναφέρειν. εἰ δὲ ὁ ἀὴρ ἀνακουφίζει καὶ κωλύει κάτω φέρεσθαι, διὰ τί βαρύτεροι γίνονται φυσηθέντες; καὶ πῶς, ὅτε μὲν βαρύτερός ἐστιν, ἐπιμένει, κουφότερος δὲ γενόμενος καταφέρεται;
939a_714. Problem
Hava neden … yukarı doğru hareket etmez? Rüzgârlar havanın sıcak tarafından hareket ettirilmesiyle oluşuyorsa, ateş de tabiatça yukarı doğru hareket ediyorsa, rüzgârın da yukarı gitmesi gerekirdi; madem hareket ettiren yukarı koşuyor, hareket eden de tabiatça öyle hareket ediyor. Oysa rüzgârın eğik bir yol izlediği görülür.
Διὰ τί ὁ ἀὴρ ... οὐκ ἄνω φέρεται; εἰ γὰρ τὰ πνεύματα
τούτου κινουμένου ὑπὸ τοῦ θερμοῦ γίνεται, πέφυκεν δὲ τὸ πῦρ ἄνω φέρεσθαι, καὶ τὸ πνεῦμα εἰς τὸ ἄνω ἐβάδιζεν, εἴπερ τό τε κινοῦν εἰς τὸ ἄνω θεῖ καὶ τὸ κινούμενον οὕτω πέφυκε φέρεσθαι. νῦν δὲ φαίνεται λοξὴν τὴν φορὰν ποιούμενος.
939b_215. Problem
Sabahın havası neden akşamınkinden daha soğuktur? Biri gece yarısına, öteki öğleye daha yakın olduğu için mi? Öğle, güneşe en yakın olduğu için en sıcak vakittir; gece yarısı ise bunun tersi yüzünden daha soğuktur.
Διὰ τί τὸ ἀφ’ ἕω ψυχρότερον ἢ τὸ ἀφ’ ἑσπέρας; ἢ ὅτι τὸ μὲν ἐγγύτερον μέσων νυκτῶν, τὸ δὲ μεσημβρίας; ἔστι δὲ ἡ μεσημβρία θερμότατον διὰ τὸ εἶναι ἐγγύτατον ἡλίου, αἱ δὲ μέσαι νύκτες ψυχρότεραι διὰ τὸ ἐναντίον.
939b_316. Problem
Sıcak günlerde geceler neden gündüzlerden daha boğucudur? Rüzgâr esmediği için mi? Çünkü etesia rüzgârları da onların öncüleri de geceleri daha az eser.
Διὰ τί αἱ νύκτες τῶν ἡμερῶν ἐν ταῖς ἀλέαις πνιγηρότεραι; ἢ διὰ τὴν ἄπνοιαν; οἱ γὰρ ἐτησίαι καὶ πρόδρομοι τὰς νύκτας ἧττον πνέουσιν.
939b_417. Problem
Şişirilmiş tulumların içindeki ve ağzı kapatılmış kaplardaki şeyler neden çürümez? Şeyler hareket ederken çürüdüğü, dolu olan her şey ise hareketsiz olduğu için mi? Bunlar da doludur.
Διὰ τί τὰ ἐν τοῖς ἀσκοῖς ἄσηπτα φυσηθεῖσιν, καὶ ἐν τοῖς περιπωματιζομένοις; ἢ διότι σήπεται μὲν κινούμενα, ἅπαντα δὲ τὰ πλήρη ἀκίνητα, ταῦτα δὲ πλήρη.
939b_518. Problem
Neden açık havada bulutlu havadan daha soğuk olur? Oysa yıldızlar ve gök sıcaktır. Açık havada buharı hiçbir şey tutmadığı, buhar dağılıp gittiği, bulutlu havada ise tutulduğu için mi? Kuzey rüzgârlarında güney rüzgârlarından daha soğuk olması da aynı sebepten olur; çünkü güney rüzgârı böyle bir buharı getirir, kuzey rüzgârı ise iter. Buhar da kuzey rüzgârlarında güney rüzgârlarından, kışın da yazdan daha çok görülür. Yoksa sebep benzemezlik midir? Yoksa buhar, soğuyan sıcağın buharı olduğu için mi?
Διὰ τί τῆς αἰθρίας μᾶλλον ψῦχος γίνεται ἢ ἐπινεφέλων ὄντων; τὰ δὲ ἄστρα καὶ ὁ οὐρανὸς θερμός. ἢ ὅτι οὐθὲν ἀποστέγει ἐν τῇ αἰθρίᾳ τὴν ἀτμίδα, ἀλλὰ διαχεῖται ἐν δὲ τοῖς ἐπινεφέλοις ἀποστέγεται; καὶ βορείων γε ἢ νοτίων διὰ τὸ αὐτό· ὁ μὲν γὰρ νότος ἄγει τὸ τοιοῦτον, ὁ δὲ ἀπωθεῖ. καὶ ἀτμίζειν δὲ φαίνεται βορείοις μᾶλλον ἢ νοτίοις, καὶ χειμῶνος ἢ θέρους. ἢ παρὰ τὸ ἀνόμοιον; ἢ ὅτι θερμοῦ ψυχομένου ἐστὶν ἡ ἀτμίς;
939b_619. Problem
Az hava neden çok havadan daha sıcaktır? Çünkü dar yerler daha ılıktır. Çok hava daha çok hareket ettiği, hareket de soğukluk yaptığı için mi? Bunun işareti, sıcak şeylerin hareket edince soğumasıdır.
Διὰ τί ἀὴρ ὁ ἐλάττων θερμότερος τοῦ πλείονος; αἱ γὰρ στενοχωρίαι ἀλεεινότεραι. ἢ διότι κινεῖται μᾶλλον ὁ πολύς, ἡ δὲ κίνησις ποιεῖ ψυχρόν; σημεῖον δὲ τούτου, ὅτι κινούμενα ψύχεται τὰ θερμά.
939b_720. Problem
Su ve toprak neden çürür de hava ve ateş çürümez? Çürüyen her şey çok ısındığı, ateşten daha sıcak hiçbir şey olmadığı için mi? Yoksa çürümek için önce soğumak gerektiği, ateş ise hep sıcak, hava da ateşle dolu olduğu için mi? Hiçbir şey sıcakken çürümez, soğuduktan sonra çürür; toprak, su ve hava ise hem sıcak hem soğuk olabilir.
Διὰ τί ὕδωρ μὲν καὶ γῆ σήπεται, ἀὴρ δὲ καὶ πῦρ οὐ σήπεται; ἢ ὅτι θερμότατον γίνεται τὸ σηπόμενον ἅπαν, πυρὸς δὲ οὐδὲν θερμότερον; ἢ ὅτι ψυχθῆναι δεῖ πρότερον, τὸ δὲ πῦρ ἀεὶ θερμόν, ὁ δὲ ἀὴρ πυρὸς πλήρης. σήπεται δὲ οὐδὲν θερμόν, ἀλλὰ ψυχθέν· γῆ δὲ καὶ ὕδωρ καὶ ἀὴρ καὶ θερμὰ καὶ ψυχρὰ γίνεται.
939b_821. Problem
Bulutlu havalar neden açık havalardan daha ılıktır? Eskilerin dediği gibi yıldızlar soğuk olduğu için mi? Yoksa bu pek saçmadır da sebep buharlaşma mıdır? Şunu da belirtmek gerekir ki çiy ve kırağı rüzgârsız havada oluşur. Açık havada nemi yukarı çeken sıcaklık dağılıp gider, bu yüzden hava soğur; nem de sıcaklıktan ayrıldığı için çiy olur. Bulutlu havada ise sıcaklık bulutlarca tutulur; bu yüzden bulutlu havada ne çiy ne kırağı oluşur. Toprağın çevresinde kalan sıcaklık da ılıklık yapar.
Διὰ τί τὰ ἐπινέφελα ἀλεεινότερα τῶν αἰθρίων; πότερον ὡς οἱ ἀρχαῖοι ἔλεγον ὅτι τὰ ἄστρα ψυχρά; ἢ λίαν τοῦτό γε ἄτοπον, ἀλλὰ διότι ἀτμίζει; ἐπισημαντέον δὲ ὅτι ἐν νηνεμίᾳ ἡ δρόσος καὶ ἡ πάχνη γίνεται. ὅταν μὲν οὖν αἰθρία ᾖ, διαπνεῖ τὸ θερμόν, ὑφ’ οὑ ἀνάγεται τὸ ὑγρόν, ὥστε ψυχρὸς ὁ ἀήρ· διὸ καὶ δροσίζει ἀφιέμενον τὸ ὑγρὸν ἀπὸ τοῦ θερμοῦ. ὅταν δὲ ἐπινέφελον ᾖ, ἀποστέγεται, διὸ οὐ
γίνεται δρόσος οὐδὲ πάχνη ὄντων ἐπινεφέλων. περὶ οὖν τὴν γῆν ὑπομένον τὸ θερμὸν ποιεῖ τὴν ἀλέαν.
940a_222. Problem
Evlerin yüksek kısımlarında hava neden Euripos boğazı gibi gidip gelir, hele sakin havalarda? Havanın yapısında çok boşluk bulunduğu için mi? Dışarıdaki hava içeri akmaya başlayınca odadaki hava çekilip sıkışır. Bu bir süre sürünce dışarıdaki hava daha boşluklu hale gelir ve geniş bir yer kaplar. Odadaki hava da yakında olduğundan bu yere düşer: asılı durduğu ve boşluğun tabiatı ona karşı direnemediği için oraya akar. Bu, havanın pek çok parçasında olunca, yakındaki hava da yakınlık yüzünden onu izler. Sonra çok hava dışarı akınca içerisi boşluklu, dışarısı daha yoğun olur ve hava yeniden dışarıdan içeri akar. Bunlar böylece sırayla yer değiştirir.
Διὰ τί ἐν τοῖς ὑψηλοῖς τῶν οἴκων ὁ ἀὴρ διευριπίζει, καὶ μάλιστα ταῖς εὐδίαις; ἢ διότι ὁ ἀὴρ πολύκενός τίς ἐστι τὴν σύγκρισιν. ὅταν οὖν ἄρξηται εἴσω ῥεῖν, συγχωρεῖ ὁ ἐν τῷ οἰκήματι ἀὴρ καὶ συστέλλεται. τούτου δὲ συμπίπτοντος τῷ χρόνῳ πολυκενώτερος γίνεται ὁ ἔξωθεν. καὶ χώραν πολλὴν ἴσχει. εἰς ταύτην οὖν τὴν χώραν πίπτει ὁ ἐκ τοῦ οἰκήματος ἀήρ, ὢν πλησίον, καὶ φέρεται εἰς ταύτην τὴν χώραν διὰ τὸ κρέμασθαι καὶ τὴν τοῦ κενοῦ φύσιν μὴ δύνασθαι ἀντιστηρίζειν. κατὰ πολλὰ δὲ αὐτοῦ μέρη τούτου συμβαίνοντος, ἕπεται αὐτῷ ὁ πλησίον διὰ τὴν πρόσοψιν· εἶτα πολλοῦ ἔξωθεν φερομένου ὁ μὲν ἔσω τόπος πολύκενος γίνεται, ὁ δὲ ἔξω πυκνότερος, καὶ πάλιν ἔξωθεν εἴσω φέρεται. καὶ ταῦτα ἀλλάσσονται.