İçeriğe geç
Problemler

Aristoteles · Problemler

XXIII. Kitap: Tuzlu Su ve Denizle İlgili Problemler

931a_61. Problem

Dalga neden derin açık denizlerde değil de küçük ve sığ sularda köpürür? Az miktardaki su akarken rüzgârla çok miktardaki sudan daha kolay bölündüğü için mi?

931a_6

Διὰ τί τὸ κῦμα οὐκ ἐπιγελᾷ ἐν τοῖς βαθέσι πελάγεσιν, ἀλλ’ ἐν τοῖς μικροῖς καὶ βραχέσιν; ἢ ὅτι τὸ μικρὸν ὑγρὸν φερόμενον μᾶλλον διαιρεῖται ὑπὸ τοῦ πνεύματος ἢ τὸ πολύ;

931a_72. Problem

Dalgalar neden bazen rüzgârlardan önce gelir? Rüzgâr başlarken itilen denizde ilk kısım hep bitişiğindekine aynı şeyi yaptığı için mi? Deniz kesintisiz bir bütün olduğundan, bütün dalgalar sanki tek ve kesintisiz bir darbeyle oluşur. Bu da tek bir anda olur; böylece ilk dalga ile son dalga aynı anda hareket eder. Hava ise buna uğramaz; çünkü tek ve kesintisiz bir cisim değildir, her yandan pek çok karşı çarpmaya uğrar ve bunlar çoğu zaman ilk ve en güçlü hareketi durdurur. Bu karşı çarpmalar denizde aynı şeyi yapamaz, çünkü deniz havadan daha ağırdır ve daha zor hareket eder.

931a_7

Διὰ τί τὰ κύματα πρότερον φοιτᾷ ἐνίοτε τῶν ἀνέμων; ἢ ὅτι πρὸς τῇ ἀρχῇ τοῦ πνεύματος ἡ θάλαττα ὠσθεῖσα

931b

πρώτη τὴν ἐχομένην ἀεὶ ταὐτὸν ποιεῖ; διόπερ οὔσης αὐτῆς συνεχοῦς καθάπερ μιᾷ πληγῇ συνεχεῖ πάσαις γίνεται. τὸ δὲ ἐν ἑνὶ χρόνῳ γίνεται, ὥστε συμβαίνει τήν τε πρώτην καὶ τὴν ἐσχάτην ἅμα κινεῖσθαι. ὁ δὲ ἀὴρ οὐ πάσχει τοῦτο, ὅτι οὔτε ἐστὶν ἓν σῶμα συνεχές, τῷ πολλὰς πάντοθεν ἀντικρούσεις λαμβάνειν, αἳ πολλάκις κωλύουσι τὴν πρώτην καὶ νεανικωτάτην κίνησιν, τήν τε θάλασσαν οὐ ποιοῦσι τοῦτο διὰ τὸ βαρυτέραν καὶ δυσκινητοτέραν αὐτοῦ εἶναι.

931b_23. Problem

Gemiler neden limanda açık denizde olduğundan daha yüklü görünür, açık denizden karaya giderken de karadan açık denize gittiklerinden daha hızlı ilerler? Çok su az sudan daha güçlü karşı koyduğu, az suda ise gemi suya daha çok galip geldiği için daha derine battığı için mi? Çünkü su aşağıdan yukarı iter. Limanda deniz az, açıkta derindir. Bu yüzden gemi limanda daha çok yük taşıyor görünür; daha derine battığı ve su daha az karşı koyduğu için de daha zor hareket eder. Açık denizde ise bunların tersi olur.

931b_2

Διὰ τί τὰ πλοῖα γέμειν δοκεῖ μᾶλλον ἐν τῷ λιμένι ἢ ἐν τῷ πελάγει, καὶ θεῖ δὲ θᾶττον ἐκ τοῦ πελάγους πρὸς τὴν γῆν ἢ ἀπὸ τῆς γῆς εἰς τὸ πέλαγος; ἢ ὅτι τὸ πλέον ὕδωρ ἀντερείδει μᾶλλον ἐκ τοῦ ὀλίγου, ἐν δὲ τῷ ὀλίγῳ δέδυκεν διὰ τὸ κρατεῖν αὐτοῦ μᾶλλον; ὠθεῖ γὰρ κάτωθεν τὸ ὕδωρ ἄνω. ἐν μὲν οὖν τῷ λιμένι ὀλίγη ἐστὶν ἡ θάλασσα, ἐν δὲ τῷ πελάγει βαθεῖα. ὥστε καὶ ἄγειν πλέον δόξει ἐν τῷ λιμένι καὶ κινήσεται χαλεπώτερον διὰ τὸ δεδυκέναι μᾶλλον καὶ ἧττον ἀντερείδειν τὸ ὕδωρ. ἐν τῷ πελάγει δὲ τἀναντία τούτων ἐστίν.

931b_34. Problem

Dalgalı denize bir şey, mesela çapa atılınca neden durgunluk olur? Deniz, düşen cisimle birlikte durduğu için mi? O cisimle birlikte hava da aşağı iner; bu hava dümdüz aşağı inerken ve oraya çekilirken denizi yandan hareket ettiren havayı da peşinden çeker. Denizin çalkantısı ise yukarıdan aşağı doğru değil, yüzeyde olur; bu dinince de durgunluk gelir. Ayrıca deniz, düşen cismin açtığı yere toplanırken bir girdap oluşturur. Girdap çember çizerek döner. Doğru bir çizgi çembere tek noktada değdiğinden ve dalgalar da eğik bir doğru üzerinde ilerlediğinden, dalgaların girdabın en dış kenarına tek noktada değmesi gerekir; hem söylenenler yüzünden hem de girdabın dönüşü yüzünden girdap, yaklaştıkça onları geri iter. Girdabın bulunduğu yer dalgasız kaldığından, girdap dağılınca orada durgunluk olur. Çünkü düşen cisimle birlikte aşağı inen hava yeniden yükselir ve denizi yukarı iterek onu bir kabarcık gibi şişirir; kabarcık, alttan yukarı itilen havanın sıvıyı kabartmasıyla oluşur, her kabarcık da pürüzsüz ve dingindir. Söylenenlerin işareti şudur: cismin düştüğü yerdeki deniz, az sonra çevresindeki denizden yüksekte durur.

931b_3

Διὰ τί, ὅταν τι ῥιφθῇ εἰς τὴν θάλατταν κυμαίνουσαν, οἷν ἡ ἄγκυρα, γαλήνη γίνεται; ἢ διότι ἵσταται ἡ θάλαττα τῷ φερομένῳ, μεθ’ οὗ ἀὴρ συγκαταφέρεται, ὃς ἐπ’ εὐθείας κάτω φερόμενος καὶ ἐνταῦθα ἐπισπασθεὶς συνεπισπᾶται τὸ ἐκ πλαγίου κινοῦν τὴν θάλατταν; ὁ δὲ κλύδων τῆς θαλάττης οὐκ ἄνωθεν κάτω γίνεται ἀλλ’ ἐπιπολῆς· οὗ λήξαντος γαλήνη γίνεται. ἔτι συνιοῦσα ἡ θάλασσα εἰς τὰ διαστάντα τῷ φερομένῳ δίνην ποιεῖ. ἡ δὲ δίνη κύκλῳ φέρεται. ἐπεὶ δὲ ἡ εὐθεῖα τοῦ κύκλου κατὰ σημεῖον ἅπτεται, τὰ δὲ κύματα ἐπ’ εὐθείας λοξῆς φέρεται, συμβαίνοι ἂν αὐτὰ τοῦ ἐξωτάτου τῆς δίνης κατὰ σημεῖον ἅπτεσθαι, διά τε τὰ εἰρημένα καὶ διὰ τὴν τῆς δίνης φοράν, ἢ προσιοῦσα ἀπωθεῖται αὐτά. ἀκύμου δὲ ὄντος τοῦ κατ’ αὐτὴν τόπου, γαλήνην ἐν τῇ ῥήξει αὐτῆς συμβαίνει γίνεσθαι, ὅτι συγκαταβὰς ὁ ἀὴρ τῷ ἐνεχθέντι κάτω, ἀναφερόμενος καὶ ὠθῶν ἄνω τὴν θάλατταν καθάπερ πομφολυγοῖ αὐτήν· ἡ γὰρ πομφόλυξ ὑγροῦ ὑπ’ ἀέρος κάτωθεν ἀνωθουμένου ἐστίν. πομφόλυξ δὲ πᾶσα λεία καὶ γαληνός ἐστιν. σημεῖα δὲ τῶν εἰρημένων ἐστί· μετέωρος γὰρ ἡ κατὰ τὸ ἐνεχθὲν κάτω θάλαττα τῆς πέριξ γίνεται μικρὸν ὕστερον.

931b_45. Problem

Açık denizde ilerleyen gemiler neden bazen hava sakinken yutulup kaybolur, öyle ki enkazları bile yüzeye çıkmaz? Deniz altındaki toprakta mağara gibi bir yer yarıldığında, deniz içerideki havanın akışını izleyerek içeri dolduğu için mi? Her yandan aynı biçimde aktığından çember çizerek aşağı döner; girdap budur. Messene yakınlarındaki boğazda batan gemiler de bunu akıntı yüzünden yaşar (girdaplar akıntıdan doğar) ve dibe yutulur; hem bu yüzden hem de deniz derin, toprak da çok uzaklara kadar mağaralarla oyuk olduğu için. Girdaplar gemileri zorla bu oyuklara sürükler; orada enkazın yüzeye çıkmamasının sebebi budur. Akıntı ise, önceki rüzgâr dinip deniz hâlâ o rüzgârın yönünde akarken karşıdan bir rüzgâr, en çok da güney rüzgârı estiğinde oluşur. Birbirine karşı akan sular, nehirlerde olduğu gibi yana doğru sıkışır ve girdaplar doğar. Hareketin başlangıcı yukarıdan güçlü geldiği için su kıvrılarak akar. Yana yönelemediğinden (çünkü sular birbirini geri iter) derine itilmesi zorunludur; bu yüzden girdabın yakaladığı her şeyin onunla birlikte aşağı sürüklenmesi de zorunludur. Gemilerin burnunu kalkık yapmalarının sebebi budur; çünkü bir zamanlar bir geminin dimdik yutulduğu anlatılır.

931b_4

Διὰ τί ἐνίοτε πλοῖα θέοντα ἐν τῇ θαλάττῃ εὐδίας καταπίνεται

932a

καὶ ἀφανῆ γίνεται, ὥστε μηδὲ ναυάγιον ἀναπλεῖν; ἢ ὅταν ἀντρώδης τόπος ἐν τῇ ὑπὸ τὴν θάλατταν γῇ ῥαγῇ, ἅμα εἰς τὴν θάλατταν καὶ ἔσω ἀκολουθεῖ τῇ τοῦ πνεύματος φορᾷ; ὁμοίως δὲ καὶ πάντη φερομένη κύκλῳ φέρεται κάτω. τοῦτο δέ ἐστι δῖνος. τὰ δὲ περὶ Μεσήνην ἐν τῷ πορθμῷ πάσχει μὲν τοῦτο διὰ τὸν ῥοῦν (γίνονται γὰρ αἱ δῖναι ὑπὸ τούτου) καὶ καταπίνεται εἰς βυθὸν διὰ ταῦτά τε, καὶ ὅτι ἡ θάλαττα βαθεῖά τε καὶ ἡ γῆ ὕπαντρος μέχρι πόρρω. φέρουσιν οὖν εἰς ταῦτα ἀποβιαζόμεναι αἱ δῖναι· διὸ οὐκ ἀναπλεῖ αὐτόθι τὰ ναυάγια. ὁ δὲ ῥοῦς γίνεται, ὅταν παυσαμένου τοῦ προτέρου ἀντιπνεύσῃ ἐπὶ τῆς θαλάττης ῥεούσης τῷ προτέρῳ πνεύματι, μάλιστα δὲ ὅταν νότος ἀντιπνεύσῃ. ἀντιπνέοντα γὰρ ἀλλήλοις τὰ ῥεύματα παρεκθλίβεται ὥσπερ ἐν τοῖς ποταμοῖς, καὶ γίνονται αἱ δῖναι. φέρεται δὲ ἑλιττομένη ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως ἄνωθεν ἰσχυρὰ οὖσα. ἐπεὶ οὖν εἰς πλάγιον οὐκ ἔστιν ὁρμᾶν (ἀντωθεῖται γὰρ ὑπ’ ἀλλήλων), ἀνάγκη εἰς βάθος ὠθεῖσθαι, ὥστε καὶ ὃ ἂν ληφθῇ ὑπὸ τῆς δίνης, ἀνάγκη συγκαταφέρεσθαι. διὸ ἀνάσιμα τὰ πλοῖα ποιοῦνται· ἤδη γὰρ ὀρθόν ποτε μνημονεύεται καταποθέν.

932a_26. Problem

Pontos'taki deniz neden Ege'dekinden daha beyazdır? Görmenin denizden havaya yansıması yüzünden mi? Pontos çevresindeki hava yoğun ve beyazdır, bu yüzden denizin yüzeyi de öyle görünür; Ege'deki hava ise uzaklara kadar temiz olduğu için laciverttir, deniz de onu yansıttığı için öyle görünür. Yoksa bütün göller denizden daha beyaz olduğu için mi? Pontos'a çok sayıda nehir döküldüğü için göl gibidir. Göller hem denizden hem nehirlerden daha beyazdır; nitekim ressamlar nehirleri soluk sarı, denizi lacivert boyarlar. Yoksa görme içme suyundan çabucak geçip havaya geri yansımadığı, denizde ise böyle olmadığı için mi? Denizde görme ne yukarı yansır, çünkü su pürüzsüz değildir, ne de aşağı doğru ilerleyebilir, yolda yorulup tükenir; bu yüzden deniz kara görünür. Göl gibi sularda ise içilir su yüzeyde, tuzlu su altta olduğundan görme içinden geçmez, ışığa doğru yansır; bu yüzden yüzeyi beyaz görünür.

932a_2

Διὰ τί ἡ θάλαττα λευκοτέρα ἡ ἐν τῷ Πόντῳ ἢ ἡ ἐν τῷ Αἰγαίῳ; πότερον διὰ τὴν ἀνάκλασιν τῆς ὄψεως τὴν γινομένην ἀπὸ τῆς θαλάττης εἰς τὸν ἀέρα; ὁ μὲν γὰρ περὶ τὸν Πόντον ἀὴρ παχὺς καὶ λευκός, ὥστε καὶ τῆς θαλάττης ἡ ἐπιφάνεια τοιαύτη φαίνεται, ὁ δὲ ἐν τῷ Αἰγαίῳ κυανοῦς διὰ τὸ μέχρι πόρρω εἶναι καθαρός, ὥστε καὶ ἡ θάλαττα ἀνταυγοῦσα τοιαύτη φαίνεται. ἢ ὅτι πᾶσαι αἱ λίμναι λευκότεραι τῆς θαλάττης; ὁ δὲ Πόντος ἐστὶ λιμνώδης διὰ τὸ πολλοὺς ποταμοὺς εἰς αὐτὸν ῥεῖν. αἱ δὲ λίμναι διαλευκότεραι τῆς θαλάττης καὶ τῶν ποταμῶν· γράφουσι γοῦν οἱ γραφεῖς τοὺς μὲν ποταμοὺς ὠχρούς, τὴν δὲ θάλατταν κυανέαν. ἢ ὅτι διὰ μὲν τοῦ ποτίμου διέρχεται ταχὺ ἡ ὄψις, καὶ οὐκ ἀνακλᾶται πρὸς τὸν ἀέρα, ἀπὸ δὲ τῆς θαλάσσης οὔ; οὔτ’ ἄνω ἀνακλᾶται διὰ τὸ μὴ λεῖον εἶναι τὸ ὕδωρ· κάτω δὲ ἀποκάμνει βαδίζουσα· διὸ μέλαινα φαίνεται. ἐν δὲ τοῖς λιμνώδεσιν ἐπιπολῆς ὄντος τοῦ ποτίμου, κάτω δὲ τοῦ ἁλμυροῦ, οὐ διέρχεται, ἀλλὰ ἀνακλᾶται πρὸς τὴν αὐγήν· διὸ φαίνεται λευκὴ ἡ ἐπιφάνεια αὐτῆς.

932a_37. Problem

Deniz neden içme suyundan, tuzlu sular da neden tatlı sulardan daha az soğuktur? Deniz daha yoğun ve daha cisimli olduğu için mi? Böyle şeyler daha az soğur, tıpkı daha çok ısındıkları gibi; çünkü yoğunlukları sayesinde sıcaklığı daha iyi korurlar. Yoksa deniz daha yağlı olduğu için mi? Bu yüzden alevi de söndürmez. Başka şeylerde de böyledir: daha yağlı olan daha sıcaktır. Yoksa denizde çok toprak bulunduğu ve bu yüzden daha kuru olduğu için mi? Daha kuru olan da daha sıcaktır.

932a_3

Διὰ τί ἡ θάλαττα τοῦ ποτίμου ὕδατος ἧττον ψυχρά,

932b

καὶ τὰ ἁλυκὰ τῶν γλυκέων; πότερον ὅτι πυκνότερον ἡ θάλαττα καὶ μᾶλλον σῶμα; τα δὲ τοιαῦτα ἧττον ψύχεται, ὥσπερ καὶ θερμαίνεται μᾶλλον· σωστικωτέρα γὰρ τοῦ θερμοῦ διὰ τὴν πυκνότητα. ἢ ὅτι λιπαρωτέρα ἡ θάλαττα; διὸ καὶ οὐ σβέννυσι τὴν φλόγα. ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. τὸ δὲ λιπαρώτερον θερμότερον. ἢ ὅτι γῆς πολὺ ἔχει, ὥστε ξηρότερον; τὸ δὲ ξηρότερον θερμότερον.

932b_28. Problem

Deniz daha kalın olduğu halde neden içinden içme suyundan daha iyi görülür? Oysa içme suyu tuzlu sudan daha incedir. Sebep incelik değil de gözeneklerin dosdoğru uzanan yollarının çok ve geniş olması mı? İçme suyu küçük parçacıklı olduğu için sıktır; tuzlu suyun ise boşlukları büyüktür. Yoksa deniz daha temiz olduğu için mi? Denizde toprak yoktur; kum da ağır olduğu için dibe çöker. İçme suları ise topraklıdır ve bu toprak suyun ortasında dolaşırken su çabucak bulanır.

932b_2

Διὰ τί θάλαττα εὐδιοπτοτέρα τοῦ ποτίμου, παχυτέρα οὖσα; λεπτότερον γὰρ τὸ πότιμον τοῦ ἁλμυροῦ. ἢ οὐ τὸ λεπτὸν αἴτιον, ἀλλ’ εὐθυωρίαι τῶν πόρων πλεῖσται καὶ μέγισταί εἰσιν; τὸ μὲν οὖν πότιμον πυκνὸν διὰ λεπτομέρειάν ἐστιν, τὸ δὲ ἁλμυρὸν μεγάλα ἔχει τὰ διάκενα. ἢ ὅτι καθαρώτερον ἡ θάλαττα; γῆ μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν, ἡ δὲ ἄμμος βαρεῖα οὖσα ὑφίσταται. τὰ δὲ πότιμα γεώδη. αὐτὴ δὲ ἐν τῷ μεταξὺ φερομένη ἀναθολοῦται ταχύ.

932b_39. Problem

Deniz neden kuzey rüzgârlarında güney rüzgârlarında olduğundan daha berrak görünür? Durgun havada denizin bir rengi olduğu için mi? Tuzlu suda yağlı bir şey vardır; işareti de sıcak havalarda yağın ayrılmasıdır. Hava açık ve deniz daha ılık olunca bu yağlı kısım hafifliği sayesinde yüzeye çıkıp yayılır; kuzey rüzgârlarında ise soğuk yüzünden bu daha az olur. Su da yağdan daha berraktır; çünkü yağın rengi vardır, renksiz olan su ise içinden görünen şeyi daha açık gösterir.

932b_3

Διὰ τί ἐν τοῖς βορείοις εὐδιοπτοτέρα ἡ θάλαττα ἢ ἐν τοῖς νοτίοις; ἢ ὅτι ἐν τῇ γαλήνῃ χρῶμα ἔχει ἡ θάλαττα; λιπαρὸν γὰρ ἔνεστιν ἐν τῷ ἁλμυρῷ χυμῷ. σημεῖον δέ· ἐκκρίνεται γὰρ ἔλαιον ἐν ταῖς ἀλέαις. εὐδίας οὖν οὔσης καὶ ἀλεεινοτέρας τῆς θαλάττης διὰ κουφότητα, ἐπανθεῖ ἄνω ὁ τοιοῦτος χυμός. τοῖς δὲ βορείοις ἧττον διὰ τὸ ψῦχος. ἔστιν δὲ τὸ ὕδωρ εὐδιοπτότερον τοῦ ἐλαίου· τὸ γὰρ ἔλαιον χρῶμα ἔχει, τὸ δὲ ὕδωρ ἄχροον παρεμφαινόμενον σαφεστέραν ποιεῖ τὴν ἔμφασιν.

932b_410. Problem

Denizde yıkananlar, deniz suyu içme sularından daha ağır olduğu halde, neden daha çabuk kurur? Deniz daha kalın ve topraklı olduğu için mi? İçindeki nem az olduğu için daha çabuk kurur.

932b_4

Διὰ τί λουσάμενοι τῇ θαλάττῃ θᾶττον ξηραίνονται, βαρυτέρᾳ οὔσῃ τῶν ποτίμων; ἢ ὅτι παχυτέρα καὶ γεώδης ἡ θάλαττα; ὀλίγον οὖν ἔχουσα τὸ ὑγρὸν ξηραίνεται θᾶττον.

932b_511. Problem

Dalgalar neden rüzgârın habercisidir? Gelecek bir rüzgârın işaretleri oldukları için mi? Çünkü rüzgâr, havanın bir araya itilmesidir. Yoksa dalga, havanın hep öne doğru itilmesinden mi doğar? Rüzgâr kesintisiz esmeye başlamadan, daha yeni başlarken havayı öne iter. İlk itilen hava sanki önceden söner; ama o da başka bir havayı ileri itip başka bir yoğunlaşma getirir ve söner. Bu yüzden ileri itilen şey gelince, onu harekete geçirenin de geleceği açıktır; çünkü rüzgâr başlarken bunu yapar.

932b_5

Διὰ τί τὰ κύματα ἀνεμώδη; ἢ ὅτι σημεῖά ἐστι πνεύματος ἐσομένου; ἔστι γὰρ τὸ πνεῦμα σύνωσις ἀέρος. ἢ διὰ τὸ ἀεὶ προωθεῖσθαι γίνεται; προωθεῖ δὲ οὐ συνεχές πω ὂν τὸ πνεῦμα, ἀλλὰ ἀρχόμενον. τὸ μὲν δὴ πρῶτον ὥσπερ προεμαράνθη, ἄλλο δὲ τοῦτο προέωσε καὶ ἄλλην πυκνότητα ἤγαγεν καὶ ἀπεμαράνθη. ὥστε δῆλον, ὅταν ἤδη τὸ προωθούμενον παρῆ, ὅτι ἥξει καὶ τὸ κινοῦν· ἀρχόμενον γὰρ τοῦτο ποιεῖ.

932b_612. Problem

Dalga neden rüzgârdan önce kıyıya vurur? Esen rüzgâr ile dalgalanan deniz aynı anda dinmediği, deniz daha sonra dindiği için, denizi harekete geçiren rüzgârın hissedilmeden önce sönmüş olabileceğinden mi? Bu durumda dalga rüzgârdan önce gelmiş olmaz; yalnız biri fark edilmez, öteki fark edilir. Yoksa rüzgârlar her yerde aynı anda esmez de önce başladıkları yerde mi eser? Rüzgâr eserken yakındaki denizi de aynı anda harekete geçirir, o deniz de bitişiğindekini; böylece dalganın rüzgârdan önce kıyıya vurması mümkün olur. Çünkü havanın hareketinden daha hızlı olan bu hareket rüzgârdan değil, denizin kendisinden gelir.

932b_6

Διὰ τί τὸ κῦμα προεκπίπτει τοῦ πνεύματος; ἢ ὅτι οὐχ ἅμα παύεται τὸ

933a

πνεῦμα τὸ πνέον καὶ ἡ θάλαττα κυμαίνουσα, ἀλλ’ ὕστερον ἡ θάλαττα, ἐνδέχεται τὸ κινῆσαν πνεῦμα φθαρῆναι πρὸ τοῦ γενέσθαι αἰσθητόν. ὥστε οὐ πρότερον τὸ κῦμα πνεύματος, ἀλλὰ τὸ μὲν λανθάνει, τὸ δὲ οὔ. ἢ οὐχὶ τὰ πνεύματα ἅμα πανταχοῦ πνεῖ, ἀλλ’ ὅθεν ἡ ἀρχὴ πρότερον; ἅμα δὲ πνεῖ καὶ τὴν πλησίον θάλατταν κινεῖ, αὕτη δὲ τὴν ἐχομένην· καὶ οὕτως ἂν ἐνδέχοιτο πρότερον τὸ κῦμα ἐκπίπτειν. ὑπὸ γὰρ τῆς θαλάσσης καὶ οὐχ ὑπὸ τοῦ πνεύματος ἡ κίνησις ἡ θάττων τοῦ ἀέρος ἢ τῆς θαλάττης.

933a_213. Problem

İnsanlar neden denizde nehirlerde olduğundan daha kolay yüzebilir? Yüzen kişi hep suya dayanarak yüzdüğü, daha cisimli olana da daha iyi dayanabildiğimiz için mi? Deniz suyu nehir suyundan daha cisimlidir; çünkü daha kalındır ve daha güçlü karşı koyabilir.

933a_2

Διὰ τί ἐν τῇ θαλάττῃ μᾶλλον νεῖν δύνανται ἢ ἐν τοῖς ποταμοῖς; ἢ ὅτι ὁ νέων ἀεὶ ἐπιστηριζόμενος ἐν τῷ ὕδατι νεῖ, ἐν δὲ τῷ σωματωδεστέρῳ μᾶλλον ἀποστηρίζεσθαι δυνάμεθα, σωματωδέστερον δέ ἐστι τὸ θαλάττιον ὕδωρ τοῦ ποταμίου· παχύτερον γάρ ἐστι καὶ μᾶλλον ἀντερείδειν δυνάμενον.

933a_314. Problem

İnsanlar denizde neden nehirde olduğundan daha uzun süre dayanabilir? Nehir suyu ince olduğu için mi? İçeri daha kolay sızarak boğar.

933a_3

Διὰ τί ποτε ἐν τῇ θαλάττῃ πλείω χρόνον διατελεῖν δύνανται ἢ ἐν τῷ ποταμῷ; ἢ διότι τὸ ποτάμιον ὕδωρ λεπτόν ἐστιν; μᾶλλον οὖν παρεισδυόμενον πνίγει.

933a_415. Problem

Deniz neden yanar da tatlı su yanmaz? Yoksa o da yanar ama deniz daha yağlı olduğu için ateşi daha az mı söndürür? Daha yağlı olduğunun işareti, tuzdan yağ elde edilmesidir. Yoksa denizin gözenekleri daha kalın olduğu için ateşe daha az mı uyar, hele içinde tuz da bulunduğundan büsbütün daha az? Nasıl ki kuru olan yaş olandan daha az söndürür ve oranla daha yakıcıdır, iki şeyden hangisi sıcağa daha yakınsa o daha yakıcıdır; daha kuru olan da denizdir. Bu iki özellik de denizde daha çok bulunur.

933a_4

Διὰ τί ἡ μὲν θάλαττα κάεται, τὸ δὲ ὕδωρ οὔ; ἢ κάεται μὲν κἀκεῖνο, ἡ δὲ θάλαττα ἧττον σβέννυσι τὸ πῦρ διὰ τὸ λιπαρωτέρα εἶναι; σημεῖον δὲ ὅτι λιπαρωτέρα· ἀπὸ γὰρ τῶν ἀλῶν ἔλαιον ἀφαιρεῖται. ἢ καὶ ἧττον δύνανται οἱ πόροι ἁρμόττειν τῷ πυρὶ διὰ τὸ παχύτεροι εἶναι, καὶ μᾶλλόν γε δή, ἅτε καὶ τῶν ἀλῶν ἐνυπαρχόντων; ὥσπερ οὖν τὸ ξηρὸν τοῦ ὑγροῦ ἧττον σβεστικόν, καὶ τὸ ξηρὸν μᾶλλον κατὰ λόγον καυστικόν ἐστιν καὶ ἕτερον ἑτέρου μᾶλλον, τῷ ἐγγυτέρω τοῦ θερμοῦ εἶναι, τὸ ξηρότερον δὲ τῇ θαλάττῃ· ἄμφω δὲ ταῦτα μᾶλλον ὑπάρχει.

933a_516. Problem

Sabahleyin neden denizden soğuk bir esinti gelmez de nehirlerden gelir? Deniz açık yerlerde, nehirler dar yerlerde olduğu için mi? Denizden gelen meltem geniş bir alana dağılır, bu yüzden zayıftır; nehirlerden gelen ise toplu halde akar ve daha güçlüdür; bu yüzden daha soğuk gelmesi doğaldır. Yoksa sebep bu değil de nehirlerin soğuk, denizin ise ne sıcak ne soğuk olması mıdır? Meltem ve esinti, sıvılar ısınınca ya da soğuyunca doğar: bunlardan hangisine uğrarsa uğrasın sıvı havaya dönüşür, su havaya dönüşünce de oluşan hava akar; meltem budur. Soğuk sulardan esenin soğuk olması doğaldır; çok sıcak sulardan esen de soğuyarak soğuk hale gelir. Nehirlerin hepsi soğuk bulunur; deniz ise ne çok soğuk ne çok sıcaktır. Bu yüzden ondan esen ne soğuktur, çünkü deniz soğuk değildir, ne de çabucak soğur, çünkü deniz çok sıcak değildir.

933a_5

Διὰ τί ἀπὸ μὲν τῆς θαλάττης οὐκ ἀποπνεῖ ἕωθεν ψυχρόν, ἀπὸ δὲ τῶν ποταμῶν; ἢ ὅτι ἡ μὲν θάλαττά ἐστιν ἐν ἀναπεπταμένοις τόποις, οἱ δὲ ποταμοὶ ἐν στενοῖς; ἡ μὲν οὖν ἀπὸ τῆς θαλάττης αὔρα εἰς πολὺν τόπον σκίδναται, ὥστε εἶναι ἀσθενής, ἡ δὲ ἀπὸ τῶν ποταμῶν ἀθρόως φέρεται καὶ μᾶλλον ἰσχύει, διὸ μᾶλλον εἰκότως φαίνεται ψυχρά. ἢ οὐ τοῦτό ἐστιν αἴτιον, ἀλλ’ οἱ μὲν ποταμοὶ ψυχροί εἰσιν, ἡ δὲ θάλαττα οὔτε θερμὴ οὔτε ψυχρά; γίνεται δὲ ἡ αὒρα καὶ ἡ ἀναπνοὴ θερμαινομένων ἢ ψυχομένων τῶν ὑγρῶν· ὁπότερον γὰρ ἂν τούτων πάσχῃ, ἐξαεροῦται, ἐξαερουμένου δὲ τοῦ ὕδατος ὁ ἀὴρ ὁ γινόμενος φέρεται, ὅ ἐστιν αὔρα. τὸ μὲν οὖν ἀπὸ τῶν ψυχρῶν ψυχρὸν εἰκότως ἀποπνεῖ, τὸ δὲ ἀπὸ τῶν σφόδρα θερμῶν ἀποπνέον ψύχεται καὶ γίνεται ψυχρόν. τοὺς μὲν οὖν ποταμοὺς ψυχροὺς

933b

ἅπαντας εὕροι τις ἄν, ἡ δὲ θάλαττα οὔτε ψυχρὰ οὔτε θερμὴ σφόδρα ἐστίν, οὔτε οὖν τὸ ἀποπνέον ψυχρὸν ἀπ’ αὐτῆς ἐστί, διὰ τὸ μὴ ψυχρὰν εἶναι, οὔτε ψύχεται ταχύ, διὰ τὸ μὴ θερμὴν εἶναι σφόδρα.

933b_217. Problem

Büyük açık denizlerde dalgalar neden sığ sulardakinden daha geç yatışır? Her şey büyük bir hareketten küçük bir hareketten olduğundan daha geç yatıştığı için mi? Büyük açık denizlerde suyun geri çekilmesi sığ sulardakinden daha büyüktür. Bu yüzden daha büyük olanın daha geç yatışmasında akla aykırı bir şey yoktur.

933b_2

Διὰ τί ἐν τοῖς μείζοσι πελάγεσι βραδύτερον καθίσταται κύματα ἢ ἐν τοῖς βραχέσιν; ἢ ὅτι ἐκ τῆς πολλῆς κινήσεως βραδύτερον καθίσταται πᾶν ἢ ἐκ τῆς ὀλίγης; ἐν δὲ τοῖς μεγάλοις πελάγεσι πλείων ἡ ἄμπωτις γίνεται ἢ ἐν τοῖς βραχέσιν. οὐθὲν οὗν ἄλογον τὸ πλεῖον βραδύτερον καθίστασθαι.

933b_318. Problem

Tuzlu su neden soğukken içilmez de ısıtılınca daha içilir hale gelir, sıcakken soğutulunca da öyle olur? Her şey tabiatça zıddından zıddına değiştiği için mi? İçilir su tuzlu suyun karşıtıdır. Isıtılınca tuzlu kısım kaynayıp gider, soğutulunca dibe çöker.

933b_3

Διὰ τί τὸ ἁλμυρὸν ὕδωρ ψυχρὸν μὲν οὐ πότιμον. θερμαινόμενον δὲ μᾶλλον γίνεται πότιμον, καὶ θερμὸν δὲ ὂν καὶ ἀποψυχόμενον; ἢ διότι εἰς τὸ ἐναντίον ἀπὸ τοῦ ἐναντίου πέφυκεν μεταβάλλειν; ἔστι δὲ τὸ πότιμον τῷ ἁλμυρῷ ἀντικείμενον· καὶ θερμαινομένου μὲν ἀφέψεται τὸ ἁλμυρόν, ψυχομένου δὲ ὑφίσταται.

933b_419. Problem

Deniz kenarındaki sular neden çoğunlukla tuzlu değil de tatlıdır? Süzüldükçe daha içilir hale geldikleri için mi? Denize yakın olan su da daha çok süzülür.

933b_4

Διὰ τί τὰ πρὸς τῇ θαλάττῃ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὕδατα γλυκέα ὕδατα] ἀλλ’ οὐχ ἁλμυρά; ἢ διὰ τὸ ποτιμώτερα διηθούμενα γίνεσθαι; διηθεῖται δὲ τὸ ἐγγύτερον τῆς θαλάττης μᾶλλον.

933b_520. Problem

Tuzlu su neden akıp gitmez? Ağır olan durgun kaldığı için mi? Tuzlu su ağırdır; bu yüzden tuzlu sulardan yalnız sıcak olanlar akar, çünkü içlerinde tuzluluğun ağırlığına galip gelen bir hafiflik vardır; sıcak olan daha hafiftir. Ayrıca akan sular topraktan süzülür; süzülen sularda en kalın ve en ağır kısım hep dibe çöker, hafif ve temiz olan kısım ise ayrılıp çıkar; tuzlu olan ağır, tatlı olan hafiftir. Akan suların tatlı olmasının sebebi budur. Tuzlu suyun hareket edip değiştikçe neden daha tatlı hale geldiğinin sebebi de aynıdır; çünkü hareket sayesinde daha hafif ve daha zayıf olur.

933b_5

Διὰ τί τὸ ἁλμυρὸν ὕδωρ οὐκ ἀπόρρυτόν ἐστιν; ἢ διότι τὸ μὲν βαρὺ στάσιμον; τὸ δὲ ἁλμυρὸν βαρύ· διὸ καὶ τὰ θερμὰ μόνα τῶν ἁλμυρῶν ὑδάτων ἀπόρρυτά ἐστιν. ἔχει γὰρ κουφότητα ἐν αὑτοῖς, ἥ κρατεῖ τῆς κατὰ τὴν ἁλμυρίδα βαρύτητος· τὸ γὰρ θερμὸν κουφότερόν ἐστιν. ἔτι τὰ μὲν ἀπόρρυτα διηθεῖται διὰ τῆς γῆς· ἠθουμένων δὲ ἀεὶ μάλιστα ὑφίσταται τὸ παχύτατον καὶ βαρύτατον, ἐκκρίνεται δὲ τὸ κοῦφον καὶ καθαρόν· ἔστι γὰρ τὸ μὲν ἁλμυρὸν βαρύ, τὸ δὲ γλυκὺ κοῦφον. διόπερ ἐστὶ γλυκέα τὰ ἀπόρρυτα. τὸ δ’ αὐτὸ αἴτιόν ἐστι καὶ διὰ τί τὸ ἁλμυρὸν ὕδωρ κινούμενον καὶ μεταβάλλον γλυκύτερον γίνεται· κουφότερον γὰρ καὶ ἀσθενέστερον διὰ τὴν κίνησιν γίνεται.

933b_621. Problem

Libya'da deniz kenarında kuyu kazılınca neden önce içilir su çıkar da sonra çabucak tuzlanır, başka yerlerde ise bu daha az olur? Önce çıkan su, o yerde zaten bulunan ve toprağın olgunlaştırdığı su olduğu, zaman geçince ise kuyu yeni açıldığı için deniz içeri sızıp suyu tuzlulaştırdığı için mi? Başka yerlerde ise ya hiç su yoktur ya da yer kurumadığı için bol su vardır.

933b_6

Διὰ τί ἐν τῇ Λιβύῃ ἐὰν ὀρύξῃ τις παρὰ τὴν θάλατταν, τὸ πρῶτον πότιμον, εἶθ’ ἁλμυρὸν γίνεται ταχύ, ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις τόποις ἧττον ποιεῖ τοῦτο; πότερον ὅτι τὸ μὲν πρῶτον τὸ ὑπάρχον ὕδωρ ἐν τῷ τόπῳ καὶ τὸ πεπεμμένον ὑπὸ τῆς γῆς ἐστιν, ὅταν δὲ χρονισθῇ, ἡ θάλαττα προσδιηθουμένῃ διὰ τὸ πρόσφατον εἶναι ποιεῖ ἁλμυρώτερον; ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις ἢ οὐκ ἔχει ἢ πολὺ ὕδωρ διὰ τὸ μὴ ξηραίνεσθαι τὸν τόπον.

934a22. Problem

Tuzlu su tuzu neden içme suyundan daha çabuk eritir? Erimek, içeri giren yaş ya da sıcak bir şeyle bölünüp sıvılaşmak olduğu için mi? Ya hiç içeri giremeyen ya da girip de değmeden geçen şeyler eritmez. Kolayca içinden geçip gidenler zor eritir; zorlayarak girenler ise en çabuk böler. Çok iri parçacıklı olanlar içeri giremez, çünkü gözeneklerden büyüktürler; daha küçük parçacıklı olanlar ise dokunmadan geçip gider. İçme suyu incedir, tuzlu su ise daha kalındır; bu yüzden içme suyu inceliği sayesinde kolayca içinden geçip gittiği için zor eritir; tuzlu su ise içeri girer ama daha iri parçacıklı olduğu için kolay geçemez, zorlar ve daha çabuk böler.

934a

Διὰ τί τοὺς ἅλας θᾶττον τήκει τὸ ἁλμυρὸν ὕδωρ ἢ τὸ πότιμον; ἢ διότι τὸ μὲν τήκεσθαί ἐστι τὸ ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ ἢ θερμοῦ εἰσιόντος διαιρεῖσθαι, ὥστε ὑγρὸν εἶναι; οὐ τήκει δὲ ἢ τὰ ὅλως μὴ δυνάμενα εἰσιέναι, ἢ τὰ οὕτως ὥστε μὴ θιγγάνειν. μόλις δὲ τήκει τὰ ῥᾳδίως διεξιόντα· τὰ δ’ ἐπιόντα βιαζόμενα, ταῦτα τάχιστα διαιρεῖ. οὐκ εἰσέρχεται δὲ τὰ λίαν μεγαλομερῆ· ὑπερέχει γὰρ τῶν πόρων. τὰ δὲ μικρομερέστερα διέρχεται οὐ ψαυόμενα. ἔστι δὲ τὸ μὲν πότιμον λεπτόν, τὸ δὲ ἁλμυρὸν παχύτερον, ὥστε τὸ μὲν ῥᾳδίως διὰ λεπτότητα διαδῦνον μόλις τήκει, τὸ δὲ εἰσέρχεται μέν, ἧττον δὲ διὰ τὸ μεγαλομερέστερον εἶναι διαιρεῖ, καὶ βιάζεται θᾶττον.

934a_223. Problem

Su hareket edince, mesela rüzgârla ürperdiğinde, neden daha az beyaz görünür? Homeros da bu yüzden, rüzgâr başlarken denizin onun altında karardığını söyler. İki sebepten mi? Görme yakındayken, su durgunsa görme onun içinden daha iyi geçer, su hareket ederken ise dosdoğru ilerleyemez; saydam olan beyaz görünür, görmenin içinden geçemediği şeye ise kara denir. Bu yüzden hava da uzaktan kara, yakından beyaz görünür; denizin de yakını beyaz, uzağı lacivert ve kara görünür. Görme uzaktaysa da, görme bir bakıma hareket ettiği için, su durgunsa görme ışığa doğru toplu halde yansıyabilir, su hareket ederken ise yansıyamaz.

934a_2

Διὰ τί τὸ ὕδωρ ἧττον φαίνεται λευκόν, ἐὰν κινῆται, οἷον καὶ ἡ φρίκη; διὸ καὶ Ὅμηρος ἀρχομένου φησὶ τοῦ πνεύματος μελάνει δέ τε πόντος ὑπ’ αὐτοῦ. ἢ διὰ δύο αἰτίας, ἐγγύθεν μὲν τῆς ὄψεως οὔσης, διὰ τὸ διιέναι τὴν ὄψιν μᾶλλον ἠρεμοῦντος, κινουμένου δὲ μὴ εὐθυπορεῖν· τὸ δὲ διαφανὲς λευκὸν φαίνεται. δι’ οὗ γὰρ μὴ διέρχεται ἡ ὄψις, μέλαν φησὶν εἶναι. διὸ καὶ ὁ ἀὴρ πόρρωθεν μέλας φαίνεται, ὁ δὲ ἐγγὺς λευκός, καὶ θαλάττης τὸ μὲν ἐγγὺς λευκόν, τὸ δὲ πόρρωθεν κυανοῦν καὶ μέλαν. πόρρωθεν δέ, κινουμένης πως τῆς ὄψεως, καὶ τῷ διανακλᾶσθαι ἀθρόον τὴν ὄψιν, ἐὰν ἠρεμῇ πρὸς τὸ φῶς, κινουμένου δὲ μὴ δύνασθαι.

934a_324. Problem

Derin açık denizlerde dalga neden köpürmez de küçük sularda köpürür? Az miktarda akan su havayla çok miktardaki sudan daha kolay bölündüğü için mi? Bu yüzden bir şeye çarpınca daha kolay parçalanır. Derin suda hareket eden su çok, sığ suda ise azdır.

934a_3

Διὰ τί ἐν τοῖς βαθέσι πελάγεσι τὸ κῦμα οὐκ ἐπιγελᾷ, ἀλλ’ ἐν τοῖς μικροῖς; πότερον ὅτι τὸ μικρὸν φερόμενον ὕδωρ διαιρεῖται ὑπὸ τοῦ ἀέρος μᾶλλον ἢ τὸ πολύ; διὸ θραύεται πατάξαν μᾶλλον. ἐν μὲν οὖν τῷ βαθεῖ πολὺ τὸ κινούμενον, ἐν δὲ τῷ βραχεῖ ὀλίγον.

934a_425. Problem

Güneye bakan yerlerin suları neden daha tuzludur? Deniz güney rüzgârıyla toprağın altına itilip bu sulara karıştığı için mi?

934a_4

Διὰ τί οἱ πρὸς νότον τόποι ἁλυκώτερα τὰ ὕδατα ἔχουσιν; ἢ διὰ τὸ τὴν θάλατταν ὑπὸ νότου ὠθεῖσθαι ὑπὸ τὴν γῆν κεράννυται;

934a_526. Problem

Sulardan tuzlu olanı neden tatlı şarabın üstünde sert şarabın üstünde olduğundan daha çok yüzer? Tatlı şarapta, kuru üzümde olduğu gibi, daha çok toprak bulunduğu için mi? Yoksa tatlı şarap daha ağır ve daha yapışkan olduğundan tuzlu suyla daha az karıştığı, karışmayınca da tuzlu su üstte kaldığı için mi?

934a_5

Διὰ τί τῶν ὑδάτων τὸ ἁλμυρὸν ἐπὶ τῷ γλυκεῖ οἴνῳ μᾶλλον ἐπιπολάζει ἢ ἐπὶ τῷ αὐστηρῷ; πότερον ὅτι μᾶλλον ἔχει γῆν ὁ γλυκύς, ὥσπερ ἡ ἀσταφίς; ἢ ὅτι βαρύτερος καὶ γλισχρότερος ὁ γλυκύς, ὥσθ’ ἧττον μίγνυται, μὴ μιγνύμενος δὲ ἐφίσταται.

934a_627. Problem

Tuzlu su topraklı olduğu halde neden üstte kalır? Oysa onun kendine özgü yönelişi aşağıdır. Tatlı şarap daha çok toprak içerdiği için mi? Yoksa tuz gibi, sıcaklığı yüzünden mi? Çünkü tuz çiçeğine benzer. Yoksa başka bir sebepten mi? Sebep bu olmasa bile, tatlı şarabın üstünde daha çok yüzmesi akla aykırı değildir; çünkü tatlı şarap en sıcak olanıdır.

934a_6

Διὰ τί ὅλως ἐφίσταται γεῶδες ὄν; ἡ γὰρ οἰκεία φορὰ κάτω. πότερον ὅτι μᾶλλον ἔχει γῆν ὁ γλυκύς; ἢ διὰ τὴν

934b

θερμότητα, καθάπερ οἱ ἅλες; ὅμοιον γὰρ ἐξανθήματι. ἢ δι’ ἄλλην αἰτίαν; εἰ γὰρ οὐ διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῷ γλυκεῖ μᾶλλον, οὐκ ἄλογον· θερμότατος γάρ.

934b_228. Problem

Dalgalar neden bazen rüzgârlardan önce gelir? Daha sonra bittikleri için mi? İlk rüzgâr, ittiği dalgadan sanki önce dağılır; kıyıya varan, ilk itilen su değildir, itiş hep bitişikteki suya geçer.

934b_2

Διὰ τί τὰ κύματα πρότερον φοιτᾷ ἐνίοτε τῶν ἀνέμων; ἢ διότι καὶ τελευτᾷ ὕστερον; τὸ γὰρ πρῶτον πνεῦμα ὡσανεὶ προδιαλύεται τοῦ ὠσθέντος κύματος· ἀφικνεῖται δὲ οὐκ αὐτὸ τὸ πρῶτον ὠσθέν, ἀλλ’ ἀεὶ ἡ ὧσις γίνεται τοῦ ἐχομένου.

934b_329. Problem

Dalgaların çok vurduğu topraklar neden çoğu zaman döşenmiş gibi bu kadar sertleşir? Dalganın vurduğu toprak sıkıdır, uzaktaki ise gevşektir. İnce kum dalgayla uzağa atılmadığı, iri kum ise daha çok atıldığı için mi? Nitekim elle de en küçük şeyi uzağa atmak pek mümkün değildir. Sonra pek çok şey çalkalanırken en küçükler araya düşüp toprağı sıkıştırır. Dinen dalganın hareketi de zemini düzler, ama artık bir şey sürüklemez. En küçük taneler uzağa sıçrayamadığı için kıyı çok küçük tanelerden oluşur; sık sık çalkalandığı için kum düştükçe birbirine oturuncaya kadar kesintisiz bir bütün olur; son dalga onu düzler, hafif nem de yapıştırır. Uzaktaki toprak ise kuru olduğundan dağılır, daha iri çakıllardan oluşur ve düzlenmemiştir.

934b_3

Διὰ τί αἱ κυματωδέστεραι γαῖ στερραὶ γίνονται πολλάκις οὕτως σφόδρα ὥσπερ ἠδαφισμέναι; καὶ ἡ μὲν κυματώδης γῆ στερεά, ἡ δὲ ἄπωθεν χαῦνος. ἢ διότι ἡ μικρὰ ἄμμος οὐ πόρρωθεν ἐκβάλλεται ὑπὸ τοῦ κύματος, ἀλλὰ ἡ μείζων μᾶλλον; ὥσπερ καὶ τῇ χειρὶ βάλλειν πόρρω οὐ τὸ ἐλάχιστον μάλιστα δυνατόν. ἔπειτα πολλῶν κυκωμένων τα ἐλάχιστα ἐμπίπτοντα πυκνοῖ. ἡ δὲ τοῦ κύματος λωφῶντος κίνησις ἐδαφίζει, κινεῖ δὲ οὐκέτι. διὰ μὲν οὖν τὸ μὴ τὰ μικρότατα πόρρω δύνασθαι πηδᾶν, ἐκ μικρῶν σφόδρα συντέθειται· διὰ δὲ τὸ πολλάκις κινεῖσθαι συνεχὲς γίνεται πιπτούσης ἄμμου, ἕως ἂν συναρμόσῃ· διὰ δὲ τὸ κῦμα τὸ τελευταῖον ἐδαφίζεται, καὶ τὸ ἠρέμα ὑγρὸν συγκολλᾷ. ἡ δὲ πόρρω ξηρά τε οὖσα διίσταται, καὶ ἐκ μειζόνων ἐστὶ λιθιδίων καὶ ἀνεδάφιστος.

934b_430. Problem

Denizin üst kısımları neden derindekilerden daha tuzlu ve daha sıcaktır? İçme suyu kuyularında da yüzeydeki su derindekinden daha tuzludur; oysa aşağıdakinin daha tuzlu olması gerekirdi, çünkü tuzlu olan daha ağırdır. Güneş ve hava sulardan hep en hafif kısmı yukarı çektiği için mi? Daha içilir olan hep daha hafiftir; güneş ve hava da en çok kendilerine yakın yerlerden çeker. Bu yüzden hem denizde hem içme sularında, tatlı kısmı yukarı çekilmiş olan yüzeyde kalan su, tatlı kısmı hiç ya da daha az çekilmiş olan sudan zorunlu olarak daha tuzludur. Üst kısımların daha sıcak olmasının sebebi de budur; çünkü tuzlu su içme suyundan daha sıcaktır. Bu yüzden Herakleitos'un yolundan gidenlerin bazıları, içme suyu kuruyup katılaşınca taşların ve toprağın oluştuğunu, güneşin ise denizden yükselen buharla meydana geldiğini söyler.

934b_4

Διὰ τί τῆς θαλάσσης τὰ ἄνω τῶν ἐν τῷ βάθει ἁλμυρώτερα καὶ θερμότερα; ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τοῖς φρέασι τοῖς ποτίμοις τὸ ἐπιπολῆς ἁλμυρώτερον τοῦ εἰς βάθος· καίτοι ἔδει τὸ κατωτέρω· βαρύτερον γὰρ τὸ ἁλμυρόν. ἢ διότι ὁ ἥλιος καὶ ὁ ἀὴρ ἀνάγει ἀεὶ τὸ ἐλαφρότατον ἀπὸ τῶν ὑγρῶν; τὸ δὲ ποτιμώτερον ἀεὶ κουφότερον, μᾶλλον δὲ ἀπάγει ἀπὸ τῶν ἐγγυτέρων τόπων. ὥστε καὶ τῆς θαλάττης ἀπὸ τῶν ἐπιπολῆς καὶ τῶν ποτίμων ἀνάγκη τὸ λειπόμενον ἁλμυρώτερον εἶναι, ἀφ’ ὧν ἀνῆκται, ἢ ἀφ’ ὧν μηθὲν ἢ ἔλαττον τὸ γλυκύ. διὰ τοῦτο δὲ καὶ θερμότερα τὰ ἄνω· τὸ γὰρ ἁλμυρὸν θερμότερον τοῦ ποτίμου. διὸ καὶ φασί τινες τῶν ἡρακλειτιζόντων ἐκ μὲν τοῦ ποτίμου ξηραινομένου καὶ πηγνυμένου λίθους γίνεσθαι καὶ γῆν, ἐκ δὲ τῆς θαλάττης τὸν ἥλιον ἀναθυμιᾶσθαι.

934b_531. Problem

Denizin karaya yakın kısımları neden daha tatlıdır? Bu kısımlar daha çok hareket hâlinde olduğu için mi? Tuzlu su hareket edince daha tatlı olur. Yoksa derinde su daha tuzlu olduğu, karaya yakın yerler ise daha az derin olduğu için mi? Bu yüzden kıyısı birden derinleşen yerlerin suyu tuzludur ve aynı ölçüde tatlı değildir. Bunun sebebi, tuzlu suyun ağır olduğu için daha çok derine inmesidir.

934b_5

Διὰ τί τῆς θαλάττης τὰ πρὸς τῇ γῇ γλυκύτερά ἐστιν; ἢ διότι ἐν τῇ κινήσει μᾶλλόν ἐστιν; κινούμενον δὲ τὸ ἁλμυρὸν γλυκύτερον γίνεται. ἢ ὅτι καὶ ἐν τῷ βάθει ἁλμυρώτερόν

935a

ἐστι τὸ ὕδωρ, τὰ δὲ πρὸς τῇ γῇ ἧττόν ἐστι βαθέα. διὸ καὶ τἀγχιβαθῆ ἁλμυρά ἐστι καὶ οὐχ ὁμοίως γλυκέα. τούτου δ’ αἴτιον, ὅτι βαρὺ ὂν τὸ ἁλμυρὸν φέρεται μᾶλλον εἰς βάθος.

935a_232. Problem

Sulardan yalnız deniz neden yanar da içme suları ve nehir suları yanmaz? İçinde çok toprak bulunduğu için mi? Tuz bunu gösterir. Yoksa yağlı olduğu için mi? Tuzun içinde dibe çöken yağ da bunu gösterir.

935a_2

Διὰ τί ἡ θάλαττα μόνον τῶν ὑδάτων κάεται, τὰ δὲ πότιμα καὶ ποτάμια οὔ; πότερον ὅτι γῆν πολλὴν ἔχει; δηλοῦσι δὲ οἱ ἅλες. ἢ διότι λιπαρά; δηλοῖ δὲ τὸ ἐν τοῖς ἅλασιν ὑφιστάμενον ἔλαιον.

935a_333. Problem

Göllerde neden kum oluşmaz ya da denizde ve nehirlerde olduğundan daha az oluşur? Denizde kayalar oluştuğu ve toprak en çok orada kavrulduğu için mi? Kum, küçük ve en küçük parçalara ufalanmış kayadır; dalgaların vuruşuyla ufalanır. Göllerde ise ne aynı şekilde katışıksız kayalar oluşur ne de kayalar aynı şekilde parçalanır, çünkü aynı şekilde dalga olmaz. Nehirlerde ise kum daha çok olur; çünkü nehirler toprağı sürükleyip götürür, kayaları da vuruşlarıyla parçalar.

935a_3

Διὰ τί ἐν ταῖς λίμναις ἄμμος οὐ γίνεται ἢ ἧττον ἢ ἐν τῇ θαλάττῃ καὶ τοῖς ποταμοῖς; ἢ ὅτι ἐν τῇ θαλάττῃ πέτραι γίνονται, καὶ ἡ γῆ ἐκκέκαυται μάλιστα; ἡ δὲ ἄμ μος ἐστὶ πέτρα ἐψηγμένη εἰς μικρὰ καὶ ἐλάχιστα μόρια. ψήχεται δὲ διὰ τὴν πληγὴν τῶν κυμάτων. ἐν δὲ ταῖς λίμναις οὐ γίνονται ὁμοίως πέτραι καθαραί, οὐδὲ θραύονται ὁμοίως διὰ τὸ μὴ γίνεσθαι κύματα ὁμοίως. ἐν δὲ τοῖς ποταμοῖς μᾶλλον, ὅτι τὴν μὲν γῆν καταφέρουσιν, τὰς δὲ πέτρας τῇ πληγῇ θραύουσιν.

935a_434. Problem

Bir göl çekilince ya da kuruyunca, ovadaki ekini neden daha çok don vurur? Göldeki su buharlaşırken buharıyla havayı ısıttığı ve böylece donları çukur ve bataklık yerlerdekinden daha az ve daha zayıf yaptığı için mi? Yoksa söylendiği gibi soğuklar topraktan başlayıp fark edilmeden içeri işler de göl kuruyunca daha geniş bir alandan gelen daha çok soğuk ekine vurup onu dondurduğu, daha çok yaktığı için mi? Böyle yerlerde soğuklar, sanıldığı gibi, aşağıdan gelir. Oysa toprak kışın sıcaktır; ama nemli olduğu için topraktaki sıcaklığın yüzeyde kalan kısmı soğumuştur. Çünkü nem ne sıvılardaki sıcaklık yüzünden soğumayacak kadar derindedir, ne de toprak sırılsıklam olduğu için hiçbir etkisi olmayacak kadar azdır. Bu yüzden nemin soğumasıyla, insanlar sanki buz üstünde yürüyüp yaşıyormuş gibi olur.

935a_4

Διὰ τί, ὅταν ἡ λίμνη ἢ κοπάσῃ ἢ ξηρὰ γένηται, ἀποκάεται ὁ σῖτος ἐν τῷ πεδίῳ μᾶλλον; πότερον ὅτι τὸ ὑγρὸν τὸ ἐν τῇ λίμνῃ ἀπατμίζον τῇ ἀτμίδι θερμαίνει τὸν ἀέρα, ὥστε ἐλάττους καὶ ἀσθενεστέρους ποιεῖ τοὺς πάγους ἢ ἐν τοῖς κοίλοις καὶ προσελώδεσι τόποις; ἢ ἐκ τῆς γῆς, ὥσπερ λέγεται, τὰ ψύχη ἄρχεται καὶ λανθάνει εἰσδυόμενα ξηρᾶς οὖν οὔσης τῆς λίμνης, διὰ πλείονος τόπου ἡ ψυχρότης πλείων προσπίπτουσα πήγνυσι καὶ ἀποκάει μᾶλλον. ἐν δὲ ταῖς τοιαύταις χώραις τὰ ψύχη κάτωθεν γίνεται, ὥσπερ καὶ δοκεῖ. καίτοι ἡ γῆ θερμὴ τοῦ χειμῶνος· ἀλλὰ διὰ τὸ ἔφυγρον εἶναι κατέψυκται τὸ ἐπιπολῆς θερμὸν τὸ ἐν τῇ γῇ. τὸ γὰρ ὑγρὸν οὔτε οὕτω πόρρω ἐστὶν ὥστε μὴ ψύχεσθαι, διὰ τὴν ἐνοῦσαν θερμότητα ἐν τοῖς ὑγροῖς, οὔτε οὕτως ὀλίγον ὥστε μηθὲν ἰσχύειν, διὰ τὸ διάβροχον εἶναι τὴν γῆν. οἷον οὖν διά τὴν ψύξιν αὐτοῦ συμβαίνει ἐπὶ κρυστάλλου περιπατεῖν καὶ οἰκεῖν.

935a_535. Problem

Deniz neden hem tuzlu hem acıdır? Denizde birden çok tat bulunduğu için mi? Nitekim tuzluluk ile acılık aynı anda duyulur.

935a_5

Διὰ τί ἡ θάλαττα ἁλμυρὰ καὶ πικρά ἐστιν; ἢ ὅτι ἐν τῇ θαλάττῃ πλείους εἰσὶν οἱ χυμοί; καὶ γὰρ τὸ ἁλμυρὸν καὶ τὸ πικρὸν ἅμα φαίνεται.

935a_636. Problem

Denizdeki kabuklar ve taşlar neden yuvarlak olur? Uçları her yandan eşit biçimde aşınarak yuvarlak şekle girdiği için mi? Çünkü yuvarlağın her ucu birbirine benzer; deniz de onları her yönden hareket ettirerek eşit biçimde aşındırır.

935a_6

Διὰ τί τὰ ἐν τῇ θαλάττῃ ὄστρακα καὶ λίθοι στρογγύλα γίνεται; ἢ ὅτι ὁμοίως περιθραυόμενα τὰ ἔσχατα εἰς

935b

τὸ στρογγύλον σχῆμα ἔρχεται; τούτου γὰρ τὸ ἔσχατον ὅμοιον, ἡ δὲ θάλαττα πάντη κινοῦσα ὁμοίως περιθραύει.

935b_237. Problem

Bazı yerlerde deniz kenarında kazılınca neden önce içilir su çıkar, sonra su tuzlanır? Bu su, toprağın altından süzülen denizin kendi suyu olduğu için mi? O halde ilk çıkanın tatlı olması doğaldır; çünkü tatlı su tuzludan daha hafiftir ve denizde de biraz tatlı su vardır, bu da toprakla karışınca daha çok üste çıkar. Tuzlu kısım ise ağırlığı ve kesiciliği yüzünden aşağı iner. İster böyle olsun ister tatlı su damarlar boyunca karadan denize aksın, karıştığı denizin yüzeyinde bulunması doğaldır. Gözenekler açılınca ise sonradan tuzlu su, çokluğu sayesinde galip gelip bütün suyu tuzlu yapar. Çünkü yukarıdaki gözenekler tıkalıyken içeri akan su başka bir yol arar, onlar açılınca da hepsi oraya akar; tıpkı bedendeki damarlarda olduğu gibi.

935b_2

Διὰ τί ἐνιαχοῦ, ἐάν τις ὀρύξῃ παρὰ τὴν θάλατταν, τὸ μὲν πρῶτον πότιμόν ἐστιν ὕδωρ, εἶθ’ ἁλμυρὸν γίνεται; ἢ ὅτι αὐτῆς ἐστὶν τῆς θαλάττης τῆς διηθούσης ὑπὸ τὴν γῆν τὸ ὕδωρ; εἰκότως οὖν τὸ πρῶτόν ἐστι γλυκύ· ἐλαφρότερον γάρ ἐστι τὸ γλυκὺ τοῦ ἁλυκοῦ, καὶ ἡ θάλαττα ἔχει τι τοῦ γλυκέος, ὃ μιχθὲν τῇ γῇ μᾶλλον ἐπιπολάζει. τὸ δὲ ἁλυκὸν διὰ τὸ βάρος καὶ διὰ τὸ τμητικὸν εἶναι κάτω φέρεται. εἴτε οὖν οὕτως εἴτε κατὰ τὰς φλέβας ἐκ τῆς ἠπείρου ῥεῖ ἐπὶ τὴν θάλατταν τὸ γλυκὺ ὕδωρ, εἰκότως ἂν ἐπιπολῆς εἴη τῆς θαλάττης, ἣ μίγνυται αὐτῇ. ἀνοιχθέντων δὲ τῶν πόρων, ὕστερον διὰ πλῆθος τὸ ἁλυκὸν κρατοῦν τοιοῦτο πᾶν ποιεῖ. συμβαίνει γὰρ πεφραγμένων τῶν ἄνω πόρων ἄλλην ὁδὸν ζητεῖν τὸ ἐπιρρέον, ἀνοιχθέντων δὲ ἐνταῦθα πᾶν φέρεσθαι, καθάπερ ἐπὶ τῶν τοῦ σώματος φλεβῶν.

935b_338. Problem

Deniz içme suyundan daha ağır olduğu halde neden içinden daha iyi görülür? Daha yağlı olduğu için mi? Üstüne dökülen yağ suyu daha berrak gösterir; içinde yağ taşıyan denizin daha berrak olması da doğaldır. Yoksa daha hafif olan her şey daha berrak değil midir? Yağın kendisi sudan hafiftir ama daha berrak değildir. Yoksa deniz daha berrak değildir de öyle mi görünür? İçme suyu topraktan ya da akarsulardan gelir; kaynak da suyla birlikte toprak çıkarır, akarsular da temiz olmadıkları için toprağı ve balçığı beraberlerinde getirir. İçme suyunun daha az berrak olmasının sebebi budur.

935b_3

Διὰ τί ἡ θάλαττα οὖσα βαρυτέρα τοῦ ποτίμου ὕδατος μᾶλλόν ἐστιν εὐδίοπτος; πότερον ὅτι λιπαρωτέρα; τὸ δὲ ἔλαιον ἐπιχυθὲν ποιεῖ μᾶλλον εὐδίοπτον. ἔχουσα δὲ ἐν αὑτῇ λίπος εἰκότως μᾶλλον εὐδίοπτός ἐστιν. ἢ οὐχ ἅπαν τὸ ἐλαφρότερον καὶ εὐδιοπτότερον; αὐτὸ γὰρ τὸ ἔλαιον ἐλαφρότερον τοῦ ὕδατος, εὐδιοπτότερον δὲ οὔ. ἢ οὐκ εὐδιοπτότερόν ἐστιν, ἀλλὰ φαίνεται; τὸ γὰρ πότιμον ὕδωρ ἀπὸ τῆς γῆς ἢ ἀπὸ ῥευμάτων ἐστίν, ἡ δὲ πηγὴ συναφίησι μετὰ τοῦ ὕδατος καὶ γῆν, ὥστε τῷ μὴ καθαρὰ εἶναι τὰ ῥεύματα συγκατάγει τὴν γῆν καὶ ἰλύν. αὕτη οὖν ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἧττον εἶναι εὐδίοπτον.

935b_439. Problem

Denizde yüzenler neden zayıflar? Eğer yoruldukları için olsaydı, koşu talimi yapanlar da ağır yorulur ama zayıflamazlar. Her yorgunluk zayıflatmadığı, ancak bedeni eritmeyen yorgunluk zayıflattığı için mi? Hem genel olarak denizde vakit geçirmenin insanları daha iştahlı ve zayıf yaptığı görülür; çünkü denizden yükselen buhar sıcak ve kurudur.

935b_4

Διὰ τί οἱ νέοντες ἐν τῇ θαλάττῃ λαπαροὶ γίνονται; εἰ γὰρ ὅτι πονοῦσι, καὶ οἱ τροχιζόμενοι ἰσχυρὸν πονοῦσι πόνον καὶ οὐ λαπάττονται. ἢ ὅτι οὐ πᾶς πόνος ποιεῖ λάπαξιν, ἀλλ’ ὁ μὴ ποιῶν σύντηξιν; ἡ δὲ ἐν τῇ θαλάττῃ διατριβὴ καὶ ὅλως δοκεῖ βρωτικωτέρους ποιεῖν καὶ λαπαρούς· θερμή τε γάρ ἐστι καὶ ξηρὰ ἡ ἀπ’ αὐτῆς ἀτμίς.

935b_540. Problem

İçilir sudan oluşan her göl neden giysileri hem yıkar hem de kirini söker? Yıkayan tatlı olandır, kiri söken ise acı olandır; ikisi birden aynı suda bulunamaz. Yoksa hiçbir şey acı olduğu için kir sökmez de kiri söken yapışkanlık mıdır? Hayvan paçaları ve sümüksü şeyler bu yüzden kir söker; acı şeylerden de yapışkanlığa ortak olanlar öyledir. Bu gölde ise şu olmuştur: natronlu özün acı kısmı yanıp gitmiş, yağlı ve yapışkan kısmı kalmıştır. Göl kiri bununla söker, içilir suyuyla da yıkar.

935b_5

Διὰ τί πᾶσα λίμνη πότιμος οὖσα πλύνει καὶ ῥύπτει τὰ ἱμάτια; πλύνει μὲν γὰρ τὸ γλυκύ, ῥύπτει δὲ τὸ πικρόν, ἄμα δὲ οὐχ οἷόν τε ἔχειν ταῦτα. ἢ οὐ τῷ πικρὸν εἶναι οὐθὲν ῥύπτει, ἀλλ’ ἡ γλισχρότης ῥυπτικόν; διὸ καὶ τὰ ἀκροκώλια καὶ ὅσα μυξώδη τοιαῦτα, ὥστε καὶ τῶν πικρῶν

936a

ὅσα τούτου μετέχει. ἐν δὲ τῇ λίμνῃ ταύτῃ συμβέβηκεν τοῦτο, ὥστε τῆς νιτρώδους δυνάμεως τὸ μὲν πικρὸν ἐκκεκαῦσθαι, ἐμμένειν δὲ τὸ λιπαρὸν καὶ γλίσχρον. τούτῳ μὲν οὖν ῥύπτει, πλύνει δὲ τῷ ποτίμῳ αὐτῆς.

936a_241. Problem

Denizin durgun kısmı neden beyaz, akıntılı kısmı neden kara görünür? Daha az görülen daha kara göründüğü için mi? Hareket eden şey durgun olandan daha az görülür. Yoksa içi görünen beyaz, içi görünmeyen kara olduğu için mi? Hareket edenin içi daha az görünür.

936a_2

Διὰ τί τὸ γαληνίζον τῆς θαλάττης λευκὸν φαίνεται, τὸ δὲ κατάφορον μέλαν; ἢ ὅτι τὸ ἧττον ὁρώμενον μελάντερον μᾶλλον φαίνεται; ἧττον δὲ φαίνεται τὸ κινούμενον τοῦ ἠρεμοῦντος. ἢ διότι τὸ μὲν διαφαινόμενον λευκόν, τὸ δὲ μὴ διαφαινόμενον μέλαν; ἧττον δὲ διαφαίνεται τὸ κινούμενον.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…