İçeriğe geç
Problemler

Aristoteles · Problemler

XX. Kitap: Çalılar ve Sebzelerle İlgili Problemler

923a_21. Problem

Kereviz tuzlu suyu kaldırır da pırasa niçin kaldırmaz? Pırasanın kökleri zayıf, kerevizinkiler güçlü olduğu için mi? Daha güçlü olan da daha az etkilenir.

923a_2

Διὰ τί τὸ ἁλυκὸν ὕδωρ τὰ μὲν σέλινα δέχεται, τὸ δὲ πράσον οὔ; ἢ ὅτι τοῦ μὲν ἀσθενεῖς αἱ ῥίζαι, τοῦ δὲ ἰσχυραί; τὸ δὲ ἰσχυρότερον ἀπαθέστερον.

923a_32. Problem

"Savaşta naneyi ne ye ne dik" niçin denir? Nane bedenleri soğuttuğu için mi? Bunu menideki bozulma gösterir. Bu da, aynı cinsten şeyler olan cesarete ve thymosa karşıt bir etkidir.

923a_3

Διὰ τί λέγεται μίνθην ἐν πολέμῳ μήτ’ ἔσθιε μήτε φύτευε; ἢ ὅτι καταψύχει τὰ σώματα; δηλοῖ δὲ ἡ τοῦ σπέρματος φθορά. τοῦτο δὲ ὑπεναντίον πρὸς ἀνδρείαν καὶ θυμὸν ταὐτὸν ὄν τῷ γένει.

923a_43. Problem

Bazı bitkiler, hıyar, kabak ve nar gibi, niçin çiçek açtıkları hâlde meyvesiz görünür? Yoksa meyvesiz değil midirler de bunlar zaten meyvenin kendisi midir? Nitekim çiçek açan kısım meyve kabuğudur, hıyar da bir meyve kabuğudur.

923a_4

Διὰ τί ἔνια ἄνθος ἔχοντα ἄκαρπά ἐστιν, οἷον σίκυος καὶ κολόκυνθα καὶ ῥόα; ἢ οὐκ ἄκαρπα, ἀλλὰ ταῦτα καρπός ἐστιν; περικάρπιον γοῦν ἐστι τὸ ἀνθοῦν, ὁ δὲ σίκυος περικάρπιον.

923a_54. Problem

Bitkilerin bazıları niçin pişirilerek, bazıları ise çiğ yenir? Özsuları hemen yenecek durumda olmayanlar, ateşe tutulunca sıcaklıkla daha tatlı olur da, hemen yenecek durumda olanlar çiğ de yenir diye mi?

923a_5

Διὰ τί τῶν φυομένων τὰ μὲν ἑψανά, τὰ δὲ ὠμὰ βρωτά; ἢ ὅσων οἱ χυμοὶ μὴ εὐθὺς ἐδώδιμοι, τούτων πυρωθέντων γλυκύτεροι γίνονται ὑπὸ τοῦ θερμοῦ, ὅσων δὲ εὐθύς, καὶ ὠμὰ ἐδώδιμα;

923a_65. Problem

Bazıları niçin haşlanarak, bazıları ise kızartılarak pişirilir? Daha sulu olanların o kadar, daha kuru olanların ise daha fazla kurutulmaması gerektiği için mi? Haşlanan her şey daha sulu ve daha yumuşak olur; daha az sulu olanlar ise ateşe tutulursa kurur.

923a_6

Διὰ τί τὰ μὲν ἑψανά, τὰ δὲ ὀπτανά; ἢ ὅτι τὰ μὲν ὑγρότερα οὐ τοσοῦτον, τὰ δὲ ξηρότερα οὐ μᾶλλον ξηρανθῆναι δεῖ; ἑψόμενα δὲ πάντα ὑγρότερα καὶ μαλακώτερα. τὰ δὲ ἧττον ὑγρὰ ἂν πυρωθῇ, γίνεται ξηρά.

923a_76. Problem

Peki bitkilerin bazıları niçin yenmez de bazıları yenir? Özsuları yüzünden mi? Çiğken de pişmemiş özsuları olan ve ateşte de değişmeyenler yenmez. Özsuları yenilebilir ama daha keskin olanlar ise çeşnidir; çünkü az miktarda çok güç taşıyan yiyecekler, çok miktarda [az güç taşıyanları] tatlandırır.

923a_7

Διὰ τί δὲ τὰ μὲν ἄβρωτά ἐστι, τὰ δὲ βρωτά; ἢ διὰ τοὺς χυμούς; ὅσα γὰρ καὶ ὠμὰ ἀπέπτους ἔχει καὶ πυρούμενα μὴ μεταβάλλει, ἄβρωτα. ὅσων δὲ βρωτὸς μὲν ὁ χυμὸς ἰσχυρότερος δέ, ταῦτα ἡδύσματά ἐστιν· τὰ γὰρ ἐν μικρῷ ἔχοντα πολλὴν δύναμιν τῶν βρωτῶν ἡδυντικὰ τῶν ἐν πολλῷ.

923a_87. Problem

Bitkilerin bazıları, ot ve "sebze" denenler gibi, niçin tohum verene kadar yaşar da tohum verince kurur, bazıları ise kurumayıp birçok kez ürün verir? Tohum verene kadar yaşayanların çoğu da niçin bir yıllıktır da at maydanozu ancak ertesi yıl meyve verir ve meyve verince de kurur? Her bitki, tohum bakımından olgunluk çağında olduğu sürece mi gelişir? Nitekim insanlar da otuz yaşına kadar gelişir, kimi zaman [boyca] uzayarak, kimi zaman kalınlaşarak. Artık [tohum] veremeyince, oradaki gibi, kuruyup yaşlanır; bazıları ise yavaş ve orantılı biçimde. Bazılarının niçin kısa, bazılarının niçin uzun ömürlü olduğu başka bir konudur. Ama hepsinin sınırı tohumun tamamlanması olduğuna göre, kısa ömürlülerin bir kez ya da birkaç kez, uzun ömürlülerin ise birçok kez meyve vermesi zorunludur. Böylece en zayıf olanlar yalnız bir kez meyve verir (bu yüzden kurumaları zorunludur); bunlardan da bir yılda bunu yapabilenler bir yıllık olur, bazıları ise at maydanozu gibi ertesi yıl verir, ağaçlar ve [öteki] bitkiler gibi.

923a_8

Διὰ τίνα αἰτίαν τὰ μὲν μέχρι σπέρματος τῶν φυτῶν ζῇ, εἶτα ἐνεγκόντα

923b

αὐαίνεται, οἷον ἡ πόα καὶ τὰ καλούμενα λάχανα, τὰ δὲ οὔ, ἀλλὰ πολλάκις φέρει; καὶ τῶν μέχρι σπέρματος ζώντων τὰ μὲν πολλὰ ἐπέτεια, τὸ δὲ ἱπποσέλινον τῷ ὑστέρῳ ἔτει φέρει καρπόν, καὶ ἐνέγκαν ἐξαυαίνεται; ἢ ἅπαντα μὲν μέχρι τούτου ἀκμάζει, ἕως ἂν κατὰ τὸ σπέρμα ἀκμάζῃ; ἐπεὶ καὶ οἱ ἄνθρωποι μέχρι τριάκοντα ἐτῶν ἐπιδιδόασιν, ὁτὲ μὲν τῷ πλήθει, ὁτὲ δὲ τῇ παχύτητι. ὅταν δὲ μηκέτι δύνηται φέρειν, ὥσπερ ἐκεῖ, αὐαίνεται καὶ καταγηράσκει· τὰ δὲ βραδέως καὶ κατὰ λόγον. δι’ ἣν μὲν οὖν αἰτίαν τὰ μὲν βραχύβια, τὰ δὲ μακρόβιά ἐστιν, ἄλλος ἔστω λόγος· ἐπεὶ δ’ ἔστιν πᾶσιν ὅρος ἡ τοῦ σπέρματος τελείωσις, ἀνάγκη τοῖς μὲν βραχυβίοις ἅπαξ ἢ ὀλιγάκις ἐνεγκεῖν καρπόν, τοῖς δὲ μακροβίοις πολλάκις, ὥστε τὰ μὲν ἀσθενέστατα ἅπαξ ἐνέγκοι (διὸ ἀνάγκη αὐαίνεσθαι)· καὶ τούτων τὰ μὲν δυνάμενα ἐνιαυτῷ ἐπέτεια εἶναι, τὰ δέ, ὥσπερ τὸ ἱπποσέλινον, τῷ ὑστέρῳ ἔτει, ὥσπερ τὰ δένδρα καὶ τὰ φυτά.

923b_28. Problem

Biri kerevizin çevresini köklerine kadar kazıp çevresine kavrulmuş arpa kepeği döker, üstünü toprakla örtüp böylece sularsa kökleri niçin kocaman olur? Kavrulmuş arpa sıcak ve süngerimsi olduğundan besini bir arada tutup yukarı salmadığı, sıcak olduğu için de onu pişirdiği, böylece büyüme çok olduğu için mi?

923b_2

Διὰ τί σελίνου, ἐάν τις περιορύξας μέχρι κάτω πρὸς τὰς ῥίζας περιβάλλῃ τῶν καχρυδίων, εἶτα ἄνωθεν τὴν γῆν, καὶ οὕτως ἄρδῃ, παμμεγέθεις γίνονται αἱ ῥίζαι; ἢ διότι τὸ καχρύδιον θερμὸν ὂν καὶ σομφὸν κατέχει μὲν σύνολκον τὴν τροφὴν καὶ οὐ προΐεται ἄνω, πέττει δὲ θερμὸν ὄν, ὥστε πολλὴν τὴν αὔξησιν γίνεσθαι;

923b_39. Problem

Kabaklar ya da hıyarlar daha küçükken hemen toprağa gömülürse niçin daha büyük olur? Rüzgârlar ve güneş kurutarak büyümeyi engellediği, hepsinin hacmini küçültüp daha sıkı yaptığı için mi? Ağaçlarda da durum böyledir: Rüzgâra açık ve bataklık yerlerdekiler, çukur ve sulak yerlerdekilerden farklıdır (biri büyük ve süngerimsi, öbürü küçük ve sıkı olur). Toprağa gömülenler ise ters şeylere maruz kaldıklarından ters sonuç verir. Kaplara konulanlar da böyledir: Kof narteks saplarının ya da kiremitlerin içine konan hıyarlar, çömleklere konan narlar ve elmalar büyük ama süngerimsi olur; [kabın içinde olmayıp] sert bir şeye dayanmadan büyüyen küçükler ise sıkı olur. Sebep, besinin daha çok olmasıdır; çünkü ne buharlaşıp gider ne de kurur. Örtü bunların olmasını engeller.

923b_3

Διὰ τί, ἐάν τις τὰς κολοκύνθας εὐθὺς μικρὰς οὔσας κρύψῃ τῇ γῇ ἢ τοὺς σικύους, μείζους γίνονται; ἢ διότι τὰ πνεύματα καὶ ὁ ἥλιος ξηραίνοντα ἀφαιροῦνται τὴν αὔξησιν, καὶ τοὺς ὄγκους ἐλάττους μὲν ποιοῦσιν πάντων, στιφροτέρους δέ, ὥσπερ καὶ τῶν δένδρων τά τε ἐν προσηνέμοις καὶ ἑλώδεσιν καὶ τὰ ἐν κοίλοις καὶ ἐφύδροις (τὰ μὲν γὰρ μεγάλα γίνονται καὶ σομφά, τὰ δὲ μικρὰ καὶ πυκνά)· ἐν δὲ τῇ γῇ κρυφθέντα ἐναντία πάσχοντα ἐναντίως ἀποβαίνει. ὁμοίως δὲ καὶ τὰ εἰς ἀγγεῖα τιθέμενα, σίκυοι εἰς νάρθηκας κοίλους ἢ καλυπτῆρας καὶ ῥοιαὶ καὶ μῆλα εἰς χύτρας, τὰ μὲν μεγάλα σομφὰ δέ, οἱ δὲ μικροὶ στερροὶ αὐξανόμενοι, μὴ εἰς ἀντίτυπον. αἰτία δὲ ἡ τροφὴ πλείων γινομένη διὰ τὸ μήτε ἀποπνεῖσθαι, μήτε ξηραίνεσθαι· τὸ γὰρ ἀποστέγον κωλύει ταῦτα πάσχειν.

923b_410. Problem

Keskin tatlı bitkilerin tohumları niçin köklerinden ve yapraklarından daha keskindir? Her şey tohumdan oluştuğu ve öteki parçalara da tohumdan, bazılarının dediği gibi adeta içinde zaten bulunuyormuş gibi, hem tatlar hem kokular aktarıldığı için mi? Nitekim bütün bitkilerde kendine özgü kokular tohumlarla birlikte oluşur. Keskinlik öteki parçalara tohumdan geçiyorsa, en çok tohumda bulunması da akla yatkındır.

923b_4

Διὰ τί τὰ σπέρματα τῶν δριμέων φυτῶν δριμύτερά ἐστιν ἢ αἱ ῥίζαι καὶ τὰ φύλλα; ἢ διότι ἐκ τοῦ σπέρματος γίνεται ἅπαντα, καὶ εἰς τὰ ἄλλα δίδοται μέρη ἐκ τούτου, οἱονεὶ ἐνυπάρχοντα, ὥς φασί τινες, καὶ οἱ χυμοὶ καὶ αἱ ὀσμαί, ἐπεὶ καὶ αἱ ὀσμαὶ ἴδιοι γίνονται ἅμα τοῖς σπέρμασιν ἅπασιν. εἰ οὖν ἐκ τούτου καὶ τοῖς ἄλλοις ἡ δριμύτης ὑπάρχει, εὔλογον καὶ αὐτὸ ὑπάρχειν μάλιστα.

923b_511. Problem

İnce turplar niçin daha keskindir? Daha büyük olanlar geçen zaman yüzünden daha çok piştiği için mi?

923b_5

Διὰ τί αἱ ῥαφανῖδες αἱ λεπταὶ δριμύτεραι; ἢ ὅτι αἱ μείζους διὰ τὸν χρόνον πεπεμμέναι μᾶλλον;

924a12. Problem

Kapari niçin işlenen tarlalarda kolay kolay yetişmek istemez de (pek çok kişi kök taşıyarak ve tohum ekerek bunu denemiştir; çünkü bazı yerlerde kapari gülden daha kârlıdır), en çok mezarların üzerinde yetişir? Çünkü orası en az ayak basılan yerdir. Bu ve buna benzer başka şeyler hakkında şunu bilmek gerekir: Her şey aynı maddeden oluşup büyümez; bazıları başka şeylerin bozulmasından baştan oluşur ve büyür. Örneğin bedende besin bozulunca bitler ve kıllar oluşur, hep de en kötü durumda olan bedende. Bedende bazı şeyler besinin artığından oluşur, bu da pişmemiş olandır, tabiatın hâkim olamadığı şeydir; bunun en kolay ayrılanları mesaneye ve bağırsağa atılır, bazılarından ise canlılar oluşur. Bu yüzden bunlar yaşlılıkta ve hastalıklarda çoğalır. Aynı şekilde toprakta da bazı şeyler pişmiş besinden, bazıları ise artıklardan ve ters durumda olan şeylerden oluşup büyür. Çiftçilik ise besini pişirir ve işe yarar hâle getirir; ekili ürünler de bundan oluşur. Böyle bir evcilleştirmeyle oluşanlara, sanattan yararlandıkları, adeta terbiye gördükleri için "ekili" denir. Buna elverişli olmayanlar ya da ters durumdaki şeylerden oluşanlar ise yabanidir ve ekilip biçilen toprakta yetişmek istemez. Çünkü çiftçilik onları terbiye ederken bozar; onlar bozulmadan oluşur. Kapari de bunlardandır.

924a

Διὰ τί ἡ κάππαρις οὐκ ἐθέλει ῥᾳδίως ἐν τοῖς ἐργασίμοις γίνεσθαι χωρίοις (πολλοὶ γὰρ πεπείρανται καὶ ῥίζας μεταφέροντες καὶ σπέρματα καταβάλλοντες· ἐνιαχοῦ γὰρ λυσιτελεῖ μᾶλλον τῶν ῥόδων), ἀλλὰ φύεται μάλιστα ἐπὶ τῶν τάφων, ὅτι ἀβατώτατος ὁ τόπος ἐστίν. περὶ δὲ δὴ τούτου καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα, δεῖ λαβεῖν ὅτι οὐχ ἅπαντα ἐκ τῆς αὐτῆς ὕλης γίνεται οὐδ’ αὔξεται, ἀλλ’ ἔνια ἐξ ἄλλων φθορᾶς καὶ ἐξ ἀρχῆς γίνεται καὶ αὐξάνεται, οἷον οἱ φθεῖρες καὶ αἱ τρίχες ἐν τῷ σώματι διαφθειρομένης τῆς τροφῆς, καὶ ἀεὶ τὸ χεῖρον ἔχοντος. ὥσπερ οὖν καὶ τῶν ἐν σώματι ἔνια γίνεται ἐκ περιττώματος τροφῆς, τοῦτο δ’ ἐστὶν ἀπεψία, καὶ οὗ μὴ ἐδύνατο κρατῆσαι ἡ φύσις, τὰ μὲν προχειρότατα εἰς κύστιν καὶ κοιλίαν ἀποκρίνεται, ἐξ ἐνίων δὲ ζῷα γίνεται, διὸ καὶ αὐξάνονται ταῦτα ἐν γήρᾳ καὶ νόσοις, οὕτως ἐν τῇ γῇ τὰ μὲν ἐκ πεπεμμένης τῆς τροφῆς γίνεται καὶ αὐξάνεται, τὰ δὲ ἐκ περιττωμάτων καὶ ἐναντίως ἐχόντων. ἡ δὲ γεωργία πέττει καὶ ἐνεργὸν ποιεῖ τὴν τροφήν· ἐξ ἧς συνίστανται οἱ ἥμεροι καρποί. ἅ μὲν οὖν ἐκ τοιαύτης γίνεται ἡμερότητος, ἥμερα καλεῖται διὰ τὸ ἀπὸ τέχνης ὠφελεῖσθαι ὥσπερ παιδευόμενα· ὅσα δὲ μὴ δύναται ἢ καὶ ἐξ ἐναντίως ἔχοντος συνίσταται, ταῦτα ἄγριά ἐστιν καὶ οὐκ ἐθέλει γίνεσθαι ἐν γεωργησίμῳ. ἡ γὰρ γεωργία φθείρει αὐτὰ παιδεύουσα· ἐκ γὰρ φθορᾶς γίνεται. ὧν καὶ ἡ κάππαρίς ἐστιν.

924a_213. Problem

Kışın tam olgunluk çağındayken turpların yapraklarını kesip çevresine toprak yığan ve suyu geçirmeyecek kadar bastıran biri olursa, niçin yazın bu turplar kocaman kalınlıkta olur? Toprak yığılması turpun bozulmamasının sebebi olduğu, suyun onu çürütmesini önlediği için mi? Yukarıya, filize gönderdiği besin de turpun kendisine girer; böylece ya büyümesi ya da soğanlar gibi yanından başka kökler sürmesi zorunludur. Soğanlar da, biri onları bir yıllık hâlde söküp almaz da kış boyunca bırakırsa, kat kat çoğalır. Ama soğanlar yanından sürgün veren bitkilerdendir, turp ise değildir; bu yüzden bütün besini kendisi aldığından kalınlaşması zorunludur.

924a_2

Διὰ τί, ἐάν τις ῥαφανίδων, ὅταν μάλιστα ἀκμάζωσι τοῦ χειμῶνος, ἀποτεμὼν τὰ φύλλα περισάξῃ τὴν γῆν καὶ καταπατήσῃ ὥστε ἀποστέγειν τὸ ὕδωρ, αὗται ἐν τῷ θέρει γίνονται ἄπλετοι τὸ πάχος; ἢ ὅτι τοῦ μὲν μὴ φθείρεσθαι τὸ περισεσάχθαι αἴτιον, κωλῦον τὸ ὕδωρ σήπειν; ἡ δὲ τροφή, ἢν ἄνω ἀφίει εἰς τὸν βλαστόν, εἰσέρχεται εἰς αὐτήν, ὥστε ἀνάγκη αὐτὴν μείζω γίνεσθαι ἢ ἀφιέναι παραβλαστάνουσαν ἄλλας ῥίζας, ὥσπερ τὰ κρόμμυα; καὶ γὰρ ταῦτα, ἐὰν μή τις ἐκτίλῃ ἐπέτεια, ἀλλ’ ἐάσῃ τὸν χειμῶνα, πολλαπλάσια γίνεται. τὰ μὲν οὖν κρόμμυα τῶν παραβλαστανόντων ἐστίν, ἡ δὲ ῥάφανος οὔ, ὥστε ἀνάγκη αὐτὴν γίνεσθαι παχεῖαν διὰ τὸ πᾶσαν λαμβάνειν τὴν τροφήν.

924a_314. Problem

Biri hıyarları ya da kabakları bir kuyunun çevresine diker, olgunlaştıklarında da kuyuya sarkıtıp üstünü örterse niçin yıl boyu taze kalır? Sudan çıkan buhar serinleterek kurumalarını önlediği ve onları taze tuttuğu, örtünün de onları rüzgârlardan koruması büyümüş olanları beslediği için mi? Kalıcı olmalarının sebebi ise kökler yerinde bırakıldığı için besinlerinin olmasıdır. Nitekim biri meyve verdikten sonra filizi alır, kesip köklerin çevresine toprak yığar ve bastırırsa, kökler korunabildiği için turfanda hıyar elde eder; çünkü bu hıyarlar önceki yılın hıyarlarından olmayacaktır. Bunlar ekilenlerden daha çabuk meyve verir; çünkü bu işin büyük kısmını tabiatta kökler önceden tamamlamıştır, ekilenlerde ise önce bunun olması gerekir. Toprak yığmakla da sıcaklık sağlanır; böylece kökler korunur ve daha çabuk filiz sürer. Bu yüzden biri kışın hıyar tohumunu küçük sepetlere ekip ılık suyla sular, güneşe çıkarır ve ateşin yanına koyarsa, sonra uygun mevsimde sepetlerdeki hâliyle toprağa dikerse, hıyarlar çok erkenci olur.

924a_3

Διὰ τί, ἐάν τις σικύους ἢ κολοκύνθας περὶ φρέαρ φυτεύσας, ὅταν ὡραῖοι ὦσι, καθεὶς εἰς τὸ φρέαρ ἀποστεγάσῃ, γίνονται δι’ ἔτους χλωροί; ἢ διότι ἥ τε ἀπὸ τοῦ ὕδατος ἀτμὶς ψύχουσα κωλύει ξηραίνεσθαι καὶ παρέχει θάλλοντα, καὶ

924b

τὸ ἀποστέγειν τούτους καὶ τὰ πνεύματα τρέφει τὰ ηὐξημένα; τοῦ δὲ διαμένειν αἴτιον τὸ ἔχειν τροφὴν ἐωμένων τῶν ῥιζῶν. καὶ γὰρ ἐάν τις ἀφελὼν τὴν βλάστην, ὅταν καρποφορήσωσι, καὶ ἀποτεμὼν περισάξῃ καὶ καταπατήσῃ τὴν γῆν περὶ τὰς ῥίζας, πρωΐμους οἴσει σικύους, ὡς δυναμένων σώζεσθαι τῶν ῥιζῶν· οὐ γὰρ ἔσται σίκυος τῶν προετείων. θᾶττον δὲ αὐτοὶ τῶν σπειρομένων οἴσουσι καρπὸν διὰ τὸ πολὺ προϋπάρχειν τοῦ ἔργου τῇ φύσει τὰς ῥίζας, τοῖς δὲ σπειρομένοις δεῖν γίνεσθαι τοῦτο πρῶτον, ἐν ᾗ περισάξεις ἀλέαν ποιεῖν, ὥστε σώζεσθαι καὶ θᾶττον ἐνιέναι βλαστόν. διὸ καὶ ἐάν τις χειμῶνος φυτεύσῃ σπέρμα σικύου ἐν ταλαρίσκοις καὶ ἄρδηται θερμῷ καὶ εἰς τὸν ἥλιον ἐκφέρῃ καὶ παρὰ πυρὶ τιθῇ, πρώϊμοι σφόδρα ἔσονται, ἐὰν ὡς ἔχει ἐν τοῖς ταλάροις εἰς τὴν ἱκνουμένην ὥραν εἰς τὴν γῆν φυτεύσῃ.

924b_215. Problem

[Bahçeler] niçin sabahleyin, gece ya da akşamüstü sulanır? Suyu güneş tüketmesin diye mi? Yoksa su ılık olursa sulanan bitkileri bozduğu için mi?

924b_2

Διὰ τί ἀρδεύουσιν ἕωθεν ἢ νυκτὸς ἢ δείλης; πότερον ἵνα μὴ ὁ ἥλιος ἀναλώσῃ; ἢ ὅτι, ἐαν ᾖ θερμὸν τὸ ὕδωρ, διαφθείρει τὰ ἀρδόμενα;

924b_316. Problem

Güzel kokulu tohumlar ve bitkiler niçin idrar söktürür? Sıcak ve kolay pişen şeyler oldukları, bu tür şeyler de idrar söktürdüğü için mi? Çünkü içlerindeki sıcaklık [sıvıları] çabucak inceltir, koku da cisimsi bir şey değildir. Güzel kokulu olmayan şeyler de, sarımsak gibi, sıcaklıkları yüzünden idrar söktürür, ama bunlar daha çok eritici etki yapar. Güzel kokulu tohumlar sıcaktır, çünkü koku genel olarak bir tür sıcaklık yüzünden oluşur; kötü kokulu şeyler ise pişmemiştir. Bir şeyin idrar söktürmesi için yalnız sıcak değil, kolay pişen bir şey de olması gerekir ki aşağıya inerken sıvıları da inceltsin.

924b_3

Διὰ τί τὰ εὐώδη οὐρητικά, καὶ σπέρματα καὶ φυτά; ἢ ὅτι θερμὰ καὶ εὔπεπτα, τὰ δὲ τοιαῦτα οὐρητικά· ταχὺ γὰρ λεπτύνει ἡ ἐνοῦσα θερμότης, καὶ ἡ ὀσμὴ οὐ σωματώδης, ἐπεὶ καὶ τὰ μὴ εὐώδη, οἷον σκόροδα, διὰ τὴν θερμότητα οὐρητικά, μᾶλλον μέντοι συντηκτικά. θερμὰ δὲ τὰ εὐώδη σπέρματα, διότι ὅλως ἡ ὀδμὴ διὰ θερμότητά τινα γίνεται· ἀλλὰ τὰ δυσώδη ἄπεπτά ἐστιν. δεῖ δὲ μὴ μόνον εἶναι θερμά, ἀλλὰ καὶ εὔπεπτα, εἰ ἔσται οὐρητικά, ὅπως συγκατιόντα λεπτύνῃ τὰ ὑγρά.

924b_417. Problem

Sebzelerden, örneğin üç ya da iki yıllık daha eski tohumdan çıkanlar niçin taze tohumdan çıkanlardan daha çabuk sap verir? Hayvanlarda olgunluk çağındaki canlı daha çabuk tohum verdiği gibi, tohumlardan da çok eski olanların gücü buharlaşıp gittiği, [taze] olanlar ise henüz kendine özgü olmayan artığı taşıdıkları için daha zayıf oldukları, yaşça ortada olanlar ise nem çekilmiş olduğundan en güçlü oldukları ve dolayısıyla daha çabuk tohum verdikleri için mi? Sap vermek de budur, çünkü tohum saptan çıkar.

924b_4

Διὰ τί θᾶττον ἐκκαυλεῖ τῶν λαχάνων τὰ ἐκ παλαιοτέρου σπέρματος, οἷον τριετοῦς ἢ διετοῦς, ἢ τὰ ἐκ τῶν προσφά των; ἢ ὅτι ὡς ἐπὶ τῶν ζῴων θᾶττον σπέρμα φέρει τὸ ἀκμάζον, οὕτω καὶ τῶν σπερμάτων τὰ μὲν λίαν παλαιὰ ἐξίκμασται τὴν δύναμιν, τὰ δὲ ἀσθενέστερα διὰ τὸ ἔτι ἔχειν περίττωμα μὴ οἰκεῖον, τὰ δὲ μέσα τῷ χρόνῳ ἰσχυρότατα ἀπεληλυθότος τοῦ ὑγροῦ θᾶττον οὖν σπέρμα φέρει. τὸ δὲ ἐκκαυλεῖν τοῦτό ἐστιν· ἐκ γὰρ τοῦ καυλοῦ τὸ σπέρμα.

924b_518. Problem

Sedefotu bir incir ağacına aşılanırsa niçin en güzel ve en bol hâliyle yetişir? Ağacın kabuğuna aşılanır ve çevresi çamurla sıvanır. Sedefotunun kökleri sıcaklığa ve ılıklığa ihtiyaç duyduğu (bu yüzden biri çevresine kül dökerse de faydalanır), incir ağacı da sıcak olduğu için mi? Bunu incir ağacının, her şeyinkinden daha keskin olan özsuyu ve [yakılınca çıkardığı] bol duman da gösterir. Demek ki külünkine benzer bir sıcaklığı ve nemi vardır. Öyleyse kül faydalı oluyorsa, sedefotunun incir ağacında da en çok gürbüzleşmesi zorunludur; çünkü kül [yeni besin] akıtmaz, incir ağacından ise besin hep akar ve incirin nemi tükenmez.

924b_5

Διὰ τί πήγανον κάλλιστον καὶ πλεῖστον γίνεται ἐάν τις ἐκφυτεύσῃ εἰς συκῆν; ἐκφυτεύεται δὲ περὶ τὸν φλοιὸν καὶ περιπλάττεται πηλῷ. ἢ ὅτι θερμότητος δέονται αἱ ῥίζαι τοῦ πηγάνου καὶ ἀλέας (διὸ καὶ τὴν τέφραν ἐάν τις περιβάλλῃ, ὀνίνανται), ἡ δὲ συκῆ θερμή ἐστιν. δηλοῖ δὲ καὶ ὁ

925a

ὀπὸς πάντων δριμύτατος ὤν, καὶ ὁ πολὺς καπνός. ἔχει οὗν τοιαύτην θερμότητα καὶ ἰκμάδα οἵαν καὶ ἡ τέφρα, ὥστε εἰ ἐκείνη ὀνίνησιν, ἀναγκαῖον καὶ ἐκ τῇ συκῇ μάλιστα εὐσθενεῖν, ὅσῳ ἡ μὲν τέφρα οὐκ ἐπιρρεῖ, τὸ δ’ ἀπὸ τῆς συκῆς ἀεὶ ἐπιρρεῖ, οὐκ ἀναλισκομένου τοῦ ὑγροῦ τῇ συκῇ.

925a_219. Problem

Bazı bitkiler niçin hep boş, kof bir sap çıkarır? Başka bir şey de büyütmesi gerekenler mi?

925a_2

Διὰ τί ἔνια τῶν φυτῶν ἀεὶ κενὸν φέρει τὸν καυλόν; ἢ ὧν ἀνάγκη ἄλλο φύειν;

925a_320. Problem

Attika'da öteki ürünler en tatlı hâlleriyle yetiştiği hâlde kekik niçin en keskin hâliyle yetişir? Oysa kekik de bir üründür. ... (Metinde boşluk vardır.) Böylece yetişen bitkilerde çok nem bulunmaz. Tabiatça tatlı olan şeyler, içlerindeki nemin ölçülü olması sayesinde tatlıdır; güneş nemin çoğunu çekip alınca geriye kalan kolayca pişer. Çünkü çok nemi olgunlaştırmak zor, ölçülüsünü olgunlaştırmak daha kolaydır. Böylece tabiatça tatlı ürünler daha da tatlı olur. Tabiatça kuru ve tatlı olmayan ürünlerde ise, azlığından ötürü kendine özgü nem kalır; bu da en az tatlı olan kısımdır. Çünkü güneş en tatlı ve en hafif kısmı alıp götürür; bu ürünlerde de öteki ürünlerdeki gibi bir fazla yoktur.

925a_3

Διὰ τί ἐν τῇ Ἀττικῇ οἱ μὲν ἄλλοι καρποὶ γλυκύτατοι γίνονται, τὸ δὲ θύμον δριμύτατον; καίτοι καὶ τοῦτο καρπός τίς ἐστιν... ὥστε οὐ πολὺ ὑγρὸν τὰ φυόμενα ἔχει. ὅσα μὲν οὖν φύσει γλυκέα ἐστὶν διὰ μετριότητα τοῦ ἐνυπάρχοντος ὑγροῦ, ὅταν ἀπάγῃ ὁ ἥλιος τὸ πλεῖστον, τὸ ὑπολειπόμενον ῥᾳδίως πέττεται· τὸ γὰρ πολὺ ἔργον πεπάνθαι, τὸ δὲ μέτριον ῥᾷον. ὥστε γίνονται οἱ φύσει γλυκεῖς γλυκύτεροι ἐν δὲ τοῖς φύσει ξηροῖς τε καὶ μὴ γλυκέσι καρποῖς λείπεται δι’ ὀλιγότητα τὸ οἰκεῖον, τοῦτο δ’ ἐστὶν ἥκιστα γλυκύ· ἀφαιρεῖται γὰρ ὁ ἥλιος τὸ γλυκύτατον καὶ κουφότατον· οὗτοι δὴ οὐκ ἔχουσι περιττὸν ὥσπερ οἱ ἄλλοι καρποί.

925a_421. Problem

Yarpuz, zambaklar ve asılmış soğanlar niçin gündönümü sırasında çiçek açar? İçlerinde pişmemiş besin bulunduğu, bu besin de kışın soğuktan ötürü pişmeyip gündönümünde mevsim sayesinde pişince büyüme olduğu için mi? Bu büyüme de, besin akıp gelmediği için çabucak söner. Çünkü ne bir ilkesi ne de besin akışı olduğundan kurur. Tıpkı İskitlerde, kar çok yağdığı için tahılın [toprakta] kalıp sonra çabucak boy atması gibi.

925a_4

Διὰ τί γλήχων καὶ τὰ λείρια καὶ τὰ κρόμμυα τὰ κρεμάμενα ὑπὸ τὰς τροπὰς ἀνθεῖ; ἢ ἐνυπάρχει αὐτοῖς τροφὴ ἄπεπτος, ἢ τοῦ μὲν χειμῶνος οὐ πέττεται διὰ τὸ ψῦχος, ὑπὸ δὲ τροπὰς πεττομένης διὰ τὴν ὥραν ἡ αὔξησις γίνεται; αὕτη δὲ διὰ τὸ μὴ ἔχειν ἐπίρρυσιν ταχὺ μαραίνεται. οὐ γάρ τινα ἔχουσα ἀρχὴν οὐδέ τινα ἐπίρρυσιν ἀποξηραίνεται, ὥσπερ Σκύθαις διὰ τὸ πολλὴν τὴν χιόνα γίνεσθαι συμβαίνει τὸν σῖτον μένειν καὶ ταχὺ ἀνατρέχειν.

925a_522. Problem

Gözleri niçin yalnız soğan bu kadar aşırı yakar (adının da göz bebeğini kapattırmasından geldiğini söylerler), mercanköşk ve keskin olan başka şeyler ise yakmaz? Nitekim burna dokunan anarrinon otu daha çok yaktığı hâlde, yaklaştırılınca aynı şekilde gözyaşı akıtmaz; soğan ise hem yaklaştırılınca hem de yenince gözyaşı akıtır. Keskin şeylerin her birinde, her birinin kendine özgü gücünü meydana getiren birçok farklılık bulunduğu için mi? Anarrinon daha sıcak olduğundan, kendi yol açtığı erimeyi [gözyaşını] daha çok kurutur; yiyene gözyaşı döktürür, ama yaklaştırılınca döktürmez, çünkü ondan ince bir buhar çıkmaz; zira daha kuru ve daha sıcaktır. Mercanköşk ve benzerleri ise sıcak ve hafifçe kurudur. Oysa gözyaşı akıtacak olanın yakıcı, nemli ve yapışkan olması gerekir. Bu yüzden zeytinyağı da yakıcılığı zayıf olduğu hâlde gözyaşı akıtır; çünkü yapışkanlığı ve inceliği yüzünden içeri sızarak acı verir, acı yüzünden de erimeye [gözyaşına] yol açar. Soğanın gücü ise, hem özsuyu hem de buharı sıcak, ince ve yapışkan olacak türdendir. Böylece yaklaştırılınca, buharı böyle olduğundan ve onunla birlikte ince bir nem de çıktığından gözyaşı akıtır; yenince ise buharı geçip giderek ... (metinde boşluk vardır). Sarımsak ise sıcak ve keskindir, nemi de vardır ama yapışkan değildir; bu yüzden gözyaşı akıtmaz.

925a_5

Διὰ τί τὸ κρόμμυον μόνον οὕτως περιττῶς δάκνει τὼ ὀφθαλμώ (διὸ καὶ τοὔνομά φασι τοῦτ’ ἔχειν αὐτό, ὡς τὴν κόρην ποιεῖν συμμύειν), ἡ δὲ ὀρίγανος οὔ, οὐδ’ ἄλλα δριμέα ὄντα; καὶ γὰρ τὸ ἀνάρρινον μᾶλλον δάκνον οὐ ποιεῖ ὁμοίως δακρύειν προσφερόμενον, τὸ δὲ 〈κρόμμυον〉 προσφερόμενον καὶ τρωγόμενον. ἢ ὅτι διαφοραὶ πολλαὶ ἀκολουθοῦσιν ἑκάστοις τῶν δριμέων, ἃ ποιεῖ τὴν ἰδίαν ἑκάστου δύναμιν; τὸ μὲν οὖν ἀνάρρινον διὰ τὸ θερμότερον εἶναι ξηραντικώτερόν ἐστι τῆς γινομένης ὑπ’ αὐτοῦ συντήξεως, ἐπεὶ ποιεῖ γε δάκρυον ἐσθίοντι· προσφερόμενον δὲ οὔ, ὅτι οὐκ ἀπατμίζει ἀπ’ αὐτοῦ λεπτόν τι· ξηρότερον γάρ ἐστι καὶ θερμότερον. ἡ δὲ ὀρίγανος

925b

καὶ τὰ τοιαῦτα θερμὰ ξηρά ἐστιν ἠρέμα· δεῖ δὲ τὸ μέλλον δάκρυον ποιήσειν δηκτικὸν καὶ ὑγρὸν εἶναι καὶ γλίσχρον. διὸ καὶ τὸ ἔλαιον ποιεῖ δακρύειν, ἀσθενῆ ἔχον δῆξιν· διὰ γλισχρότητα γὰρ καὶ λεπτότητα παραδῦνον ποιεῖ τὸν πόνον, καὶ τὴν σύντηξιν διὰ τὸν πόνον. τὸ δὲ κρόμμυον τοιαύτην ἔχει τὴν δύναμιν ὥστε καὶ τὸ ὑγρὸν καὶ τὴν ἀτμίδα αὐτοῦ θερμὴν καὶ λεπτὴν καὶ γλίσχραν εἶναι. ὥστε προσφερόμενον μέν, διὰ τὸ τὴν ἀτμίδα τοιαύτην εἶναι καὶ συναφιέναι ὑγρότητα λεπτήν, ποιεῖ δακρύειν, ἐσθιομένου δὲ ἡ ἀναθυμίασις διιοῦσα...τὸ δὲ σκόροδον θερμὸν μὲν καὶ δριμύ ἐστι καὶ ὑγρότητα ἔχει, ἀλλ’ οὐ γλίσχρον· διὸ οὐ ποιεῖ δακρύειν.

925b_223. Problem

Mersin meyveleri elde sıkılınca niçin sıkılmamış olanlardan daha tatlı gelir? Salkımdan koparılmış üzüm tanelerinin koparılmamış olanlardan daha tatlı olması gibi mi? Tabiatça hoş olan şıra yüzünden koparılmış taneler adeta tatlandırılmış gibidir (çünkü dışları da şırayla kaplıdır), salkımdakiler ise tatlandırılmamıştır. Tabiatça tatlı olan ve tatlılığını içinde taşıyan mersin meyvelerinde de durum aynıdır. Bunlar da üzüm taneleri gibi sıkılınca içteki tatlılıkla dolar ve dıştan da daha tatlı oldukları belli olur.

925b_2

Διὰ τί τὰ μύρτα ἐν τῇ χειρὶ θλιβέντα γλυκύτερα ἡμῖν δοκεῖ εἶναι τῶν μὴ τεθλιμμένων; ἢ καθάπερ καὶ αἱ ῥᾶγες τετρυγημέναι τῶν βοτρύων γλυκύτεραί εἰσιν ἢ τῶν ἀτρυγήτων; ὑπὸ γὰρ τοῦ γλεύκους ὄντος φύσει ἡδέος αἱ μὲν τετρυγημέναι ῥᾶγες ὥσπερ ἐοίκασιν ἡδυσμέναι (ἀνάπλεῳ γάρ εἰσι καὶ ἔξωθεν), αἱ δ’ ἐπὶ τῶν βοτρύων ἀνήδυστοι. ὁμοίως οὖν καὶ ἐπὶ τῶν μύρτων φύσει γλυκέων καὶ τὴν γλυκύτητα ἐχόντων ἐντός. ὥσπερ αἱ ῥᾶγες οὖν, ὅταν θλιφθῇ, ἀναπίμπλαται ἀπὸ τῆς ἐντὸς γλυκύτητος καὶ ἔξωθεν διαφαίνεται γλυκύτερα ὄντα.

925b_324. Problem

Mersin meyvelerinin, hurmaların ve salkımlardaki üzümlerin daha küçük olanları niçin daha çekirdeksizdir; nitekim küçük üzüm tanelerinin ya hiç çekirdeği yoktur ya da çekirdekleri daha küçüktür? Daha az tamamlanmış oldukları için ayrışmış bir çekirdekleri olmadığından mı? Çünkü çekirdek, tohumu taşıyan son aşamadır. Bu yüzden daha küçüktürler de, sanki yan sürgünler ve eksik kalmış şeylermiş gibi. Çekirdeklilerden daha az tatlıdırlar da, çünkü daha az pişmişlerdir; pişme ise tamamlanmadır.

925b_3

Διὰ τί τῶν τε μύρτων τὰ ἐλάττω ἀπυρηνότερά ἐστι, καὶ ἐν τοῖς φοίνιξι καὶ ἐπὶ τῶν βοτρύων, ἔνθα δ’ αἱ μικραὶ ῥᾶγες οὐκ ἔχουσιν ἢ ἐλάττους πυρῆνας; ἢ διὰ τὸ ἀτελέστερα εἶναι οὐκ ἔχει ἀποκεκριμένον; τέλος γὰρ ὁ πυρὴν ἔχει τὸ σπέρμα. διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἐλάττους εἰσίν, ὡς ὄντα παραφυάδες καὶ ἀτελῆ. καὶ ἧττον δὲ γλυκέα τῶν ἐχόντων πυρῆνας· ἀπεπτότερα γάρ ἐστιν, ἡ δὲ πέψις τελείωσίς ἐστιν.

925b_425. Problem

Meyvelerin bazıları, hıyar gibi, niçin köke yakın kısımlarında, bazıları ise, palamut gibi, yukarıdaki ucunda daha acıdır? Birincilerde besin kök tarafından hep aktığı için oradaki besin pişmemiş olduğundan mı? Ötekiler ise tabiatça kurudur; böylece tatlı kısım uçtan çekilip pişmiş olunca uç kurur ve tuzda olduğu gibi acı kısım geride kalır. Kuruyan şey daha çok acılaşır; tıpkı zeytinlerin ve palamutların eskiyince acılaşması gibi.

925b_4

Διὰ τί τῶν περικαρπίων τὰ μὲν πικρότερα τὰ πρὸς τὴν ⟦ῥίζαν⟧, οἷον σίκυοι, ⟦τὰ δὲ⟧ τὰ πρὸς τὸ ἄκρον τὸ ἄνω, οἷον αἱ βάλανοι; ἢ ὅτι τῶν μὲν ταύτῃ ἂπεπτος ἡ τροφὴ διὰ τὸ ἐπιρρεῖν κατὰ τὴν ῥίζαν ἀεί· τὰ δὲ ξηρὰ φύσει ἐστίν, ὥστε ἀπαγομένου τοῦ γλυκέος ἐκ τοῦ ἄκρου καὶ πεπεμμένου ἤδη ξηραίνεται, καὶ λείπεται τὸ πικρὸν ὥσπερ οἱ ἅλες; ξηραινόμενον δὲ μᾶλλον πικρὸν γίνεται, καθάπερ ἐλαῖαι καὶ βάλανοι παλαιούμεναι πικραὶ γίνονται.

926a26. Problem

Bazı bitkiler toprakta olmadıkları, kesilip yerde yattıkları hâlde, örneğin zambak sapları, sarımsaklar ve soğanlar, niçin filiz sürer? Hiçbir bitki besinini belirli bir yerde değil de bütün kısımlarında taşıdığı için mi? Her bitki besine sahip olmakla değil, besin pişip dağıtılınca büyür; besine daha önce de sahiptir, ama bu işin olacağı mevsim gelince, mevsim pişirince büyür; timsahların yumurtaları gibi. Ama artık kesintisiz büyümez, çünkü başka besin akıp gelmez.

926a

Διὰ τί ἔνια βλαστάνει οὐκ ἐν τῇ γῇ ὄντα, ἀλλ’ ἐκτετμημένα, τὰ δὲ κείμενα, οἷον οἱ τῶν κρίνων καυλοὶ καὶ σκόροδα καὶ κρόμμυα; ἢ ὅτι ἔχουσι τροφὴν ἅπαντα ἐν αὑτοῖς, ἀλλ’ οὐκ ἐν ἀφωρισμένῳ τόπῳ οὐθὲν φυτόν; [ἡ περιουσία οὖν ἐστὶ τῆς τροφῆς ἡ ποιοῦσα βλαστάνειν. δῆλον δέ· καὶ γὰρ καὶ αἱ σκίλλαι καὶ οἱ βολβοὶ ταὐτὸ ποιοῦσιν.] (αὔξεται δ’ ἕκαστον οὐ τῷ ἔχειν, ἀλλ’ ὅταν πεφθῇ καὶ διανεμηθῇ. ἔχει μὲν οὖν καὶ ἔμπροσθεν,) αὔξεται δέ, ὅταν ἡ ὥρα ἔλθῃ ἐν ᾖ τοῦτο γίνεται πεττούσης ὥρας, οἷον καὶ τὰ τῶν κροκοδείλων ᾠά. συνεχὲς δὲ οὐκέτι, ὅτι οὐκ ἐπιρρεῖ ἄλλη τροφή.

926a_227. Problem

Sarımsaklar ve soğanlar ne kadar kuru dikilirse niçin o kadar iyi olur da öteki bitkiler kötüleşir? Bu tür bitkilerin hepsi nemle çok dolu olduğu için mi? Böylece bu şekilde dikilince iyi bir dengeye kavuşurlar. Bir de kurutulup dikilince daha az çürürler.

926a_2

Διὰ τί ποτε τὰ σκόροδα καὶ τὰ κρόμμυα ὅσῳ ἂν ξηρότερα φυτεύηται, τοσούτῳ βελτίω γίνεται, τὰ δὲ ἄλλα χείρω; ἢ ὅτι πάντα τὰ τοιαῦτα μάλιστα ὑγρασίας ἐστὶ πλήρη; εὔκρατα οὖν γίνεται τοῦτον τὸν τρόπον φυτευθέντα. καὶ ὅτι ἧττον σήπεται, ὅταν ξηρανθέντα φυτευθῇ.

926a_328. Problem

Bitkiler arasında niçin yalnız sarımsaklar ve soğanlar yerde yatarken filiz sürer? Nemle ve besinle dolu oldukları için mi? Filiz sürdüren de besinin bolluğudur. Bu açıktır, çünkü adasoğanları ve yumrular da aynı şeyi yapar. Her biri de kendi mevsimi gelince büyür.

926a_3

Διὰ τί ποτε τὰ σκόροδα καὶ τὰ κρόμμυα μόνα τῶν φυτῶν κείμενα βλαστάνει; ἢ διότι ὑγρασίας ἐστὶ πλήρη καὶ τροφῆς; ἡ περιουσία οὖν ἐστὶ τῆς τροφῆς ἡ ποιοῦσα βλαστάνειν. δῆλον δέ· καὶ γὰρ αἱ σκίλλαι καὶ οἱ βολβοὶ ταὐτὸ ποιοῦσιν. αὔξεται δέ, ὅταν ἡ ὥρα ἔλθῃ ἑκάστῳ.

926a_429. Problem

Soğuk suyla sulananlar niçin ılık suyla sulananlardan daha tatlı olur? İçeride hapsolan sıcak su daha tuzlu olduğu, tıpkı daha tuzlu olanın daha sıcak olması gibi, tatlı olan da tersine soğuk gibi olduğu için mi? Sebzelerin besini sudur, özsuları da ondan gelir.

926a_4

Διὰ τί τὰ τῷ ψυχρῷ ὕδατι ἀρδόμενα γλυκύτερα ἢ τὰ τῷ θερμῷ; πότερον ὅτι ἐγκατακλειόμενον τὸ θερμὸν ἁλμυρώτερον, ὥσπερ καὶ τὸ ἁλμυρώτερον θερμότερον, τὸ δὲ γλυκὺ ἐναντίον, ὥσπερ ψυχρόν. τροφὴ δὲ τοῖς λαχάνοις τὸ ὑγρόν, καὶ οἱ χυμοὶ ἐντεῦθεν.

926a_530. Problem

Sarımsaklar niçin genç oldukları zamandan çok sap verirken daha keskin kokar? Gençken içlerinde hâlâ bulunan çok miktarda yabancı nem güçlerini zayıflattığı için mi? Olgunlaşınca, bu nem artık ayrılmış olduğundan kendine özgü kokularını taşırlar; bu koku da tabiatça keskindir. Öteki ürünler de tazeyken aynı şekilde daha suludur. Bu yüzden soğanlar da daha gençken daha az keskindir.

926a_5

Διὰ τί τὰ σκόροδα ὄζει μᾶλλον ἐγκαυλοῦντα ἢ νέα ὄντα; ἢ ὅτι νέων μὲν ὄντων ἔτι πολὺ ὑγρὸν ἀλλότριον ἐνὸν ἀφαιρεῖται τὴν δύναμιν αὐτῶν; ὅταν δὲ πεπανθῇ, ἐκκεκριμένου ἤδη τούτου, τότε τὴν οἰκείαν ἔχει ὀδμήν. αὕτη δέ ἐστι φύσει δριμεῖα. ὁμοίως δὲ καὶ οἱ ἄλλοι καρποὶ οἱ πρόσφατοι ὄντες ὑδαρέστεροι. διὸ καὶ τὰ κρόμμυα ἧττον δριμέα τὰ νεώτερα.

926a_631. Problem

Mersin dalları saklanmak üzere işlenmemişken meyveler yapraklardan daha çabuk dökülür de, deniz yosunuyla saklanınca niçin yapraklar dökülür, meyveler dökülmez? İşlenmemişken tabiatları gereği mi böyledir? Çünkü mersin meyveleri olgunlaşınca tabiatları gereği dökülür. Ama dallar yerde yatarken bu olmaz; yalnız deniz yosununun nemi, meyvedeki nemin değişmesini önler. Yapraklar ise tersine kurudukları için dökülür; deniz yosunu da tuzlu olduğundan kurutur. Böylece yaprakların başına, ağaçtayken ve kesilip yatarken aynı şey gelmez.

926a_6

Διὰ τί τῶν μυρρινῶν μὲν μὴ τεταριχευμένων τὰ μύρτα ἀπορρεῖ μᾶλλον τῶν φύλλων, ταριχευομένων δὲ τῷ φύκει τὰ μὲν φύλλα ἀπορρεῖ, τὰ δὲ μύρτα οὐκ ἀπορρεῖ; ἢ ἀταριχεύτων μὲν ὄντων οὕτως ἔχει διὰ τὴν φύσιν; ὅταν γὰρ πεπανθῇ, ἀπορρεῖν πέφυκεν τὰ μύρτα. τοῦτο δὲ οὐ συμβαίνει κειμένων, ἀλλὰ μόνον κωλύει ἡ ἰκμὰς τοῦ φύκους μεταβάλλειν τὸ ἐν τῷ μύρτῳ ὑγρόν. τὰ δὲ φύλλα ἀποπίπτει

926b

τοὐναντίον αὐτῶν ξηραινομένων, τὸ δὲ φῦκος ξηραίνει ἁλμυρὸν ὄν. οὐ ταὐτὸ οὖν συμβαίνει ἐπί τε τῆς μυρρίνης οὖσι καὶ κειμένοις τοῖς φύλλοις.

926b_232. Problem

Kavunlar niçin Orkhomenos çevresinde ve Mısır'da olduğu gibi, nemli bataklık ovalarda en iyi hâliyle yetişir? Bu yörenin sulak olduğu kabul edilir; bataklık yerler de sulaktır. Kavunların kendisi ise daha sulu yapıdadır; bu yüzden bahçede yetişenler de kötüdür. Toprağın sertliği yüzünden derine dikilmek zorunda kaldıkları için mi? Çünkü çamurlu ve düz toprak en çok sertleşir; derine dikilen kavunlar da daha iyi olur. Yoksa kavun tabiatça sulu olduğu için toprağın kuru olması gerektiğinden mi? Böylece iki zıt birbirini çekerek orta noktaya ulaşır. Daha bataklık ama derin olan toprak ise hem toprağın derinliği hem de yeri sayesinde besini tutar; ama toprak yeniden kuruduğu için bu besin aşırı da olmaz.

926b_2

Διὰ τί οἱ σίκυοι πέπονες ἄριστοι γίνονται ἐν τοῖς ἑλώδεσι πεδίοις οὖσιν ἐνύγροις , οἷον περὶ Ὀρχομενὸν καὶ ἐν Αἰγύπτῳ; δοκεῖ δ’ ἔνυδρος αὕτη ἡ χώρα εἶναι. ἔστι δὲ τὰ ἑλώδη ἔνυδρα· οἱ δὲ σίκυες αὐτοὶ ὑγρότεροι· διὸ καὶ οἱ κηπαῖοι φαῦλοι εἰσίν. πότερον ὅτι εἰς βάθος διὰ σκληρότητα τῆς γῆς ἀναγκάζονται φυτεύεσθαι; ἡ γὰρ πηλώδης καὶ πεδιὰς μάλιστα γίνεται σκληρά, οἱ δὲ εἰς βάθος φυτευθέντες βελτίους. ἢ διότι ξηρὰν δεῖ εἶναι τὴν γῆν διὰ τὸ αὐτὸ εἶναι ὑγρὸν φύσει; οὕτω γὰρ ἀντισπώμενον ἐπὶ τὸ μέσον ἥξει. ἡ δὲ ἑλωδεστέρα μέν, βαθεῖα δὲ τροφὴν ἴσχει καὶ διὰ τὸ βάθος τῆς γῆς καὶ διὰ τὸν τόπον, καὶ οὐχ ὑπερβάλλουσαν διὰ τὸ ξηραίνεσθαι τὴν γῆν πάλιν.

926b_333. Problem

Sedefotu ve bazı güzel kokulu yağlar teri niçin kötü kokulu yapar? Kokularında ağırlık ve keskinlik bulunan şeyler, artık niteliğindeki sıvılarla karışınca kokuyu daha kötü yaptığı için mi?

926b_3

Διὰ τί τὸ πήγανον δυσώδεις τοὺς ἱδρῶτας ποιεῖ, καὶ ἔνια τῶν μύρων; ἢ ὅτι ὅσων ἐν τῇ ὀσμῇ βαρύτης ἔνι καὶ δριμύτης, ταῦτα κεραννύμενα ταῖς περιττωματικαῖς ὑγρότησι κακωδεστέραν ποιεῖ τὴν ὀσμήν;

926b_434. Problem

Sedefotunun niçin nazara karşı ilaç olduğu söylenir? İnsanlar hırsla yerken nazara uğradıklarını sandıkları için mi? Yoksa bir sıkıntıdan çekinip önlerine konanlardan şüphelendikleri için mi? Nitekim aynı sofrada ayrıca bir şey yediklerinde, ondan [başkalarına da] verirken "beni nazarlama diye" derler. Böylece herkes verilen içeceği ya da yiyeceği yemeklerle ilgili bir kaygıyla alacaktır. Bu kaygı yüzünden yemekler ya [midede] tutulur ya da kusulur; ikisinde de yukarı kalkan yemekler birlikte çıkar, sıvıların yol açtığı yeller de ağrı ve sancı verir. Önceden yenen sedefotu ise tabiatça ısıtıcı olduğundan, yemekleri alan kabı ve bedenin geri kalanını gevşetir. Bu yüzden içeride sıkışıp kalan yel dışarı çıkar.

926b_4

Διὰ τί τὸ πήγανον βασκανίας φασὶ φάρμακον εἶναι; ἢ διότι βασκαίνεσθαι δοκοῦσι λάβρως ἐσθίοντες; ἢ ὑφορώμενοί τινας δυσχερείας καὶ περὶ τὰ προσφερόμενα ὑπόπτως ἔχοντες; ἐπιλέγουσι γοῦν, ὅταν τῆς αὐτῆς τραπέζης ἰδίᾳ τι προσφέρωνται, μεταδιδόντες, ἵνα μὴ βασκάνῃς με. ἅπαντες οὖν μετὰ ταραχῆς τῶν βρωμάτων προσοίσονται τὸ διδόμενον ὑγρὸν ἢ σιτίον, ὑφ’ ὧν ἢ καταλαμβανομένων ἢ ἀπεμουμένων μετεωρισθέντα τὰ σιτία συνεξέπεσεν καὶ τὰ πνεύματα ὑπὸ τῶν ὑγρῶν καὶ πόνους καὶ στρόφους παρέχει. τὸ πήγανον οὖν προεδεσθέν, θερμαντικὸν ὂν τῇ φύσει, ἠραίωσε τὸ δεχόμενον ἀγγεῖον τὰ σιτία καὶ τὸ ἄλλο σῶμα. διὸ ἐξίεσθαι τὸ ἐγκαταλαμβανόμενον πεῦμα συμβαίνει.

926b_535. Problem

Şıraya katılan mercanköşk niçin şarabı tatlı yapar? Testiye iki kotyle mercanköşk katılır. Burukluğa yol açan şeyleri, sulu ve tortulu kısmı kuruluğuyla kendine çekerek giderdiği için mi? Burukluğun bunlardan geldiğinin işareti şudur: Su katılırsa ve şarap tortusuyla daha uzun süre bırakılırsa şaraplar daha az yumuşak olur. Tatlı şarap yaparken de üzümleri uzun süre güneşte tutarlar; güneş sulu kısmı alır, geri kalanı da pişirir. Mercanköşk de aynı şeyi yapar, çünkü kuru ve sıcaktır; dolayısıyla [şarabın] dayanıklı olması da doğaldır.

926b_5

Διὰ τί ἡ ὀρίγανος ἐμβαλλομένη τῷ γλεύκει γλυκὺν ποιεῖ τὸν οἶνον; ἐμβάλλονται δὲ δύο κοτύλαι εἰς τὸν ἀμφορέα. ἢ ὅτι ἐξαίρει δι’ ὧν ἡ αὐστηρότης γίνεται, τὸ ὑδατῶδες καὶ τὸ τρυγῶδες ἀναδεχομένη τῇ ξηρότητι εἰς ἑαυτήν; σημεῖον δὲ ὅτι ἐκ τούτων τὸ αὐστηρόν· οἱ γὰρ οἶνοι ἧττον μαλακοί, ἐὰν ὕδωρ παραχεθῇ, καὶ ἐὰν ἐν τῇ τρυγὶ πλείω χρόνον ἐάσῃ τις. καὶ ὅταν ποιῶσι γλυκύ, ἡλιῶσι τὰς σταφυλας πολὺν χρόνον, καὶ ὁ ἥλιος ἀφαιρεῖ τὸ ὑδατῶδες καὶ

927a

τὸ λοιπὸν συμπέττει. ταὐτὸ δὲ τοῦτο ποιεῖ καὶ ἡ ὀρίγανος ξηρὰ γὰρ καὶ θερμή, ὥστε εἰκότως διαμένει.

927a_236. Problem

Kara mersinler niçin ak mersinlerden daha sık yapraklıdır? Daha yabani bir türden oldukları için mi? İşareti, tarlalarda yetişmeleri ve bakımla pek az değişmeleridir. Yabani bitkilerin hepsi daha sık yapraklıdır; çünkü meyveyi daha az pişirdiklerinden besin yapraklara yönelir.

927a_2

Διὰ τί αἱ μέλαιναι μυρρίναι πυκνοφυλλότεροί εἰσι τῶν λευκῶν μυρρινῶν; ἢ ὅτι ἀγριώτεραι τὸ γένος; σημεῖον δὲ ὅτι γίνονται ἐν τοῖς ἀγροῖς καὶ ἥκιστα μεταβάλλουσιν ὑπὸ τῆς ἐπιμελείας. τὰ δὲ ἄγρια πάντα πυκνοφυλλότερα· διὰ γὰρ τὸ ἧττον πέττειν τὸν καρπὸν εἰς τὰ φύλλα ἡ τροφὴ τρέπεται.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…