XIX. Kitap: Armoniyle İlgili Problemler
917b_51. Problem
Acı çekenler de keyif sürenler de niçin flüt dinler? Biri daha az acı çeksin, öbürü daha çok sevinsin diye mi?
Διὰ τί οἱ πονοῦντες καὶ οἱ ἀπολαύοντες αὐλοῦνται; ἢ ἵνα οἱ μὲν ἧττον λυπῶνται, οἱ δὲ μᾶλλον χαίρωσιν.
917b_62. Problem
Aynı kişi aynı sesle, başkalarıyla birlikte şarkı söyleyip bağırdığında niçin tek başınayken olduğundan daha uzağa ulaşır? Bir şeyi toplu hâlde yapmak, ezmek ya da itmek, kişi sayısı kadar katlanmadığı için mi? İki ayaklık bir çizginin iki kat değil dört kat bir alan çizmesi gibi, bir araya gelen şeyler de ayrı ayrı olduklarından sayılarının gerektirdiğinden daha güçlüdür. İnsanlar toplu olunca sesin gücü bir olur ve havayı aynı anda iter; böylece ses kat kat ileri gider. Çünkü hepsinden çıkan ses, her birinin sesinden kat kat güçlüdür.
Διὰ τί πορρωτέρω ὁ αὐτὸς τῇ αὐτῇ φωνῇ γεγωνεῖ μετ’ ἄλλων ᾄδων καὶ βοῶν ἢ μόνος; ἢ ὅτι τὸ ἀθρόως τι ποιεῖν ἢ θλίβειν ἢ ὠθεῖν οὐ τοσαυταπλάσιόν ἐστιν ὅσος ὁ ἀριθμός, ἀλλ’ ὥσπερ ἡ γραμμὴ ἡ δίπους οὐ διπλάσιον ἀλλὰ τετραπλάσιόν τι γράφει, οὕτως τὰ συντιθέμενα πλέον ἰσχύει κατὰ τὸν ἀριθμὸν ἢ ὅταν ᾖ διῃρημένα. ἀθρόων οὖν ὄντων μία γίνεται ἡ τῆς φωνῆς ἰσχὺς καὶ ἅμα ὠθεῖ τὸν ἀέρα, ὥστε πολλαπλάσιον προϊέναι· καὶ γὰρ ἡ ἐκ πάντων φωνὴ μιᾶς ἑκάστης πολλαπλάσιος.
917b_73. Problem
Şarkıcıların sesi niçin en çok parhypatē'yi (en pes telin bitişiğindeki sesi) söylerken çatlar; nētē (en tiz ses) ve yukarıdaki sesleri söylerken olduğundan aşağı kalmaz, hem de aradaki aralık daha geniş olduğu hâlde? Bu sesi söylemek en zor olduğu ve bu ses bir başlangıç olduğu için mi? Zorluk, sesin gerilmesinden ve sıkıştırılmasından ileri gelir; bunlarda zahmet vardır; zahmet çeken şey de daha kolay bozulur.
Διὰ τί τὴν παρυπάτην ᾄδοντες μάλιστα ἀπορρήγνυνται, οὐχ ἧττον ἢ τὴν νήτην καὶ τὰ ἄνω, μετὰ δὲ διαστάσεως πλείονος; ἢ ὅτι χαλεπώτατα ταύτην ᾄδουσι, καὶ αὕτη ἀρχή; τὸ δὲ χαλεπὸν διὰ τὴν ἐπίτασιν καὶ πίεσιν τῆς φωνῆς· ἐν τούτοις δὲ πόνος· πονοῦντα δὲ μᾶλλον διαφθείρεται.
917b_84. Problem
Peki bu ses niçin zor, hypatē (en pes ses) ise kolay söylenir? Oysa ikisinin arasında da bir çeyrek ton (diesis) vardır. Hypatē gevşemeyle birlikte geldiği, ayrıca gerilmeden sonra sesi yukarıya atmak kolay olduğu için mi? Parhypatē'ye ya da paranētē'ye "tek bir sese karşı" söylenen şeyler de aynı sebepten [zor] görünür. Çünkü [bunları söylemek] dikkat ve karaktere en uygun olan, istenen sonuca göre ayarlanmış bir duruş ister. Peki uyumlu seslerle birlikte söylenenlerin [zorluğunun] sebebi nedir?
Διὰ τί δὲ ταύτην χαλεπῶς, τὴν δὲ ὑπάτην ῥᾳδίως; καίτοι δίεσις ἑκατέρας. ἢ ὅτι μετ’ ἀνέσεως ἡ ὑπάτη, καὶ ἅμα μετὰ τὴν σύντασιν ἐλαφρὸν τὸ ἄνω βάλλειν; διὰ ταὐτὸ δὲ ἔοικεν καὶ τὰ πρὸς μίαν λεγόμενα πρὸς ταύτην ἢ παρανήτην. δεῖ γὰρ μετὰ συννοίας καὶ καταστάσεως οἰκειοτάτης
τῷ ἤθει πρὸς τὴν βούλησιν. τοῦ δὲ δὴ μετὰ συμφωνίας τίς ἡ αἰτία;
918a_25. Problem
İnsanlar şarkıcıları, önceden bildikleri ezgileri söylediklerinde niçin bilmediklerinden daha zevkle dinler? Söylenen şeyi tanıdıklarında, şarkıcının adeta hedefi vurduğu daha açık görüldüğü, bunu seyretmek de hoş olduğu için mi? Yoksa öğrenmek hoş olduğu için mi? Bunun sebebi, bir yanda bilgiyi edinmek, öbür yanda onu kullanıp yeniden tanımak olmasıdır. Ayrıca alışılmış olan, alışılmamış olandan daha hoştur.
Διὰ τί ἥδιον ἀκούουσιν ᾀδόντων ὅσα ἂν προεπιστάμενοι τυγχάνωσι τῶν μελῶν, ἢ ὧν μὴ ἐπίστανται; πότερον ὅτι μᾶλλον δῆλος ὁ τυγχάνων ὥσπερ σκοποῦ, ὅταν γνωρίζωσι τὸ ᾀδόμενον; τοῦτο δὲ ἡδὺ θεωρεῖν. ἢ ὅτι ἡδὺ τὸ μανθάνειν; τούτου δὲ αἴτιον ὅτι τὸ μὲν λαμβάνειν τὴν ἐπιστήμην, τὸ δὲ χρῆσθαι καὶ ἀναγνωρίζειν ἐστίν. ἔτι καὶ τὸ σύνηθες ἡδὺ μᾶλλον τοῦ ἀσυνήθους.
918a_36. Problem
Şarkıların arasında yarı konuşur gibi okunan bölümler (parakatalogē) niçin trajik bir etki yapar? Düzensizlik yüzünden mi? Çünkü düzensizlik, büyük bir talihte ya da büyük bir kederde duygu yüklüdür; düzenli olan ise daha az ağıt havasındadır.
Διὰ τί ἡ παρακαταλογὴ ἐν ταῖς ᾠδαῖς τραγικόν; ἢ διὰ τὴν ἀνωμαλίαν; παθητικὸν γὰρ τὸ ἀνωμαλὲς καὶ ἐν μεγέθει τύχης ἢ λύπης. τὸ δὲ ὁμαλὲς ἔλαττον γοῶδες.
918a_47. Problem
Eskiler yedi telli armoniler yaparken niçin hypatē'yi bırakıp nētē'yi bırakmadılar? Bu yanlış mıdır (çünkü ikisini de bıraktılar, üçüncüyü çıkarıyorlardı), yoksa değil midir? Yoksa pes ses, tiz sesin yerini tutabildiği için mi? Böylece oktav karşılığını nētē'den çok hypatē verir. Çünkü tiz ses daha çok güç [gerektirir], pes sesi çıkarmak ise daha kolaydır.
Διὰ τί οἱ ἀρχαῖοι ἑπταχόρδους ποιοῦντες ἁρμονίας τὴν ὑπάτην, ἀλλ’ οὐ τὴν νήτην κατέλιπον; πότερον τοῦτο ψεῦδος (ἀμφοτέρας γὰρ κατέλιπον, τὴν δὲ τρίτην ἐξῄρουν) ἢ οὔ; ἀλλ’ ὅτι ἡ βαρυτέρα ἰσχύει τὸν τῆς ὀξυτέρας φθόγγον, ὥστε μᾶλλον ἡ ὑπάτη ἀπεδίδου τὸ ἀντίφωνον ἢ ἡ νήτη, ἐπεὶ τὸ ὀξὺ δυνάμεως 〈σημεῖον〉 μᾶλλον, τὸ δὲ βαρὺ ῥᾷον φθέγξασθαι.
918a_58. Problem
Pes ses niçin tiz sesin yerini tutabilir? Pes ses daha büyük olduğu için mi? Çünkü pes ses geniş açıya, tiz ses de dar açıya benzer.
Διὰ τί ἡ βαρεῖα τὸν τῆς ὀξείας ἰσχύει φθόγγον; ἢ ὅτι μεῖζον τὸ βαρύ; τῇ γὰρ ἀμβλείᾳ ἔοικεν, τὸ δὲ 〈ὀξὺ〉 τῇ ὀξείᾳ γωνίᾳ.
918a_69. Problem
Tek kişilik şarkıyı, biri flüt ya da lir eşliğinde söylerse niçin daha zevkle dinleriz? Oysa her iki durumda da tellerle birlikte aynı ezgiyi söylerler. Eğer [hoşluk] daha çok aynılıktan geliyorsa, çok sayıda flütçünün eşliğinde daha çok aynılık olur ve daha da hoş olması gerekirdi. Flüt ya da lir eşliğinde söyleyen hedefi tutturduğunda bu daha açık göründüğü için mi? Çok sayıda flütçü ya da çok sayıda lir eşliğinde söylemek ise daha hoş değildir, çünkü şarkıyı bastırıp duyulmaz kılar.
Διὰ τί ἥδιον τῆς μονῳδίας ἀκούομεν, ἐάν τις πρὸς αὐλὸν ἢ λύραν ᾄδῃ; καίτοι πρὸς χορδὰς καὶ τὸ αὐτὸ μέλος ᾄδουσιν ἀμφοτέρως· εἰ γὰρ ἔτι μᾶλλον τὸ αὐτό, πλέον ἔδει πρὸς πολλοὺς αὐλητάς, καὶ ἔτι ἥδιον εἶναι. ἢ ὅτι τυγχάνων δῆλος τοῦ σκοποῦ μᾶλλον, ὅταν πρὸς αὐλὸν ἢ λύραν; τὸ δὲ πρὸς πολλοὺς αὐλητὰς ἢ λύρας πολλὰς οὐχ ἥδιον, ὅτι ἀφανίζει τὴν ᾠδήν.
918a_710. Problem
İnsan sesi daha hoş olduğuna göre, sözsüz şarkı söyleyen birinin sesi, örneğin mırıldanarak şarkı söyleyenlerinki, niçin flütten ya da lirden daha hoş değildir? Yoksa orada da, taklit olmadıkça, aynı ölçüde hoş olmaz mı? Ama sebep işin kendisinden de gelir. İnsanın sesi daha hoştur, ama çalgılar ağızdan daha iyi ses vurur. Bu yüzden bir çalgıyı dinlemek mırıldanmayı dinlemekten daha hoştur.
Διὰ τί, εἰ ἡδίων ἡ ἀνθρώπου φωνὴ ἡ ἄνευ λόγου ᾄδοντος, οὐχ ἡδίων ἐστὶν οἷον τερετιζόντων, ἀλλ’ αὐλὸς ἢ λύρα; ἢ οὐδ’ ἐκεῖ, ἐὰν μὴ μιμῆται, ὁμοίως ἡδύ; οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἔργον αὐτό. ἡ μὲν γὰρ φωνὴ ἡδίων ἡ τοῦ ἀνθρώπου, κρουστικὰ δὲ μᾶλλον τὰ ὄργανα τοῦ στόματος. διὸ ἥδιον ἀκούειν ἢ τερετίζειν.
918a_811. Problem
Yankılanan ses niçin daha tizdir? Daha az ve daha zayıf hâle geldiği için mi?
Διὰ τί ἡ ἀπηχοῦσα ὀξυτέρα; ἢ ὅτι ἔλλατον, ἀσθενεστέρα γινομένη;
918a_912. Problem
Tellerden daha pes olan niçin hep ezgiyi üstlenir? Çünkü paramesē'yi tek başına mesē ile birlikte söylemek gerekirse, mesē [ezgisi] yine de ortaya çıkar; ama ikisinin birlikte gerektiği yerde mesē söylenirse, tek başına [paramesē] ortaya çıkmaz. Pes olan büyük olduğu, dolayısıyla güçlü olduğu için mi? Büyüğün içinde küçük de bulunur; tel ortasından bastırılınca hypatē'de iki nētē oluşur.
Διὰ τί τῶν χορδῶν ἡ βαρυτέρα ἀεὶ τὸ μέλος λαμβάνει; ἂν γὰρ δέηται ᾆσαι τὴν παραμέσην σὺν ψιλῇ τῇ μέσῃ, γίνεται τὸ μέσον οὐθὲν ἧττον· ἐὰν δὲ τὴν μέσην, δέον ἄμφω, ψιλὰ οὐ γίνεται. ἢ ὅτι τὸ βαρὺ μέγα ἐστίν, ὥστε κρατερόν;
καὶ ἔνεστιν ἐν τῷ μεγάλῳ τὸ μικρόν· καὶ τῇ διαλήψει δύο νῆται ἐν τῇ ὑπάτῃ γίνονται.
918b_213. Problem
Oktavda pes ses niçin tiz sesin karşılığı olur da tiz ses pes sesin karşılığı olmaz? Her iki sesin ezgisi en iyi ikisinde birden bulunduğu, bu olmazsa da pes seste bulunduğu için mi? Çünkü pes ses daha büyüktür.
Διὰ τί ἐν τῇ διὰ πασῶν τοῦ μὲν ὀξέος ἀντίφωνον γίνεται τὸ βαρύ, τούτου δὲ τὸ ὀξὺ οὔ; ἢ ὅτι μάλιστα μὲν ἐν ἀμφοῖν ἐστὶν τὸ ἀμφοῖν μέλος, εἰ δὲ μή, ἐν τῷ βαρεῖ· μεῖζον γάρ.
918b_314. Problem
Oktav niçin fark edilmez de, örneğin phoinikion'da ve insan sesinde olduğu gibi aynı ses (unison) sanılır? Çünkü tiz seslerdeki sesler aynı ses değildir, birbirleriyle oktav oranındadır. Oran sayesinde sesler arasında bir eşitlik bulunduğu, eşitlik de bir olana ait olduğu için ses adeta aynı ses gibi göründüğünden mi? Kaval (syrinks) çalarken de insanlar aynı şekilde yanılır.
Διὰ τί λανθάνει τὸ διὰ πασῶν, καὶ δοκεῖ ὁμόφωνον εἶναι, οἷον ἐν τῷ φοινικίῳ καὶ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ; τὰ γὰρ ἐν τοῖς ὀξέσιν ὄντα οὐχ ὁμόφωνα, ἀλλ’ ἀνάλογον ἀλλήλοις διὰ πασῶν. ἢ ὅτι ὥσπερ ὁ αὐτὸς εἶναι δοκεῖ φθόγγος, διὰ τὸ ἀνάλογον ἰσότης ἐπὶ φθόγγων; τὸ δὲ ἴσον τοῦ ἑνός. ταὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ ἐν ταῖς σύριγξιν ἐξαπατῶνται.
918b_415. Problem
Nomos'lar niçin antistrophe'li bölümlerle yazılmazdı da öteki koro şarkıları öyle yazılırdı? Nomos'lar yarışmacı sanatçılar içindi de, bunlar taklit edip seslerini uzun soluklu kullanabildikleri için şarkı uzun ve çok çeşitli olurdu diye mi? Sözler gibi ezgiler de taklide uyar, hep değişirdi; çünkü taklidi sözlerden çok ezgiyle yapmak gerekir. Bu yüzden dithyramboslar da taklitçi hâle geldikten sonra artık antistrophe'li değildir, oysa önceleri öyleydiler. Sebebi, eskiden koroda hür vatandaşların kendilerinin dans edip şarkı söylemesidir. Birçok kişinin bir yarışmacı gibi şarkı söylemesi zordu; bu yüzden tek tarzlı ezgiler söylüyorlardı. Çünkü birçok değişikliği yapmak tek kişi için birçok kişiden, yarışmacı için de karakteri koruyanlardan daha kolaydır. Bu yüzden onlar için ezgileri daha yalın yazıyorlardı. Antistrophe ise yalındır, çünkü bir sayıdır ve tek bir birimle ölçülür. Sahneden söylenenlerin antistrophe'li olmayıp koronun söylediklerinin antistrophe'li olması da aynı sebepten ileri gelir: Oyuncu bir yarışmacı ve taklitçidir, koro ise daha az taklit eder.
Διὰ τί οἱ μὲν νόμοι οὐκ ἐν ἀντιστρόφοις ἐποιοῦντο, αἱ δὲ ἄλλαι ᾠδαὶ αἱ χορικαί; ἢ ὅτι οἱ μὲν νόμοι ἀγωνιστῶν ἦσαν, ὧν ἤδη μιμεῖσθαι δυναμένων καὶ διατείνεσθαι ἡ ᾠδὴ ἐγίνετο μακρὰ καὶ πολυειδής; καθάπερ οὖν καὶ τὰ ῥήματα, καὶ τὰ μέλη τῇ μιμήσει ἠκολούθει ἀεὶ ἕτερα γινόμενα. μᾶλλον γὰρ τῷ μέλει ἀνάγκη μιμεῖσθαι ἢ τοῖς ῥήμασιν. διὸ καὶ οἱ διθύραμβοι, ἐπειδὴ μιμητικοὶ ἐγένοντο, οὐκέτι ἔχουσιν ἀντιστρόφους, πρότερον δὲ εἶχον. αἴτιον δὲ ὅτι τὸ παλαιὸν οἱ ἐλεύθεροι ἐχόρευον αὐτοί· πολλοὺς οὖν ἀγωνιστικῶς ᾄδειν χαλεπὸν ἦν, ὥστε ἐναρμόνια μέλη ἐνῇδον. μεταβάλλειν γὰρ πολλὰς μεταβολὰς τῷ ἑνὶ ῥᾷον ἢ τοῖς πολλοῖς, καὶ τῷ ἀγωνιστῇ ἢ τοῖς τὸ ἦθος φυλάττουσιν. διὸ ἁπλούστερα ἐποίουν αὐτοῖς τὰ μέλη. ἡ δὲ ἀντίστροφος ἁπλοῦν· ἀριθμὸς γάρ ἐστι καὶ ἑνὶ μετρεῖται. τὸ δ’ αὐτὸ αἴτιον καὶ διότι τὰ μὲν ἀπὸ τῆς σκηνῆς οὐκ ἀντίστροφα, τὰ δὲ τοῦ χοροῦ ἀντίστροφα· ὁ μὲν γὰρ ὑποκριτὴς ἀγωνιστὴς καὶ μιμητής, ὁ δὲ χορὸς ἧττον μιμεῖται.
918b_516. Problem
Oktav aralığıyla karşılıklı söylenen ses niçin [ötekisiyle] uyumlu olan [beşli ya da dörtlü] sesten daha hoştur? Uyum, bu durumda, uyumlu bir sese eşlik edilerek söylendiği durumdan daha belirgin olduğu için mi? Çünkü [o durumda] seslerden birinin [eşlikle] aynı ses olması zorunludur; böylece tek bir sese karşı iki ses olunca öbür sesi bastırırlar.
Διὰ τί ἥδιον τὸ ἀντίφωνον τοῦ συμφώνου; ἢ ὅτι μᾶλλον διάδηλον γίνεται τὸ συμφωνεῖν ἢ ὅταν πρὸς τὴν συμφωνίαν ᾄδῃ; ἀνάγκη γὰρ τὴν ἑτέραν ὁμοφωνεῖν, ὥστε δύο πρὸς μίαν φωνὴν γινόμεναι ἀφανίζουσι τὴν ἑτέραν.
918b_617. Problem
Beşliyle niçin karşılıklı söylemezler? Uyumlu ses, oktavda olduğu gibi uyum içinde aynı olmadığı için mi? Oktavda pes ses, pes alanda, tiz sesin tiz alanda olduğu gibi orantılıdır; böylece aynı zamanda hem aynı hem başka bir sestir. Beşli ve dörtlüdeki sesler ise böyle değildir; bu yüzden karşılık sesin tınısı belirmez, çünkü aynı ses değildir.
Διὰ τί 〈διὰ〉 πέντε οὐκ ᾄδουσιν ἀντίφωνα; ἢ ὅτι οὐχ ἡ αὐτὴ ἡ σύμφωνος 〈ἐν〉 τῇ συμφωνίᾳ, ὥσπερ ἐν τῷ διὰ πασῶν; ἐκείνη γὰρ 〈ἡ βαρεῖα〉ἐν τῷ βαρεῖ ἀνάλογον, ὡς ἡ ὀξεῖα ἐν τῷ ὀξεῖ. ὥσπερ οὖν ἡ αὐτή ἐστιν ἅμα καὶ ἄλλη. αἱ δὲ ἐν τῷ διὰ πέντε καὶ διὰ τεττάρων οὐκ ἔχουσιν οὕτως, ὥστε οὐκ ἐμφαίνεται ὁ τῆς ἀντιφώνου φθόγγος· οὐ γάρ ἐστιν ὁ αὐτός.
918b_718. Problem
Uyumlar arasında niçin yalnız oktav söylenir? Çünkü insanlar yalnız onu magadis tarzında, [iki ayrı oktavdan] birlikte söyler, başka hiçbir uyumu söylemez. Yalnız oktav karşılıklı tellerden oluştuğu, karşılıklı tellerde de insan biri söylese bile aynı şeyi yaptığı için mi? Çünkü tek bir ses, bir bakıma ikisinin seslerini birden taşır; böylece bu uyumda tek bir ses söylense de uyum söylenmiş olur, iki ses birden söylense de. Ya da biri insan sesiyle söylenip öbürü flütle çalındığında, ikisini tek bir ses gibi söylemiş olurlar. Bu yüzden yalnız oktav ezgiyle söylenir; çünkü karşılıklı sesler tek bir telin sesine sahiptir.
Διὰ τί ἡ διὰ πασῶν συμφωνία ᾄδεται μόνη; μαγαδίζουσι
γὰρ ταύτην, ἄλλην δὲ οὐδεμίαν. ἢ ὅτι μόνη ἐξ ἀντιφώνων ἐστὶ χορδῶν, ἐν δὲ ταῖς ἀντιφώνοις καὶ τὴν ἑτέραν ἐὰν ᾄδῃ, τὸ αὐτὸ ποιεῖ; ἡ γὰρ μία τρόπον τινὰ τὰς ἀμφοτέρων ἔχει φωνάς, ὥστε καὶ μιᾶς ᾀδομένης ἐν ταύτῃ τῇ συμφωνίᾳ ᾄδεται ἡ συμφωνία, καὶ ἄμφω ᾄδοντες· ἢ τῆς μὲν ᾀδομένης, τῆς δὲ αὐλουμένης ὥσπερ μίαν ἄμφω ᾄδουσιν. διὸ μόνη μελῳδεῖται, ὅτι μιᾶς ἔχει χορδῆς φωνὴν τὰ ἀντίφωνα.
919a_219. Problem
Peki bu yalnız karşılıklı seslerde niçin olur? Yalnız bunlar ortadaki sesten eşit uzaklıkta olduğu için mi? Ortada bulunmak seslere bir tür benzerlik verir; kulak da sanki bunların aynı ses olduğunu ve ikisinin de uçta olduğunu söyler.
Διὰ τί δὲ ταῖς ἀντιφώνοις τοῦτο μόναις ὑπάρχει; ἢ ὅτι μόναι ἴσον ἀπέχουσι τῆς μέσης; ἡ οὖν μεσότης ὁμοιότητά τινα ποιεῖ τῶν φθόγγων, καὶ ἔοικεν ἡ ἀκοὴ λέγειν ὅτι ἡ αὐτὴ καὶ ὅτι ἀμφότεραι ἔσχαται.
919a_320. Problem
Biri öteki telleri akort ettikten sonra mesē'yi bozar ve çalgıyı çalarsa, niçin yalnız mesē'nin sesine gelindiğinde değil, ezginin geri kalanında da kulağı rahatsız eder ve akortsuz görünür; likhanos'u ya da başka bir sesi bozarsa ise fark yalnız o ses kullanıldığında belli olur? Bunun böyle olması akla yatkın mıdır? Çünkü bütün iyi ezgiler mesē'yi sık sık kullanır; bütün iyi besteciler sık sık mesē'ye varır, ondan uzaklaşsalar da çabucak ona döner, başka hiçbir sese böyle dönmezler. Nasıl ki sözlerden "te" ve "kai" gibi bazı bağlaçlar çıkarılırsa söz artık Yunanca olmaz, bazılarının çıkarılması ise hiçbir rahatsızlık vermez (çünkü bir söz kurulacaksa bazılarını sık sık kullanmak zorunludur, bazılarını değil), seslerin arasında da mesē adeta bir bağlaçtır; özellikle güzel ezgilerde, çünkü onun sesi en sık bulunan sestir.
Διὰ τί, ἐὰν μέν τις τὴν μέσην κινήσῃ ἡμῶν ἁρμόσας τὰς ἄλλας χορδὰς καὶ χρῆται τῷ ὀργάνῳ, οὐ μόνον ὅταν κατὰ τὸν τῆς μέσης γένηται φθόγγον, λυπεῖ καὶ φαίνεται ἀνάρμοστον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἄλλην μελῳδίαν· ἐὰν δὲ τὴν λιχανὸν ἤ τινα ἄλλον φθόγγον, τότε φαίνεται διαφέρειν μόνον, ὅταν κἀκείνῃ τις χρῆται; ἢ εὐλόγως τοῦτο συμβαίνει; πάντα γὰρ τὰ χρηστὰ μέλη πολλάκις τῇ μέσῃ χρῆται, καὶ πάντες οἱ ἀγαθοὶ ποιηταὶ πυκνὰ πρὸς τὴν μέσην ἀπαντῶσιν, κἂν ἀπέλθωσι, ταχὺ ἐπανέρχονται, πρὸς δὲ ἄλλην οὕτως οὐδεμίαν. καθάπερ ἐκ τῶν λόγων ἐνίων ἐξαιρεθέντων συνδέσμων οὐκ ἔστιν ὁ λόγος Ἑλληνικός, οἷον τὸ τέ καὶ τὸ καί, ἔνιοι δὲ οὐθὲν λυποῦσιν διὰ τὸ τοῖς μὲν ἀναγκαῖον εἶναι χρῆσθαι πολλάκις, εἰ ἔσται λόγος, τοῖς δὲ μή, οὕτω καὶ τῶν φθόγγων ἡ μέση ὥσπερ σύνδεσμός ἐστι, καὶ μάλιστα τῶν καλῶν, διὰ τὸ πλειστάκις ἐνυπάρχειν τὸν φθόγγον αὐτῆς.
919a_421. Problem
Şarkıcılar arasında pes söyleyenler detone olduklarında niçin tiz söyleyenlerden daha çok göze batar? Ritimde de daha ağır tempoda hata yapanlar daha çok göze batar. Pes sesin süresi daha uzun olduğu, bu süre de daha kolay algılandığı için mi? Yoksa daha uzun süre içinde daha çok hisse yol açtığı, [tiz ve] çabuk olan ise hızından ötürü fark edilmediği için mi?
Διὰ τί τῶν ᾀδόντων οἱ βαρύτερον ᾄδοντες τῶν ὀξὺ ᾀδόντων, ἐὰν ἀπᾴδωσι, μᾶλλον κατάδηλοι γίνονται; ὁμοίως δὲ καὶ τῷ ῥυθμῷ οἱ ἐν τῷ βραδυτέρῳ πλημμελοῦντες κατάδηλοι μᾶλλον. πότερον ὅτι πλείων ὁ χρόνος ὁ τοῦ βαρέος, οὗτος δὲ μᾶλλον αἰσθητός; ἢ ὅτι ἐν πλείονι χρόνῳ πλείω αἴσθησιν παρέχει, τὸ δὲ βαρὺ καὶ ὀξὺ λανθάνει διὰ τὸ τάχος.
919a_522. Problem
Çok kişi birlikte şarkı söylerken niçin ritmi az kişinin söylediğinden daha iyi korur? Daha çok tek bir kişiye, koro başına baktıkları ve daha ağır başladıkları, böylece aynı noktayı daha kolay tutturdukları için mi? Çünkü hızlıyken hata daha çok olur.
Διὰ τί οἱ πολλοὶ μᾶλλον ᾄδοντες τὸν ῥυθμὸν σώζουσιν ἢ οἱ ὀλίγοι; ἢ ὅτι μᾶλλον πρὸς ἕνα τε καὶ ἡγεμόνα βλέπουσι, καὶ βραδύτερον ἄρχονται, ὥστε ῥᾷον τοῦ αὐτοῦ τυγχάνουσιν; ἐν γὰρ τῷ τάχει ἡ ἁμαρτία πλείων.
919b23. Problem
Nētē niçin hypatē'nin iki katıdır? Önce, tel yarısından çekilince ve bütünüyle çekilince oktav uyumu verdiği için mi? Kavallarda da durum aynıdır: Kavalın ortasındaki delikten çıkan ses, kavalın bütününden çıkan sesle oktav uyumu verir. Ayrıca flütlerde oktav iki kat aralıkla elde edilir; flüt delikçileri de onu böyle elde eder. Bundan başka kavalları akort edenler hypatē'de [boruyu] en ucuna kadar balmumuyla tıkar, nētē'de ise yarısına kadar doldururlar. Beşliyi de aynı şekilde bir buçuk kat, dörtlüyü de üçte dört oranındaki bir aralıkla elde ederler. Bir de üçgen çalgılarda, teller eşit gerildiğinde, biri öbürünün iki katı, öbürü de onun yarısı uzunlukta olan teller oktav uyumu verir.
Διὰ τί διπλασία ἡ νήτη τῆς ὑπάτης; ἢ πρῶτον μὲν ὅτι ἐκ τοῦ ἡμίσεος ἡ χορδὴ ψαλλομένη καὶ ὅλη συμφωνοῦσι διὰ πασῶν; ὁμοίως δὲ ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν συρίγγων· ἡ γὰρ διὰ τοῦ μέσου τῆς σύριγγος τρήματος φωνὴ τῇ δι’ ὅλης τῆς σύριγγος συμφωνεῖ διὰ πασῶν. ἔτι ἐν τοῖς αὐλοῖς τῷ διπλασίῳ διαστήματι λαμβάνεται τὸ διὰ πασῶν, καὶ οἱ αὐλοτρῦπαι οὕτως λαμβάνουσιν. [ὁμοίως δὲ καὶ τὸ διὰ πέντε τῷ ἡμιολίῳ], ἔτι οἱ τὰς σύριγγας ἁρμοττόμενοι εἰς μὲν τὴν ὑπάτην ἄκραν τὸν κηρὸν ἐμπλάττουσι, τὴν δὲ νήτην μέχρι τοῦ ἡμίσεος ἀναπληροῦσιν. ὁμοίως δὲ καὶ τὴν διὰ πέντε τῷ ἡμιολίῳ καὶ τὴν διὰ τεττάρων τῷ ἐπιτρίτῳ διαστήματι λαμβάνουσιν. ἔτι οἱ ἐν τοῖς τριγώνοις ψαλτηρίοις τῆς ἴσης ἐπιτάσεως γινομένης συμφωνοῦσιν διὰ πασῶν, ἡ μὲν διπλασία οὖσα, ἡ δὲ ἡμίσεια τῷ μήκει.
919b_224. Problem
Biri nētē'yi çekip sonra bastırırsa niçin yalnız hypatē yankılanıyor gibi gelir? Bu telden gelen yankı, uyumlu olduğu için [nētē'nin] sesiyle en çok kaynaştığı için mi? Benzeriyle birlikte güçlendiğinden yalnız o duyulur, öteki sesler ise küçüklüklerinden ötürü duyulmaz.
Διὰ τί, ἐάν τις ψήλας τὴν νήτην νήτην ἐπιλάβῃ, ἡ ὑπάτη μόνη δοκεῖ ἀντηχεῖν; ἢ ὅτι συμφυὴς μάλιστα γίνεται τῷ φθόγγῳ ὁ ἀπὸ ταύτης ἦχος διὰ τὸ σύμφωνος εἶναι; τῷ οὖν συναυξάνεσθαι τῷ ὁμοίῳ φαίνεται μόνος, οἱ δὲ ἄλλοι διὰ μικρότητα ἀφανεῖς.
919b_325. Problem
Armonilerde niçin mesē ("orta") diye bir ses vardır, oysa sekizin ortası yoktur? Eskiden armoniler yedi telli olduğu, yedinin de ortası olduğu için mi?
Διὰ τί μέση καλεῖται ἐν ταῖς ἁρμονίαις, τῶν δὲ ὀκτὼ οὐκ ἔστι μέσον; ἢ ὅτι ἑπτάχορδοι ἦσαν αἱ ἁρμονίαι τὸ παλαιόν, τὰ δὲ ἑπτὰ ἔχει μέσον.
919b_426. Problem
Detone olanların çoğu niçin tize doğru kayar? Tiz söylemek pes söylemekten daha kolay olduğu için mi? Yoksa tiz ses pes sesten daha kötü olduğu, hata da daha kötü olanın yapılması olduğu için mi?
Διὰ τί ἐπὶ τὸ ὀξὺ ἀπᾴδουσιν οἱ πλεῖστοι; πότερον ὅτι ῥᾷον ὀξὺ ᾆσαι ἢ βαρύ; ἢ ὅτι χεῖρον τοῦ βαρέος; ἁμαρτία δέ ἐστι τοῦ χείρονος πρᾶξις.
919b_527. Problem
Hissedilen şeyler arasında niçin yalnız işitilen şeyin bir karakteri vardır? Çünkü sözsüz bir ezginin bile karakteri vardır; ama rengin, kokunun ve tadın yoktur. Sesin bizi hareket ettirdiği hareketi, yalnız işitilen şey taşıdığı için mi? Gerçi böyle bir hareket ötekilerde de vardır, çünkü renk de görmeyi hareket ettirir; ama biz böyle bir sesi izleyen hareketi hissederiz. Bu hareket ritimlerde ve tiz ile pes seslerin sıralanmasında [karaktere] benzerlik taşır, seslerin karışımında değil; çünkü uyumun karakteri yoktur. Öteki hissedilen şeylerde bu yoktur. Bu hareketler eyleme dönüktür; eylemler de karakterin işaretidir.
Διὰ τί τὸ ἀκουστὸν μόνον ἦθος ἔχει τῶν αἰσθητῶν; καὶ γὰρ ἐὰν ἦ ἄνευ λόγου μέλος, ὅμως ἔχει ἦθος· ἀλλ’ οὐ τὸ χρῶμα οὐδὲ ἡ ὀσμὴ οὐδὲ ὁ χυμὸς ἔχει. ἢ ὅτι κίνησιν ἔχει μονονουχί, ἥν ὁ ψόφος ἡμᾶς κινεῖ; τοιαύτη μὲν γὰρ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει· κινεῖ γὰρ καὶ τὸ χρῶμα τὴν ὄψιν· ἀλλὰ τῆς ἑπομένης τῷ τοιούτῳ ψόφῳ αἰσθανόμεθα κινήσεως. αὕτη δὲ ἔχει ὁμοιότητα ἔν τε τοῖς ῥυθμοῖς καὶ ἐν τῇ τῶν φθόγγων τάξει τῶν ὀξέων καὶ βαρέων, οὐκ ἐν τῇ μίξει. ἀλλ’ ἡ συμφωνία οὐκ ἔχει ἦθος. ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις αἰσθητοῖς τοῦτο οὐκ ἔστιν. αἱ δὲ κινήσεις αὗται πρακτικαί εἰσιν, αἱ δὲ πράξεις ἤθους σημασία ἐστίν.
919b_628. Problem
Söylenen ezgilere niçin nomos ("kanun") denir? İnsanlar yazıyı bilmeden önce kanunları unutmamak için şarkıyla söyledikleri için mi? Agathyrsoslarda bu âdet hâlâ sürer. Böylece sonraki şarkıların ilklerine de ilk [şarkılara verdikleri] adı verdiler.
Διὰ τί νόμοι καλοῦνται οὓς ᾄδουσιν; ἢ ὅτι πρὶν ἐπίστασθαι γράμματα, ᾖδον τοὺς νόμους, ὅπως μὴ ἐπιλάθωνται,
ὥσπερ ἐν Ἀγαθύρσοις ἔτι εἰώθασιν; καὶ τῶν ὑστέρων οὖν ᾠδῶν τὰς πρώτας τὸ οὐτὸ ἐκάλεσαν ὅπερ τὰς πρώτας.
920a_229. Problem
Ses olan ritimler ve ezgiler niçin karakterlere benzer de tatlar benzemez, renkler ve kokular da benzemez? Bunlar da eylemler gibi hareket oldukları için mi? Fiil ise ahlakla ilgilidir ve karakter meydana getirir; tatlar ve renkler ise aynı şekilde [karakter] meydana getirmez.
Διὰ τί οἱ ῥυθμοὶ καὶ τὰ μέλη φωνὴ οὖσα ἤθεσιν ἔοικεν, οἱ δὲ χυμοὶ οὔ, ἀλλ’ οὐδὲ τὰ χρώματα καὶ αἱ ὀσμαί; ἢ ὅτι κινήσεις εἰσὶν ὥσπερ καὶ αἱ πράξεις; ἤδη δὲ ἡ μὲν ἐνέργεια ἠθικὸν καὶ ποιεῖ ἦθος, οἱ δὲ χυμοὶ καὶ τὰ χρώματα οὐ ποιοῦσιν ὁμοίως.
920a_330. Problem
Tragedyada niçin ne hypodor ne de hypofrig tarzında koro şarkısı vardır? Bu tarzlarda antistrophe olmadığı için mi? Bunlar sahneden söylenir, çünkü taklide dayanır.
Διὰ τί οὐδὲ ὑποδωριστὶ οὐδὲ ὑποφρυγιστὶ οὐκ ἔστιν ἐν τραγῳδίᾳ χορικόν; ἢ ὅτι οὐκ ἔχει ἀντίστροφον. ἀλλ’ ἀπὸ σκηνῆς· μιμητικὴ γάρ.
920a_431. Problem
Phrynikhos ve çevresindekiler niçin daha çok ezgi bestecisiydi? O zamanlar tragedyalarda ezgiler, konuşma vezinli bölümlerden kat kat fazla olduğu için mi?
Διὰ τί οἱ περὶ Φρύνιχον ἦσαν μᾶλλον μελοποιοί; ἢ διὰ τὸ πολλαπλάσια εἶναι τότε τὰ μέλη ἐν ταῖς τραγῳδίαις τῶν μέτρων;
920a_532. Problem
Oktava niçin, dörtlüye ve beşliye sayıya göre ad verildiği gibi "sekizli" değil de "hepsinden geçen" (diapason) denir? Eskiden teller yedi olduğu için mi? Sonra Terpandros üçüncü teli çıkarıp nētē'yi ekledi; o zaman da bu aralığa "sekizli" değil "hepsinden geçen" adı verildi, çünkü teller yediydi.
Διὰ τί διὰ πασῶν καλεῖται, ἀλλ’ οὐ κατὰ τὸν ἀριθμὸν δι’ ὀκτώ, ὥσπερ καὶ διὰ τεττάρων καὶ διὰ πέντε; ἢ ὅτι ἑπτὰ ἦσαν αἱ χορδαὶ τὸ ἀρχαῖον. εἶτ’ ἐξελὼν τὴν τρίτην Τέρπανδρος τὴν νήτην προσέθηκεν, καὶ ἐπὶ τούτου ἐκλήθη διὰ πασῶν, ἀλλ’ οὐ δι’ ὀκτώ· ἑπτὰ γὰρ ἦν.
920a_633. Problem
Tizden pese inmek niçin pesten tize çıkmaktan daha uyumludur? Biri başlangıçtan başladığı için mi? Çünkü mesē tetrakordun yöneticisi ve en tiz sesidir. Öbürü ise başlangıçtan değil sondan başlar. Yoksa tizden sonra gelen pes ses daha soylu ve daha hoş tınılı olduğu için mi?
Διὰ τί εὐαρμοστότερον 〈ἀπὸ τοῦ ὀξέος〉 ἐπὶ τὸ βαρὺ ἢ ἀπὸ τοῦ βαρέος ἐπὶ τὸ ὀξύ; πότερον ὅτι τὸ 〈μὲν〉 ἀπὸ τῆς ἀρχῆς γίνεται ἄρχεσθαι; ἡ γὰρ μέση καὶ ἡγεμὼν 〈καὶ〉 ὀξυτάτη τοῦ τετραχόρδου. τὸ δὲ οὐκ ἀπ’ ἀρχῆς, ἀλλ’ ἀπὸ τελευτῆς. ἢ ὅτι τὸ βαρὺ ἀπὸ τοῦ ὀξέος γενναιότερον καὶ εὐφωνότερον;
920a_734. Problem
Çift beşli ve çift dörtlü niçin uyumlu değildir de çift oktav uyumludur? Çift beşli ve çift dörtlü ... olmadığı, dörtlü ve beşli ise ... olduğu için mi? (Metinde boşluk vardır.)
Διὰ τί δὶς μὲν δι’ ὀξειῶν καὶ δὶς διὰ τεττάρων οὐ συμφωνεῖ, δὶς διὰ πασῶν δέ; ἢ ὅτι οὐ δὶς δι’ ὀξειῶν οὐδὲ δὶς διὰ τεττάρων .. . ἐστὶν, τὸ δὲ διὰ τεττάρων καὶ διὰ πέντε ...
920a_835. Problem
Oktav niçin uyumların en güzelidir? Oktavın oranları tam sayılarla ifade edildiği, ötekilerinki ise tam sayılarla ifade edilmediği için mi? Çünkü nētē, hypatē'nin iki katı olduğundan, nētē iki ise hypatē bir, hypatē iki ise nētē dört olur ve bu hep böyle gider. Mesē ile oranı ise bir buçuktur. Beşlinin oranı olan bir buçuk tam sayılarla ifade edilmez: Küçük olan bir ise büyük olan bir artı yarımdır. Böylece tam sayılar tam sayılarla karşılaştırılmaz, kesirler eklenir. Dörtlüde de durum aynıdır: Üçte dört oranı, bir sayı ile onun üçte birinin toplamıdır. Yoksa oktav, ikisinden oluştuğu için en mükemmel uyum olduğu, ayrıca ezginin ölçüsü olduğu için mi? ... (Burada metinde boşluk vardır; ardından başka bir problemin parçası gelir:) Hareket eden her şeyde hareket ortada en şiddetli, başlarken ve biterken daha yumuşaktır. Hareket en şiddetliyken hareket eden şeyin sesi de daha tizdir. Bu yüzden teller gerildikçe daha tiz ses verir, çünkü hareket daha hızlı olur. Ses, havanın ya da başka bir şeyin hareketiyse, yolun ortasındaki sesin en tiz olması gerekir. Böyle olmuyorsa, ses bir şeyin hareketi olamaz.
Διὰ τί ἡ διὰ πασῶν καλλίστη συμφωνία; ἢ ὅτι ἐν ὅλοις ὅροις οἱ ταύτης λόγοι εἰσίν, οἱ δὲ τῶν ἄλλων οὐκ ἐν ὅλοις; ἐπεὶ γὰρ διπλασία ἡ νήτη τῆς ὑπάτης, οἷα ἡ νήτη δύο, ἡ ὑπάτη ἕν, καὶ οἷα ἡ ὑπάτη δύο, ἡ νήτη τέσσαρα, καὶ ἀεὶ οὕτως. τῆς δὲ μέσης ἡμιολία. τὸ γὰρ διὰ πέντε ἡμιόλιον οὐκ ἐν ὅλοις ἀριθμοῖς ἐστίν· οἷον γὰρ ἓν τὸ ἔλαττον, τὸ μεῖζον τοσοῦτον δὲ καὶ ἔτι τὸ ἥμισυ. ὥστε οὐχ ὅλα πρὸς ὅλα συγκρίνεται, ἀλλ’ ἔπεστι μέρη. ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τῷ διὰ τεττάρων ἔχει· τὸ γὰρ ἐπίτριτόν ἐστιν ὅσον τεμεῖν ὅ καὶ ἔτι ἕν τῶν τριῶν [ἐπίτριτόν ἐστιν]. ἢ ὅτι τελεωτάτη ἡ ἐξ ἀμφοτέρων οὖσα, καὶ ὅτι μέτρον τῆς μελῳδίας . .. διὰ παντὸς τοῦ φερομένου ἡ κατὰ μέσον κίνησις σφοδροτάτη,
ἀρχομένου δὲ καὶ λήγοντος μαλακωτέρα; ὅτε δὲ σφοδροτάτη ἡ κίνησις, καὶ ἡ φωνὴ ὀξυτέρα τοῦ φερομένου. διὸ καὶ χορδαὶ ἐπιτεινόμεναι ὀξύτερον φθέγγονται· θᾶττον γὰρ ἡ κίνησις γίνεται. εἰ δὲ φωνὴ ἢ ἀέρος ἢ ἄλλου τινὸς φορά· τὴν ἀνὰ μέσον τὸν πόρον ὀξυτάτην δεῖ γίνεσθαι. ὥστε εἰ τοῦτο μὴ συμβαίνει, οὐκ ἂν εἴη φορά τινος.
920b_236. Problem
Mesē bozulunca niçin öteki teller de [çalınınca bozuk] ses verir de, mesē yerinde durup ötekilerden biri bozulunca yalnız bozulan tel [bozuk] ses verir? Hepsinin akortlu olması, hepsinin mesē'ye göre belirli bir ilişkide bulunması demek olduğu, her birinin düzeni de artık ona göre belirlendiği için mi? Bu yüzden akordun sebebi ve onları bir arada tutan şey ortadan kalkınca, [akort] artık aynı şekilde var görünmez. Ama bir tel akortsuzken mesē yerinde duruyorsa, eksiklik haklı olarak yalnız o telde olur; çünkü öteki teller akortludur.
Διὰ τί, ἐὰν μὲν ἡ μέση κινηθῇ, καὶ αἱ ἄλλαι χορδαὶ ἠχοῦσι φθεγγόμεναι, ἐὰν δὲ αὖ ἡ μὲν μένῃ τῶν δ’ ἄλλων τις κινηθῇ, κινηθεῖσα μόνη φθέγγεται; ἢ ὅτι τὸ ἡρμόσθαι ἐστὶν ἁπάσαις, τὸ δὲ ἔχειν πως πρὸς τὴν μέσην ἁπάσαις, καί ῃ τάξις ἡ ἑκάστης ἤδη δι’ ἐκείνην; ἀρθέντος οὖν τοῦ αἰτίου τοῦ ἡρμόσθαι καὶ τοῦ συνέχοντος οὐκέτι ὁμοίως φαίνεται ὑπάρχειν. μιᾶς δὲ ἀναρμόστου οὔσης, τῆς δὲ μέσης μενούσης, εὐλόγως τὸ κατ’ αὐτὴν ἐκλειπόμενον· ταῖς γὰρ ἄλλαις ὑπάρχει τὸ ἡρμόσθαι.
920b_337. Problem
Seste tiz olan azlığa, pes olan çokluğa bağlı olduğu hâlde (pes ses çokluğundan ötürü yavaş, tiz ses azlığından ötürü hızlıdır), tiz sesleri söylemek niçin pes sesleri söylemekten daha zordur; niçin yüksek sesleri pek az kişi söyleyebilir ve "orthios" ve tiz nomos'lar gergin oldukları için zor söylenir? Oysa az şeyi, dolayısıyla az havayı hareket ettirmek, çoğu hareket ettirmekten daha az emek ister. Yoksa tabiatça ince sesli olmak ile tiz söylemek aynı şey değil midir? Tabiatça ince sesli olanların hepsi zayıflıktan ötürü öyledir, çünkü çok havayı değil az havayı hareket ettirebilirler; az hava da hızlı gider. Tiz söylemek ise bir güç işaretidir. Çünkü şiddetle itilen şey hızlı gider; bu yüzden tiz ses güç işaretidir. Bu yüzden güçlü yapılı olanlar da tiz seslidir. Yüksek sesleri söylemek de zahmetli bir iştir; pes sesler ise aşağıdadır.
Διὰ τί τοῦ ἐν φωνῇ ὀξέος ὄντος κατὰ τὸ ὀλίγον, τοῦ δὲ βαρέος κατὰ τὸ πολύ (τὸ μὲν γὰρ βαρὺ διὰ τὸ πλῆθος βραδύ, τὸ δὲ ὀξὺ δι’ ὀλιγότητα ταχύ), ἔργον μᾶλλον ᾄδειν τὰ ὀξέα ἢ τὰ βαρέα, καὶ ὀλίγοι τὰ ἄνω δύνανται ᾄδειν, καὶ οἱ νόμοι ὄρθιοι καὶ οἱ ὀξεῖς χαλεποὶ ᾆσαι διὰ τὸ ἀνατεταμένοι εἶναι; καίτοι ἔλαττον ἔργον τὸ ὀλίγον κινεῖν ἢ τὸ πολύ, ὥστε καὶ ἀέρα. ἢ οὐ ταὐτό γε ὀξύφωνον εἶναι φύσει καὶ τὸ ὀξὺ ᾄδειν, ἀλλὰ φύσει μὲν ὀξύφωνα ἅπαντα δι’ ἀσθένειαν τῷ μὴ δύνασθαι πολὺν κινεῖν ἀέρα, ἀλλ’ ὀλίγον, ὁ δ’ ὀλίγος ταχὺ φέρεται, ἐν δὲ τῷ ᾄδειν τὸ ὀξὺ δυνάμεως σημεῖον. τὸ μὲν γὰρ σφοδρῶς φερόμενον ταχὺ φέρεται, διὸ τὸ ὀξὺ δυνάμεως σημεῖον. διὸ καὶ οἱ ἑκτικοὶ ὀξύφωνοι. καὶ ἔργον τὰ ἄνω ᾄδειν· τὰ δὲ βαρέα κάτω.
920b_438. Problem
Herkes niçin ritimden, ezgiden ve genel olarak uyumlardan hoşlanır? Tabii hareketlerden tabiatça hoşlandığımız için mi? İşareti, çocukların doğar doğmaz bunlardan hoşlanmasıdır. Ezgi tarzlarından ise alışkanlık yüzünden hoşlanırız. Ritimden ise bilinen ve düzenli bir sayısı olduğu ve bizi düzenli bir biçimde hareket ettirdiği için hoşlanırız; çünkü düzenli hareket tabiatça düzensiz hareketten bize daha yakındır, dolayısıyla daha çok tabiata uygundur. İşareti şudur: Düzenli çalışıp içip yiyerek tabiatımızı ve gücümüzü korur ve artırırız, düzensiz yaparak ise onu bozar ve yerinden oynatırız. Çünkü hastalıklar, bedenin düzeninin tabiata aykırı hareketleridir. Uyumdan ise, birbirlerine göre bir orana sahip zıtların karışımı olduğu için hoşlanırız. Oran düzendir; düzen de tabiatça hoştur. Karışmış olan her şey katıksız olandan daha hoştur; hele hissedilen bir şey olarak uyumdaki oran, iki uçtaki sesin gücünü eşit olarak taşıyorsa.
Διὰ τί ῥυθμῷ καὶ μέλει καὶ ὅλως ταῖς συμφωνίαις χαίρουσι πάντες; ἢ ὅτι ταῖς κατὰ φύσιν κινήσεσι χαίρομεν κατὰ φύσιν; σημεῖον δὲ τὸ τὰ παιδία εὐθὺς γενόμενα χαίρειν αὐτοῖς. διὰ δὲ τὸ ἔθος τρόποις μελῶν χαίρομεν. ῥυθμῷ δὲ χαίρομεν διὰ τὸ γνώριμον καὶ τεταγμένον ἀριθμὸν ἔχειν καὶ κινεῖν ἡμᾶς τεταγμένως· οἰκειοτέρα γὰρ ἡ τεταγμένη κίνησις φύσει τῆς ἀτάκτου, ὥστε καὶ κατὰ φύσιν μᾶλλον. σημεῖον δέ· πονοῦντες γὰρ καὶ πίνοντες καὶ ἐσθίοντες τεταγμένα σώζομεν καὶ αὔξομεν τὴν φύσιν καὶ τὴν δύναμιν, ἄτακτα δὲ φθείρομεν καὶ ἐξίσταμεν αὐτήν·
αἱ γὰρ νόσοι τῆς τοῦ σώματος οὐ κατὰ φύσιν τάξεως κινήσεις εἰσίν. συμφωνίᾳ δὲ χαίρομεν, ὅτι κρᾶσίς ἐστιν λόγον ἐχόντων ἐναντίων πρὸς ἄλληλα. ὁ μὲν οὖν λόγος τάξις, ὃ ἦν φύσει ἡδύ. τὸ δὲ κεκραμένον τοῦ ἀκράτου πᾶν ἥδιον, ἄλλως τε κἂν αἰσθητὸν ὂν ἀμφοῖν τοῖν ἄκροιν ἐξ ἴσου τὴν δύναμιν ἔχοι ἐν τῇ συμφωνίᾳ ὁ λόγος.
921a_239. Problem
Uyumlu ses niçin aynı sesten daha hoştur? Oktav aralığıyla karşılıklı söylenen ses de oktavda uyumlu olduğu için mi? Çünkü bu karşılık, ses perdeleri nētē ile hypatē kadar birbirinden uzak olan çocuklar, gençler ve erkeklerden doğar. Her uyum tek bir sesten daha hoştur (niçin olduğu söylendi); bunlar arasında da en hoşu oktavdır. Aynı ses ise tek bir ses taşır. İnsanlar oktav uyumunda magadis tarzında söyler; çünkü vezinlerde ayakların birbirine göre eşit-eşit, iki-bir ya da başka bir oranı olduğu gibi, uyumdaki seslerin de birbirlerine göre bir hareket oranı vardır. Öteki uyumlarda seslerden birinin bitişi eksik kalır, yarıda biter; bu yüzden güçleri eşit değildir. Eşit olmayınca his için bir fark doğar; tıpkı korolarda, bitirirken sesi ötekilerden daha yüksek çıkanların fark edilmesi gibi. Ayrıca hypatē, seslerin titreşim dönemlerinin bitişinde nētē ile aynı sona sahiptir; çünkü nētē'nin havaya ikinci vuruşu hypatē'dir. Aynı şeyi yapmadıkları hâlde aynı noktada bittikleri için, ortaya tek ve ortak bir iş çıkar; tıpkı şarkıya eşlik ederek çalanlarda olduğu gibi. Bunlar da başka yerlerde şarkıya uygun çalmasalar da aynı noktada bitirirlerse, bitişin sağladığı zevk, bitişten önceki farklılıkların verdiği rahatsızlıktan daha ağır basar; çünkü farklı şeylerden doğan ortak sonuç, en hoş biçimde oktavdan doğar. Magadis tarzında söylemek de zıt seslerden yapılır. Bu yüzden magadis tarzında oktavla söylerler.
Διὰ τί ἥδιόν ἐστι τὸ σύμφωνον τοῦ ὁμοφώνου; ἢ καὶ τὸ μὲν ἀντίφωνον σύμφωνόν ἐστι διὰ πασῶν; ἐκ παίδων γὰρ 〈καὶ〉 νέων καὶ ἀνδρῶν γίνεται τὸ ἀντίφωνον, οἳ διεστᾶσι τοῖς τόνοις ὡς νήτη πρὸς ὑπάτην. συμφωνία δὲ πᾶσα ἡδίων ἁπλοῦ φθόγγου (δι’ ἃ δέ, εἴρηται), καὶ τούτων ἡ διὰ πασῶν ἡδίστη· τὸ ὁμόφωνον δὲ ἀπλοῦν ἔχει φθόγγον. μαγαδίζουσι δὲ ἐν τῇ διὰ πασῶν συμφωνίᾳ, ὅτι καθάπερ ἐν τοῖς μέτροις οἱ πόδες ἔχουσι πρὸς αὑτοὺς λόγον ἴσον πρὸς ἴσον ἢ δύο πρὸς ἓν ἢ καί τινα ἄλλον, οὕτω καὶ οἱ ἐν τῇ συμφωνίᾳ φθόγγοι λόγον ἔχουσι κινήσεως πρὸς αὑτούς. τῶν μὲν οὖν ἄλλων συμφωνιῶν ἀτελεῖς αἱ θατέρου καταστροφαί εἰσιν, εἰς ἥμισυ τελευτῶσαι· διὸ τῇ δυνάμει οὐκ ἴσαι εἰσίν. οὖσαι δὲ ἄνισοι, διαφορὰ τῇ αἰσθήσει, καθάπερ ἐν τοῖς χοροῖς, ἐν τῷ καταλύειν μεῖζον ἄλλων φθεγγομένοις ἐστίν. ἔτι δὲ ὑπάτῃ συμβαίνει τὴν αὐτὴν τελευτὴν τῶν ἐν τοῖς φθόγγοις περιόδων ἔχειν. ἡ γὰρ δευτέρα τῆς νεάτης πληγὴ τοῦ ἀέρος ὑπάτη ἐστίν. τελευτώσαις δ’ εἰς ταὐτόν, οὐ ταὐτὸν ποιούσαις, ἓν καὶ κοινὸν τὸ ἔργον συμβαίνει γίνεσθαι, καθάπερ τοῖς ὑπὸ τὴν ᾠδὴν κρούουσιν· καὶ γὰρ οὗτοι τὰ ἄλλα οὐ προσαυλοῦντες, ἐὰν εἰς ταὐτὸν καταστρέφωσιν, εὐφραίνουσι μᾶλλον τῷ τέλει ἢ λυποῦσιν ταῖς πρὸ τοῦ τέλους διαφοραῖς, τῷ τὸ ἐκ διαφόρων τὸ κοινόν, ἥδιστον ἐκ τοῦ διὰ πασῶν γίνεσθαι. τὸ δὲ μαγαδίζειν ἐξ ἐναντίων φωνῶν. διὰ ταῦτα ἐν τῇ διὰ πασῶν μαγαδίζουσιν.
921a_340. Problem
İnsanlar şarkıcıları, önceden bildikleri ezgileri söylediklerinde niçin bilmediklerinden daha zevkle dinler? Söylenen şeyi tanıdıklarında, şarkıcının adeta hedefi vurduğu daha açık görüldüğü için mi? Tanıyan için bunu seyretmek hoştur. Yoksa dinleyici, bildiği şarkıyı söyleyenle aynı duyguyu paylaştığı için mi? Çünkü onunla birlikte söyler. Bir zorunluluktan ötürü yapmayan herkes de şarkıyı sevinerek söyler.
Διὰ τί ἥδιον ἀκούουσιν ᾀδόντων ὅσα ἂν προεπιστάμενοι τύχωσι τῶν μελῶν, ἢ ἐὰν μὴ ἐπιστῶνται; πότερον ὅτι μᾶλλον δῆλός ἐστιν ὁ τυγχάνων ὥσπερ σκοποῦ, ὅταν γνωρίζωσι τὸ ᾀδόμενον; γνωριζόντων δὲ ἡδὺ θεωρεῖν. ἢ ὅτι συμπαθής ἐστιν ὁ ἀκροατὴς τῷ τὸ γνώριμον ᾄδοντι; συνᾴδει γὰρ αὐτῷ. ᾄδει δὲ πᾶς γεγηθὼς ὁ μὴ διά τινα ἀνάγκην ποιῶν τοῦτο.
921b41. Problem
Çift beşli ya da çift dörtlü niçin uyumlu değildir de çift oktav uyumludur? Beşlinin bir buçuk, dörtlünün üçte dört oranında olduğu için mi? Arka arkaya bir buçuk ya da üçte dört oranında iki aralık olunca, uçtaki sesler birbirlerine göre [uyuma elverişli] bir oran taşımaz; çünkü ne "bir artı bir kesir" oranında ne de katlı oranda olurlar. Oktav ise iki kat oranında olduğundan, iki kez alınınca uçtaki sesler birbirine göre dört kat oranında olur. Uyum, birbirlerine göre uygun bir oranı olan sesler arasında bulunduğuna, çift oktav aralığındaki sesler birbirlerine göre böyle bir oran taşıyıp çift dörtlü ya da çift beşli aralığındakiler taşımadığına göre, söylenen sebeplerden ötürü çift oktavdakiler uyumlu olur, ötekiler olmaz.
Διὰ τί δὶς μὲν δι’ ὀξειῶν ἢ δὶς διὰ τεττάρων οὐ συμφωνεῖ, δὶς διὰ πασῶν δέ; ἢ ὅτι τὸ μὲν διὰ πέντε ἐστὶν ἐν ἡμιολίῳ λόγῳ, τὸ δὲ διὰ τεττάρων ἐν ἐπιτρίτῳ; ὄντων δὲ ἡμιολίων δυοῖν ἑξῆς ἀριθμῶν ἢ ἐπιτρίτων οἱ ἄκροι πρὸς ἀλλήλους οὐδένα λόγον ἕξουσιν· οὔτε γὰρ ἐπιμόριοι οὔτε πολλαπλάσιοι ἔσονται. τὸ δὲ διὰ πασῶν, ἐπειδή ἐστιν ἐν διπλασίῳ λόγῳ. δὶς τούτου γινομένου, ἐν τετραπλασίῳ λόγῳ ἂν εἶεν οἱ ἄκροι πρὸς ἀλλήλους. ὥστ’ ἐπεὶ συμφωνία εὔλογον ἐχόντων φθόγγων πρὸς ἀλλήλους ἐστίν, λόγον δὲ οἱ μὲν τὸ δὶς διὰ πασῶν διάλειμμα ἔχοντες πρὸς ἀλλήλους φθόγγοι ἔχουσιν, οἱ δὲ τὸ δὶς διὰ τεττάρων ἢ δὶς διὰ πέντε οὐκ ἔχουσιν, οἱ μὲν δὶς διὰ πασῶν σύμφωνοι εἶεν ἄν, οἱ δ’ ἕτεροι οὔ, διὰ τὰ εἰρημένα.
921b_242. Problem
Biri nētē'yi çekip sonra bastırırsa niçin yalnız hypatē yankılanıyor gibi gelir? Nētē sönüp zayıflayınca hypatē hâline geldiği için mi? İşareti, hypatē'den başlayarak nētē'yi söyleyebilmektir; çünkü sanki hypatē de bir nētē şarkısıymış gibi benzerliği ondan alırlar. Yankı da bir tür şarkı olduğundan, nētē sönerken sesinin bir dokunuşu olarak hypatē'nin sesiyle aynı yankı hâlinde hareket ettiği için, nētē'nin benzerlik yoluyla hypatē'yi hareket ettirdiği sanılması doğaldır. Çünkü nētē'nin bastırıldığı için hareket etmediğini biliriz; hypatē'nin ise bastırılmamış olduğunu görüp sesini de duyunca, yankılananın o olduğunu sanırız. Akılla da hisle de kesin bilgiye varamadığımız birçok durumda başımıza gelen budur. Ayrıca en gergin tel olan nētē çekilince çalgının köprüsünün hareket etmesi hiç de şaşırtıcı olmaz; köprü hareket edince bütün tellerin de birlikte titreşip bir yankı çıkarması akla aykırı değildir. Öteki teller için nētē'nin sesi, hem sönerken hem başlarken yabancıdır; hypatē için ise sönerken aynıdır. Bu ses hypatē'nin kendi hareketine eklenince, hepsinin onun sesi olduğunun sanılmasında tuhaf bir şey yoktur. Bu yankı, geri kalan tellerin ortak yankısından daha güçlü olacaktır; çünkü öteki teller nētē'nin adeta hafifçe ittiği için yankılanmıştır, nētē ise bütün gücüyle titreşmiştir ve onların en şiddetlisidir. Bu yüzden onun ikinci sesinin de ötekilerinkinden daha güçlü olması doğaldır; böylece [hypatē], kendisi çalınmış gibi, kısa süreliğine de olsa titreşir.
Διὰ τί, ἐάν τις ψήλας τὴν νήτην ἐπιλάβῃ, ἡ ὑπάτη μόνη δοκεῖ ὑπηχεῖν; ἢ ὅτι ἡ νεάτη λήγουσα καὶ μαραινομένη ὑπάτη γίνεται; σημεῖον δὲ τὸ ἀπὸ τῆς ὑπάτης τὴν νεάτην δύνασθαι ᾄδειν· ὡς γὰρ οὔσης αὐτῆς ᾠδῆς νεάτης, τὴν ὁμοιότητα λαμβάνουσιν ἀπ’ αὐτῆς. ἐπεὶ δὲ καὶ ἠχὼ ᾠδή τίς ἐστιν, ἁφή ἐστι φωνῆς τῆς νεάτης ληγούσης, ἦχος ὢν ὁ αὐτὸς τῷ τῆς ὑπάτης φθόγγῳ κινεῖ, εἰκότως τῇ ὁμοιότητι τὴν ὑπάτην ἡ νήτη δοκεῖ κινεῖν. τὴν μὲν γὰρ νεάτην ἴσμεν οὗ κινεῖται ἐπιληφθεῖσα· τὴν δὲ ὑπάτην αὐτὴν ὁρῶντες ἀκατάληπτον οὖσαν, καὶ φθόγγου αὐτῆς ἀκούοντες, ταύτην οἰόμεθα ἠχεῖν· ὅπερ ἐπὶ πολλῶν ἡμῖν συμβαίνει, ἐφ’ ὧν μήτε τῷ λογισμῷ μήτε τῇ αἰσθήσει δυνάμεθα εἰδῆσαι τὸ ἀκριβές. ἔτι εἰ πληγείσης τῆς νεάτης μάλιστα ἐντεταμένης συμβαίνει τὸν ζυγὸν κινεῖσθαι, οὐθὲν ἂν εἴη θαυμαστόν. κινηθέντος δὲ πάσας τὰς χορδὰς συγκινεῖσθαι καί τιν’ ἦχον ποιεῖν οὐκ ἄλογον. ταῖς μὲν οὖν ἄλλαις ὁ τῆς νεάτης φθόγγος ἀλλότριός ἐστιν καὶ λήγων καὶ ἀρχόμενος, τῇ δὲ ὑπάτῃ λήγων ὁ αὐτός. οὗ προστεθέντος τῇ ἰδίᾳ αὐτῆς κινήσει, ἐκείνης δόξαι πάντ’ αὐτὸν εἶναι οὐθὲν ἄτοπον. ἔσται δὲ μείζων ἢ ὁ κοινὸς τῶν λοιπῶν χορδῶν ἦχος, ὅτι αἱ μὲν ὑπὸ τῆς νεάτης καθάπερ ὠσθεῖσαι μαλακῶς ἤχησαν, ἡ δὲ νεάτη πάσῃ τῇ αὐτῆς δυνάμει, οὖσα αὐτῶν σφοδροτάτη. ὥστε εἰκότως καὶ τὸ δευτερεῖον αὐτῆς κρεῖττον ἂν εἴη ἢ τὸ τῶν ἄλλων· ὥστε καὶ βραχείας κινεῖσθαι, ὡς αὐτῆς τε γεγενημένης.
922a43. Problem
Tek kişilik şarkı, biri flüt ya da lir eşliğinde söylerse niçin daha hoş olur? Hoş olan her şey daha hoş olanla karışınca tek bir bütün olduğu için mi? Flüt lirden daha hoştur; böylece şarkı da flütle karışınca lirle karıştığından daha hoş olur. Çünkü karışmış olan, ikisi aynı anda hissedilirse karışmamış olandan daha hoştur. Nitekim şarap, ekşiballı içecekten daha hoştur; çünkü tabiatın karıştırdığı şeyler, bizim karıştırdıklarımızdan daha iyi kaynaşmıştır. Şarap da ekşi ve tatlı tattan oluşan bir karışımdır; "şarap tadındaki" denen narlar da bunu gösterir. Şarkı ve flüt benzerliklerinden ötürü birbirine karışır (çünkü ikisi de solukla olur); lirin sesi ise solukla olmadığından ya da flütün sesinden daha az hissedilir olduğundan, insan sesiyle daha az karışır. His açısından bir fark meydana getirdiğinden daha az zevk verir; tatlar için de böyle olduğu söylendi. Ayrıca flüt, kendi tınısıyla ve [sese] benzerliğiyle şarkıcının hatalarının çoğunu örter; lirin sesleri ise yalın ve insan sesiyle daha az karışmış olduklarından, ayrı ayrı algılandıkları ve öyle oldukları için, adeta onların cetveli olarak şarkıdaki hatayı da açıkça gösterir. Şarkıda çok hata yapılınca da ikisinden doğan ortak sonucun daha kötü olması zorunludur.
Διὰ τί ἥδιον τῆς μονῳδίας ἐστὶν ἐάν τις πρὸς αὐλὸν ἢ λύραν ᾄδη; ἢ ὅτι πᾶν τὸ ἥδιον μιχθὲν ἡδίονι ἕν ἐστιν; ὁ δὲ αὐλὸς ἡδίων τῆς λύρας, ὥστε καὶ ἡ ᾠδὴ τούτῳ μιχθεῖσα ἢ λύρᾳ ἡδίων ἂν εἴη, ἐπεὶ τὸ μεμιγμένον τοῦ ἀμίκτου ἥδιόν ἐστιν, ἐὰν ἀμφοῖν ἅμα τὴν αἴσθησίν τις λαμβάνῃ. οἶνος γὰρ ἡδίων τοῦ ὀξυμέλιτος διὰ τὸ μεμῖχθαι μᾶλλον αὑτοῖς τὰ ὑπὸ τῆς φύσεως μιχθέντα ἢ ὑφ’ ἡμῶν. ἔστι γὰρ καὶ οἶνος ὁ μικτὸς ἐξ ὀξέος καὶ γλυκέος χυμοῦ. δηλοῦσι δὲ καὶ αἱ οἰνώδεις ῥοαὶ καλούμεναι. ἡ μὲν οὖν ᾠδὴ καὶ ὁ αὐλὸς μίγνυνται αὑτοῖς δι’ ὁμοιότητα (πνεύματι γὰρ ἄμφω γίνεται)· ὁ δὲ τῆς λύρας φθόγγος, ἐπειδὴ οὐ πνεύματι γίνεται ἢ ἧττον αἰσθητὸν ἢ ὁ τῶν αὐλῶν, ἀμικτότερός ἐστι τῇ φωνῇ· ποιῶν δὲ διαφορὰν τῇ αἰσθήσει ἧττον ἡδύνει, καθάπερ ἐπὶ τῶν χυμῶν εἴρηται. ἔτι ὁ μὲν αὐλὸς πολλὰ τῷ αὑτοῦ ἤχῳ καὶ τῇ ὁμοιότητι συγκρύπτει τῶν τοῦ ᾠδοῦ ἁμαρτημάτων, οἱ δὲ τῆς λύρας φθόγγοι ὄντες ψιλοὶ καὶ ἀμικτότεροι τῇ φωνῇ, καθ’ ἑαυτοὺς θεωρούμενοι καὶ ὄντες αὐτοῖς συμφανῆ ποιοῦσιν τὴν τῆς ᾠδῆς ἁμαρτίαν, καθάπερ κανόνες ὄντες αὐτῶν. πολλῶν δὲ ἐν τῇ ᾠδῇ ἁμαρτανομένων, τὸ κοινὸν ἐξ ἀμφοῖν ἀναγκαῖον χεῖρον γίνεσθαι.
922a_244. Problem
Sekiz telden biri niçin mesē ("orta") diye anılır, oysa sekizin ortası yoktur? Eskiden armoniler yedi telli olduğu, yedinin de ortası olduğu için mi? Ayrıca iki uç arasındaki şeylerden yalnız orta olan bir tür ilke olduğuna göre (çünkü bir sistemde uçlardan birine yönelen sesler arasında, ortada olan ilkedir), orta bu olacaktır. Armoninin uçları nētē ile hypatē, aradakiler ise geri kalan seslerdir; bunlardan yalnız mesē denen ses tetrakordlardan birinin ilkesi olduğu için, haklı olarak mesē diye anılır. Çünkü iki uç arasındakilerden yalnız orta olan ilkeydi.
Διὰ τί τῶν μὲν ὀκτὼ μέση καλεῖται, τῶν δὲ ὀκτὼ οὐκ ἔστι μέσον; ἢ ὅτι ἑπτάχορδοι ἦσαν αἱ ἁρμονίαι τὸ παλαιόν, τὰ δὲ ἑπτὰ ἔχει μέσον; ἔτι ἐπειδὴ τῶν μεταξὺ τῶν ἄκρων τὸ μέσον μόνον ἀρχή τίς ἐστιν (ἔστιν τῶν 〈εἰς〉 θάτερον τῶν ἄκρων νευόντων ἔν τινι συστήματι ἀνὰ μέσον ὂν ἀρχή), τοῦτ’ ἔσται μέσον. ἐπεὶ δ’ ἔσχατα μέσον ἐστὶν ἁρμονίας νεάτη καὶ ὑπάτη, τούτων δὲ ἀνὰ μέσον οἱ λοιποὶ φθόγγοι ὧν ἡ μέση καλουμένη μόνη ἀρχή ἐστι θατέρου τετραχόρδου, δικαίως μέση καλεῖται. τῶν γὰρ μεταξύ τινων ἄκρων τὸ μέσον ἦν ἀρχὴ μόνον.
922a_345. Problem
Çok kişi birlikte şarkı söylerken niçin ritmi az kişinin söylediğinden daha iyi korur? Daha çok tek bir kişiye, koro başına baktıkları ve daha ağır başladıkları, böylece aynı noktayı daha kolay tutturdukları için mi? Çünkü hızlıyken hata daha çok olur. Kalabalık koro başına dikkat eder; içlerinden hiçbiri kendi başına davranıp kalabalığın üstüne çıkarak sivrilemez. Az kişi arasında ise daha çok sivrilirler; bu yüzden koro başına uymaktan çok kendi aralarında yarışırlar.
Διὰ τί οἱ πολλοὶ ᾄδοντες σώζουσι μᾶλλον τὸν ῥυθμὸν ἢ οἱ ὀλίγοι; ἢ ὅτι μᾶλλον πρὸς ἕνα τε καὶ ἡγεμόνα βλέπουσι, καὶ βραδύτερον ἄρχονται, ὥστε ῥᾷον τοῦ αὐτοῦ τυγχάνουσιν; ἐν μὲν γὰρ τῷ τάχει πλείων γίνεται ἡ ἁμαρτία. συμβαίνει δὲ τῷ ἡγεμόνι προσέχειν τοὺς πολλούς· ἰδιαζόμενος δὲ οὐδεὶς ἂν αὐτῶν διαλάμψειεν ὑπεράρας τὸ πλῆθος. ἐν δὲ τοῖς ὀλίγοις μᾶλλον διαλάμπουσιν· διὸ καθ’ αὑτοὺς ἐν αὐτοῖς μᾶλλον ἀγωνίζονται ἢ πρὸς τὸν ἡγεμόνα.
922a_446. Problem
Detone olanların çoğu niçin tize doğru kayar? Tiz söylemek pes söylemekten daha kolay olduğu için mi? Nitekim insanlar daha çok tiz söyler, hata da söyledikleri şeyde yapılır.
Διὰ τί ἐπὶ τὸ ὀξὺ ἀπᾴδουσιν οἱ πλεῖστοι; ἢ ὅτι ῥᾷον
ὀξὺ ἆσαι ἢ βαρύ; ᾄδουσι γοῦν ὀξὺ μᾶλλον, καὶ ἐν ᾧ ιᾄδουσιν, ἁμαρτάνουσιν.
922b_247. Problem
Eskiler yedi telli armoniler yaparken niçin hypatē'yi bırakıp nētē'yi bırakmadılar? Yoksa nētē'yi değil, bugün paramesē denen teli ve onunla birlikte bir tonluk aralığı mı çıkarıyorlardı? Tize doğru giden sık aralıklı grubun son sesini mesē olarak kullanıyorlardı; bu yüzden ona mesē ("orta") adını verdiler. Yoksa mesē üst tetrakordun sonu, alt tetrakordun başlangıcı olduğu ve tonla uçlar arasında orta bir orana sahip olduğu için mi?
Διὰ τί οἱ ἀρχαῖοι ἑπταχόρδους ποιοῦντες τὰς ἁρμονίας τὴν ὑπάτην, ἀλλ’ οὐ τὴν νήτην κατέλιπον; ἢ οὐ τὴν νήτην, ἀλλὰ τὴν νῦν παραμέσην καλουμένην ἀφῄρουν καὶ τὸ τονιαῖον διάστημα; ἐχρῶντο δὲ τῇ ἐσχάτῃ μέσῃ τοῦ ἐπὶ τὸ ὀξὺ πυκνοῦ· διὸ καὶ μέσην αὐτὴν προσηγόρευσαν. ἢ ὅτι ἦν τοῦ μὲν ἄνω τετραχόρδου τελευτή, τοῦ δὲ κάτω ἀρχή, καὶ μέσον εἶχε λόγον τόνῳ τῶν ἄκρων;
922b_348. Problem
Tragedyadaki korolar niçin ne hypodor ne de hypofrig tarzında şarkı söyler? Bu armonilerde ezgi en az olduğu, koronun ise en çok ezgiye ihtiyacı olduğu için mi? Hypofrig tarzının eyleme yönelik bir karakteri vardır; bu yüzden Geryones'te çıkış sahnesi ve silahlanma sahnesi bu tarzda bestelenmiştir. Hypodor tarzı ise görkemli ve ağırbaşlıdır; bu yüzden armoniler arasında kithara eşliğindeki şarkıya en uygun olanıdır. Bu iki tarz koroya uymaz, sahnedekilere daha uygundur. Çünkü sahnedekiler kahramanları taklit eder. Eski zamanlarda yalnız önderler kahramandı, halk ise sıradan insanlardı; koro da onlardan oluşur. Bu yüzden koroya ağıtlı ve sakin bir karakter ve ezgi uyar; çünkü bunlar insanca şeylerdir. Öteki armonilerde bu nitelikler vardır, ama en az frig tarzında vardır; çünkü frig tarzı coşkulu ve bakkhik bir tarzdır. Bu tarzla bir şeye maruz kalırız; zayıf olanlar da güçlülerden daha çok etkilenir; bu yüzden bu tarz korolara yakışır. Hypodor ve hypofrig tarzlarıyla ise eyleme geçeriz; bu da koroya uygun değildir. Çünkü koro, eyleme katılmayan bir bakıcıdır; yanında bulunduğu kimselere yalnız iyi niyetini sunar.
Διὰ τί οἱ ἐν τραγῳδίᾳ χοροὶ οὔθ’ ὑποδωριστὶ οὔθ’ ὑποφρυγιστὶ ᾄδουσιν; ἢ ὅτι μέλος ἥκιστα ἔχουσιν αὗται αἱ ἁρμονίαι, οὗ δεῖ μάλιστα τῷ χορῷ; ἦθος δὲ ἔχει ἡ μὲν ὑποφρυγιστὶ πρακτικόν, διὸ καὶ ἐν [τε] τῷ Γηρυόνῃ ἡ ἔξοδος καὶ ἡ ἐξόπλισις ἐν ταύτῃ πεποίηται, ἡ δὲ ὑποδωριστὶ μεγαλοπρεπὲς καὶ στάσιμον, διὸ καὶ κιθαρῳδικωτάτη ἐστὶ τῶν ἁρμονιῶν. ταῦτα δ’ ἄμφω χορῷ μὲν ἀνάρμοστα, τοῖς δὲ ἀπὸ σκηνῆς οἰκειότερα. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἡρώων μιμηταί· οἱ δὲ ἡγεμόνες τῶν ἀρχαίων μόνοι ἦσαν ἥρωες, οἱ δὲ λαοὶ ἄνθρωποι, ὧν ἐστὶν ὁ χορός. διὸ καὶ ἁρμόζει αὐτῷ τὸ γοερὸν καὶ ἡσύχιον ἦθος καὶ μέλος· ἀνθρωπικὰ γάρ ταῦτα μὲν ἔχουσιν αἱ ἄλλαι ἁρμονίαι, ἥκιστα δὲ αὐτῶν ἡ φρυγιστί· ἐνθουσιαστικὴ γὰρ καὶ βακχική. κατὰ μὲν οὖν ταύτην πάσχομέν τι· παθητικοὶ δὲ οἱ ἀσθενεῖς μᾶλλον τῶν δυνατῶν εἰσί, διὸ καὶ αὕτη ἁρμόττει τοῖς χοροῖς· κατὰ δὲ τὴν ὑποδωριστὶ καὶ ὑποφρυγιστὶ πράττομεν, ὅ οὐκ οἰκεῖόν ἐστι χορῶ. ἔστι γὰρ ὁ χορὸς κηδευτὴς ἄπρακτος· εὔνοιαν γὰρ μόνον παρέχεται οἷς πάρεστιν.
922b_449. Problem
Bir uyumu meydana getiren seslerden niçin daha yumuşak olan, pes seste bulunur? Ezgi kendi tabiatı gereği yumuşak ve dingin, ritimle karışınca ise sert ve hareketli olduğu için mi? Pes ses yumuşak ve dingin, tiz ses ise hareketli olduğuna göre, aynı ezgiyi taşıyan seslerden daha pes olan aynı ezgide daha yumuşak olur; çünkü ona göre ezgi yumuşaktı.
Διὰ τί τῶν τὴν συμφωνίαν ποιούντων φθόγγων ἐν τῷ βαρυτέρῳ τὸ μαλακώτερον; ἢ ὅτι τὸ μέλος τῇ μὲν αὑτοῦ φύσει μαλακόν ἐστι καὶ ἠρεμαῖον, τῇ δὲ τοῦ ῥυθμοῦ μίξει τραχὺ καὶ κινητικόν; ἐπεὶ δὲ ὁ μὲν βαρὺς φθόγγος μαλακὸς καὶ ἠρεμαῖός ἐστιν, ὁ δὲ ὀξὺς κινητικός, καὶ τῶν ταὐτὸ μέλος ἐχόντων εἴη ἂν μαλακώτερος ὁ βαρύτερος ἐν ταὐτῷ μέλει μᾶλλον· ἦν γὰρ τὸ μέλος αὐτῷ μαλακόν.
922b_550. Problem
Eşit büyüklükte ve benzer iki küpten biri boş, öbürü yarıya kadar dolu olunca, yankıları niçin oktav uyumu verir? Yarı dolu olandan gelen yankı, boş olandan gelenin iki katı olduğu için mi? Bunun kavallardaki durumdan ne farkı vardır? Çünkü daha hızlı hareketin daha tiz olduğu kabul edilir; daha büyük kaplarda hava daha yavaş karşılık verir, iki kat büyüklükte olanlarda o oranda yavaş, ötekilerde de orantılı olarak. Bir tulum da yarısı büyüklüğündeki tulumla oktav uyumu verir.
Διὰ τί ἴσων πίθων καὶ ὁμοίων, ἐὰν μὲν ὁ ἕτερος κενὸς ᾖ, ὁ δὲ ἕτερος εἰς τὸ ἥμισυ διάμεστος, διὰ πασῶν συμφωνεῖ ἡ ἠχώ; ἢ ὅτι διπλασία γίνεται καὶ ἡ ἐκ τοῦ ἡμίσεος τῆς ἐκ τοῦ κενοῦ; τί γὰρ διαφέρει τοῦτο ἢ ἐπὶ τῶν συρίγγων; δοκεῖ γὰρ ἡ θάττων κίνησις ὀξυτέρα εἶναι, ἐν δὲ τοῖς μείζοσι
βραδύτερον ὁ ἀὴρ ἀπαντᾷ, καὶ ἐν τοῖς διπλασίοις τοσούτῳ, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἀνάλογον. συμφωνεῖ δὲ διὰ πασῶν καὶ ὁ διπλασίων ἀσκὸς πρὸς τὸν ἥμισυν.