İçeriğe geç
Problemler

Aristoteles · Problemler

XIII. Kitap: Kötü Kokularla İlgili Problemler

907b_41. Problem

İdrar bedende ne kadar uzun kalırsa niçin o kadar kötü kokar da dışkı daha az kokar? Dışkı bekledikçe daha çok kuruduğu (kuru olan da daha zor çürür), idrar ise koyulaştığı, tazeyken de baştaki içeceğe daha çok benzediği için mi?

907b_4

Διὰ τί τὸ μὲν οὖρον, ὅσῳ ἂν χρονίζηται ἐν τῷ σώματι, δυσωδέστερον γίνεται, ἡ δὲ κόπρος ἧττον; ἢ ὅτι ἡ μὲν ξηραίνεται μᾶλλον χρονιζομένη (τὸ δὲ ξηρὸν ἀσηπτότερον), τὸ δὲ οὖρον παχύνεται, πρόσφατόν τε ὂν ὁμοιότερον τῷ ἐξ ἀρχῆς ἐστὶ πόματι.

907b_52. Problem

Kötü kokulu şeyler, onları yemiş olanlara niçin kokmuyor gibi gelir? Koku alma yolu damakta ağızla birbirine açıldığından his çabucak doyduğu için mi? Böylece insan içerideki kokuyu artık aynı şekilde duymaz (herkes bir kokuyu ilk anda duyar, ama ona temas edince, kendisiyle kaynaşmış bir şeymiş gibi artık duymaz); dışarıdan gelen benzer koku da içerideki kokunun altında kaybolur.

907b_5

Διὰ τί τὰ δυσώδη τοῖς ἐδηδοκόσιν οὐ δοκεῖ ὄζειν; ἢ διὰ τὸ συντετρῆσθαι τὴν ὄσφρησιν τῷ στόματι κατὰ τὸν οὐρανὸν πλήρης ἡ αἴσθησις γίνεται ταχύ, καὶ τῆς τε ἔσω οὐκέθ’ ὁμοίως αἰσθάνεται (τὸ γὰρ πρῶτον αἰσθάνονται πάντες, ὅταν δὲ ἅψωνται, οὐκέτι, ὥσπερ συμφυοῦς) καὶ ἡ ἔξωθεν ἡ ὁμοία ἀφανίζεται ὑπὸ τῆς ἔσω.

907b_63. Problem

Çiçekler ezilince niçin daha kötü kokar? Çiçekteki topraklı kısım kokuya karıştığı için mi?

907b_6

Διά τί τριβόμενα τὰ ἄνθη δυσωδέστερα; ἢ διότι συμμίγνυται τῇ ὀσμῇ τὸ γεῶδες τὸ ἐν τῷ ἄνθει.

907b_74. Problem

Hayvanlar arasında parsın dışında hiçbiri güzel kokulu değilken (onun kokusu da yalnız vahşi hayvanlar için güzeldir; çünkü vahşi hayvanların onun kokusunu zevkle kokladığı söylenir), hayvanlar bozulunca kötü de koktuğu hâlde, bitkilerin çoğu niçin bozulurken ve kururken daha da güzel kokulu olur? Kötü kokunun sebebi bir artığın pişmemiş olması olduğu için mi? Bu yüzden bazı kimselerin teri, bazen de herkesin teri böyle kokar; en çok da hastalıklardan dolayı teri her zaman böyle olmayanlarınki. Hazmetmemiş olanların yelleri ve geğirtileri de kötü kokar. Etlerde ve ete denk düşen şeyde bulunan kokunun sebebi de aynıdır; ete denk düşen şey derken, öteki hayvanlarda etin yerini tutan şeyi kastediyorum. Çünkü bazılarında burada da pişmemiş bir artık vardır. İşte bu artık, hayvanlar yaşarken kötü kokunun sebebidir, ölünce de çürüyerek kötü kokar. Bu yüzden yağlı kısımlar, kemikler ve kıllar kötü kokmaz; çünkü ilki pişer, ötekilerin ise nemi yoktur. Bitkilerde ise artık bulunmaz. Ya da onlarda da bir artık vardır, ama bitkiler tabiatça kuru ve sıcak olduğundan özsuları daha kolay pişer ve çamurumsu değildir. Bunu sıcak ülkelerdeki güzel kokulu toprak da gösterir, Suriye'de ve Arabistan'da olduğu gibi; oradan gelen güzel kokulu şeyler de bunu gösterir, çünkü bunlar kuru ve sıcaktır. Bu tür şeyler de çürümez. Hayvanlar ise böyle kuru ve sıcak değildir; bu yüzden artıkları ve yelleri pişmemiş ve kötü kokuludur. Ölünce de hayvanlarda nem çürür, bitkilerde ise çürümez, çünkü onlarda [o türden nem] yoktur.

907b_7

Διὰ τί τῶν μὲν ζῴων οὐθὲν εὐῶδές ἐστιν ἔξω τῆς παρδάλιος (αὕτη δὲ καὶ αὐτοῖς τοῖς θηρίοις· φασὶ γὰρ αὐτῆς τὰ θηρία ἡδέως ὀσμᾶσθαι), φθειρόμενα δὲ καὶ δυσώδη ἐστίν, τῶν δὲ φυτῶν πολλὰ καὶ φθειρόμενα καὶ αὐαινόμενα ἔτι μᾶλλον εὐώδη γίνεται; πότερον ὅτι τῆς δυσωδίας αἴτιον

908a

ἀπεψία τις περιττώματος; διὸ καὶ οἱ ἱδρῶτες ἐνίοις καὶ ἐνίοτε τοιοῦτοί εἰσιν, μάλιστα δὲ οἷς μὴ ἀεὶ τοιοῦ τοι ἐκτῶν νόσων γίνονται. καὶ αἱ φῦσαι δὲ καὶ οἱ ἐρυγμοὶ οἱ τῶν ἀπέπτων δυσώδεις εἰσί. τὸ αὐτὸ δὲ αἴτιον καὶ τοῦ ἐν ταῖς σαρξὶ καὶ τῷ ἀνάλογον· λέγω δὲ ἀνάλογον τὸ ἀντὶ σαρκὸς τοῖς ἄλλοις ἐνυπάρχον ζῴοις. ἔστι γὰρ καὶ ἐνταῦθα περίττωμα ἐνίοις ἄπεπτον· τοῦτο οὖν ζώντων τε αἴτιον τῆς δυσωδίας ἐστὶ καὶ φθειρομένων σηπόμενον. διὸ καὶ τὰ πίονα καὶ ὀστᾶ καὶ τρίχες οὐ δυσώδη ἐστίν, ὅτι τὰ μὲν πέττεται, τὰ δὲ οὐκ ἔχει ὑγρότητα. τοῖς δὲ φυτοῖς οὐκ ἔνι περίττωμα. ἢ ἔστι μέν τι καὶ τούτοις, ἀλλ’ ὅτι ξηρὰ καὶ θερμὰ τὰ φυτὰ τὴν φύσιν ἐστίν, ὥστε εὐπεπτοτέρα ἡ ἰκμὰς καὶ οὐ πηλώδης ἐστὶν αὐτῶν; δηλοῖ δὲ καὶ τῆς γῆς ἡ ἐν τοῖς θερμοῖς εὐώδης οὖσα, Συρία καὶ Ἀραβία, καὶ τὰ εὐώδη τἀκεῖθεν, ὅτι ξηρὰ καὶ θερμά ἐστιν· τὰ δὲ τοιαῦτα ἄσηπτα. τὰ δὲ ζῷα οὐ τοιαῦτά ἐστι καὶ θερμά, ὥστε αἵ τε περιττώσεις ἄπεπτοι καὶ δυσώδεις αὐτῶν εἰσίν καὶ διαφυσήσεις ὁμοίως· καὶ διαφθειρομένων σήπεται ἡ ὑγρότης, τῶν δὲ οὔ· οὐ γὰρ ἔχουσιν.

908a_25. Problem

Kötü kokulu şeyler sıcakken niçin soğuduklarından daha kötü kokar? Koku bir buhar ve bir tür akıntı olduğu için mi? Buhar da akıntı da sıcaklıkla oluşur; çünkü akıntı bir tür harekettir, sıcak olan da hareket ettiricidir. Soğuk ise tersine durdurucu ve büzücüdür, aşağıya da götürür. Sıcak olan ve bütün kokular ise yukarıya gider, çünkü hem havadadır hem de onları alan duyu organı aşağıda değil yukarıdadır; çünkü koku beyne ulaştığında his meydana gelir.

908a_2

Διὰ τί τὰ δυσώδη θερμὰ ὄντα μᾶλλον δυσώδη ἐστὶν ἢ ἐψυγμένα; ἢ ὅτι ἐστὶν ἡ ὀσμὴ ἀτμὸς καὶ ἀπορροή τις; ὅ τ’ οὖν ἀτμὸς ὑπὸ θερμοῦ γίνεται, καὶ ἡ ἀπορροή· κίνησις γάρ τίς ἐστιν, τὸ δὲ θερμὸν κινητικόν· τὸ δὲ ψυχρὸν τοὐναντίον στατικὸν καὶ συσταλτικόν, καὶ φορὸν δὲ κάτω, τὸ δὲ θερμὸν καὶ αἱ ὀσμαὶ πᾶσαι ἀνωφερεῖς διὰ τὸ ἐν ἀέρι τε εἶναι καὶ τὸ αἰσθητήριον αὐτῶν ἄνω εἶναι, μὴ κάτω· πρὸς γὰρ ἐγκέφαλον περαίνουσα ἡ ὀσμὴ αἴσθησιν ποιεῖ.

908a_36. Problem

Biri sarımsak yerse niçin idrarı kokar da güçlü kokusu olan başka şeyler yenince kokmaz? Herakleitosçulardan bazılarının dediği gibi, evrende olduğu gibi bedende de buharlaşma olduğu, sonra bu buhar soğuyup orada suya, burada idrara dönüştüğü için mi? Böylece besinden çıkan buhar, kendisinden doğduğu şeyle karışarak kokuyu meydana getirir; çünkü buhar değiştiği zaman bu kokuyu taşır. Ama o zaman güçlü kokusu olan öteki şeylerin de aynısını yapması gerekirdi; oysa yapmıyorlar. Üstelik buhardan yeniden toplanan şeyler eski hâline dönmez, şaraptan şarap çıkmaz, su çıkar; böylece bu da yanlıştır. Asıl sebep, güçlü kokusu olanlar arasında yalnız sarımsağın hem alt bağırsakta yel yapıp hem de idrar söktürmesidir. Ötekiler ise, lahana gibi, yelleri yukarıda yapar; ya da idrar söktürmez. Sarımsakta ise bu üç şey aşağıda birleşir: İdrar söktürür, yel yapar ve bunu aşağıda yapar. Cinsel organların ve mesanenin çevresindeki bölge de komşuluktan ve yelle dolabilen bir bölge olduğundan bu tür şeylerden etkilenir; bunu cinsel organın gerilmesi gösterir. Öyleyse bu tür besinler arasında artığın en çok sarımsaktan, yelle birlikte mesaneye ulaştığı açıktır; bu yel de [idrara] karışarak idrarın kokusunu yapar.

908a_3

Διὰ τί, ἐάν τις σκόροδα φάγῃ, τὸ οὖρον ὄζει, ἄλλων δὲ ἐχόντων ἰσχυρὰν ὀσμὴν οὐκ ὄζει ἐδεσθέντων; πότερον, ὥσπερ τινὲς τῶν ἡρακλειτιζόντων φασίν, ὅτι ἀναθυμιᾶται, ὥσπερ ἐν τῷ ὅλῳ, καὶ ἐν τῷ σώματι, εἶτα πάλιν ψυχθὲν συνίσταται ἐκεῖ μὲν ὑγρόν, ἐνταῦθα δὲ οὖρον, ἡ ἐκ τῆς τροφῆς ἀναθυμίασις, ἐξ οὗ ἐγένετο αὕτη συμμιγνυμένη, ποιεῖ τὴν ὀσμήν; αὕτη γάρ ἐστιν, ὅταν μεταβάλλῃ. ἢ ἔδει καὶ τὰ ἄλλα τοῦτο ποιεῖν, ὅσα ἰσχυρὰς ὀσμὰς ἔχει· νῦν δὲ οὐ ποιεῖ. ἔτι συγκρινόμενα ἐκ τῆς ἀτμίδος οὐκ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἔρχεται, οἷον οἶνος ἐξ οἴνου, ἀλλ’ οὐχ ὕδωρ, ὥστε

908b

καὶ τοῦτο ψεῦδος. ἀλλ’ ὅτι μόνον φυσητικὸν τῆς κάτω κοιλίας τῶν ὀσμὴν ἐχόντων ἰσχυρὰν ἅμα καὶ οὐρητικήν, τὰ δὲ ἄλλα ἄνω ποιεῖ, οἷον ἡ ῥάφανος, καὶ τὰ πνεύματα. ἢ οὐκ οὐρητικά. κάτω δὲ τρία ὑπάρχει ταῦτα· καὶ γὰρ οὐρητικόν, καὶ πνεῦμα ποιεῖ, καὶ τοῦτο κάτω. ὁ δὲ τόπος ὁ πέριξ τὰ αἰδοῖα καὶ τὴν κύστιν τῶν τοιούτων ἀπολαύει διὰ τὴν γειτνίασιν, καὶ ὅτι πνευματικός ἐστιν· δηλοῖ δὲ ἡ συντονία τοῦ αἰδοίου. δῆλον οὖν ὅτι ἀφικνεῖται τὸ περίττωμα εἰς τὴν κύστιν αὐτοῦ μάλιστα τῶν τοιούτων ἅμα τῷ πνεύματι, ὃ μιγνύμενον ποιεῖ τοῦ οὔρου τὴν ὀσμήν.

908b_27. Problem

Hiçbir şey yememiş, aç kalmış olanların ağzı niçin daha çok kokar (buna "açlık kokusu" denir) da yemek yemiş olanlarınki kokmaz, oysa bunun daha çok kokması gerekirdi? Mide boşalınca içerideki hava hareketsizlikten ısındığı ve soluğu ve balgamlı artıkları çürüttüğü için mi? Daha sıcak olduğunun işareti, açlığın susuzluğu da artırmasıdır. Yemek yemiş olanlarda ise koku, yiyeceklerin kokusundan daha zayıf kaldığı için kaybolur; çünkü yiyeceklerin sıcaklığı o sıcaklığa baskın çıkar, böylece [ağız] bir şeyden etkilenmez.

908b_2

Διὰ τί τὰ στόματα μηδὲν ἐδηδοκότων, ἀλλὰ νηστευσάντων ὄζει μᾶλλον (ὃ καλεῖται νηστείας ὄζει), φαγόντων δὲ οὔ, ὅτε ἔδει μᾶλλον; ἢ ὅτι κενουμένης τῆς κοιλίας θερμότερος ὁ ἀὴρ γινόμενος διὰ τὴν ἀκινησίαν σήπει τὸ πνεῦμα καὶ τὰ φλεγματώδη περιττώματα; ὅτι δὲ θερμότερος γίνεται, σημεῖον ὅτι καὶ δίψαν ποιεῖ ἡ νηστεία μᾶλλον. φαγόντων δὲ διὰ τὸ ἐλάττων εἶναι ἡ ὀσμὴ τῆς τῶν σιτίων παύεται· κρατεῖ γὰρ τῆς θερμότητος ἡ τῶν σιτίων θερμότης, ὥστε μηθὲν πάσχειν.

908b_38. Problem

Koltuk altı niçin vücudun en kötü kokan yeridir? En havasız yer olduğu için mi? Kötü koku en çok böyle yerlerde olur, çünkü yağlılık hareketsiz kaldığından çürüme meydana gelir. Yoksa hareketsiz ve çalıştırılmayan bir yer olduğu için mi?

908b_3

Διὰ τί ἡ μασχάλη δυσωδέστατος τῶν τόπων; πότερον ὅτι ἀπνούστατός ἐστιν; ἔστι δὲ ἡ δυσωδία ἐν τοῖς τοιούτοις μάλιστα, διὰ τὸ σῆψιν γίνεσθαι ὑπὸ τῆς ἡσυχίας τῆς πιότητος· ἢ διότι ἀκίνητος καὶ ἀγύμναστος.

908b_49. Problem

Teke kokanlar güzel kokulu yağ sürününce niçin daha kötü kokar? Bu, birçok şeyde olduğu için mi? Örneğin ekşi ile tatlı karıştırılınca bütün daha tatlı olur. Sonra herkes terleyince daha kötü kokar; güzel kokulu yağ da ısıtıcıdır, dolayısıyla terletir.

908b_4

Διὰ τί οἱ τοῦ γράσου ὄζοντες, ὅταν ἀλείφωνται μύρῳ, δυσωδέστεροι γίνονται; ἢ διότι τοῦτο ἐπὶ πολλῶν γίνεται, οἷον ὀξὺ καὶ γλυκὺ συμμιχθὲν τὸ ὅλον γλυκύτερον ἐγένετο. εἶτα πάντες ἱδρώσαντες δυσωδέστεροί εἰσι, τὸ δὲ μύρον θερμαντικόν ἐστιν· ἱδρῶτας οὖν παρασκευάζει.

908b_510. Problem

Kambur ve iki büklüm olanların nefesi niçin daha kötü ve daha ağır kokar? Akciğer çevresindeki bölge sıkışıp kapandığı ve doğru hattından çekilip kaydığı için mi? Böylece rahat nefes alamaz; içeride daha çok kapalı kalan özsu ile soluk da çürür.

908b_5

Διὰ τί τῶν ἐγκύρτων καὶ κυφοτέρων δυσοσμοτέρα καὶ βαρυτέρα ἡ ὀσμὴ τοῦ πνεύματος; ἢ διότι συγκέκλεισται ὁ τόπος ὁ περὶ τὸν πνεύμονα καὶ ἀνέσπασται ἐκ τῆς εὐθυωρίας, ὥστε οὐκ εὔπνους, ἀλλὰ σήπεται ἡ ἱκμὰς καὶ τὸ πνεῦμα μᾶλλον εἴσω ἐγκατακλειόμενον;

908b_611. Problem

Güzel kokulu yağların çoğu terle birlikte çıkınca niçin kötü kokar da bazıları daha hoş kokar ya da kötüleşmez? Hareket ya da sürtünmeyle değişenler kötüleşir de değişmeyenler tersine mi olur? Güzel kokuların çıkarıldığı çiçekler arasında da böyleleri vardır: Bazıları ezilince, ısınınca ya da kuruyunca kötüleşir, şebboy gibi; bazıları ise aynı kalır, gül gibi. Böyle çiçeklerden yapılan güzel kokulu yağların da bir kısmı değişir, bir kısmı değişmez; bu yüzden gül yağı en az değişir. Teri kötü kokanlarda da güzel kokular daha kötü kokar görünür; çünkü kendi zıddıyla karışır. Tıpkı tuzla karışan balın daha tatlı değil daha az tatlı olması gibi.

908b_6

Διὰ τί τὰ πολλὰ τῶν μύρων συνεξιδρῶσαι δυσώδη, ἔνια δὲ ἡδίω ἢ οὐ χείρω; ἢ ὅσα μὲν τῇ κινήσει ἢ τρίψει μεταβάλλοντα, χείρω τοιαῦτα, ὅσα δὲ μή, τοὐναντίον; ἔστι δὲ ἔνια τοιαῦτα, ὥσπερ καὶ τῶν ἀνθῶν, ἐξ ὧν γίνονται

909a

αἱ εὐωδίαι, τὰ μὲν τριβόμενα ἢ θερμαινόμενα ἢ ξηραινόμενα φαῦλα, οἷον τὰ λευκόϊα, τὰ δὲ ὅμοια, οἷον τὰ ῥόδα. καὶ τῶν μύρων δὴ ὅσα ἐκ τοιούτων ἐστί, μεταβάλλει, τὰ δὲ οὔ· διὸ τὸ ῥόδινον ἥκιστα. καὶ δυσώδη δὲ φαίνεται μᾶλλον ὅσων οἱ ἱδρῶτες δυσώδεις, καὶ διὰ τὸ μίγνυσθαι τῷ ἐναντίῳ, ὥσπερ τὸ μέλι μετὰ τοῦ ἁλὸς οὐ μᾶλλον γλυκύ, ἀλλ’ ἧττον.

909a_212. Problem

Her şey hareket ettirildiğinde niçin daha çok kokar? Havayı [kokuyla] doldurduğu için mi? Böylece koku hisse daha çabuk ulaşır.

909a_2

Διὰ τί πάντα μᾶλλον ὄζει κινούμενα; ἢ διότι ἀναπίμπλησι τὸν ἀέρα; διαπέμπεται οὖν θᾶττον ἡ ὀσμὴ πρὸς τὴν αἴσθησιν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…