Aristoteles · Hayvanlar Tarihi
VII. Kitap
7.11. Bölüm
İnsanın üremesi, hem dişinin içindeki ilk oluşumu hem de sonrasından yaşlılığa kadar, kendine özgü tabiatı yüzünden başına gelenler şöyledir. Erkekle dişi arasındaki fark ve organları daha önce anlatıldı. Erkek tohum taşımaya ilk kez çoğunlukla iki kere yedi yılı, yani on dördüncü yaşını tamamladığında başlar. Aynı zamanda kasık kılları da çıkmaya başlar; Krotonlu Alkmaion'un dediği gibi, bitkiler de tohum vermeden önce çiçek açar. Aşağı yukarı aynı sıralarda ses de daha sert ve daha düzensiz olmaya başlar: artık ne incedir ne de henüz kalın, baştan sona düzgün de değildir; akordu bozulmuş, sertleşmiş tellerin sesine benzer. Buna "tekeleşmek" (tragizein) derler. Bu, cinsel ilişkiye girmeye girişenlerde daha çok olur; çünkü bu işe hevesli olanların sesi erkek sesine döner, uzak duranlarınki ise tersine değişmez. Bazı koro işine meraklıların yaptığı gibi bir de özenli çalışmalarla bu değişimi zorla bastırırlarsa, ses uzun süre öyle kalır ve pek az değişir. Memeler ve cinsel organlar da yalnız büyüklükçe değil biçimce de kabarır. Bu çağda, tohum çıkarmak için kendini ovuşturmayı deneyenler tohum çıkarken yalnız haz değil acı da duyar. Aynı sıralarda dişilerde de memeler kabarır ve âdet denen kanama başlar; bu, yeni kesilmiş bir hayvanın kanı gibi bir kandır. Beyaz akıntı ise çok küçük kız çocuklarında da olur, sulu yiyeceklerle beslenirlerse daha çok; bu, büyümeyi engeller ve çocukların bedenlerini zayıflatır. Âdet çoğunda memeler iki parmak kadar kabardığında başlar. Bu sıralarda kızların sesi de kalınlaşır. Genel olarak kadının sesi erkeğinkinden incedir, gençlerinki yaşlılarınkinden; tıpkı erkek çocukların sesinin yetişkin erkeklerinkinden ince olması gibi. Ama kız çocuklarının sesi erkek çocuklarınkinden incedir; kızların kavalı da oğlanlarınkinden ince sesli olur. Bu çağda en çok gözetilmeye ihtiyaçları vardır; çünkü cinsel ilişkiye en çok buna yeni başladıkları zaman yönelirler. Bedenleri hiç cinsel ilişkiye girmeden de zaten değişirken, bu değişimi daha ileri götürecek her şeyden özenle sakınmazlarsa, bu durum sonraki yaşlarına da sürüp gider. Çok genç yaşta cinsel ilişkiye giren kızlar daha ölçüsüz olur; ister bir cinsle ister iki cinsle de olsa kendilerini korumayan oğlanlar da öyle. Çünkü kanallar açılır ve beden o yönden kolayca akar hâle gelir; aynı zamanda o zaman yaşanan hazzın hatırası da o birleşmeyi yeniden arzulatır. Bazı erkekler doğuştan ergenliğe ermez ve üreme bölgesinde bir sakatlık olduğu için kısırdır; aynı şekilde bazı kadınlar da doğuştan ergenliğe ermez. Ergenlikte hem erkeklerin hem dişilerin bünyeleri, daha sağlıklı ya da daha hastalıklı olmak, bedenin zayıflığı, şişmanlığı ve iyi beslenmesi bakımından değişir. Ergenlikten sonra kimi zayıfken şişmanlar ve sağlığı düzelir, kimininki tersine olur; kızlarda da aynı şey görülür. Bedenleri artıkla dolu olan erkek çocuklar ve kızlar, bu artıklar erkeklerde tohumla, kızlarda âdetle birlikte dışarı atıldığı için daha sağlıklı ve daha iyi beslenmiş olur; çünkü sağlığa ve beslenmeye engel olan şeyler çıkıp gider. Durumu bunun tersi olanların bedenleri ise daha zayıf ve daha hastalıklı olur; çünkü onlarda erkeklerde tohum, kızlarda âdet yoluyla dışarı atılan şey, tabii olandan ve sağlam olandan gider. Kızlarda memeler de birbirinden çok farklı olur: kiminin memeleri çok büyük, kimininki küçüktür. Bu çoğunlukla çocukken bedenleri artıkla dolu olanlarda görülür: âdet yaklaşmış ama henüz başlamamışken sıvı ne kadar çoksa, kanama başlayıncaya kadar memeleri o kadar çok yukarı kabarmaya zorlar; böylece memeler o zaman aldıkları hacmi sonradan da korur. Erkeklerde de, genç olsun yaşlı olsun, sulu yapılı, düz tenli ve damarları belirgin olmayanlarda memeler daha belirgin ve daha kadınsı olur; bunlardan da esmerlerde beyaz tenlilerden daha çok. Üç kere yedi yıla, yani yirmi bir yaşına kadar tohum önce kısırdır; sonra döl verir, ama genç erkekler de genç kadınlar da, öteki hayvanların çoğunda olduğu gibi, küçük ve eksik çocuklar doğurur. Genç kadınlar daha çabuk gebe kalır; ama gebe kalırlarsa doğumda daha çok sıkıntı çekerler. Bedenleri de çoğunlukla tam gelişmemiş kalır ve daha çabuk yaşlanır; cinsel ilişkiye düşkün erkeklerin ve çok doğum yapan kadınların bedenleri de öyle. Çünkü üç doğumdan sonra artık büyüme olmadığı sanılır. Cinsel birleşmede ölçüsüz olan kadınlar, çok doğum yaptıklarında daha çok yatışır ve itidale gelir. Yirmi bir yaşından sonra kadınlar çocuk doğurmaya artık elverişlidir, erkekler ise hâlâ gelişmektedir. Tohumun ince olanı kısırdır; dolu tanesi gibi taneli olanı döl verir ve daha çok erkek doğurtur; ince ve pıhtısız olanı ise kız doğurtur. Erkeklerde sakal da bu yaşlarda çıkar.
Περὶ δ’ ἀνθρώπου γενέσεως τῆς τε πρώτης τῆς ἐν τῷ θήλει καὶ τῆς ὕστερον μέχρι γήρως, ὅσα συμβαίνει διὰ τὴν φύσιν τὴν οἰκείαν, τόνδ’ ἔχει τὸν τρόπον. Ἡ μὲν διαφορὰ τοῦ ἄρρενος πρὸς τὸ θῆλυ καὶ τὰ μόρια πρότερον εἴρηται, φέρειν δὲ σπέρμα πρῶτον ἄρχεται τὸ ἄρρεν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐν τοῖς ἔτεσι τοῖς δὶς ἑπτὰ τετελεσμένοις· ἅμα δὲ καὶ τρίχωσις τῆς ἥβης ἄρχεται, καθάπερ καὶ τὰ φυτὰ μέλλοντα σπέρμα φέρειν ἀνθεῖν πρῶτον Ἀλκμαίων φησὶν ὁ Κροτωνιάτης. Περὶ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον τοῦτον ἥ τε φωνὴ μεταβάλλειν ἄρχεται ἐπὶ τὸ τραχύτερον καὶ ἀνωμαλέστερον, οὔτ’ ἔτι ὀξεῖα οὖσα οὔτε πω βαρεῖα, οὔτε πᾶσα ὁμαλή, ἀλλ’ ὁμοία φαινομένη ταῖς παρανενευρισμέναις καὶ τραχείαις χορδαῖς· ὃ καλοῦσι τραγίζειν. Γίνεται δὲ τοῦτο μᾶλλον τοῖς πειρωμένοις ἀφροδισιάζειν· τοῖς γὰρ περὶ ταῦτα προθυμουμένοις καὶ μεταβάλλουσιν αἱ φωναὶ εἰς τὴν τῶν ἀνδρῶν φωνήν, ἀπεχομένοις δὲ τοὐναντίον· ἐὰν δὲ καὶ συναποβιάζωνται ταῖς ἐπιμελείαις, ὅπερ ποιοῦσιν ἔνιοι τῶν περὶ τὰς χορείας σπουδαζόντων, καὶ μέχρι πόρρω διαμένει καὶ τὸ πάμπαν μικρὰν λαμβάνει μεταβολήν. Καὶ μαστῶν ἔπαρσις γίνεται καὶ αἰδοίων, οὐ μεγέθει μόνον ἀλλὰ καὶ εἴδει. Συμβαίνει δὲ περὶ τοῦτον τὸν χρόνον τοῖς τε πειρωμένοις τρίβεσθαι περὶ τὴν τοῦ σπέρματος πρόεσιν οὐ μόνον ἡδονὴν γίνεσθαι τοῦ σπέρματος ἐξιόντος, ἀλλὰ καὶ λύπην. Περὶ τὸν αὐτὸν δὲ χρόνον καὶ τοῖς θήλεσιν ἥ τ’ ἔπαρσις γίνεται τῶν μαστῶν καὶ τὰ καταμήνια καλούμενα καταρρήγνυται· τοῦτο δ’ ἐστὶν αἷμα οἷον νεόσφακτον. Τὰ δὲ λευκὰ καὶ παιδίοις γίνεται νέοις οὖσι πάμπαν, μᾶλλον δ’ ἂν ὑγρᾷ χρῶνται τροφῇ· καὶ κωλύει τὴν αὔξην, καὶ τὰ σώματα ἰσχναίνει τῶν παιδίων. Τὰ δὲ καταμήνια γίνεται ταῖς πλείσταις ἤδη τῶν μαστῶν ἐπὶ δύο δακτύλους ᾐρμένων. Καὶ ἡ φωνὴ δὲ καὶ ταῖς παισὶ μεταβάλλει περὶ τὸν χρόνον τοῦτον ἐπὶ τὸ βαρύτερον. Ὅλως μὲν γὰρ γυνὴ ἀνδρὸς ὀξυφωνότερον, αἱ δὲ νέαι τῶν πρεσβυτέρων, ὥσπερ καὶ οἱ παῖδες τῶν ἀνδρῶν· ἀλλ’ ἔστιν ἡ φωνὴ ὀξυτέρα ἡ τῶν θηλειῶν παίδων ἢ τῶν ἀρρένων, καὶ ὁ παρθένιος αὐλὸς τοῦ παιδικοῦ ὀξύτερος. Μάλιστα δὲ καὶ φυλακῆς δέονται περὶ τὸν χρόνον τοῦτον· μάλιστα γὰρ ὁρμῶσι πρὸς τὴν τῶν ἀφροδισίων χρῆσιν ἀρχομένων αὐτῶν, ὥστε ἂν μὴ διευλαβηθῶσι μηθὲν ἐπὶ πλεῖον κινῆσαι οὗ αὐτὰ τὰ σώματα μεταβάλλει μηθὲν χρωμένων ἀφροδισίοις, ἀκολουθεῖν εἴωθεν εἰς τὰς ὕστερον ἡλικίας. Αἵ τε γὰρ νέαι πάμπαν ἀφροδισιαζόμεναι ἀκολαστότεραι γίνονται καὶ οἱ ἄρρενες, ἐάν τ’ ἐπὶ θάτερα ἐάν τ’ ἐπ’ ἀμφότερα ἀφυλακτήσωσιν· οἵ τε γὰρ πόροι ἀναστομοῦνται, καὶ ποιοῦσιν εὔρουν τὸ σῶμα ταύτῃ· καὶ ἅμα ἡ τότε μνήμη τῆς συμβαινούσης ἡδονῆς ἐπιθυμίαν ποιεῖ τῆς τότε γινομένης ὁμιλίας. Γίνονται δέ τινες ἄνηβοι ἐκ γενετῆς καὶ ἄγονοι διὰ τὸ πηρωθῆναι περὶ τὸν τόπον τὸν γόνιμον· ὁμοίως δὲ καὶ γυναῖκες γίνονται ἄνηβοι ἐκ γενετῆς. Μεταβάλλουσι δὲ καὶ τὰς ἕξεις καὶ τὰ ἄρρενα καὶ τὰ θήλεα περί τε τὸ ὑγιεινότερα εἷναι καὶ νοσερώτερα, καὶ περὶ τὴν τοῦ σώματος ἰσχνότητα καὶ παχύτητα καὶ εὐτροφίαν· μετὰ γὰρ τὴν ἥβην οἱ μὲν ἐξ ἰσχνῶν παχύνονται καὶ ὑγιεινότεροι γίνονται, οἱ δὲ τοὐναντίον· ὁμοίως δὲ τοῦτο συμβαίνει καὶ ἐπὶ τῶν παρθένων. Ὅσοι μὲν γὰρ παῖδες ἢ ὅσαι παρθένοι περιττωματικὰ τὰ σώματα εἶχον, συναποκρινομένων τῶν τοιούτων τοῖς μὲν ἐν τῷ σπέρματι ταῖς δ’ ἐν τοῖς καταμηνίοις ὑγιεινότερα τὰ σώματα γίνεται καὶ εὐτραφέστερα, ἐξιόντων τῶν ἐμποδιζόντων τὴν ὑγίειαν καὶ τὴν τροφήν· ὅσοι δὲ τοὐναντίον, ἰσχνότερα καὶ νοσερώτερα τὰ σώματα γίνεται· ἀπὸ γὰρ τῆς φύσεως καὶ τῶν καλῶς ἐχόντων ἡ ἀπόκρισις γίνεται τοῖς μὲν ἐν τῷ σπέρματι ταῖς δ’ ἐν τοῖς καταμηνίοις. Ἔτι δὲ ταῖς γε παρθένοις καὶ τὰ περὶ τοὺς μαστοὺς γίνεται διαφερόντως ἑτέραις πρὸς ἑτέρας· αἱ μὲν γὰρ πάμπαν μεγάλους ἴσχουσιν, αἱ δὲ μικρούς. Ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ δὲ συμβαίνει τοῦτο, ὅσαι ἂν παῖδες οὖσαι περιττωματικαὶ ὦσιν· μελλόντων γὰρ καὶ οὔπω γινομένων τῶν γυναικείων, ὅσῳ ἂν πλείων ἡ ὑγρότης ᾖ, τοσούτῳ μᾶλλον ἀναγκάζει αἴρεσθαι ἄνω, ἕως ἂν καταρραγῇ· ὥστε τότε λαβόντες ὄγκον οἱ μαστοὶ διαμένουσι καὶ εἰς τὸ ὕστερον. Καὶ τῶν ἀρρένων δὲ ἐπιδηλότεροι γίνονται καὶ γυναικικώτεροι οἱ μαστοί, καὶ νεωτέροις καὶ πρεσβυτέροις οὖσι, τοῖς ὑγροῖς καὶ λείοις καὶ μὴ φλεβώδεσι, καὶ τούτων μᾶλλον τοῖς μέλασιν ἢ λευκοῖς. Μέχρι μὲν οὖν τῶν τρὶς ἑπτὰ ἐτῶν τὸ μὲν πρῶτον ἄγονα τὰ σπέρματά ἐστιν· ἔπειτα γόνιμα μὲν μικρὰ δὲ καὶ ἀτελῆ γεννῶσι καὶ οἱ νέοι καὶ αἱ νέαι, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ζῴων τῶν πλείστων. Συλλαμβάνουσι μὲν οὖν αἱ νέαι θᾶττον· ἐὰν δὲ συλλάβωσιν, ἐν τοῖς τόκοις πονοῦσι μᾶλλον. Καὶ τὰ σώματα δ’ αὐτῶν ἀτελέστερα γίνεται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ γηράσκει θᾶττον, τῶν τ’ ἀφροδισιαστικῶν ἀρρένων καὶ τῶν γυναικῶν τῶν τοῖς τόκοις χρωμένων πλείοσιν· δοκεῖ γὰρ οὐδ’ ἡ αὔξησις ἔτι γίνεσθαι μετὰ τοὺς τρεῖς τόκους. Καθίστανται δὲ καὶ σωφρονίζονται μᾶλλον ὅσαι τῶν γυναικῶν ἀκόλαστοι πρὸς πρὸς τὴν ὁμιλίαν εἰσὶ τὴν τῶν ἀφροδισίων, ὅταν τοῖς τόκοις χρήσωνται πολλοῖς. Μετὰ δὲ τὰ τρὶς ἑπτὰ ἔτη αἱ μὲν γυναῖκες πρὸς τὰς τεκνογονίας ἤδη εὐκαίρως ἔχουσιν, οἱ δ’ ἄνδρες ἔτι ἔχουσιν ἐπίδοσιν. Ἔστι δὲ τὰ μὲν λεπτὰ τῶν σπερμάτων ἄγονα, τὰ δὲ χαλαζώδη γόνιμα καὶ ἀρρενογόνα μᾶλλον· τὰ δὲ λεπτὰ καὶ μὴ θρομβώδη θηλυγόνα. Καὶ τοῦ γενείου δὲ τρίχωσις συμβαίνει τοῖς ἄρρεσι περὶ τὴν ἡλικίαν ταύτην.
7.22. Bölüm
Âdet kanaması ayların sonuna doğru gelir; bu yüzden bilgiçlik taslayanlardan bazıları ayın da dişi olduğunu söyler: çünkü kadınlardaki arınma ile aydaki küçülme aynı zamanda olur, arınmadan ve küçülmeden sonra da ikisi yeniden dolar. Pek az kadında âdet her ay düzenli olarak gelir; çoğunda üç ayda bir gelir. Âdetin kısa sürdüğü, iki üç gün olduğu kadınlar daha kolay atlatır; çok gün sürenler daha güç. Çünkü bu günlerde sıkıntı çekerler: kimisinde akıntı birden gelir, kimisinde azar azar; ama akıntı çıkıncaya kadar hepsinin bedeni ağırlaşır. Birçoğunda da âdet yaklaşıp kanama başlamak üzereyken, kanama başlayıncaya kadar boğulma hissi olur ve rahimde bir gurultu duyulur. Kadınlarda gebelik tabiatça âdetin bitiminden sonra olur; âdet görmeyen kadınlar da çoğunlukla çocuksuz kalır. Ama âdet görmedikleri hâlde gebe kalanlar da vardır: bunlarda, doğurmuş kadınlarda arınmadan sonra geride kalan kadar bir nem birikir, ama dışarı çıkacak kadar değil. Bazıları âdet sürerken de gebe kalır; ama arınmanın hemen ardından rahimleri kapananlar sonradan gebe kalamaz. Bazılarında gebelik boyunca sonuna kadar âdet görülür; ama bunlar kötü çocuklar doğurur: çocuklar ya büyüyecek kadar yaşamaz ya da cılız olur. Birçoğunda da, birleşmeye ihtiyaç duydukları için, ya gençlikleri ve yaşları yüzünden ya da uzun zaman uzak durdukları için, rahim aşağı iner ve gebe kalıncaya kadar âdet ayda çoğu zaman üç kez gelir; gebe kalınca rahim yeniden yukarıdaki kendi yerine çekilir. Bazen de rahim tohumu tutmuş olsa bile, nemliyse tohumun daha sulu kısmını dışarı üfler. Daha önce de söylendiği gibi, bütün hayvanlar içinde en bol arınma, öteki dişilerden çok kadınlarda olur. Canlı doğurmayanlarda böyle bir şey görülmez, çünkü bu artık bedene yönelir (bazılarının dişileri erkeklerinden büyüktür; ayrıca bu artık kimisinde boynuzsu pullara, kimisinde balık pullarına, kimisinde bol tüylere harcanır). Karada yaşayıp canlı doğuranlarda ise kıllara ve bedene (çünkü düz tenli olan yalnız insandır) ve idrara (çünkü bu tür hayvanların çoğu bol ve koyu idrar çıkarır) harcanır; kadınlarda ise bunların yerine artık arınmaya yönelir. Erkeklerde de durum böyledir: öteki hayvanlar içinde beden büyüklüğüne oranla en çok tohumu insan salar (bu yüzden hayvanların en düz tenlisi insandır); insanlar içinde de tabiatça daha sulu yapılı olup aşırı etli olmayanlar ve esmerlerden çok beyaz tenliler daha çok tohum salar. Kadınlarda da durum aynıdır: etli kadınlarda akıntının çoğu bedenin beslenmesine gider. Cinsel birleşmede de beyaz tenli kadınlar esmerlerden daha çok nem salar. Yiyeceklerden sulu ve keskin olanlar da birleşmenin daha çok böyle olmasına yol açar.
Ἡ δὲ τῶν γυναικείων ὁρμὴ γίνεται περὶ φθίνοντας τοὺς μῆνας· διὸ φασί τινες τῶν σοφιζομένων καὶ τὴν σελήνην εἶναι θῆλυ, ὅτι ἅμα συμβαίνει ταῖς μὲν ἡ κάθαρσις τῇ δ’ ἡ φθίσις καὶ μετὰ τὴν κάθαρσιν καὶ τὴν φθίσιν ἡ πλήρωσις ἀμφοῖν. Καὶ ταῖς μὲν συνεχῶς καθ’ ἕκαστον ὀλιγάκις τὰ καταμήνια φοιτᾷ, παρὰ δὲ μῆνα τρίτον ταῖς πλείσταις. Ὅσαις μὲν οὖν ὀλίγον χρόνον γίνεται, δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, ἀπαλλάττουσι ῥᾷον, ὅσαις δὲ πολλάς, χαλεπώτερον. Πονοῦσι γὰρ τὰς ἡμέρας τὰς ἡμέρας ταύτας· ταῖς μὲν γὰρ ἀθρόα ἡ κάθαρσις γίνεται ταῖς δὲ κατ’ ὀλίγον, τὸ δὲ σῶμα βαρύνεται πάσαις, ἕως ἂν ἐξέλθῃ. Πολλαῖς δὲ καὶ ὅταν ὁρμᾷ τὰ καταμήνια καὶ μέλλῃ ῥήγνυσθαι, πνιγμοὶ γίνονται καὶ ψόφος ἐν ταῖς ὑστέραις, ἕως ἂν ῥαγῇ. Φύσει μὲν οὖν ἡ σύλληψις γίνεται μετὰ τὴν τούτων ἀπαλλαγὴν ταῖς γυναιξίν· καὶ ὅσαις μὴ γίνεται ταῦτα, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἄτεκνοι διατελοῦσιν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ μὴ γινομένων τούτων ἔνιαι συλλαμβάνουσιν, ὅσαις συναθροίζεται ἰκμὰς τοσαύτη ὅση ταῖς γειναμέναις ὑπολείπεται μετὰ τὴν κάθαρσιν, ἀλλὰ μὴ ὥστε καὶ θύραζε ἐξιέναι. Καὶ γινομένων ἔτι ἔνιαι συλλαμβάνουσιν· ὕστερον δ’ οὐ συλλαμβάνουσιν, ὅσαις εὐθὺς μετὰ τὴν κάθαρσιν αἱ ὑστέραι συμμύουσιν. Γίνεται δ’ ἐνίαις καὶ κυούσαις διὰ τέλους τὰ γυναικεῖα· συμβαίνει μέντοι ταύταις φαῦλα τίκτειν, καὶ ἢ μὴ σώζεσθαι εἰς αὔξην ἢ ἀσθενῆ τὰ ἔκγονα γίγνεσθαι. Πολλαῖς δὲ καὶ διὰ τὸ δεῖσθαι τῆς συνουσίας ἢ διὰ τὴν νεότητα καὶ τὴν ἡλικίαν, ἢ διὰ τὸ χρόνον ἀπέχεσθαι πολύν, καταβαίνουσιν αἱ ὑστέραι κάτω, καὶ τὰ γυναικεῖα γίνεται πολλάκις τρὶς τοῦ μηνός, ἕως ἂν συλλάβωσιν· τότε δ’ ἀπέρχονται πάλιν εἰς τὸν ἄνω τόπον τὸν οἰκεῖον. Ἐνίοτε δὲ κἂν συμβῇ ἔχουσα, τύχῃ δ’ ὑγρὰ οὖσα, ἀποφυσᾷ τοῦ σπέρματος τὸ ὑγρότερον. Πάντων δὲ τῶν ζῴων, ὥσπερ εἴρηται καὶ πρότερον, ταῖς γυναιξὶ μᾶλλον τῶν ἄλλων θηλειῶν ἡ κάθαρσις γίνεται πλείστη. Τοῖς μὲν γὰρ μὴ ζῳοτοκοῦσιν οὐθὲν τοιοῦτον ἐπισημαίνει διὰ τὸ τὴν περίττωσιν ταύτην τρέπεσθαι εἰς τὸ σῶμα (μείζω τε γὰρ ἔνια τῶν ἀρρένων ἐστί, καὶ ἔτι τοῖς μὲν εἰς φολίδας τοῖς δ’ εἰς λεπίδας τοῖς δ’ εἰς τὸ τῶν πτερῶν ἀναλίσκεται πλῆθος), τοῖς δὲ πεζοῖς καὶ ζῳοτόκοις εἴς τε τὰς τρίχας καὶ τὸ σῶμα (λεῖον γὰρ ἄνθρωπός ἐστι μόνον) καὶ εἰς τὰ οὖρα (παχεῖαν γὰρ τὰ πλεῖστα καὶ πολλὴν τὰ τοιαῦτα ποιεῖται τὴν ἔκκρισιν)· ταῖς δὲ γυναιξὶν ἀντὶ τούτων τρέπεται τὸ περίττωμα εἰς τὴν κάθαρσιν. Ὁμοίως δ’ ἔχει τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἀρρένων· πλεῖστον γὰρ ὡς κατὰ τὸ μέγεθος ἀφίησι σπέρμα τῶν ἄλλων ζῴων ἄνθρωπος (διὸ καὶ λειότατον τῶν ζῴων ἐστὶν ἄνθρωπος), καὶ αὐτῶν δ’ οἱ ὑγρότεροι τὰς φύσεις καὶ μὴ πολύσαρκοι λίαν, καὶ οἱ λευκότεροι δὲ τῶν μελάνων. Καὶ ἐπὶ γυναικῶν δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον· ταῖς γὰρ εὐσάρκοις πορεύεται εἰς τὴν τροφὴν τοῦ σώματος τὸ πολὺ τῆς ἐκκρίσεως. Καὶ ἐν ταῖς ὁμιλίαις δὲ τῶν ἀφροδισίων αἱ λευκότεραι τὴν φύσιν ἐξικμάζουσι μᾶλλον τῶν μελαινῶν. Ποιεῖ δὲ τῆς τροφῆς τὰ ὑγρὰ καὶ δριμέα τοιαύτην τὴν ὁμιλίαν μᾶλλον.
7.33. Bölüm
Kadınlarda gebe kalındığının işareti, birleşmeden hemen sonra o bölgenin kuru olmasıdır. Rahim ağzının dudakları düz ve kayganmışsa kadın gebe kalmaz (çünkü tohum kayıp gider), kalınsa da kalmaz; ama parmakla dokunulduğunda daha pürüzlüyse ve tohuma tutunuyorsa, bir de dudaklar inceyse, o zaman gebe kalmaya elverişlidir. Gebe kalmak için rahmi böyle hazırlamak gerekir, gebe kalmamak için tersine; çünkü dudaklar kaygan olursa kadın gebe kalmaz. Bu yüzden bazı kadınlar rahmin tohumun düştüğü yerini sedir yağıyla, üstübeçle ya da zeytinyağında eritilmiş günlükle yağlarlar. Tohum yedi gün içeride kalırsa gebe kalındığı belli olur; çünkü "akıntı" denen düşükler bu günlerde olur. Çoğu kadında gebe kaldıktan sonra da bir süre arınma görülür: kız çocuğunda en çok otuz gün, erkek çocuğunda kırk gün kadar. Doğumdan sonraki arınma da aynı sayıda gün sürmeye yatkındır, ama bu her kadında aynı kesinlikte olmaz. Gebe kaldıktan ve söylenen günler geçtikten sonra artık bu akıntı tabii yolundan gitmez, memelere yönelir ve süt olur. Memelerdeki süt önce az ve örümcek ağı gibi ince görünür. Gebe kalındığında en çok kasıklarda bir his olur; bazılarında kasıklar hemen dolgunlaşır; bu, zayıf kadınlarda daha belirgindir. Kasık bölgesinde ise erkek çocuklarda çoğunlukla sağ tarafta, kırkıncı gün sıralarında, kız çocuklarında sol tarafta, doksanıncı gün sıralarında kıpırdanma olur. Ama bunlarda hiçbir kesinlik olduğunu sanmamalı; çünkü kız doğuran birçok kadında kıpırdanma sağda olur, solda olanlarda da çocuk erkek çıkar. Bu ve bunun gibi şeylerin hepsi çoğunlukla daha çok ya da daha az olarak farklılık gösterir. Bu sıralarda cenin bölümlenmeye de başlar; ondan önce eklemsiz, et gibi bir kütledir. Yedinci güne kadar olan düşüklere "akıntı" (ekrysis), kırkıncı güne kadar olanlara "çocuk düşürme" (ektrōsmos) denir; ceninlerin çoğu bu günlerde düşer. Erkek cenin kırkıncı günde düşerse, başka bir şeyin içine konunca dağılıp kaybolur; ama soğuk suya konursa bir zarın içindeymiş gibi derlenir. Bu zar yırtılınca cenin, büyük karıncalardan biri boyunda görünür; organları belirgindir, hem öteki her şey hem cinsel organ; gözler de öteki hayvanlarda olduğu gibi çok büyüktür. Dişi cenin ise ilk üç ay içinde düşerse çoğunlukla bölümlenmemiş görünür; dördüncü aya erişirse bölümlenmeye başlar ve geri kalan eklemlerini de çabucak edinir. Ana karnındayken dişi, organlarının tamamlanmasını erkekten daha yavaş tamamlar; onuncu ayda doğanlar da dişilerde erkeklerden daha çoktur. Ama doğduktan sonra dişiler gençliğe, olgunluğa ve yaşlılığa erkeklerden daha çabuk ulaşır; daha önce söylendiği gibi, çok doğum yapan kadınlar daha da çabuk.
Γίνεται δὲ σημεῖον τοῦ συνειληφέναι ταῖς γυναιξίν, ὅταν εὐθὺς γένηται μετὰ τὴν ὁμιλίαν ὁ τόπος ξηρός. Ἂν μὲν οὖν λεῖα τὰ χείλη ᾖ τοῦ στόματος, οὐ θέλει συλλαμβάνειν (ἀπολισθαίνει γάρ), οὐδ’ ἂν παχέα· ἂν δ’ ἁπτομένῳ τῷ δακτύλῳ τραχύτερα ᾖ καὶ ἀντέχηται, καὶ ἂν λεπτὰ τὰ χείλη, τότε εὐκαίρως ἔχει πρὸς τὴν σύλληψιν. Πρὸς μὲν οὖν τὸ συλλαμβάνειν τοιαύτας δεῖ κατασκευάζειν τὰς ὑστέρας, πρὸς δὲ τὸ μὴ συλλαμβάνειν τοὐναντίον· ἂν γὰρ ᾖ λεῖα τὰ χείλη, οὐ συλλαμβάνει· διὸ ἔνιαι τῆς μήτρας πρὸς ὃ πίπτει τὸ σπέρμα, ἀλείφουσιν ἐλαίῳ κεδρίνῳ ἢ ψιμυθίῳ ἢ λιβανωτῷ, διέντες ἐλαίῳ. Ἐὰν δὲ ἑπτὰ ἐμμείνῃ ἡμέρας, φανερὸν ὅτι εἴληπται· αἱ γὰρ καλούμεναι ἐκρύσεις ἐν ταύταις γίνονται ταῖς ἡμέραις. Αἱ δὲ καθάρσεις φοιτῶσι ταῖς πλείσταις ἐπί τινα χρόνον συνειληφυίαις, ἐπὶ μὲν τῶν θηλειῶν τριάκονθ’ ἡμέρας μάλιστα, περὶ δὲ τετταράκοντα ἐπὶ τῶν ἀρρένων. Καὶ μετὰ τοὺς τόκους δ’ αἱ καθάρσεις βούλονται τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ἀποδιδόναι τοῦτον, οὐ μὴν ἐξακριβοῦσί γε πάσαις ὁμοίως. Μετὰ δὲ τὴν σύλληψιν καὶ τὰς ἡμέρας τὰς εἰρημένας οὐκέτι κατὰ φύσιν, ἀλλ’ εἰς τοὺς μαστοὺς τρέπεται καὶ γίνεται γάλα. Ἐπισημαίνει δὲ τὸ πρῶτον μικρόν τε καὶ ἀραχνιῶδες τὸ γάλα ἐν τοῖς μαστοῖς. Ὅταν δὲ συλλάβωσιν, αἴσθησις μάλιστα ἐγγίνεται ἔν τε ταῖς λαγόσιν· ἐνίαις γὰρ γίνονται πληρέστεραι εὐθύς· μᾶλλον δ’ ἐπιδήλως τοῦτο συμβαίνει ταῖς ἰσχναῖς. Καὶ ἐν τοῖς βουβῶσιν ἐπὶ μὲν τῶν ἀρρένων ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐν τῷ δεξιῷ μᾶλλον περὶ τὰς τετταράκοντα γίνεται ἡ κίνησις, τῶν δὲ θηλειῶν ἐν τῷ ἀριστερῷ περὶ ἐνενήκονθ’ ἡμέρας. Οὐ μὴν ἀλλ’ ἀκρίβειάν γε τούτων οὐδεμίαν ὑποληπτέον· πολλαῖς γὰρ θηλυτοκούσαις ἡ κίνησις ἐν τῷ δεξιῷ γίνεται, καὶ ταῖς ἐν τῷ ἀριστερῷ ἄρρεν· ἀλλὰ καὶ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα διαφέρει ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον. Περὶ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον καὶ σχίζεται τὸ κύημα· τὸν δ’ ἔμπροσθεν ἄναρθρον συνέστηκε κρεῶδες. Καλοῦνται δ’ ἐκρύσεις μὲν αἱ μέχρι τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν διαφθοραί, ἐκτρωσμοὶ δ’ αἱ μέχρι τῶν τετταράκοντα· καὶ πλεῖστα διαφθείρεται τῶν κυημάτων ἐν ταύταις ταῖς ἡμέραις. Τὸ μὲν οὖν ἄρρεν ὅταν ἐξέλθῃ τετταρακοσταῖον, ἐὰν μὲν εἰς ἄλλο τι ἀφῇ τις, διαχεῖταί τε καὶ ἀφανίζεται, ἐὰν δ’ εἰς ψυχρὸν ὕδωρ, συνίσταται οἷον ἐν ὑμένι· τούτου δὲ διακνισθέντος φαίνεται τὸ ἔμβρυον τὸ μέγεθος ἡλίκον μύρμηξ τῶν μεγάλων, τά τε μέλη δῆλα, τά τε ἄλλα πάντα καὶ τὸ αἰδοῖον, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ καθάπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων ζῴων μέγιστοι. Τὸ δὲ θῆλυ, ὅ τι μὲν ἂν διαφθαρῇ ἐντὸς τῶν τριῶν μηνῶν, ἀδιάρθρωτον ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ φαίνεται· ὅ τι δ’ ἂν ἐπιλάβῃ τοῦ τετάρτου μηνός, γίνεται ἐσχισμένον καὶ διὰ ταχέων λαμβάνει τὴν ἄλλην διάρθρωσιν. Τέως μὲν οὖν πᾶσαν τὴν τελείωσιν τῶν μορίων βραδύτερον ἀπολαμβάνει τὸ θῆλυ τοῦ ἄρρενος, καὶ δεκάμηνα γίνεται μᾶλλον τῶν ἀρρένων· ὅταν δὲ γένηται, θᾶττον τὰ θήλεα τῶν ἀρρένων καὶ νεότητα καὶ ἀκμὴν λαμβάνει καὶ γῆρας, καὶ μᾶλλον αἱ πλείοσι χρώμεναι τόκοις, ὥσπερ εἴρηται πρότερον.
7.44. Bölüm
Rahim tohumu alınca çoğu kadında hemen kapanır ve yedi ay dolana kadar kapalı kalır; sekizinci ayda açılır. Cenin yaşayabilecek durumdaysa sekizinci ayda aşağı iner. Yaşayamayacak olan, boğulmuş sekiz aylık ceninleri ise kadınlar sekiz aylıkken doğurmaz: ne ceninler sekizinci ayda aşağı iner ne de rahim bu zamanda açılır. Söylenen şeyler olmadan doğum olursa bu, çocuğun yaşayamayacağının işaretidir. Gebe kaldıktan sonra kadınların bütün bedeni ağırlaşır, gözlerinin önü kararır ve başları ağrır. Bunlar kimisinde daha çabuk, aşağı yukarı onuncu günde, kimisinde daha geç olur; bu, bedenlerinin daha çok ya da daha az artıkla dolu olmasına bağlıdır. Ayrıca çoğunu bulantı ve kusma tutar, en çok da bu tür kadınları; arınma kesilip de akıntı henüz memelere yönelmemişken olur bu. Kadınların bazıları başlangıçta, bazıları da sonra, cenin büyümeye başladığında daha çok sıkıntı çeker; birçoğunda sonlara doğru çoğu zaman idrar zorluğu da olur. Erkek çocuk taşıyanlar çoğunlukla bunları daha kolay atlatır ve rengi yerinde kalanlar onlarda daha çoktur; kız taşıyanlarda tersi olur: çoğunlukla benizleri daha soluk olur, gebeliği daha ağır geçirirler, birçoğunun bacaklarında ödem ve et şişkinlikleri olur. Ama bazılarında bunların tersi de görülür. Gebe kadınlarda her türlü istek belirir ve bu istekler çabucak değişir; buna bazıları "kissan" der. Kız taşıyanlarda istekler daha keskindir, ama istedikleri şey gelince ondan daha az tat alabilirler. Birkaç kadının bedeni de gebeyken daha iyi olur. En çok, çocuk kıl çıkarmaya başladığında rahatsızlanırlar. Gebe kadınların doğuştan olan saçları seyrekleşir ve dökülür; kıl bulunmayan yerlerinde ise kıllar çoğalır. Erkek cenin çoğunlukla bedende dişiden daha çok kıpırdar ve daha çabuk doğar; dişiler daha geç doğar. Doğum ağrısı kız çocuklarında sürekli ve daha hafiftir, erkek çocuklarında keskin ama çok daha zordur. Doğumdan önce kocalarıyla birleşen kadınlar daha çabuk doğurur. Kadınlar bazen gerçekte sancı yokken sancı çektiklerini sanırlar: cenin başını çevirdiği için bu, sancının başlangıcı gibi görünür.
Öteki hayvanlar doğumu tek bir biçimde tamamlar; çünkü hepsi için tek bir doğum süresi belirlenmiştir. İnsanda ise, hayvanlar arasında yalnız onda, birçok süre vardır: yedi aylık, sekiz aylık, dokuz aylık ve en fazla on aylık doğanlar olur; bazı kadınlar on birinci aya da girer. Yedi aydan önce doğanların hiçbiri hiçbir şekilde yaşayamaz; yedi aylıklar yaşayabilen ilk doğanlardır, ama çoğu cılızdır (bu yüzden onları yüne sararlar); birçoğunun kulak ve burun gibi bazı delikleri de açılmamış olur. Ama büyüdükçe bunlar biçimlenir ve böyle olanların da birçoğu yaşar. Sekiz aylıklar ise Mısır'da ve kadınların kolay doğurduğu, çok çocuğu kolayca taşıyıp doğurduğu, doğanların da sakat olsalar bile yaşayabildiği bazı yerlerde yaşar ve büyütülür; ama Yunanistan dolaylarında pek azı hayatta kalır, çoğu ölür. Bu kanaat yüzünden, biri hayatta kalsa bile, doğanın sekiz aylık olmadığını, kadınların fark etmeden daha önce gebe kaldıklarını düşünürler. Kadınlar en çok dördüncü ve sekizinci ayda sıkıntı çeker; dördüncü ya da sekizinci ayda düşük yaparlarsa çoğunlukla kendileri de ölür. Öyle ki yalnız sekiz aylıklar yaşamamakla kalmaz, onlar düşerken doğuran kadınlar da tehlikeye girer. On bir aydan daha uzun sürede doğmuş görünenlerde de aynı şekilde bir şeyin gözden kaçtığı sanılır; çünkü bunlarda da gebeliğin başlangıcı kadınların gözünden kaçar: çoğu zaman rahimde daha önce hava birikmiş olur; sonra birleşip gebe kalınca, benzer belirtiler görmüş oldukları için gebeliğin başlangıcını o ilk zaman sanırlar.
Bir doğumda dünyaya gelen yavruların sayısı bakımından insanlar öteki hayvanlardan şöyle ayrılır: hayvanların bir kısmı tek doğuran, bir kısmı çok doğuran olduğu hâlde, insan cinsi her ikisine de yatkındır. Kadınlar çoğunlukla ve çoğu yerde tek çocuk doğurur, ama sık sık ve birçok yerde, mesela Mısır'da, ikiz de doğururlar. Daha önce söylendiği gibi, bazı yerlerde pek sık olmak üzere üç ve dört çocuk da doğururlar. Bir doğumda en fazla beş çocuk doğar; bunun birçok kadında olduğu görülmüştür. Bir kadın dört doğumda yirmi çocuk doğurdu: her seferinde beş çocuk doğurdu ve bunların çoğu büyüdü. Öteki hayvanlarda ikizler erkek ve dişi de olsa, ikisi de erkek ya da ikisi de dişi olan ikizlerden daha az büyütülüp yaşatılmaz; ama insanlarda ikizlerden biri kız biri erkekse, pek azı hayatta kalır. Hayvanlar içinde gebeyken çiftleşmeyi en çok kadın ve kısrak kabul eder; ötekiler döllenince, tavşan gibi gebeyken yeniden gebe kalmaya tabiatça yatkın olanlar dışında, erkeklerden kaçar. Ama kısrak bir kez gebe kalınca yeniden gebe kalmaz, çoğunlukla yalnız tek yavru doğurur; insanda ise az da olsa bu olmuştur. Uzun süre sonra gebe kalınan ikinci cenin hiç tamamlanmaz; sıkıntı verdikten sonra önceden var olanı da kendisiyle birlikte öldürür (bir düşükte, sonradan gebe kalınmış on iki ceninin birlikte düştüğü bile olmuştur). Ama ikinci gebelik birinciye yakın zamanda olduysa, sonradan gebe kalınanı da doğururlar; çocuklar ikizmiş gibi doğar, Iphikles ile Herakles hakkında anlatılan masaldaki gibi. Bunun olabildiği de açıkça görülmüştür: zina yapan bir kadın çocuklardan birini kocasına, ötekini âşığına benzer doğurdu. İkiz taşıyan bir kadın üçüncüsüne de gebe kaldı; vakti gelince olgunlaşmış iki çocuğu doğurdu, üçüncüsü beş aylıktı ve hemen öldü. Bir başkası önce yedi aylık bir çocuk, sonra iki tam aylık çocuk doğurdu; bunlardan ilki öldü, ötekiler yaşadı. Bazıları da düşük yaparken aynı zamanda gebe kaldı; birini düşürüp ötekini doğurdular. Çoğu kadında, gebeyken sekizinci aydan sonra birleşilirse çocuk sümüksü, yapışkan bir maddeyle kaplı doğar. Çoğu zaman da annenin yediği yiyeceklerle kaplı görünür. Anne tuzu bol kullanırsa çocuklar tırnaksız doğar.
Ὅταν δὲ συλλάβῃ ἡ ὑστέρα τὸ σπέρμα, εὐθὺς συμμύει ταῖς πολλαῖς, μέχρι γένωνται ἑπτὰ μῆνες· τῷ δ’ ὀγδόῳ χάσκουσιν· καὶ τὸ ἔμβρυον, ἐὰν ᾖ γόνιμον, προκαταβαίνει τῷ ὀγδόῳ μηνί. Τὰ δὲ μὴ γόνιμα ἀλλ’ ἀποπεπνιγμένα ὀκτάμηνα ἐν τοῖς τόκοις οὐκ ἐκφέρουσιν ὀκτάμηναι αἱ γυναῖκες, οὔτε προκαταβαίνει κάτω τὰ ἔμβρυα τῷ ὀγδόῳ μηνί, οὔτε αἱ ὕστεραι ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ χάσκουσιν· ἀλλὰ σημεῖον ὅτι οὐ γόνιμον, ἐὰν γένηται μὴ συμπεσόντων τῶν εἰρημένων. Μετὰ δὲ τὰς συλλήψεις αἱ γυναῖκες βαρύνονται τὸ σῶμα πᾶν, καὶ σκότοι πρὸ τῶν ὀμμάτων καὶ ἐν τῇ κεφαλῇ γίνονται πόνοι. Ταῦτα δὲ ταῖς μὲν θᾶττον καὶ σχεδὸν δεκαταίαις γίνεται, ταῖς δὲ βραδύτερον, ὅπως ἂν τύχωσιν οὖσαι τῷ περιττωματικαὶ εἶναι μᾶλλον καὶ ἧττον. Ἔτι δὲ ναυτίαι καὶ ἔμετοι λαμβάνουσι τὰς πλείστας, καὶ μάλιστα τὰς τοιαύτας, ὅταν αἵ τε καθάρσεις στῶσι καὶ μήπω εἰς τοὺς μαστοὺς τετραμμέναι ὦσιν. Ἔνιαι μὲν οὖν ἀρχόμεναι μᾶλλον πονοῦσι τῶν γυναικῶν, ἔνιαι δ’ ὕστερον, ἤδη τοῦ κυήματος ἔχοντος αὔξησιν μᾶλλον· πολλαῖς δὲ καὶ πολλάκις καὶ στραγγουρίαι γίνονται τὸ τελευταῖον. Ὡς μὲν οὖν ἐπὶ τὸ πολὺ ῥᾷον ἀπαλλάττουσιν αἱ τὰ ἄρρενα κύουσαι καὶ μᾶλλον μετ’ εὐχροίας διατελοῦσιν, ἐπὶ δὲ τῶν θηλειῶν τοὐναντίον· ἀχρούστεραί τε γὰρ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, καὶ βαρύτερον διάγουσι, καὶ πολλαῖς περὶ τὰ σκέλη οἰδήματα καὶ ἐπάρσεις γίνονται τῆς σαρκός· οὐ μὴν ἀλλ’ ἐνίαις γίνεται καὶ τἀναντία τούτων. Εἰώθασι δὲ ταῖς κυούσαις αἱ ἐπιθυμίαι γίνεσθαι παντοδαπαὶ καὶ μεταβάλλειν ὀξέως, ὃ καλοῦσί τινες κισσᾶν· καὶ ἐπὶ τῶν θηλειῶν ὀξύτεραι μὲν αἱ ἐπιθυμίαι, παραγινομένων δὲ ἧττον δύνανται ἀπολαύειν. Ὀλίγαις δέ τισι συμβαίνει βέλτιον ἔχειν τὸ σῶμα κυούσαις. Μάλιστα δὲ ἀσῶνται, ὅταν ἄρχωνται τὰ παιδία τρίχας ποιεῖν. Αἱ δὲ τρίχες ταῖς μὲν κυούσαις αἱ μὲν συγγενεῖς γίνονται ἐλάττους καὶ ῥέουσιν, ἐν οἷς δὲ μὴ εἰώθασιν ἔχειν τρίχας, ταῦτα δασύνεται μᾶλλον. Καὶ κίνησιν δὲ παρέχεται ἐν τῷ σώματι μᾶλλον ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὸ ἄρρεν τοῦ θήλεος, καὶ τίκτεται θᾶττον, τὰ δὲ θήλεα βραδύτερον. Καὶ ὁ πόνος ἐπὶ μὲν τοῖς θήλεσι συνεχὴς καὶ νωθρότερος, ἐπὶ δὲ τοῖς ἄρρεσιν ὀξὺς μέν, πολλῷ δὲ χαλεπώτερος. Αἱ δὲ πλησιάζουσαι πρὸ τῶν τόκων τοῖς ἀνδράσι θᾶττον τίκτουσιν. Δοκοῦσι δ’ ὠδίνειν αἱ γυναῖκες ἐνίοτε οὐ γινομένης ὠδῖνος, ἀλλὰ διὰ τὸ τὴν κεφαλὴν στρέφειν τὸ ἔμβρυον φαίνεται ὠδῖνος ἀρχὴ τοῦτο γίνεσθαι. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα ζῷα μοναχῶς ποιεῖται τὴν τοῦ τόκου τελείωσιν· εἷς γὰρ ὥρισται τοῦ τόκου χρόνος πᾶσιν· ἀνθρώπῳ δὲ πολλοὶ μόνῳ τῶν ζῴων· καὶ γὰρ ἑπτάμηνα καὶ ὀκτάμηνα καὶ ἐννεάμηνα γίνεται, καὶ δεκάμηνα τὸ πλεῖστον· ἔνιαι δ’ ἐπιλαμβάνουσι καὶ τοῦ ἑνδεκάτου μηνός. Ὅσα μὲν οὖν γίνεται πρότερα τῶν ἑπτὰ μηνῶν, οὐδὲν οὐδαμῇ δύναται ζῆν· τὰ δ’ ἑπτάμηνα γόνιμα γίνεται πρῶτον, ἀσθενῆ δὲ τὰ πολλά (διὸ καὶ σπαργανοῦσιν ἐρίοις αὐτά), πολλὰ δὲ καὶ τῶν πόρων ἐνίους ἔχοντα ἀσχίστους, οἷον ὤτων καὶ μυκτήρων· ἀλλ’ ἐπαυξανομένοις μένοις διαρθροῦται, καὶ βιοῦσι πολλὰ καὶ τῶν τοιούτων. Τὰ δ’ ὀκτάμηνα περὶ μὲν Αἴγυπτον καὶ ἐν ἐνίοις τόποις, ὅπου εὐέκφοροι αἱ γυναῖκες καὶ φέρουσί τε πολλὰ ῥᾳδίως καὶ τίκτουσι, καὶ γενόμενα δύναται ζῆν, κἂν τερατώδη γένηται, ἐνταῦθα μὲν ζῇ τὰ ὀκτάμηνα καὶ ἐκτρέφεται, ἐν δὲ τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα τόποις ὀλίγα πάμπαν σώζεται, τὰ δὲ πολλὰ ἀπόλλυται· καὶ διὰ τὴν ὑπόληψιν, κἂν σωθῇ τι, νομίζουσιν οὐκ ὀκτάμηνον εἶναι τὸ γεγενημένον, ἀλλὰ λαθεῖν ἑαυτὰς αἱ γυναῖκες συλλαβοῦσαι πρότερον. Πονοῦσι δ’ αἱ γυναῖκες μάλιστα τὸν μῆνα τὸν τέταρτον καὶ τὸν ὄγδοον, καὶ ἐὰν διαφθείρωσι τετάρτῳ ἢ ὀγδόῳ μηνί, διαφθείρονται καὶ αὐταὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, ὥστ’ οὐ μόνον τὰ ὀκτάμηνα οὐ ζῇ, ἀλλὰ καὶ διαφθειρομένων αἱ τίκτουσαι κινδυνεύουσιν. Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον δοκεῖ λανθάνειν καὶ ὅσα φαίνεται τίκτεσθαι πολυχρονιώτερα τῶν ἕνδεκα μηνῶν· καὶ γὰρ τούτων ἡ τῆς συλλήψεως ἀρχὴ λανθάνει τὰς γυναῖκας· πολλάκις γὰρ πνευματικῶν γενομένων ἔμπροσθεν τῶν ὑστερῶν, μετὰ ταῦτα πλησιάσασαι καὶ συλλαβοῦσαι ἐκείνην οἴονται τὴν ἀρχὴν εἶναι τῆς συλλήψεως, δι’ ἣν ἐχρήσαντο τοῖς σημείοις ὁμοίοις.
Τὸ δὲ δὴ πλῆθος τῶν τόκων τῆς τελειώσεως παρὰ τἆλλα ζῷα τοῖς ἀνθρώποις ταύτην ἔχει τὴν διαφοράν· καὶ τῶν μὲν μονοτόκων ὄντων τῶν δὲ πολυτόκων, ἐπαμφοτερίζει τὸ γένος τὸ τῶν ἀνθρώπων. Τὸ μὲν γὰρ πλεῖστον καὶ παρὰ τοῖς πλείστοις ἓν τίκτουσιν αἱ γυναῖκες, πολλάκις δὲ καὶ πολλαχοῦ δίδυμα, οἷον καὶ περὶ Αἴγυπτον. Τίκτουσι δὲ καὶ τρία καὶ τέτταρα, περὶ ἐνίους μὲν καὶ σφόδρα τόπους, ὥσπερ εἴρηται πρότερον. Πλεῖστα δὲ τίκτεται πέντε τὸν ἀριθμόν· ἤδη γὰρ ὦπται τοῦτο καὶ ἐπὶ πλειόνων συμβεβηκός. Μία δέ τις ἐν τέτταρσι τόκοις ἔτεκεν εἴκοσιν· ἀνὰ πέντε γὰρ ἔτεκε, καὶ τὰ πολλὰ αὐτῶν ἐξετράφη. Ἐν μὲν οὖν τοῖς ἄλλοις ζῴοις, κἂν ᾖ τὰ δίδυμα ἄρρεν καὶ θῆλυ, οὐθὲν ἧττον ἐκτρέφεται γενόμενα καὶ σώζεται τῶν ἀρρένων ἢ θηλειῶν· ἐν δὲ τοῖς ἀνθρώποις ὀλίγα σώζεται τῶν διδύμων, ἐὰν ᾖ τὸ μὲν θῆλυ τὸ δ’ ἄρρεν. Δέχεται δ’ ὀχείαν κύοντα μάλιστα τῶν ζῴων γυνὴ καὶ ἵππος· τὰ δ’ ἄλλα ὅταν πληρωθῇ, φεύγει τοὺς ἄρρενας, ὅσα μὴ πέφυκεν ἐπικυΐσκεσθαι, καθάπερ δασύπους. Ἀλλ’ ἵππος μὲν ἂν συλλάβῃ τὸ πρῶτον, οὐκ ἐπικυΐσκεται πάλιν, ἀλλ’ ἓν τίκτει μόνον ὡς ἐπὶ τὸ πολύ· ἐπ’ ἀνθρώπῳ δ’ ὀλίγα μέν, γέγονε δέ ποτε. Τὰ μὲν οὖν ὕστερον πολλῷ χρόνῳ συλληφθέντα οὐδὲν λαμβάνει τέλος, ἀλλὰ πόνον παρασχόντα συνδιαφθείρει τὸ προϋπάρχον (ἤδη γὰρ συνέβη γενομένης διαφθορᾶς καὶ δώδεκα ἐκπεσεῖν τὰ ἐπικυηθέντα)· ἐὰν δ’ ἐγγὺς ἡ σύλληψις ἐγένετο, τὸ ἐπικυηθὲν ἐξήνεγκαν, καὶ τίκτουσιν ὥσπερ δίδυμα γόνῳ, καθάπερ καὶ τὸν Ἰφικλέα καὶ τὸν Ἡρακλέα μυθολογοῦσιν. Γέγονε γὰρ καὶ τοῦτο φανερόν· μοιχευομένη γάρ τις τὸ μὲν τῶν τέκνων τῷ ἀνδρὶ ἐοικὸς ἔτεκε, τὸ δὲ τῷ μοιχῷ. Ἤδη δὲ καὶ δίδυμα κύουσά τις ἐπεκύησε τρίτον, γενομένου δὲ τοῦ χρόνου τοῦ καθήκοντος τὰ μὲν τελεόγονα τῷ χρόνῳ ἔτεκε, τὸ δὲ πεντάμηνον· καὶ τοῦτ’ ἀπέθανεν εὐθύς. Καὶ ἑτέρᾳ δέ τινι συνέβη τεκούσῃ πρῶτον μὲν ἑπτάμηνον, ὕστερον δὲ δύο τελεόμηνα τεκεῖν· καὶ τούτων τὸ μὲν ἐτελεύτησε, τὰ δὲ ἐβίωσεν. Καὶ ἐκτιτρώσκουσαι δέ τινες συνέλαβον ἅμα, καὶ τὸ μὲν ἐξέβαλον τὸ δ’ ἔτεκον. Ταῖς δὲ πλείσταις, ἐὰν συγγένωνται κυούσαις μετὰ τὸν ὄγδοον μῆνα, περίπλεων μυξώδους τὸ παιδίον ἐξέρχεται γλισχρότητος. Καὶ τῶν ἐδεσμάτων δὲ τῶν προσφερομένων περίπλεων φαίνεται πολλάκις. Καὶ τῷ ἁλὶ δαψιλεστέρῳ χρησαμένων οὐκ ἔχοντα γίνεται τὰ παιδία ὄνυχας.
7.55. Bölüm
Yedinci aydan önce gelen süt işe yaramaz; çocuklar yaşayabilir hâle geldiği anda süt de işe yarar hâle gelir. İlk süt, koyunlarda olduğu gibi, tuzludur da. Kadınların çoğu gebelikte şarabın etkisini çok duyar: içerlerse gevşer ve güçsüz düşerler. Kadınlarda çocuk doğurmanın, erkeklerde çocuk yapmanın başlangıcı da, ikisinin de sonu da, erkeklerde tohum salmak, kadınlarda âdet görmektir; ancak bunlar başlar başlamaz hemen döl vermez, azalıp zayıfladıklarında da artık vermez. Başlangıç yaşı söylendi; kadınların çoğunda âdet kırk yaş sıralarında kesilir; bu yaşı aşanlarda elli yaşına kadar sürer, bu yaşta doğuranlar da olmuştur; ama bundan ileri yaşta doğuran hiç olmamıştır.
Τὸ δὲ γάλα τὸ γινόμενον πρότερον τῶν ἑπτὰ μηνῶν ἄχρηστόν ἐστιν· ἀλλ’ ἅμα τά τε παιδία γόνιμα καὶ τὸ γάλα χρήσιμον. Τὸ δὲ πρῶτον καὶ ἁλμυρόν, ὥσπερ τοῖς προβάτοις. Μάλιστα δ’ ἐν ταῖς κυήσεσι τοῦ οἴνου αἰσθάνονται αἱ πλεῖσται· διαλύονταί τε γάρ, ἐὰν πίωσι, καὶ ἀδυνατοῦσιν. Ἀρχὴ δὲ ταῖς γυναιξὶ τοῦ τεκνοῦσθαι καὶ τοῖς ἄρρεσι τοῦ τεκνοῦν, καὶ παῦλα ἀμφοτέροις, τοῖς μὲν ἡ τοῦ σπέρματος πρόεσις ταῖς δ’ ἡ τῶν καταμηνίων, πλὴν οὔτ’ ἀρχομένων γόνιμα εὐθὺς οὔτ’ ἔτι ὀλίγων γιγνομένων καὶ ἀσθενῶν. Ἡλικία δὲ τῆς μὲν ἀρχῆς εἴρηται· παύεται δὲ ταῖς γυναιξὶ ταῖς μὲν πλείσταις τὰ καταμήνια περὶ τετταράκοντα ἔτη, αἷς δ’ ἂν ὑπερβάλῃ τὸν χρόνον τοῦτον, διαμένει μέχρι τῶν πεντήκοντα ἐτῶν, καὶ ἤδη τινὲς ἔτεκον· πλείω δὲ χρόνον οὐδεμία.
7.66. Bölüm
Erkeklerin çoğu altmış yaşına kadar, bunu aşanlar yetmişe kadar döl verir; yetmiş yaşında çocuk sahibi olanlar da görülmüştür. Birçok kadın ve erkeğin başına, birbirleriyle evliyken çocuk yapamayıp ayrıldıktan sonra yapabilmek gelir. Erkek ya da kız doğurmada da aynı şey olur: bazen kadınlar ve erkekler birbirleriyleyken kız ya da erkek çocuk sahibi olur, ayrılınca tersi olur. Yaşa göre de değişirler: gençken birlikte kızları, yaşlanınca oğulları olur; kimilerinde bu da tersine olur. Genel olarak döl vermede de aynı şey görülür: kimilerinin gençken hiç çocuğu olmaz, yaşlanınca olur; kimilerinin önce olur, sonra hiç olmaz. Kadınlardan bazıları güçlükle gebe kalır, ama gebe kalınca çocuğu sonuna kadar taşır; bazıları ise tersine kolayca gebe kalır ama taşıyamaz. Kız doğurtan erkekler ve erkek doğuran kadınlar da vardır; Herakles hakkında anlatıldığı gibi: yetmiş iki çocuğu içinde yalnız bir kızın babası olmuş. Gebe kalamayan kadınlar tedaviyle ya da başka bir rastlantıyla gebe kalırlarsa çoğunlukla erkekten çok kız doğururlar. Birçok erkeğin başına da, döl verebilirken sonra verememek ve yeniden bu güce kavuşmak gelir. Sakatlardan da sakatlar doğar, mesela topallardan topallar, körlerden körler; genel olarak çocuklar çoğu zaman tabiata aykırı özelliklerde de anne babaya benzer, ur ve yara izi gibi doğuştan işaretler taşırlar. Bu tür bir özelliğin üçüncü kuşakta ortaya çıktığı da görülmüştür: kolunda bir dövme bulunan birinin oğlunda bu işaret yoktu, ama torununda aynı yerde dağınık, kara bir leke vardı. Bu tür şeyler seyrek olur; çoğunlukla sakatlardan sağlam çocuklar doğar ve bu konuda belirli bir kural yoktur. Çocuklar anne babalarına ya da daha önceki atalarına benzer, bazen de hiç kimseye benzemez. Benzerlik birkaç kuşak sonra da geri gelir; mesela Sicilya'da Etiyopyalı biriyle zina eden kadın: kızı Etiyopyalıya benzemiyordu, ama kızından doğan çocuk benziyordu. Kızlar çoğunlukla anneye, oğlanlar babaya daha çok benzer; ama tersi de olur, kızlar babaya, oğlanlar anneye benzer. Kimi organlarıyla birine, kimi organlarıyla ötekine benzeyenler de olur. Birbirine benzemeyen ikizler de olmuştur, ama çoğu ve çoğunlukla birbirine benzer. Hatta doğumdan yedi gün sonra birleşip gebe kalan bir kadın, ikinci çocuğu ilkine ikiz kardeşi gibi benzer doğurdu. Çocuklarını kendine benzer doğuran kadınlar da vardır, kocasına benzer doğuranlar da; tıpkı Pharsalos'taki "Adil" adlı kısrak gibi.
Οἱ δ’ ἄνδρες οἱ μὲν πλεῖστοι γεννῶσι μέχρι ἑξήκοντα ἐτῶν, ὅταν δ’ ὑπερβάλῃ ταῦτα, μέχρι ἑβδομήκοντα· καὶ ἤδη τινὲς γεγεννήκασιν ἑβδομήκοντα ἐτῶν ὄντες. Συμβαίνει δὲ πολλοῖς καὶ πολλαῖς γυναιξὶ καὶ ἀνδράσι μετ’ ἀλλήλων μὲν συνεζευγμένοις μὴ δύνασθαι τεκνοποιεῖσθαι, διαζευχθεῖσι δέ. Τὸ δ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ περὶ ἀρρενογονίας καὶ θηλυγονίας· ἐνίοτε γὰρ καὶ γυναῖκες καὶ ἄνδρες μετ’ ἀλλήλων μὲν ὄντες θηλυγόνοι εἰσὶν ἢ ἀρρενογόνοι, διεζευγμένοι δὲ γίνονται τοὐναντίον. Καὶ κατὰ τὴν ἡλικίαν δὲ μεταβάλλουσιν· νέοι μὲν ὄντες μετ’ ἀλλήλων θήλεα γεννῶσι, πρεσβύτεροι δ’ ἄρρενα· τοῖς δὲ καὶ ἐπὶ τούτων συμβαίνει τοὐναντίον. Καὶ ἐπὶ τοῦ γεννᾶν δ’ ὅλως τὸ αὐτό· νέοις μὲν οὖσιν οὐθὲν γίνεται, πρεσβυτέροις δέ· οἱ δὲ τὸ πρῶτον, ὕστερον δὲ γεννῶσιν οὐδέν. Εἰσὶ δὲ καὶ τῶν γυναικῶν τινὲς αἳ μόλις μὲν συλλαμβάνουσιν, ἐὰν δὲ συλλάβωσιν, ἐκφέρουσιν· αἱ δὲ τοὐναντίον συλλαμβάνουσι μὲν ῥᾳδίως, οὐ δύνανται δ’ ἐκφέρειν. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄνδρες θηλυγόνοι καὶ γυναῖκες ἀρρενογόνοι, οἷον καὶ κατὰ τοῦ Ἡρακλέους μυθολογεῖται, ὃς ἐν δύο καὶ ἑβδομήκοντα τέκνοις θυγατέρα μίαν ἐγέννησεν. Αἱ δὲ μὴ δυνάμεναι συλλαμβάνειν ἐὰν ἢ διὰ θεραπείαν συλλάβωσιν ἢ δι’ ἄλλην τινὰ σύμπτωσιν, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ θηλυτοκοῦσι μᾶλλον ἢ ἀρρενοτοκοῦσιν. Πολλοῖς δὲ συμβαίνει καὶ τῶν ἀνδρῶν δυναμένοις γεννᾶν ὕστερον μὴ δύνασθαι, καὶ πάλιν καθίστασθαι εἰς αὐτό. Γίνονται δὲ καὶ ἐξ ἀναπήρων ἀνάπηροι, οἷον ἐκ χωλῶν χωλοὶ καὶ τυφλῶν τυφλοί, καὶ ὅλως τὰ παρὰ φύσιν ἐοικότες πολλάκις, καὶ σημεῖα ἔχοντες συγγενῆ, οἷον φύματα καὶ οὐλάς. Ἤδη δ’ ἀπέδωκε τῶν τοιούτων τι καὶ διὰ τριῶν, οἷον ἔχοντός τινος στίγμα ἐν τῷ βραχίονι ὁ μὲν υἱὸς οὐκ ἐγένετο ὁ δ’ υἱιδοῦς ἔχων ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ συγκεχυμένον μέλαν. Ὀλίγα μὲν οὖν γίνεται τὰ τοιαῦτα, τὰ δὲ πλεῖστα γίνεται ὁλόκληρα ἐκ κολοβῶν, καὶ οὐθὲν ἀποτέτακται τούτων. Καὶ ἐοικότες δὲ τοῖς γεννήσασιν ἢ τοῖς ἄνωθεν γονεῦσιν, ὁτὲ δ’ οὐδὲν οὐδενί. Ἀποδίδωσι δὲ καὶ διὰ πλειόνων γενῶν, οἷον ἐν Σικελίᾳ ἡ τῷ Αἰθίοπι μοιχευθεῖσα· ἡ μὲν γὰρ θυγάτηρ ἐγένετο οὐκ Αἰθίοψ, τὸ δ’ ἐκ ταύτης. Καὶ ὡς μὲν ἐπὶ τὸ πολὺ τὰ θήλεα ἔοικε τῇ μητρὶ μᾶλλον, τὰ δ’ ἄρρενα τῷ πατρί· γίνεται δὲ καὶ τοὐναντίον, τὰ μὲν θήλεα τῷ πατρί, τὰ δ’ ἄρρενα τῇ μητρί. Καὶ κατὰ μέρη δὲ γίνονται ἐοικότα ἄλλα μέρη ἑκατέρων. Τὰ δὲ δίδυμα ἤδη μὲν ἐγένετο καὶ οὐκ ἐοικότα ἀλλήλοις, τὰ δὲ πλεῖστα καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐοικότα, ἐπεὶ καὶ μετὰ τὸν τόκον τίς ἑβδομαία συγγενομένη καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκε τὸ ὕστερον τῷ προτέρῳ ἐοικός, ὥσπερ δίδυμον. Εἰσὶ δὲ καὶ γυναῖκες ἐοικότα αὑταῖς γεννῶσαι, αἱ δὲ τῷ ἀνδρί, ὥσπερ ἡ ἐν Φαρσάλῳ ἵππος ἡ Δικαία καλουμένη.
7.77. Bölüm
Tohum dışarı çıkarken önce hava öne geçer; çıkışın kendisi de bunun havayla olduğunu gösterir, çünkü havanın zorlaması olmadan hiçbir şey uzağa fırlatılmaz. Tohum rahme tutunup orada bir süre kalınca çevresini bir zar sarar. Nitekim cenin organları biçimlenmeden dışarı çıkarsa, kabuğu soyulmuş bir yumurta gibi bir zarın içinde görünür; bu zar damarlarla doludur. Yüzenler, uçanlar ve karada yürüyenler, ister canlı doğsun ister yumurtadan çıksın, hepsi aynı şekilde oluşur; yalnız canlı doğanların göbeği rahme, ötekilerinki yumurtaya, kimilerininki de, bir tür balıkta olduğu gibi, ikisine birden bağlıdır. Kimilerini zarlar, kimilerini ise eş zarları (khorion) sarar. Hayvan önce en dıştaki zarın içinde oluşur; sonra onu bir başka zar çevreler; bu zarın çoğu ana rahmine yapışıktır, bir kısmı ise ondan ayrıdır ve su taşır. Arada sulu ya da kanlı bir sıvı vardır; kadınlar buna "ön akıntı" (prophoros) der.
Ἐν δὲ τῇ τοῦ σπέρματος ἐξόδῳ πρῶτον μὲν ἡγεῖται πνεῦμα (δηλοῖ δὲ καὶ ἡ ἔξοδος ὅτι γίνεται ὑπὸ πνεύματος· οὐθὲν γὰρ ῥιπτεῖται πόρρω ἄνευ βίας πνευματικῆς)· ὅταν δὲ λάβηται τὸ σπέρμα τῆς ὑστέρας καὶ ἐγχρονισθῇ, ὑμὴν περιίσταται. Φαίνεται γάρ, ὅταν πρὶν διαρθρωθῆναι ἐξέλθῃ, οἷον ᾠὸν ἐν ὑμένι περιεχόμενον ἀφαιρεθέντος τοῦ ὀστράκου· ὁ δ’ ὑμὴν φλεβῶν μεστός. Πάντα δὲ τὰ πλωτὰ καὶ πτηνὰ καὶ πεζά, εἴτε ζῳοτοκεῖται ἢ ᾠοτοκεῖται, ὁμοίως γίνεται· πλὴν τὸν ὀμφαλὸν τὰ μὲν πρὸς τὴν ὑστέραν ἔχει τὰ ζῳοτοκούμενα, τὰ δὲ πρὸς τῷ ᾠῷ, τὰ δ’ ἀμφοτέρως, οἷον ἐπὶ γένους τινὸς ἰχθύων. Καὶ τὰ μὲν περιέχουσιν οἷον ὑμένες, τὰ δὲ χόρια· καὶ πρῶτον μὲν τοῦ ἐσχάτου ἐντὸς γίνεται τὸ ζῷον, εἶθ’ ὑμὴν περὶ τοῦτον ἄλλος, τὸ μὲν πλεῖστον προσπεφυκὼς τῇ μήτρᾳ, τῇ δ’ ἀφεστὼς καὶ ὕδωρ ἔχων. Μεταξὺ δ’ ὑγρότης ὑδατώδης ἢ αἱματώδης, ὁ καλούμενος ὑπὸ τῶν γυναικῶν πρόφορος.
7.88. Bölüm
Göbeği olan bütün hayvanlar göbek yoluyla büyür. Rahminde kotiledonlar bulunanlarda göbek kotiledona, rahmi düz olanlarda bir damar üzerinden rahme bağlıdır. Rahim içinde dört ayaklıların hepsi uzanmış durur, balık gibi ayaksızlar yan yatar, kuş ve insan gibi iki ayaklılar ise bükülmüş durur. İnsan bükülmüştür: burnu dizlerinin arasında, gözleri dizlerinin üstünde, kulakları dışarıdadır. Bütün hayvanların başı başlangıçta aynı şekilde yukarıdadır; büyüyüp çıkışa yöneldikçe aşağı döner. Hepsinde tabii doğum baş öndeyken olur; bükülmüş ya da ayaklar önde doğmak tabiata aykırıdır. Dört ayaklıların cenini tamamlandığında artıkları da olur, hem sıvı hem katı: katılar bağırsağın sonunda, idrar ise mesanede bulunur. Rahminde kotiledon bulunan hayvanlarda cenin büyüdükçe kotiledonlar hep küçülür, sonunda kaybolur. Göbek, damarları saran bir kılıftır. Bu damarlar rahimden çıkar: kotiledonu olanlarda kotiledonlardan, olmayanlarda bir damardan. Sığır cenini gibi daha büyük ceninlerde dört damar, daha küçüklerde iki, kuşlarınki gibi pek küçüklerde tek damar vardır. Damarlardan ikisi, karaciğerin kapı denen yerinden geçerek ceninin büyük damarına, ikisi de aortun bölünüp birken iki olduğu yerden aorta uzanır. Her iki damar çiftinin çevresinde zarlar, zarların çevresinde de bir kın gibi göbek bulunur. Cenin büyüdükçe bu damarlar giderek daha çok büzülür. Cenin iriledikçe karın boşluğuna iner, orada kıpırdadığı belli olur, bazen de cinsel organın dolaylarında yuvarlanır.
Αὐξάνεται δὲ τὰ ζῷα πάντα, ὅσα ἔχει ὀμφαλόν, διὰ τοῦ ὀμφαλοῦ. Ὁ δ’ ὀμφαλός, ὅσα μὲν κοτυληδόνας ἔχει, πρὸς τῇ κοτυληδόνι προσπέφυκεν, ὅσα δὲ λείαν ἔχει τὴν ὑστέραν, πρὸς τῇ ὑστέρᾳ ἐπὶ φλεβός. Σχῆμα δ’ ἔχει ἐν τῇ ὑστέρᾳ τὰ μὲν τετράποδα πάντα ἐκτεταμένα, καὶ τὰ ἄποδα πλάγια, οἷον ἰχθύς, τὰ δὲ δίποδα συγκεκαμμένα, οἷον ὄρνις καὶ ἄνθρωπος συγκεκαμμένος· ῥῖνα μὲν μεταξὺ τῶν γονάτων, ὀφθαλμοὺς δ’ ἐπὶ τοῖς γόνασιν, ὦτα δ’ ἐκτός. Ἔχει δ’ ὁμοίως πάντα τὰ ζῷα τὴν κεφαλὴν ἄνω τὸ πρῶτον· αὐξανόμενα δὲ καὶ πρὸς τὴν ἔξοδον ὁρμῶντα κάτω περιάγεται, καὶ ἡ γένεσίς ἐστιν ἡ κατὰ φύσιν πᾶσιν ἐπὶ κεφαλήν· συγκεκαμμένα δὲ καὶ ἐπὶ πόδας γίνεται παρὰ φύσιν. Τὰ δὲ τῶν τετραπόδων ἔχει καὶ περιττώματα, ὅταν ἤδη τέλεια ᾖ, καὶ ὑγρὸν καὶ σφυράδας, τὰς μὲν ἐν τῷ ἐσχάτῳ τοῦ ἐντέρου, ἐν δὲ τῇ κύστει οὖρον. Τοῖς δ’ ἔχουσι κοτυληδόνας ἐν τῇ μήτρᾳ τῶν ζῴων ἀεὶ ἐλάττους γίνονται αἱ κοτυληδόνες αὐξανομένου τοῦ ἐμβρύου, καὶ τέλος ἀφανίζονται. Ὁ δ’ ὀμφαλός ἐστι κέλυφος περὶ φλέβας, ὧν ἡ ἀρχὴ ἐκ τῆς ὑστέρας ἐστί, τοῖς μὲν ἔχουσι τὰς κοτυληδόνας ἐκ τῶν κοτυληδόνων, τοῖς δὲ μὴ ἔχουσιν ἀπὸ φλεβός. Εἰσὶ δὲ τοῖς μὲν μείζοσιν, οἷον τοῖς τῶν βοῶν ἐμβρύοις, τέτταρες αἱ φλέβες, τοῖς δ’ ἐλάττοσι δύο, τοῖς δὲ πάμπαν μικροῖς, οἷον ὄρνισι, μία φλέψ. Τείνουσι δ’ εἰς τὰ ἔμβρυα αἱ μὲν δύο διὰ τοῦ ἥπατος, ᾗ αἱ καλούμεναι πύλαι εἰσί, πρὸς τὴν φλέβα τὴν μεγάλην, αἱ δὲ δύο πρὸς τὴν ἀορτήν, ᾗ σχίζεται καὶ γίνεται ἡ ἀορτὴ δύο ἐκ μιᾶς. Εἰσὶ δὲ περὶ τὴν συζυγίαν ἑκατέραν τῶν φλεβῶν ὑμένες, περὶ δὲ τοὺς ὑμένας ὁ ὀμφαλὸς οἷον ἔλυτρον. Αὐξανομένων δ’ ἀεὶ μᾶλλον συμπίπτουσιν αὗται αἱ φλέβες. Τὸ δ’ ἔμβρυον ἁδρυνόμενον εἴς τε τὰ κοῖλα ἔρχεται, καὶ ἐνταῦθα δῆλόν ἐστι κινούμενον, καὶ ἐνίοτε κυλινδεῖται περὶ τὸ αἰδοῖον.
7.99. Bölüm
Kadınlar doğum sancısı çekerken ağrılar başka birçok yere de vurur, çoğunda iki uyluktan birine. Ağrıları karında en şiddetli olanlar en çabuk doğurur; önce belleri ağrıyanlar güçlükle, alt karınları ağrıyanlar çabuk doğurur. Erkek çocuk doğuracaksa önce sulu, sarımtırak sıvılar gelir; kız doğuracaksa kanlı sıvılar gelir, bunlar da sulu olur; ama bazılarında doğum sırasında bunların hiçbiri olmaz. Öteki hayvanlarda doğum ağrılı olmaz; sancının onları rahatsız ettiği daha ölçülü bir biçimde görülür. Kadınlarda ise ağrılar daha şiddetlidir, en çok da oturarak yaşayanlarda, göğüs kafesi geniş olmayan ve nefesini tutamayanlarda. Nefes tutarak ıkınırken arada nefes verirlerse de daha güç doğururlar. Cenin ilerleyip zarlar yırtılınca önce su çıkar, sonra cenin; bu sırada rahim ters döner, eş de içi dışına gelerek çıkar.
Ὅταν δ’ ὠδίνωσιν αἱ γυναῖκες, εἰς πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα ἀποστηρίζονται αὐτοῖς οἱ πόνοι, ταῖς δὲ πλείσταις εἰς ὁπότερον ἂν τύχῃ τῶν μηρῶν. Ὅσαις δ’ ἂν περὶ τὴν κοιλίαν σφοδρότατοι γένωνται πόνοι, αὗται τάχιστα τίκτουσιν· καὶ ὅσαι μὲν τὴν ὀσφὺν προαλγοῦσι, μόλις τίκτουσιν, ὅσαι δὲ τὸ ἦτρον, ταχύ. Ἂν μὲν οὖν ἀρρενοτοκῇ, προέρχονται οἱ ἰχῶρες ὑδαρεῖς ὕπωχροι, ἐὰν δὲ θηλυτοκῇ, αἱματώδεις, ὑγροὶ δὲ καὶ οὗτοι· ἐνίαις μέντοι συμβαίνει περὶ τὰς ὠδῖνας καὶ οὐδέτερα τούτων. Τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις ζῴοις οὐκ ἐπίπονοι γίνονται οἱ τόκοι, ἀλλὰ μετριωτέρως ἐπίδηλά ἐστιν ἐνοχλούμενα ὑπὸ τῆς ὠδῖνος· ταῖς δὲ γυναιξὶ συμβαίνουσιν οἱ πόνοι ἰσχυρότεροι, καὶ μάλιστα ταῖς ἑδραίαις καὶ ὅσαι μὴ εὔπλευροι μηδὲ δύνανται τὸ πνεῦμα κατέχειν. Δυστοκοῦσι δὲ μᾶλλον καὶ ἐὰν μεταξὺ ἀποπνεύσωσιν ἀποβιαζόμεναι τῷ πνεύματι. Πρῶτον μὲν οὖν ὕδρωψ ἐξέρχεται γινομένου τοῦ ἐμβρύου καὶ ῥηγνυμένων τῶν ὑμένων, ἔπειτα τὸ ἔμβρυον, στρεφομένων μὲν τῶν ὑστερῶν, καὶ τοῦ ὑστέρου τὰ ἔσω ἐκτὸς ἴσχοντος.
7.1010. Bölüm
Göbeği kesmek de ebenin işinin, akıllıca düşünmeyi gerektiren bir parçasıdır. Ebe yalnız güç doğumlarda kadınlara becerisiyle yardım edebilmekle kalmamalı, karşılaştığı durumlarda ve çocukların göbeğini bağlarken de çabuk kavrayışlı olmalıdır. Eş de çocukla birlikte düşerse göbek, eş tarafında yünle bağlanır ve bağın üstünden kesilir; bağlanan yer kaynayıp kapanır, ötesi de düşer. Bağ çözülürse kan akıp cenin ölür. Eş hemen çocukla birlikte çıkmazsa, eş içerideyken, çocuk dışarıdayken göbek bağlanıp kesilir. Çocuk cılızsa ve göbek bağlanmadan önce kan dışarı, göbeğe ve çevresine akmışsa, çoğu zaman çocuk ölü doğmuş sanılır; ama işini bilen bazı ebeler kanı göbekten içeri sıvazlayıp itmiş, daha önce kansız kalmış gibi olan çocuk da hemen yeniden canlanmıştır. Daha önce söylendiği gibi, öteki hayvanlar gibi çocuklar da tabiatça baş önde doğar; çocukların kolları da yanlarına uzanmış olur. Çocuk çıkar çıkmaz ses çıkarır ve ellerini ağzına götürür. Dışkısını da kimini hemen, kimini kısa sürede, hepsini bir gün içinde çıkarır; bu dışkı çocuğun büyüklüğüne göre çoktur; kadınlar buna mēkōnion der. Rengi kanlı ve çok kara, ziftimsidir; bundan sonra artık süt gibi olur, çünkü çocuk hemen memeyi emer. Çocuk dışarı çıkmadan ses çıkarmaz; güç bir doğumda başı dışarıda, bütün bedeni içeride olsa bile. Doğum sırasında arınma akıntısı ceninden önce boşanan kadınlar cenini daha güç doğurur. Doğumdan sonraki arınmalar az olursa, yalnız ilkleri gelip de kırk güne kadar sürmezse, kadınlar daha güçlü olur ve daha çabuk gebe kalır. Çocuklar doğduktan sonra kırk gün boyunca uyanıkken ne güler ne ağlar; geceleri ise bazen ikisini de yapar. Gıdıklandıklarında da çoğu zaman bir şey hissetmezler; zamanlarının çoğunu uyuyarak geçirirler. Büyüdükçe giderek daha çok uyanık kalırlar. Rüya gördükleri de belli olur, ama gördükleri hayalleri ancak geç hatırlarlar. Öteki hayvanların kemiklerinde hiçbir farklılık yoktur, hepsi tamamlanmış doğar; çocuklarda ise bıngıldak yumuşaktır ve geç sertleşir. Öteki hayvanların bir kısmı dişli doğar; çocuklar ise yedinci ayda diş çıkarmaya başlar. Önce ön dişler çıkar; kiminde önce üsttekiler, kiminde alttakiler. Sütanaları daha sıcak sütlü olan çocukların hepsi dişlerini daha çabuk çıkarır.
Καὶ τῆς μαίας ἡ ὀμφαλοτομία μέρος ἐστὶν οὐκ ἀστόχου διανοίας· οὐ γὰρ μόνον περὶ τὰς δυστοκίας τῶν γυναικῶν τῇ εὐχερείᾳ δύνασθαι δεῖ βοηθεῖν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ συμβαίνοντα ἀγχίνουν εἶναι καὶ περὶ τὴν τοῦ ὀμφαλοῦ ἀπόδεσιν τοῖς παιδίοις. Ἐὰν μὲν γὰρ καὶ τὸ ὕστερον συνεκπέσῃ, ἐρίῳ ἀποδεῖται ἀπὸ τοῦ ὑστέρου ὁ ὀμφαλός, καὶ ἀποτέμνεται ἄνωθεν· ᾗ δ’ ἂν ἀποδεθῇ, συμφύεται, τὸ δὲ συνεχὲς ἀποπίπτει. Ἐὰν δὲ λυθῇ τὸ ἅμμα, ἀποθνήσκει τοῦ αἵματος ἐκρυέντος τὸ ἔμβρυον. Ἐὰν δὲ μὴ συνεξέλθῃ εὐθὺς τὸ ὕστερον, ἔσω ὄντος αὐτοῦ, τοῦ παιδίου δ’ ἔξω, ἀποτέμνεται ἀποδεθέντος τοῦ ὀμφαλοῦ. Πολλάκις δ’ ἔδοξε τεθνεὸς τίκτεσθαι τὸ παιδίον, ὅταν ἀσθενικοῦ ὄντος, πρὶν ἀποδεθῆναι τὸν ὀμφαλόν, τὸ αἷμα ἔξω εἰς τὸν ὀμφαλὸν καὶ τὸ πέριξ τύχῃ ἐξερρυηκός· ἀλλὰ τεχνικαί τινες ἤδη τῶν μαιῶν γενόμεναι ἀπέθλιψαν εἴσω ἐκ τοῦ ὀμφαλοῦ, καὶ εὐθὺς τὸ παιδίον, ὥσπερ ἔξαιμον γενόμενον πρότερον, πάλιν ἀνεβίωσεν. Γίνεται δέ, καθάπερ ἐλέχθη πρότερον, κατὰ φύσιν ἐπὶ κεφαλὴν καὶ τἆλλα ζῷα, τὰ δὲ παιδία καὶ τὰς χεῖρας παρατεταμένας παρὰ τὰς πλευράς. Ἐξελθόντα δ’ εὐθὺς φθέγγεται, καὶ προσάγει πρὸς τὸ στόμα τὰς χεῖρας. Ἀφίησι δὲ καὶ περιττώματα τὰ μὲν εὐθὺς τὰ δὲ διὰ ταχέων, πάντα δ’ ἐν ἡμέρᾳ· καὶ τοῦτο τὸ περίττωμα πλέον ἢ τοῦ παιδὸς κατὰ μέγεθος· ὃ καλοῦσιν αἱ γυναῖκες μηκώνιον. Χρῶμα δὲ τούτου αἱματῶδες καὶ σφόδρα μέλαν, καὶ πιττῶδες, μετὰ δὲ τοῦτο ἤδη γαλακτῶδες· σπᾷ γὰρ εὐθὺς καὶ τὸν μαστόν. Πρὶν δ’ ἐξελθεῖν οὐ φθέγγεται τὸ παιδίον, κἂν δυστοκούσης τὴν κεφαλὴν μὲν ὑπερέχῃ, τὸ δ’ ὅλον σῶμα ἔχῃ ἐντός. Ὅσαις δ’ ἂν ἐν ταῖς ἀποκαθάρσεσι προεξορμήσωσιν οἱ καθαρμοί, δυσαπαλλακτότεραι γίνονται τῶν ἐμβρύων. Ἐὰν δὲ καθάρσεις μετὰ τὸν τόκον ἐλάττους γένωνται, καὶ ὅσων μόνον αἱ πρῶται, καὶ μὴ διατελέσωσιν εἰς τὰς τετταράκοντα, ἰσχύουσί τε μᾶλλον αἱ γυναῖκες καὶ συλλαμβάνουσι θᾶττον. Τὰ δὲ παιδία ὅταν γένωνται, τῶν τετταράκοντα ἡμερῶν ἐγρηγορότα μὲν οὔτε γελᾷ οὔτε δακρύει, νύκτωρ δ’ ἐνίοτε ἄμφω· οὐδὲ κνιζόμενα τὰ πολλὰ αἰσθάνεται, τὸ δὲ πλεῖστον καθεύδει τοῦ χρόνου. Αὐξανόμενον δ’ ἀεὶ εἰς τὸ ἐγρηγορέναι μεταβάλλει μᾶλλον· καὶ ἐνυπνιαζόμενον δῆλον μὲν γίνεται, μνημονεύει δ’ ὀψὲ τὰς φαντασίας. Τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις ζῴοις οὐδεμία διαφορὰ τῶν ὀστῶν, ἀλλὰ πάντα τετελεσμένα γίνεται· τοῖς δὲ παιδίοις τὸ βρέγμα μαλακόν, καὶ ὀψὲ πήγνυται. Καὶ τὰ μὲν ἔχοντα γίνεται ὀδόντας, τὰ δὲ παιδία ἑβδόμῳ μηνὶ ἄρχονται ὀδοντοφυεῖν· φύει δὲ πρῶτον τοὺς προσθίους, καὶ τὰ μὲν τοὺς ἄνωθεν πρότερον, τὰ δὲ τοὺς κάτωθεν. Πάντα δὲ θᾶττον φύουσιν, ὅσων αἱ τίτθαι θερμότερον ἔχουσι τὸ γάλα.
7.1111. Bölüm
Doğumdan ve arınmadan sonra kadınların sütü bollaşır; bazılarında süt yalnız meme uçlarından değil memenin birçok yerinden, bazılarında koltuk altlarından bile akar. Sıvı sindirilip dışarı çıkmaz da birikip kalırsa, sonraki zamanlarda memede düğümler kalır; çünkü memenin bütünü o kadar süngerimsidir ki içtikleri şeyle bir kıl yutsalar, kıl ya sıkılarak kendiliğinden çıkıncaya ya da sütle birlikte emilip çıkıncaya kadar memelerde bir ağrı olur (buna "kıllanmak", trikhian derler). Kadınların sütü yeniden gebe kalıncaya kadar sürer; o zaman kesilir ve söner; bu insanda da, canlı doğuran öteki dört ayaklılarda da aynıdır. Süt gelirken çoğunlukla âdet olmaz; ama emzirirken âdet görenler de olmuştur. Genel olarak sıvının akışı aynı anda birçok yere yönelmez; mesela basuru olan kadınlarda âdet daha kötü gelir. Bazılarında da akıntı, rahme ulaşmadan önce belden ayrılırsa kalçalardan çıkar. Âdet görmezken kan kusan kadınlar da bundan hiç zarar görmez.
Μετὰ δὲ τοὺς τόκους καὶ τὰς καθάρσεις ταῖς γυναιξὶ τὸ γάλα πληθύνεται, καὶ ἐνίαις ῥεῖ οὐ μόνον κατὰ τὰς θηλὰς ἀλλὰ πολλαχῇ τοῦ μαστοῦ, ἐνίαις δὲ καὶ κατὰ τὰς μασχάλας· καὶ διαμένουσιν εἰς τὸν ὕστερον χρόνον στραγγαλίδες, ὅταν μὴ ἐκπεφθῇ μηδὲ ἐξέλθῃ ὑγρότης, ἀλλὰ πληρωθῇ· ἅπας γὰρ ὁ μαστὸς σομφός ἐστιν οὕτως, ὥστε κἂν ἐν τῷ πόματι λάβωσι τρίχα, πόνος ἐγγίνεται ἐν τοῖς μαστοῖς (ὃ καλοῦσι τριχιᾶν), ἕως ἂν ἢ αὐτομάτη ἐξέλθῃ θλιβομένη ἢ μετὰ γάλακτος ἐκθηλασθῇ. Τὸ δὲ γάλα ἔχουσιν ἕως ἂν πάλιν συλλάβωσιν· τότε δὲ παύεται καὶ σβέννυται ὁμοίως ἐπ’ ἀνθρώπων καὶ τῶν ἄλλων ζῳοτόκων καὶ τετραπόδων. Τοῦ γάλακτος δ’ ἐξιόντος οὐ γίνονται αἱ καθάρσεις ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, ἐπεὶ ἤδη τισὶ θηλαζομέναις ἐγένετο κάθαρσις. Ὅλως δ’ ἅμα πολλαχῇ οὐ συμβαίνει ἡ ὁρμὴ τῆς ὑγρότητος, οἷον ταῖς ἐχούσαις αἱμορροΐδας χείρους αἱ καθάρσεις ἐπιγίνονται. Ἐνίαις δὲ καὶ διὰ τῶν ἰσχίων, ὅταν ἀπὸ τῆς ὀσφύος ἐκκριθῇ, πρὶν ἐλθεῖν εἰς τὰς ὑστέρας. Καὶ ὅσαις δ’ ἂν μὴ γινομένων τῶν καθάρσεων αἷμα συμπέσῃ ἐμέσαι, οὐθὲν βλάπτονται.
7.1212. Bölüm
Çocukların çoğuna kasılma nöbetleri gelir, en çok da daha iyi beslenmiş, daha bol ya da daha koyu süt emen ve etli sütanaları olan çocuklara. Bu rahatsızlığa kırmızı şarap beyazdan, sulandırılmamış şarap sulandırılmıştan daha zararlıdır; gaz yapan yiyeceklerin çoğu da zararlıdır; karın kabız olursa da öyle. Çocukların çoğu yedinci günden önce ölür; bu yüzden adlarını da o zaman koyarlar, artık hayatta kalacaklarına daha çok güvendikleri için. Dolunaylarda da daha çok sıkıntı çekerler. Kasılmaları sırttan başlayan çocuklar da tehlikededir.
Εἴωθε δὲ τὰ παιδία τὰ πλεῖστα σπασμὸς ἐπιλαμβάνειν, καὶ μᾶλλον τὰ εὐτραφέστερα καὶ γάλακτι χρώμενα πλείονι ἢ παχυτέρῳ καὶ τίτθαις εὐσάρκοις. Βλαβερὸν δὲ πρὸς τὸ πάθος καὶ ὁ οἶνος ὁ μέλας μᾶλλον τοῦ λευκοῦ, καὶ ὁ μὴ ὑδαρής, καὶ τὰ πλεῖστα τῶν φυσωδῶν, καὶ ἐὰν ἡ κοιλία στῇ. Τὰ πλεῖστα δ’ ἀναιρεῖται πρὸ τῆς ἑβδόμης· διὸ καὶ τὰ ὀνόματα τότε τίθενται, ὡς πιστεύοντες ἤδη μᾶλλον τῇ σωτηρίᾳ. Καὶ ἐν ταῖς πανσελήνοις δὲ μᾶλλον πονοῦσιν. Ἐπικίνδυνον δὲ καὶ ὅσοις τῶν παιδίων οἱ σπασμοὶ ἐκ τοῦ νώτου ἄρχονται.