İçeriğe geç
Kayıp Eserlerin Fragmanları

Aristoteles · Kayıp Eserlerin Fragmanları

XXXIII. Tabiat Problemleri (Προβλήματα φυσικά)

s174VI. Tabiat Eserleri (Physica)

Karışık Araştırmalar (Σύμμικτα ζητήματα)

Elias, Aristoteles'in Kategoriler'i Şerhi. Notlar türündeki eserlerin (…) kimisi tek biçimlidir, kimisi çeşitlidir; Eukairos'a hitaben yazdığı, giriş, sonuç ve bölümleme içermeyen yetmiş kitaplık karışık araştırmalar gibi.

s174

Elias in Ar. eateg. p. 340 8 Br.: τῶν δὲ ὑπομνηματικῶν (συγγραμμάτων) τὰ μὲν μονοειδῇ ... τὰ δὲ ποικίλα, ὡς τὰ πρὸς Εὕὔκαιρον αὐτῷ γεγραμμένα ἑβδομήκοντα βιβλία περὶ συμμώιτων ξητημάτων χωρὶς προοιμίων καὶ ἐπιλόγων καὶ τῆς διαιρέσεως 15

s174bMarcianus'un Aristoteles Hayatı: Ve yetmiş kitaptan oluşan tabiat problemleri.

s174b

. Vita Ar. Marc.: καὶ τὰ φυσικὰ προβλήματα ἐν ἑβδομήκοντα βιβλίοις ὄντα.

s174cGenel Problemler (Προβλήματα ἐγκύκλια)

Aspasios, Aristoteles'in Etik'i Şerhi I. Her türden genel problemleri vardır; bunlara egkyklia denmesi, tartışılacak konuya daire oluşturup oturarak girişmeleri ya da daire şeklinde durup dinlemeleri yüzündendir.

s174c

Aspasius in Ar. eth. I (f. 9^ cod. Paris. 1903 cf. A. P. p. 221): ἔστι δὲ αὐτῷ (αὐτοῖς cod.) προβλήματα ἐγκύκλια 25 παντοδαπά" διὸ καὶ ἐγκύκλια ὠνομάζετο, διὰ và ἐγκυκλέως αὐτοὺς καθημένους ἐπιχειρεῖν εἰς τὸ προτεθὲν ἢ διὰ τὸ ἐν κύκλῳ περιεστῶτας ἀκροᾶσθαι. .

s175Fr. 209. Kaynak: Gellius XX 4. Dionysos sanatçıları neden çoğunlukla kötü kişilerdir? Çünkü logosa ve felsefeye hiç katılmazlar, hayatlarının büyük bölümünü zorunlu sanatlar uğruna harcarlar. Bir de zamanlarının çoğu kimi zaman ölçüsüzlük, kimi zaman yoksulluk içinde geçer; ikisi de insanı kötülüğe hazırlar.

s175

5 exscripta qui προβλήματα ἐγκύκλια inscriptus est . . . Διὰ τί οἵ Διονυσιακοὲ τεχνῖται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ πονηροί εἶσιν: ὅτι ἥκιστα λόγου καὶ φιλοσοφέας κοινωνοῦσι, διὰ τὸ περὲ τὰς ἀναγκαίας τέχνας αὐτῶν τὸ πολὺ μέρος τοῦ βίου εἶναι. καὶ ὅτι ἐν ἀκρασίαις τὸν πολὺν χρόνον εἰσίν, ὁτὲ δὲ ἐν 10 ἀπορίαις" ἀμφότερα δὲ φαυλότητος παρασκευαστικά (repe-

s175bFr. 210. Kaynak: Plutarkhos, Ay Kursunda Görünen Yüz Üzerine 19. Eski Aristoteles, Ay tutulmasının Güneş tutulmasından daha sık görülmesinin sebeplerinden biri olarak şunu da gösterir: Güneş Ay'ın araya girmesiyle tutulur, Ay ise … Poseidonios ise…

s175b

Plutarch. de facie lun. 19: "49:0v01£Aqc δὲ ὃ παλαιὸς αἰτίαν τοῦ πλεονάκις τὴν σελήνην ἐκλείπουσαν ἢ τὸν ἥλιον καϑορᾶσϑαι πρὸς ἄλλαις Tul καὶ ταύτην ἀποδίδωσιν" ἥλιον 16 γὰρ ἐκλείπειν σελήνης ἀντιφράξει, σελήνην δὲ * ὃ δὲ Ποσειδώνιος ...

s175cFr. 211. Kaynak: Simplikios (Aleksandros), Aristoteles'in Gök Üzerine'si Şerhi II 12. Aristoteles de Tabiat Problemleri'nde, gezegenlerin büyüklüklerinin eşit görünmemesinden yola çıkarak astronomların varsayımlarına ek bir güçlük çıkarırken bunu gösterir.

s175c

Simplic. (Alex.) in Ar. de caelo 2, 12 p. 503, 3 Br. (p. 226, 46 Karsten): δηλοῖ δὲ καὶ ὃ ᾿Αριστοτέλης ἐν τοῖς φυσικοῖς προβλήμασι προσαπορῶν ταῖς τῶν ἀστρολόγων 20 ὑποϑέσεσιν ἐκ τοῦ μὴ ἴσα τὰ μεγέϑη τῶν πλανήτων φαίνεσϑαι.

s175dFr. 212. Kaynak: Plutarkhos, İlk Soğuk Üzerine 11. Aristoteles, kurşundan bileğitaşlarının bile, yanlarında yalnızca su bulunsa, ayazda ve kışın eriyip aktığını söyler; görünüşe göre hava, soğukluğuyla cisimleri sıkıştırarak onları ufalar ve parçalar.

s175d

Plutarch. de primo frigido 11 (cf. qu. conv. 6, 8, 6): "AgiovoríAqg δὲ καὶ τὰς ἀκόνας τοῦ μολίβδου τήκεσϑαί φησι καὶ δεῖν ὑπὸ κρύους καὶ χειμῶνος, ὕδατος μόνου πλη45 σιάξοντος αὐταῖς" ὃ δ᾽ ἀήρ, ὡς ἔοικε, συνελαύνων τὰ σώματα τῇ ψυχρότητι καταϑραύει xol ῥήγνυσιν.

s176Fr. 213. Kaynak: Plutarkhos, Sofra Sohbetleri VI 5. "Oysa," dedim, "Aristoteles'in, suya atıldıklarında onu soğuttuğu ve keskinleştirdiği sanılan demir kütleleri ve bileğitaşları hakkında söylediğini hatırlıyorsun." "Yalnızca bunu," dedi, "Problemler'de olup bitenden ibaret olarak söylemiştir; sebebini biz araştıralım, çünkü kolayca görülebilecek bir şey."

s176

Plutarch quaest. conviv. 6, 5: ἀλλὰ μὴν περὶ τῶν χαAlv, ἔφην, ἢ τῶν ἀκονῶν, oc ἐμβάλλοντες εἰς τὸ ὕδωρ ψύχειν αὐτὸ καὶ στομοῦν δοκοῦσιν, εἰρημένον ᾿Αριστοτέλει μνημονεύεις. αὐτὸ τοῦτο; ἔφη, μόνον ἐν προβλήμασιν εἴρηκε τὸ γινόμενον, εἰς δὲ τὴν αἰτίαν ἐπιχειρήσωμεν ἡμεῖς" ἔστι 5 γὰρ μάλιστα Ξέυσϑεώρητος.

s176bFr. 214. Kaynak: Gellius XIX 5. Kardan ve buzdan elde edilen sular neden kötüdür? Çünkü bütün sular donarken en ince ve en hafif kısmı buharlaşır. Bunun kanıtı, donmuş su erimiş olduğunda eskisinden az olmasıdır. Demek ki en sağlıklı kısım gittiğine göre, geriye kalanın daha kötü olması zorunludur.

s176b

Scripsi: Διὰ τί và ἀπὸ χιόνος καὶ κρυστάλλων ὕδατα φαῦλά ἐστιν; ὅτε παντὸς ὕδατος πηγνυμένου τὸ λεπτότατον καὶ κουφότατον ἐξατμίξει. σημεῖον δὲ ὅτι ἔλαττον γίνεται ἢ πρότερον, ὅταν ταπῇ παγέν᾽ ἀπεληλυϑότος οὖν τοῦ ὑγιεινοτάτου ἀνάγκη ἀεὶ τὸ καταλειπόμενον χεῖρον εἶναι. 25

s176cFr. 215. Kaynak: Plutarkhos, Doğa Soruları 2. Ağaçlar ve tohumlar neden akarsulardan çok yağmur sularıyla beslenir?… Aristoteles'in şu sözü doğru değil mi: Yağmur suyu taze ve yenidir, göl suyu ise bayat ve eskidir?

s176c

Plutarch. quaest. natur. 2: 4X τί μᾶλλον ὑπὸ τῶν ὑῥετίων ἢ τῶν ἐπιρρύτων ὑδάτων và δένδρα xol và σπέρporo πέφυκε τρέφεσθαι; . . . τὸ δὲ τοῦ ᾿Αριστοτέλους ἀληϑές, ὅτι πρόσφατόν ἐστι καὶ νέον ὕδωρ τὸ ὑόμενον, ἕωλον δὲ καὶ παλαιὸν τὸ λιμναῖον;

s177Fr. 216. Kaynak: Plutarkhos, Sofra Sohbetleri VI 4, 1. Kuyudan çekilen su neden kuyunun havasında bir gece bekletilirse daha soğuk olur? Soğuk içmeye düşkün, nazlı bir konuk için hizmetkârlar kuyu suyunu daha soğuk hâle getirdiler: Suyu bir kaba çekip kabı kaynağa değmeyecek şekilde kuyuya astılar ve bir gece orada bıraktılar; yemeğe getirildiğinde taze çekilenden daha soğuktu. Konuk da epey kitap meraklısı biriydi ve bunu Aristoteles'in eserlerinden sebebiyle birlikte öğrendiğini söyledi. Sebep de şuymuş: Önceden ısıtılan her su daha çok soğur. Krallar için hazırlanan su da böyledir: Kaynayıncaya kadar ısıtıldıktan sonra kabın çevresine bolca kar yığılır ve daha soğuk olur. Bedenlerimiz de yıkanınca daha çok üşür; çünkü ısının gevşetmesi bedeni gözenekli ve seyrek yapar, bu yüzden dışarıdaki havadan çok alır ve değişimi şiddetlendirir. Demek ki su kaynaktan ayrıldığında, havada önceden ısınmış olduğundan çabuk soğur.

s177

Plutarch. quaest. conv. 6, 4, 1: Διὰ τίνα αἰτίαν τὸ 5 φρεατίδιον ὕδωρ ἀρυσϑὲν ἐὰν ἐν αὐτῷ τῷ τοῦ φρέατος ἀέρι νυκτερεύσῃ, ψυχρότερον γίνεται; ψυχροπότῃ ξένῳ τρυφῶντι παρεσκεύασαν οἱ ϑεράποντες τοῦ ἐκ φρέατος ὕδωρ ψυχρότερον ἀρυσάμενοι γὰρ ἀγγείῳ καὶ κρεμάσαντες τὸ ἀγγεῖον ἐν τῷ φρέατι τῆς πηγῆς μὴ ἁπτόμενον, εἴασαν ἐπινυκτερεῦσαι i0 καὶ πρὸς τὸ δεῖπνον ἐκομίξετο τοῦ προσφάτου ψυχρότερον. ἦν δὲ Ó ξένος φιλόλογος ἐπιεικῶς καὶ τοῦτο ἔφη λαβεῖν ἐκ τῶν ᾿Αριστοτέλους μετὰ λόγου κείμενον, εἶναι δὲ τοιόνδε τὸν λόγον. πᾶν ὕδωρ προϑερμανϑὲν ψύχεται μᾶλλον, ὥσπερ τὸ τοῖς βασιλεῦσι παρασκευαξόμενον ὅταν ἑψηϑῇ μέχρι ξέσεως. 16 περισωρεύουσι τῷ ἀγγείῳ χιόνα πολλὴν καὶ γίνεται ψυχρότερον. ὥσπερ ἀμέλει καὶ τὰ ἡμέτερα σώματα λουσαμένων περιψύχεται μᾶλλον: 4j γὰρ ὑπὸ τῆς ϑερμότητος ἄνεσις πολύπορον τὸ σῶμα καὶ μανὸν ἀπειργασμένη πολὺν δέχεται τὸν ἔξωϑεν ἀέρα καὶ βιαιοτέραν ποιεῖ τὴν μεταβολήν. ὅταν οὖν 40 ὑποπλασϑῇ ὑπὸ τῆς πηγῆς τὸ ὕδωρ, ἐν τῷ ἀέρι προϑερμανϑὲν περιψύχεται ταχέως.

s177bFr. 217. Kaynak: Plutarkhos, Sofra Sohbetleri I 9. Elbiseler neden deniz suyundan çok içme suyuyla yıkanır?… "Söyle bakalım, Homeros Nausikaa'yı neden denizde değil de deniz yakında olduğu hâlde ırmakta çamaşır yıkarken göstermiştir? Oysa denizin daha ılık, daha duru ve daha temizleyici olması beklenirdi." Theon şöyle dedi: "Bize sorduğun bu şeyi Aristoteles çoktan toprak maddesiyle çözmüştür. Denize dağılmış sert ve topraksı bir madde vardır ve tuzluluğu yapan da bunun karışmasıdır. Deniz, yüzenleri yukarı kaldırır ve ağırlıkları bu yüzden daha iyi taşır; tatlı su ise hafifliği ve zayıflığı yüzünden boyun eğer. Çünkü tatlı su katışıksız ve temizdir; bu yüzden inceliği sayesinde içeri girer ve geçerken lekeleri deniz suyundan daha iyi eritir. Yoksa Aristoteles'in bunu söylemesi sana inandırıcı gelmiyor mu?"

s177b

Plutarch. quaest. conv. 1, 9: Διὰ τί τῷ ποτίμῳ μᾶλλον ἢ τῷ ϑαλαττίῳ πλύνεται τὰ ἱμάτια; .. . ἀλλ᾽ εἰπὲ δι’ ἣν αἰτίαν Ὅμηρος ἐν ποταμῷ πλύνουσαν, οὐκ ἐν τῇ ϑαλάττῃ 45 καίπερ ἐγγὺς οὔσῃ τὴν Ναυσικάαν πεποίηκε, καίτοι ϑερμοτέραν γε καὶ διαφανεστέραν εἰκὸς καὶ ῥυπτικωτέραν εἶναι. καὶ ὃ Θέων, ἀλλὰ τοῦτό γε, εἶπε, τῷ γεώδει ᾿Δριστοτέλης πάλαι διαλέλυκεν ὃ προβέβληκας ἡμῖν. καὶ γὰρ τῇ ϑαλάττῃ τὸ τραχὺ καὶ γεῶδες ἐνδιέσπαρται καὶ τοῦτο ποιεῖ viv ἁλυκότητα μεμιγμένον" qj καὶ μᾶλλον ἡ ϑάλαττα τούς τε νηχομένους (Probl 28, 13) ἐξαναφέρεε καὶ στέγει τὰ βάρη, τοῦ γλυκέος ἐνδιδόντος διὰ κουφότητα καὶ ἀσϑένειαν᾽ ἔστι γὰρ ἄμικτον καὶ καθαρόν, ὅϑεν ἐνδύεται διὰ λεπτότητα καὶ 5 διεξιὸν τοῦ ϑαλαντίον μᾶλλον ἐκτήκει τὰς κηλῖδας. ἢ οὐ δοκεῖ σοι τοῦτο πιϑανῶς λέγειν ᾿Αριστοτέλης;

s178Fr. 218. Kaynak: Mikhael Psellos, Çeşitli Sorular 134. Denize yıldırım düşünce neden tuz çıkar? Deniz suyu donarak tuzu oluşturur; denize düşen yıldırım tatlı ve içilebilir suyu çıkarırken deniz suyu da donar. Bu yüzden ince ve içilebilir su ne güneşin yakmasıyla ne de yıldırımla donar, tuzlu su ise ikisinden de etkilenir, en çok da yıldırımdan. Çünkü yıldırım ateşi kükürtlü olduğundan denize düşünce içilebilir kısmı buharlaştırıp kurutur, topraksı ve tuzlu kısmı dondurur. Bu yüzden yıldırımlar cisimleri çürümez kılar, tuz da nemi erittiği için onları çürümeden korur. Filozof Aristoteles de tabiat bilginlerinin üstünleri de bu sebebi ileri sürer ve kabul eder.

s178

Mich. Psellus quaest. var. c. 134 Fabr. (Bibl. Gr. t. V. Hamb. 1723): Τίς ἡ αἰτία δι’ ἣν ὅταν εἰς θάλασσαν ἐμπέσῃ κεραυνός, ὅλες ἐξανϑοῦσι; πηγνύμενον τὸ ϑαλάσσιον ὕδωρ 10 τοὺς ἅλας ποιεῖ, πήγνυται δὲ τοῦ κεραυνοῦ ἐμπεσόντος ἐν τῇ ϑαλάσσῃ καὶ τὸ γλυκὺ καὶ πότιμον ὕδωρ ἐξάγοντος. ὅϑεν τὸ μὲν λεπτὸν καὶ πότιμον ὕδωρ οὔϑ᾽ ὑπὸ ἡλίου καιόμενον πήγνυται οὔϑ᾽ ὑπὸ κεραυνοῦ, τὸ δὲ ἁλμυρὸν ὑπ᾽ ἀμφοτέρων τοῦτο πάσχει καὶ μάλιστα ὑπὸ κεραυνοῦ" ϑειῶδες γὰρ ὃν τὸ 15 κεραύνιον πῦρ, ὅταν sig τὴν ϑάλασσαν ἐμπέσῃ, ἐξατμίξει μὲν καὶ ἀναξηραίνει τὸ πότιμον, πήγνυσι δὲ τὸ γεῶδες καὶ ἁλμυρόν. ὅϑεν ἄσηπτα μὲν οἵ κεραυνοὶ τὰ σώματα ποιοῦσι, ἄσηπτα δὲ of ἅλες διαφυλάττουσι, ἐκτηκομένης ὑπ’ αὐτῶν τῆς ὑγρότῆτος. ταύτην τὴν αἰτίαν xol ᾿Αριστότέλης ὃ φιλόσοφος so τίϑησί τε καὶ ἀποδέχεται καὶ οἵ κρείττους τῶν φυσικῶν.

s178bFr. 219. Kaynak: Apollonios, Olağanüstü Hikâyeler 28. Güneşin bizi yakması da ateşin yakmaması da hayret vericidir; elmasın ateşe atılınca ısınmaması ve mıknatıs taşının gündüz çekmesi, geceleyin daha az çekmesi ya da hiç çekmemesi de öyle.

s178b

Apollon. mir. 28: ϑαυμαστὸν δὲ καὶ τὸν ἥλιον ἐπικαίειν ἡμᾶς, τὸ δὲ πῦρ μηδ᾽ ὅλως (— probl. 38, 8), καὶ τὸ τὸν, ἀδάμαντα μὴ ϑερμαίνεσϑαι πυρούμενον (Plin. 87, 57 numquam incalescens) καὶ μάγνητα λίϑον (cf. A. P. p. 242 sq.) ss ἡμέρας μὲν οὔσης ἕλκειν, νυκτὸς δὲ ἧττον ἢ οὐδὲ ὅλως ἕλκειν.

s179Fr. 220. Kaynak: Plutarkhos, Sofra Sohbetleri III 7, 3. Şıra neden en az sarhoş eder?… Yoksa Aristoteles'in dediği gibi şıranın ağırlığı mideyi deler ve içinde çok hava ve su mu bulunur? Havalı kısmı zorla hemen dışarı çıkar; sulu kısmı ise tabiatı gereği şarabı daha zayıf yapar. Eskime ise, sulu kısım ayrıştığı için şarabı sertleştirir: Şarap ölçüce azalır, gücü ise artar.

s179

Plut. qu. conv. 8, 7, 3: Διὰ τί τὸ γλεῦκος ἥκιστα μεϑύσκει;... ἢ ve βαρύτης ἐστὶ τοῦ γλεύκους, ὡς oiovotéAnc φησίν, ἡ διακόπτουσα τὴν κοιλίαν καὶ τὸ πολὺ συμβαίνειν πνευματῶδες καὶ ὑδατῶδες" ὧν τὸ μὲν εὐθὺς ἐκπίπτει βια5 ξόμενον, τὸ δὲ πέφυκε τὸ ὑδατῶδες ἀμβλύτερον ποιεῖν τὸν οἶνον. παλαίωσις δὲ ἐπίτασιν ἐμποιεῖ, ἐκερινομένου τοῦ ἡδατώδους" καὶ γίνεται μέτρῳ μὲν ἐλάττων ὃ οἶνος, δυνάμει δὲ σφοδρότερος.

s179bFr. 221. Kaynak: Galenos, Basit İlaçlar Üzerine IV. Ekşi şeylerde belki bazı ünlü hekimleri de aldatan bir şey eksik görünebilir. Zayıf şaraplar ilkbaharda ve yazın değişip ekşidiği, kışın ise kendi keyfiyetlerini koruduğu için, bazılarına ekşiliğin sıcaktan doğduğu kanısı geldi. Şiddetle sarsılan ve gemilerle uzaklara taşınan şarap da bu kanılarını pekiştirir; çünkü bütün bu şaraplar zayıfsa çok çabuk ekşir… Soruşturma, tabiatça soğuk ve zayıf şarabın dışarıdan gelen sıcak tarafından neden ele verildiğinin sebebini arayacaktır; oysa "ele verilir" kelimesi söylenince sayılan bütün güçlükler çözülür. Çünkü tabiatça daha soğuk ve daha sulu olan şarapların başına, küçük ve zayıf alevlerin başına gelene benzer bir şey gelir. Onları güçlü güneşe koyarsan tamamen sönükleştiklerini ya da büsbütün söndüklerini görürsün. Yanan bir kandili başka büyük ve şiddetli bir alevin yanına ya da güçlü güneşe koyarsan, hemen zayıflayıp dağıldığını görürsün. Zayıf ve küçük bir alevi güçlüce yelpazelersen de onu büyütmekten çok söndürürsün. Çünkü zayıf bir tabiat ne güçlü harekete ne de güçlü sıcağa dayanır; onların etkisiyle büyümek yerine dağılır… Ama Theophrastos ile Aristoteles'in çevresi, deneyimi daha da genişleterek ve tabiat araştırmasındaki alışkanlıkları sayesinde her şeyi daha titizlikle ayrıştırarak, bu tür birçok şeyi ve şarapların da bizim bedenlerimize benzer bir etkilenme gösterdiğini öğrettiler. Bedenlerin de zayıf ya da güçlü oluşlarına göre aynı şeylerden yararlanıp zarar gördüğünü görmüyor muyuz? Şiddetli idman ve güneş, sıcak ve dinç bedenleri daha güçlü kılar, öyle olmayanları ise yıpratır, dağıtır ve üşütür. Şaraplarda da tabiatça sıcak olanları, yelpazeleyen hareket, ısıtan güneş ve yakında yanan alevler daha çabuk olgunlaştırır; daha soğuk ve daha sulu olanları ise bütün bu şeyler ele verir ve az sonra başlarına gelecek şeyi daha çabuk yaşamaya zorlar. Çünkü var olan her şey kendi tabiatında kendi sıcaklığıyla korunur, dışarıdan gelen ölçüsüzlükle, yani sıcağın yabancılığıyla ya da soğuğun fazlalığıyla bozulur.

s179b

Galen. de simpl. med. IV p. 661 (t. XI ed. Lips.): ini 1 δὲ τῶν ὀξέων ἴσως ἄν vo δόξειε λείπειν ὅ τινας καὶ τῶν ἐλλογίμων ἰατρῶν ἐξηπάτησεν᾽ τῷ γὰρ τοὺς οἴνους τοὺς ἀσϑενεῖς ἔν ve τῷ ἦρι καὶ τῷ ϑέρει μεταβάλλειν τε καὶ ὀξύνεσϑαι, χειμῶνος δ᾽ ἐν ταῖς οἰκείαις φυλάττεσθαι ποιότησιν, ὑπὸ ϑερμοῦ τισὶν ἔδοξεν ἡ ὀξύτης γεννᾶσϑαι. συν15 αὔξει δ᾽ αὐτῶν τὴν ὑπόληψιν ὅ τε κινηϑεὶς σφοδρότερον οἶνος ὅ τ᾽ ἐν τοῖς πλοίοις μετακομισϑεὶς πορρώτερον" καὶ γὰρ οἵ τοιοῦτοι πάντες ὅταν ἀσϑενεῖς ὦσιν, ὀξύνονται τάχιστα . . . (p. 662:) ξητήσει γὰρ ὃ λόγος τὴν αἰτίαν, δι᾿ ἣν ὑπὸ τῆς ἔξωϑεν ϑερμότητος ὃ φύσει ψυχρὸς καὶ 80 ἀσϑενὴς οἶνος ἐλέγχεται, καίτοι τοῦτό γε αὐτὸ τὸ ῥῆμα τὸ ἐξελέγχεται δηϑὲν ἁπάσας τὰς εἰρημένας ἀπορίας ἐπιλύεται. παραπλήσιον γάρ τι συμβαίνει τοῖς οἴνοις, ὅσοι φύσει ψυχρότεροι καὶ ὑδατωδέστεροε τυγχάνουσιν ὄντες, οἷόν τι καὶ ταῖς μικραῖς καὶ ἀσϑενέσι gobl καὶ γὰρ καὶ ταύτας ἐν 25 ἡλίῳ καταϑεὶς ἰσχυρῷ (p. 663:) τελέως ἀμυδρὰς ὄψει γιγνομένας ἢ καὶ παντάπασιν ἀποσβεννυμένας. οὕτω δὲ καὶ λύχνον καιόμενον εἴ που ἄλλῃ φλογὶ σφοδρᾷ καὶ μεγάλῃ παραϑείης εἴτ᾽ ἐν ἡλίῳ καταϑείης ἰσχυρῷ, μαραινόμενόν τε καὶ διαφορούμενον αὐτίκα ϑεάσῃ. καὶ μὲν δὴ κἂν εἰ ῥιπίἕοις ἰσχυρῶς ἀσϑενῆ καὶ μικρὰν φλόγα, 9üvrov ἀποσβέσεις 5 αὐτὴν ἢ αὐξήσεις. οὔτε γὰρ κίνησιν οὔτε ϑερμασίαν ἰσχυρὰν ἀσϑενὴς ὑπομένει φύσις, ἀλλὰ διαφορεῖται πρὸς αὐτῆς μᾶλλον ἢ αὐξάνεται . . . (p. 664:) ἀλλ᾽ of γε περὶ Θεόφραστον καὶ ᾿Αριστοτέλην τήν v ἐμπειρίαν ἐπὶ πλέον ἐκτείναντες καὶ διὰ τὴν ἐν φυσιολογίᾳ γυμνασίαν ἀκριβέ- 10 στερον ἅπαντα διαρθρώσαντες, ἄλλα vs τοιαῦτα πολλὰ καὶ περὶ τῶν οἴνων ἡμᾶς ἐδίδαξαν ὡς ὕμοιόν τι τοῖς ἡμῶν αὐτῶν πάσχειν σώμασιν. ἢ γὰρ οὐχὶ καὶ ταῦτα ϑεώμεϑα παρὰ τό πως ἔχειν ἀσϑενείας ἢ ῥώμης ὑπὸ τῶν αὐτῶν ὀνυνάμενα καὶ βλαπτόμενα; καὶ γὰρ καὶ γυμνάσια σφοδρὰ καὶ 16 ἥλιος ἰσχυρότερα μὲν ἐργάξεταν τὰ ϑερμὰ καὶ δωμαλέα σώματα, καταβάλλει δὲ καὶ διαφορεῖ καὶ καταψύχει τὰ μὴ τοιαῦτα, καὶ τῶν οἴνων τοὺς μὲν θερμοὺς φύσει καὶ κίνησις ῥιπίξουσα καὶ ἥλιος ἐκθϑερμαίνων καὶ φλόγες πλησίον καιόμεναι πεπαίνουσι ϑᾶττον᾽ ὅσοι δὲ ψυχρότεροί εἶσι καὶ 30 ὁδατωδέστεροι, τούτους ἐξελέγχει τε τὰ τοιαῦτα πάντα καὶ ϑᾶττον ἀναγκάξει πάσχειν ἃ μιπρὸν (p. 665:) ὕστερον ἔμελλε πείσεσϑαι. φυλάττεται μὲν γὰρ ἕκαστον τῶν ὄντων ἐπὶ τῆς οἰκείας φύσεως οἰκείῳ ϑερμῷ, διαφϑείρεταει δὲ πρὸς τῆς ἔξωϑεν ἀμετρίας ἤτοι ϑερμότητος ὀθϑνείᾳ ἢ ψύξεως πλεο- 3 νεξίᾳ. .

s180Fr. 222. Kaynak: Galenos, Basit İlaçlar Üzerine I. Şimdi sıvı ilaçların geri kalanına geçelim. Bunlardan en çok tartışılanlardan biri sirkedir: Kimileri onun soğuk, kimileri sıcak olduğunu söyler; kimileri ise ona bir sıcaklık tanır, bir sıcaklığı da elinden alır. Örneğin sirkenin ölmüş, cansız bir şarap olduğunu söyleyenler böyledir: Bunlara göre sirke, şarabın kendi sıcaklığını yitirmiş, çürümeden gelen bir sıcaklık kazanmıştır.

Aynı eser, IV. Bunlardan daha da çok, sirke konusunda hayret ederler; biz sirkenin şarabın doğal sıcaklığını yitirdiğini, sıcaklığını çürümeden aldığını söylemeye cüret ediyoruz diye. Oysa Aristoteles'in ve Theophrastos'un da görüşü budur. Çünkü şarabın şaraplık kısımları sirkeye dönüşürken soğur; sulu artık ise çürüyerek, bütün çürüyen şeyler gibi sonradan edinilmiş bir sıcaklık kazanır. Böylece sirke, kuvveleri bakımından birbirine en zıt olan kısımlardan, soğumuş ve ısınmış parçalardan oluşan bir bileşim olur; tıpkı yanmış odunların bütün külleri gibi. Çünkü onlarda da bir tür kor kalıntısı küçük parçalar hâlinde dağılmıştır ve bu kısım epey sıcaktır, geri kalan her şey ise topraksı ve soğuktur. Bu yüzden kül suyla ıslatılıp seyrek dokulu bir şeyden ölçülü şekilde süzülünce sıcak ve keskin parçalar suyla birlikte gider, geride kalan ise ateşli parçaları suya bırakmış olduğundan artık sıcak değildir. İnsanlar böyle suya konia (kül suyu) derler.

Aynı eser, IV. Koruk suyu sirkeden gücü bakımından yalnızca şu kadar ayrılır: Sirkeye, çürüme sıcaklığından gelen bir keskinlik eklenir. Bu yüzden Aristoteles, sirkede şarabın kendi sıcaklığının soğuk, sonradan edinilmişin ise sıcak olduğunu söylerken haklıydı.

s180

Galen. de simpl. med. I p. 413: ἐπὶ δὲ τὰ λοιπὰ τῶν ὁγρῶν φαρμάκων ἤδη μεταβαίνωμεν, ὧν iv τοῖς μάλιστα περὶ ὄξους ἠμφισβήτηται, τῶν μὲν ψυχρὸν εἶναι λεγόντων αὐτό, τῶν δὲ ϑερμόν, ἐνίων δὲ τινὰ μὲν ϑερμότητα διδόν- 80 τῶν αὐτῷ τινὰ δ᾽ ἀφαιρουμένων, ὥσπερ οἵ λέγοντες οἶνον τεϑνεῶτα xol νεκρὸν εἶναι τὸ ὄξος" οὗτοι γὰρ ἀπολωλεκέναι μὲν αὐτό φασι τὴν οἰκείαν οἴνου ϑερμότητα, σηπεδονώδη δέ τινα προσειληφέναι. — id. IV p. 629: ἔτι δὲ τούτων μᾶλλον ἐπὶ ὄξους ϑαυμάζουσιν εἰ τολμῶμεν αὐτὸ λέγειν ἀπολωλεκέναι μὲν τὴν ἔμφυτον τοῦ οἴνου ϑερμότητα, τὴν δ᾽ ἐκ 5 σήψεως ἔχειν, ὅπερ δὴ καὶ ᾿Αφριστοτέλει καὶ Θεοφράστῳ δοκεῖ᾽ τὰ μὲν γὰρ οἰνώδη μόρια τοῦ οἴνου κατὰ τὴν εἰς ὄξος μεταβολὴν ἀποψύχεται, τὸ δ᾽ ὑδατῶδες περίττωμα σηπόμενον ἐπίκτητόν τινα ἴσχει. ϑερμότητα, ὥσπερ καὶ τἄλλα πάντα τὰ σαπέντα. καὶ γίγνεται σύνθετόν τι τὸ ὄξος ἐξ 10 ἐνιαντιωτάτων ταῖς δυνάμεσε μορίων τῶν μὲν ἀπεψυγμένων τῶν δὲ ϑερμανϑέντων, ὥσπερ αἱ τῶν καυϑέντων ξύλων τέφραι πᾶσαι. καὶ γὰρ ἐν ἐκείναις τὸ μὲν olov ἐμπύρευμα κατὰ μικρὰ μόρια παρέσπαρται, καὶ τοῦτο μὲν ἱκανῶς ἔστι ϑερμόν, τὸ δ᾽ ἄλλο πᾶν γεῶδές τε καὶ ψυχρόν. καὶ διὰ 15 τοῦτο ἐπειδὰν ὕδατε βραχεῖσα τέφρα διά τινων σωμάτων ἀραιῶν συμμέτρως ἠϑῆται, συναποφέρεται μὲν ἐν τῷδε τὰ ϑερμὰ καὶ δριμέα μόρια, τὸ δ᾽ ὑπόλοιπον οὐκέτε ϑερμόν ἐστιν ἐναποϑέμενον τῷ ὕδατι τὰ πυρώδη μόρια. καλοῦσι δὲ τὸ τοιοῦτον ὕδωρ oí ἄνθρωποι κονίαν --- id. IV p. 657: 40 διενήνοχε μέντοι τὴν δύναμιν κατὰ τοσόνδε ὄμφακος χυλὸς ὄξους. ὅτε τῷ μὲν ὄξει προσέρχεταί τις ἐκ σηπεδονώδους ϑερμότητος δρὶμύτης᾽" καὶ διὰ τοῦτο καλῶς ἔλεγεν ᾿4ριστοτέλης αὐτῷ τὸ μὲν οἰκεῖον τοῦ οἴνου ϑερμὸν ψυχρὸν ὑπάρχειν, τὸ δ᾽ ἐπίκτητον ϑερμόν.

s183Fr. 223. Kaynak: Galenos, Basit İlaçlar Üzerine II. Aristoteles, Theophrastos ve başka bazı filozoflar bu tür problemleri tabiat araştırmalarında ortaya koyup çözüyorlar. Diokles de bütün olup bitenlerin sebeplerini aramak istiyorsa, onlar gibi problemleri ortaya koyup çözmeliydi. Bunu yapmıyor görünmesi, bence en büyük hatasıdır. Çünkü apaçık görünen şey her zaman önce konulmalı, ondan sonra, isteyen, onun sebebini araştırmalı ve tabiat problemlerini şu şekilde kurmalıdır: Zeytinyağı neden içinde kaynatılan şeyleri kuru, gevrek ve kırılgan yapar da su ıslak ve yumuşak yapar? Yahut zeytinyağında kaynatılanlar neden kurur da, içinde başka şekilde ıslatılanlar hiç ıslatılmamış olsalardı olacaklarından daha çok kendi nemlerini korurlar? Neden denizsoğanı ve ısırgan yanıklarını iyileştirir? Neden bunları iyileştirdiği hâlde gözleri yakar? Neden bedenin geri kalanını yakmaz da gözleri yakar? Neden boğazı tahriş eder de yaraları dindirir? Neden sürgün yapar? Neden yorgunluğu giderir? Neden yağlanmış kişileri üşümekten korur? Neden böcekleri öldürür? Neden kayışları ve derileri yumuşatır da içinde kaynatılan hemen her şeyi sertleştirir? Sana tek bir problem türü olarak bu, yalnızca tabiat bilginine yaraşır.

s183

6 Galen. de simpl med. II p. 474: δέον δὲ ὥσπερ ὃ ᾿Αριστοτέλης xol Θεόφραστος ἕτεροί τε τινὲς ἄνδρες φιλόσοφοι τὰ τοιαῦτα τῶν προβλημάτων ἐν τοῖς φυσικοῖς ξητήμασι προβάλλουσί τε καὶ λύουσι, καὶ αὐτὸς (ὃ Διοκλῆς) εἴπερ ἐβούλετο τὰς αἰτίας ἁπάντων τῶν γιγνομένων ζητεῖν, ὁμοίως ἐκείνοις προβάλλειν τε καὶ λύειν. εἰ δ᾽ οὐ φαίνεται τοῦτο ποιῶν, ἐν τούτῳ καὶ μάλιστα δοκεῖ μοι σφάλλεσθαι τὸ μὲν γὰρ φαινόμενον ἐναργῶς ἀεὶ χρὴ (p. 475:) τύϑεσθϑαι πρῶτον, ἐπισκέπτεσθαι δὲ ἐφεξῆς εἴ τις ἐϑέλοι τὴν αἰτίαν αὐτοῦ, δ φυσικὰ προβλήματα συντιϑέντα τρόπῳ τοιῷδε" διὰ τί τὸ μὲν ἔλαιον ξηρὰ καὶ ψαϑυρὰ καὶ χραῦρα τὰ ἐν αὐτῷ καϑεἐψόμενα ποιεῖ, τὸ δὲ ὕδωρ ὑγρὰ καὶ μαλακά; ἢ διὰ τί τὰ μὲν ἔψόμενα κατὰ τοὔλαιον ἀποξηραίνεται, τὰ δ᾽ ἄλλως ἐν αὐτῷ βρεχόμενα φυλάττει τὴν οἰκείαν ὑγρότητα μᾶλλον ἢ εἰ 10 μηδ᾽ ὅλως ἐβρέχετο; διὰ τί δὲ τὰς ἀπὸ σκίλλης καὶ ἀκαλήφης. δήξεις ἰᾶται; διὰ τί δὲ τούτων μὲν ἰατικόν ἐστι, αὐτὸ δὲ δάκνει τοὺς ὀφθαλμούς; διὰ τί τὸ μὲν ἄλλο σῶμα πᾶν οὐ δάκνει, τοὺς ὀφθαλμοὺς δὲ δάκνει; διὰ τί τὴν μὲν φάρυγγα τραχύνει, τὰ δὲ ἕλκη παρηγορεῖ; διὰ τί γαστρὸς ὑπ- 15 ἀγωγόν ἐστι; διὰ τί κόπων ἰατικόν; διὰ τί τοὺς ἀλενψαμένους ἀπεριψύκτους τηρεῖ; διὰ τί τῶν ἐντόμων ξῴων ἀναιρετικόν ἐστι; διὰ τί τῶν ἱμάντων καὶ βυρσῶν μαλακτικὸν ὑπάρχει, τῶν δ᾽ ἑψομένων ἐν αὐτῷ σχεδὸν ἁπάντων σκληρυντικόν; ὃν μὲν εἶδός σοι προβλημάτων τοῦτο, φυσικῷ προσῆκον 20 μόνῳ.

s184Fr. 224. Kaynak: Plutarkhos, Sofra Sohbetleri VII 3, 3. Bu söze Aristoteles bir ölçüde karşı çıkıyor gibiydi; çünkü kendi dediğine göre, boşalmakta olan kaplardaki zeytinyağının daha güzel koktuğunu ve bütünüyle daha iyi olduğunu gözlemlemişti. Sonra bu iyileşmenin sebebini havaya bağlar: Çünkü hava, yarı boş kaba inince daha çok olur ve üstün gelir.

s184

Plutarch. qu. conv. 7, 8, 8: ἐδόκει δὲ πρὸς τοῦτον ónεναντιοῦσϑαι τὸν λόγον ᾿Αριστοτέλης τετηρηκώς, ὥς φησιν, εὐωδέστερόν τε γινόμενον καὶ βέλτιον ὅλως τὸ ἐν τοῖς ἀποκενουμένοις ἀγγείοις ἔλαιον. εἶτα τῷ ἀέρι τὴν αἰτίαν τῆς as βελτιώσεως ἀνατίϑησι' πλείων yág ἐστι καὶ πρατεῖ μᾶλλον εἷς ἀποδεὲς κατερχόμενος τὸ ἀγγεῖον.

s185Fr. 225. Kaynak: Galenos, Basit İlaçlar Üzerine IX. Keskin şeyler yakılınca sıcaklıklarının çoğunu yitirir, öyle olmayanlar ise sıcaklık kazanır; ama yanmış hiçbir şey tamamen soğuk değildir. Çünkü içlerinde bir tür kor kalıntısı (empyreuma) kalır; Aristoteles ona bu adı vermiştir. Yıkamalarda temizlenip giden de budur. Bu, yanmış şeylerin ousiasının en ince parçalı kısmıdır; o suyla birlikte gidince yanan şeyin geri kalan ousiası topraksıdır. Çünkü yanma bütün sıvıyı tüketir, geriye kalan ise Aristoteles'in empyreuma dediği şeyle birlikte topraksıdır. Biri bunu yıkayarak alıp ayırırsa, ilacın yıkandığı su ince parçalı sıcak bir güç kazanır; geriye kalan ise yakmadan kurutabilen, topraksı ve soğuk bir şey olur.

s185

Galen. de simpl. med. IX p. 164 (t. XI): τὰ uiv oiv δριμέα πολὺ τῆς ϑερμότητος ἀπόλλυσι καυϑέντα, τὰ δὲ μὴ 10 τοιαῦτα προσλαμβάνει, τελέως δὲ ψυχρὸν οὐδὲν τῶν καυϑέντῶν ἐστίν. ἐγκαταλείπεται γὰρ αὐτοῖς οἷον ἐμπύρευμά cv καὶ γὰρ προσηγόρευεν οὕτως ᾿Αριστοτέλης αὐτό" καὶ τοῦτ᾽ ἐστὶ τὸ κατὰ τὰς πλύσεις ἀπορρυπτόμενον. ἔστι δὲ τὸ λεπτομερέστατον τῆς τῶν καυϑέντων οὐσίας, οὗ συναπελϑόντος τῷ 15 ὕδατι τὸ λοιπὸν τοῦ καυϑέντος οὐσία γεώδης ἐστί τὸ μὲν γὰρ ὑγρὸν ἅπαν dj καῦσις ἐκδαπανᾷ, τὸ δ᾽ ὑπολειπόμενον γεῶδές ἐστιν ἃ ἅμα τῷ πρὸς ᾿Αριστοτέλους ἐμπυρεύματι κληϑέντι. τοῦτ᾽ οὖν ὅταν τις ἀφέληται καὶ χωρίσῃ τῇ πλύσει, τὸ μὲν ὥδωρ ᾧ τὸ φάρμακον ἐπλύϑη, ϑερμὴν δύναμιν 30 ἐπεκτήσατο λεπτομερῆ, τὸ δ᾽ ὑπόλοιπον γίνεται γεῶδες ψυχρὸν ξηραίνειν ἀδήκτως δυνάμενον.

s185bFr. 226. Kaynak: Galenos, Basit İlaçlar Üzerine IV. Bütün tatlı şeyler sıcaklık bakımından, tatlı göründükleri bedenlere yakındır ve söylendiği gibi iki şekilde böyle olurlar: Kimileri bal gibi kendi sıcaklığıyla, kimileri de ateşle hazırlanan her şey gibi sonradan edinilmiş sıcaklıkla. Bu yüzden, sıcak oldukları sürece, beslenmeye ihtiyacı olanlara daha hoş görünürler. Şıra da yalnız kendi sıcaklığıyla değil, sonradan edinilmiş sıcaklıkla da tatlı görünüyor gibidir. Çünkü Theophrastos'un ve Aristoteles'in söylediği gibi, üzüm tanelerinde ve öteki meyvelerde güneş sıcaklığından gelen bir tür kor kalıntısı çoktur; meyvelerdeki henüz sulu ve yarı pişmiş kısım bununla pişer, değiştirenle benzeşerek olgunlaşır. Bu yüzden herhangi bir yaz meyvesinin suyunu sıkarsan, şıra gibi hemen kaynadığını görürsün; ama kaynama, meyvenin meyveden sıcaklıkça farkı ölçüsünde çok ya da az olur. Sulu ve yarı pişmiş kısım değişip olgunlaşınca, kaynamayı sağlayan sıcaklık da uçup gidince, suların kendine özgü keyfiyetleri saf olarak ortaya çıkar.

s185b

Galen. de simpl. med. IV p. 653: ἅπαντα δὲ và γλυκέα τῇ μὲν ϑερμότητι πλησίον ἥκει τῶν σωμάτων olg φαίνεται γλυχέα, κατὰ διττὸν δὲ τρόπον, ὡς εἴρηται, γίνεται (p. 654:) 86 τοιαῦτα᾽ τινὰ μὲν οἰκείῳ ϑερμῷ καϑάπερ τὸ μέλι, τινὰ δ᾽ ἐπικτήτῳ καθάπερ ἅπαντα τὰ διὰ πυρὸς σκευαξόμενα" καὶ διὰ τοῦτό περ ἄχρις ἂν ἦ ϑερμά, μέχρι τοσοῦδε καὶ ἡδίω φαίνεται τοῖς ἀναϑρέψεως δεομένοις. ἔοικε δὲ καὶ τὸ γλεῦκος οὐκ οἰκεία μόνον ἀλλὰ καὶ ἐπικτήτῳ ϑερμασίᾳ φαίνεσθαι γλυκύ" πολὺ γὰρ, ὡς καὶ Θεόφραστος καὶ ᾿Αριστοτέλης ἔλεγεν τὸ ἐκ τῆς ἡλιακῆς ϑερμασίας οἷον ἐμπύρευμά τι ταῖς τε ῥαξὶ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει καρποῖς, ὑφ᾽ ob τὸ ὑδατῶδες ἐν αὐτοῖς ἔτι καὶ οἷον ἡμίπεπτον εἷς πέψιν ἄγεται ὁ καὶ κατεργάξεται τῷ μεταβάλλοντι συνεξομοιούμενον, ὥστε κἂν ἀποϑλίψῃς τὸν χυλὸν ὀπώρας ἡστινοσοῦν, εὑρήσεις μὲν εὐθέως ξέοντα καϑάπερ τὸ γλεῦκος, ἔν δὲ τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον διαφέρουσαν τὴν ξέσιν sig ὅσον ἂν καὶ ὃ καρπὸς τοῦ καρποῦ διαφέρει ϑερμότητος. μεταβληϑέντος δὲ καὶ 10 κατεργασθέντος τοῦ ὑδατώδους τε xol ἡμιπέπτου καὶ τῆς τὴν ξέσιν ἐργαξομένης ϑερμασίας διαπνευσάσης. o£ τῶν χυλῶν οἰκεῖαι φαίνονται ποιότητες εἰλικρινεῖς.

s186Fr. 227. Kaynak: Aristophanes'in Eşekarıları 145 Skholionu ("incir ağacından"). … Ayrıca incir odunundan çıkan duman çok keskindir; Aristoteles de bir problemde böyle söyler.

s186

Schol. in Aristoph. vesp. 145 συκίνῳ: ... καὶ ὅτε ὁ ἐκ τῶν συκίνων ξύλων καπνὸς δριμύτατος, καὶ ᾿Αριστοτέλης 15 φησὶν ἐν προβλήματι (et Theophr. de igne 72).

s186bFr. 228. Kaynak: Apollonios, Olağanüstü Hikâyeler 45. Gözlemlenmiş şeylerden biri de şudur: Geceleyin şebboy çiçeklerinin ya da çelenklerin yanında kandil yakılırsa sabaha kadar solmadan kalırlar. Çelenkçiler de bunu yapar.

s186b

Apollon. mir. 45: τῶν παρατετηρημένων ἐστὸν xol τὸ τοῖς λευκοίοις ἄνϑεσιν ἢ στεφάνοις διὰ νυκτὸς λύχνους παρακαίεσθαι, ἵνα εἰς τὴν πρωίαν ταῦτα παραμένῃ ἀμάραντα. ποιοῦσι δὲ τοῦτο καὶ οἵ στεφανήπλοποι. 30

s187Fr. 229. Kaynak: Plutarkhos, Sofra Sohbetleri VIII 4, 5. Bütün bunların yanında, başka hiçbir şeyde görülmeyen, ona özgü şu özellik de söylenecektir: Hurma ağacının kerestesini üzerine yük koyarak bastırırsan aşağı doğru ezilip boyun eğmez, zorlayana karşı koyar gibi ters yönde kamburlaşır. Atletik yarışmalarda da durum böyledir: Zayıflıktan ve gevşeklikten boyun eğenleri eğip ezer, idmana güçlü bir şekilde dayananlar ise yalnızca bedence değil ruhça da yükselir ve büyürler.

s187

Plutarchus qu. conv. 8, 4, 5: ἔδιον δὲ παρὰ ταῦτα πάντα xol μηδενὶ συμβεβηκὸς ἑτέρῳ τὸ μέλλον λέγεσθαι" φοίνικος γὰρ ξύλον ἂν ἄνωθεν ἐπιϑεὶς βάρη πιέξῃς, οὐ κάτω ϑλιβόμενον ἐνδίδωσιν, ἀλλὰ κυρτοῦται πρὸς τοὐναντίον ὥσπερ 10 ἀνθιστάμενον τῷ βιαζομένῳ. τοῦτο δὴ καὶ περὶ τοὺς ἀϑλητικοὺς ἀγῶνάς ἐστι᾿ τοὺς μὲν γὰρ ὑπ᾽ ἀσϑενείας καὶ μαλακίας εἴκοντας αὐτοῖς πιέξουσι κάμπτοντες, οὗ δ᾽ ἐρρωμένως ὑπομένοντες τὴν ἄσκησιν οὐ μόνον τοῖς σώμασιν ἀλλὰ καὶ τοῖς φρονήμασιν ἐπαίρονται καὶ αὐξοῦνται.

s187bFr. 230. Kaynak: Apollonios, Olağanüstü Hikâyeler 21. Gözlemlenmiş şeylerden biri de, hayvanlardan yalnızca çift tırnaklıların arka ayaklarında aşık kemiği bulunmasıdır. Aristoteles Tabiat Problemleri'nde bunun ön ayaklarda değil de arka ayaklarda olmasının sebebini vermiştir; çünkü tabiat hiçbir şeyi boşuna yapmamıştır.

s187b

i; Apollon. mirab. 21: τῶν παρατετηρημένων δ᾽ ἐστὶ τὸ τὰ δίχηλα μόνα τῶν ξῴων εἰς τοὺς ὀπισϑίους πόδας ἀστραγάλους ἔχειν (cf. Aristoph. de an. p. 39, 1. 19, 9). ἀποδέδωκε δὲ viv αἰτίαν ᾿Αριστοτέλης ἐν τοῖς φυσικοῖς προβλήμασιν, διὰ τί ἐν τοῖς ὀπισϑίοις καὶ οὐκ ἐμπροσϑίοις" 40 οὐδὲν γὰρ μάτην ἡ φύσις ἐποίησεν.

s187cFr. 231. Kaynak: Plutarkhos, Sofra Sohbetleri II 2. Sonbaharda neden daha iştahlı oluruz?… Lamprias'a, Peripatos'u ve Lykeion'u yücelttiği için, Aristoteles'e fiilen tanıklık etmek de düşerdi. Çünkü Aristoteles herkesin sonbaharda kendi kendinden daha iştahlı olduğunu söyler; sebebini de söylemiştir, ama ben hatırlamıyorum… Lamprias da şöyle dedi: Beslenmemizi sağlayan kendimize özgü, doğuştan sıcaklık yazın dağılır, zayıflar ve seyrekleşir; yıl sonuna doğru ise yeniden toplanır ve bedenin dışını saran soğuk ile yoğunlaşma sayesinde içeride gizlenerek güç kazanır.

s187c

Plutarch. qu. conv. 2, 2: Διὰ τί βρωτικώτεροι γίνονται περὶ τὸ μετόπωρον . . . “Δαμπρίᾳ δὲ καὶ ἀνάγκη πρὸ τοῦ κήπου κυδαίνοντι τὸν περίπατον καὶ τὸ “ύκειον ἔργῳ μαρτυρεῖν ᾿Αριστοτέλει. φησὶ γὰρ ὁ ἀνὴρ βρωτικώτατον ἕκαστον 45 αὐτὸν αὐτοῦ περὶ τὸ φϑινόπωρον εἶναι" καὶ τὴν αἰτίαν ἐπείρηπεν, ἐγὼ δ᾽ οὐ μνημονεύω . .. ὃ δὲ “αμπρίας εἶπεν ὅτι τὸ οἰκεῖον καὶ τὸ σύμφυτον ϑερμὸν ἡμῶν ᾧ τρέφεσϑαι πεφύκαμεν, iv μὲν và ϑέρει διέσπαρται καὶ γέγονεν ἀσϑεγέστερον καὶ pavéis du. δὲ vd φϑίνοντι καιρῷ συναγείρεται πάλιν καὶ ἰσχύει κωταπρυπτόμενον ἐντὸς διὰ τὴν περίψυξεν κρᾷ᾿ τὴν πύκνωσιν τοῦ σώματος.

s188Fr. 232. Kaynak: Apollonios, Olağanüstü Hikâyeler 51. Aristoteles'in Tabiat Problemleri'nde söylediği bir şey dikkate değer: İnsan yiyip içtikten sonra da aç karnına olduğu kadar tartılır, der. Bunun sebebini vermeye de çalışır.

s188

Apollon. mir. 51: ἄξιον δὲ ἐπιστῆσαι πρᾶγμα "4 giστοτέλης ἐν τοῖς φυσικοῖς προβλήμασιν εἴρηκεν. τὸν ἄνϑοωπόν φησι βεβρωκότα καὶ πεπωκότα τὸν αὐτὸν σταϑμὸν ἄγειν καὶ ὅτε νήστης ὑπῆρχεν. πειρᾶται δὲ καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ γιγνομένου ἀποδιδόναι.

s188bFr. 233. Kaynak: Plutarkhos, Sağlığı Korumaya Dair Öğütler 19. Aristoteles, akşam yemeğinden sonra gezintinin sıcaklığı canlandırdığını, hemen yatılırsa uykunun onu boğduğunu düşünür. Başkaları ise dinlenmenin sindirimi iyileştirdiğini, hareketin besinin dağılmasını bozduğunu düşünür; bu yüzden kimileri yemekten hemen sonra gezinmeye, kimileri hareketsiz kalmaya ikna olmuştur…

s188b

Plutarch. de tuenda sanit. praec. 19: ἐπεὶ δ᾽ 4gi- 1 στοτέλης οἴεται τῶν δεδειπνηκότων τὸν μὲν περίπατον ἀναρριπίξειν τὸ ϑερμόν, τὸν δ᾽ ὕπνον ἂν εὐθὺς καϑεύδωσι καταπνίγειν, ἕτεροι δὲ τὴν μὲν ἡσυχίαν olovros τὰς πέψεις βελτίονας ποιεῖν, τὴν δὲ κίνησιν ταράττειν τὰς ἀναδόσεις, καὶ τοῦτο τοὺς μὲν περιπατεῖν εὐθὺς ἀπὸ δείπνου τοὺς Ó uw ἀτρεμεῖν πέπεικεν ...

s188cFr. 234. Kaynak: Apollonios, Olağanüstü Hikâyeler 9. Aristoteles Tabiat Problemleri'nde der ki: Günde bir öğün yiyenlerin mizacı, iki öğün yiyenlerinkinden daha serttir.

s188c

Apollon. mir. 9: ᾿Αριστοτέλης δὲ ἐν τοῖς φυσικοῖς προβλήμασί φησιν᾽ of μονοσιτοῦντες πικρότερα τὰ ἤϑη ἔχουσι μᾶλλον ἢ of δὶς τροφαῖς χρώμενοι.

s188dFr. 235. Kaynak: Athenaios XV 692a. Bilgisi derin Aristoteles Tabiat Problemleri'nde şunu sorar: Güzel koku sürünenler neden daha çabuk ağarır? Yoksa kokulu yağlar baharatları yüzünden kurutucu olduğu için mi? Bu yüzden koku sürünenler kurumuş görünür, kuruluk ise saçı ağartır. Çünkü ağarma ister saçın kuruması ister sıcaklık eksikliği olsun, kuruluk saçı soldurur. Keçe külahların insanı daha çabuk ağartması da bu yüzdendir; çünkü saçın kendi nemi emilir.

s188d

Athen. XX. 692^: ξητεῖ δ᾽ ὁ πολυμαϑέστατος ᾽4ρι- x στοτέλης ἐν τοῖς φυσικοῖς προβλήμασι διὰ τί οἵ μυριξόμενοι πολιώτεροι; ἢ ὅτι τὸ μύρον διὰ τὰ ἀρώματα ξηραντικόν ἐστι, διὸ xol αὐχμηροὶ of μυριξόμενοι, ὁ δὲ αὐχμὸς πολιωτέρους ποιεῖ; εἴτε γὰρ αὔανσις τριχὸς ἡ πολιὰ εἴτ᾽ ἔνδεια ϑερμοῦ, ἡ ξηρότης μαραίνει. διὸ καὶ và πιλία ϑᾶττον ποιεῖ s6 πολιούς᾽ ἐκπίνεται γὰρ ἡ οἰκεία τῆς τριχὸς ὑγρότης.“

s189İskenderiyeli Clemens, Paidagogos II 69. Akılsız kadınlar ak saçlarını boyayıp saçlarına koku sürerler, ama baharatlar kurutucu olduğu için daha çabuk ak saçlı görünürler. Bu yüzden koku sürünenler daha kurumuş olur, kuruluk da saçı ağartır. Ağarma ister saçın kuruması ister sıcaklık eksikliği olsun, kuruluk saçın kendine özgü sıvı besinini emip onu ağarttığına göre, ak saçtan kaçan bizler, ak saçın sebebi olan kokulu yağları nasıl sevebiliriz?

s189

Clemens Alex. paed. 2, 69 p. 77 Sylb. of δὲ ἀφραίvewées γυναῖκες βάπτουσαι μὲν τὰς πολιὰς μυρίξουσαι δὲ τὰς τρίχας πολιώτεραι ϑᾶττον φαίνονται διὰ τὰ ἀρώματα ξᾳραντικὰ ὄντα, διὸ xol αὐχμηρότεροι γίνονται of μυριζόδιμβένοι, ὃ δὲ αὐχμὸς πολιωτέρους ποιεῖ. εἴτε γὰρ αὔανσις τριχὸς ἡ πολιὰ εἴτε ἔνδεια ϑεομοῦ, τῆς ξηρότητος τὴν οἰκείαν τῆς τριχὸς ἐκπινούσης τροφὴν τὴν ὑγρὰν καὶ πολιοὺς ἀποτελούσης, πῶς ἂν εἰκότως ἔτι ἀγαπῷμεν τὰ μύρα, δι’ ἃ αὖ πολιαί, οἵ φεύγοντες πολιάς;

s189bFr. 236. Kaynak: Athenaios'un Özeti I 24e. Yorgunluğu gidermenin başka bir yolu da başa dökülen sudur: "Başımın ve omuzlarımın üzerine gönül hoşluğuyla katarak." Çünkü suya girmek, her taraftan gözeneklerin etrafını sararak ter çıkışını tıkar; tıpkı süzgeç suya batırıldığında olduğu gibi. Hiçbir şey geçmez, ancak biri onu kaldırıp gözeneklere dışarıya bir nefes ve çıkış yolu verirse geçer. Aristoteles de Tabiat Problemleri'nde terleyenlerin sıcak ya da soğuk suya girince, sudan çıkıncaya kadar neden artık terlemediğini sorarken böyle söyler.

s189b

1 — Epit. Athen. I p. 345: ἔστε καὶ τρόπος ἕτερος καμάτων λύσεως ἐκ τῶν κατὰ κεφαλῆς καταιονήσεων οοϑυμῆρες κεράσασὰα κατὰ κρατός τε καὶ pov. αἱ γὰρ ἐμβάσεις περιμεχυμένονυ πανταχόθεν τοῖς πόροις τοῦ ὕδατος φράττουσι τὴν τῶν ἰδρώτων ἔκκρισιν, καϑάπερ ἂν εἴ τις ἠϑμὸς sig i ὕδωρ βληϑῇ᾽ διέξεισι γὰρ οὐϑέν, εἰ μή τις αὐτὸν μετεωρίσας τοῖς πόροις ἀναψυχὴν καὶ διέξοδον εἰς τὸ ἔξω παράσχῃ, ὡς ᾿ἀριστοτέλης εἴρηκεν ἐν τοῖς φυσικοῖς προβλήμασι ξητῶν, διὰ τί οἱ ἰδροῦντες ἐπὰν ἔλθωσιν εἰς ϑερμὸν ἢ ψυχρὸν ὕδωρ, οὐκ ἔτε ἰδροῦσιν, ἕως ἂν πάλιν ἐπανέλϑωσιν ἀπὸ Ὁ τῶν ἐμβάσεων.

s189cFr. 237. Kaynak: Apollonios, Olağanüstü Hikâyeler 28. Aristoteles Hayvanlar Üzerine'de der ki: Kulaklarda oluşan kir acıdır, ama uzun hastalıklarda tatlılaşır. Bunun birçok kişide görüldüğünü söyler. Sebebini de Tabiat Problemleri'nde vermiştir.

s189c

Apollon. mirab. 28: ᾿Δρεστοτέλης iv τοῖς ξωικοῖς ,0 ῥύπος, φησίν, ἐν τοῖς ὠταρίοις γιγνόμενος πικρὸς ὧν ἐν ταῖς μακραῖς νόσοις γλυκὺς γίνεται. τοῦτο δέ, φησίν, παρατέτόρφηται ἐπὶ πολλῶν γιγνόμενον. ἀποδέδωκε δὲ καὶ τὴν ἐλ αὐγέαν τοῦ γιγνομένου ἐν τοῖς φυσικοῖς προβλήμασιν.

s189dFr. 238. Kaynak: Sözde Aleksandros, Problemler I 99. Yuvarlak yaralar neden zor iyileşir?… Tabiat filozofları, kabuğun nereden başlayacağının belli olmamasından dolayı derler; çünkü dairede ne başlangıç ne de son vardır.

s189d

Ueudo-Alexander (in Alex. Arist. et Cassii prob.) I, 99: “Νὰ W τὰ στρογγύλα τῶν ἑλκῶν δυσίατα; . . . οἱ δὲ φυvw) νοὶ οἱ φιλόσοφοί φασι τῷ μὴ ἐργὴν ὅϑεν ἡ οὐλὴ ἄρξηται" ἐν γὰρ κύκλῳ οὔτε ἀρχὴν οὔτε τέλος ἔστι λαβεῖν.

s190Fr. 239. Kaynak: Apollonios, Olağanüstü Hikâyeler 42. Gözlemlenmiş şeylerden biri de şudur: Yaralar gebelerde, dalak hastalarında, varisi olanlarda ve uylukları kasıklarına doğru yaralı olan kadınlarda zor kapanır.

s190

Apollon mir. 42 (cf. A. P. p. 284): τῶν παρατετηρημένων ἐστὶ τὸ δυσκατούλωτα ἕλκη γίγνεσϑαι ταῖς τε κυούσαις καὶ τοῖς σπληνικοῖς καὶ κιρσοὺς ἔχουσι καὶ ταῖς γυναιξὶν ὅσαις ἰξίχι περὶ τοὺς μηροὺς ἔἕνεισιν.

s190bFr. 241. Kaynak: Sözde Aleksandros, Aristoteles'in Meteorologika'sı Şerhi. Aristoteles (Meteorologika IV 3, 381b 9), mideye giden besinin üst midede pişmesi sırasında, bazılarının sandığı gibi canlı oluşmadığını söyler; canlılar artıklarda, ayrışma ürününde ve çürüyen alt midede oluşur, tıpkı dışarıda çürüyen şeylerde bazı canlıların görülmesi gibi, ki çürüme üzerine konuşurken bunu daha önce de söylemişti. Bu şekilde oluşan canlılar da sık sık üst mideye çıkar. Bunlar kurtçuk denen hayvanlarla solucanlardır; bu yüzden hastalıklarda çoğu kez kusulurlar. Bunların aşağıda oluşup sık sık üst mideye de çıkmalarının sebebinin başka yerde, yani Problemler'de söylendiğini belirtir. Aşağıda, alt midede oluşurlar, çünkü çürümeden doğarlar ve çürüme oradadır. Hastalıklarda üst mideye de çıkmalarının sebeplerini orada söyler.

s190b

Pseudo-Alexander in Arist. meteor. f. 131* (ap. Id. I p. 194): λέγει δὲ (Arist. meteor. 4, 3 p. 881} 9) ἐν τῇ τῆς τροφῆς πέψει ἥτις ἐν τῇ ἄνω κοιλίᾳ γίνεται μηδὲ ξῷον 15 γεννᾶσϑαι, ὥς τινες ᾧοντο, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς περιττώμασι καὶ τῇ ἀποκρίσει καὶ τῇ κάτω κοιλίᾳ σηπομένῃ, ὡς ἐπὶ τῶν ἐκτὸς σηπομένων ὁρᾶταί τινα ξῷα, ὡς προείρηκεν ὅτε ἔλεγε περὶ σήψεως" γεννώμενα δὲ οὕτω τε καὶ ἐνταῦϑα ἐπάνεισι πολλάκις ἐπὶ τὴν ἄνω κοιλίαν. ἔστι δὲ ταῦτα of τε λεγόμεναι so τερηδόνες καὶ οἵ ἕλμινθες. διὸ πολλάκις ἐν ταῖς νόσοις καὶ ἐμοῦνται. τὴν δ᾽ αἰτίαν τοῦ κάτω μὲν γίνεσθαι αὐτὰ ἐπανιέναι δὲ πολλάκις καὶ ἐπὶ τὴν ἄνω κοιλίαν, iv ἕτέροις εἰρῆσϑαί φησιν (881^ 18) ἐν γὰρ τοῖς προβλήμασι. κάτω μὲν γὰρ καὶ ἐν τῇ κάτω κοιλίᾳ, ὅτι ἐκ σήψεως γένεται, 25 ἐνταῦϑα δὲ ἡ σῆψις. ἐπάνεισι δὲ ἐν ταῖς νόσοις καὶ ἐπὶ τὴν ἄνω κοιλίαν δι᾿ ἃς ἐν ἐκείνοις αἰτίας λέγει.

s191Fr. 242. Kaynak: Plutarkhos, Sofra Sohbetleri VIII 10, 1. Sonbahar rüyalarına neden en az güveniriz? Termopylai'ye giderken yanına aldığı Aristoteles'in Tabiat Problemleri'ni okuyan Floros, felsefi yaradılışların başına geldiği gibi, kendisi de birçok aporiayla doluydu ve yoldaşlarına da aktarıyordu… Öteki sorular gündüz gezintilerimizde bize hiç de tatsız olmayan bir uğraş sağladı. Rüyaların, özellikle yaprak döken aylarda, güvenilmez ve yalan olduğu sözü ise, Favorinus başka konularla meşgul olduğundan, nasılsa yemekten sonra ortaya çıktı. Senin yoldaşların, yani benim oğullarım, Aristoteles'in aporiayı çözdüğünü düşünüyor, onun gibi meyveleri suçlamaktan başka bir şey aramaya ya da söylemeye gerek görmüyorlardı. Çünkü meyveler henüz taze ve dolgunken bedende çok ve bulandırıcı bir hava üretir. Yalnızca şarabın kaynayıp köpürmesi ya da yeni sıkılmış zeytinyağının, sıcaklık havayı dışarı üfürürken kandilde çıtırdaması olağan değildir; taze tahıl ve bütün yaz meyveleri de, havalı ve pişmemiş kısım dışarı çıkıncaya kadar gergin ve şiş olur. Bazı yiyeceklerin kötü rüya gördürdüğüne ve uykudaki görüntüleri bulandırdığına ise bakla ile ahtapot başını tanık gösteriyorlardı; rüya yoluyla kehanete ihtiyaç duyanlara bunlardan uzak durmaları buyrulur.

s191

Plutarch. qu. conv. 8, 10, 1: Διὰ τί τοῖς φϑινοπωρινοῖς ἐνυπνίοις ἥκιστα πιστεύομεν; προβλήμασιν ᾿Αριστοτέλους 5 φυσικοῖς ἐντυγχάνων Φλῶρος εἰς Θερμοπύλας κομισϑεῖσιν αὐτός τε πολλῶν ἀποριῶν, ὅπερ εἰώϑασι πάσχειν ἐπιεικῶς αἵ φιλόσοφοι φύσεις, ὑπεπίμπλατο καὶ τοῖς ἑταίροις μετεδίδου... τὰ μὲν οὖν ἄλλα μεϑ᾽ ἡμέραν οὐκ ἄχαριν ἡμῖν ἐν τοῖς περιπάτοις διατριβὴν παρέσχε, τὸ δὲ λεγόμενον περὶ τῶν 10 ἐνυπνίων ὡς ἔστιν ἀβέβαια καὶ ψευδῆ μάλιστα περὶ τοὺς φυλλοχόους μῆνας. οὐκ οἶδ᾽ ὅπως ἑτέρους λόγους πραγματευσαμένου τοῦ Φαβωρίνου μετὰ τὸ δεῖπνον ἀνέκυψε. τοῖς μὲν οὖν σοῖς ἑταίροις ἐμοῖς δὲ υἱοῖς ἐδόκει λελυκέναι τὴν ἀπορίαν ᾿Αφιστοτέλης, καὶ οὐδὲν ᾧοντο δεῖν ξητεῖν οὐδὲ 15 λέγειν ἀλλ᾽ ἢ τοὺς καρπούς, ὥσπερ ἐκεῖνος.) αἰτιᾶσϑαι. νέοι γὰρ ὄντες ἔτι καὶ σφριγῶντες πολὺ πνεῦμα γεννῶσιν ἐν τῷ σώματι καὶ ταραχῶδες. οὐ yàg τὸν οἶνον εἶκός ἐστι μόνον ξεῖν καὶ ἀγανακτεῖν οὐδὲ τοὔλαιον ἂν ἦ νεουργὸν ἐν τοῖς λύχνοις ψόφον ἐμποιεῖν ἀποπυματιξούσης τὸ πνεῦμα τῆς 80 ϑερμότητος, ἀλλὰ καὶ τὰ σιτία và πρόσφατα καὶ τὴν ὀπώραν ἅπασαν ὁρῶμεν ἐντεταμένην καὶ οἰδῶσαν, ἄχρι ἂν ἀποπνεύσῃ τὸ φυσῶδες καὶ ἄπεπτον. ὅτι δέ ἐστι τῶν βρωμάτων ἕνια δυσόνειρα καὶ ταρακτικὰ τῶν καϑ᾽ ὕπνον ὄψεων, μαρτυρίοις ἐχρῶντο τοῖς τε κυάμοις καὶ τῇ κεφαλῇ τοῦ πολύποδος, ὧν 36 ἀπέχεσϑαι κελεύουσι τοὺς δεομένους τῆς διὰ τῶν ὀνείρων μαντικῆς.

s191bFr. 243. Kaynak: Gellius XIX 6. Birbirine benzer hâller olduğu hâlde utananlar neden kızarır da korkanlar neden sararır? Çünkü utananlarda kan yürekten bedenin bütün parçalarına yayılıp yüzeye çıkar; korkanlarda ise yüreğe toplanır ve öteki parçalardan çekilir.

s191b

est: Διὰ τί οὗ μὲν αἰσχυνόμενοι ἐρυϑριῶσιν, of δὲ φοβού80 μένοι ὠχριῶσιν, παραπλησίων τῶν παϑῶν ὄντων; ὅτι τῶν μὲν αἰσχυνομένων διαχεῖται τὸ αἷμα ἐκ τῆς καρδίας εἰς ἅπαντα τὰ μέρη τοῦ σώματος ὥστε ἐπιπολάζειν, τοῖς δὲ φοβηϑεῖσι συντρέχει slg τὴν καρδίαν ὥστε ἐκλείπειν ἐκ τῶν ἄλλων μερῶν.

s192Fr. 244. Kaynak: Gellius I 11. Tehlikeye atılacakları zaman neden flüt eşliğinde yürürler? Korkakça davrananları tanımak için.

s192

verba. pauca Aristotelis super ea re apposui: Διὰ τί ἐπειδὰν κινδυνεύειν μέλλωσι, πρὸς αὐλὸν ἐμβαίνουσιν; ἕνα τοὺς δειλοὺς ἀσχημονοῦντας γινώσκωσιν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…