Aristoteles · Kayıp Eserlerin Fragmanları
XXII. Theodektes'in Retorik Sanatı Derlemesi (Τέχνης τῆς Θεοδέκτου συναγωγή)
s121III. Retorik ve Poetika (Rhetorica et Poetica)
Sözde Aristoteles, İskender'e Retorik, Önsöz: Öteki retorik sanatı yazarlarının da bu konularda sanat kitaplarında yazdıkları güzel şeyleri aldık. İki kitapla karşılaşacaksın: biri benim Theodektes için yazdığım tekhnē'ler arasındadır, öteki Korax'ındır.
XXIL ΤΈΧΝΗΣ ΤῊΣ OEOAEKTOT ZTNAT9STH (i. e. Ρητορικὰ Θεοδέκτεια sc. ᾿Δριστοτέλους ἢ Θεοδέκτου). . Pseudarist. rhetor. ad Alex. praef. p. 1421, 88 Bk.: παρ15 εἰλήφαμεν 0b... καὶ τῶν λοιπῶν τεχνογράφων εἴ τίς τι γλαφυρὸν ὑπὲρ τῶν αὐτῶν τούτων γέγραφεν ἐν ταῖς τέχναις. περιτεύξῃ δὲ δυσὶ τούτοις βιβλίοις, ὧν τὸ μέν ἐστιν ἐμὸν ἐν ταῖς ὑπ’ ἐμοῦ τέχναις Θεοδέκτῃ γραφείσαις, τὸ δὲ ἕτερον Κόρακος.
s122Fr. 127. Kaynak: Halikarnassoslu Dionysios, Sözcüklerin Düzeni Üzerine 2. Bileşim, adının da gösterdiği gibi, sözün parçalarının yan yana belli bir biçimde konmasıdır; bazıları bu parçalara üslubun öğeleri der. Theodektes, Aristoteles ve o dönemde felsefe yapanlar bunları üçe kadar çıkarmış, adları, fiilleri ve bağlaçları üslubun ilk parçaları saymışlardır. Sonrakiler, özellikle de Stoa okulunun önderleri, tanım edatlarını bağlaçlardan ayırarak bunları dörde çıkarmıştır.
Aynı yazar, Demosthenes'in Etkisi 48: Üslubun ilk parçaları, ki bazıları bunlara öğe der, Theodektes ve Aristoteles'in görüşüne göre üç tanedir, ad, fiil ve bağlaç, ya da daha çoktur.
Dionys. Hal. de comp. verb. 2 p. 8 R.: ἡ σύνθεσίς ἔστιν, ὥσπερ xol αὐτὸ δηλοῖ τοὔνομα, ποιά τις θέσις παρ᾽ ἄλληλα τῶν τοῦ λόγου μορίων, ἃ δὴ καὶ στοιχεῖά τινες τῆς λέξεως καλοῦσι. ταῦτα δὲ Θεοδέκτης μὲν καὶ ᾿Αριστοτέλης καὶ ιτ5 of κατ᾽ ἐκείνους φιλοσοφήσαντες τοὺς χρόνους ἔχρρ τριῶν προήγαγον ὀνόματα καὶ ῥήματα καὶ συνδέσμους πρῶτα μέρη τῆς λέξεως ποιοῦντες. of δὲ μετ᾽ αὐτοὺς γενόμενοι καὶ μᾶλλον of τῆς Στωικῆς αἱρέσεως ἡγεμόνες ἕως τεττάρων προὐβίβασαν χωρίσαντες ἀπὸ τῶν συνδέσμων τὰ ἄρθρα. 20 Idem de vi Demosth. 48 p. 1101: τοῖς πρώτοις μορίοις τῆς λέξεως, ἃ δὴ στοιχεῖα ὑπό τινων καλεῖται, εἴτε τρία ταῦτ᾽ ἐστίν, ὡς Θεοδέκτῃ ve καὶ ᾿Αφιστοτέλει δοκεῖ, ὀνόματα καὶ ρήματα καὶ σύνδεσμοι. εἶτε πλείω.
s123Fr. 130. Kaynak: İlyada V 283 Skholionu (Townley). "Etrafına göz attı" kelimesi: Aristoteles bunun, Homeros'un dizeleri içinde herkesin kaçmak istediği yerdeki en etkili söz olduğunu ve barbarlara yaraştığını söyler.
Schol. Townl. ad Il. s, 283 πάπτηνεν: δεινότατον τῶν ἐπῶν Ὁμήρου τοῦτό φησιν ᾿Αφιστοτέλης ἐν ᾧ πάντες φευ. κτιῶσι, καὶ οἰκεῖον βαρβάρων (cf. Ar. rhet. 3, 11. 1411} 31
s123bFr. 131. Kaynak: Yüce Üzerine 32. Aristoteles ve Theophrastos, cüretkâr mecazları yumuşatan şeylerin "sanki", "gibi", "bu şekilde söylemek gerekirse", "daha cesurca söylersek" gibi sözler olduğunu söylerler. Çünkü, derler, çekingenlik cüreti tedavi eder.
8, 3, 87. Arist. rhet. 3, 7. 1408^ 1): ὁ uiv ᾿Δριστοτέλης xol ó Θεόφραστος μειλίγματά φασί τινα τῶν ϑρασειῶν εἶναι ταῦτα μεταφορῶν τὰ ὡσπερεὶ φάναι καὶ οἷονεὶ καὶ εἰ χρὴ τοῦτον 25 εἰπεῖν τὸν τρόπον καὶ εἰ δεῖ παρακινδυνευτικώτερον λέξαι. ἡ γὰρ ὑποτίμησις, φασίν, ἰᾶται τὰ τολμηρά.
s124Fr. 132. Kaynak: Aristoteles'in Retorik'i III 9 Skholionu. Dönemli cümlelerin erdemleri hemen hemen Theodektes Retoriği'nde sayılmıştır.
Fr. 133. Kaynak: Retorik Üzerine Çeşitli Alıntılar. Theodektes'in söylediği gibi hatibin işi, girişte iyi niyet sağlamak, anlatıda inandırıcılık kazanmak, kanıtlamada ikna etmek, sonuçta öfke ya da merhamet uyandırmaktır.
Adsız, Retoriğe Giriş: Theodektes'e göre retoriğin işleri şunlardır: girişte iyi niyet sağlamak, anlatıda inandırmak, tartışmada ispat etmek, özetlemede hatırlatmak.
Fr. 134. Kaynak: Anonymus Seguerianus, Siyasî Söylev Üzerine. Aristoteles Theodektes Retoriği'nde der ki sonuç bölümünün esası dinleyicileri harekete geçirmektir. Onları üç şekilde harekete geçiririz: her birini harekete geçirecek duyguları uyandırarak. Sonuç bölümünün birinci işi duyguları uyandırmak, ikincisi övmek ya da yermektir, çünkü bunların yeri sonuçtur; üçüncüsü de söylenenleri hatırlatmaktır. Ne kolay hatırlanan şeylere ne de duygu uyandırmayan şeylere dokunmamalıdır.
tatoris v. A. P. p. 137 coll p. 3 et 709): af δ᾽ ἀρεταὶ (codd. ἀρχαὶ) τῶν περιόδων σχεδὸν ἐν τοῖς Θεοδεκτείοις Walz: Ὅτι ἔργον ῥήτορος, ὥς φησι Θεοδέκτης. προοιμιάόασϑαι πρὸς εὔνοιαν, διηγήσασϑαι πρὸς πυϑανότητα, πιστώσασϑαι πρὸς πενϑώ, ἐπιλογίσασϑαι πρὸς ὀργὴν ἢ ἔλεον. ἔργα δὲ ῥητορικῆς λατὰ Θεοδέκτην προοιμιάσασϑαι Ma εὔνοιαν. διηγήσασϑαι πρὸς πίστιν, ἀγωνίσασϑαι πρὸς ἀπόδειξιν, ἀνακεφαλαιώσασϑαι πρὸς ἀνάμνησιν (cf. Gem. Pletho Gr. I, 454 Speng.): "4oiovovélgg δὲ ἐν ταῖς Θεοδεκχτικαῖς τέχναις φησὶν ὅτι ὃ ἐπίλογος τὸ μὲν κεφάλαιον ἔχει προτρέψασθαι τοὺς ἀκούοντας, προτρέψομεν δὲ τριχῶς. εἰς τὰ πάϑη ἀνάγοντες và ξκάστῳ προτρεπτικά. ἕν μὲν οὖν ἔργον ἐπιλόγου τὸ và πάϑη διεγεῖραι, δεύτερον τὸ ἐπαινεῖν ἢ ψέγειν" so τούτων γὰρ ἐν ἐπιλόγοις dj χώρα᾽ τρίτον δὲ τὸ ἀναμιμνήσπειν τὰ εἰρημέναΞ οὔτε δὲ τὰ εὐμνημόνευτα οὔτε và ἀπαϑῇ κινητέον. ᾿
s124bFr. 135. Kaynak: Demosthenes, I. Olynthos Söylevi Skholionu. …Dördüncü olarak kendisini o zaman sefere çıkanlar arasında saydı; böylece büyük bir ustalıkla kendine inanılırlık kazandırdı. Aristoteles, öğüt verenin, öğüt verdiği şeylere kendisi de katılacakmış gibi öğüt vermesi gerektiğini söyler; çünkü insanlar, öğütlediklerine kendileri de katılmaya hazır olanları gördükleri zaman onlara daha çok inanır.
- . . τέταρτον πρὸς τούτοις συνηρίϑμησεν αὑτὸν τοῖς τότε 30 στρατεύσασι, τεχνικῶς σφόδρα τὸ ἀξιόπιστον ἑαυτῷ προσκτώμενος. ὃ γὰρ ᾿Αριστοτέλης φησὶ δεῖν τὸν σύμβουλον οὕτω συμβουλεύειν ὡς ἑαυτὸν μέλλοντα κοινωνεῖν τούτοις ἐφ᾽ οἷς ποιεῖται τὴν συμβουλήν᾽ τούτοις γὰρ πείθονται μᾶλλον, oUg ἂν δρῶσιν ἑτοίμους ὄντας συμμετέχειν ὧν συμβουλεύειν ἐγνώκασι.