Aristoteles · Kayıp Eserlerin Fragmanları
XIII. Adalet Üzerine (Περὶ δικαιοσύνης)
s93bFr. 82. Kaynak: Demetrios, Üslup Üzerine 28. Bu tür benzer sonlu cümleler, gösterdiğim gibi, ne etkili üslupta ne de duygu ve karakter anlatımında işe yarar; çünkü duygu sade ve yapmacıksız olmak ister, karakter de öyle. Nitekim Aristoteles'in Adalet Üzerine'sinde Atina şehrine ağıt yakan kişi, "Düşmanın hangi şehrini, kendi şehirleri gibi bir şehri ele geçirdiler ki kendi şehirlerini yitirdiler?" deseydi, duygulu ve ağlamaklı konuşmuş olurdu. Ama aynı sözü sesleri benzeştirerek "Düşmandan öyle bir şehri hangi gün aldılar ki kendi şehirlerini elden saldılar?" diye söylerse, Zeus hakkı için duygu uyandırmaz, gülerken ağlama denen şeyi uyandırır. Çünkü duygulu yerlerde bu tür özentiler yapmak, atasözünün dediği gibi yas tutanların arasında şaka yapmaktır.
ΧΠΙ. ΠΕΡῚ ΔΙΚΑΙΟΣΎΝΗΣ. 1) — Demetrius περὶ ἑρμηνείας c. 28 (Spengel Rhet. Gr. III, 27): οὔτε δῆτα iv δεινότητι χρήσιμα τὰ τοιαῦτα (ὁμοιοτέλευτα), ὡς ἔδειξα, οὔτε ἐν πάϑεσι καὶ ἤϑεσιν᾽ ἁπλοῦν γὰρ εἶναι βούλεται καὶ ἀποίητον τὸ πάϑος, ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἦϑος. ἐν γοῦν τοῖς ᾿Αριστοτέλους περὶ δικαιοσύνης ὃ 86 τὴν ᾿4ϑηναίων πόλιν ὀδυρόμενος εἰ μὲν οὕτως εἴποι ὅτι »ποίαν τοιαύτην πόλιν εἷλον τῶν ἐχϑρῶν, οἵαν τὴν ἰδίαν πόλιν ἀπώλεσαν'ς, ἐμπαϑῶς ἂν εἰρηκὼς εἴη καὶ ὀδυρτικῶς" εἰ δὲ παρόμοιον αὐτὸ ποιήσει ,»ποίαν γὰρ πόλιν τῶν ἐχϑρῶν τοιαύτην ἀπέλαβον, ὁποίαν τὴν ἰδίαν ἀπέβαλον“ οὐ μὰ τὸν Δία πάθος κινήσει ἀλλὰ τὸν καλούμενον κλαυσιγέλωτα. τὸ γὰρ ἐν πενθοῦσι παίξειν κατὰ τὴν παροιμίαν τὸ τὰ τοιαῦτα ἐν τοῖς πάϑεσι κακοτεχνεῖν ἐστί.
s94Fr. 83. Kaynak: Athenaios, Özet I 6d. Başkaları Philoksenos'a balık düşkünü der, Aristoteles ise kısaca sofra düşkünü der. Bir yerde şöyle yazar: "Kalabalıklar önünde nutuk atarak bütün günü hokkabazların yanında, Phasis'ten ya da Borysthenes'ten gelenlerle geçirirler; Philoksenos'un Şölen'inden başka bir şey okumamışlardır, onu da baştan sona değil."
Athen. epit. I p. 6": ἄλλοε δὲ φίλιχϑυν τὸν Φιλόξενόν φασιν. ᾿Αριστοτέλης δὲ φιλόδειπνον ἁπλῶς, ὃς καὶ γρά- 5 φει που ταῦτα᾽ »δημηγοροῦντες ἐν τοῖς ὄχλοις κατατρέβουσιν ὅλην τὴν ἡμέραν ἐν τοῖς ϑαύμασι καὶ πρὸς τοὺς ἐκ τοῦ Φάσιδος ἢ. Βορυσϑένους καταπλέοντας, ἀνεγνωκότες οὐδὲν πλὴν εἶ τὸ Φιλοξένου δεῖπνον οὐδ᾽ ὅλον."
s94bFr. 84. Kaynak: Suetonius, Küfürler Üzerine. Eurybatos: alçak; Eurybates de aynı kişidir… Aristoteles Adalet Üzerine'nin birinci kitabında onun hırsız olduğunu, yakalanıp bağlandığını, bekçilerin kendisini duvarlardan evlere nasıl tırmandığını göstermeye teşvik ettiğini söyler. Çözülünce mahmuzlarını takmış, süngerlerini almış, kolayca tırmanmış ve çatıdan çıkıp kaçmış.
Korinthoslu Gregorios, Hermogenes Üzerine: "Eurybatos işi": Bu Eurybatos dönek bir adamdı. Aristoteles'e göre hırsızdı, suçüstü yakalanıp bağlanmış ve kamu gözetimine alınmıştı. Bekçiler duvarlardan tırmanıp evlere nasıl girdiğini görmek isteyince onu çözüp göstermesini istemişler. O da mahmuzları takıp süngerleri alarak kolayca tırmanmış, evin çatısına çıkmış; bekçiler onu inerken yakalamak için öbür taraftan dolaşırken kaçıp gitmiş.
Suda, "Eurybatos" maddesi: Alçak… Nikandros'a göre Eurybatos en kurnaz adamdır; Aristoteles de onu Adalet Üzerine'nin birinci kitabında anar… Anlatıldığına göre hırsız olan Eurybatos hapsedilmiş ve gözetim altına alınmış. Bekçiler içki içerken onu çözüp evlere tırmanışını göstermesini istemişler. Önce istemiyormuş gibi direnmiş, onlar yalvarıp güçbela ikna edince süngerleri ve mahmuzları takıp duvarlara tırmanmış. Bekçiler bakıp ustalığına hayran kalırken çatıya ulaşmış, onlar evin çevresini dolaşamadan çatıyı aşıp öbür yana atlamış.
Sueton. π. βλασφημιῶν p. 416 Miller (Mél): Εὐρύ- 10 βατος: ὃ πανοῦργος καὶ Εὐρυβάτης ὃ αὐτός .. .᾿Δφιστοτέλης δ᾽ ἐν πρώτῳ περὶ δικαιοσύνης κλέπτην αὐτὸν γεγονέναι φησίν, ἁλόντα καὶ δεϑέντα καὶ δεῖξαι προτραπέντα παρὰ τῶν φυλάκῶν ὅπως διὰ τῶν τοίχων ἀνιὼν εἰς τὰς οἰκίας παρέρχοιτο. ολυϑεὶς οὖν ἐγκεντρίδας ὑποδησάμενος καὶ τοὺς σπόγγους 15 λαβὼν ἀνέβη τε ῥᾷστα καὶ τὸν ὄροφον ἐξελϑὼν φυγὰς ᾧχετο.““ Gregor. Corinth. ad Hermog. περὶ μεϑόδου δεινότητος €. 19 (Walz Rhet. Gr. VIL, 1277) Εὐρυβάτου πρᾶγμα (Dem. or. 18, 24): ὃ Εὐρυβάτης οὗτος παλίμβολος γέγονεν ἀνήρ. ὁ δὲ ᾿Αριστοτέλης κλέπτην μὲν αὐτὸν γενέσθαι, so ἁλόντα δὲ ἐπ᾽ αὐτοφώρῳ δεϑῆναι καὶ δημοσίᾳ φυλάττεσϑαι, κἄπειτα τοὺς φυλάττοντας ἐπιϑυμοῦντας ϑεάσασθαι ὕπως διὰ τῶν τοίχων ἀνιὼν εἰς τὰς οἰκίας παρίοι, λύσαντάς τε αὐτὸν ἐπιδείκνυσϑαι παρακαλεῖν. τὸν δὲ τάς τε ἐγκεντρίδας ὑποδησάμενον καὶ τοὺς σπόγγους λαβόντα ἀναβῆναί τε 35 ῥᾷστα καὶ τὸν ὄροφον τῆς οἰκίας ἐξελθεῖν, εἶτα ἐν ὅσῳ περιήεσαν οἱ φύλακες ἐτέρωϑεν Ümmg λάβοιεν κατιόντα, οἴχεσϑαι φεύγοντα. . Suidas s. Εὐρύβατος: πονηρὸς ... Νίκανδρος Miywoiov Εὐρύβατον πανουργότατον, οὗ μνημονεύει ᾿Αφιστοτέλης ἐν ἃ περὶ δικαιοσύνης . . . λέγεται τὸν Εὐρύβατον κλέπτην ὄντα, εἰρχϑέντα καὶ παραφυλαττόμενον, ἐπειδὴ συμπίνοντες ἔλυσαν αὐτὸν οἱ φυλάττοντες καὶ ἐκέλευσαν ἐπιδείξασϑαι τὴν ἐπὶ τοὺς οἴκους ἀναρρίχησιν, τὸ μὲν πρῶτον διωϑεῖσϑαι, δεομένων δὲ ὡς οὐ βουλόμενον, ἐπεὶ μόλις ἀνέπεισαν, περι10 ϑέμενον τοὺς σπόγγους καὶ τὰς ἐγκεντρίδας ἀναδραμεῖν εἰς τοὺς τοίχους. ἀναβλέποντες δὲ ἐκεῖνοι καὶ ϑαυμάζοντες τὰς τέχνας, λαβεῖν αὐτὸν τὸν ὄροφον καὶ ὑπερβάλλοντα, πρὶν ἐκεῖνοι κύκλῳ περιέλϑωσι, διὰ τοῦ τέγους καταπηδῆσαι.
s95Fr. 86. Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 15. Khrysippos, Adalet Üzerine'nin üçüncü kitabında… Aristoteles'in Adalet Üzerine'sine karşı yazarken, onun "haz gaye olursa adalet ortadan kalkar, adaletle birlikte öteki aretē'lerin her biri de kalkar" sözünün doğru olmadığını söyler.
Plutarch. de Stoicorum repugn. c. 15: (ὃ Χρύσιτιπος ἐν τῷ y περὶ δικαιοσύνης . . .) ᾿Δριστοτέλει περὶ δικαιοσύνης ἀντιγράφων oU φησιν αὐτὸν ὀρϑῶς λέγειν ὅτι τῆς. ἡδονῆς οὔσης τέλους ἀναιρεῖται μὲν ἡ δικαιοσύνη, συναναιρεῖται δὲ τῇ δικαιοσύνῃ καὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἑκάστη.
s96Fr. 87. Kaynak: Porphyrios, Aristoteles'in Yorum Üzerine'si Şerhi (Boethius'ta). Aristoteles Adalet Üzerine'de şöyle der: "Düşünceler ile hisler tabiatça daha baştan birbirinden ayrılmıştır."
(ed. C. Meiser Lips. 1880 p. 27, 13): Aristoteles .. . in opere de iustitia sic . . . dicens: φύσει γὰρ εὐθὺς διήρῆται ví ve νοήματα καὶ τὰ αἰσϑήματα, quod interpretari
s96bFr. 88. Kaynak: Themistios, 2. Söylev. …Stoa'nın kurucusu Zenon, başka bakımlardan ciddi ve yüksek sözlü bir adam olmasına rağmen, Atinalılar onu yabancı ve Fenikeli olduğu hâlde sözleri yüzünden vatandaş yapınca sevinip övünmüştü. Bense hayatımın ve bilgeliğimin başına koyduğum Aristoteles'i hiç dinlememiş kadar soysuz muyum ki, kimden ve ne için gelirse gelsin her şerefi erdemli adam için kıymetsiz ve değersiz sayayım? Onun, kibri büyük ruhluluktan ayırdığı sözlerini hatırlamıyor muyum? Bunları ayırırken bir yerde şöyle der: Büyük şereflerde de, iyi denen öteki şeylerde olduğu gibi, insanların ölçüsüz bir gayreti, bir de ölçülü ve akla uygun bir gayreti vardır. Halkın gürültüsü ve alkışıyla şişen, onlar için tiyatrolara ya da at yarışlarına çok para döktü diye kaşlarını kaldıran kişi kibirlidir ve adını veren kötülüğün, kibrin pençesindedir. Bu gürültüleri küçümseyen, kıyılara vuran dalgaların uğultusundan pek farklı saymayan, ama iyi insanların aretē için dalkavukluksuz verdiği oyu her şeyden üstün tutan kişi ise gerçekten büyük ruhlu ve yüce gönüllüdür.
Themistius orat. 2 p. 31 Dind. (G. Heylbut, De Theophr. libris περὶ φιλίας diss. Bonn. 1876 p. 20): ξηλοῦντες μὲ τοῦ ἐπαίνου... ἀλλὰ Ζήνων μὲν ὃ τῆς στοᾶς ἀρχηγέτης, καίπερ τὰ ἄλλα σεμνὸς ὧν καὶ ὑψηλολόγος, ὕμως ἐγανύσπετο 15 καὶ ἐλαμπρύνετο, ἐπειδὴ αὐτὸν ᾿4ϑηναῖοι ξένον τε ὄντα καὶ Φοίνικα ἐπὶ τοῖς λόγοις δημοποίητον ἐποιήσαντο, ἐγὼ δὲ οὕτως ἀγεννὴς καὶ ἀνήκοος ᾿“ριστοτέλους, ὃν προὐταξάμην τοῦ βίου τε καὶ τῆς σοφίας, ὥστε πᾶσαν οἴεσθαι τιμὴν καὶ παρ᾽ ὁτουοῦν καὶ Ég' ὁτῳοῦν ἀχάριστον εἶναι ἀνδρὶ σπου- so δαίῳ, καὶ ἐν Καρὸς μοίρᾳ; καὶ οὐ μέμνημαι ἄρα τῶν λόγων οἷς διορέξει χαυνότητα μεγαλοψυχίας; διὼρίξων δὲ ὧδε φησί που καὶ περὶ τιμὰς τὰς μεγάλας, ὥσπερ καὶ περὶ τὰ ἄλλα τὰ λεγόμενα ἀγαϑά, εἶναι μὲν ἄμετρον σπουδὴν τοῖς ἀνϑρώtoic, εἶναι δὲ ἔμμετρον xol ξὺν λόγῳ. τὸν μὲν δὴ ἐπὶ δήμου ϑορύβοις καὶ κρότοις ἐξογκούμενόν τε καὶ ἐγείροντα τὴν ὀφρῦν ὅτι σφίσιν εἰς ϑέατρα ἢ ἱπποδρόμους πολλὰ χρήματα ἐξέχεε, χαῦνόν τε εἶναι καὶ ξυνέχεσϑαι τῇ κακίᾳ ἧ 5 τοὔνομα τοῦτο τὴν χαυνότητα ἐπιτίϑησι, τὸν δὲ τούτων μὲν τῶν ϑορύβων καταφρονοῦντα καὶ σμικρὸν οἰόμενον διαφέρειν ῥοϑίου κυμάτων αἰγιαλοῖς προσηχούντων, ψῆφον δὲ ἀνδρῶν ἀγαϑῶν ἀκολάκευτον ἐπ᾽ ἀρετῇ περὶ πλείστου πάντων ποιούμενον, τοῦτον εἶναι τῷ ὄντι μεγαλόψυχόν τε ᾽ καὶ μεγαλο10 γνώμονα.
s98Fr. 90. Kaynak: Athenaios VIII 335f. …Anakyndaraksis oğlu Sardanapallos'un hayatına imrenerek; Aristoteles onun, babasının adına yaraşır biçimde akılsız olduğunu söylemişti.
Strabon XIV 672: Şu dizeler de dolaşır: "Yediklerim, azgınlıklarım, aşkla tattığım zevkler bendedir; o bol ve mutlu şeylerin hepsi ise geride kaldı."
Athenaeus VIII p. 335f: . . . ζηλώσας τὸν Σαρδαναπάλλου 100 ᾿Ανακυνδαράξεω βίον, ὃν ἀδιανοητότερον εἶναι κατὰ τὴν προσηγορίαν τοῦ πατρὸς ἀριστοτέλης ἔφη. (A.P. p. 98.) p. 672: καὶ δὴ καὶ περιφέρεται τὰ ἔπη ταυτί ο ταῦτ᾽ ἔχω ὅσσ᾽ ἔφαγον wel ἐφύβρισα καὶ μετ᾽ ἔρωτος τέρπν᾽ ἔπαϑον, τὰ δὲ πολλὰ καὶ ὄλβια πάντα λέλειπται"). 16