Theophrastos
Karakterler
Χαρακτῆρες
0.1Önsöz
Daha önce de sık sık düşüncemi bu konuya yöneltip hayret ettim; belki hayret etmekten de hiç vazgeçmeyeceğim: Hellas aynı göğün altında uzandığı, bütün Hellenler de aynı biçimde yetiştirildiği hâlde, nasıl oluyor da huylarımız aynı düzende değil?
ἤδη μὲν καὶ πρότερον πολλάκις ἐπιστήσας τὴν διάνοιαν ἐθαύμασα, ἴσως δὲ οὐδὲ παύσομαι θαυμάζων, τί γὰρ δήποτε, τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τὸν αὐτὸν ἀέρα κειμένης καὶ πάντων τῶν Ἑλλήνων ὁμοίως παιδευομένων, συμβέβηκεν ἡμῖν οὐ τὴν αὐτὴν τάξιν τῶν τρόπων ἔχειν.
0.2Polykles, ben uzun zamandır insan tabiatını gözlüyorum; doksan dokuz yıl yaşadım, pek çok ve her türden insanla düşüp kalktım, insanların iyilerini de kötülerini de büyük bir titizlikle karşılaştırarak inceledim. Bu yüzden her iki takımın da hayatta neler yaptığını yazmam gerektiğini düşündüm.
ἐγὼ γάρ, ὦ Πολύκλεις, συνθεωρήσας ἐκ πολλοῦ χρόνου τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν καὶ βεβιωκὼς ἔτη ἐνενήκοντα ἐννέα, ἔτι δὲ ὡμιληκὼς πολλαῖς τε καὶ παντοδαπαῖς φύσεσι καὶ παρατεθεαμένος ἐξ ἀκριβείας πολλῆς τούς τε ἀγαθοὺς τῶν ἀνθρώπων καὶ τοὺς φαύλους ὑπέλαβον δεῖν συγγράψαι, ἃ ἑκάτεροι αὐτῶν ἐπιτηδεύουσιν ἐν τῷ βίῳ.
0.3Sana bu insanlara özgü huy türlerini ve hayatlarını nasıl düzenlediklerini tür tür anlatacağım. Çünkü Polykles, oğullarımızın kendilerine böyle notlar bırakılırsa daha iyi olacaklarını düşünüyorum: bunları örnek alarak en yakışıklı davranan insanlarla bir arada olmayı ve onlarla düşüp kalkmayı seçecek, onlardan aşağı kalmamaya çalışacaklar.
ἐκθήσω δέ σοι κατὰ γένος, ὅσα τε τυγχάνει γένη τρόπων τούτοις προσκείμενα καὶ ὃν τρόπον τῇ οἰκονομίᾳ χρῶνται· ὑπολαμβάνω γάρ, ὦ Πολύκλεις, τοὺς υἱεῖς ἡμῶν βελτίους ἔσεσθαι, καταλειφθέντων αὐτοῖς ὑπομνημάτων τοιούτων, οἷς παραδείγμασι χρώμενοι αἱρήσονται τοῖς εὐσχημονεστάτοις συνεῖναί τε καὶ ὁμιλεῖν, ὅπως μὴ καταδεέστεροι ὦσιν αὐτῶν.
0.4Artık konuya geçiyorum; senin işin de beni dikkatle izlemek ve doğru söyleyip söylemediğimi anlamak. Girizgâhı ve konu hakkında uzun uzun konuşmayı bir yana bırakıp ilk önce numaracılığa heves etmiş olanlardan söz edeceğim.
τρέψομαι δὲ ἤδη ἐπὶ τὸν λόγον· σὸν δὲ παρακολουθῆσαί τε ὀρθῶς καὶ εἰδῆσαι, εἰ ὀρθῶς λέγω. πρῶτον μὲν οὖν ποιήσομαι ⟨τὸν λόγον ἀπὸ⟩ τῶν τὴν εἰρωνείαν ἐζηλωκότων, ἀφεὶς τὸ προοιμιάζεσθαι καὶ πολλὰ περὶ τοῦ πράγματος λέγειν·
0.5Önce numaracılıktan başlayıp onun tarifini yapacağım, sonra da numaracının nasıl biri olduğunu, ne türlü bir huya düştüğünü anlatacağım. Öbür hâlleri de, kendime koyduğum gibi, tür tür açıkça ortaya koymaya çalışacağım.
καὶ ἄρξομαι πρῶτον ἀπὸ τῆς εἰρωνείας καὶ ὁριοῦμαι αὐτήν, εἶθʼ οὕτως τὸν εἴρωνα διέξειμι, ποῖός τίς ἐστι καὶ εἰς τίνα τρόπον κατενήνεκται· καὶ τὰ ἄλλα δὴ τῶν παθημάτων, ὥσπερ ὑπεθέμην, πειράσομαι κατὰ γένος φανερὰ καθιστάναι.
1.11. Numaracılık (Εἰρωνεία)
Kabaca tarif edersek, numaracılık eylemlerde ve sözlerde kendini olduğundan aşağı gösteren bir rol yapma gibi görünür. Numaracı da şu türden biridir:
ἡ μὲν οὖν εἰρωνεία δόξειεν ἂν εἶναι, ὡς τύπῳ λαβεῖν, προσποίησις ἐπὶ χεῖρον πράξεων καὶ λόγων, ὁ δὲ εἴρων τοιοῦτός τις,
1.2Düşmanlarının yanına gidip onlarla, nefret etmiyormuş gibi, sohbet etmek ister. Gizlice saldırdığı kişileri yüzlerine karşı över; davayı kaybettiklerinde de onlarla birlikte üzülür. Kendisini kötüleyenlere ve hakkında söylenenlere karşı da hoşgörü gösterir.
οἷος προσελθὼν τοῖς ἐχθροῖς ἐθέλειν λαλεῖν, οὐ μισεῖν· καὶ ἐπαινεῖν παρόντας, οἷς ἐπέθετο λάθρα, καὶ τούτοις συλλυπεῖσθαι ἡττωμένοις· καὶ συγγνώμην δὲ ἔχειν τοῖς αὑτὸν κακῶς λέγουσι καὶ ἐπὶ τοῖς καθʼ ἑαυτοῦ λεγομένοις.
1.3Haksızlığa uğrayıp öfkelenenlerle yumuşacık konuşur; kendisini acele görmek isteyenlere sonra gelmelerini söyler.
καὶ πρὸς τοὺς ἀδικουμένους καὶ ἀγανακτοῦντας πράως διαλέγεσθαι· καὶ τοῖς ἐντυγχάνειν κατὰ σπουδὴν βουλομένοις προστάξαι ἐπανελθεῖν.
1.4Yaptığı hiçbir şeyi kabul etmez, "Daha düşünüyorum" der. Daha yeni geldiğini, geç kaldığını, rahatsızlandığını öne sürer.
καὶ μηδὲν ὧν πράττει ὁμολογῆσαι, ἀλλὰ φῆσαι βουλεύεσθαι· καὶ προσποιήσασθαι ἄρτι παραγεγονέναι καὶ ὀψὲ γενέσθαι αὐτὸν καὶ μαλακισθῆναι.
1.5Borç ya da yardım isteyenlere [zengin olmadığını söyler]; bir şey satarken satmadığını, satmazken sattığını söyler. Bir şey işitmişse işitmemiş gibi yapar; görmüşse görmediğini, bir şeyi kabul etmişse hatırlamadığını söyler. Kimi şeyler için "Bakarız", kimileri için "Bilmiyorum", kimileri için "Şaşırdım" der, kimileri için de bir zamanlar kendisinin de öyle düşündüğünü söyler. Kısacası şu tür sözleri kullanmakta ustadır:
καὶ πρὸς τοὺς δανειζομένους καὶ ἐρανίζοντας […] ὡς οὐ πωλεῖ, καὶ μὴ πωλῶν φῆσαι πωλεῖν· καὶ ἀκούσας τι μὴ προσποιεῖσθαι, καὶ ἰδὼν φῆσαι μὴ ἑορακέναι, καὶ ὁμολογήσας μὴ μεμνῆσθαι· καὶ τὰ μὲν σκέψασθαι φάσκειν, τὰ δὲ οὐκ εἰδέναι, τὰ δὲ θαυμάζειν, τὰ δʼ ἤδη ποτὲ καὶ αὐτὸς οὕτως διαλογίσασθαι. καὶ τὸ ὅλον δεινὸς τῷ τοιούτῳ τρόπῳ τοῦ λόγου χρῆσθαι·
1.6"İnanmıyorum." "Aklım almıyor." "Şaşırıp kaldım." "Onun başka biri olduğunu söylüyorsun." "Ama bana böyle anlatmamıştı." "Bu iş bana pek tuhaf geliyor." "Bunu başkasına anlat." "Sana mı inanmayayım, onu mu suçlayayım, bilemiyorum." "Ama dikkat et, fazla çabuk inanıyor olmayasın?"
οὐ πιστεύω, οὐχ ὑπολαμβάνω, ἐκπλήττομαι καὶ λέγεις αὐτὸν ἕτερον γεγονέναι· καὶ μὴν οὐ ταῦτα πρὸς ἐμὲ διεξῄειʼ, παράδοξόν μοι τὸ πρᾶγμα, ἄλλῳ τινὶ λέγε, ὅπως δὲ σοὶ ἀπιστήσω ἢ ἐκείνου καταγνῶ, ἀποροῦμαι, ἀλλʼ ὅρα, μὴ σὺ θᾶττον πιστεύεις.
1.7Numaracılarda bu türden sözler, dolambaçlar ve sözünden dönmeler bulunur. Yalın değil de tuzak kuran huylardan engereklerden bile daha çok sakınmak gerekir.
τοιαύτας φωνὰς καὶ πλοκὰς καὶ παλιλλογίας εὑρεῖν ἐστι τῶν εἰρώνων. τὰ δὴ τῶν ἠθῶν μὴ ἁπλᾶ, ἀλλʼ ἐπίβουλα, φυλάττεσθαι μᾶλλον δεῖ ἢ τοὺς ἔχεις.
2.12. Dalkavukluk (Κολακεία)
Dalkavukluk, ayıp ama dalkavuğun işine yarayan bir arkadaşlık biçimi diye düşünülebilir. Dalkavuk da şu türden biridir: biriyle birlikte yürürken şöyle der:
τὴν δὲ κολακείαν ὑπολάβοι ἄν τις ὁμιλίαν αἰσχρὰν εἶναι, συμφέρουσαν δὲ τῷ κολακεύοντι, τὸν δὲ κόλακα τοιοῦτόν τινα, ὥστε ἅμα πορευόμενον εἰπεῖν·
2.2"Görüyor musun, insanlar sana nasıl bakıyor? Şehirde senden başka kimseye böyle bakılmaz. Dün Stoa'da adın pek övüldü: otuzdan fazla kişi oturuyordu, en iyi kimdir diye laf açıldı; senden başlayıp hepsi sonunda senin adında birleştiler."
ἐνθυμῇ, ὡς ἀποβλέπουσι πρὸς δὲ οἱ ἄνθρωποι; τοῦτο δὲ οὐθενὶ τῶν ἐν τῇ πόλει γίγνεται πλὴν σοί. ηὐδοκίμεις χθὲς ἐν τῇ στοᾷ· πλειόνων γὰρ ἢ τριάκοντα ἀνθρώπων καθημένων καὶ ἐμπεσόντος λόγου, τίς εἴη βέλτιστος, ἀπʼ αὐτοῦ ἀρξαμένους πάντας ἐπὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ κατενεχθῆναι.
2.3Bunlara benzer şeyler söylerken onun giysisinden bir tüy toplar; rüzgâr saçına bir saman çöpü kondurmuşsa onu ayıklar. Gülümseyerek de şöyle der: "Görüyor musun? İki gündür seni görmedim, sakalın kırla dolmuş; oysa yaşına göre saçı herkesten kara olan biri varsa o da sensin."
καὶ ἄλλα τοιαῦτα λέγων ἀπὸ τοῦ ἱματίου ἀφελεῖν κροκύδα, καὶ ἐάν τι πρὸς τὸ τρίχωμα τῆς κεφαλῆς ὑπὸ πνεύματος προσενεχθῇ ἄχυρον, καρφολογῆσαι. καὶ ἐπιγελάσας δὲ εἰπεῖν· ὁρᾶς; ὅτι δυοῖν σοι ἡμερῶν οὐκ ἐντετύχηκα, πολιῶν ἔσχηκας τὸν πώγωνα μεστόν, καίπερ εἴ τις καὶ ἄλλος ἔχεις πρὸς τὰ ἔτη μέλαιναν τὴν τρίχα.
2.4O bir şey anlatırken öbürlerine susmalarını söyler. O dinlerken bile onu över; sözünü bitirince "Doğru!" diye onaylar. Soğuk bir şaka yaptığında güler, sanki kahkahasını tutamıyormuş gibi giysisini ağzına tıkar.
καὶ λέγοντος δὲ αὐτοῦ τι τοὺς ἄλλους σιωπᾶν κελεῦσαι, καὶ ἐπαινέσαι δὲ ἀκούοντος, καὶ ἐπισημήνασθαι δέ, εἰ παύσαιτο, ὀρθῶς, καὶ σκώψαντι ψυχρῶς ἐπιγελάσαι τό τε ἱμάτιον ὦσαι εἰς τὸ στόμα ὡς δὴ οὐ δυνάμενος κατασχεῖν τὸν γέλωτα.
2.5Karşıdan gelenlere, o geçinceye kadar durmalarını söyler.
καὶ τοὺς ἀπαντῶντας ἐπιστῆναι κελεῦσαι, ἕως ἂν αὐτὸς παρέλθῃ.
2.6Elma ve armut satın alıp eve getirir, onun gözü önünde çocuklarına verir; onları öperek "İyi bir babanın yavruları!" der.
καὶ τοῖς παιδίοις μῆλα καὶ ἀπίους πριάμενος εἰσενέγκας δοῦναι ὁρῶντος αὐτοῦ, καὶ φιλήσας δὲ εἰπεῖν· χρηστοῦ πατρὸς νεοττία.
2.7Onunla birlikte sandalet alırken, ayağının ayakkabıdan daha zarif biçimli olduğunu söyler.
καὶ συνωνούμενος ἐπικρηπῖδας τὸν πόδα φῆσαι εἶναι εὐρυθμότερον τοῦ ὑποδήματος.
2.8O dostlarından birine giderken önden koşup "Sana geliyor" der, sonra dönüp "Haber verdim" der.
καὶ πορευομένου πρός τινα τῶν φίλων προδραμὼν εἰπεῖν ὅτι πρὸς σὲ ἔρχεται, καὶ ἀναστρέψας ὅτι προσήγγελκα,.
2.9Hiç kuşkusuz kadın pazarından alınacak şeyleri de soluk almadan koşup getirebilir.
ἀμέλει δὲ καὶ τὰ ἐκ γυναικείας ἀγορᾶς διακονῆσαι δυνατὸς ἀπνευστί.
2.10Davetliler arasında şarabı ilk o över; onun yanından ayrılmadan "Ne kadar az yiyorsun!" der. Sofradan bir şey alıp "Bu ne güzel şeymiş!" der. Üşüyüp üşümediğini, üstüne bir şey almak isteyip istemediğini sorar, daha sorarken onu sarıp sarmalar. Kulağına eğilip fısıldar; öbürleriyle konuşurken de gözünü ondan ayırmaz.
καὶ τῶν ἑστιωμένων πρῶτος ἐπαινέσαι τὸν οἶνον καὶ παραμένων εἰπεῖν· ὡς μαλακῶς ἐσθίεις, καὶ ἄρας τι τῶν ἀπὸ τῆς τραπέζης φῆσαι· τουτὶ ἄρα ὡς χρηστόν ἐστι, καὶ ἐρωτῆσαι, μὴ ῥιγοῖ, καὶ εἰ ἐπιβάλλεσθαι βούλεται, καὶ εἴ τι περιστείλῃ αὐτόν· καὶ μὴν ταῦτα λέγων πρὸς τὸ οὖς προσπίπτων διαψιθυρίζειν· καὶ εἰς ἐκεῖνον ἀποβλέπων τοῖς ἄλλοις λαλεῖν.
2.11Tiyatroda kölenin elinden minderleri alıp onun yerine kendisi serer.
καὶ τοῦ παιδὸς ἐν τῷ θεάτρῳ ἀφελόμενος τὰ προσκεφάλαια αὐτὸς ὑποστρῶσαι.
2.12Evinin çok güzel yapıldığını, tarlasının iyi dikildiğini, portresinin de ona çok benzediğini söyler.
καὶ τὴν οἰκίαν φῆσαι εὖ ἠρχιτεκτονῆσθαι καὶ τὸν ἀγρὸν εὖ πεφυτεῦσθαι καὶ τὴν εἰκόνα ὁμοίαν εἶναι.
2.13Kısacası dalkavuk, kimin hoşuna gideceğini düşünüyorsa ona her şeyi söyler ve her şeyi yapar.
καὶ τὸ κεφάλαιον τὸν κόλακα ἔστι θεάσασθαι πάντα καὶ λέγοντα καὶ πράττοντα, ᾧ χαριεῖσθαι ὑπολαμβάνει.
3.13. Lafazanlık (Ἀδολεσχία)
Lafazanlık, önceden düşünülmemiş uzun sözlerin anlatılıp durmasıdır.
ἡ δὲ ἀδολεσχία ἐστὶ μὲν διήγησις λόγων μακρῶν καὶ ἀπροβουλεύτων·
3.2Lafazan da şu türden biridir: tanımadığı birinin yanına oturup önce kendi karısını övmeye başlar; sonra o gece gördüğü rüyayı anlatır; ardından akşam yemeğinde neler yediyse tek tek sayar.
ὁ δὲ ἀδολέσχης τοιοῦτός τις, οἷος, ὃν μὴ γιγνώσκει, τούτῳ παρακαθεζόμενος πλησίον πρῶτον μὲν τῆς αὑτοῦ γυναικὸς εἰπεῖν ἐγκώμιον· εἶτα, ὃ τῆς νυκτὸς εἶδεν ἐνύπνιον, τοῦτο διηγήσασθαι· εἶθʼ ὧν εἶχεν ἐπὶ τῷ δείπνῳ τὰ καθʼ ἕκαστα διεξελθεῖν.
3.3Sonra laf ilerledikçe, bugünkü insanların eskilerden çok daha kötü olduğunu, çarşıda buğdayın ucuzladığını, şehirde pek çok yabancı bulunduğunu, Dionysia'dan beri denizin yolculuğa açıldığını söyler.
εἶτα δὴ προχωροῦντος τοῦ πράγματος λέγειν, ὡς πολὺ πονηρότεροί εἰσιν οἱ νῦν ἄνθρωποι τῶν ἀρχαίων, καὶ ὡς ἄξιοι γεγόνασιν οἱ πυροὶ ἐν τῇ ἀγορᾷ, καὶ ὡς πολλοὶ ἐπιδημοῦσι ξένοι, καὶ τὴν θάλατταν ἐκ Διονυσίων πλόιμον εἶναι·
3.4Zeus biraz daha yağmur yağdırsa toprağın ürününün daha iyi olacağını, gelecek yıl hangi tarlayı ekeceğini, yaşamanın ne kadar zor olduğunu, Damippos'un Mysteria'da en büyük meşaleyi diktiğini, Odeion'un kaç sütunu olduğunu anlatır. "Dün kustum" der; "Bugün ayın kaçı?" diye sorar.
καὶ εἰ ποιήσειεν ὁ Ζεὺς ὕδωρ πλεῖον, τὰ ἐν τῇ γῇ βελτίω ἔσεσθαι, καὶ ὃν ἀγρὸν εἰς νέωτα γεωργήσει, καὶ ὡς χαλεπόν ἐστι τὸ ζῆν, καὶ ὡς Δάμιππος μυστηρίοις μεγίστην δᾷδα ἔστησεν, καὶ πόσοι εἰσὶ κίονες τοῦ Ὠιδείου, καὶ χθὲς ἤμεσα, καὶ τίς ἐστιν ἡμέρα τήμερον;
3.5Biri ona katlanırsa yakasını bırakmaz: Mysteria'nın Boedromion ayında, Apaturia'nın Pyanopsion'da, kırsal Dionysia'nın da Poseideon'da olduğunu anlatır.
κἂν ὑπομένῃ τις αὐτόν, μὴ ἀφίστασθαι. καὶ ὡς Βοηδρομιῶνος μέν ἐστι τὰ μυστήρια, Πυανοψιῶνος δὲ Ἀπατούρια, Ποσιδεῶνος δὲ ⟨τὰ⟩ κατʼ ἀγροὺς Διονύσια.
3.6Sıtmaya yakalanmak istemeyen, böyle insanlardan kollarını sallayıp uzun adımlarla uzaklaşmalıdır; çünkü boş vakitle ciddi işin farkını bilmeyenlere katlanmak zordur.
Παρασείσαντα δὴ δεῖ τοὺς τοιούτους τῶν ἀνθρώπων καὶ διαράμενον ἀπαλλάττεσθαι, ὅστις ἀπύρευτος βούλεται εἶναι· ἔργον γὰρ συναρκεῖσθαι τοῖς μήτε σχολὴν μήτε σπουδὴν διαγινώσκουσιν.
4.14. Hödüklük (Ἀγροικία)
Hödüklük, yakışıksız bir görgüsüzlük gibi görünür. Hödük de şu türden biridir: kykeon içip halk meclisine gider. Kokunun kekikten daha güzel kokmadığını söyler. Ayağından büyük ayakkabılar giyer, yüksek sesle konuşur.
ἡ δὲ ἀγροικία δόξειεν ἂν εἶναι ἀμαθία ἀσχήμων, ὁ δὲ ἄγροικος τοιοῦτός τις, οἷος κυκεῶνα πιὼν εἰς ἐκκλησίαν πορεύεσθαι, καὶ τὸ μύρον φάσκειν οὐδὲν τοῦ θύμου ἥδιον ὄζειν, καὶ μείζω τοῦ ποδὸς τὰ ὑποδήματα φορεῖν, καὶ μεγάλῃ τῇ φωνῇ λαλεῖν.
4.2Dostlarına ve yakınlarına güvenmez; en önemli işleri ise kendi kölelerine danışır.
καὶ τοῖς μὲν φίλοις καὶ οἰκείοις ἀπιστεῖν, πρὸς δὲ τοὺς αὑτοῦ οἰκέτας ἀνακοινοῦσθαι περὶ τῶν μεγίστων·
4.3Halk meclisinde olup biten her şeyi tarlada yanında çalışan ırgatlara anlatır.
καὶ τοῖς παρʼ αὐτῷ ἐργαζομένοις μισθωτοῖς ἐν ἀγρῷ πάντα τὰ ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας διηγεῖσθαι.
4.4Giysisini dizinin üstüne kadar sıvayıp oturur, öyle ki çıplak yerleri görünür.
καὶ ἀναβεβλημένος ἄνω τοῦ γόνατος καθιζάνειν, ὥστε τὰ γυμνὰ αὐτοῦ φαίνεσθαι.
4.5Sokakta başka hiçbir şeye ne şaşar ne hayret eder; ama bir öküz, eşek ya da teke görünce durup seyre dalar.
καὶ ἐπʼ ἄλλῳ μὲν μηδενὶ ⟨μήτε θαυμάζειν⟩ μήτε ἐκπλήττεσθαι ἐν ταῖς ὁδοῖς, ὅταν δὲ ἴδῃ βοῦν ἢ ὄνον ἢ τράγον, ἑστηκὼς θεωρεῖν.
4.6Kilerden bir şey çıkarırken oracıkta yemeye bayılır; şarabını da pek sulandırmadan içer.
καὶ προαιρῶν δέ τι ἐκ τοῦ ταμιείου δεινὸς φαγεῖν· καὶ ζωρότερον πιεῖν.
4.7Ekmekçi kadını kimseye sezdirmeden baştan çıkarmaya çalışır; sonra da onunla birlikte, evdekilerin hepsine ve kendisine yetecek unu öğütür.
καὶ τὴν σιτοποιὸν πειρῶν λαθεῖν, κᾆτʼ ἀλέσαι μετʼ αὐτῆς τοῖς ἔνδον πᾶσι καὶ αὑτῷ τὰ ἐπιτήδεια.
4.8Kahvaltı ederken yük hayvanlarına da yem atar.
καὶ ἀριστῶν δὲ ἅμα τοῖς ὑποζυγίοις ἐμβαλεῖν.
4.9Kapı çalınınca kendisi açar.
⟨καὶ παρὰ⟩ τὴν θύραν ὑπακοῦσαι αὐτός.
4.10Köpeğini çağırıp burnundan tutar ve "Toprağımı da evimi de bu korur" der.
καὶ τὸν κύνα προσκαλεσάμενος καὶ ἐπιλαβόμενος τοῦ ῥύγχους εἰπεῖν· οὗτος φυλάττει τὸ χωρίον καὶ τὴν οἰκίαν.
4.11Birinden aldığı parayı "Çok aşınmış bu" diye geri çevirir, yerine başkasını ister. Birine sapan, sepet, orak ya da torba ödünç vermişse, gece uykusuz yatarken bunları hatırlar [ve geri istemeye gider].
καὶ τὸ ἀργύριον δὲ παρά του λαβὼν ἀποδοκιμάζειν, λίαν μὲν λυπρὸν εἶναι, καὶ ἕτερον ἀνταλλάττεσθαι· καὶ εἴ τῳ ἄροτρον ἔχρησεν ἢ κόφινον ἢ δρέπανον ἢ θύλακον, ταῦτα τῆς νυκτὸς κατὰ ἀγρυπνίαν ἀναμιμνῃσκόμενος.
4.12Şehre inerken karşılaştığı kişiye derilerin ve tuzlu balığın kaça olduğunu, bugün yeni ay bayramı kutlanıp kutlanmadığını sorar; hemen ardından da şehre inince saçını kestireceğini söyler.
καὶ εἰς ἄστυ καταβαίνων ἐρωτῆσαι τὸν ἀπαντῶντα, πόσου ἦσαν αἱ διφθέραι καὶ τὸ τάριχος καὶ εἰ τήμερον ὁ ἀγὼν νουμηνίαν ἄγει, καὶ εἰπεῖν εὐθὺς ὅτι βούλεται καταβὰς ἀποκείρασθαι.
4.13Hamamda şarkı söyler; ayakkabılarının altına çivi çaktırır.
καὶ ἐν βαλανείῳ δὲ ᾆσαι· καὶ εἰς τὰ ὑποδήματα δὲ ἥλους ἐγκροῦσαι.
4.14Aynı yoldan geçerken Arkhias'ın dükkânından tuzlu balıklarını alıverir.
καὶ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ παριὼν κομίσασθαι παρʼ Ἀρχίου τοὺς ταρίχους.
5.15. Yaranmacılık (Ἀρέσκεια)
Yaranmacılık, bir tarifle kuşatmak gerekirse, en iyisini gözetmeden haz vermeye yönelik bir davranış biçimidir. Yaranmacı da hiç kuşkusuz şu türden biridir:
ἡ δὲ ἀρέσκειά ἐστι μέν, ὡς ὅρῳ περιλαβεῖν, ἔντευξις οὐκ ἐπὶ τῷ βελτίστῳ ἡδονῆς παρασκευαστική, ὁ δὲ ἄρεσκος ἀμέλει τοιοῦτός τις,
5.2Birini uzaktan selamlar, "Ey en değerli dostum!" diye seslenir, ona doyasıya hayranlık gösterir, iki eliyle tutup bırakmaz; biraz yolcu edip onu yeniden ne zaman göreceğini sorduktan sonra, övgüler yağdırarak ayrılır.
οἷος πόρρωθεν προσαγορεύσας καὶ ἄνδρα κράτιστον εἰπὼν καὶ θαυμάσας ἱκανῶς, ἀμφοτέραις ταῖς χερσὶ μὴ ἀφιέναι καὶ μικρὸν προπέμψας καὶ ἐρωτήσας, πότε αὐτὸν ὄψεται, ἐπαινῶν ἀπαλλάττεσθαι.
5.3Hakemliğe çağrıldığında yalnız yanında bulunduğu kişiyi değil, karşı tarafı da memnun etmek ister; herkese eşit uzaklıkta görünsün diye.
καὶ παρακληθεὶς δὲ πρὸς δίαιταν μὴ μόνον ᾧ πάρεστι βούλεσθαι ἀρέσκειν, ἀλλὰ καὶ τῷ ἀντιδίκῳ, ἵνα κοινὸς εἷς εἶναι δοκῇ.
5.4Yabancıların vatandaşlardan daha haklı konuştuğunu söyler.
καὶ τοὺς ξένους δὲ εἰπεῖν ὡς δικαιότερα λέγουσι τῶν πολιτῶν.
5.5Akşam yemeğine davet edildiğinde ev sahibinden çocuklarını çağırmasını ister. Çocuklar içeri girince babalarına iki incirden daha çok benzediklerini söyler; onları yanına çekip öper, yanına oturtur. Kimileriyle "Tulum, balta!" diyerek kendisi oyun oynar, kimilerini de sıkıştırıldığı hâlde karnının üstünde uyutur.
καὶ κεκλημένος δὲ ἐπὶ δεῖπνον κελεῦσαι καλέσαι τὰ παιδία τὸν ἑστιῶντα, καὶ εἰσιόντα φῆσαι σύκου ὁμοιότερα εἶναι τῷ πατρί, καὶ προσαγόμενος φιλῆσαι καὶ παρʼ αὑτὸν καθίστασθαι· καὶ τοῖς μὲν συμπαίζειν αὐτὸς λέγων ἀσκός, πέλεκυς· τὰ δὲ ἐπὶ τῆς γαστρὸς ἐᾶν καθεύδειν ἅμα θλιβόμενος.
5.6Çok sık saç kestirir, dişlerini bembeyaz tutar, giysilerini daha eskimeden değiştirir, kokulu yağlarla yağlanır.
καὶ πλειστάκις δὲ ἀποκείρασθαι καὶ τοὺς ὀδόντας λευκοὺς ἔχειν καὶ τὰ ἱμάτια δὲ χρηστὰ μεταβάλλεσθαι καὶ χρίσματι ἀλείφεσθαι.
5.7Çarşıda sarrafların tezgâhlarına sık sık uğrar; spor alanlarında efebosların idman yaptığı yerlerde vakit geçirir; tiyatroda gösteri olduğunda komutanların yanına oturur.
καὶ τῆς μὲν ἀγορᾶς πρὸς τὰς τραπέζας προσφοιτᾶν, τῶν δὲ γυμνασίων ἐν τούτοις διατρίβειν, οὗ ἂν ἔφηβοι γυμνάζωνται, τοῦ δὲ θεάτρου καθῆσθαι, ὅταν ᾖ θέα, πλησίον τῶν στρατηγῶν.
5.8Kendisi için hiçbir şey satın almaz; ama Byzantion'daki yabancı dostlarına emanetler, Kyzikos'a Lakon köpekleri, Rodos'a Hymettos balı alır; bunları yaparken de şehirdekilere anlatır.
καὶ ἀγοράζειν αὑτῷ μὲν μηδέν, ξένοις δὲ εἰς Βυζάντιον ἐπιστάλματα, καὶ Λακωνικὰς κύνας εἰς Κύζικον καὶ μέλι Ὑμήττιον εἰς Ῥόδον, καὶ ταῦτα ποιῶν τοῖς ἐν τῇ πόλει διηγεῖσθαι.
5.9Hiç kuşkusuz bir maymun beslemeye, bir tityros edinmeye bayılır. Sicilya güvercinleri, ceylan kemiğinden aşık kemikleri, Thurioi işi yuvarlak yağ şişeleri, Lakedaimon'dan eğri bastonlar, üstüne Persler dokunmuş bir perde, bir de kumu serilmiş küçük bir güreş avlusuyla top oynama yeri edinir.
ἀμέλει δὲ καὶ πίθηκον θρέψαι δεινὸς καὶ τίτυρον κτήσασθαι καὶ Σικελικὰς περιστερὰς καὶ δορκαδείους ἀστραγάλους καὶ Θουριακὰς τῶν στρογγύλων ληκύθους καὶ βακτηρίας τῶν σκολιῶν ἐκ Λακεδαίμονος καὶ αὐλαίαν ἔχουσαν Πέρσας ἐνυφασμένους, καὶ αὐλίδιον παλαιστριαῖον κόνιν ἔχον καὶ σφαιριστήριον.
5.10Bu avluyu dolaşıp filozoflara, sofistlere, silahla dövüş hocalarına, musikicilere gösteri yapsınlar diye ödünç verir. Gösterilere de kendisi sonradan girer ki seyircilerden biri öbürüne "Bu güreş avlusu onun" desin.
καὶ τοῦτο περιὼν χρηννύναι τοῖς φιλοσόφοις, τοῖς σοφισταῖς, τοῖς ὁπλομάχοις, τοῖς ἁρμονικοῖς ἐπιδείκνυσθαι· καὶ αὐτὸς ἐν ταῖς ἐπιδείξεσιν ὕστερον ἐπεισιέναι ἐπὶ ⟨τῷ τὸν ἕτερον εἰπεῖν⟩ τῶν θεωμένων πρὸς τὸν ἕτερον, ὅτι τούτου ἐστὶν ἡ παλαίστρα.
6.16. Pervasızlık (Ἀπόνοια)
Pervasızlık, çirkin işlere ve sözlere katlanabilmektir.
ἡ δὲ ἀπόνοιά ἐστιν ὑπομονὴ αἰσχρῶν ἔργων καὶ λόγων,
6.2Pervasız da şu türden biridir: çabucak yemin eder; adının kötüye çıkmasına, hakarete uğramaya katlanabilir. Huyca bir çarşı serserisi gibidir: eteği sıvanmış, her işe hazır biri.
ὁ δὲ ἀπονενοημένος τοιοῦτός τις, οἷος ὀμόσαι ταχύ, κακῶς ἀκοῦσαι, λοιδορηθῆναι δυνάμενος, τῷ ἤθει ἀγοραῖός τις καὶ ἀνασεσυρμένος καὶ παντοποιός.
6.3Hiç kuşkusuz ayıkken bile kordaks dansını oynayabilir, komedya korosunda maskeyle de oynar.
ἀμέλει δυνατὸς καὶ ὀρχεῖσθαι νήφων τὸν κόρδακα καὶ προσωπεῖον ἔχων ἐν κωμικῷ χορῷ.
6.4Hokkabazlık gösterilerinde sıra sıra dolaşıp herkesten bakır parasını toplar; bileti olduğunu ileri sürüp bedavaya seyretmek isteyenlerle kavga eder.
καὶ ἐν θαύμασι δὲ τοὺς χαλκοῦς ἐκλέγειν καθʼ ἕκαστον παριὼν καὶ μάχεσθαι τούτοις τοῖς τὸ σύμβολον φέρουσι καὶ προῖκα θεωρεῖν ἀξιοῦσι.
6.5Hancılığa, pezevenkliğe, vergi tahsildarlığına bayılır; hiçbir çirkin işi geri çevirmez: tellallık da yapar, aşçılık da, kumarbazlık da.
δεινὸς δὲ καὶ πανδοκεῦσαι καὶ πορνοβοσκῆσαι καὶ τελωνῆσαι καὶ μηδεμίαν αἰσχρὰν ἐργασίαν ἀποδοκιμάσαι, ἀλλὰ κηρύττειν, μαγειρεύειν, κυβεύειν·
6.6Anasına bakmaz, hırsızlıktan yakalanıp götürülür, hapishanede kendi evinden daha çok zaman geçirir.
τὴν μητέρα μὴ τρέφειν, ἀπάγεσθαι κλοπῆς, τὸ δεσμωτήριον πλείω χρόνον οἰκεῖν ἢ τὴν αὑτοῦ οἰκίαν.
6.7Çevrelerine kalabalık toplayıp insanları çağıran, gür ve çatlak bir sesle sövüp onlarla konuşan kimseler de bu türden görünebilir. Bu arada kimileri yaklaşır, kimileri onu dinlemeden uzaklaşır; o da kimine işin başını, kimine bir heceyi, kimine de bir parçasını anlatır. Pervasızlığının seyredilmesi için de en uygun zamanı bir panayır günü sayar.
καὶ τοῦτο δʼ ἂν εἶναι δόξειεν τῶν περιισταμένων τοὺς ὄχλους καὶ προσκαλούντων, μεγάλῃ τῇ φωνῇ καὶ παρερρωγυίᾳ λοιδορουμένων καὶ διαλεγομένων πρὸς αὐτούς, καὶ μεταξὺ οἱ μὲν προσίασιν, οἱ δὲ ἀπίασιν πρὶν ἀκοῦσαι αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀρχήν, τοῖς δὲ συλλαβήν, τοῖς δὲ μέρος τοῦ πράγματος λέγει, οὐκ ἄλλως θεωρεῖσθαι ἀξιῶν τὴν ἀπόνοιαν αὐτοῦ, ἢ ὅταν ᾖ πανήγυρις.
6.8Davalarda kimi zaman sanık, kimi zaman davacı olmaya, kimi zaman yemin edip tanıklıktan sıyrılmaya, kimi zaman da koynunda bir belge kutusu, elinde deste deste yazı tabletiyle mahkemeye gelmeye pekâlâ yeter.
ἱκανὸς δὲ καὶ δίκας τὰς μὲν φεύγειν, τὰς δὲ διώκειν, τὰς δὲ ἐξόμνυσθαι, ταῖς δὲ παρεῖναι ἔχων ἐχῖνον ἐν τῷ προκολπίῳ καὶ ὁρμαθοὺς γραμματειδίων ἐν ταῖς χερσίν·
6.9Çarşı serserilerinden pek çoğunun başını çekmekten de çekinmez; onlara hemen borç para verir, drahmi başına günde bir buçuk obol faiz alır. Aşçı dükkânlarını, balıkçıları, tuzlu balıkçıları dolaşır; faizleri satış kazancından toplayıp ağzına atar.
οὐκ ἀποδοκιμάζειν δὲ οὐδʼ ἅμα πολλῶν ἀγοραίων στρατηγεῖν καὶ εὐθὺς τούτοις δανείζειν καὶ τῆς δραχμῆς τόκον τρία ἡμιωβόλια τῆς ἡμέρας πράττεσθαι. καὶ ἐφοδεύειν τὰ μαγειρεῖα, τὰ ἰχθυοπώλια, τὰ ταριχοπώλια, καὶ τοὺς τόκους ἀπὸ τοῦ ἐμπολήματος εἰς τὴν γνάθον ἐκλέγειν.
6.10Sövmeye çeneleri gevşek olan, öyle yüksek sesle konuşan ki çarşı ve dükkânlar onların sesiyle çınlayan insanlar gerçekten çekilmezdir.
Ἐργώδεις δέ εἰσιν οἱ τὸ στόμα εὔλυτον ἔχοντες πρὸς λοιδορίαν καὶ φθεγγόμενοι μεγάλῃ τῇ φωνῇ, ὡς συνηχεῖν αὐτοῖς τὴν ἀγορὰν καὶ τὰ ἐργαστήρια.
7.17. Gevezelik (Λαλιά)
Biri gevezeliği tarif etmek isterse, onun konuşmada nefsine hâkim olamama olduğunu söyleyebilir. Geveze de şu türden biridir:
ἡ δὲ λαλιά, εἴ τις αὐτὴν ὁρίζεσθαι βούλοιτο, εἶναι ἂν δόξειεν ἀκρασία τοῦ λόγου, ὁ δὲ λάλος τοιοῦτός τις,
7.2Karşılaştığı kişi kendisine ne söylerse söylesin, ona "Hiçbir şey bilmiyorsun" der; her şeyi kendisinin bildiğini, kendisini dinlerse öğreneceğini söyler.
οἷος τῷ ἐντυγχάνοντι εἰπεῖν, ἂν ὁτιοῦν πρὸς αὐτὸν φθέγξηται, ὅτι οὐθὲν λέγει καὶ ὅτι αὐτὸς πάντα οἶδεν καὶ ἂν ἀκούῃ αὑτοῦ, μαθήσεται·
7.3Öbürü cevap verirken araya girer: "Sen bunu mu söyledin?" "Söyleyeceğini unutma." "İyi ki hatırlattın." "Konuşmak ne kadar yararlı bir şey!" "Atladığım bir şey vardı." "İşi çabucak kavradın." "Benimle aynı yere varacak mısın diye çoktandır seni gözlüyordum." Buna benzer başka laf açılışları da bulur, öyle ki karşısındaki soluk bile alamaz.
καὶ μεταξὺ δὲ ἀποκρινομένῳ ἐπιβάλλειν· εἶπας σύ; μὴ ἐπιλάθῃ, ὃ μέλλεις λέγειν, καὶ εὖ γε, ὅτι με ὑπέμνησας καὶ τὸ λαλεῖν ὡς χρήσιμόν που καὶ ὃ παρέλιπον καὶ ταχύ γε συνῆκας τὸ πρᾶγμα καὶ πάλαι σε παρετήρουν, εἰ ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐμοὶ κατενεχθήσῃ, καὶ ἑτέρας ἀρχὰς τοιαύτας πορίσασθαι, ὥστε μηδὲ ἀναπνεῦσαι τὸν ἐντυγχάνοντα.
7.4Tek tek insanları bitirip tükettiğinde, toplanmış kalabalıklara yönelmeye, iş görüşenleri kaçırtmaya da bayılır.
καὶ ὅταν γε τοὺς καθʼ ἕνα ἀπογυμνώσῃ, δεινὸς καὶ ἐπὶ τοὺς ἀθρόους καὶ συνεστηκότας πορευθῆναι καὶ φυγεῖν ποιῆσαι μεταξὺ χρηματίζοντας.
7.5Okullara ve güreş alanlarına girip çocukların ders çalışmasını engeller; beden eğitimcileriyle, öğretmenlerle o kadar çok konuşur.
καὶ εἰς τὰ διδασκαλεῖα δὲ καὶ εἰς τὰς παλαίστρας εἰσιὼν κωλύειν τοὺς παῖδας προμανθάνειν· τοσαῦτα καὶ προσλαλεῖ τοῖς παιδοτρίβαις καὶ διδασκάλοις.
7.6Gitmek istediğini söyleyenleri yolcu etmeye, evlerine kadar götürüp bırakmaya bayılır.
καὶ τοὺς ἀπιέναι φάσκοντας δεινὸς προπέμψαι καὶ ἀποκαταστῆσαι εἰς τὰς οἰκίας.
7.7Halk meclisinde olanları öğrenince gidip başkalarına haber verir; üstüne bir de hatip Aristophon zamanında olan savaşı, Lysandros komutasındaki Lakedaimonların savaşını ve bir zamanlar kendisinin söyleyip halkın önünde beğeni topladığı konuşmaları anlatır.
καὶ πυθόμενος ⟨τὰ ἀπὸ⟩ τῆς ἐκκλησίας ἀπαγγέλλειν, προσδιηγήσασθαι δὲ καὶ τὴν ἐπʼ Ἀριστοφῶντος τότε γενομένην τοῦ ῥήτορος μάχην καὶ τὴν Λακεδαιμονίοις ὑπὸ Λυσάνδρου, καὶ οὕς ποτε λόγους αὐτὸς εἴπας εὐδοκίμησεν ἐν τῷ δήμῳ.
7.8Anlatırken araya halka karşı suçlamalar da sıkıştırır; öyle ki dinleyenler ya ne anlatıldığını unutur ya uyuklar ya da onu yarı yolda bırakıp giderler.
καὶ κατὰ τῶν πληθῶν γε ἅμα διηγούμενος κατηγορίαν παρεμβαλεῖν, ὥστε τοὺς ἀκούοντας ἤτοι ἐπιλαθέσθαι ἢ νυστάξαι ἢ μεταξὺ καταλιπόντας ἀπαλλάττεσθαι.
7.9Birlikte yargıçlık yaparken karar vermeyi, birlikte seyrederken seyretmeyi, birlikte yemek yerken yemeyi engeller. "Geveze için susmak zordur", "Dil ıslak yerde durur", "Kırlangıçlardan geveze görünsem de susmam" der.
καὶ συνδικάζων δὲ κωλῦσαι κρῖναι καὶ συνθεωρῶν θεάσασθαι καὶ συνδειπνῶν φαγεῖν λέγων, ὅτι χαλεπὸν τῷ λάλῳ ἐστὶ σιωπᾶν, καὶ ὡς ἐν ὑγρῷ ἐστιν ἡ γλῶττα, καὶ ὅτι οὐκ ἂν σιωπήσειεν, οὐδʼ εἰ τῶν χελιδόνων δόξειεν εἶναι λαλίστερος.
7.10Kendi çocuklarının alayına bile katlanır: uyumak istediklerinde ona "Bize bir şey anlat da uykumuz gelsin" derler.
καὶ σκωπτόμενος ὑπομεῖναι καὶ ὑπὸ τῶν αὑτοῦ παιδίων, ὅταν αὐτὸν ἤδη καθεύδειν βουλόμενα κελεύῃ λέγοντα ταῦτα· λαλεῖν τι ἡμῖν, ὅπως ἂν ἡμᾶς ὕπνος λάβῃ.
8.18. Söylenti Uydurmak (Λογοποιία)
Söylenti uydurmak, uyduranın inanılmasını istediği yalan sözler ve olaylar düzmektir. Söylenti uyduran da şu türden biridir:
ἡ δὲ λογοποιία ἐστὶ σύνθεσις ψευδῶν λόγων καὶ πράξεων, ὧν ⟨πιστεύεσθαι⟩ βούλεται ὁ λογοποιῶν, ὁ δὲ λογοποιὸς τοιοῦτός τις,
8.2Dostuna rastlayınca hemen ciddi yüzünü bırakıp gülümseyerek sorar: "Nereden geliyorsun? Ne var ne yok? Nasılsın? Şu konuda yeni bir haberin var mı?" Sonra üsteler: "Daha yeni bir şey söylenmiyor mu? Hem söylenenler iyi haberler."
οἷος ἀπαντήσας τῷ φίλῳ εὐθὺς καταβαλὼν τὸ ἦθος καὶ μειδιάσας ἐρωτῆσαι· πόθεν σύ; καὶ λέγεις τί καὶ πῶς; ἔχεις περὶ τοῦδε εἰπεῖν καινόν; καὶ ὡς ἐπιβαλὼν ἐρωτᾶν· μὴ λέγεταί τι καινότερον; καὶ μὴν ἀγαθά γέ ἐστι τὰ λεγόμενα.
8.3Cevap vermesine fırsat bırakmadan da şöyle der: "Ne diyorsun? Hiçbir şey duymadın mı? Seni yeni haberlerle doyuracağım galiba."
καὶ οὐκ ἐάσας ἀποκρίνασθαι εἰπεῖν· τί λέγεις; οὐθὲν ἀκήκοας; δοκῶ μοί σε εὐωχήσειν καινῶν λόγων.
8.4Haberi kimden duyduğunu söylerse, o kişi ya bir askerdir ya aulos çalan Asteios'un kölesi ya da müteahhit Lykon; hepsi de savaşın tam ortasından gelmiştir.
καὶ ἔστιν αὐτῷ ἢ στρατιώτης ἢ παῖς Ἀστείου τοῦ αὐλητοῦ ἢ Λύκων ὁ ἐργολάβος παραγεγονὼς ἐξ αὐτῆς τῆς μάχης, οὗ φησιν ἀκηκοέναι.
8.5Sözlerinin dayandığı kaynaklar işte böyledir; kimse onları sorgulayamaz.
αἱ μὲν οὖν ἀναφοραὶ τῶν λόγων τοιαῦταί εἰσιν αὐτοῦ, ὧν οὐθεὶς ἂν ἔχοι ἐπιλαβέσθαι.
8.6Bunların söylediğini öne sürerek, Polyperkhon'la kralın bir savaşta galip geldiğini, Kassandros'un da esir düştüğünü anlatır.
διηγεῖται δὲ τούτους φάσκων λέγειν, ὡς Πολυπέρχων καὶ ὁ βασιλεὺς μάχῃ νενίκηκεν, καὶ Κάσανδρος ἐζώγρηται·
8.7Biri ona "Sen buna inanıyor musun?" derse, işin şehirde dilden dile dolaştığını, haberin gittikçe yayıldığını, herkesin aynı şeyi söylediğini, savaş hakkında hep aynı şeylerin anlatıldığını, ortalığın da kan gölüne döndüğünü söyler.
καὶ ἂν εἴπῃ τις αὐτῷ· σὺ δὲ ταῦτα πιστεύεις; φήσει· τὸ πρᾶγμα βοᾶσθαι γὰρ ἐν τῇ πόλει, καὶ τὸν λόγον ἐπεντείνειν, και πάντας συμφωνεῖν· ταὐτὰ γὰρ λέγειν περὶ τῆς μάχης· καὶ πολὺν τὸν ζωμὸν γεγονέναι.
8.8Kendisi için bir işaret de iş başındakilerin yüzleridir; hepsinin yüzünün değiştiğini görmüştür. Bir de onların evinde saklanan, Makedonya'dan geleli beş gün olan ve bütün bunları bilen birinin konuştuklarına kulak misafiri olduğunu söyler.
εἶναι δʼ ἑαυτῷ καὶ σημεῖον τὰ πρόσωπα τῶν ἐν τοῖς πράγμασιν· ὁρᾶν γὰρ αὐτῶν πάντων μεταβεβληκότα· λέγει δʼ, ὡς καὶ παρακήκοε παρὰ τούτοις κρυπτόμενόν τινα ἐν οἰκίᾳ, ἤδη πέμπτην ἡμέραν ἥκοντα ἐκ Μακεδονίας, ὃς πάντα ταῦτα οἶδε.
8.9Bütün bunları anlatırken, inandırıcı olduğunu sandığı bir tavırla yakınır: "Zavallı Kassandros! Vah talihsiz! Talihin işine bak! Oysa ne güçlü biriydi."
καὶ πάντα διεξιών πως οἴεσθαι πιθανῶς σχετλιάζειν λέγων· δυστυχὴς Κάσανδρος· ὢ ταλαίπωρος· ἐνθυμῇ τὸ τῆς τύχης; ἀλλʼ οὖν ἰσχυρὸς γενόμενος.
8.10"Bunu yalnız sen bilmelisin" der; ama şehirdeki herkese koşup aynı şeyi söylemiştir.
καί δεῖ δʼ αὐτόν σε μόνον εἰδέναι· πᾶσι δὲ τοῖς ἐν τῇ πόλει προσδεδράμηκε λέγων.
8.11Böyle insanlara şaşıyorum: söylenti uydurarak ne istiyorlar acaba? Çünkü yalnız yalan söylemekle kalmıyor, bundan zararlı da çıkıyorlar.
τῶν τοιούτων ἀνθρώπων τεθαύμακα, τί ποτε βούλονται λογοποιοῦντες· οὐ γὰρ μόνον ψεύδονται, ἀλλὰ καὶ ἀλυσιτελῶς ἀπαλλάττουσι·
8.12Kimileri hamamlarda etraflarına kalabalık toplarken çoğu zaman giysilerini çaldırmış; kimileri de Stoa'da kara ve deniz savaşları kazanırken mahkemeye gitmedikleri için davalarını gıyabında kaybetmiştir.
πολλάκις γὰρ αὐτῶν οἱ μὲν ἐν τοῖς βαλανείοις περιστάσεις ποιούμενοι τὰ ἱμάτια ἀποβεβλήκασιν, οἱ δʼ ⟨ἐν⟩ τῇ στοᾷ πεζομαχίᾳ καὶ ναυμαχίᾳ νικῶντες ἐρήμους δίκας ὠφλήκασιν·
8.13Sözde şehirleri zorla ele geçirirken akşam yemeğini kaçıranlar da vardır.
εἰσὶ δʼ οἳ καὶ πόλεις τῷ λόγῳ κατὰ κράτος αἱροῦντες παρεδειπνήθησαν.
8.14Bunların uğraşı gerçekten pek zavallıca bir şeydir: hangi stoada, hangi dükkânda, çarşının hangi köşesinde bütün günü geçirip dinleyenleri bezdirmiyorlar ki?
πάνυ δὴ ταλαίπωρον αὐτῶν ἐστι τὸ ἐπιτήδευμα· ποίᾳ γὰρ οὐ στοᾷ, ποίῳ δὲ ἐργαστηρίῳ, ποίῳ δὲ μέρει τῆς ἀγορᾶς οὐκ ἐνημερεύουσιν ἀπαυδᾶν ποιοῦντες τοὺς ἀκούοντας·
8.15Yalanlarıyla insanları işte böyle bitkin düşürürler.
οὕτως καὶ καταπονοῦσι ταῖς ψευδολογίαις.
9.19. Yüzsüzlük (Ἀναισχυντία)
Yüzsüzlük, bir tarifle kavramak gerekirse, çirkin bir kazanç uğruna itibarı hiçe saymaktır. Yüzsüz de şu türden biridir:
ἡ δὲ ἀναισχυντία ἐστὶ μέν, ὡς ὅρῳ λαβεῖν, καταφρόνησις δόξης αἰσχροῦ ἕνεκα κέρδους, ὁ δὲ ἀναίσχυντος τοιοῦτός ⟨τις⟩,
9.2Önce borcunu ödemediği kişiye gidip ondan yeniden borç ister. Sonra tanrılara kurban kesince kendisi başka birinin evinde yemek yer, kurbanın etini ise tuzlayıp saklar.
οἷος πρῶτον μὲν ὃν ἀποστερεῖ, πρὸς τοῦτον ἀπελθὼν δανείζεσθαι, εἶτα θύσας τοῖς θεοῖς αὐτὸς μὲν δειπνεῖν παρʼ ἑτέρῳ, τὰ δὲ κρέα ἀποτιθέναι ἁλσὶ πάσας.
9.3Peşindeki köleyi çağırıp sofradan et ve ekmek alarak ona verir ve herkesin duyacağı biçimde "Afiyet olsun, Tibeios!" der.
καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ἀκόλουθον δοῦναι ἀπὸ τῆς τραπέζης ἄρας κρέας καὶ ἄρτον καὶ εἰπεῖν ἀκουόντων πάντων· εὐωχοῦ, Τίβειε.
9.4Çarşıdan alışveriş yaparken kasaba bir zamanlar onun işine yaradığını hatırlatır; terazinin yanında durup çorbasına mümkünse bir parça et, olmazsa bir kemik atar. Alabilirse ne âlâ; alamazsa tezgâhtan bir parça işkembe kapıp gülerek uzaklaşır.
καὶ ὀψωνῶν δὲ ὑπομιμνῄσκειν τὸν κρεωπώλην, εἴ τι χρήσιμος αὐτῷ γέγονε, καὶ ἑστηκὼς πρὸς τῷ σταθμῷ μάλιστα μὲν κρέας, εἰ δὲ μή, ὀστοῦν εἰς τὸν ζωμὸν ἐμβαλεῖν, καὶ ἐὰν μὲν λάβῃ, εὖ ἔχει, εἰ δὲ μή, ἁρπάσας ἀπὸ τῆς τραπέζης χολίκιον ἅμα γελῶν ἀπαλλάττεσθαι.
9.5Yabancı konukları için tiyatroda yer satın alır, kendi payını ödemeden onlarla birlikte seyreder; ertesi gün de oğullarını ve onların bakıcısını getirir.
καὶ ξένοις δὲ αὑτοῦ θέαν ἀγοράσας μὴ δοὺς τὸ μέρος θεωρεῖν, ἄγειν δὲ καὶ τοὺς υἱεῖς ⟨εἰς⟩ τὴν ὑστεραίαν καὶ τὸν παιδαγωγόν.
9.6Biri ucuza aldığı bir şeyi getiriyorsa, ondan kendisine de pay vermesini ister.
καὶ ὅσα ἐωνημένος ἄξιά τις φέρει, μεταδοῦναι κελεῦσαι καὶ αὑτῷ.
9.7Başkasının evine gidip arpa, bazen de saman ödünç ister; üstelik ödünç verenleri bunları kendi evine taşımaya zorlar.
καὶ ἐπὶ τὴν ἀλλοτρίαν οἰκίαν ἐλθὼν δανείζεσθαι κριθάς, ποτὲ ⟨δὲ⟩ ἄχυρα, καὶ ταῦτα ⟨τοὺς⟩ χρήσαντας ἀναγκάσαι ἀποφέρειν πρὸς αὑτόν.
9.8Hamamda tunç kazanların yanına gidip kepçeyi daldırmaya, hamamcı bağırıp dururken suyu kendi başından aşağı dökmeye, giderken de "Yıkandım; sana teşekkür borcum da yok" demeye bayılır.
δεινὸς δὲ καὶ πρὸς τὰ χαλκεῖα τὰ ἐν τῷ βαλανείῳ προσελθὼν καὶ βάψας ἀρύταιναν βοῶντος τοῦ βαλανέως αὐτὸς αὑτοῦ καταχέασθαι καὶ εἰπεῖν ὅτι λέλουται ἀπιὼν κἀκεῖ οὐδεμία σοι χάρις.
10.110. Pintilik (Μικρολογία)
Pintilik, parayı gereğinden fazla esirgemektir. Pinti de şu türden biridir:
ἔστι δὲ ἡ μικρολογία φειδωλία τοῦ διαφόρου ὑπὲρ τὸν καιρόν, ὁ δὲ μικρολόγος τοιοῦτός τις,
10.2Ay dolmadan yarım obolluk alacağını istemek için eve kadar gelir.
οἷος ἐν τῷ μηνὶ ἡμιωβόλιον ἀπαιτεῖν ἐπὶ τὴν οἰκίαν.
10.3Ortak sofrada herkesin kaç kadeh içtiğini sayar; Artemis'e de sofradakiler arasında en küçük ilk payı o sunar.
καὶ [ὁ] συσσιτῶν ἀριθμεῖν τὰς κύλικας, πόσας ἕκαστος πέπωκε, καὶ ἀπάρχεσθαι ἐλάχιστον τῇ Ἀρτέμιδι τῶν συνδειπνούντων.
10.4Biri ucuza bir şey alıp hesabını ona verdiğinde, her şeyin [fazla pahalı] olduğunu söyler.
καὶ ὅσα μικροῦ τις πριάμενος λογίζεται, πάντα φάσκων εἶναι.
10.5Bir köle bir çömlek ya da tabak kırarsa, bedelini onun yiyeceğinden keser.
καὶ οἰκέτου χύτραν [εἶναι] ἢ λοπάδα κατάξαντος εἰσπρᾶξαι ἀπὸ τῶν ἐπιτηδείων.
10.6Karısı üç bakırlık bir para düşürürse, eşyaları, yatakları, sandıkları yerinden oynatır, döşemelerin arasını didik didik arar.
καὶ τῆς γυναικὸς ἐκβαλούσης τρίχαλκον οἷος μεταφέρειν τὰ σκεύη καὶ τὰς κλίνας καὶ τὰς κιβωτοὺς καὶ διφᾶν τὰ καλύμματα.
10.7Bir şey sattığında, alana hiçbir kâr bırakmayacak bir fiyata satar.
καὶ ἐάν τι πωλῇ, τοσούτου ἀποδόσθαι, ὥστε μὴ λυσιτελεῖν τῷ πριαμένῳ.
10.8Kimsenin kendi bahçesinden incir yemesine, tarlasından geçmesine, yere düşmüş bir zeytini ya da hurmayı almasına izin vermez.
καὶ οὐκ ἂν ἐᾶσαι οὔτε συκοτραγῆσαι ἐκ τοῦ αὑτοῦ κήπου οὔτε διὰ τοῦ αὑτοῦ ἀγροῦ πορευθῆναι οὔτε ἐλάαν ἢ φοίνικα τῶν χαμαὶ πεπτωκότων ἀνελέσθαι.
10.9Sınır taşlarının yerinde durup durmadığını her gün kontrol eder.
καὶ τοὺς ὅρους δʼ ἐπισκοπεῖσθαι ὁσημέραι εἰ διαμένουσιν οἱ αὐτοί.
10.10Gecikme cezası ve faizin faizini almaya da bayılır.
δεινὸς δὲ καὶ ὑπερημερίαν πρᾶξαι καὶ τόκον τόκου.
10.11Demosundakileri ağırlarken eti küçük küçük doğrayıp önlerine koyar.
καὶ ἑστιῶν τοὺς δημότας μικρὰ τὰ κρέα κόψας παραθεῖναι.
10.12Çarşıya gidip hiçbir şey almadan döner.
καὶ ὀψωνῶν μηθὲν πριάμενος εἰσελθεῖν.
10.13Karısına tuzu, kandil fitilini, kimyonu, kekiği, kurbanlık arpayı, çelenkleri, kurban çöreklerini kimseye ödünç vermemesini tembihler; "Bu küçük şeyler bir yılda çok tutar" der.
καὶ ἀπαγορεῦσαι τῇ γυναικὶ μήτε ἅλας χρηννύειν μήτε ἐλλύχνιον μήτε κύμινον μήτε ὀρίγανον μήτε ὀλὰς μήτε στέμματα μήτε θυηλήματα, ἀλλὰ λέγειν, ὅτι τὰ μικρὰ ταῦτα πολλά ἐστι τοῦ ἐνιαυτοῦ.
10.14Kısacası pintilerin para kutularının küflendiğini, anahtarlarının paslandığını görürsünüz. Kendileri de uyluklarına bile inmeyen giysiler giyer, minicik şişelerden yağlanır, saçlarını dibinden kestirir, öğle olmadan ayakkabı giymezler; çamaşırcılarla da giysilerine bol kil katsınlar diye pazarlık ederler, çabuk kirlenmesin diye.
καὶ τὸ ὅλον δὲ τῶν μικρολόγων καὶ τὰς ἀργυροθήκας ἔστιν ἰδεῖν εὐρωτιώσας καὶ τὰς κλεῖς ἰωμένας, καὶ αὐτοὺς δὲ φοροῦντας ἐλάττω τῶν μικρῶν τὰ ἱμάτια, καὶ ἐκ ληκυθίων μικρῶν πάνυ ἀλειφομένους, καὶ ἐν χρῷ κειρομένους, καὶ τὸ μέσον τῆς ἡμέρας ὑποδουμένους, καὶ πρὸς τοὺς γναφεῖς διατεινομένους, ὅπως τὸ ἱμάτιον αὐτοῖς ἕξει πολλὴν γῆν, ἵνα μὴ ῥυπαίνηται ταχύ.
11.111. Edepsizlik (Βδελυρία)
Edepsizliği tarif etmek zor değildir: göz önünde yapılan, ayıplanacak bir şakacılıktır. Edepsiz de şu türden biridir:
οὐ χαλεπὸν δέ ἐστι τὴν βδελυρίαν διορίσασθαι· ἔστι γὰρ παιδιὰ ἐπιφανὴς καὶ ἐπονείδιστος, ὁ δὲ βδελυρὸς τοιοῦτός ⟨τις⟩,
11.2Hür kadınlarla karşılaşınca giysisini kaldırıp edep yerini gösterir.
οἷος ἀπαντήσας γυναιξὶν ἐλευθέραις ἀνασυράμενος δεῖξαι τὸ αἰδοῖον.
11.3Tiyatroda öbürleri alkışı kesince o alkışlar; ötekilerin zevkle seyrettiği oyuncuları ıslıklar. Tiyatroda sessizlik olunca başını kaldırıp geğirir, oturanlar dönüp baksın diye.
καὶ ἐν θεάτρῳ κροτεῖν, ὅταν οἱ ἄλλοι παύωνται, καὶ συρίττειν, οὓς ἡδέως θεωροῦσιν οἱ λοιποί· καὶ ὅταν σιωπήσῃ τὸ θέατρον, ἀνακύψας ἐρυγεῖν, ἵνα τοὺς καθημένους ποιήσῃ μεταστραφῆναι.
11.4Çarşı kalabalıkken ceviz, mersin meyvesi ya da yemiş satanların yanına gidip ayakta çerez yer, bir yandan da satıcıyla laflar. Oradakilerden hiç tanımadığı birini adıyla çağırır.
καὶ πληθούσης τῆς ἀγορᾶς προσελθὼν πρὸς τὰ κάρυα ἢ τὰ μύρτα ἢ τὰ ἀκρόδρυα ἑστηκὼς τραγηματίζεσθαι, ἅμα τῷ πωλοῦντι προσλαλῶν· καὶ καλέσαι δὲ τῶν παρόντων ὀνομαστί τινα, ᾧ μὴ συνήθης ἐστί.
11.5Bir yerde acele eden insanlar görünce [onlara beklemelerini söyler].
καὶ σπεύδοντας δέ που ὁρῶν ⟨περιμεῖναι κελεῦσαι⟩.
11.6Büyük bir davayı kaybedip mahkemeden çıkan birinin yanına gidip onu kutlar.
καὶ ἡττωμένῳ δὲ μεγάλην δίκην ἀπιόντι ἀπὸ τοῦ δικαστηρίου προσελθεῖν καὶ συνησθῆναι.
11.7Kendisi için yiyecek alır, aulos çalan kızlar kiralar; aldıklarını karşılaştığı kişilere gösterip onları da davet eder.
καὶ ὀψωνεῖν ἑαυτῷ καὶ αὐλητρίδας μισθοῦσθαι καὶ δεικνύειν δὲ τοῖς ἀπαντῶσι τὰ ὠψωνημένα καὶ παρακαλεῖν ἐπὶ ταῦτα.
11.8Berberin ya da koku satıcısının dükkânının önünde durup sarhoş olacağını anlatır.
καὶ διηγεῖσθαι προσστὰς πρὸς κουρεῖον ἢ μυροπώλιον, ὅτι μεθύσκεσθαι μέλλει.
12.112. Yersizlik (Ἀκαιρία)
Yersizlik, denk geldiği kişileri üzen bir yanlış zamanlamadır. Yersiz de şu türden biridir:
ἡ μὲν οὖν ἀκαιρία ἐστὶν ἐπίτευξις λυποῦσα τοὺς ἐντυγχάνοντας, ὁ δὲ ἄκαιρος τοιοῦτός τις,
12.2İşi başından aşkın birinin yanına gidip onunla bir işini konuşmak ister.
οἷος ἀσχολουμένῳ προσελθὼν ἀνακοινοῦσθαι.
12.3Sevgilisi ateşler içinde yatarken kapısına âlem yapmaya gider.
καὶ πρὸς τὴν αὑτοῦ ἐρωμένην κωμάζειν πυρέττουσαν.
12.4Kefil olduğu için davayı kaybetmiş birinin yanına gidip kendisine de kefil olmasını ister.
καὶ δίκην ὠφληκότα ἐγγύης προσελθὼν κελεῦσαι αὑτὸν ἀναδέξασθαι.
12.5Tanıklık edecekse, dava karara bağlandıktan sonra gelir.
καὶ μαρτυρήσων παρεῖναι τοῦ πράγματος ἤδη κεκριμένου.
12.6Bir düğüne davet edildiğinde kadınları yerden yere vurur.
καὶ κεκλημένος εἰς γάμους τοῦ γυναικείου γένους κατηγορεῖν.
12.7Uzun bir yolculuktan daha yeni dönmüş birini yürüyüşe çağırır.
καὶ ἐκ μακρᾶς ὁδοῦ ἥκοντα ἄρτι παρακαλεῖν εἰς περίπατον.
12.8Malını çoktan satmış birine daha çok para veren bir alıcı getirmeye bayılır.
δεινὸς δὲ καὶ προσάγειν ὠνητὴν πλείω διδόντα ἤδη πεπρακότι.
12.9Konuyu dinlemiş ve öğrenmiş olanlara ayağa kalkıp her şeyi baştan anlatır.
καὶ ἀκηκοότας
καὶ μεμαθηκότας ἀνίστασθαι ἐξ ἀρχῆς διδάσκων.
12.11Birinin olmasını istemediği ama geri çevirmeye utandığı işlere heveslenir.
καὶ πρόθυμος δὲ ἐπιμεληθῆναι, ἃ μὴ βούλεταί τις γενέσθαι, αἰσχύνεται δὲ ἀπείπασθαι.
12.12Kurban kesip para harcayan insanlardan faizini istemeye gelir. Bir köle kırbaçlanırken başında durup, bir zamanlar kendi kölesinin de böyle dayak yiyince kendini astığını anlatır.
καὶ θύοντας καὶ ἀναλίσκοντας ἥκειν τόκον ἀπαιτήσων. καὶ μαστιγουμένου οἰκέτου παρεστὼς διηγεῖσθαι,
ὅτι καὶ αὑτοῦ ποτε παῖς οὕτως πληγὰς λαβὼν ἀπήγξατο.
12.14Bir hakemlikte bulunduğunda, iki taraf da uzlaşmak isterken onları birbirine düşürür.
καὶ παρὼν διαίτῃ συγκρούειν, ἀμφοτέρων βουλομένων διαλύεσθαι.
12.15Dansa kalkacağı zaman, henüz sarhoş olmamış birini de tutup kaldırır.
καὶ ὀρχησόμενος ἅψασθαι ἑτέρου μηδέπω μεθύοντος.
13.113. İşgüzarlık (Περιεργία)
İşgüzarlık, hiç kuşkusuz, iyi niyetle sözlere ve işlere gereğinden fazla girişmek gibi görünecektir. İşgüzar da şu türden biridir:
ἀμέλει ⟨ἡ⟩ περιεργία δόξει εἶναι προσποίησίς τις λόγων καὶ πράξεων μετὰ εὐνοίας, ὁ δὲ περίεργος τοιοῦτός τις,
13.2Yapamayacağı şeyleri [ayağa kalkıp] üstlenir.
⟨οἷος⟩ ἐπαγγέλλεσθαι [ἀναστάς], ἃ μὴ δυνήσεται.
13.3Bir işin haklı olduğunda herkes anlaşmışken, itiraz etmek için ayağa kalkar ve çürütülür.
καὶ ὁμολογουμένου τοῦ πράγματος δικαίου εἶναι ἀνταναστὰς ἐλεγχθῆναι.
13.4Köleyi, oradakilerin içebileceğinden daha çok şarap karıştırmaya zorlar.
καὶ πλείω δὲ ἐπαναγκάσαι τὸν παῖδα κεράσαι, ἢ ὅσα δύνανται οἱ παρόντες ἐκπιεῖν.
13.5Kavga edenleri, tanımadıkları olsa bile, ayırmaya girişir.
καὶ διείργειν τοὺς μαχομένους, καὶ οὓς οὐ γιγνώσκει.
13.6Bir patikadan yol göstermeye kalkar, sonra nereye gittiğini bulamaz.
καὶ ἀτραποῦ ἡγήσασθαι, εἶτα μὴ δύνασθαι εὑρεῖν, οὗ πορεύεται.
13.7Komutanın yanına gidip ne zaman savaş düzenine geçeceğini, öbür gün ne buyruk vereceğini sorar.
καὶ τὸν στρατηγὸν προσελθὼν ἐρωτῆσαι, πότε μέλλει παρατάττεσθαι, καὶ τί μετὰ τὴν αὔριον παραγγελεῖ.
13.8Babasının yanına gidip annesinin çoktan yatak odasında uyuduğunu söyler.
καὶ προσελθὼν τῷ πατρὶ εἰπεῖν, ὅτι ἡ μήτηρ ἤδη καθεύδει ἐν τῷ δωματίῳ.
13.9Hekim hastaya şarap verilmesini yasakladığında, bir deneme yapmak istediğini söyleyip hastayı [şarapla] kendine getirmeye kalkar.
καὶ ἀπαγορεύοντος τοῦ ἰατροῦ, ὅπως μὴ δώσει οἶνον τῷ μαλακιζομένῳ, φήσας βούλεσθαι διάπειραν λαμβάνειν εὐτρεπίσαι τὸν κακῶς ἔχοντα.
13.10Bir kadın öldüğünde mezar taşına kocasının, babasının, annesinin ve kadının kendisinin adını, nereli olduğunu kazıtır; altına da "Bunların hepsi iyi insanlardı" diye ekletir.
καὶ γυναικὸς δὲ τελευτησάσης ἐπιγράψαι ἐπὶ τὸ μνῆμα τοῦ τε ἀνδρὸς αὐτῆς καὶ τοῦ πατρὸς καὶ τῆς μητρὸς καὶ αὐτῆς ⟨τῆς⟩ γυναικὸς τοὔνομα καὶ ποδαπή ἐστι, καὶ προσεπιγράψαι, ὅτι οὗτοι πάντες χρηστοὶ ἦσαν·
13.11Yemin edecekken çevresinde duranlara "Daha önce de çok yemin etmiştim" der.
καὶ ὀμνύναι μέλλων εἰπεῖν πρὸς τοὺς περιεστηκότας, ὅτι καὶ πρότερον πολλάκις ὀμώμοκα.
14.114. Kalın Kafalılık (Ἀναισθησία)
Kalın kafalılık, tarif etmek gerekirse, sözlerde ve işlerde psykhēnin ağırlığıdır.
ἔστι δὲ ἡ ἀναισθησία, ὡς ὅρῳ εἰπεῖν, βραδυτὴς ψυχῆς ἐν λόγοις καὶ πράξεσιν,
14.2Kalın kafalı da şu türden biridir: hesap taşlarıyla hesap yapıp toplamı bulduktan sonra yanında oturana "Kaç ediyor?" diye sorar.
ὁ δὲ ἀναίσθητος τοιοῦτός τις, οἷος λογισάμενος ταῖς ψήφοις καὶ κεφάλαιον ποιήσας ἐρωτᾶν τὸν παρακαθήμενον· τί γίγνεται;
14.3Hakkında dava açılmış, mahkemeye çıkacakken bunu unutup tarlaya gider.
καὶ δίκην φεύγων καὶ ταύτην εἰσιέναι μέλλων ἐπιλαθόμενος εἰς ἀγρὸν πορεύεσθαι.
14.4Tiyatroda oyun seyrederken uyuyakalır ve orada tek başına kalır. Çok yemek yediği bir gecenin ardından tuvalete kalkınca komşunun köpeğine ısırtır kendini.
καὶ θεωρῶν ἐν τῷ θεάτρῳ μόνος καταλείπεσθαι καθεύδων. καὶ πολλὰ φαγών,
τῆς νυκτὸς ⟨ἀναστὰς⟩ ὡς ἐπὶ θάκου ὑπὸ κυνὸς τῆς τοῦ γείτονος δηχθῆναι.
14.6Bir şey alıp kendi eliyle bir yere koyar, sonra onu arar ve bulamaz.
καὶ λαβών ⟨τι⟩ καὶ ἀποθεὶς αὐτός, τοῦτο ζητεῖν καὶ μὴ δύνασθαι εὑρεῖν.
14.7Dostlarından birinin öldüğü ve cenazeye gelmesi için kendisine haber verildiğinde, yüzünü asıp gözyaşı dökerek "Hayırlı olsun!" der.
καὶ ἀπαγγέλλοντος αὐτῷ, ὅτι τετελεύτηκέ τις αὐτοῦ τῶν φίλων, ἵνα παραγένηται, σκυθρωπάσας καὶ δακρύσας εἰπεῖν· ἀγαθῇ τύχῃ.
14.8Alacağı parayı geri alırken tanık getirmeye bayılır.
δεινὸς δὲ καὶ ἀπολαμβάνων ἀργύριον ὀφειλόμενον μάρτυρας παραλαβεῖν.
14.9Kış ortasında kölesiyle salatalık almadı diye kavga eder.
καὶ χειμῶνος ὄντος μάχεσθαι τῷ παιδί, ὅτι σικύους οὐκ ἠγόρασεν.
14.10Çocuklarını güreşmeye, koşmaya zorlayıp bitap düşürür.
καὶ τὰ παιδία ἑαυτοῦ παλαίειν ἀναγκάζων καὶ τροχάζειν [καὶ] εἰς κόπον ἐμβαλεῖν.
14.11Tarlada kendisi mercimek pişirirken tencereye iki kez tuz atıp yenmez hâle getirir.
καὶ ἐν ἀγρῷ αὐτὸς φακῆν ἕψων δὶς ἅλας εἰς τὴν χύτραν ἐμβαλὼν ἄβρωτον ποιῆσαι.
14.12Zeus yağmur yağdırırken "Yıldızlar ne hoş kokuyor!" der; oysa başkaları [toprağın kokusundan] söz eder.
καὶ ὕοντος τοῦ Διὸς εἰπεῖν· ἡδύ γε τῶν ἄστρων νομίζει, ὅτι δὴ καὶ οἱ ἄλλοι λέγουσι πίσσης.
14.13Biri "Kutsal Kapı'dan kaç ölü çıkarılmıştır sence?" diye sorunca ona "Senin de benim de o kadar olsun!" der.
καὶ λέγοντός τινος· πόσους οἴει κατὰ τὰς Ἱερὰς πύλας ἐξενηνέχθαι νεκρούς; πρὸς τοῦτον εἰπεῖν· ὅσοι ἐμοὶ καὶ σοὶ γένοιντο.
15.115. Terslik (Αὐθάδεια)
Terslik, insanlarla konuşurken gösterilen bir kabalıktır. Ters de şu türden biridir:
ἡ δὲ αὐθάδειά ἐστιν ἀπήνεια ὁμιλίας ἐν λόγοις, ὁ δὲ αὐθάδης τοιοῦτός τις,
15.2"Falanca nerede?" diye sorulunca "Başımı ağrıtma!" der.
οἷος ἐρωτηθείς· ὁ δεῖνα ποῦ ἐστιν; εἰπεῖν· πράγματά μοι μὴ πάρεχε·
15.3Selam verilince selam almaz.
καὶ προσαγορευθεὶς μὴ ἀντιπροσειπεῖν.
15.4Bir şey satarken alıcılara kaça vereceğini söylemez, "Kaç verirsin?" diye sorar.
⟨καὶ⟩ πωλῶν τι μὴ λέγειν τοῖς ὠνουμένοις, πόσου ἂν ἀποδοῖτο, ἀλλʼ ἐρωτᾶν, τί εὑρίσκει.
15.5Bayramlarda ona saygı gösterip armağan gönderenlere, "Bunları vermenize gerek yoktu" der.
καὶ τοῖς τιμῶσι καὶ πέμπουσιν εἰς τὰς ἑορτὰς εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἂν γένοιτο διδόμενα·
15.6Kendisini istemeden iten ya da ayağına basan kimseyi bağışlamaz.
καὶ οὐκ ἔχειν συγγνώμην οὔτε τῷ ἀπώσαντι αὐτὸν ἀκουσίως [οὔτε τῷ ὤσαντι] οὔτε τῷ ἐμβάντι.
15.7Bir dostu yardım sandığına katkıda bulunmasını istediğinde önce vermeyeceğini söyler; sonra parayı getirip "Bu paraya da yazık oluyor" der.
καὶ φίλῳ δὲ ἔρανον κελεύσαντι εἰσενεγκεῖν εἰπών, ὅτι οὐκ ἂν δοίη, ὕστερον ἥκειν φέρων καὶ λέγειν, ὅτι ἀπόλλυσι καὶ τοῦτο τὸ ἀργύριον.
15.8Yolda ayağı bir taşa takılınca taşa lanet etmeye bayılır.
καὶ προσπταίσας ἐν τῇ ὁδῷ δεινὸς καταράσασθαι τῷ λίθῳ·
15.9Kimseyi uzun süre beklemeye katlanmaz.
καὶ [ἀναμεῖναι] οὐκ ἂν ὑπομεῖναι πολὺν χρόνον οὐθένα.
15.10Ne şarkı söylemeye ne bir parça okumaya ne de dans etmeye yanaşır.
καὶ οὔτε ᾆσαι οὔτε ῥῆσιν εἰπεῖν οὔτε ὀρχήσασθαι ἂν ἠθέλησε.
15.11Tanrılara bile dua etmemeye bayılır.
δεινὸς δὲ καὶ τοῖς θεοῖς μὴ ἐπεύχεσθαι.
16.116. Batıl İnançlılık (Δεισιδαιμονία)
Batıl inançlılık, hiç kuşkusuz, ilahî güce karşı bir korkaklık gibi görünür. Batıl inançlı da şu türden biridir:
ἀμέλει ἡ δεισιδαιμονία δόξειεν ⟨ἂν⟩ εἷναι δειλία πρὸς τὸ δαιμόνιον, ὁ δὲ δεισιδαίμων τοιοῦτός τις,
16.2Ellerini çeşmede yıkayıp tapınaktan alınan suyu üstüne serptikten sonra ağzına bir defne yaprağı alır ve bütün gün öyle dolaşır.
οἷος ἐπιχρωνῆν ἀπονιψάμενος τὰς χεῖρας καὶ περιρρανάμενος ἀπὸ ἱεροῦ δάφνην εἰς τὸ στόμα λαβὼν οὕτω τὴν ἡμέραν περιπατεῖν.
16.3Yolunun önünden bir gelincik geçerse, biri oradan geçinceye ya da kendisi yolun öbür yanına üç taş atıncaya kadar yürümez.
καὶ τὴν ὁδὸν ἐὰν ὑπερδράμῃ γαλῆ, μὴ πρότερον πορευθῆναι, ἕως διεξέλθῃ τις ἢ λίθους τρεῖς ὑπὲρ τῆς ὁδοῦ διαβάλῃ.
16.4Evde bir yılan görürse, kızıl yılansa Sabazios'a yakarır; kutsal yılansa hemen orada bir kahraman tapınağı kurar.
καὶ ἐὰν ἴδῃ ὄφιν ἐν τῇ οἰκίᾳ, ἐὰν παρείαν, Σαβάδιον καλεῖν, ἐὰν δὲ ἱερόν, ἐνταῦθα ἡρῷον εὐθὺς ἱδρύσασθαι.
16.5Kavşaklardaki yağlanmış taşların önünden geçerken yağ şişesinden üstlerine yağ döker, diz çöküp secde ettikten sonra yoluna devam eder.
καὶ τῶν λιπαρῶν λίθων τῶν ἐν ταῖς τριόδοις παριὼν ἐκ τῆς ληκύθου ἔλαιον καταχεῖν καὶ ἐπὶ γόνατα πεσὼν καὶ προσκυνήσας ἀπαλλάττεσθαι.
16.6Bir fare arpa unu torbasını kemirirse, din yorumcusuna gidip ne yapması gerektiğini sorar. Yorumcu ona torbayı yamatmak için bir saraca vermesini söylese bile buna kulak asmaz, uğursuzluğu savmak için gidip kurban keser.
καὶ ἐὰν μῦς θύλακον ἀλφίτων διαφάγῃ, πρὸς τὸν ἐξηγητὴν ἐλθὼν ἐρωτᾶν, τί χρὴ ποιεῖν· καὶ ἐὰν ἀποκρίνηται αὐτῷ ἐκδοῦναι τῷ σκυτοδέψῃ ἐπιρράψαι, μὴ προσέχειν τούτοις, ἀλλʼ ἀποτραπεὶς ἐκθύσασθαι.
16.7Hekate'nin musallat olduğunu söyleyip evini sık sık arındırmaya bayılır.
καὶ πυκνὰ δὲ τὴν οἰκίαν καθᾶραι δεινὸς Ἑκάτης φάσκων ἐπαγωγὴν γεγονέναι·
16.8Yürürken baykuşlar öterse telaşa kapılır, "Athena daha güçlüdür" deyip ancak öyle geçer.
κἂν γλαῦκες βαδίζοντος αὐτοῦ ⟨ἀνακράγωσι⟩, ταράττεσθαι καὶ εἴπας· Ἀθηνᾶ κρείττων παρελθεῖν οὕτω.
16.9Ne bir mezara basmaya ne bir ölünün ne de yeni doğum yapmış bir kadının yanına gitmeye razı olur; kirlenmemenin kendisi için daha iyi olduğunu söyler.
καὶ οὔτε ἐπιβῆναι μνήματι οὔτʼ ἐπὶ νεκρὸν οὔτʼ ἐπὶ λεχὼ ἐλθεῖν ἐθελῆσαι, ἀλλὰ τὸ μὴ μιαίνεσθαι συμφέρον αὑτῷ φῆσαι εἶναι.
16.10Ayın dördüncü ve yedinci günlerinde evdekilere şarap kaynatmalarını buyurur; kendisi çıkıp mersin dalları, günnük, kurban çörekleri satın alır, eve dönünce de bütün gün Hermaphroditos heykellerini çelenklerle süsler.
καὶ ταῖς τετράσι δὲ καὶ ταῖς ἑβδομάσι προστάξας οἶνον ἕψειν τοῖς ἔνδον, ἐξελθὼν ἀγοράσαι μυρρίνας, λιβανωτόν, πόπανα καὶ εἰσελθὼν εἴσω στεφανῶν τοὺς Ἑρμαφροδίτους ὅλην τὴν ἡμέραν.
16.11Bir rüya gördüğünde rüya yorumcularına, kâhinlere, kuş falcılarına gidip hangi tanrıya ya da tanrıçaya dua etmesi gerektiğini sorar.
καὶ ὅταν ἐνύπνιον ἴδῃ, πορεύεσθαι πρὸς τοὺς ὀνειροκρίτας, πρὸς τοὺς μάντεις, πρὸς τοὺς ὀρνιθοσκόπους, ἐρωτήσων, τίνι θεῶν ἢ θεᾷ εὔχεσθαι δεῖ.
16.12Her ay Orpheusçu ayin hocalarına gidip karısıyla —karısının vakti yoksa sütanneyle— ve çocuklarıyla birlikte ayinden geçer.
καὶ τελεσθησόμενος πρὸς τοὺς Ὀρφεοτελεστὰς κατὰ μῆνα πορεύεσθαι μετὰ τῆς γυναικὸς ʽἐὰν δὲ μὴ σχολάζῃ η γυνή, μετὰ τῆς τίτθης’ καὶ τῶν παίδων.
16.13Deniz kıyısında üstüne titizlikle su serpip arınanlardan biri olduğu her hâlinden bellidir.
καὶ τῶν περιρραινομένων ἐπὶ θαλάττης ἐπιμελῶς δόξειεν ἂν εἶναι.
16.14Kavşaklarda sarımsakla çelenklenmiş [Hekate adaklarından] birini görürse, gidip başından aşağı yıkanır; rahibeleri çağırıp kendisini adasoğanıyla ya da bir köpek yavrusuyla arındırmalarını ister.
κἄν ποτε ἐπίδῃ σκορόδῳ ἐστεμμένον τῶν ἐπὶ ταῖς τριόδοις, ἀπελθὼν κατὰ κεφαλῆς λούσασθαι καὶ ἱερείας καλέσας σκίλλῃ ἢ σκύλακι κελεῦσαι αὑτὸν περικαθᾶραι.
16.15Deli ya da sara hastası birini görünce ürperip koynuna tükürür.
μαινόμενον δὲ ἰδὼν ἢ ἐπίληπτον φρίξας εἰς κόλπον πτύσαι.
17.117. Şikâyetçilik (Μεμψιμοιρία)
Şikâyetçilik, kendisine verilenleri yersiz yere kınamaktır.
ἔστιν ἡ μεμψιμοιρία ἐπιτίμησις παρὰ τὸ προσῆκον τῶν δεδομένων,
17.2Şikâyetçi de şu türden biridir: dostu ona [kurbandan] bir pay gönderdiğinde getirene "Beni akşam yemeğine çağırmayarak çorbasını da şarabını da benden esirgedi" der.
ὁ δὲ μεμψίμοιρος τοιόσδε τις, οἷος ἀποστείλαντος μερίδα τοῦ φίλου εἰπεῖν πρὸς τὸν φέροντα· ἐφθόνησέν μοι τοῦ ζωμοῦ καὶ τοῦ οἰναρίου οὐκ ἐπὶ δεῖπνον καλέσας.
17.3Sevgilisi onu öpüp okşarken "Merak ediyorum, beni can-ı gönülden de böyle seviyor musun?" der.
καὶ ὑπὸ τῆς ἑταίρας καταφιλούμενος εἰπεῖν· θαυμάζω, εἰ σὺ καὶ ἀπὸ τῆς ψυχῆς οὕτω με φιλεῖς.
17.4Zeus'a yağmur yağdırdığı için değil, geç yağdırdığı için kızar.
καὶ τῷ Διὶ ἀγανακτεῖν, οὐ διότι ὕει, ἀλλὰ διότι ὕστερον.
17.5Yolda bir kese bulunca "Ama hiç hazine bulmadım" der.
καὶ εὑρὼν ἐν τῇ ὁδῷ βαλλάντιον εἰπεῖν· ἀλλʼ οὐ θησαυρὸν εὕρηκα οὐδέποτε.
17.6Bir köleyi satıcıya çok yalvararak ucuza aldığında "Şaşıyorum, bu kadar ucuza sağlam bir şey almış olabilir miyim?" der.
καὶ πριάμενος ἀνδράποδον ἄξιον καὶ πολλὰ δεηθεὶς τοῦ πωλοῦντος· θαυμάζω εἰπεῖν ὅ τι ὑγιὲς οὕτω ἄξιον ἐώνημαι.
17.7"Bir oğlun oldu!" diye müjde verene "Malımın yarısı da gitti dersen doğruyu söylemiş olursun" der.
καὶ πρὸς τὸν εὐαγγελιζόμενον ὅτι υἱός σοι γέγονενʼ, εἰπεῖν ὅτι ἂν προσθῇς· καὶ τῆς οὐσίας τὸ ἥμισυ ἄπεστιν ἀληθῆ ἐρεῖς.
17.8Bir davayı bütün oyları alarak kazandığında bile, savunmasını yazan kişiyi haklı gerekçelerin çoğunu atlamakla suçlar.
καὶ δίκην νικήσας καὶ λαβὼν πάσας τὰς ψήφους ἐγκαλεῖν τῷ γράψαντι τὸν λόγον, ὡς πολλὰ παραλελοιπότι τῶν δικαίων·
17.9Dostları aralarında para toplayıp getirdiğinde biri "Sevin artık" derse, "Nasıl sevineyim? Parayı her birine geri ödemem, üstelik iyilik görmüş biri olarak bir de minnet borcu altında kalmam gerekiyor" der.
καὶ ἐράνου εἰσενεχθέντος παρὰ τῶν φίλων καὶ φήσαντός τινος· ἱλαρὸς ἴσθι, καὶ πῶς; εἰπεῖν, ὅτι δεῖ τἀργύριον ἀποδοῦναι ἑκάστῳ καὶ χωρὶς τούτων χάριν ὀφείλειν ὡς εὐεργετημένον;
18.118. Kuşkuculuk (Ἀπιστία)
Kuşkuculuk, hiç kuşkusuz, herkesten haksızlık beklemektir. Kuşkucu da şu türden biridir:
ἔστιν ἀμέλει ἡ ἀπιστία ὑπόληψίς τις ἀδικίας κατὰ πάντων, ὁ δὲ ἄπιστος τοιοῦτός τις,
18.2Kölesini çarşıya alışverişe gönderdiğinde, kaça aldığını öğrenmek için ardından başka bir köle yollar.
οἷος ἀποστείλας τὸν παῖδα ὀψωνήσοντα ἕτερον παῖδα πέμπειν τὸν πευσόμενον, πόσου ἐπρίατο.
18.3Parasını kendisi taşır, her stadionda bir oturup kaç para olduğunu sayar.
καὶ φέρων αὐτὸς τὸ ἀργύριον [καὶ] κατὰ στάδιον καθίζων ἀριθμεῖν πόσον ἐστίν.
18.4Yatağına uzanmışken karısına sandığı kilitleyip kilitlemediğini, kadeh dolabının mühürlenip mühürlenmediğini, avlu kapısının sürgüsünün çekilip çekilmediğini sorar. Karısı "Evet" dese bile yataktan çıplak ve yalınayak kalkar, kandili yakar, koşup hepsine kendisi bakar; ancak öyle, güç bela uyuyabilir.
καὶ τὴν γυναῖκα τὴν αὑτοῦ ἐρωτᾶν κατακείμενος, εἰ κέκλεικε τὴν κιβωτόν, καὶ εἰ σεσήμανται τὸ κυλιούχιον, καὶ εἰ ὁ μοχλὸς εἰς τὴν θύραν τὴν αὐλείαν ἐμβέβληται· καὶ ἂν ἐκείνη φῇ, μηδὲν ἧττον αὐτὸς ἀναστὰς γυμνὸς ἐκ τῶν στρωμάτων καὶ ἀνυπόδητος τὸν λύχνον ἅψας ταῦτα πάντα περιδραμὼν ἐπισκέψασθαι καὶ οὕτω μόλις ὕπνου τυγχάνειν.
18.5Kendisine borçlu olanlardan faizi tanıklar önünde ister, inkâr edemesinler diye.
καὶ τοὺς ὀφείλοντας αὑτῷ ἀργύριον μετὰ μαρτύρων ἀπαιτεῖν τοὺς τόκους, ὅπως μὴ δύναιντο ἔξαρνοι γενέσθαι.
18.6Giysisini en iyi işi yapacak çamaşırcıya değil, çamaşırcı için güvenilir bir kefil bulunduğunda vermeye bayılır.
καὶ τὸ ἱμάτιον δὲ ἐκδοῦναι δεινὸς οὐχ ὃς ⟨ἂν⟩ βέλτιστα ἐργάσηται, ἀλλʼ ὅταν ᾖ ἄξιος ἐγγυητὴς τοῦ κναφέως.
18.7Biri gelip ödünç kadeh istediğinde, elinden gelirse vermez. Gelen bir yakını ya da yakın bir dostuysa, kadehleri neredeyse ateşte sınayıp tarttıktan, hatta kefil bile aldıktan sonra ödünç verir.
καὶ ὅταν ἥκῃ τις αἰτησόμενος ἐκπώματα, μάλιστα μὲν μὴ δοῦναι, ἂν δʼ ἄρα τις οἰκεῖος ᾖ καὶ ἀναγκαῖος, μόνον οὐ πυρώσας καὶ στήσας καὶ σχεδὸν ἐγγυητὴν λαβὼν χρῆσαι.
18.8Peşinden gelen kölesine arkasından değil önünden yürümesini söyler; yolda kaçmasın diye onu gözünün önünde tutmak ister.
καὶ τὸν παῖδα δὲ ἀκολουθοῦντα κελεύειν αὑτοῦ ὄπισθεν μὴ βαδίζειν ἀλλʼ ἔμπροσθεν, ἵνα φυλάττῃ αὐτόν, μὴ ἐν τῇ ὁδῷ ἀποδρᾷ.
18.9Ondan bir şey satın alıp "Kaç tuttu? Hesaba yaz; şu an para gönderecek vaktim yok" diyenlere "Hiç zahmet etme; sen vakit buluncaya kadar ben seninle gelirim" der.
καὶ τοῖς εἰληφόσι τι παρʼ αὑτοῦ καὶ λέγουσι· πόσου, κατάθου· οὐ γὰρ σχολάζω πω πέμπειν· μηδὲν πραγματεύου· ἐγὼ γάρ, ⟨ἕως⟩ ἂν σὺ σχολάσῃς, συνακολουθήσω.
19.119. Pasaklılık (Δυσχέρεια)
Pasaklılık, insanları rahatsız eden bir beden bakımsızlığıdır.
ἔστιν ἡ δυσχέρεια ἀθεραπευσία σώματος λύπης παρασκευαστική,
19.2Pasaklı da şu türden biridir: derisi pul pul, ak lekeli, tırnakları uzamış bir hâlde ortalıkta dolaşır ve bunların soydan gelen hastalıklar olduğunu söyler: babasında da dedesinde de varmış, böylece soyuna dışarıdan bir çocuk sokmak kolay olmazmış.
ὁ δὲ δυσχερὴς τοιοῦτός τις, οἷος λέπραν ἔχων καὶ ἀλφὸν καὶ τοὺς ὄνυχας μεγάλους περιπατεῖν καὶ φῆσαι ταῦτα εἶναι αὑτῷ συγγενικὰ ἀρρωστήματα· ἔχειν γὰρ αὐτὸν καὶ τὸν πατέρα καὶ τὸν πάππον, καὶ οὐκ εἶναι ῥᾴδιον αὐτὸν εἰς τὸ γένος ὑποβάλλεσθαι.
19.3Hiç kuşkusuz baldırlarında yaralar, ayak parmaklarında bereler taşımaya da bayılır; bunları tedavi etmez, azmaya bırakır. Koltuk altları bir hayvanınki gibi, böğürlerinin aşağısına kadar kıllıdır; dişleri kararmış, çürümüştür; öyle ki yanına yaklaşılmaz, insanın midesini bulandırır.
ἀμέλει δὲ δεινὸς καὶ ἕλκη ἔχειν ἐν τοῖς ἀντικνημίοις καὶ προσπταίσματα ἐν τοῖς δακτύλοις καὶ μὴ θεραπεῦσαι ἀλλʼ ἐᾶσαι θηριωθῆναι· καὶ τὰς μασχάλας δὲ θηριώδεις καὶ δασείας ἔχειν ἄχρι ἐπὶ πολὺ τῶν πλευρῶν καὶ τοὺς ὀδόντας μέλανας καὶ ἐσθιομένους, ὥστε δυσέντευκτος εἶναι καὶ ἀηδής.
19.4Şunun gibi şeyler de yapar: yemek yerken sümkürür, kurban keserken kaşınır, konuşurken ağzından tükürük saçar, içerken de geğirir.
καὶ τὰ τοιαῦτα· ἐσθίων ἀπομύττεσθαι· θύων ἅμʼ ἀδαξᾶσθαι· προσλαλῶν ἀπορρίπτειν ἀπὸ τοῦ στόματος· ἅμα πιὼν προσερυγγάνειν.
19.5Karısıyla yıkanmamış yorganların içinde yatar.
ἀναπίπτοντος ἐν τοῖς στρώμασι μετὰ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ κοιμᾶσθαι.
19.6Hamamda kokmuş yağ kullanır ve leş gibi kokar.
ἐλαίῳ σαπρῷ ἐν βαλανείῳ χρώμενος σφύζεσθαι.
19.7Kalın bir iç giysisinin üstüne pek ince, lekelerle dolu bir dış giysi atıp çarşıya çıkar.
καὶ χιτωνίσκον παχὺν καὶ ἱμάτιον σφόδρα λεπτὸν καὶ κηλίδων μεστὸν ἀναβαλόμενος εἰς ἀγορὰν ἐξελθεῖν.
19.8Annesi kuş falcısına gittiğinde uğursuz sözler söyler.
καὶ εἰς [ἐξ] ὀρνιθοσκόπου τῆς μητρὸς ἐξελθούσης βλασφημῆσαι.
19.9Dua edilip sunu yapılırken kadehi düşürür ve harika bir şey yapmış gibi güler.
καὶ εὐχομένων καὶ σπενδόντων ἐκβαλεῖν τὸ ποτήριον καὶ γελάσαι ὡς τεράστιόν τι πεποιηκώς.
19.10Aulos çalınırken ötekilerden ayrı bir tek o el çırpar, ezgiye mırıldanarak eşlik eder, aulos çalan kızı neden hemen bitirmediği için azarlar.
καὶ αὐλούμενος δὲ κροτεῖν ταῖς χερσὶ μόνος τῶν ἄλλων καὶ συντερετίζειν καὶ ἐπιτιμᾶν τῇ αὐλητρίδι, τί οὐ ταχὺ παύσαιτο.
19.11Tükürmek isteyince sofranın üstünden tükürür ve şarap sunan köleye isabet ettirir.
καὶ ἀποπτύσαι δὲ βουλόμενος ὑπὲρ τῆς τραπέζης, προσπτύσαι τῷ οἰνοχόῳ.
20.120. Tatsızlık (Ἀηδία)
Tatsızlık, bir tarifle kavramak gerekirse, zarar vermeden canı sıkan bir davranış biçimidir. Tatsız da şu türden biridir:
ἔστιν ἡ ἀηδία, ὡς ὅρῳ λαβεῖν, ἔντευξις λύπης ποιητικὴ ἄνευ βλάβης, ὁ δὲ ἀηδὴς τοιοῦτός τις,
20.2Daha yeni uyumuş birinin yanına girip onunla laflamak için uyandırır.
οἷος ἐγείρειν ἄρτι καθεύδοντα εἰσελθών, ἵνα αὐτῷ λαλῇ.
20.3Denize açılmak üzere olanları alıkoyar.
καὶ ἀνάγεσθαι δὴ μέλλοντας κωλύειν.
20.4Birinin yanına gidip kendisi yürüyüşünü bitirinceye kadar onu beklemesini rica eder.
καὶ προσελθὼν δεῖσθαι ἐπισχεῖν, ἕως ἂν περιπατήσῃ.
20.5Bebeği sütannenin elinden alır, yemeği kendisi çiğneyip ona yedirir; dudaklarını şapırdatarak ona sevgi sözleri söyler, "Babasının küçük yaramazı" diye seslenir.
καὶ τὸ παιδίον τῆς τίτθης ἀφελόμενος, μασώμενος σιτίζειν αὐτὸς καὶ ὑποκορίζεσθαι ποππύζων καὶ πανουργιῶν τοῦ πάππου καλῶν.
20.6Yemek yerken çöpleme otu içip yukarıdan ve aşağıdan nasıl temizlendiğini, dışkısındaki safranın önündeki çorbadan bile daha kara olduğunu anlatır.
καὶ ἐσθίων δὲ ἅμα διηγεῖσθαι, ὡς ἐλλέβορον πιὼν ἄνω καὶ κάτω καθαρθείη καὶ ζωμοῦ τοῦ παρακειμένου ἐν τοῖς ὑποχωρήμασιν αὑτῷ μελαντέρα ⟨εἴη⟩ ἡ χολή.
20.7Ev halkının önünde annesine şunu sormaya bayılır: "Söyle anneciğim, sancılanıp beni doğurduğun gün hangi gündü?"
καὶ ἐρωτῆσαι δὲ δεινὸς ἐναντίον τῶν οἰκείων· Εἴπʼ ὦ μάμμη, ὅτʼ ὤδινες καὶ ἔτικτές με, τίς ἡμέρα;
20.8Annesi adına da bunun ne hoş bir şey olduğunu, [haz ile acının] ikisi olmadan insan dünyaya getirmenin kolay olmadığını söyler.
καὶ ὑπὲρ αὐτῆς δὲ λέγειν ὡς ἡδύ ἐστι, καὶ ἀμφότερα δὲ οὐκ ἔχοντα οὐ ῥᾴδιον ἄνθρωπον λαβεῖν.
20.9Evinde soğuk sarnıç suyu bulunduğunu, bahçesinin bol ve taze sebze verdiğini, aşçısının yemekleri iyi pişirdiğini anlatır. Evinin bir han olduğunu, çünkü hep dolu olduğunu; dostlarının ise delik bir küp olduğunu, çünkü ne kadar iyilik etse de onları dolduramadığını söyler.
καὶ ὅτι ψυχρὸν ὕδωρ ἐστὶ παρʼ αὑτῷ λακκαῖον· καὶ ὡς κῆπος λάχανα πολλὰ ἔχων καὶ ἁπαλά [ὥστε εἶναι ψυχρόν]· καὶ μάγειρος εὖ τὸ ὄψον σκευάζων· καὶ ὅτι ἡ οἰκία αὐτοῦ πανδοκεῖόν ἐστι· μεστὴ γάρ ἐστι· καὶ τοὺς φίλους αὐτοῦ εἶναι τὸν τετρημένον πίθον· εὖ ποιῶν γὰρ αὐτοὺς οὐ δύνασθαι ἐμπλῆσαι.
20.10Konuk ağırlarken yanındakine, parazitinin nasıl biri olduğunu gösterir. Kadehi kaldırıp herkesi içmeye çağırırken, oradakileri eğlendirecek şeyin hazır olduğunu, istenirse kölenin aulos çalan kızı hemen pezevenkten getireceğini söyler: "Hepimize aulos çalsın da eğlenelim diye."
καὶ ξενίζων δὲ δεῖξαι τὸν παράσιτον αὐτοῦ, ποῖός τίς ἐστι, τῷ συνδειπνοῦντι· καὶ παρακαλῶν δὲ ἐπὶ τοῦ ποτηρίου εἰπεῖν, ὅτι τὸ τέρψον τοὺς παρόντας παρεσκεύασται, καὶ ὅτι αὐτήν, ἐὰν κελεύσωσιν, ὁ παῖς μέτεισι παρὰ τοῦ πορνοβοσκοῦ ἤδη, ὅπως πάντες ὑπʼ αὐτῆς αὐλώμεθα καὶ εὐφραινώμεθα.
21.121. Ucuz Gösteriş (Μικροφιλοτιμία)
Ucuz gösteriş, itibar isteğinin bayağı bir türü sayılabilir. Ucuz gösterişçi de şu türden biridir:
ἡ δὲ μικροφιλοτιμία δόξει εἶναι ὄρεξις τιμῆς ἀνελεύθερος, ὁ δὲ μικροφιλότιμος τοιοῦτός τις,
21.2Yemeğe çağrıldığında, ev sahibinin tam yanına uzanıp yemek için can atar.
οἷος σπουδάσαι ἐπὶ δεῖπνον κληθεὶς παρʼ αὐτὸν τὸν καλέσαντα κατακείμενος δειπνῆσαι.
21.3Oğlunun saçını kestirmek için onu Delphoi'ye kadar götürür.
καὶ τὸν υἱὸν ἀποκεῖραι ἀγαγὼν εἰς Δελφούς.
21.4Peşinden yürüyen uşağının bir Habeş olmasına özen gösterir.
καὶ ἐπιμεληθῆναι δέ, ὅπως αὑτῷ ὁ ἀκόλουθος Αἰθίοψ ἔσται.
21.5Bir mina gümüş ödeyecek olsa, yeni basılmış parayla öder.
καὶ ἀποδιδοὺς μνᾶν ἀργυρίου καινὸν ποιῆσαι ἀποδοῦναι.
21.6Evde beslediği küçük karga için bir merdivencik satın almaya, tunçtan bir kalkancık yaptırmaya bayılır: karga o kalkanı taşıyarak merdivenin üstünde sıçrayıp dursun diye.
καὶ κολοιῷ δὲ ἔνδον τρεφομένῳ δεινὸς κλιμάκιον πρίασθαι καὶ ἀσπίδιον χαλκοῦν ποιῆσαι, ὃ ἔχων ἐπὶ τοῦ κλιμακίου ὁ κολοιὸς πηδήσεται.
21.7Bir öküz kurban ettiğinde hayvanın alın derisini iri çelenklerle sarıp evin girişinin tam karşısına çiviler ki içeri girenler onun öküz kurban ettiğini görsün.
καὶ βοῦν θύσας τὸ προμετωπίδιον ἀπαντικρὺ τῆς εἰσόδου προσπατταλῶσαι, στέμμασι μεγάλοις περιδήσας, ὅπως οἱ εἰσιόντες ἴδωσιν, ὅτι βοῦν ἔθυσε.
21.8Süvarilerle birlikte alayda yürüdükten sonra öteki her şeyi kölesine verip eve götürtür; kendisi ise cübbesini omzuna atar, mahmuzları ayağında agorada dolaşır.
καὶ πομπεύσας μετὰ τῶν ἱππέων τὰ μὲν ἄλλα πάντα δοῦναι τῷ παιδὶ ἀπενεγκεῖν οἴκαδε, ἀναβαλόμενος δὲ θοἰμάτιον ἐν τοῖς μύωψι κατὰ τὴν ἀγορὰν περιπατεῖν.
21.9Malta köpekçiği ölünce ona bir mezar yaptırır, küçük bir mezar taşı dikip üstüne "Malta soyundan Klados" diye yazdırır.
καὶ κυναρίου δὲ Μελιταίου τελευτήσαντος αὐτῷ μνῆμα ποιῆσαι καὶ στηλίδιον ποιήσας ἐπιγράψαι κλάδος Μελιταῖος.
21.10Asklepios tapınağına tunçtan bir yüzük adar, sonra her gün gidip onu parlatır, çelenkle süsler, yağlar.
καὶ ἀναθεὶς δακτύλιον χαλκοῦν ἐν τῷ Ἀσκληπιείῳ τοῦτον ἐκτρίβειν στεφανοῦν ἀλείφειν ὁσημέραι.
21.11Elbette prytanislerle de, kurbanların sonucunu halka kendisinin bildirmesi için anlaşır. Parlak bir cübbe hazırlatıp başına çelenk takarak kürsüye çıkar ve şöyle der: "Ey Atinalılar, biz prytanisler Tanrıların Anası için Galaksia kurbanlarını sunduk; kurbanlar uğurlu çıktı, siz de bu iyilikleri kabul edin." Bu haberi verdikten sonra evine döner ve karısına o gün ne kadar parladığını uzun uzun anlatır.
ἀμέλει δὲ καὶ συνδιοικήσασθαι παρὰ τῶν πρυτάνεων, ὅπως ἀπαγγείλῃ τῷ δήμῳ τὰ ἱερά, καὶ παρεσκευασμένος λαμπρὸν ἱμάτιον καὶ ἐστεφανωμένος παρελθὼν εἰπεῖν· ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἐθύομεν οἱ πρυτάνεις [τὰ ἱερὰ] τῇ Μητρὶ τῶν θεῶν τὰ Γαλάξια, καὶ τὰ ἱερὰ καλά, καὶ ὑμεῖς δέχεσθε τὰ ἀγαθά. καὶ ταῦτα ἀπαγγείλας ἀπιὼν διηγήσασθαι οἴκαδε τῇ αὑτοῦ γυναικί, ὡς καθʼ ὑπερβολὴν εὐημέρει.
22.122. Eli Sıkılık (Ἀνελευθερία)
Eli sıkılık, masraf gerektiren itibar hevesinden yoksun olmaktır. Eli sıkı da şu türden biridir:
ἡ δὲ ἀνελευθερία ἐστὶν ἀπουσία τις [ἀπὸ] φιλοτιμίας δαπάνην ἐχούσης, ὁ δὲ ἀνελεύθερος τοιοῦτός τις,
22.2Tragedya yarışmasında kazanınca Dionysos'a tahtadan bir şerit adar, üstüne de yalnız kendi adını yazdırır.
οἷος νικήσας τραγῳδοῖς ταινίαν ξυλίνην ἀναθεῖναι τῷ Διονύσῳ, ἐπιγράψας μὲν αὑτοῦ τὸ ὄνομα.
22.3Halk mecliste bağış sözü verirken kalkar, sessizce aradan sıvışır.
καὶ ἐπιδόσεων γιγνομένων ἐκ τοῦ δήμου, ἀναστὰς σιωπῇ ἐκ τοῦ μέσου ἀπελθεῖν.
22.4Kızını evlendirirken kurbanlık hayvanın etini, rahiplere düşen paylar dışında satar; düğünde hizmet edecekleri de yemeklerini kendi evlerinde yemek şartıyla tutar.
καὶ ἐκδιδοὺς αὑτοῦ θυγατέρα τοῦ μὲν ἱερείου πλὴν τῶν ἱερέων τὰ κρέα ἀποδόσθαι, τοὺς δὲ διακονοῦντας ἐν τοῖς γάμοις οἰκοσίτους μισθώσασθαι.
22.5Trierarkhlık yaparken kaptanın yatak takımını güverteye kendi altına serer, kendisininkini bir kenara kaldırır.
καὶ τριηραρ⟨χῶν τὰ μὲν το⟩ῦ κυβερνήτου στρώματα αὑτῷ ἐπὶ τοῦ καταστρώματος ὑποστόρνυσθαι, τὰ δὲ αὑτοῦ ἀποτιθέναι.
22.6Mousa şenlikleri geldiğinde çocuklarını öğretmene göndermemekte ustadır; katkı payı ödemesinler diye hasta olduklarını söyler.
καὶ τὰ παιδία δὲ δεινὸς μὴ πέμψαι εἰς διδασκάλου, ὅταν ᾖ [τοῦ ἀποτιθέναι καὶ τὰ παιδία] Μουσεῖα, ἀλλὰ φῆσαι κακῶς ἔχειν, ἵνα μὴ συμβάλωνται.
22.7Çarşıdan yiyecek alınca sebzeleri kendisi, cübbesinin göğüs kıvrımında taşır.
καὶ ἐξ ἀγορᾶς δὲ ὀψωνήσας [τὰ κρέα] αὐτὸς φέρειν τὰ λάχανα ἐν τῷ προκολπίῳ.
22.8Cübbesini yıkanmaya verdiği gün evden dışarı çıkmaz.
καὶ ἔνδον μένειν, ὅταν ἐκδῷ θοἰμάτιον ἐκπλῦναι·
22.9Bir dostu yardım parası topluyor ve bunu ona da açmışsa, onun geldiğini uzaktan görünce yoldan sapar, dolambaçlı yoldan evine gider.
καὶ φίλου ἔρανον συλλέγοντος καὶ διειλεγμένου αὐτῷ, προσιόντα προϊδόμενος ἀποκάμψας ἐκ τῆς ὁδοῦ τὴν κύκλῳ οἴκαδε πορευθῆναι·
22.10Karısı ona çeyiz getirdiği hâlde bir hizmetçi satın almaz; karısı dışarı çıkacağı zaman ona eşlik etsin diye kadınlar çarşısından bir kızcağız kiralar.
καὶ τῇ γυναικὶ δὲ τῇ ἑαυτοῦ προῖκα εἰσενεγκαμένῃ μὴ πρίασθαι θεράπαιναν, ἀλλὰ μισθοῦσθαι εἰς τὰς ἐξόδους ἐκ τῆς γυναικείας παιδίον τὸ συνακολουθῆσον·
22.11Pençe üstüne pençe vurulmuş ayakkabılar giyer ve bunların boynuzdan farksız sağlam olduğunu söyler.
καὶ τὰ ὑποδήματα παλινπήξει κεκαττυμένα φορεῖν καὶ λέγειν, ὅτι κέρατος οὐδὲν διαφέρει·
22.12Sabah kalkınca evi kendisi süpürür, sedirlerdeki tahtakurularını kendisi ayıklar.
καὶ ἀναστὰς τὴν οἰκίαν καλλῦναι καὶ τὰς κλίνας ἐκκορῆσαι·
22.13Otururken, üstündeki kaba cübbeyi yıpranmasın diye kenara çevirir.
καὶ καθεζόμενος παραστρέψαι τὸν τρίβωνα, ὃν αὐτὸν φορεῖ.
23.123. Palavracılık (Ἀλαζονεία)
Elbette palavracılık, insanın kendisinde olmayan iyi şeyler varmış gibi davranması sayılacaktır. Palavracı da şu türden biridir:
ἀμέλει δὲ ἡ ἀλαζονεία δόξει εἶναι προσποίησίς τις ἀγαθῶν οὐκ ὄντων, ὁ δὲ ἀλαζὼν τοιοῦτός τις,
23.2Pire'de iskelenin üstünde durup yabancılara denizde ne çok parası bulunduğunu anlatır; tefecilik işinin ne kadar büyük olduğunu, kendisinin ne kadar kazanıp ne kadar kaybettiğini sayıp döker. Bu palavraları atarken bir yandan da, bankada topu topu bir drahmisi durduğu hâlde, kölesini bankaya yollar.
οἶος ἐν τῷ διαζεύγματι ἑστηκὼς διηγεῖσθαι ξένοις, ὡς πολλὰ χρήματα αὑτῷ ἐστιν ἐν τῇ θαλάττῃ· καὶ περὶ τῆς ἐργασίας τῆς δανειστικῆς διεξιέναι, ἡλίκη, καὶ αὐτὸς ὅσα εἴληφε καὶ ἀπολώλεκε· καὶ ἅμα ταῦτα πλεθρίζων πέμπειν τὸ παιδάριον εἰς τὴν τράπεζαν, δραχμῆς αὐτῷ κειμένης.
23.3Yolda bir yol arkadaşı buldu mu onu laflarıyla oyalamaya bayılır: İskender'le birlikte sefere çıktığını, İskender'in kendisine nasıl davrandığını, oradan kaç tane mücevher kakmalı kadeh getirdiğini anlatır; Asya'daki zanaatkârların Avrupa'dakilerden iyi olduğunu ileri sürüp tartışır. Bütün bunları da şehirden dışarı hiç adım atmamış olduğu hâlde söyler.
καὶ συνοδοιπόρου δὲ ἀπολαῦσαι ἐν τῇ ὁδῷ δεινὸς λέγων, ὡς μετʼ Ἀλεξάνδρου ἐστρατεύσατο, καὶ ὡς αὐτῷ εἶχε, καὶ ὅσα λιθοκόλλητα ποτήρια ἐκόμισε· καὶ περὶ τῶν τεχνιτῶν τῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ, ὅτι βελτίους εἰσὶ τῶν ἐν τῇ Εὐρώπῃ, ἀμφισβητῆσαι· καὶ ταῦτα φῆσαι, οὐδαμοῦ ἐκ τῆς πόλεως ἀποδεδημηκώς.
23.4Antipatros'tan, kendisini Makedonya'ya çağıran tam üç mektup geldiğini söyler. Kendisine gümrüksüz kereste çıkarma izni verildiği hâlde, kimse hakkında iftira etmesin diye bunu geri çevirdiğini anlatır: "Makedonlara karşı daha akıllıca davranmak gerekirdi."
καὶ γράμματα δὲ εἰπεῖν ὡς πάρεστι παρʼ Ἀντιπάτρου τριττὰ δὴ λέγοντα παραγίγνεσθαι αὐτὸν εἰς Μακεδονίαν· καὶ διδομένης αὐτῷ ἐξαγωγῆς ξύλων ἀτελοῦς, ὅτι ἀπείρηται, ὅπως μηδʼ ὑφʼ ἑνὸς συκοφαντηθῇ· περαιτέρω φιλοσοφεῖν προσῆκε Μακεδόσι.
23.5Kıtlık zamanında şehrin yoksul vatandaşlarına dağıttıkları yüzünden masraflarının beş talantı aştığını söyler: "Hayır diyemiyorum ki."
καὶ ἐν τῇ σιτοδείᾳ δὲ ὡς πλείω ἢ πέντε τάλαντα αὑτῷ γένοιτο τὰ ἀναλώματα διδόντι τοῖς ἀπόροις τῶν πολιτῶν· ἀνανεύειν γὰρ οὐ δύνασθαι.
23.6Yanına tanımadığı kimseler oturduysa, onlardan birine hesap taşlarını dizmesini söyler. Altı yüzlükler ve birlikler hâlinde sayıp her kaleme inandırıcı birer ad takarak toplamı on talanta çıkarır ve bunun yardımlaşma derneklerine yaptığı katkılar olduğunu söyler. Üstelik trierarkhlıklarını ve üstlendiği bütün kamu hizmetlerini bu hesaba katmadığını da ekler.
καὶ ἀγνώτων δὲ παρακαθημένων κελεῦσαι θεῖναι τὰς ψήφους ἕνα αὐτῶν καὶ ποσῶν καθʼ ἑξακοσίας καὶ κατὰ μίαν καὶ προστιθεὶς πιθανῶς ἑκάστοις τούτων ὀνόματα ποιῆσαι καὶ δέκα τάλαντα· καὶ τοῦτο φῆσαι εἰσενηνέχθαι εἰς ἐράνους αὑτῷ· καὶ τὰς τριηραρχίας εἰπεῖν ὅτι οὐ τίθησιν οὐδὲ τὰς λῃτουργίας, ὅσας λελῃτούργηκε.
23.7Cins atların satıldığı yere gidip satıcılara atı satın almak istiyormuş gibi yapar.
καὶ προσελθὼν δʼ εἰς τοὺς ἵππους τοὺς ἀγαθοὺς τοῖς πωλοῦσι προσποιήσασθαι ὠνητιᾶν.
23.8Sedir pazarına gidip iki talant değerinde giysi ister, sonra yanında altın getirmediği için kölesiyle kavga eder.
καὶ ἐπὶ τὰς κλίνας ἐλθὼν ἱματισμὸν ζητῆσαι εἰς δύο τάλαντα καὶ τῷ παιδὶ μάχεσθαι, ὅτι τὸ χρυσίον οὐκ ἔχων αὑτῷ ἀκολουθεῖ.
23.9Kirada oturduğu hâlde, bilmeyen birine bu evin babasından kaldığını, misafir ağırlamaya küçük geldiği için de satmayı düşündüğünü söyler.
καὶ ἐν μισθωτῇ οἰκίᾳ οἰκῶν φῆσαι ταύτην εἶναι τὴν πατρῴαν πρὸς τὸν μὴ εἰδότα, καὶ διότι μέλλει πωλεῖν αὐτὴν διὰ τὸ ἐλάττω εἶναι αὑτῷ πρὸς τὰς ξενοδοκίας.
24.124. Kibir (Ὑπερηφανία)
Kibir, kendisi dışındaki herkesi hor görmektir. Kibirli de şu türden biridir:
ἔστι δὲ ἡ ὑπερηφανία καταφρόνησίς τις πλὴν αὑτοῦ τῶν ἄλλων, ὁ δὲ ὑπερήφανος τοιόσδε τις,
24.2Kendisiyle acele görüşmek isteyen birine, yemekten sonra yürüyüşe çıktığında onu dinleyeceğini söyler.
οἷος τῷ σπεύδοντι ἀπὸ δείπνου ἐντεύξεσθαι φάσκειν ἐν τῷ περιπατεῖν.
24.3Birine iyilik ettiyse bunu unutmadığını söyler.
καὶ εὖ ποιήσας μεμνῆσθαι φάσκειν.
24.4Kendisine hakemlik için başvuranların davalarını sokakta yürürken alelacele karara bağlar.
καὶ βαδίζων ἐν ταῖς ὁδοῖς τὰς διαίτας κρίνειν ἐν ⟨τάχει⟩ τοῖς ἐπιτρέψασι.
24.5Bir göreve seçildiğinde vakti olmadığını söyleyip yemin ederek görevi reddeder.
καὶ χειροτονούμενος ἐξόμνυσθαι τὰς ἀρχάς, οὐ φάσκων σχολάζειν.
24.6Kimsenin yanına önce kendisi gitmeye yanaşmaz.
καὶ προσελθεῖν πρότερος οὐδενὶ θελῆσαι.
24.7Kendisine bir şey satanları ya da yanında ücretle çalışanları, gün ağarırken gelsinler diye çağırmakta ustadır.
καὶ τοὺς πωλοῦντάς τι ἢ μεμισθωμένους δεινὸς κελεῦσαι ἥκειν πρὸς αὐτὸν ἅμʼ ἡμέρᾳ.
24.8Sokakta yürürken karşılaştıklarıyla konuşmaz, başını öne eğer; canı isteyince de yeniden kaldırır.
καὶ ἐν ταῖς ὁδοῖς πορευόμενος μὴ λαλεῖν τοῖς ἐντυγχάνουσι κάτω κεκυφώς, ὅταν δὲ αὐτῷ δόξῃ, ἄνω πάλιν.
24.9Dostlarını yemeğe çağırdığında onlarla birlikte sofraya oturmaz; maiyetinden birini onlarla ilgilenmekle görevlendirir.
καὶ ἑστιῶν τοὺς φίλους αὐτὸς μὴ συνδειπνεῖν, ἀλλὰ τῶν ὑφʼ αὑτόν τινι συντάξαι αὐτῶν ἐπιμελεῖσθαι.
24.10Bir yere gideceği zaman, geldiğini haber verecek birini önden yollar.
καὶ προαποστέλλειν δέ, ἐπὰν πορεύηται, τὸν ἐροῦντα, ὅτι προσέρχεται.
24.11Yağlanırken, yıkanırken ya da yemek yerken kimsenin yanına girmesine izin vermez.
καὶ οὔτε ἐπʼ ἀλειφόμενον αὑτὸν οὔτε λούμενον οὔτε ἐσθίοντα ἐᾶσαι ἂν εἰσελθεῖν.
24.12Elbette biriyle hesaplaşırken de taşları sürüp toplamı çıkarmayı kölesine bırakır, sonra ona toplamı adamın hesabına yazmasını emreder.
ἀμέλει δὲ καὶ λογιζόμενος πρός τινα τῷ παιδὶ συντάξαι τὰς ψήφους διωθεῖν καὶ κεφάλαιον ποιήσαντι γράψαι αὑτῷ εἰς λόγον.
24.13Mektup yazarken "Lütfeder misin" diye yazmaz; "Şunun olmasını istiyorum", "Almak için sana adam yolladım", "Başka türlü olmasın", "Derhâl" diye yazar.
καὶ ἐπιστέλλων μὴ γράφειν, ὅτι χαρίζοιο ἄν μοι, ἀλλʼ ὅτι βούλομαι γενέσθαι καὶ ἀπέσταλκα πρὸς σὲ ληψόμενοσʼ καὶ ὅπως ἄλλως μὴ ἔσται καὶ τὴν ταχίστην.
25.125. Korkaklık (Δειλία)
Elbette korkaklık, psykhēnin korku içinde geri çekilmesi sayılabilir. Korkak da şu türden biridir:
ἀμέλει δὲ ἡ δειλία δόξειεν ⟨ἂν⟩ εἶναι ὕπειξίς τις ψυχῆς ἔμφοβος, ὁ δὲ δειλὸς ⟨τοιοῦτός⟩ τις,
25.2Denizde giderken kıyıdaki burunları korsan gemisi sanır. Dalgalar kabarınca yolcular arasında sırlara erdirilmemiş biri olup olmadığını sorar. Kaptanın yanına başını uzatıp yolun yarısına gelip gelmediklerini, havanın gidişatı hakkında ne düşündüğünü sorar; yanında oturana da gördüğü bir rüya yüzünden korktuğunu söyler. Sonra gömleğini çıkarıp kölesine verir ve kendisini karaya çıkarmaları için yalvarır.
οἶος πλέων τὰς ἄκρας φάσκειν ἡμιολίας εἶναι· καὶ κλύδωνος γενομένου ἐρωτᾶν, εἴ τις μὴ μεμύηται τῶν πλεόντων· καὶ τοῦ κυβερνήτου ἀνακύπτων μὲν πυνθάνεσθαι, εἰ μεσοπορεῖ, καὶ τί αὐτῷ δοκεῖ τὰ τοῦ θεοῦ, καὶ πρὸς τὸν παρακαθήμενον λέγειν, ὅτι φοβεῖται ἀπὸ ἐνυπνίου τινός· καὶ ἐκδὺς διδόναι τῷ παιδὶ τὸν χιτωνίσκον· καὶ δεῖσθαι πρὸς τὴν γῆν προσάγειν αὑτόν.
25.3Sefere çıktığında, piyadeler savaşa koşarken kendi demesinden olanları yanına çağırır, önce yanında durup etrafa bir göz atmalarını söyler; hangilerinin düşman olduğunu ayırt etmenin zor olduğunu ileri sürer.
καὶ στρατευόμενος δὲ ⟨τοῦ⟩ πεζοῦ ἐκβοηθοῦντος τοὺς ⟨δημότας⟩ προσκαλεῖν, κελεύων πρὸς αὑτὸν στάντας πρῶτον περιιδεῖν, καὶ λέγειν, ὡς ἔργον διαγνῶναί ἐστι, πότεροί εἰσιν οἱ πολέμιοι·
25.4Bağırışları duyup düşenleri görünce yanındakilere telaştan kılıcını almayı unuttuğunu söyleyip çadıra koşar. Kölesini düşmanların nerede olduğunu gözetlemeye gönderir, kılıcı yastığın altına saklar, sonra uzun süre onu arıyormuş gibi oyalanır.
καὶ ἀκούων κραυγῆς καὶ ὁρῶν πίπτοντας εἰπεῖν πρὸς τοὺς παρεστηκότας, ὅτι τὴν σπάθην λαβεῖν ὑπὸ τῆς σπουδῆς ἐπελάθετο, τρέχειν ἐπὶ τὴν σκηνήν, τὸν παῖδα ἐκπέμψας καὶ κελεύσας προσκοπεῖσθαι, ποῦ εἰσιν οἱ πολέμιοι, ἀποκρύψαι αὐτὴν ὑπὸ τὸ προσκεφάλαιον, εἶτα διατρίβειν πολὺν χρόνον ὡς ζητῶν·
25.5Çadırdayken dostlarından birinin yaralı olarak getirildiğini görünce koşup ona cesaret verir, onu sırtlayıp kendisi taşır. Sonra yaralının bakımıyla uğraşır, yarasını süngerle siler, başında oturup yaradaki sinekleri kovar; kısacası düşmanla dövüşmek dışında her şeyi yapar. Borazancı savaş işaretini verince çadırda oturduğu yerden şöyle söylenir: "Defol git! Durmadan borazan çalıp adamı uyutmayacak!"
καὶ ἐν τῇ σκηνῇ ὁρῶν τραυματίαν τινὰ προσφερόμενον τῶν φίλων προσδραμὼν καὶ θαρρεῖν κελεύσας ὑπολαβὼν φέρειν· καὶ τοῦτον θεραπεύειν καὶ περισπογγίζειν καὶ παρακαθήμενος ἀπὸ τοῦ ἕλκους τὰς μυίας σοβεῖν καὶ πᾶν μᾶλλον ἢ μάχεσθαι τοῖς πολεμίοις· καὶ τοῦ σαλπικτοῦ δὲ τὸ πολεμικὸν σημήναντος καθήμενος ἐν τῇ σκηνῇ ⟨εἰπεῖν⟩. ἄπαγʼ ἐς κόρακας· οὐκ ἐάσει τὸν ἄνθρωπον ὕπνου λαβεῖν πυκνὰ σημαίνων·
25.6Başkasının yarasından kana bulanmış hâlde savaştan dönenleri karşılar ve büyük bir tehlike atlatmış gibi anlatır: "Dostlarımdan birini kurtardım." Sonra kabile arkadaşlarını yaralının yattığı yere onu görmeye götürür ve her birine, onu kendi elleriyle çadıra kendisinin taşıdığını anlatır.
καὶ αἵματος δὲ ἀνάπλεως ἀπὸ τοῦ ἀλλοτρίου τραύματος ἐντυγχάνειν τοῖς ἐκ τῆς μάχης ἐπανιοῦσι καὶ διηγεῖσθαι ὡς κινδυνεύσας· ἕνα σέσωκα τῶν φίλων· καὶ εἰσάγειν πρὸς τὸν κατακείμενον σκεψομένους [τοὺς δημότας] τοὺς φυλέτας καὶ τούτων ἅμʼ ἑκάστῳ διηγεῖσθαι, ὡς αὐτὸς αὐτὸν ταῖς ἑαυτοῦ χερσὶν ἐπὶ σκηνὴν ἐκόμισεν.
26.126. Oligarşi Düşkünlüğü (Ὀλιγαρχία)
Oligarşi düşkünlüğü, güce ve kazanca hırsla sarılan bir iktidar sevgisi sayılabilir. Oligarşi düşkünü de şu türden biridir: Halk, alayın düzenlenmesinde arkhona kimleri yardımcı seçeceğini görüşürken o kürsüye çıkıp bunların tam yetkili olması gerektiğini ilan eder. Başkaları on kişi önerse bile "Bir kişi yeter," der, "ama o bir kişi gerçek bir adam olmalı." Homeros'un dizelerinden yalnız şunu bilir: "Çok başlılık iyi değildir, bir tek hükümdar olsun"; geri kalanlardan tek bir dize bilmez.
δόξειεν δʼ ἂν εἶναι ἡ ὀλιγαρχία ⟨φιλαρχία⟩ τις ἰσχύος καὶ κέρδους γλιχομένη, ὁ δὲ ὀλιγαρχικὸς τοιοῦτός ⟨τις⟩, οἷος τοῦ δήμου βουλευομένου,
τίνας τῷ ἄρχοντι προσαιρήσονται τῆς πομπῆς τοὺς συνεπιμελησομένους, παρελθὼν ἀποφήνασθαι, ὡς δεῖ αὐτοκράτορας τούτους εἶναι, κἂν ἄλλοι προβάλλωνται δέκα, λέγειν· ἱκανὸς εἷς ἐστι, τοῦτον δὲ ὅτι δεῖ ἄνδρα εἶναι. καὶ τῶν Ὁμήρου ἐπῶν τοῦτο ἓν μόνον κατέχειν, ὅτι οὐκ ἀγαθὸν πολυκοιρανίη, εἷς κοίρανος ἔστω, τῶν δὲ ἄλλων μηδὲν ἐπίστασθαι.
26.3Elbette şu türden sözlerde de ustadır: "Biz bu işleri kendi aramızda toplanıp konuşmalıyız. Kalabalıktan ve agoradan kurtulmalı, görevlere yanaşıp da bu adamlar tarafından kâh aşağılanmaya kâh onurlandırılmaya artık son vermeliyiz." Bir de şöyle der: "Bu şehirde ya onlar oturmalı ya biz."
ἀμέλει δὲ δεινὸς τοῖς τοιούτοις τῶν λόγων χρήσασθαι ὅτι δεῖ αὐτοὺς ἡμᾶς συνελθόντας περὶ τούτων βουλεύσασθαι καὶ ἐκ τοῦ ὄχλου καὶ τῆς ἀγορᾶς ἀπαλλαγῆναι καὶ παύσασθαι ἀρχαῖς πλησιάζοντας καὶ ὑπὸ τούτων αὐτοὺς ὑβριζομένους ἢ τιμωμένους, ⟨καὶ⟩ ὅτι ἢ τούτους δεῖ ἢ ἡμᾶς οἰκεῖν τὴν πόλιν.
26.4Öğle vakti dışarı çıkar; cübbesini düzgünce omzuna atmış, saçını ne kısa ne uzun kestirmiş, tırnaklarını özenle kesmiş hâlde, tragedya oyuncusu edasıyla şu sözleri savurarak dolaşır:
καὶ τὸ μέσον δὲ τῆς ἡμέρας ἐξιὼν καὶ τὸ ἱμάτιον ἀναβεβλημένος καὶ μέσην κουρὰν κεκαρμένος καὶ ἀκριβῶς ἀπωνυχισμένος σοβεῖν τοὺς τοιούτους λόγους τραγῳδῶν·
26.5"Muhbirler yüzünden bu şehirde yaşanmaz oldu." Mahkemelerde rüşvet yiyenlerin elinden çok çektiğimizi, kamu işlerine girişenlerin ne istediğine şaştığını söyler; kalabalığın nankör olduğunu, her zaman da dağıtıp verenin kölesi olduğunu ileri sürer. Halk mecliste yanına cılız ve bakımsız biri oturdu mu utandığını söyler.
διὰ τοὺς συκοφάντας οὐκ οἰκητόν ἐστιν ἐν τῇ πόλει, καὶ ὡς ἐν τοῖς δικαστηρίοις δεινὰ πάσχομεν ὑπὸ τῶν δεκαζομένων, καὶ ὡς θαυμάζω τῶν πρὸς τὰ κοινὰ προσιόντων τί βούλονται, καὶ ὡς ἀχάριστόν ἐστι ⟨τὸ πλῆθος καὶ δοῦλον ἀεὶ⟩ τοῦ νέμοντος καὶ διδόντος, καὶ ὡς αἰσχύνεται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ὅταν παρακαθῆταί τις αὐτῷ λεπτὸς καὶ αὐχμῶν.
26.6Şöyle de der: "Kamu hizmetleri ve trierarkhlıklar yüzünden mahvolmaktan ne zaman kurtulacağız?" Demagog soyunun ne kadar nefret edilesi olduğunu söyler ve şehrin başına gelen kötülüklerin ilk sebebinin Theseus olduğunu ileri sürer: Theseus halkı on iki kasabadan tek bir şehirde toplayıp krallığı ortadan kaldırınca halkı öyle büyütmüş ki sonunda her şeye çokluk hâkim olmuş. Başına gelen de hakkıymış, çünkü o halkın elinde ilk can verenmiş.
καὶ εἰπεῖν· πότε παυσόμεθα ὑπὸ τῶν λῃτουργιῶν καὶ τῶν τριηραρχιῶν ἀπολλύμενοι; καὶ ὡς μισητὸν τὸ τῶν δημαγωγῶν γένος, τὸν Θησέα πρῶτον φήσας τῶν κακῶν τῇ πόλει γεγονέναι αἴτιον· τοῦτον γὰρ ἐκ δώδεκα πόλεων εἰς μίαν καταγαγόντα ⟨τὸν δῆμον αὐξῆσαι, ὥστε πάντων κρατῆσαι τοὺς πολλοὺς⟩ λυθείσης ⟨τῆς⟩ βασιλείας· καὶ δίκαια αὐτὸν παθεῖν· πρῶτον γὰρ αὐτὸν ἀπολέσθαι ὑπʼ αὐτῶν.
26.7Yabancılara ve vatandaşlardan kendisiyle aynı huyda olup aynı yolu tutanlara da buna benzer başka şeyler söyler.
καὶ τοιαῦτα ἕτερα πρὸς τοὺς ξένους καὶ τῶν πολιτῶν τοὺς ὁμοτρόπους καὶ ταὐτὰ προαιρουμένους.
27.127. Geç Öğrenmişlik (Ὀψιμαθία)
Geç öğrenmişlik, yaşa uymayan bir öğrenme hevesi sayılabilir. Geç öğrenen de şu türden biridir:
ἡ δὲ ὀψιμαθία φιλοπονία δόξειεν ἂν εἶναι ὑπὲρ τὴν ἡλικίαν, ὁ δὲ ὀψιμαθὴς τοιοῦτός τις,
27.2Altmış yaşına gelmişken şiirlerden uzun parçalar ezberler, sonra içki sofrasında okurken bunları unutur.
οἷος ῥήσεις μανθάνειν ἑξηκονταέτης γεγονὼς καὶ ταύτας λέγων παρὰ πότον ἐπιλανθάνεσθαι.
27.3Oğlundan "Sağa dön!", "Sola dön!", "Geriye dön!" komutlarını öğrenir.
καὶ παρὰ τοῦ υἱοῦ μανθάνειν τὸ ἐπὶ δόρυ καὶ ἐʼπὶ ἀσπίδα καὶ ἐπʼ οὐράν.
27.4Kahraman şenliklerinde meşale koşusuna katılmak için gençlerle ortaklık kurar.
καὶ εἰς ἡρῷα συμβάλλεσθαι τοῖς μειρακίοις λαμπάδα τρέχειν.
27.5Elbette bir Herakles şenliğine çağrıldı mı cübbesini fırlatıp atar, boynunu bükmek için boğayı kaldırmaya kalkışır.
ἀμέλει δὲ κἄν που κληθῇ εἰς Ἡράκλειον, ῥίψας τὸ ἱμάτιον τὸν βοῦν αἴρεσθαι, ἵνα τραχηλίσῃ·
27.6Güreş alanlarına girip oradakilerle güreş tutar.
καὶ προσανατρίβεσθαι εἰσιὼν εἰς τὰς παλαίστρας.
27.7Hokkabaz gösterilerinde şarkıları ezberlemek için üç dört gösteriyi baştan sona oturup izler.
καὶ ἐν τοῖς θαύμασι τρία ἢ τέτταρα πληρώματα ὑπομένειν τὰ ᾄσματα ἐκμανθάνων.
27.8Sabazios'un sırlarına erdirilirken rahibin gözünde en güzel görünmek için can atar.
καὶ τελούμενος τῷ Σαβαζίῳ σπεῦσαι, ὅπως καλλιστεύσῃ παρὰ τῷ ἱερεῖ.
27.9Bir hetairaya âşık olur, onun kapısına koçbaşı dayar; rakip âşıktan dayak yiyince de mahkemeye koşar.
καὶ ἐρῶν ἑταίρας καὶ κριοὺς προσβάλλων ταῖς θύραις πληγὰς εἰληφὼς ὑπʼ ἀντεραστοῦ δικάζεσθαι.
27.10Tarlasına başkasının atıyla giderken bir yandan da binicilik talimi yapar, sonunda düşüp başını yarar.
καὶ εἰς ἀγρὸν ἐφʼ ἵππου ἀλλοτρίου κατοχούμενος ἅμα μελετᾶν ἱππάζεσθαι καὶ πεσὼν τὴν κεφαλὴν κατεαγέναι.
27.11On kişilik içki kulübünde kendisiyle birlikte şarkı söyleyecekleri bir araya toplar.
καὶ ἐν δεκαδισταῖς συνάγειν τοὺς μεθʼ αὑτοῦ συναύξοντας.
27.12Kendi uşağıyla "uzun heykel" oyununu oynar.
καὶ μακρὸν ἀνδριάντα παίζειν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ ἀκόλουθον.
27.13Çocukların lalasıyla ok atma ve cirit atma yarışına girer, sanki öteki bu işten anlamıyormuş gibi ona kendisinden öğrenmesini söyler.
καὶ διατοξεύεσθαι καὶ διακοντίζεσθαι τῷ τῶν παιδίων παιδαγωγῷ καὶ ἅμα μανθάνειν παρʼ αὑτοῦ ⟨παραινεῖν⟩, ὡς ἂν καὶ ἐκείνου μὴ ἐπισταμένου.
27.14Hamamda güreşirken, terbiye görmüş biri sanılsın diye sık sık kalçasını döndürür.
καὶ παλαίων δʼ ἐν τῷ βαλανείῳ πυκνὰ ἕδραν στρέφειν, ὅπως πεπαιδεῦσθαι δοκῇ.
27.15Kadınlar dans ederken kendi kendine ezgi mırıldanıp dans talimi yapar.
καὶ ὅταν ὦσι ⟨χοροὶ⟩ γυναικ⟨ῶν⟩, μελετᾶν ὀρχεῖσθαι αὐτὸς αὑτῷ τερετίζων.
28.128. Kötü Dillilik (Κακολογία)
Kötü dillilik, psykhēnin sözlerde kötüye yönelmesidir. Kötü dilli de şu türden biridir:
ἔστι δὲ ἡ κακολογία ἀγωγὴ ψυχῆς εἰς τὸ χεῖρον ἐν λόγοις, ὁ δὲ κακολόγος τοιόσδε τις,
28.2Ona "Falanca kim?" diye sorulsa, soy sayanlar gibi kabarır: "Önce soyundan başlayayım. Bunun babasının adı başta Sosias'tı; askerdeyken Sosistratos oldu, deme kaydedilince de Sosidemos. Annesi ise soylu bir Trakyalıdır; nitekim kendisine 'canım Krinokoraka' derler. Böyle kadınların kendi memleketlerinde soylu sayıldığını söylerler. Bu adam da böyle bir anne babadan doğduğuna göre bir alçak, bir dayak müstahakıdır."
οἷος ἐρωτηθείς· ὁ δεῖνα τίς ἐστιν; ὀγκοῦσθαι καθάπερ οἱ γενεαλογοῦντες· πρῶτον ἀπὸ τοῦ γένους αὐτοῦ ἄρξομαι· τούτου ὁ μὲν πατὴρ ἐξ ἀρχῆς Σωσίας ἐκαλεῖτο, ἐγένετο δὲ ἐν τοῖς στρατιώταις Σωσίστρατος, ἐπειδὴ δὲ εἰς τοὺς δημότας ἐνεγράφη, ⟨Σωσίδημος⟩. ἡ μέντοι μήτηρ εὐγενὴς Θρᾷττά ἐστι· καλεῖται γοῦν ἡ ψυχὴ Κρινοκοράκα· τὰς δὲ τοιαύτας φασὶν ἐν τῇ πατρίδι εὐγενεῖς εἶναι· αὐτὸς δὲ οὗτος ὡς ἐκ τοιούτων γεγονὼς κακὸς καὶ μαστιγίας.
28.3Birine kötü bir laf etmek istediğinde şöyle der: "Benim karşımda lafı dolandırdığın şeyleri ben gayet iyi bilirim." Sonra bunları tek tek sayar: "Bu kadınlar yoldan geçenleri yolun ortasından kapıp götürürler. Bu ev de bacaklarını havaya dikmiş bir ev. Söylenenler boş laf değil, kadınlar sokaklarda köpekler gibi çiftleşiyor. Kısacası erkeklerle laflamaya düşkün şeyler; dış kapıya da kendileri koşup açıyorlar."
καὶ κακῶς δὲ πρός τινα εἰπεῖν· ἐγὼ δήπου τὰ τοιαῦτα οἶδα, ὑπὲρ ὧν σὺ πλανᾷ πρὸς ἐμέ, κἀπὶ τούτοις διεξιών· αὗται αἱ γυναῖκες ἐκ τῆς ὁδοῦ τοὺς παριόντας συναρπάζουσι, καὶ οἰκία τις αὕτη τὰ σκέλη ἠρκυῖα· οὐ γὰρ οἷον λῆρός ἐστι τὸ λεγόμενον, ἀλλʼ ὥσπερ ⟨κύνες⟩ αἱ γυναῖκες ἐν ταῖς ὁδοῖς συνέχονται, καὶ τὸ ὅλον ἀνδρόλαλοί τινες, καὶ αὐταὶ ⟨παρὰ⟩ τὴν θύραν τὴν αὔλειον ὑπακούουσι.
28.4Elbette başkaları birini kötülerken o da lafa katılır: "Ben de bu adamdan herkesten çok nefret ederim. Zaten suratından da itici biri; alçaklığının ise eşi benzeri yok. İşte kanıtı: Ona çeyiz olarak talantlar getiren, kendisine bir çocuk doğuran karısına yiyecek almak için üç bakır para verir, onu Poseidon gününde, kışın ortasında soğuk suyla yıkanmaya zorlar."
ἀμέλει δὲ καὶ κακῶς λεγόντων ἑτέρων συνεπιλαμβάνεσθαι εἴπας· ἐγὼ δὲ τοῦτον τὸν ἄνθρωπον πλέον πάντων μεμίσηκα· καὶ γὰρ εἰδεχθής τις ἀπὸ τοῦ προσώπου ἐστίν· ἡ δὲ πονηρία οὐδὲν ὁμοία· σημεῖον δέ· τῇ γὰρ αὑτοῦ γυναικὶ τάλαντα εἰσενεγκαμένῃ προῖκα, ἐξ ἧς παιδίον αὐτῷ γεννᾷ, τρεῖς χαλκοῦς εἰς ὄψον δίδωσι καὶ τῷ ψυχρῷ λοῦσθαι ἀναγκάζει τῇ τοῦ Ποσειδῶνος ἡμέρᾳ.
28.5Birlikte oturdukları kişilerden biri kalkıp gidince onun hakkında konuşmakta ustadır; bir kez başladı mı, onun ev halkını kötülemekten bile geri durmaz.
καὶ συγκαθήμενος δεινὸς περὶ τοῦ ἀναστάντος εἰπεῖν καὶ ἀρχήν γε εἰληφὼς μὴ ἀποσχέσθαι μηδὲ τοὺς οἰκείους αὐτοῦ λοιδορῆσαι.
28.6Dostları ve yakınları hakkında da en çok kötü sözü o söyler, ölüleri bile kötüler; buna açık sözlülük, demokrasi, hürriyet adını verir ve hayatta en çok zevk aldığı iş de budur.
καὶ πλεῖστα περὶ τῶν φίλων καὶ οἰκείων [κακὰ εἰπεῖν] καὶ περὶ τῶν τετελευτηκότων κακῶς λέγειν, ἀποκαλῶν παρρησίαν καὶ δημοκρατίαν καὶ ἐλευθερίαν καὶ τῶν ἐν τῷ βίῳ ἥδιστα τοῦτο ποιῶν.
28.7İşte kişinin kendi kötülüğünü kışkırtması, insanları huyları bakımından böyle çılgın ve kendinden geçmiş hâle getirir.
οὕτως ὁ τῆς ἰδίας κακίας ἐρεθισμὸς μανικοὺς καὶ ἐξεστηκότας ἀνθρώπους τοῖς ἤθεσι ποιεῖ.
29.129. Alçaklara Düşkünlük (Φιλοπονηρία)
Alçaklara düşkünlük, kötülüğe duyulan bir arzudur. Alçaklara düşkün de şu türden biridir:
ἔστι δὲ ἡ φιλοπονηρία ἐπιθυμία κακίας, ὁ δὲ φιλοπόνηρός ἐστι τοιόσδε τις,
29.2Davalarını kaybetmiş, kamu davalarında mahkûm olmuş kimselerle düşüp kalkar; bunlarla haşır neşir olursa daha tecrübeli ve daha korkulur biri olacağını sanır.
οἷος ἐντυγχάνειν τοῖς ἡττημένοις καὶ δημοσίους ἀγῶνας ὠφληκόσι καὶ ὑπολαμβάνειν, ἐὰν τούτοις χρῆται, ἐμπειρότερος γενήσεσθαι καὶ φοβερώτερος.
29.3Dürüst insanlardan söz edilince "Öyle görünüyor" der; kimsenin dürüst olmadığını, herkesin birbirinin aynı olduğunu ileri sürer, "Ne dürüst adam!" diye de alay eder.
καὶ ἐπὶ τοῖς χρηστοῖς εἰπεῖν· ὡς φαίνεται, καὶ φῆσαι, ὡς οὐδείς ἐστι χρηστός, καὶ ὁμοίους πάντας εἶναι, καὶ ἐπισκῶψαι δὲ ὡς χρηστός ἐστι.
29.4Biri onu sınamak isterse, alçak adam için "hür ruhlu biridir" der. İnsanların onun hakkında söylediklerinin bir kısmının doğru olduğunu kabul eder, ama bazılarından haberi olmadığını söyler; çünkü ona göre adam parlak yaratılışlı, dostlarına bağlı ve beceriklidir. Ondan daha yetenekli bir insana rastlamadığını söyleyip onun için çırpınır da.
καὶ τὸν πονηρὸν δὲ εἰπεῖν ἐλεύθερον, ἐὰν βούληταί τις εἰς π⟨εῖραν ἐλθεῖν⟩, καὶ τὰ μὲν ἄλλα ὁμολογεῖν ἀληθῆ ὑπὲρ αὐτοῦ λέγεσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἔνια δὲ ἀγνοεῖν· φῆσαι γὰρ αὐτὸν εὐφυῆ καὶ φιλέταιρον καὶ ἐπιδέξιον· καὶ διατείνεσθαι δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ, ὡς οὐκ ἐντετύχηκεν ἀνθρώπῳ ἱκανωτέρῳ.
29.5Halk mecliste konuşan ya da mahkemede yargılanan böyle birine yakınlık gösterir; yargıç kürsüsünde oturanlara da yargılanması gerekenin adam değil iş olduğunu söylemekte ustadır. Onun halkın köpeği olduğunu, çünkü haksızlık edenlere karşı bekçilik ettiğini ileri sürer: "Böylelerini gözden çıkarırsak kamunun derdiyle dertlenecek kimseyi bulamayız."
καὶ εὔνους δὲ εἶναι τῷ ἐν ἐκκλησίᾳ λέγοντι ἢ ἐπὶ δικαστηρίῳ κρινομένῳ· καὶ πρὸς ⟨τοὺς⟩ καθημένους δὲ εἰπεῖν δεινὸς ὡς οὐ δεῖ τὸν ἄνδρα, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα κρίνεσθαι. καὶ φῆσαι αὐτὸν κύνα εἶναι τοῦ δήμου· φυλάττειν γὰρ αὐτὸν ⟨πρὸς⟩ τοὺς ἀδικοῦντας· καὶ εἰπεῖν, ὡς οὐχ ἕξομεν τοὺς ὑπὲρ τῶν κοινῶν συναχθεσθησομένους, ἂν τοὺς τοιούτους προώμεθα.
29.6Bayağı adamlara arka çıkmakta, mahkemelerde kötü işler için onlarla yan yana oturmakta da ustadır; bir davaya bakarken tarafların söylediklerini hep kötü yanından alır.
δεινὸς δὲ καὶ προστατῆσαι φαύλων καὶ συνεδρεῦσαι ἐν δικαστηρίοις ἐπὶ πονηροῖς πράγμασιν καὶ κρίσιν κρίνων ἐκδέχεσθαι τὰ ὑπὸ τῶν ἀντιδίκων λεγόμενα ἐπὶ τὸ χεῖρον.
29.7Kısacası alçaklara düşkünlük, alçaklığın kız kardeşidir; "Benzer benzerine gider" atasözü de doğrudur.
καὶ τὸ ὅλον ἡ φιλοπονηρία ἀδελφή ἐστι τῆς πονηρίας, καὶ ἀληθές ἐστι τὸ τῆς παροιμίας τὸ ὅμοιον πρὸς τὸ ὅμοιον πορεύεσθαι.
30.130. Kirli Kazanç Hırsı (Αἰσχροκέρδεια)
Kirli kazanç hırsı, utanç verici kazanca duyulan arzudur. Kirli kazanca düşkün kişi de şu türdendir:
ἡ δὲ αἰσχροκέρδειά ἐστι ἐπιθυμία κέρδους αἰσχροῦ, ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ αἰσχροκερδής,
30.2Konuk ağırlarken sofraya yeterince ekmek koymaz.
οἷος ἑστιῶν ἄρτους ἱκανοὺς μὴ παραθεῖναι.
30.3Evinde kalan bir yabancıdan borç ister.
καὶ δανείσασθαι παρὰ ξένου παρʼ αὑτῷ καταλύοντος.
30.4Payları dağıtırken dağıtana iki pay verilmesinin hakkaniyet olduğunu söyler ve hemen kendisine iki pay ayırır.
καὶ διανέμων μερίδας φῆσαι δίκαιον εἶναι διμοιρίαν τῷ διανέμοντι δίδοσθαι καὶ εὐθὺς αὑτῷ νεῖμαι.
30.5Şarap satarken dostuna sulandırılmış şarap satar.
καὶ οἰνοπωλῶν κεκραμένον τὸν οἶνον τῷ φίλῳ ἀποδόσθαι.
30.6Oğullarını gösteriye ancak tiyatro işletmecilerinin seyircileri parasız içeri aldığı zaman götürür.
καὶ ἐπὶ θέαν τηνικάδε πορεύεσθαι ἄγων τοὺς υἱεῖς, ἡνίκα προῖκʼ ἀφιᾶσιν οἱ θεατρῶναι.
30.7Devlet adına yolculuğa çıktığında şehrin verdiği yol harçlığını evde bırakıp elçilik arkadaşlarından borç alır. Uşağına taşıyabileceğinden ağır yük yükler, ona herkesten az yiyecek verir. Elçilere sunulan armağanlardan kendi payını isteyip satar.
καὶ ἀποδημῶν δημοσίᾳ τὸ μὲν ἐκ τῆς πόλεως ἐφόδιον οἴκοι καταλιπεῖν, παρὰ δὲ τῶν συμπρεσβευτῶν δανείζεσθαι· καὶ τῷ ἀκολούθῳ ἐπιθεῖναι μεῖζον φορτίον ἢ δύναται φέρειν καὶ ἐλάχιστα ἐπιτήδεια τῶν ἄλλων παρέχειν· καὶ τῶν ξενίων τὸ μέρος τὸ αὑτοῦ ἀπαιτήσας ἀποδόσθαι·
30.8Hamamda yağlanırken "Köle, aldığın yağ kokmuş!" der ve başkasının yağıyla yağlanır.
καὶ ἀλειφόμενος ἐν τῷ βαλανείῳ καὶ εἰπών· σαπρόν γε τὸ ἔλαιον ἐπρίω, ὦ παιδάριον τῷ ἀλλοτρίῳ ἀλείφεσθαι.
30.9Kölelerinin yolda bulduğu bakır paralardan pay istemekte ustadır: "Hermes'in bulduğu ortaktır" der.
καὶ τῶν εὑρισκομένων χαλκῶν ἐν ταῖς ὁδοῖς ὑπὸ τῶν οἰκετῶν δεινὸς ἀπαιτῆσαι τὸ μέρος, κοινὸν εἶναι φήσας τὸν Ἑρμῆν.
30.10Cübbesini yıkanmaya verir, bir tanıdığından ödünç aldığı cübbeyi geri istenene kadar günlerce üstünde tutar.
καὶ θοἰμάτιον ἐκδοῦναι πλῦναι καὶ χρησάμενος παρὰ γνωρίμου ἐφελκύσαι πλείους ἡμέρας, ἕως ἂν ἀπαιτηθῇ.
30.11Şunun gibi şeyler de yapar: dibi içeri çökertilmiş bir Pheidon ölçeğiyle ev halkının erzakını kendisi ölçer, ölçeğin üstünü de iyice sıyırır.
καὶ τὰ τοιαῦτα· Φειδωνείῳ μέτρῳ τὸν πύνδακα εἰσκεκρουμένῳ μετρεῖν αὐτὸς τοῖς ἔνδον τὰ ἐπιτήδεια σφόδρα ἀποψῶν.
30.12Bir dostu bir şeyi beğenip almak istediğinde araya girip onu ucuza kendisi kapar, sonra da ona satar.
ὑποπρίασθαι φίλου δοκοῦντος πρὸς τρόπου τι ὠνεῖσθαι, εἶτα λαβὼν ἀποδόσθαι·
30.13Elbette otuz minalık bir borcu öderken dört drahmi eksik öder.
ἀμέλει δὲ καὶ χρέος ἀποδιδοὺς τριάκοντα μνῶν ἔλαττον τέτταρσι δραχμαῖς ἀποδοῦναι.
30.14Oğulları hasta olup ay boyunca okula gidemediyse öğretmenin ücretinden gitmedikleri günler kadarını düşer. Anthesterion ayında da çok gösteri olduğu için, ücret ödememek amacıyla onları derslere göndermez.
καὶ τῶν υἱῶν δὲ μὴ πορευομένων εἰς τὸ διδασκαλεῖον [τὸν μῆνα ὅλον] διὰ τὴν ἀρρωστίαν ἀφαιρεῖν τοῦ μισθοῦ κατὰ λόγον, καὶ τὸν Ἀνθεστηριῶνα μῆνα μὴ πέμπειν αὐτοὺς εἰς τὰ μαθήματα διὰ τὸ θέας εἶναι πολλάς, ἵνα μὴ τὸν μισθὸν ἐκτίνῃ.
30.15Kölesinden kazancını alırken bakır paranın bozdurma farkını da üstüne ister; vekilharçtan hesap alırken de böyle yapar.
καὶ παρὰ παιδὸς κομιζόμενος ἀποφορὰν τοῦ χαλκοῦ τὴν ἐπικαταλλαγὴν προσαπαιτεῖν, καὶ λογισμὸν δὲ λαμβάνων παρὰ τοῦ χειρίζοντος.
30.16Kardeşlik derneği üyelerini ağırlarken ortak kasadan kendi çocukları için de yemek ister; sofradan artanları, hizmet eden köleler almasın diye yarım turplara varıncaya kadar deftere yazar.
καὶ φράτορας ἑστιῶν αἰτεῖν τοῖς ἑαυτοῦ παισὶν ἐκ τοῦ κοινοῦ ὄψον, τὰ δὲ καταλειπόμενα ἀπὸ τῆς τραπέζης ἡμίση τῶν ῥαφανίδων ἀπογράφεσθαι, ἵνʼ οἱ διακονοῦντες παῖδες μὴ λάβωσι.
30.17Tanıdıklarıyla birlikte yolculuğa çıkınca onların kölelerini kullanır, kendi kölesini dışarıda kiraya verir ve aldığı ücreti ortak kasaya koymaz.
συναποδημῶν δὲ μετὰ γνωρίμων χρήσασθαι τοῖς ἐκείνων παισί, τὸν δὲ ἑαυτοῦ ἔξω μισθῶσαι καὶ μὴ ἀναφέρειν εἰς τὸ κοινὸν τὸν μισθόν.
30.18Elbette dernek toplantısı onun evinde yapıldığında, kendi verdiği odunu, mercimeği, sirkeyi, tuzu ve kandil yağını da hesaba yazdırır.
ἀμέλει δὲ καὶ συναγόντων παρʼ αὐτῷ, ὑποθεῖναι τῶν παρʼ ἑαυτοῦ διδομένων ξύλων καὶ φακῶν καὶ ὄξους καὶ ἁλῶν καὶ ἐλαίου τοῦ εἰς τὸν λύχνον.
30.19Dostlarından biri evlenirken ya da kızını evlendirirken, armağan göndermemek için bir süre önceden yolculuğa çıkar.
καὶ γαμοῦντός τινος τῶν φίλων καὶ ἐκδιδομένου θυγατέρα, πρὸ χρόνου τινὸς ἀποδημῆσαι, ἵνα ⟨μὴ⟩ προπέμψῃ προσφοράν.
30.20Tanıdıklarından öyle şeyler ödünç alır ki bunları ne kimse geri ister ne de geri verilse kimse hemen alır.
καὶ παρὰ τῶν γνωρίμων τοιαῦτα κίχρασθαι, ἃ μήτʼ ἂν ἀπαιτήσαι μήτʼ ἂν ἀποδιδόντων ταχέως ἄν τις κομίσαιτο.