Sinoplu Diogenes
Diogenes'e Atfedilen Mektuplar
Διογένους ἐπιστολαί
1.11. Mektup
Sinoplulara
Siz beni sürgüne mahkûm ettiniz, ben de sizi orada kalmaya. Bu yüzden siz Sinope'de oturacaksınız, ben Atina'da; yani siz tüccarlarla, ben Solon'la ve Yunanistan'ı Medlerden kurtaranlarla. Siz bütün Yunanlılara düşman bir soydan gelen Heniokhlarla ve Akhaialarla düşüp kalkacaksınız, ben ise tanrıların bile aralarında yaşadığı Delphoililerle ve Elislilerle.
Ὑμεῖς μὲν ἐμοῦ φυγὴν κατεψηφίσασθε, ἐγὼ δὲ ὑμῶν μονήν. οἰκήσετε οὖν διὰ τοῦτο ὑμεῖς μὲν Σινώπην, ἐγὼ δὲ Ἀθήνας, τοῦτ’ ἔστιν ὑμεῖς μὲν μετὰ τῶν ἐμπόρων, ἐγὼ δὲ μετὰ Σόλωνος καὶ τῶν τὴν Ἑλλάδα ἠλευθερωκότων ἀπὸ τῶν Μηδικῶν, καὶ ὑμεῖς μὲν Ἡνιόχοις καὶ Ἀχαιοῖς χρώμενοι, ἀνθρώποις ἐκ τοῦ ἐχθροῦ γένους Πανέλλησιν, ἐγὼ δὲ Δελφοῖς καὶ Ἠλείοις, μεθ’ ὧν καὶ θεοὶ πολιτεύονται.
1.2Keşke bu kararı şimdi değil, çok önce, babam Hiketas zamanında verseydiniz. Şimdi tek bir şeyden korkuyorum: vatanım yüzünden ölçülü bir adam olduğuma inanılmamasından. Sizin beni sürmüş olmanız lehime şahitlik ediyor; ben de buna, aleyhime olan öbür şeyden daha çok güveniyorum. Çünkü sizin tarafınızdan kötülenmek, övülmekten çok daha iyidir. Yine de vatanım hakkında herkesin söylediği sözün bana zarar vermesinden korkuyorum. Gerisinin hiç önemi yok; bize böyle davranmış olan sizinle oturmaktansa herhangi bir yerde oturmak daha iyidir.
(2) ἀλλ’ ὤφελε τοῦτο μὴ νῦν ὑμῖν δόξαι, ἀλλ’ ἔτι πάλαι καὶ ἐπὶ τοῦ πατρὸς Ἱκέτου. νυνὶ δὲ ἓν τοῦτο δέδοικα, μὴ διὰ τὴν πατρίδα ἀπιστηθῶ μέτριος εἶναι. τὸ μὲν οὖν πρὸς ὑμῶν με φυγαδευθῆναι συνηγορεῖ, καὶ πιστεύω αὐτῷ μᾶλλον τοῦ ἑτέρου· κρεῖττον γὰρ παρὰ πολὺ διαβάλλεσθαι πρὸς ὑμῶν ἢ ἐπαινεῖσθαι. ὅμως μέντοι δέδοικα τοῦτο, μή με ὁ κοινὸς περὶ τῆς πατρίδος λόγος βλάψῃ. ἄλλου δέ τινος οὐδεὶς λόγος· κρεῖττον γὰρ ὁπουδήποτε οἰκεῖν ἢ σὺν ὑμῖν οὕτως ἡμῖν προσενεχθεῖσιν.
2.12. Mektup
Antisthenes'e
Pire'den şehre çıkıyordum. Bir şölenden kalkmış, şımarık birkaç delikanlıya rastladım. Yanlarına yaklaşınca kendi aralarında, "Köpekten uzak duralım," dediler. Bunu duyunca, "Korkmayın," dedim, "bu köpek pancar ısırmaz." Ben bunu söyleyince taşkınlığı bıraktılar; başlarına ve boyunlarına taktıkları çelenkleri koparıp attılar, ince hırkalarına düzgünce büründüler ve kendi kendime söylediğim sözleri dinleyerek şehre kadar sessiz sedasız arkamdan geldiler.
Ανέβαινον εἰς ἄστυ ἐκ Πειραιῶς, καὶ περιτυγχάνει μοι μειράκια ἄττα θρυπτόμενα ἀπὸ συμποσίου τινὸς ἐγηγερμένα, καὶ ἐν σφίσιν αὐτοῖς ἐπεὶ ἀγχοῦ ἐγενόμην, ἀνάγωμεν ἔλεγον ἀπὸ τοῦ κυνός. κἀγὼ ἐπεὶ τοῦτο ἤκουσα θαρρεῖτε ἔφην, οὗτος ὁ κύων τεῦτλα οὐ δάκνει. οἴ δ’, ὡς τοῦτο ἔλεξα, ἐπαύοντο ἀλύοντες καὶ τοὺς στεφάνους οὓς εἶχον περὶ τῇ κεφαλῇ καὶ τῷ τραχήλῳ διαρρήξαντες ἐξέβαλον καὶ τὰς χλανίδας εὐκόσμως περιεβάλοντο καὶ ἥσυχοι εὖ μάλα ἕως εἰς ἄστυ ἠκολούθουν, ἐπακροώμενοι τῶν λόγων οὓς πρὸς ἐμαυτὸν διεξῄειν.
3.13. Mektup
Hipparkhia'ya
Kadın olduğun hâlde felsefeye yöneldiğin ve sertliği yüzünden erkeklerin bile ürktüğü bizim yolumuza katıldığın için bu arzuna hayranım. Ama başladığın işi sonuna kadar götürmeye gayret et. Eşin Krates'ten ayrılmazsan ve felsefede sana iyilik etmiş olan bize sık sık mektup yazarsan götüreceğini iyi biliyorum. Çünkü mektuplar çok şey yapabilir; yüz yüze sohbetten hiç de aşağı kalmaz.
Ἄγαμαί σε τῆς ἐπιθυμίας, ὅτι τε φιλοσοφίας ὠρέχθης γυνὴ οὖσα, καὶ ὅτι τῆς ἡμετέρας αἱρέσεως ἐγενήθης, ἣν διὰ τὸ αὐστηρὸν καὶ οἱ ἄνδρες κατεπλάγησαν. ἀλλ’ ὅπως καὶ τέλος ἐπιθῇς τῇ ἀρχῇ σπούδασον. ἐπιθήσεις δὲ εὖ οἶδα, εἰ Κράτητός τε τοῦ συνευνέτου μὴ ἀπολείποιο, ἡμῖν τε τοῖς εὐεργέταις τῆς φιλοσοφίας θαμινῶς ἐπιστέλλοις· δύνανται γὰρ αἱ ἐπιστολαὶ πολλὰ καὶ οὐχ ἥττονα τῆς πρὸς παρόντας διαλέξεως.
4.14. Mektup
Antipatros'a
Bizi Makedonya'ya çağırdığında gelmedik diye beni kınama; Atina'nın tuzunu senin sofrana tercih ettik diye de kınama. Bunu kibirden yapmadık; başkalarının belki yapacağı gibi şöhret düşkünlüğünden de yapmadık, yani krallara karşı çıkabildiğini gösterip halkın gözünde büyük görünmek için değil. Sebebi şu: Makedonya'daki sofralara göre Atina'nın tuzu bize daha yakındır. Karşı çıkışımız kibirden değil, kendi özümüzü korumak içindi. Öyleyse bağışla. Koyun olsaydık da çağrına uymadık diye bizi bağışlardın, çünkü koyunun yiyeceğiyle kralın yiyeceği aynı değildir. Öyleyse ey bahtiyar adam, herkesi yaşayabildiği yerde bırak; krala yakışan budur, öteki değil.
Μὴ μέμφου με, ὅτι σοι μεταπεμπομένῳ ἡμᾶς ἐπὶ Μακεδονίαν οὐκ ἐπείσθημεν, μηδ’ ὅτι τοὺς Ἀθήνησιν ἅλας προυκρίναμεν τῆς παρὰ σοῦ τραπέζης· οὐ γὰρ δι’ ὑπεροψίαν τοῦτ’ ἐπράξαμεν, ἀλλ’ οὐδὲ διὰ φιλοδοξίαν, δι’ ἣν τάχ’ ἴσως ἕτεροι ἂν ἐποίησαν, ἵνα τινὲς τοῖς πολλοῖς μεγάλοι δόξωσι, βασιλεῦσι δυνάμενοι ἀντιλέγειν, ἀλλ’ ὅτι ἡμῖν παρὰ τὰς ἐν Μακεδονίᾳ τραπέζας οἱ Ἀθήνησιν ἅλες εἰσὶ σύμφυλοι. φυλακῇ οὖν τῆς οὐσίας μᾶλλον ἀντείπομεν καὶ οὐχ ὑπεροψίᾳ. συγγίγνωσκε οὖν· καὶ γὰρ εἰ πρόβατα ἦμεν, συνέγνως ἂν μὴ πεισθεῖσιν, ὅτι οὐκ ἔστι προβάτου τε τροφὴ καὶ βασιλέως ἡ αὐτή. ἔα οὖν ἕκαστον ὅπου ἂν δύνηται ζῆν, ὦ μακάριε· βασιλικὸν γὰρ τοῦτο καὶ οὐ τὸ ἕτερον.
5.15. Mektup
Perdikkas'a
Eğer artık kanaatlerle, yani Trakyalılardan ve Paionlardan daha güçlü ve sana daha çok zarar veren düşmanlarla savaşıyorsan ve insanların duygularını yenmeye niyetliysen, beni çağır; çünkü bu savaşta komutanlık bile edebilirim. Ama hâlâ insanlarla uğraşacak işlerin varsa ve bu savaşın ancak farkına varmak üzereysen, bizi Atina'da oturmaya bırak, sen İskender'in askerlerini çağır; o da onları yardımcı olarak kullanıp İllirleri ve İskitleri boyunduruğu altına almıştı.
Εἰ μὲν ταῖς δόξαις ἤδη πολεμεῖς, λέγω δὲ τοῖς ἰσχυροτέροις ἐχθροῖς καὶ πλείονα καταβλάπτουσί σε Θρᾳκῶν τε καὶ Παιόνων, καταστρεψόμενος τὰ τῶν ἀνθρώπων πάθη μεταπέμπου με· δύναμαι γὰρ εἰς τὸν πρὸς ταῦτα πόλεμον καὶ στρατηγεῖν. εἰ δ’ ἔτι σοι τὰ πρὸς ἀνθρώπους ἔργα λείπεται καὶ τούτου τοῦ πολέμου σχεδὸν αἰσθάνῃ, ἔα μὲν ἡμᾶς Ἀθήνησι καθέζεσθαι, μεταπέμπου δὲ τοὺς Ἀλεξάνδρου στρατιώτας, οἷς κἀκεῖνος ἐπικούροις χρώμενος Ἰλλυριοὺς καὶ Σκύθας ὑπέταξεν,
6.16. Mektup
Krates'e
Sen Thebai'ye gittikten sonra öğle vakti Pire'den şehre çıkıyordum; bu yüzden şiddetli bir susuzluk bastırdı. Panops pınarına koştum. Ben dağarcığımdan kupamı çıkarırken, toprağı işleyen kölelerden biri koşarak geldi, avuçlarını birleştirip pınardan su aldı ve öyle içti. Bu bana kupadan daha akıllıca göründü; onu güzel şeylerde kendime öğretmen edinmekten utanmadım.
Χωρισθέντος σου εἰς θήβας ἀνέβαινον ἐκ Πειραιῶς ὑπὸ μέσην ἡμέραν, καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνει με δίψος καρτερόν. ὥρμησα οὖν ἐπὶ τὴν Πάνοπος κρήνην. καὶ ἕως ἐγὼ τὸ ποτήριον ἐκ τῆς πήρας ἐξῄρουν, ἧκέ τις θέων θεράπων τῶν τὴν χώραν ἐργαζομένων καὶ συνάψας κοίλας τὰς χεῖρας ἠρύετο ἀπὸ τῆς κρήνης καὶ οὔτως ἔπινε, καὶ ἐγώ, δόξαν μοι ποτηρίου σοφώτερον εἶναι, οὐκ ᾐδέσθην διδασκάλῳ αὐτῷ τῶν καλῶν χρήσασθαι.
6.2Elimdeki kupayı attım. Thebai'ye giden birilerini bulunca da, güzel şeylerin hiçbirini sensiz öğrenmek istemediğim için bu akıllıca buluşu sana yazıp gönderdim. Sen de bu yüzden insanların çok vakit geçirdiği çarşıya karışmaya çalış. Böylece başka akıllıca şeyleri de tek tek insanlardan öğrenebiliriz. Çünkü tabiat çok zengindir; kanaatin hayattan kovduğu tabiatı biz insanların kurtuluşu için geri getiriyoruz.
(2) ἀπορρίψας οὖν τὸ ποτήριον δ’ εἶχον, καὶ σοὶ εὑρών τινας ἐπὶ θηβῶν ἀνερχομένους τὸ σοφὸν τοῦτο ἐπέσταλκα, οὐδὲν βουλόμενος τῶν καλῶν δίχα σοῦ ἐπίστασθαι. ἀλλὰ καὶ σὺ διὰ τοῦτο πειρῶ εἰς τὴν ἀγορὰν ἐμβάλλειν, ἵνα πολλοὶ διατρίβουσιν ἄνθρωποι. ἔσται γὰρ ἡμῖν οὕτῳ καὶ ἄλλα σοφὰ παρὰ τῶν κατὰ μέρος εὑρεῖν· πολλὴ γὰρ ἡ φύσις, ἣν ἐκβαλλομένην ὑπὸ τῆς δόξης ἐκ τοῦ βίου ἐπὶ σωτηρίᾳ ἀνθρώπων κατάγομεν ἡμεῖς.
7.17. Mektup
Hiketas'a
Babacığım, bana köpek dendiği, iki kat kaba hırka giydiğim, omzumda dağarcık taşıyıp elimde değnek tuttuğum için üzülme. Bu tür şeylere üzülmeye değmez; asıl sevinmelisin, çünkü oğlun az şeyle yetiniyor ve Yunanlısıyla barbarıyla herkesin köle olduğu el âlemin kanaatinden özgür. Hem bu ad, şeylerin kendisine tabiatça bağlı olmasa da, bir bakıma şerefli bir semboldür. Çünkü bana yerdeki köpeğin değil, gökteki köpeğin adıyla köpek deniyor. Kendimi ona benzetiyorum: kanaate göre değil, tabiata göre, Zeus'un altında özgür olarak yaşıyorum; iyiliğimi komşuma değil, ona emanet etmişim.
Μὴ ἀνιῶ, ὦ πάτερ, ὅτι κύων λέγομαι καὶ ἀμπέχομαι τρίβωνα διπλοῦν καὶ πήραν φέρω κατ’ ὤμων καὶ ῥάβδον ἔχω διὰ χειρός· οὐ γὰρ ἄξιον ἐπὶ τοῖς τοιούτοις ἀνιᾶσθαι, μᾶλλον δὲ ἥδεσθαι, ὅτι ὀλίγοις ἀρκεῖται ὁ παῖς σου, ἐλεύθερος δέ ἐστι δόξης, ᾗ πάντες δουλεύουσιν Ἕλληνές τε καὶ βάρβαροι· τὸ γὰρ ὄνομα πρὸς τῷ μὴ συμπεφυκέναι τοῖς πράγμασι, σύμβολον δ’ εἶναι ἔνδοξόν πώς ἐστι. καλοῦμαι γὰρ κύων ὁ οὐρανοῦ οὐχ ὁ γῆς, ὅτι ἐκείνῳ εἰκάζω ἐμαυτόν, ζῶν οὐ κατὰ δόξαν, ἀλλὰ κατὰ φύσιν ἐλεύθερος ὑπὸ τὸν Δία, εἰς αὐτὸν ἀνατεθεικὼς τἀγαθὸν καὶ οὐκ εἰς τὸν πλησίον·
7.2Bu giysiyi Homeros da Yunanlıların en bilgesi Odysseus'un, Athena'nın öğütleriyle İlion'dan evine dönerken giydiğini yazar. Giysi o kadar güzeldir ki insanların değil, tanrıların buluşu olduğu kabul edilir: Önce ona bir aba ve bir gömlek verdi, yırtık pırtık, kirli, pis dumanla kararmış; üstüne de çevik bir geyiğin büyük derisini giydirdi, tüyü dökülmüş; bir değnek verdi, bir de sefil bir dağarcık, delik deşik, askısı da bir ip. Öyleyse babacığım, bize taktıkları ada da giysimize de güven; çünkü köpek tanrılara aittir, giysi de tanrının buluşudur.
(2) τὴν δὲ στολὴν καὶ Ὅμηρος γράφει Ὀδυσσέα τὸν τῶν Ἑλλήνων σοφώτατον φορῆσαι, ἡνίκα οἴκαδε ἐπανῄει ἐξ Ἰλίου Ἀθηνᾶς ὑποθημοσύνῃσιν, καὶ οὕτω καλή ἐστιν, ὡς μὴ ἀνθρώπων εὕρημα εἶναι ὁμολογεῖσθαι, ἀλλὰ θεῶν. φᾶρος μέν οἱ πρῶτα χιτῶνά τε εἵματ’ ἔδωκε λευγαλέα, ῥυπόωντα, κακῷ μεμορυγμένα καπνῷ· ἀμφὶ δέ μιν μέγα δέρμα ταχείης ἕσσ’ ἐλάφοιο ψιλόν, δῶκε δέ οἱ σκῆπτρον καὶ ἀεικέα πήρην, πυκνὰ ῥωγαλέην, ἐν δὲ στρόφος ἦεν ἀορτήρ. θάρρει οὖν, ὦ πάτερ, ἐπὶ τῷ ὀνόματι, ὃ καλοῦσιν ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τῇ στολῇ, ἐπεὶ ὁ μὲν κύων ἐστὶ πρὸς θ̔εῶν, ἣ δὲ εὕρημα τοῦ θεοῦ.
8.18. Mektup
Eugnesios'a
Megara'dan Korinthos'a geldim. Çarşıdan geçerken bir çocuk okulunun önünde durdum. Çocuklar şiirleri iyi okumadığı için öğretmenlerinin kim olduğunu sormak istedim. "Sicilya tiranı Dionysios," dediler. Benimle alay ettiklerini, ciddi cevap vermediklerini sanarak içeri girdim, bir sıraya oturdum ve onu edeple beklemeye başladım; çünkü çarşıya gittiği söyleniyordu. Çok geçmeden Dionysios döndü. Ben de ayağa kalkıp onu selamladım ve "İyi öğretmiyorsun Dionysios," dedim.
Ἧκον εἰς Κόρινθον ἐκ Μεγάρων καὶ διαπορευόμενος τὴν ἀγορὰν παρίσταμαι διδασκαλείῳ τινὶ παίδων, καί μοι ἐπεὶ οὐκ εὖ ἐρραψῴδουν, ἔδοξε πυθέσθαι τίς ἦν ὁ διδάσκων αὐτούς. καὶ ἀπεκρίναντο Διονύσιος ὁ τῆς Σικελίας τύραννος. κἀγὼ δόξας αὐτοὺς ἐρεσχελεῖν πρός με καὶ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς ἀποκεκρίσθαι, παρελθὼν ἐπί τι βάθρον ἐκάθισα, εὐκόσμως ἀναμένων αὐτόν· ἐλέγετο γὰρ πρὸς ἀγορὰν ὡρμηκέναι. καὶ δὴ οὐ διαγίνεται πολὺς χρόνος, καὶ ἐπιστρέφεται ὁ Διονύσιος κἀγὼ ἐξαναστὰς προσαγορεύω τε αὐτὸν καὶ ἐπιλέγω ὡς οὐκ εὖ, Διονύσιε διδάσκεις.
8.2O da tiranlığının yıkılmasına ve şimdiki hâline üzüldüğümü sanarak, "Diogenes, bize acımakla iyi ediyorsun," dedi. Ben de az önceki "iyi değil" sözüme "gerçekten" diye ekleyip şöyle dedim: "Ama Dionysios, ben tiranlığını kaybettin diye üzülmüyorum; şimdi Yunanistan'da özgürce yaşadığın ve Sicilya'daki kötülüklerden sağ kurtulduğun için üzülüyorum. Karada ve denizde bunca kötülük ettikten sonra o kötülüklerin içinde ölmen gerekirdi."
(2) ὃ δέ με δόξας συνάχθεσθαι αὐτῷ ἐπὶ τῇ πτώσει τῆς τυραννίδος καὶ τῷ παρόντι σχήματι τοῦ βίου, τοιαῦτα εἶπεν· ὦ Διόγενες, εὖ ποιεῖς συναλγῶν ἡμῖν. κἀγὼ προσέθηκα τῷ οὐκ εὖ τὸ ἀληθῶς. ἀλλ’ ἐγὼ μὲν οὐχ ὅτι τῆς τυραννίδος ἀφῄρησαι ἄχθομαι, ὦ Διονύσιε, ἀλλ’ ὅτι ἐλευθεριάζεις ἐν τῇ Ἑλλάδι τὰ νῦν, καὶ περισέσωσαι ἀπὸ τῶν ἐν Σικελίᾳ κακῶν, οἷς ἔδει σε ἐναποθανεῖν τοσαῦτα ἐργασάμενον φαῦλα γῆν καὶ θάλατταν.
9.19. Mektup
Krates'e
Bütün mal varlığını halk meclisine götürüp vatanına bağışladığını, ortaya çıkıp "Krates oğlu Krates, Krates'i özgür bırakıyor" diye ilan ettiğini duydum. Bütün vatandaşlar bu bağışa sevinmiş, böyle insanlar yetiştirdiğimiz için bize hayran kalmışlar ve bu yüzden bizi Atina'dan çağırmak istemişler; sen de bizim düşüncemizi bildiğin için buna engel olmuşsun. Bunda akıllılığın için seni övüyorum; servetini elden çıkarmana ise hayranım, çünkü beklediğimden daha çabuk kanaatlerin üstüne çıktın. Ama çabuk geri dön; çünkü başka konularda hâlâ birlikte idman yapmaya ihtiyacın var, hem benzerlerinin bulunmadığı bir yerde uzun kalmak güvenli değildir.
θ′. Κράτητι. Ἐπυθόμην σε τὴν οὐσίαν ἅπασαν κατενεγκεῖν εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ παραχωρῆσαι τῇ πατρίδι καὶ στάντα ἐν μέσῳ κηρῦξαι Κράτης Κράτητος Κράτητα ἀφίησιν ἐλεύθερον. ἡσθῆναι οὖν ἐπὶ τῇ δωρεᾷ τοὺς πάντας ἀστοὺς καὶ ἀγασθῆναι ἡμᾶς τοὺς τῶν τοιούτων ἀνθρώπων ποιητάς, ἐθελῆσαι δὲ διὰ τοῦτο μεταπέμψασθαι ἡμᾶς Ἀθήνηθεν, σὲ δὲ ἐπιστάμενον τὴν ἡμετέραν κρίσιν κωλῦσαι. ἐνταῦθα μὲν οὖν ἐπαινῶ σε τοῦ νοῦ, ἐπὶ δὲ τῇ παραδόσει τῆς οὐσίας καὶ ἄγαμαι, ἐπεὶ θᾶττον ἢ προσεδόκησα κρείττων ἐγένου τῶν δοξῶν. ἀλλὰ διὰ ταχέων ἐπάνηκε· ἔτι γάρ σοι δεῖ πρὸς τἄλλα συνασκήσεως, καὶ χρονίζειν ἔνθα μὴ εἰσὶν ὅμοιοι οὐκ ἀσφαλές.
10.110. Mektup
Metrokles'e
Metrokles, yalnız giysine, adına ve yaşayışına değil, hayatını sürdürmek için gereken şeyleri insanlardan dilenmene de güven; çünkü bu utanç verici değildir. Krallar ve hükümdarlar da tebaalarından para, asker, gemi, buğday isterler; hastalar da hekimlerden yalnız ateşe değil, titremeye ve vebaya karşı da ilaç isterler; âşıklar sevdiklerinden öpücük ve okşayış isterler; Herakles'in de hissiz şeylerden bile güç aldığı söylenir. Çünkü dilenmek karşılıksız ya da kötü bir değiş tokuş için değil, herkesin kurtuluşu için yapılır: insanlardan tabiatın gerektirdiği şeyleri istersin, Zeus oğlu Herakles'in yaptığını yapmak ve aldığından çok daha değerli şeylerle karşılık vermek için.
Μὴ μόνον ἐπὶ τῇ στολῇ καὶ τῷ ὀνόματι καὶ τῇ διαίτῃ θάρρει, Μητρόκλεις, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῷ αἰτεῖν ἀνθρώπους τὰ σωτήρια· οὐ γὰρ αἰσχρόν. βασιλεῖς γέ τοι καὶ δυνάσται παρὰ τῶν ὑποτεταγμένων αἰτοῦσι χρήματα, στρατιώτας, ναῦς, σῖτον, καὶ οἱ κάμνοντες παρὰ τῶν ἰατρῶν φάρμακα καὶ οὐ μόνον πυρετοῦ, ἁλλὰ καὶ φρίκης καὶ λοιμοῦ, καὶ οἱ ἐρασταὶ παρὰ τῶν παιδικῶν φιλήματα καὶ ἐπαφήματα, τὸν δὲ Ἡρακλέα παρὰ τῶν ἀναισθήτων φασὶ καὶ ἰσχὺν λαμβάνειν. οὐ γὰρ προῖκα οὐδ’ ἐπὶ χείρονι ἀνταλλαγῇ, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ πάντων ἔστιν αἰτεῖν, ἀνθρώπους τὰ πρὸς τὴν φύσιν, καὶ ἐπὶ τῷ ταὐτὰ ποιεῖν Ἡρακλεῖ τῷ Διὸς καὶ ἔχειν ἀμείβεσθαι πολὺ κρείττονα ὧν λαμβάνεις αὐτός.
10.2Nedir bunlar? Şunu bilmek: Bunu yaparken kavgan hakikatle değil, kanaatledir. Seni hiçbir şey zorlamasa bile ona karşı her yerde savaş; çünkü böyle şeylere karşı savaşmak da güzel bir alışkanlıktır. Sokrates de erdemli insanların dilenmediğini, alacaklarını istediğini söylerdi; çünkü her şey, tanrıların olduğu gibi onların da malıdır. Bunu da şöyle çıkarmaya çalışırdı: Tanrılar her şeyin sahibidir; dostların malı ortaktır; erdemli insan tanrının dostudur. Öyleyse sen de kendi malını isteyeceksin.
(2) τίνα ταῦτα; μὴ πρὸς τὴν ἀλήθειαν εἶναί σοι τὴν μάχην τοῦτο πράσσοντι, ἀλλὰ πρὸς τὴν δόξαν. ᾗ πάντη μάχου, κἂν μηδέν σε ἐπείγῃ· καλὸν γάρ τι ἔθος καὶ ὁ πρὸς τὰ τοιαῦτα πόλεμος. Σωκράτης δὲ ἔλεγε μὴ αἰτεῖν τοὺς σπουδαίους, ἀλλὰ ἀπαιτεῖν· εἶναι γὰρ αὐτῶν τὰ πάντα ὡς καὶ τῶν θεῶν. καὶ τοῦτ’ ἐπειρᾶτο συνάγειν ἐκ τοῦ κυρίους μὲν ὑπάρχειν τῶν πάντων τοὺς θεούς, κοινὰ δ’ εἶναι τὰ τῶν φίλων, φίλον δ’ εἶναι τῷ θεῷ τὸν σπουδαῖον. αἰτήσεις τοίνυν τὰ ἴδια.
11.111. Mektup
Krates'e
Çarşıdaki heykellerin de yanına gidip arpa unu dilen; çünkü böyle bir alıştırma da güzeldir. Zira heykellerden de duygusuz insanlarla karşılaşacaksın. Sana vermektense gallosa ve müstehcen şarkılar söyleyenlere daha çok verdiklerinde de şaşırma; çünkü herkes kendine yakın olanı sayar, uzaktakini değil. Çoğunluğun hoşuna gidenler filozof olmaktan çok gallostur.
Καὶ τοὺς ἀνδριάντας τοὺς ἐν ἀγορᾷ προσιὼν αἴτει τὰ ἄλφιτα. καλὴ γάρ που καὶ ἡ τοιαύτη μελέτη· ἐντεύξῃ γὰρ ἀνθρώποις ἀπαθεστέροις ἀνδριάντων. καὶ ὅταν σου μᾶλλον γάλλοις καὶ κιναιδολόγοις μεταδιδῶσι, μὴ θαύμαζε· τιμᾷ γὰρ ἕκαστος τὸν πλησίον ἑαυτοῦ καὶ οὐ τὸν πόρρω· εἰσὶ δὲ οἱ τοῖς πολλοῖς ἀρέσκοντες γάλλοι μᾶλλον ἢ φιλόσοφοι.
12.112. Mektup
Aynı kişiye
Çoğu insan saadetin peşindedir. Saadete götüren kısa bir yol olduğunu duyunca, tıpkı bizim felsefeye koştuğumuz gibi koşarlar; ama yola çıkıp onun zorluğunu görünce, güçleri yetmiyormuş gibi geri çekilirler, sonra da kendi yumuşaklıklarını değil, bizim duygudan azadeliğimizi suçlarlar. Bırak onları, can attıkları gibi hazlarla koyun koyuna uyusunlar. Çünkü onları, bizi kötülerken andıkları zahmet değil, daha büyük zahmetler yakalayacak; o zahmetler yüzünden her durumda utanç verici biçimde köle olurlar. Sen ise başladığın gibi idmanına devam et ve haza da zahmete de aynı ölçüde karşı koymaya gayret et. Çünkü ikisi de tabiatça bize aynı ölçüde savaş açar ve en önemli şeylerde önümüze engel çıkarır: biri bizi utanç verici şeylere sürükleyerek, öteki korku salıp güzel şeylerden uzaklaştırarak.
Οἱ πολλοὶ ἐπὶ τὸν εὐδαιμονισμόν, ὅταν μὲν σύντομον ὁδὸν ἐπ’ εὐδαιμονίαν φέρουσαν ἀκούσωσιν, ἵενται καθάπερ ἡμεῖς ἐπὶ φιλοσοφίαν· ὅταν δ’ ἐπὶ τὴν ὁδὸν ἀφίκωνται καὶ αὐτῆς τὴν χαλεπότητα θεάσωνται, ὡς ἀσθενοῦντες ὀπίσω ἀναχωροῦσιν, εἶτα μέμφονταί που οὐχ αὑτῶν τὴν μαλακίαν, ἀλλὰ τὴν ἡμῶν ἀπάθειαν. ἔα οὖν τούτους μὲν ὅπως ἐσπούδασαν ταῖς ἡδοναῖς συγκαθεύδειν· καταλήψεται γὰρ αὐτοὺς ζῶντας οὐκ εἰς ὃν ἡμᾶς διαβάλλουσι πόνος, ἀλλ’ οἱ μείζονες δι’ οὓς πάσῃ περιστάσει δουλεύουσιν αἰσχρῶς. σὺ δὲ ἐπίμενε ἐν τῇ ἀσκήσει ὥσπερ ἤρξω, καὶ σπούδαζε κατ’ ἵσον ἡδονῇ ἀντιτάττεσθαι καὶ πόνῳ, ἐπεὶ καὶ κατ’ ἴσον ἀμφότερα πολεμεῖν ἡμῖν πέφυκε καὶ εἰς τὰ πρῶτα ἐμποδίζειν, ἣ μὲν διὰ τὸ ἐπὶ τὰ αἰσχρὰ τὰ πρῶτα ἐμποδίζειν, ἣ μὲν διὰ τὸ ἐπὶ τὰ αἰσχρὰ ἄγειν, ὃ δὲ διὰ τὸ ἀπὸ τῶν καλῶν ἀπάγειν τῷ φόβῳ.
13.113. Mektup
Apoleksis'e
Dağarcığımı ağırlaştıran şeylerin çoğunu attım: tabak yerine ekmeğin oyuğunu, kupa yerine ellerimi kullanmayı öğrendim. Öğretmenimin henüz bir çocuk olduğunu söylemekten utanmıyorum; çünkü faydalı bir buluşu, bulanın yaşı yüzünden geçiştirmemek, benimsemek gerekirdi.
Ἀπεθέμην τὰ πολλὰ τῶν τὴν πήραν βαρυνόντων, πίνακα μὲν διδαχθεὶς ἐν ἄρτῳ τὸ κοῖλον εἶναι, ποτήριον δὲ τὰς χεῖρας. καὶ οὐκ ἔστιν αἰσχύνη τὸν ἐπιστάτην εἰπεῖν ὅτι παῖς ἦν ἔτι, οὐκ ἔδει δὲ τὴν εὕ́ρεσιν εὔχρηστον οὖσαν διὰ τὴν ἡλικίαν παρελθεῖν, ἀλλὰ προσδέξασθαι.
14.114. Mektup
Antipatros'a
Hayatımı zahmetli diye, zorluğu yüzünden hiç kimsenin benimsemeyeceği bir hayat diye kınıyorsun. Ben ise beni taklit edenler büsbütün rahatına düşkün olmamaları gerektiğini anlasınlar diye onu isteyerek daha da çetin hâle getirdim.
Μέμφῃ μου τὸν βίον ὡς ἐπίπονον καὶ διὰ χαλεπότητα ὑπ’ οὐδενὸς ἐπιτηδευθησόμενον· ἐγὼ δὲ ἑκὼν αὐτὸν ἐπέτεινα, ἵνα γνῶσιν οἱ μιμούμενοί με μὴ τέλεον ἡδυπαθεῖς εἶναι.
15.115. Mektup
Antipatros'a
İki kat kaba hırka giyip dağarcık asınmakla şaşılacak bir şey yapmadığımı söylediğini duyuyorum. Ben de bunların hiçbirinde şaşılacak bir şey olmadığını söylüyorum; ama her biri, içten gelen bir tutumla benimsendiğinde güzeldir. Çünkü bu sadeliği yalnız beden değil, onunla birlikte psykhē de benimsemelidir; insan çok şey vaat edip hiçbir işe yaramayan şeyler yapmamalı, logosunun hayatına uyduğunu göstermelidir. Ben de bunu yapmaya çalışıyorum. Bana şahitlik eden de –belki Atina ya da Korinthos halkını, o haksız şahitleri kastettiğimi sanacaksın– kendi psykhēmdir; hata ettiğimde ondan gizlenmek mümkün değildir.
Ἀκούων λέγειν σε μηδέν με ποιεῖν παράδοξον διπλοῦν τρίβωνα φοροῦντα καὶ πήραν ἐξημμένον, ἐγὼ δὲ θαυμαστὸν μὲν οὐδὲν εἶναί φημι τούτων, καλὸν δ’ ἑκάτερον αὐτῶν ἀπὸ διαθέσεως ἐπιτηδευόμενον· οὐ γὰρ μόνον τὸ σῶμα ταύτῃ δεῖ κεχρῆσθαι τῇ λιτότητι, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν σὺν αὐτῷ, οὐδ’ ἐπαγγέλλεσθαι μὲν πολλά, πράττειν δὲ τὰ μηδὲν ἀρκοῦντα, ἀλλὰ τῷ βίῳ τὸν λόγον ἀκόλουθον ἐπιδείκνυσθαι. ἃ δὴ πειρῶμαι ποιεῖν καὶ μαρτυρεῖν μοι — ἴσως ὑπολήψῃ με λέγειν τὸν Ἀθηναίων δῆμον ἢ τὸν Κορινθίων, ἀδίκους μάρτυρας; τὴν ἐμαυτοῦ ψυχήν φημι, ἣν οὐκ ἔστι λαθεῖν ἁμαρτάνοντα.
16.116. Mektup
Apoleksis'e
Sana bir barınak için başvurmuştum; söz verdiğin için teşekkür ederim. Ama bir salyangoz görünce rüzgârdan koruyan bir barınak buldum: Metroon'daki küpü. Öyleyse bu hizmetten kurtuldun; tabiatı yeniden keşfettiğimiz için sen de bizimle sevin.
Ἐνέτυχόν σοι περὶ οἰκήσεως, καὶ χάρις ὑποσχομένῳ, κοχλίαν δὲ θεασάμενος ηὗρον οἴκησιν ἀλεξάνεμον τὸν ἐν τῷ Μητρῴῳ πίθον. ἀπολέλυσο οὖν τῆς ὑπηρεσίας ταύτης καὶ σύγχαιρε ἡμῖν τὴν φύσιν ἀνευρίσκουσιν.
17.117. Mektup
Antalkidas'a
Bize aretē hakkında yazdığını ve yazarak bizi kendin hakkında yüksek bir fikre ikna edeceğini tanıdıklarına söylediğini duyuyorum. Ben ne derde deva ilacı şarabın içine katan Tyndareos'un kızını överim –onu şarapsız sunması gerekirdi– ne de seni; çünkü biz yanındayken ciddiye alınacak hiçbir şey göstermedin de bizi yazılarla ikna edeceğini sanıyorsun. Yazılar olmayanların hatırasını koruyabilir, ama yaşayan ve uzakta olanların aretēsini gösteremez. Sana bunları yazmak zorunda kaldım ki bize cansız şeylerle değil, bizzat yanımızda olarak seslenesin.
Ἀκούω σε γράφειν περὶ ἀρετῆς πρὸς ἡμᾶς καὶ τοῖς γνωρίμοις ἐπαγγέλλεσθαι ὅτι διὰ τῆς γραφῆς πείσεις ἡμᾶς φρονεῖν περὶ σοῦ τι. ἐγὼ δὲ οὐδὲ τὴν τοῦ Τυνδάρεω θυγατέρα ἐπαινῶ τὴν εἰς τὸν οἶνον τὸ νηπενθὲς βαλοῦσαν φάρμακον (ἔδει γὰρ αὐτὸ προσενέγκασθαι χωρὶς οἴνου), οὐδὲ σέ, ὃς παρόντων μὲν ἡμῶν οὐδὲν ἐπεδείξω σπουδῆς ἄξιον, διὰ γραμμάτων δὲ ὑπολαμβάνεις ἡμᾶς πείσειν, ἃ μνήμας μὲν ἂν σώζοι τῶν οὐκ ὄντων, ἀρετῆς δὲ ζὼντων καὶ οὐ παρόντων οὐκ ἂν εἴη δηλωτικά. ταῦτά σοι γράφειν ἔσχον, ἵνα μὴ διὰ τῶν ἀψύχων ἡμῖν προσφωνῇς, ἀλλὰ παρὼν αὐτός.
18.118. Mektup
Apoleksis'e
Megaralı birkaç delikanlı benden filozof Menodoros'u sana tavsiye etmemi istedi; ne gülünç bir tavsiye! Onun insan olduğunu yüzünden anlarsın; filozof olup olmadığını da hayatından ve sözünden. Çünkü bizim anlayışımıza göre erdemli insan kendi kendini tavsiye eder.
Μηνόδωρον φιλόσοφον παρεκάλεσάν με συστῆσαί σοι Μεγαρικοὶ νεανίσκοι, γελοιοτάτην σύστασιν· ὅτι μὲν γὰρ ἄνθρωπός ἐστιν, ἐκ τῶν εἰκόνων εἴσῃ, εἰ δὲ καὶ φιλόσοφος, διὰ βίου καὶ λόγου. ὁ γὰρ καθ’ ἡμᾶς σπουδαῖος δι’ ἑαυτοῦ συνίσταται.
19.119. Mektup
Anaksilaos'a
Pythagoras kendisinin Panthoos oğlu Euphorbos olduğunu söylerdi; ben ise kendimin yeni bir Agamemnon olduğunu anladım. Çünkü değneğim asamdır, iki kat kaba hırkam pelerinimdir, dağarcığım da başka türlü işlenmiş deriden bir kalkandır. Uzun saçlı değilsem … Agamemnon gençti; yaşlansaydı o da dazlaklaşırdı. "O öyle dedi" diyene karşı böyle düşünmek ve böyle konuşmak yerindedir.
Πυθαγόρας ἑαυτὸν ἔλεγεν Εὔφορβον γεγενῆσθαι τὸν Πάνθου, ἐγὼ δὲ νέον ἐμαυτὸν ἐπέγνων Ἀγαμέμνονα· σκῆπτρόν τε γάρ ἐστί μου τὸ βάκτρον καὶ χλαμὺς ὁ διπλοῦς τρίβων, ἡ δὲ πήρα παρὰ δέρματος ἀλλαγὴν ἀσπίς. εἰ δὲ μὴ καρηκομόω, ** νέος ἦν ὁ Ἀγαμέμνων, γέρων δ’ ἂν γενόμενος ἐψιλοκόρρησε. τοιαῦτα γὰρ ἄξιον καὶ φρονεῖν καὶ λέγειν πρὸς τὸν αὐτὸς ἔφα λέγοντα.
20.120. Mektup
Melesippos'a
Atinalıların sarhoş çocuklarının bizi dövmesine üzüldüğünü ve bilgeliğe sarhoşça saldırılmasını korkunç bulduğunu duydum. İyi bil ki sarhoşların dövdüğü Diogenes'in bedeniydi; aretē ise utanca düşmedi, çünkü aretē tabiatı gereği ne kötüler tarafından süslenir ne de utandırılır. Diogenes hakarete uğramadı; asıl zararı Atina halkı gördü, çünkü içinden bazıları aretēyi hor görmeye kalkıştı. Nitekim halklar bir tek kişinin akılsızlığı yüzünden topluca çıldırıp mahvolur, uygunsuz kararlar alır, rahat durmaları gerekirken sefere çıkarlar. Bu çılgınlığı baştan durdursalardı bu noktaya gelmezlerdi.
κ′. Μελησίππῳ. Ἤκουόν σε λελυπῆσθαι ὅτι τὰ Ἀθηναίων τέκνα πληγὰς ἡμῖν ἐνέτεινε μεθύοντα, καὶ δεινὰ πάσχειν, εἰ σοφία πεπαρῴνηται. εὖ δ’ ἴσθι ὅτι τὸ Διογένους μὲν ἐπλήγη σῶμα ὑπὸ τῶν μεθυόντων, ἀρετὴ δὲ οὐκ ᾐσχύνθη, ἐπεὶ μήτε κοσμεῖσθαι πέφυκεν ὑπὸ φαύλων μήτε αἰσχύνεσθαι. Διογένης μὲν δὴ οὐχ ὑβρίσθη, κακῶς δ’ ἔπαθεν ὁ Ἀθηναίων δῆμος, ἐν ᾧ τινὲς ἔδοξαν ἀρετῆς ὑπεριδεῖν. διὰ γοῦν τὴν ἑνὸς ἀφροσύνην κατὰ δήμους ἀφραίνοντες ἀπόλλυνται, βουλευόμενοι τὰ μὴ προσήκοντα καὶ στρατευόμενοι δέον ἠρεμεῖν. εἰ δὲ τὴν ἀρχὴν τὴν ἀπόνοιαν ἔστησαν, οὐκ ἂν ἐπὶ ταῦτα ἐχώρουν.
21.121. Mektup
Amynandros'a
Anne babaya ne doğmuş olmamız için minnet borçluyuz, çünkü var olan şeyler tabiat gereği meydana gelir; ne de keyfiyetimiz için, çünkü onun sebebi unsurların karışımıdır. Prohairesisle ya da dilemeyle yapılan şeyler için de hiçbir minnet borcu yoktur; çünkü doğum cinsel birleşmenin bir sonucudur, cinsel birleşme ise doğum için değil, haz için yapılır. Duygudan azadeliğin peygamberi olarak ben, kibirle şişmiş hayatın zıddı olan bu sözleri söylüyorum. Bazılarına fazla sert geliyorsa, onları hakikatle birlikte tabiat ve kibre göre değil aretēye göre yaşayanların hayatı doğrular.
Γονεῦσι χάριτας οὐχ ἑκτέον οὔτε τοῦ γενέσθαι, ἐπεὶ φύσει γέγονε τὰ ὄντα, οὔτε τῆς ποιότητος· ἡ γὰρ τῶν στοιχείων σύγκρασις αἰτία ταύτης. καὶ μὴν καὶ τῶν κατὰ προαίρεσιν ἢ βούλησιν οὐδεμία χάρις· ἡ γὰρ γένεσις ἀφροδισίων ἐστὶ παρακολούθημα, ἅπερ ἡδονῆς ἕνεκεν, οὐ γενέσεως ἐπιτηδεύεται. ταύτας τὰς φωνὰς ὁ τῆς ἀπαθείας προφήτης ἐγὼ ἀποφθέγγομαι ἐναντίας τῷ τετυφωμένῳ βίῳ. εἰ δέ τισιν εἶναι φαίνονται σκληρότεραι, φύσις αὐτὰς σὺν ἀληθείᾳ βεβαιοῖ καὶ ὁ βίος ὁ τῶν μὴ κατὰ τῦφον, ἀλλὰ κατ’ ἀρετὴν βιούντων.
22.122. Mektup
Agesilaos'a
Hayatım o kadar belirsizdir ki sana bu mektubu yazıncaya kadar süreceğinden emin değilim. Dağarcık hayatım için yeterli bir kilerdir; tanrı sayılanların işleri ise insan ölçüsünü aşar. Kendimle ilgili kesin olarak bildiğim tek bir şey var: doğumun ardından gelen ölüm. Bunu bildiğim için bedenciğimin çevresinde uçuşan boş umutları üfleyip dağıtıyorum; sana da insana yakışandan fazlasını kurmamanı öğütlüyorum.
Ἐμοὶ τὸ μὲν ζῆν οὕτως ἐστὶν ἀβέβαιον, ὡς μὴ πιστεύεσθαι παραμενεῖν ἕως τὴν ἐπιστολήν σοι γράψω· πήρα δὲ ἱκανὸν αὐτοῦ ταμιεῖον, τὰ δὲ τῶν νομιζομένων θεῶν μείζονα ἢ κατ’ ἀνθρώπους. ἓν δὲ μόνον ἐμαυτῷ βέβαιον σύνοιδα, τὴν μετὰ τὴν γένεσιν φθοράν. Ταῦτ’ ἐπιστάμενος αὐτός τε τὰς κενὰς ἐλπίδας ἱπταμένας περὶ τὸ σωμάτιον ἀποφυσῶ, καὶ σοὶ παραγγέλλω μὴ πλέον ἀνθρώπου φρονεῖν.
23.123. Mektup
Lakydas'a
Makedonların kralının bizi görmeye can attığı müjdesini veriyorsun; "kral"ın yanına "Makedonların" diye eklemekle de iyi etmişsin, çünkü bizim dünyamızın kralsız olduğunu biliyordun. Kimse beni bir acayiplik gibi görmek istemesin. Ama İskender hayatımızdan ve sözlerimizden pay almak istiyorsa ona söyle: Atina'dan Makedonya'ya ne kadar yol varsa, Makedonya'dan Atina'ya da o kadar var.
Εὐαγγελίζῃ μοι βασιλέα Μακεδόνων σπουδάζειν περὶ τὴν θέαν ἡμῶν, εὖ δὲ ἐποίησας προσθεὶς τῷ βασιλεῖ τοὺς Μακεδόνας· τὰ γὰρ ἡμέτερα ᾔδεις ἀβασίλευτα. ἰδεῖν δὲ τὸν ἐμὸν τύπον μηδεὶς ὡς ξένον βουλέσθω· εἰ δε μεταλαβεῖν Ἀλέξανδρος βίου καὶ λόγων βούλεται, λέγε αὐτῷ, ὅτι ὅσον ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Μακεδονίαν, τοσοῦτον καὶ ἐκ Μακεδονίας εἰς Ἀθήνας.
24.124. Mektup
İskender'e
İyi ve erdemli bir adam olmak istiyorsan başındaki o bez parçasını atıp yanımıza gel. Ama bunu yapamazsın; çünkü Hephaistion'un kalçalarının esirisin.
Εἰ θέλεις καλὸς κἀγαθὸς γενέσθαι, ἀπορρίψας ὃ ἔχεις ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ῥάκος παραγενοῦ πρὸς ἡμᾶς. ἀλλʼ οὐ μὴ δυνηθῇς· κρατῇ γὰρ ὑπὸ τῶν Ἡφαιστίωνος μηρῶν.
25.125. Mektup
Hippon'a
Ölüm ve gömülme hakkında ne düşündüğümü sana yazmamı istedin; hayattan sonrasını da bizden öğrenmezsen tam bir filozof olamayacağını düşünüyorsun. Ben ise aretēye ve tabiata uygun yaşamanın yeterli olduğunu ve bunun elimizde olduğunu düşünüyorum. Doğumdan önceki şeyler nasıl tabiata bırakılmışsa, hayattan sonrakiler de ona bırakılmalıdır; çünkü bizi meydana getiren o olduğu gibi, çözecek olan da odur. Hiçbir şey hissetmeyeceğim bir hâlde başıma ne geleceği konusunda hiç endişelenme. Ben yine de son nefesimi verince yanıma değneğimin konulmasını kararlaştırdım; bana zarar vereceği sanılan hayvanları kovabileyim diye.
Παρεκάλεις με ἐπιστεῖλαί σοι, ὅ τι ποτὲ ἔγνωκα περὶ θανάτου καὶ ταφῆς, ὡς οὐκ ἂν τέλειος φιλόσοφος γενόμενος, εἰ μὴ καὶ τὰ μετὰ τὸ ζῆν παρ’ ἡμῶν μάθοις. ἐγὼ δ’ ἱκανὸν ἡγοῦμαι τὸ κατʼ ἀρετὴν καὶ φύσιν ζῆσαι καὶ τοῦτ’ ἐφ’ ἡμῖν εἶναι. ὥσπερ δὲ τὰ πρὸ τῆς γενέσεως παρακεχώρηται τῇ φύσει, οὕτω καὶ τὰ μετὰ τὸ ζῆν ἐπιτρεπτέα ταύτῃ· αὐτὴ γὰρ ὡς ἐγέννησε, καὶ διαλύσει. μηδὲν δὲ εὐλαβηθῇς ὅπως ποτὲ ἀναίσθητος ὦ. ἐγὼ γοῦν ἔγνωκα ἀποπνεύσαντί μοι παρατεθῆναι τὸ βάκτρον, ἵνα τὰ δοκοῦντά με λυμαίνεσθαι ζῷα ἀπελαύνοιμι.
26.126. Mektup
Aynı kişiye
Unutma, yoksulluğun hükümranlığını sana ömür boyu verdim; onu ne kendin bırakmaya ne de başkasına kaptırmaya çalış. Çünkü Thebai'dekilerin yine etrafında dolaşıp sana zavallı demeleri beklenir. Sen kaba hırkanı aslan postu, değneğini topuz, dağarcığını da seni besleyen kara ve deniz say. Böylece içinde Herakles'e yaraşan, her talihten üstün bir gönül yükselir. Acı bakladan ya da kuru incirden artarsa bize de gönder.
Μέμνησο ὅτι τῆς πενίας τὴν ἀρχὴν ἔδωκά σοι διὰ βίου, καὶ πειρῶ μήτε αὐτὸς ταύτην ἀποθέσθαι μήτε ὑπʼ ἄλλου ἀφαιρεθῆναι αὐτήν· εἰκὸς γὰρ τοὺς ἐν Θήβαις ἐκπεριελθεῖν σε πάλιν κακοδαιμονίζοντας. σὺ δὲ τὸν τρίβωνα λεοντῆν νόει, τὸ δὲ βάκτρον ῥόπαλον, τὴν δὲ πήραν γῆν καὶ θάλατταν, ἀφ’ ἧς τρέφῃ· οὕτω γὰρ ἂν Ἡράκλειον διανασταίη σοι φρόνημα καὶ πάσης τύχης κρεῖττον. ἢν δέ σοι τῶν θέρμων ἢ καὶ τῶν ἰσχάδων περιῇ, καὶ ἡμῖν πέμπε.
27.127. Mektup
Annikeris'e
Lakedaimonlular Sparta'ya ayak basmamamız için aleyhimize karar çıkarmışlar. Ama sen hiç endişelenme; çünkü sen Kiniklikten yalnız adını almışsın. Asıl acınacak olanlar, idmanını yaptıklarını sandıkları şeyleri yalnız benim başardığımı anlamayanlardır. Çünkü sade hayatın idmanını benden fazla yapan biri var mı, bilmiyorum; korkunç şeylere katlanmakla da Diogenes varken kim övünebilir? Şunlar da bunlara uygun düşüyor: Cesaretleri sayesinde Sparta'da surlara ihtiyaç duymadan oturduklarını sanıyorlar, ama psykhēlerini korumasız bırakıp duygulara teslim etmişler, onlara karşı hiçbir yardımcı dikmemişler. Böylece komşularına korkunç görünürken kendi içlerindeki hastalıkların saldırısına uğruyorlar. Kovsunlar bakalım aretēyi; oysa sağlıklı olabilmeleri ve hastalıklarından kurtulabilmeleri yalnız onun sayesinde mümkündür.
Λακεδαιμόνιοι καθ’ ἡμῶν ἐψηφίσαντο ὡς μὴ τῆς Σπάρτης ἐπιβαίνοιμεν. ἀλλὰ σύ γε μηδὲν εὐλαβηθῇς· ὀνόματι γὰρ ἀποκέχρησαι κυνισμοῦ. ἀξιελέητοί γε μὴν οἱ μὴ νοοῦντες, ἃ δοκοῦσιν ἀσκεῖν, ὑπ’ ἐμοῦ μόνου κατορθοῦσθαι. βίου τε γὰρ λιτότητα οὐκ οἶδ’ εἴ τις ἐμοῦ μᾶλλον ἤσκησεν· ὑπομονήν τε τῶν δεινῶν τίς ἂν καυχήσαιτο Διογένους παρόντος; ἀκόλουθα γοῦν καὶ ταῦτα τούτοις· ἀτείχιστον δοκοῦντες δι’ ἀνδρείαν οἰκεῖν τὴν Σπάρτην ἀφύλακτον τὴν ψυχὴν τοῖς πάθεσι ἐκδεδώκασι, μηδένα κατ' αὐτῶν βοηθὸν ἐπιστήσαντες. φοβεροὶ οὖν τοῖς ὁμόροις φανέντες ὑπὸ τῶν ἐν αὐτοῖς νοσημάτων πολεμοῦνται. ἐξελαυνέτωσαν οὖν ἀρετήν, ὑφʼ ἧς μόνης δύναιντ’ ἂν ἐρρῶσθαι καὶ τῶν νοσημάτων ἀπηλλάχθαι.
28.128. Mektup
Hellenlere
Köpek Diogenes'ten Yunanlı denenlere: Kahrolun! Ben söylemesem de bu zaten başınızda. Çünkü görünüşte insansınız, ama psykhēlerinizle maymunsunuz; her şeyi biliyormuş gibi yaparsınız, ama hiçbir şey bilmezsiniz. Bu yüzden tabiat sizi cezalandırıyor. Kendinize kanunlar uydurup onlardan en büyük ve en bol kibri paylaşıp aldınız, onları da tabiatınıza işlemiş kötülüğe şahit tuttunuz. Hiçbir zaman barış içinde değil, savaş içinde bütün ömrünüzü tüketip yaşlanıyorsunuz; kötüsünüz, kötülerin dostusunuz; başkasının biraz daha yumuşak bir elbisesi, biraz daha fazla bozuk parası olduğunu ya da sözde biraz daha keskin, biraz daha eğitimli olduğunu görünce birbirinizi kıskanıyorsunuz.
Διογένης ὁ κύων τοῖς καλουμένοις Ἕλλησιν οἰμῴζειν. Ὑπάρχει δὲ τοῦθ’ ὑμῖν, κἄν ἐγὼ μὴ λέγω· ὸντες γὰρ ταῖς μὲν ὄψεσιν ἄνθρωποι, ταῖς δὲ ψυχαῖς πίθηκοι, προσποιεῖσθε μὲν πάντα, γινώσκετε δὲ οὐδέν· τοιγάρτοι τιμωρεῖται ὑμᾶς ἡ φύσις· νόμους γὰρ ὑμῖν αὐτοῖς μηχανησάμενοι μέγιστον καὶ πλεῖστον τῦφον ἐξ αὐτῶν διεκληρώσασθε, μάρτυρας τῆς ἐμπεφυσιωμένης κακίας λαβόντες. καὶ οὐδέποτε ἐν εἰρήνῃ, ἀλλ’ ἐν πολέμῳ τὸν ὅλον βίον καταγηρᾶτε, κακοὶ κακῶν ἐπιτήδειοι ὄντες, καὶ ἀλλήλοις φθονοῦντες, ἐὰν μικρῷ μαλακώτερον ἱμάτιον ἄλλον ἴδητε ἔχοντα ἢ κερμάτιον μικρῷ πλέον ἢ ἐν λόγῳ δριμύτερον ἢ μᾶλλον πεπαιδευμένον.
28.2Çünkü hiçbir şeyi sağlam bir logosla ayırt etmiyorsunuz; akla yatkın, inandırıcı ve itibar gören şeylere kayıp her şeyi suçluyorsunuz, ama hiçbir şey bilmiyorsunuz; ne atalarınız bildi ne siz biliyorsunuz. Cehalet ve akılsızlık yüzünden alay konusu olup işkence çekiyorsunuz; buna da müstahaksınız. Sizden yalnız köpek değil, tabiatın kendisi de nefret ediyor. Çünkü az sevinir, çok acı çekersiniz; evlenmeden önce de evlendikten sonra da, çünkü lanetli ve hiçbir şeyden memnun olmayan insanlar olarak evlendiniz. Hem ne çok ve ne iyi adamları öldürdünüz! Kimini savaşta açgözlülüğünüz yüzünden, kimini barış denen zamanda suç yükleyerek.
(2) οὐδὲν γὰρ διακρίνετε ὑγιεῖ λόγῳ, ἀλλ’ εἰς εἰκότα καὶ πιθανὰ καὶ ἔνδοξα κατολισθάνοντες πάντα μὲν αἰτιᾶσθε, οὐδὲν δὲ οἴδατε, οὔθ’ οἱ πρόγονοι ὑμῶν οὔθ’ ὑμεῖς, ἀλλὰ ὑπὸ ἀγνοίας καὶ ἀφροσύνης καταμωκώμενοι στρεβλοῦσθε, καλῶς ποιοῦντες. μισεῖ δ’ ὑμᾶς οὐ μόνον ὁ κύων, ἀλλὰ καὶ ἡ φύσις αὐτή· μικρὰ μὲν γὰρ εὐφραίνεσθε, πολλὰ δὲ λυπεῖσθε καὶ πρὸ τοῦ γῆμαι καὶ γήμαντες, ὅτι γε ἐγήματε ὄντες ἐξώλεις καὶ δυσάρεστοι. ὅσους δὲ καὶ οἵους ἄνδρας ἀπεκτείνατε, τοὺς μὲν ἐν πολέμῳ πλεονέκται ὄντες, τοὺς δὲ ἐν τῇ καλουμένῃ εἰρήνῃ αἰτίαν ἐπενεγκόντες.
28.3Birçoğu kazıklarda asılı durmuyor mu, birçoğu cellat elinde boğazlanmadı mı, kimi halkın önünde zehir içmedi mi, kimi işkence çarkına gerilmedi mi? Belli ki adil olmadıkları kanaatine varıldığı için. Ey kötü kafalar, bunları terbiye etmeye mi çalışmalı, yoksa öldürmeye mi? Kurbanlık hayvanların eti gibi yiyecek değilsek ölülere hiç ihtiyacımız yok; ama iyi adamlara mutlaka ihtiyacımız var, ey kötü kafalar. Okuma yazma ve müzik bilmeyenlere müzik denen bilgileri öğretiyorsunuz ki bir gün ihtiyaç olunca elinizin altında bulunsunlar; peki adil olmayan adamları neden terbiye edip de adil insanlara ihtiyaç duyduğunuzda onları kullanmıyorsunuz? Yoksa bir şehri ya da bir orduyu hileyle ele geçirmek istediğinizde adil olmayanlara da ihtiyacınız olduğu için mi?
(3) οὔκουν πολλοὶ μὲν ἐπὶ τῶν σταυρῶν κρέμανται, πολλοὶ δὲ ὑπὸ τοῦ δημίου ἀπεσφαγμένοι, ἕτεροι δὲ φάρμακον πιόντες δημοσίᾳ, οἳ δ᾽ ἐπὶ τοῦ τροχοῦ, δηλονότι ἄδικοι δόξαντες εἶναι; πότερον οὖν ἐπιχειρητέον, ὦ κακαὶ κεφαλαί, παιδεῦσαι τούτους ἢ ἀποκτεῖναι; νεκρῶν μὲν γὰρ ἡμῖν οὐδεμία δήπου χρεία, εἰ μὴ ὥσπερ ἱερείων σάρκας ἐσθίειν μέλλομεν, ἀνδρῶν δὲ ἀγαθῶν πάντως ἐστὶ χρεία, ὦ κακαὶ κεφαλαί. ἀγραμμάτους μὲν καὶ ἀμούσους παιδεύετε γράμματα τὰ καλούμενα μουσικά, ἵνα ὑπάρχωσιν ὑμῖν, ὅταν ποτὲ χρεία ᾖ τούτων, ἄνδρας δὲ ἀδίκους διὰ τί οὐ παιδεύσαντες χρῆσθε τούτοις, ὁπόταν ᾖ χρεία δικαίων; ἐπεὶ καὶ ἀδίκων χρείαν ἔχετε, ὅταν βούλησθε ὑφελέσθαι πόλιν ἢ στρατόπεδον;
28.4Hem bu kadarla da kalmıyor: Güzel işleri zorla yapıyorsunuz, daha iyi şeylerin yağmalandığını görmek mümkün; ey kötü kafalar, kime el atarsanız ona haksızlık ediyorsunuz, oysa asıl daha büyük cezayı hak eden sizsiniz. Spor alanlarında Hermaia ya da Panathenaia denen bayramlar olunca, çarşının ortasında yiyip içiyor, sarhoş oluyor, oğlanlarla yatıyor, kadınlar gibi kendinizi kullandırıyorsunuz. Üstelik bir de dine saygısızlık ediyor, bunları hem gizlice hem açıkça yapıyorsunuz. Köpeğin bunların hiçbiri umurunda değil; ama sizin bütün bunlar umurunuzda.
(4) καὶ οὔπω μέγα τοῦτο ὅταν μετὰ βίας πράττητε τὰ καλά, καὶ τὰ κρείσσονα λεηλατούμενα πάρεστιν ὁρᾶν, καὶ οἷς μὲν ἄν, ὦ κακαὶ κεφαλαί, ἐπιχειρήσητε, τούτους ἀδικεῖτε, καίτοι αὐτοὶ μείζονος τιμωρίας ἄξιοι ὄντες. ἔν τε τοῖς γυμνασίοις ὅταν ᾖ τὰ καλούμενα Ἕρμαια ἢ Παναθήναια, καὶ ἐν μέσῃ τῇ ἀγορᾷ ἐσθίετε καὶ πίνετε, μεθύετε, περαίνετε, γυναικοπαθεῖτε. εἶτ’ ἐνασεβεῖτε ὑμεῖς ἔτι καὶ κρύφα καὶ φανερῶς ποιεῖτε ταῦτα. οὐδὲν μὲν μέλει τῷ κυνί, ὑμῖν δὲ πάντα ταῦτα ἐπιμελῆ ἐστιν.
28.5Köpekleri tabiî ve gerçek hayattan alıkoyduğunuza göre, onlara karşı nasıl kusur işlemezsiniz? Ben, köpek, sözle; tabiat ise fiilen hepinizi aynı şekilde cezalandırıyor; çünkü korktuğunuz ölüm hepinizin başında aynı şekilde asılı duruyor. Yoksulları yoksunluk sayesinde sık sık sağlıklı, zenginleri ise o bahtsız midelerine ve cinsel organlarına hâkim olamadıkları için hasta gördüm. Çünkü bunların isteğine boyun eğince haz sizi kısa bir süre gıdıkladı, ama ardından büyük ve şiddetli ağrılar bıraktı.
(5) καὶ ὅπου κύνας εἴργετε βίου φυσικοῦ καὶ ἀληθοῦς, πῶς εἰς αὐτοὺς οὐκ ἂν πλημμελήσαιτε; κἀγὼ μὲν ὁ κύων τῷ λόγῳ, ἡ δὲ φύσις τῷ ἔργῳ ὁμοίως πάντας ὑμᾶς τιμωρεῖται· ὁμοίως γὰρ πᾶσιν ὑμῖν θάνατος ἐπικρέμαται, ὃν ὑμεῖς φοβεῖσθε. καὶ πολλάκις εἶδον πτωχοὺς ὑγιαί δι’ ἔνδειαν, πλουσίους δὲ νοσοῦντας δι’ ἀκρασίαν τῆς δυστυχοῦς γαστρὸς καὶ πόσθης· χαρισάμενοι γὰρ τούτοις ὀλίγον ἐγαργαλίσθητε χρόνον ὑφ’ ἡδονῆς μεγάλας καὶ ἰσχυρὰς ἐναποδεικνυμένης ἀλγηδόνας.
28.6Ne eviniz ne de içindeki sütun başlıkları size bir fayda sağlayacak; altın ve gümüş yataklarınızda yatıp kıvranıp duruyorsunuz, müstahaksınız da. Güçlenemiyorsunuz bile, ki iyilerin artıklarını sebzelerle birlikte yiyip bitiresiniz; kötüsünüz, kötülerin dostusunuz. Ama aklınız (nous) varsa –ki yok–, sarhoşken bile bilge Sokrates'e ve bana kulak verin, ortak bir kararla gençli yaşlı hepiniz bir araya gelin ve ya itidalli olmayı öğrenin ya da kendinizi asın. Çünkü hayatta başka türlü olmak mümkün değil; yoksa bir şölende olduğu gibi aşırı içip sarhoş olur, baş dönmesi ve sancılar içinde başkaları tarafından taşınırsınız da kendi başınıza kurtulamazsınız.
(6) καὶ οὐδὲν ὠφελήσει ὑμᾶς οὔτε οἰκία οὔτε τὰ ἐν αὐτῇ κιονόκρανα, ἀλλ’ ἐν ταῖς χρυσαῖς καὶ ἀργυραῖς κλίναις κατακείμενοι στρεβλοῦσθε καλῶς ποιοῦντες, οὐδ’ ἰσχυροποιεῖσθαι δύνασθε, ἵνα τὰ τῶν ἀγαθῶν λείψανα μετὰ τῶν λαχάνων καταφάγητε κακοὶ κακῶν ἐπιτήδειοι ὄντες. ἀλλ’ εἰ νοῦν ἔχετε ὥσπερ οὐκ ἔχετε, ἐὰν μεθύητε, Σωκράτει τε τῷ σοφῷ πεισθέντες κἀμοὶ κοινῇ βουλῇ συνελθόντες ἡβηδὸν σύμπαντες ἢ σωφρονεῖν μάθετε ἢ ἀπάγξασθε· οὐ γὰρ δυνατὸν εἶναι ἄλλως ἐν τῷ ζῆν, εἰ μὴ θέλετε ὥσπερ ἐν συμποσίῳ, ἕως ἂν ὑπερπιόντες καὶ ὑπερμεθυσθέντες ὑπὸ ἰλίγγων καὶ στρόφων συνεχόμενοι ὑφ’ ἑτέρων ἄγησθε καὶ μὴ αὐτοὶ δύνησθε σωθῆναι.
28.7Siz sefa sürüp sahibi olduğunuz söylenen iyi şeylerin ne kadar çok olduğunu düşünürken ortak cellatlar gelir, sizin hekim dediğiniz kişiler; bunlar karınlarını doyuracak ne varsa onu söyler ve onu yaparlar. Bunlar da –müstahaksınız– sizi keser, dağlar, sarar, bedenin hem içine hem dışına ilaçlar verirler. İyileşirseniz hekim denen bu kişilere bile minnet duymaz, tanrılara minnet borçlu olduğunuzu söylersiniz; iyileşmezseniz hekimleri suçlarsınız. Bana gelince, sevinç acıdan, bilgi de bilgisizlikten daha çok düşer payıma.
(7) σπαταλῶσι δ’ ὑμῖν καὶ ἐνθυμουμένοις, ὅσα γε τὰ ἀγαθὰ ὧν δεσπόται λέγεσθε εἶναι, ἔρχονται οἱ κοινοὶ δήμιοι, οὓς ὑμεῖς καλεῖτε ἰατρούς, οἷς ἃ ἂν ἐπὶ τὴν γαστέρα ἐπέλθῃ, ταῦτα λέγουσι καὶ πράττουσιν. οὗτοι δὲ καλῶς ποιοῦντες τέμνουσι καὶ κάουσι καὶ δεσμεύουσι φάρμακά τε διδόασι καὶ ἔσω καὶ ἔξω τοῦ σώματος. κὰν ὑγιασθῆτε, οὐδὲ τοῖς καλουμένοις ἰατροῖς χάριν ἔχετε, ἀλλὰ τοῖς θεοῖς φατὲ δεῖν ἔχειν χάριν· ἐὰν δὲ μή, τοῖς ἰατροῖς ἐγκαλεῖτε. πλεῖον δ’ ἔμοιγε πάρεστι τὸ εὐφραίνεσθαι τοῦ λυπεῖσθαι καὶ τὸ εἰδέναι τοῦ ἀγνοεῖν·
28.8Çünkü bilge Antisthenes'le hep görüştüm. O kendini yalnız onu bilenlere açtı; tabiatı, logosu, hakikati bilmeyen yabancıları ise es geçti; mektupta da söylendiği gibi, köpeğin sözlerini anlamayan çocuksu yaratıkları hiç umursamadı. Barbar olduğunuz için de size "Kahrolun!" diyorum; ta ki Yunanca öğrenip gerçek Yunanlılar oluncaya kadar. Çünkü şimdi barbar denenler hem bulundukları yer hem de tavırları bakımından çok daha kibar insanlar. Yunanlı denenler barbarlara karşı sefere çıkıyor; barbarlar ise yalnız kendi topraklarını korumaları gerektiğini düşünüyor, çünkü hepsi kendi kendine yetiyor. Size ise hiçbir şey yetmiyor; çünkü şöhret düşkünü, akılsız ve boş yere beslenen insanlarsınız.
(8) διετέλεσα γὰρ ἐντυγχάνων Ἀντισθένει τῷ σοφῷ, ὃς μόνοις τοῖς εἰδόσιν αὐτὸν διεῖλε καὶ τοῖς ἀλλοτρίοις τοῖς οὐκ εἰδόσι φύσιν, λόγον, ἀλήθειαν παρεξέβη, οὐδὲν φροντίσας κνωδάλων νηπίων μὴ ἐπισταμένων, ὡς εἴρηται ἐν ἐπιστολῇ, λόγους κυνός. βαρβάροις δὲ οὖσιν οἰμῴζειν λέγω, ἕως ἂν ἑλληνιστὶ μαθόντες Ἕλληνες ἀληθινοὶ γένησθε· νῦν μὲν γὰρ πολὺ χαριέστεροί εἰσιν οἱ καλούμενοι βάρβαροι καὶ τόπῳ ἐν ᾧ εἰσὶ καὶ τρόπῳ, καὶ οἱ μὲν καλούμενοι Ἕλληνες στρατεύουσιν ἐπὶ τοὺς βαρβάρους, οἱ δὲ βάρβαροι διαφυλάττειν οἴονται δεῖν τὴν ἑαυτῶν, πάντες ὄντες αὐτάρκεις. ὑμῖν δὲ ἱκανὸν οὐδέν· καὶ γὰρ φιλόδοξοι καὶ ἄλογοι καὶ ἀχρήστως τρεφόμενοί ἐστε.
29.129. Mektup
Dionysios'a
Kendine özen göstermeye karar verdiğine göre sana, Zeus hakkı için, ne Aristippos'a ne de Platon'a benzeyen bir adam göndereceğim: Atina'daki lalalardan birini, elimdekilerden birini; bakışı çok sert, yürüyüşü çok çevik, elinde çok acıtan bir kayış taşıyan birini. Zeus hakkı için o sana vakitsiz dinlenmeyi bırakıp sabah erkenden kalkmayı öğretecek; seni içinde yaşadığın korkulardan ve dehşetlerden kurtaracak. Sen onlardan muhafızların ya da akropolün sağlam surları sayesinde kurtulacağını sanıyorsun; oysa onlar tam da bunlar yüzünden hep yanı başındadır. Bunlardan ne kadar çok ve ne kadar büyük hazırlarsan, psykhēnde o kadar çok ve o kadar büyük çaresizlik ve dehşet ortaya çıkar.
Ἐπειδὴ δέδοκταί σοι ἐπιμέλειάν ποιήσασθαι σεαυτοῦ, πέμψω σοι ἄνθρωπον οὐδὲν μὰ Δία Ἀριστίππῳ καὶ Πλάτωνι ὅμοιον, ἀλλ’ ἕνα τῶν Ἀθήνησι παιδαγωγῶν ἐξͅ ὧν ἔχω, δριμύτατα μὲν βλέποντα, ὀξύτατα δὲ βαδίζοντα, σκῦτος δὲ ἀλγεινότατον φέροντα, ὅς σε μὰ Δία ἐπιτρέψει τὸ μὴ καθ’ ὥραν ἀναπαύεσθαι καὶ πρωὶ ἐγείρεσθαι, παύσας φόβων καὶ δειμάτων, ἐν οἷς ὢν οἴει τι μᾶλλον διὰ τοὺς δορυφόρους ἢ τῆς ἀκροπόλεως τὴν εὐερκίαν ἀποστήσεσθαι αὐτῶν, δι’ ὧν μόνων ἀεὶ πάρεστι. καὶ σοὶ δὲ ὅσῳ μᾶλλον καὶ πλείω καὶ μείζω ποιαῦτα κατασκευάζῃ, πλείους καὶ μείζους ἀπορίαι καὶ δείματα τῆς ψυχῆς ἀποβαίνουσι.
29.2O bütün bunları senden söküp atacak, sana gözü peklik aşılayıp seni yumuşaklıktan uzaklaştıracak; çünkü özgür olmayan bir adamın ne faydası olur? Kölelik de işte budur: hayatı korku üstüne kurulmuş olanların durumu. Sen bu sohbet arkadaşlarını tuttukça bu kötülüklerin hiçbiri yakanı bırakmayacak. Ama tek omuzlu kısa hırkasıyla bu adamı yanına alırsan, o senin böğürlerindeki yağı temizleyecek, aşçı elinden çıkma ziyafetlerine son verecek ve seni kendisinin yaşadığı tarza alıştıracak; o zaman kurtulursun, zavallı.
(2) πάντα οὖν ταῦτα περιαιρήσεται καὶ θάρσος ἐμποιήσας ἀποστήσει τῆς μαλακίας· τί γὰρ ὄφελος ἀνδρὸς μὴ ἐλευθέρου; ἔστι δέ τοι αὐτὸ τοῦτο ἡ δουλεία, οἷς μετὰ δέους ὁ βίος παρεσκεύασται. ἕως μὲν οὖν ταύτας σὺ τὰς συνουσίας ἔχῃς, οὐκ ἀνήσει σε τούτων τι τῶν κακῶν· ἐὰν δὲ τὸν ἐξωμέα λάβῃς, ὅς σου τὰς πλευρὰς ἀποκαθαρεῖ καὶ παύσει δείπνων μαγειρικῶν, ἐν ὁποίοις δὲ καὶ αὐτὸς διαιτᾶται τρόποις καταστήσει σε, σωθήσῃ, ὦ δείλαιε.
29.3Oysa şimdi sana en çok zarar verecek ve seni en çok bozacak insanları bulmuşsun. Çünkü onlar sana iyi bir şey hazırlamayı değil, bir şeyler yemeyi düşünüyor, ne kazanacaklarının peşine düşüyorlar. Senin mevcut kötülüklerinden hiçbirini gidermiyor, tersine elindekini alıyor, üstüne bir de seni kendi alışkanlıklarından koparıyorlar. Sen de o kadar hissizsin ki Yunanistan'ın her yerinde ortalıkta söylenen şu sözü bile duymuyorsun: İyilerden iyi şeyler öğrenirsin; ama kötülerle *düşüp kalkarsan, olan aklını da yitirirsin.*
(3) νυνὶ δὲ τοιούτους ηὕρηκας ἀνθρώπους, οἳ ἂν μάλιστά σε διαλυμαίνοιντο καὶ διαφθείροιεν· οὐ γὰρ ὅπως ἀγαθόν τι παρασκευάσωσί σοι, ἀλλ’ ὅπως δειπνήσωσί τι σκοποῦσι καὶ ὅ τι κερδανοῦσι ζητοῦσιν, οὐδὲν ἀφαιρούμενοί σου τῶν ὑπαρχόντων κακῶν, ἀλλὰ τῶν ὄντων ἀφαιρούμενοι καὶ προσκαταλύοντες τῶν οἰκείων ἐθῶν. καὶ οὕτως ἀναίσθητος εἶ, ὃς οὐδὲ ἐκεῖνο ἀκούεις οὕτως ἐν μέσῳ καὶ πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος λεγόμενον, ἐσθλῶν μὲν γὰρ ἄπ ἐσθλὰ μαθήσεαι, ἢν δὲ κακοῖσι συμμίσγῃς, ἀπολεῖς καὶ τὸν ἐόντα νόον.
29.4Zavallı adam, sana bunların hiçbiri babandan kalma tiranca alışkanlıklardan daha ağır gelmez; seni hep her şeyden çok mahveden de onlardır. Ama seni, kutsal hastalık denen saradan kurtarır gibi tiranlıktan kurtaracak bir adam da bulamıyorsun. Çünkü deli bir adamın yaptığı her şeyi yapıyorsun; yalnız bundan vazgeçersen kurtulabilirsin. Ama ne yanındakiler kötülüğünün ne kadar büyük olduğunu görüyor, ne de sen farkındasın; hastalık sana o kadar uzun zamandır ve o kadar sıkı yapışmış. Sana bir kayış ve bir efendi gerek; sana hayran olacak ve dalkavukluk edecek biri değil. Çünkü böyle bir adamdan kim fayda görebilir, böyle biri kime fayda sağlayabilir? Meğer ki bir atı ya da öküzü yola getirir gibi hem cezalandırsın hem aklını başına getirsin, hem de gerekenle ilgilensin.
(4) ὧν σοι οὐδὲν βαρύτερόν ἐστιν, ὦ δείλαιε, τῶν πατρῴων καὶ τυραννικῶν τρόπων, οὐδέ ἐστιν ὅ τι σε ἀεὶ ἄλλο μᾶλλον ἀπόλλυσιν. ἀλλ’ οὐδὲ ἄνθρωπον δύνῃ ἐξευρεῖν ἐπὶ τοῦτο, ὅστις σε ἀποστήσει ὥσπερ τῆς ἱερᾶς νόσου καλουμένης τῆς τυραννίδος· ἅπαντα γὰρ ποιεῖς, ὅσα ἄνθρωπος μαινόμενος ποιεῖ, μόνου δὲ ἀποστὰς τούτου σωθείης ἄν. ἀλλ’ οὔτε οἱ συνόντες ὁρῶσιν ὅσον τὸ κακὸν ἔχεις, οὔτε αὐτὸς αἰσθάνῃ, οὕτως ἐκ πολλοῦ τέ σου καὶ σφόδρα ἧπται ἡ νόσος. σκύτους οὖν δεῖ σοι καὶ δεσπότου, οὐχ ὅς σε θαυμάσει καὶ κολακεύσει· ὡς ὑπό γε τοιούτου ἀνθρώπου πῶς ἄν τίς ποτε ὠφεληθείη, ἢ πῶς ὁ τοιοῦτος ὠφελήσειέ τινα; εἰ μὴ ὥσπερ ἵππον ἢ βοῦν κολάζοι τε ἅμα καὶ σωφρονίζοι, φροντίζοι τε τῶν δεόντων.
29.5Ama sen bozulmakta çok ileri gitmişsin. Öyleyse kesmek, dağlamak ve ilaç vermek gerekiyor. Sen ise çocuklar gibi birtakım dedeler ve dadılar getirtmişsin; sana "Al yavrum, iç bakalım; beni seviyorsan şunu da azıcık ye," diyorlar. Bütün erkekler ve kadınlar toplanıp sana beddua etselerdi, hastalığına bundan daha uygun bir şey yapamazdın. Ama ne olacak? Sen hiçbir zaman incir yapraklarını kemirmeye razı olmayacaksın; koyun gibi olgun meyvelerden ayrılamayacaksın. Öyleyse sana ne sevinç ne de sağlık dileyebilirim, sevgili dostum.
(5) ἀλλὰ σύ γε πόρρω ἥκεις διαφθορᾶς. οὐκοῦν ἀναγκαῖον τομάς τε καὶ καύσεις καὶ φαρμακείας ποιεῖσθαι. σὺ δὲ ὥσπερ τὰ παιδία πάππους τινὰς καὶ τίτθας εἰσηγάγου, καί σοί φασι δέξαι, τέκνον, ἔγχεαι, εἴ τί με φιλεῖς, μικρὸν ἔτι μόνον τουτὶ πρόσφαγε. εἰ οὖν σοι ἅπαντες καὶ πᾶσαι συνελθόντες κατηρῶντο, οὐκ ἂν συμφορώτερα τῇ νόσῳ ἐποίεις. ἀλλὰ τί; οὐ γὰρ μήποτε σὺ ἐθελήσεις τὰ θρῖα τῶν σύκων ἐπιτρώγειν, ἀλλ’ ὥσπερ πρόβατον οὐκ ἂν ἀποσταίης τῶν ὡρίμων. οὐκ ἔστιν οὖν σοι οὔτε χαίρειν οὔτε ἐρρῶσθαι, ὦ φίλτατε.
30.130. Mektup
Hiketas'a
Babacığım, Atina'ya geldim. Sokrates'in arkadaşının saadeti öğrettiğini duyunca yanına gittim. O sırada [saadete] götüren iki yol üzerine ders veriyordu; bunların çok değil iki tane olduğunu, birinin kısa, öbürünün uzun olduğunu söylüyordu; herkes hangisinden isterse yürüyebilirmiş. Bunu duyunca o zaman bir şey demedim; ama ertesi gün yine yanına gittiğimizde, o iki yolu bize göstermesini rica ettim. O da hemen seve seve yerinden kalktı, bizi şehre, şehrin içinden de doğruca akropole götürdü.
Ἧκον, ὦ πάτερ, Ἀθήναζε, καὶ πυθόμενος τὸν Σωκράτους ἑταῖρον εὐδαιμονίαν διδάσκειν, εἰσῆλθον παρ’ αὐτόν. ὃ δὲ ἐτύγχανε τότε σχολάζων περὶ ταῖν ὁδοῖν ταῖν φερούσαιν **, ἔλεγε δὲ αὐτὰς εἶναι δύο καὶ οὐ πολλάς, καὶ τὴν μὲν σύντομον, τὴν δὲ πολλήν· ἐξεῖναι οὖν ἑκάστῳ ὁποτέραν βούλοιτο βαδίζειν. κἀγὼ ταῦτα ἀκούσας τότε μὲν κατεσίγησα, τῇ δὲ ἑξῆς, ἐπειδὴ πάλιν εἰσιόντων ἡμῶν παρ’ αὐτὸν περὶ ταῖν ὁδοῖν παρεκάλεσα αὐτὸν ἐπιδεῖξαι ἡμῖν, καὶ ὃς μάλ’ ἑτοίμως ἀπαναστὰς τῶν θάκων ἦγεν ἡμᾶς εἰς ἄστυ καὶ δι’ αὐτοῦ εὐθὺς εἰς τὴν ἀκρόπολιν.
30.2Yakına gelince bize akropole çıkan iki yol gösterdi: birini kısa, dik ve zorlu, öbürünü uzun, düz ve kolay diye tanıttı. "Akropole çıkan yollar bunlar," dedi, "saadete götürenler de böyledir. Her biriniz istediğini seçsin; ben de yol gösteririm." O zaman ötekiler yolun zorluğundan ve dikliğinden ürküp çekindiler ve uzun ve düz olandan götürmesini rica ettiler. Ben ise zorlukları yenip dik ve zorlu olanı seçtim; çünkü saadete koşan biri ateşin ya da kılıçların içinden de geçip yürümelidir.
(2) καὶ ἐπεὶ ἀγχοῦ ἐγενόμεθα, ἐπιδείκνυσιν ἡμῖν δύο τινὲ ὁδὼ ἀναφερούσα, τὴν μὲν ὀλίγην προσάντη τε καὶ δύσκολον, τὴν δὲ πολλὴν λείαν τε κα ῥᾳδίαν καθιστάς. ἅμα γάρ αἱ μὲν εἰς τὴν ἀκρόπολιν εἶπε φέρουσαι ὁδοί εἰσιν αὗται, αἱ δὲ ἐπὶ τὴν εὐδαιμονίαν τοιαῦται· αἱρεῖσθε δὲ ἕκαστος ἣν ἐθέλετε, ξεναγήσω δ’ ἐγώ. τότε οἱ μὲν ἄλλοι τῆς ὁδοῦ τὸ δύσκολον καὶ πρόσαντες καταπλαγέντες ὑποκατεκλίνησαν καὶ τὴν μακρὰν καὶ λείαν παρεκάλουν αὐτὸν διάγειν, ἐγὼ δὲ κρείττων γενόμενος τῶν χαλεπῶν τὴν προσάντη καὶ δύσκολον· ἐπὶ γὰρ εὐδαιμονίαν ἐπειγομένῳ κἂν διὰ πυρὸς ἢ ξιφῶν βαδιστέον εἶναι.
30.3Bu yolu seçince üstümdeki elbiseyi ve gömleği aldı, bana iki kat kaba hırka giydirdi, omzuma bir dağarcık astı; içine ekmek, katık, kupa ve çanak koydu; dışına da bir yağ şişesiyle bir kazıyıcı astı; bana bir de değnek verdi. Bunlarla donatılınca ona bana neden iki kat kaba hırka giydirdiğini sordum. "Seni ikisine birden alıştırmak için," dedi, "yazın sıcağına da kışın soğuğuna da." "Ne yani," dedim, "tek kat olanı bunu yapmaz mıydı?"
(3) ἐπεὶ δὲ ταύτην εἱλόμην τὴν ὁδόν, ἀφαιρεῖταί μου τὸ ἱμάτιον καὶ τὸν χιτῶνα καὶ περιβάλλει μοι τρίβωνα διπλοῦν καὶ ἀποκρήμνησί μου τοῦ ὤμου πήραν, ἐμβαλὼν εἰς αὐτὴν ἄρτον καὶ τρίμμα καὶ ποτήριον καὶ τρυβλίον, ἔξωθεν δὲ αὐτῇ παρήρτησε λήκυθον καὶ στλεγγίδα, δίδωσι δέ μοι καὶ βακτηρίαν. καὶ ἐγὼ τούτοις ἐκοσμήθην, ἠρόμην δὲ αὐτόν, διὰ τί με τρίβωνα περιέβαλε διπλοῦν. ὃ δὲ ἔφη ἵνα σε πρὸς ἄμφω συνασκήσω, καὶ καῦμα τὸ ἀπὸ θερείας καὶ ψῦχος τὸ ἀπὸ χειμῶνος. τί γάρ ἔφην, ὁ ἁπλοῦς τοῦτο οὐκ ἐποίει;
30.4"Hayır," dedi, "yazın rahatlık verir, kışın ise insanın dayanabileceğinden fazla sıkıntı." "Dağarcığı neden boynuma astın?" "Evini her yerde yanında taşıyasın diye," dedi. "Kupayla çanağı neden koydun?" "Çünkü hem içmen hem de katık yemen gerekir," dedi, "tere bulamazsan başka bir katık." "Yağ şişesiyle kazıyıcıyı ne diye astın?" "Biri zahmetlere yardım için," dedi, "öbürü de yağlı kiri kazımak için." "Peki değnek ne için?" dedim. "Güvenlik için," dedi. "Ne güvenliği?" "Tanrıların da onunla sağladığı güvenlik: şairlere karşı."
(4) οὐ μὲν οὖν εἶπεν, ἀλλὰ θέρους μὲν ῥᾳστώνην, χειμῶνος δὲ πλείονα ἢ κατ’ ἄνθρωπον ταλαιπωρίαν. τὴν δὲ πήραν διὰ τί μοι περιτέθεικας; ἵνα πάντῃ τὴν οἰκίαν εἶπε περιφέρῃς. τὸ δὲ ποτήριον καὶ τὸ τρυβλίον διὰ τί ἐνέβαλες; ὅτι δεῖ σε εἶπε καὶ πίνειν καὶ ὄψῳ χρῆσθαι, ὄψῳ ἑτέρῳ ἔφη, κάρδαμον μὴ ἔχοντα. τὴν δὲ λήκυθον καὶ τὴν στλεγγίδα πρὸς τί ἀπήρτησας; τὴν μὲν ἀρωγόν ἔφη πόνων, τὴν δὲ γλοίου. ἡ δὲ βακτηρία πρὸς τί; ἔφην. πρὸς τὴν ἀσφάλειαν εἶπε. ποίαν τήνδε; πρὸς ἣν οἱ θεοὶ αὐτῇ ἐχρήσαντο, πρὸς τοὺς ποιητάς.
31.131. Mektup
Phainylos'a
Yarışmadan sonra Olympia'ya gidiyordum. Ertesi gün yolda pankrationcu Kikermos'a rastladım; başında Olympia çelengi vardı, yanında da kalabalık bir akraba topluluğuyla evine dönüyordu. Yanıma yaklaşınca elinden tuttum ve "Zavallı adam," dedim, "bu sefaletten çık ve şu kibre bir son ver; seni Olympia'ya çıkardı, şimdi de anne babanın bile tanıyamayacağı bir hâlde geri götürüyor. Söyle bakalım, neyle böbürlenip başına bu çelengi taktın, elinde hurma dalı taşıyor ve peşinden bunca kalabalığı sürüklüyorsun?"
Ἀνέβαινον Ὀλυμπίαζε μετὰ τὸν ἀγῶνα, τῇ δ’ ὑστεραίᾳ κατὰ τὴν ὁδὸν ὑπήντησέ μοι Κίκερμος ὁ παγκρατιαστής, κατεστεμμένος τῷ Ὀλυμπιακῷ στεφάνῳ, καὶ σὺν αὐτῷ τῶν οἰκείων πολὺς ὅμιλος πορευόμενος οἴκαδε. κἀγώ, ὡς πλησίον ἐγένετό μου, λαβόμενος αὐτὸν τῆς χειρός ἔκστηθι εἶπον, ὦ ἄθλιε, τῆς ταλαιπωρίας καὶ λῆξον τοῦ τύφου, ὅς σε Ὀλυμπίαζε ἀναβάντα ἀνεπίγνωστον τοῖς γονεῦσιν ἀπάγει. καὶ φράσον ἐπὶ τίνι δὴ μέγα φρονῶν κατέστεψαι μέν ἔφην τῷδε τῷ στεφάνῳ τὴν κεφαλήν, φοίνικα δὲ διὰ τῶν χειρῶν φέρεις, ὄχλον δὲ τοσοῦτον ἐπισύρῃ.
31.2O da Olympia'daki herkesi pankrationda yendiği için diye cevap verdi. "Şaşılacak şey!" dedim, "Zeus'u da kardeşini de mi?" "Hayır," dedi. "Peki tek tek herkese meydan okuyarak mı?" "Hayır," dedi. "Öyleyse herhalde kurayla kimi zaman şununla, kimi zaman bununla mı dövüştün?" "Elbette." "O hâlde başkalarının elediği adamları kendinin yendiğini söylemeye nasıl cüret ettin? Hem ne o, Olympia'da yalnız erkekler mi pankration yaptı?" "Çocuklar da," dedi. "Onları da erkekliğinle yendin mi?" "Hayır," dedi, "çünkü onlar benim kuramda değildi." "Peki sen kendi kurandakilerin hepsini yendin mi?" "Elbette." "Söyle bana," dedim, "senin kuran yetişkinlerin kurası değil miydi?" "Yetişkinlerin," dedi. "Kikermos hangi kurada yarıştı?" "Beni mi diyorsun? Yetişkinlerin," dedi. "Peki Kikermos'u yendin mi?" "Hayır," dedi.
(2) καὶ ὃς ἀπεκρίνατο ἐπὶ τῷ νενικηκέναι παγκράτιον τοὺς ἐν Ὀλυμπίᾳ πάντας. ὦ τοῦ θαύματος ἔφην, καὶ τὸν Δία καὶ τὸν ἀδελφόν; οὐ μὲν οὖν ἔφη. ἀλλὰ τοὺς καθ’ ἕνα προκαλούμενος;· οὐ γάρ εἶπεν. ἄλλους ἄρα δήπουθεν καὶ ἄλλους κληρωσάμενος ἐπαγκρατίασας; πάνυ γε. εἶτα πῶς τοὺς ὑπ’ ἄλλων ἐκβληθέντας ἐτόλμησας λέγειν αὐτὸς νενικηκέναι; τί δαί; ἄνδρες ἦσαν μόνον οἱ παγκρατιάζοντες Ὀλυμπίασι; καὶ παῖδες εἶπεν. καὶ τούτους ἐνίκησας ἀνδρισάμενος; οὐκ ἔφη· οὐ γὰρ ἦσαν ἐκ τοῦ ἐμοῦ κλήρου. τί γάρ, σὺ τοὺς ἐκ τοῦ ἰδίου κλήρου πάντας ἐνίκησας; πάνυ γε. λέγε μοι ἔφην, οὐχ ὁ σὸς κλῆρος ὁ τῶν τελείων ἦν; τῶν τελείων εἶπεν. Κίκερμος δὲ ποῖον κλῆρον ἠγωνίζετο; ἐμὲ λέγεις; τῶν τελείων εἶπεν. ἆρ’ οὖν Κίκερμον ἐνίκησας; οὐ μὲν οὖν εἶπεν.
31.3"Öyleyse ne çocukları ne de yetişkinlerin hepsini yenmişken herkesi yendiğini söylemeye cüret mi ediyorsun? Rakiplerin kimlerdi?" dedim. "Yunanistan'dan ve Asya'dan ünlü adamlar," dedi. "Senden daha güçlü müydüler, denk mi, yoksa daha zayıf mı?" "Daha güçlü." "Yendiğin adamlara daha güçlü mü diyorsun?" "Denk," dedi. "Peki onlar senden daha zayıf olmadıkça denklerini nasıl yenebildin?" "Daha zayıftılar," dedi. "Öyleyse kendinden zayıfları yendin diye böbürlenmekten vazgeçmeyecek misin? Yoksa bunu bir tek sen mi yapabilirsin de sıradan biri yapamaz mı? Ne o? Kendinden güçsüzleri gücüyle alt etmeyen kimse yoktur."
(3) εἶτα σὺ μήτε τοὺς παῖδας νενικηκὼς μήτε τοὺς τελείους πάντας τολμᾷς λέγειν νενικηκέναι; τίνας δ’ εἶχες ἔφην τοὺς ἀντιπάλους; ἄνδρας εἶπεν ἐπιφανεῖς τῶν ἐκ τῆς Ἑλλάδος καὶ Ἀσίας. ἆρα κρείττονας σαυτοῦ ἢ ἴσους ἢ χείρονας; κρείττονας. κρείττονας λέγεις τοὺς ἡττηθέντας ὑπὸ σοῦ; ἴσους εἶπε. καὶ πῶς τοὺς ἴσους ἠδυνήθης ἡττῆσαι σεαυτοῦ μὴ χείρονας γενομένους; ἥττους εἶπεν. εἶτα οὐ παύσῃ ἐπὶ τῷ τοὺς ἥττονας κατηγωνίσθαι μέγα φρονῶν; ἢ σὺ μὲν τοῦτο δύνασαι μόνος ποιῆσαι, ὁ τυχὼν δ’ οὐκ ἂν δύναιτο; τί δ’; οὐκ ἔστιν ὅστις οὐ τοὺς χείρονας ἑαυτοῦ δυνάμει ἐπικρατεῖ.
31.4"Öyleyse Kikermos, bütün bunlara artık elveda de. Pankrationda yarışmayı, yaşlılığa varınca çok geçmeden onlardan geri kalacağın insanlarla yarışmayı bırak. Gerçekten güzel olan şeylere gel; insancıkların değil, psykhēnin darbelerine dayanmayı öğren; kayışlara ve yumruklara değil, yoksulluğa, şöhretsizliğe, soysuzluğa, sürgüne dayanmayı. Bunları küçümsemek için idman yaparsan bahtiyar yaşar, katlanılabilir bir biçimde ölürsün; ötekilere imrenirsen sefil yaşarsın." Ben bunları anlatırken hurma dalını yere attı, başındaki çelengi çıkardı ve geldiği yoldan geri dönmeye hazırlandı.
(4) ἔα γοῦν ταῦτα, ὦ Κίκερμε, τὰ πολλὰ χαίρειν καὶ ἀγωνίζου μὴ παγκράτιον, μηδὲ πρὸς ἀνθρώπους, ὧν χείρων ἔσῃ μετ’ οὐ πολὺ εἰς γῆρας ἀφικόμενος, ἧκε δὲ ἐπὶ τὰ ὄντως καλὰ καὶ μάθε μὴ ὑπὸ ἀνθρωπίων τυπτόμενος καρτερεῖν, ἀλλ’ ὑπὸ τῆς ψυχῆς, μηδ’ ἱμᾶσι μηδὲ πυγμαῖς, ἀλλὰ πενίᾳ, ἀλλ’ ἀδοξίᾳ, ἀλλὰ δυσγενείᾳ, ἀλλὰ φυγαδείᾳ. τούτων γὰρ ἀσκήσας καταφρονεῖν μακαρίως μὲν ζήσεις, ἀνεκτῶς δὲ ἀποθανῇ· ἐκεῖνα δὲ ζηλῶν ζήσεις ταλαιπώρως. ταῦτά μου διεξιόντος αὐτῷ τόν τε φοίνικα εἰς τὴν γῆν κατέβαλε καὶ τὸν στέφανον τῆς κεφαλῆς ἀφείλετο καὶ οἷός τε ἦν τὴν ὁδὸν ἀναλύειν.
32.132. Mektup
Aristippos'a
Boş vaktini bizi kıskanmakla geçirdiğini ve tiranın yanında her fırsatta yoksulluğumu ayıpladığını duydum; çünkü bir keresinde bizi pınarın başında ekmeğimize katık olsun diye hindiba yıkarken görmüşsün. Ben de, ey bahtiyar adam, değerli olanı övenlerin yanında yoksulluğu kötülemene şaşıyorum; hele Sokrates'i dinlemiş biri olarak. O kışın da yazın da her zaman aynı kaba hırkayı giyer, aynısını kadınlarla da ortak kullanırdı; katığını bahçelerden ya da aşçı dükkânlarından değil, spor alanlarından getirirdi. Ama görünüşe bakılırsa Sicilya sofraları yüzünden bunları unutmuşsun.
Ἐπυθόμην σε σχολάσαι βασκανίᾳ καθ’ ἡμῶν καὶ παρὰ τῷ τυράννῳ ὀνειδίζειν ἑκάστοτε τὴν ἐμὴν πενίαν, ὅτι ἡμᾶς ποτὲ κατέλαβες ἐπὶ τῆς κρήνης σέρεις ἀποκλύζοντας ὄψον τῷ ἄρτῳ. ἐγὼ δὲ ἄγαμαι, πῶς, ὦ μακάριε, τοῖς τὰ ἄξια ἐπαινοῦσι πενίαν κακίζεις, καὶ ταῦτα Σωκράτους κατακηκοώς, τοῦ τὸν αὐτὸν μὲν τρίβωνα χειμῶνος καὶ θέρους καὶ ἄλλοτε ἀμπεχομένου, τὸν αὐτὸν δὲ πρὸς τὰς γυναῖκας κοινὸν ἔχοντος, ὄψον δὲ οὐκ ἐκ τῶν κήπων φέροντος οὐδ’ ἐκ τῶν μαγειρείων, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν γυμνασίων. ἀλλ’ ἔοικας ταῦτα ἐπιλελησμένῳ διὰ τὰς Σικελικὰς τραπέζας.
32.2Ben de sana yoksulluğun özellikle Atina'da ne kadar değerli olduğunu hatırlatmayacağım, onu savunmaya da kalkmayacağım; çünkü sen kendi iyiliğini başkalarına emanet ediyorsun, ama ben kendi iyiliğimi sana emanet etmiyorum; onun hakkında yalnız benim bilmem yeter. Ama sana Dionysios'u ve onun o bahtiyar toplantılarını hatırlatacağım; seni neşelendiren toplantıları. Masraflı ziyafetleri, bize hiç nasip olmasın dediğimiz şeyleri yiyip içerken her seferinde insanların kimini kırbaçlanırken, kimini kazığa oturtulurken, kimini taş ocaklarına götürülürken görürsün; kiminin karısı, kiminin çocukları hakarete uğrasın diye ellerinden alınır. Sen de kölelerin çoğundan daha köle durumdasın: yalnız bir kişinin, yalnız tiranın değil, birçok dinsiz insanın kölesi. Zorla içiyor, zorla kalıyor, zorla gidiyorsun ve altın prangaların yüzünden kaçamıyorsun.
(2) κἀγὼ οὐχ ὑπομνήσω σε πόσου ἄξιόν ἐστι πενία μάλιστα Ἀθήνησιν, οὐδὲ ἀπολογήσομαι περὶ αὐτῆς (οὐ γὰρ εἰς σὲ κἀγὼ ἀνατίθεμαι τὸ ἐμαυτοῦ ἀγαθόν, ὥσπερ καὶ σὺ εἰς ἑτέρους· ἀπόχρη οὖν μοι μόνῳ ἐπίστασθαι ὑπὲρ αὐτοῦ ), ὑπομνήσω δέ σέ ποτε περὶ Διονυσίου καὶ τῶν μακαρίων αὐτοῦ συνουσιῶν, αἵ σε εὐφραίνουσιν, ὁπότε ἐσθίων καὶ πίνων τὰ πολυτελῆ δεῖπνα καὶ ἃ μήποτε ἡμῖν παρείη ἀνθρώπους ἑκάστοτε τοὺς μὲν μαστιγουμένους, τοὺς δὲ ἀνασκολοπιζομένους, τοὺς δὲ εἰς τὰς λατομίας ἀπαγομένους βλέπεις, καὶ τῶν μὲν γυναῖκας ἀφαιρουμένας εἰς ὕβριν τῶν δὲ παῖδας, καὶ πλέονας τῶν δούλων, οὐχ ἑνὸς μόνον οὐδ’ αὐτοῦ τοῦ τυράννου, ἀλλὰ πολλῶν καὶ ἀνοσίων, καὶ πίνοντα πρὸς ἀνάγκην καὶ μένοντα καὶ πορευόμενον καὶ ἀποδρᾶ ναι μὴ δυνάμενον διὰ τὰς χρυσᾶς πέδας.
32.3Senin ayıplamalarına karşılık ben de sana bunları hatırlatıyorum. Hindiba yıkamayı bilen ama Dionysios'un kapısında yaranmayı bilmeyen bizler, diyorum ki, Dionysios'a danışmanlık edip bütün Sicilya'ya buyruk veren sizlerden ne kadar daha iyi yaşıyoruz! Ama dilerim, bize karşı cesaretle söylediklerin kadarıyla da olsa aklını kullanırsın ve logosun duygularınla çatışmaz. Çünkü Dionysios'un yanındaki şeyler yalnız sözde güzeldir; özgürlük ise Kronos devrindeki özgürlüktür ve … [metin burada bozuktur].
(3) ταῦτ’ ἔγωγε ἀντ’ ἐκείνων τῶν ὀνειδῶν ὑπομιμνήσκω. ὁπόσῳ ζῶμεν σέρεις πλύνειν ἐπιστάμενοι, τὰς δὲ Διον σίου θύρας θεραπεύειν ἁγνοοῦντες ὑμῶν, φημί, χρεῖντον τῶν Διονυσίῳ συμβουλευόντων καὶ ἐπιτασσόντων Σικελίᾳ πάσῃ. ἀλλ’ ειἴη σοι, κἂν ὁπόσα γε λέγῃς πρὸς ἡμᾶς ἀποθαρρυνόμενος, καὶ νοεῖν καὶ μὴ στασιάζεσθαι πρὸς τὰ πάθη τὸν λόγον· καλὰ γὰρ τὰ παρὰ νυσίῳ μέχρι λόγου, ἐλευθερία δὲ ἡ ἐπὶ Κρόνου καὶ ἡ φιλητιος μαζαβλωρος-
33.133. Mektup
Phanomakhos'a
Tiyatroda oturmuş, küçük kitapları yapıştırıyordum. Philippos oğlu İskender geldi, tam karşımda, yakınımda durup güneşimi kesti. Kitapçıkların yırtık parçalarını artık göremediğim için başımı kaldırdım ve o zaman onun orada olduğunu anladım. Başımı kaldırınca o da beni selamladı ve sağ elini uzattı; ben de bunun üzerine onu selamladım ve şöyle bir şey söyledim: "Gerçekten yenilmezsin delikanlı, tanrıların gücüne bile sahipsin. Bak, ayın güneşin karşısına geçince ona yaptığı söylenen şeyi sen de buraya girip karşıma dikilmekle yaptın."
Ἐκαθήμην ἐν τῷ θεάτρῳ βιβλίδια κολλῶν, ἀφιχόμενος δὲ Ἀλέξανδρος ὁ Φιλίππου στὰς ἐν τῷ καταντικρὺ πλησίον ἐμοῦ τὸν ἥλιον ἀφείλετό μου, κἀγὼ διὰ τὸ μηκέτι πως ὁρᾶν τὰ διασπάσματα τῶν βιβλιδίων ἀνέβλεψα καὶ τότε ἔγνων αὐτὸν παρόντα. ὡς δέ με καὶ αὐτός, ἐπεὶ ἀνέβλεψα, προσηγόρευσε καὶ τὴν δεξιὰν ὤρεξεν, ὡς δὲ καὶ αὐτὸν ἐγὼ διὰ τοῦτο ἀντιπροσηγόρευσα καὶ εἶπον τοιοῦτον. ἀληθῶς ἀνίκητος εἶ, μειράκιον, ὅτε καὶ θεοῖς τὰ ἴσα δύνασαι· ἰδοὺ γάρ, ὅ φασι τὴν σελήνην τὸν ἥλιον διατιθέναι ἐν τῷ γενέσθαι αὐτῷ καταντικρύ, καὶ σὺ ταὐτὸ τοῦτο εἴργασαι, ἐπεὶ δεῦρο εἰσελθὼν ἐμοὶ παρέστης.
33.2İskender, "Alay ediyorsun Diogenes," dedi. "Ne diyorsun?" dedim. "Görmüyor musun, gece olmuş gibi göremediğim için işimden geri kalıyorum? Seninle konuşmanın şu an benim için hiçbir önemi olmadığı için konuşuyorum." "Kral İskender'in senin için hiçbir önemi yok mu?" dedi. "Zerre kadar yok," dedim, "çünkü benim hiçbir şeyime savaş açılmıyor, hiçbir şeyim yağmalanmıyor; Makedonların, Lakedaimonluların ya da başka bazılarının malları gibi değil; onların her birinin bir krala ihtiyacı var." "Ama yoksulluk bakımından aramızda fark var," dedi. "Hangi yoksulluk?" dedim. "Senin yoksulluğun," dedi, "onun yüzünden böyle her şeye muhtaç bir dilencisin."
(2) καὶ ὁ Ἀλἑξανδρος σκώπτεις εἶπεν, ᾦ Διόγενες. τί τοῦτ’ ἔφην λέγεις οὐ γὰρ ἔστιν ὁρᾶν σοι ὅτι τοῦ ἔργου μὲν ἀπολείπομαι διὰ τὸ μὴ βλέπειν ὥσπερ ἐν νυκτί; διαφέρον δ’ οὐδέν μοι τὰ νῦν σοι προσδιαλέγεσθαι, διαλέγομαι. οὐδέν εἶπε σοὶ διαφέρει Ἀλέξανδρος ὁ βασιλεύς ; οὐδ’ ὅσον ἔφην· πολεμεῖται γὰρ τῶν ἐμῶν οὐδέν, οὐδὲ καθαρπάζεται, καθάπερ τὰ Μακεδόνων καὶ τὰ Λακεδαιμονίων ἤ τινων ἄλλων, ἐν οἷς ἑκάστῳ χρεία βασιλέως. διὰ μέντοι πενίαν ἔφη διαφέρω σου. ποίαν ἔφην πενιͅίαν ; τὴν σὴν πενίαν εἶπε, δι’ ἥνπερ οὕτως εἶ μεταίτης ἑνδέων πάντων.
33.3"Yoksulluk," dedim, "para sahibi olmamak değildir; dilenmek de kötü bir şey değildir. Yoksulluk her şeyi arzu etmektir –sizde olan da budur– bir de zorbalık. Bu yüzden benim yoksulluğuma pınarlar ve toprak, hatta mağaralar ve postlar da yardım eder; onun yüzünden ne karada ne denizde kimseye savaş açılmaz; bil ki nasıl doğduysak öyle yaşıyoruz. Sizin düzeninize ise ne toprak yardımcı olur ne de deniz; ama bunlar … diye bir kenara bırakılıyor, siz göğe çıkmaya kalkıyorsunuz; itidal dersi olsun diye Aloadların başına gelenleri yazan Homeros'a bile kulak verip bunları arzulamaktan vazgeçmiyorsunuz."
(3) οὔτοι ἔφην τοῦτ’ ἐστὶ πενία τὸ μὴ ἔχειν χρήματα, οὐδὲ κακὸν τὸ μεταιτεῖν, ἀλλὰ τὸ ἐπιθυμεῖν πάντων, ὅπερ ἐστὶν ἐν ὑμῖν, καὶ τὸ βίᾳ. διὰ τοῦτο τῇ μὲν ἐμῇ πενίᾳ κρῆναί τε καὶ γῆ εἰσιν ἐπίκουροι, ναὶ μὴν καὶ τὰ σπήλαια καὶ τὰ νάκη, καὶ πολεμεῖται μὲν διὰ ταύτην οὐδὲ εἷς οὔτε ἐν γῇ οὔτε ἐν θαλάσσῃ, ἀλλ’ ὡς ἐγεννήθημεν, ἴσθι, καὶ ζῶμεν· τῇ δὲ ῾υμετἑρα τάξει οὔτε γῆ εὑρἱσκεται κουρος οὔτε θάλαττα,
33.4Ben bunları büyük bir soğukkanlılıkla anlatınca İskender'i derin bir utanç kapladı; arkadaşlarından birine dönüp, "İskender olmasaydım Diogenes olurdum," dedi. Sonra beni yerimden kaldırıp yanında götürdü, seferine katılmamı rica etti ve beni güç bela bıraktı.
(4) ἀλλὰ δὴ ταῦτα μὲν ὡς ** ὄντα παραλείπεται, ἀναβαίνετε δὲ ἐπὶ τὸν οὐρανὸν καὶ οὐδὲ ’Ομήρῳ πείθεσθε τούτων μὴ ἐπιθυμεῖν τῷ εἰς σωφροσύνην τὰ τῶν Ἀλωειδῶν πάθη ἀναγράψαντι. ταῦτ’ ἐμοῦ πολλῷ παραστήματι διεξερχομένου πολλή αἰδὼς τὸν Ἀλέξανδρον εἰσῆλθε, καὶ ἀποκλίνας πρὸς ἕνα τῶν ἑταίρων εἶπεν ἀλλ’ εἰ μὴ ἔφθην Ἀλέξανδρος γενέσθαι, Διογένης ἂν ἐγενόμην. καὶ ἐξαναστήσας με ἀπῆγεν σὺν ἑαυτῷ, παρακαλῶν συστρατεύεσθαι, καὶ μόλις ἀφῆκεν.
34.134. Mektup
Olympias'a
Benim yüzümden tanıdıklarının yanında üzülme, Olympias, kaba bir aba giyiyorum, insanların arasında dolaşıp arpa unu dileniyorum diye. Bunlar utanılacak şeyler değildir; senin dediğin gibi hür insanlara yakışmayacak şeyler de değildir. Tersine güzel şeylerdir; hayata savaş açan kanaatlere karşı birer silah gibidirler. Ben bu dersleri ilk önce Antisthenes'ten değil, tanrılardan, kahramanlardan ve Hellas'ı bilgeliğe yöneltenlerden, Homeros'la tragedya şairlerinden öğrendim. Onlar anlatır ki Zeus'un eşi Hera bir rahibe kılığına girip bu hayat tarzını benimsemiş, Argos ırmağı İnakhos'un hayat veren kızları için, yüce tanrıçalar olan pınar perileri için dilenmiş. Herakles oğlu Telephos Argos'a geldiğinde bizimkinden çok daha kötü bir kılıkta görünmüş, soğuktan korunmak için bedenine dilenci paçavraları sarmış. Laertes oğlu Odysseus da İlion'dan evine yırtık, isle dumanla dolu bir pelerinle dönmüş.
Μὴ ἀνιῷ πρὸς τοὺς συνήθεις, ’Ολυμπιάς, ὑπὲρ ἐμοῦ, ὅτι τρίβωνα ἀμπέχομαι καὶ ἄλφιτα ἐπιπωλούμενος ἀνθρώπους μεταιτῶ· οὐ γάρ ἐστι ταῦτα αἰσχρὰ οὐδ’ ἐλευθέροις, ὡς φής, ὑποπτα, καλὰ δὲ καὶ οἷα ὅπλα εἶναι κατὰ δοξῶν τῶν πολεμουσῶν τῷ βίῳ. κἀγὼ ταῦτα ἔμαθον οὐ παρὰ Ἀντισθένους πρώτου τὰ μαθή ματα, ἀλλὰ θεῶν καὶ ἡρώων καὶ τῶν τὴν Ἑλλάδα ἐπεστροφότων ἐπὶ σοφίαν, ’Ομήρου καὶ τῶν τραγῳδοποιῶν,
34.2Şimdi hâlâ benim kılığımın ve dilenmemin utanılacak şeyler olduğunu mu düşünüyorsun? Yoksa güzel olduklarını, krallara bile hayranlık veren ve aklı başında herkesin sade yaşamak için seçeceği şeyler olduklarını mı?
(2) οἵτινες Ἥραν τε τὴν Διὸς παράκοιτιν ἔφασαν εἰς ἱέρειαν μεταμορφωθεῖσαν τοιοῦτον βίου σχῆμα ἀναλαβεῖν νύμφαις κρηνιάσιν, κυδραῖς θεαῖς, ἀγείρουσαν Ἰνάχου Ἀργείου ποταμοῦ παισὶν βιοδώροις, Τήλεφόν τε τὸν Ἡρακλέους, ἡνίκα εἰς Ἄργος παρεγένετο, πολὺ χείρονι σχήματι τοῦ ἡμετέρου ἐμφανισθῆναι πτώχ ἀμφίβληστρα σώματος λαβόντα ῥάκη ἀλκτήρια ψύχους, ’Οδυσσέα τε τὸν Δαέρτου ἐξ Ἰλίου οἴκαδε ὑποστρέψαντα φάρει ῾ρωγαλέῳ ἰπνοῦκαὶ καπνοῦ ἀναμέστῳ. ἀρά σοι ἔτι δοκεῖ ἡ ἐμὴ στολὴ καὶ τὸ ταιτεῖν αἰσχρὰ εἶναι ἢ καλὰ καὶ ἀγαστὰ βασιλεῦσιν καὶ παντὶ νοῦν ἔχοντι αἱρετὰ εἰς εὐτέλειαν;
34.3Telephos bu hayat kılığına iyileşmek için gizlendi, Odysseus da uzun zamandır haksızlık eden talipleri öldürmek için. Ben ise Telephos'un kavuştuğu iyiliğin yanında küçük bir pay kaldığı saadete kavuşmak için giyiyorum bunu; bizi tek bir efendiye değil nicelerine kul eden yanlış kanaatleri yenmek için; hastalıklardan ve çarşıdaki iftiracılardan kaçmak için; baba Zeus'un göğü altında bütün yeryüzünü hür dolaşmak, büyük efendilerin hiçbirinden korkmamak için. Benden üstün olanların da aba giydiğini, heybe taşıdığını, kendilerinden aşağı olanlardan arpa unu dilendiğini göstererek seni yatıştırabildiysem, tanrılara şükür; yatıştıramadıysam boşuna üzüleceksin.
(3) καὶ Τήλεφος μέν, ἵνα ὑγιείας τύχη, τούτῳ τῷ σχήματι τοῦ βίου ἐναπεκρύψατο, ’Οδυσσεὺς δ’, ἵνα τοὺς μνηστῆρας ἐκ πολλοῦ ἀδικοῦντας ἀποκτείνῃ· ἐγὼ δὲ ἵνα τύχω μὲν εὐδαιμονίας ἧς μικρὰ μοῖρά ἐστι τὸ Τηλέφειον ἀγαθόν, ἕλω δὲ τὰς ψευδεῖς δόξας δι’ ἃς οὐχ ἕνα δεσπότην ᾑρήμεθα, διαφύγω δὲ νόσους καὶ τοὺς ἐπ’ ἀγορᾶς συκοφάντας, περιέλθω δὲ ἐλεύθερος ὑπὸ τὸν Δία πατέρα ἐπὶ ὅλης γῆς, μηδένα φοβούμενος τῶν μεγάλων δεσποτῶν. εἰ μὲν οὖν ἐξιλάσκομαί σε, μῆτερ, ἐπιδείξας τοὺς κρείττονας ἐμοῦ τρίβωνας ἀμπεχομέ νους καὶ πήραν φοροῦντας καὶ παρὰ τῶν χειρόνων ἄλφιτα μεταιτοῦντας, θεοῖς χάρις· εἰ δὲ μή, μάτην ἀνιάσῃ.
35.135. Mektup
Sopolis'e
İonia'daki Miletos'a geldim. Çarşıdan geçerken şiir okuyan çocukların kötü okuduğunu işittim. Öğretmenlerinin yanına gidip sordum: "Neden kithara çalmayı öğretmiyorsun?" "Çünkü kendim öğrenmedim," dedi. "Peki nasıl oluyor da," dedim, "öğrenmediğin için bunu öğretmiyorsun da öğrenmediğin harfleri öğretiyorsun?" Biraz daha ilerleyip gençlerin gymnasionuna girdim. Avluda birinin kötü top oynadığını görünce palaistra bekçisine gidip, "Yağlanıp da top oynamayana konmuş ceza ne kadar?" dedim. "Bir obolos," dedi. Bunun üzerine adamı gösterip, "Şu delikanlı," dedim, "kendisine hiçbir ceza yokken zorla oynar gibi oynuyor."
Ἧκον εἰς Μίλητον τῆς Ἰωνίας, διαπορευόμενος δὲ τὴν ἀγορὰν παρήκουσα παίδων μὴ εὖ ῥαψῳδούντων. προσελθὼν οὖν τῷ διδασκάλῳ ἠρόμην αὐτόν διὰ τί κιθαρίζειν οὐ διδάσκεις; ὃ δὲ ἀπεκρίνατο ὅτι οὐκ ἔμαθον. εἶτα ἔφην πῶς τοῦτο μέν, ὅτι οὐκ ἔμαθες, οὐ διδάσκεις, γράμματα δέ, ἃ μὴ ἔμαθες, σὺ διδάσκεις; πάλιν δὲ προελθὼν μικρὸν εἴσειμι εἰς τὸ τῶν νέων γυμνάσιον, θεασάμενος δὲ ἐν τῷ αἰθρίῳ χα κῶς σφαιρίζοντά τινα, προσελθὼν τῷ παλαιστροφύλακι πόσον εἶπον ἀποτεταγμένον ἐστὶν ἐπιτίμιον κατὰ τοῦ ἀλειψαμένου καὶ μὴ σφαιρίσαντος ; ὃ δέ ὀβολός ἔφη. ἐκεῖνος ὁ νεανίας ἔφην δείξας τὸν ἄν πον μηδενὸς ὄντος ἐπιτιμίου αὐτῷ ὑπ’ ἀνάγκης ἐμπαίζει.
35.2Bunun üzerine ben de abamı çıkardım, kazıyıcımı çözdüm, içeri girip yağlandım. Çok zaman geçmeden, oranın âdetince gençlerden biri, yüzü pek güzel, henüz sakalı çıkmamış bir delikanlı, güreş bilip bilmediğimi denemek için bana elini uzattı. Bir süre utancımdan bilmiyormuş gibi davrandım; ama beni yere sereceğini söyleyip üstüme gelince kurallara uygun biçimde onunla güreşmeye başladım. Derken ibrem her nasılsa kalkıverdi (öbür adını çoğunluk duyar diye söylemeye çekiniyorum). Delikanlı utanıp beni bırakarak gitti, ben de olduğum yerde durup kendi kendimi ovmaya koyuldum.
(2) ἀποθέμενος οὖν καὶ αὐτὸς τὸν τρίβωνα καὶ τὴν στλεγγίδα ἐκλύσας παρελθὼν ἠλειψάμην, καὶ οὐ διαγίγνεται χρόνος συχνὸς καὶ κατὰ τὸ ἐπιχώριον εὐθέως παρελθών τις εἷς τῶν νέων, σφόδρα ἀστεῖος τὴν ὄψιν, ἀγένειος, προσαναδίδωσί μοι τὴν χεῖρα, διαπειρώμενος εἰ ἐπίσταμαι τὰ παλαιστρικά. κἀγὼ ἕως μέν τινος προσεποιούμην ὑπὸ αἰδοῦς μὴ εἰδέναι· ὡς δὲ ἐπηπείλησε καταναλίσκειν με, ἠρξάμην συνανατρίβεσθαι αὐτῷ νομίμως. εἶτα ὁ γνώμων μοί πως ἀνίσταται (τὸ γὰρ ἕτερον ὄνομα δέδια διὰ τοὺς πολλοὺς εἰπεῖν ), καὶ ὧδε μὲν τὸ μειράκιον ὑπ’ αἰδοῦς ταλιπόν με ἄπεισιν, ἐγὼ δὲ ἑστὼς ἐτριβόμην πρὸς ἐμαυτόν.
35.3Palaistra bekçisi beni görünce yanıma gelip azarlamaya başladı. Ben de ona dedim ki: "Demek kanuna karşı savaşmayı bırakıp şimdi benimle mi uğraşıyorsun? Yağlananlara aksırtıcı koklatmak âdet olsaydı, gymnasionda yağlananlardan biri aksırdığında kızmazdın. Şimdi güzel biriyle yerde yuvarlanırken birinin şeyi kendiliğinden kalktı diye mi öfkeleniyorsun? Yoksa burnun bütünüyle tabiatın elinde olduğunu, şunun ise bizim prohairesis'imize bağlı olduğunu mu sanıyorsun? İçeri girenlere böyle köpürmeyi bırak. Gymnasionda bu olmasın diye bir gerekçen varsa, gençleri ortadan kaldır. Yoksa delikanlılar erkeklerle birlikte yuvarlanırken kanunun, kalkmaya yatkın tabiata zincir ve boyunduruk vurabileceğini mi sanıyorsun?" Ben bunları söyleyince bekçi çekip gitti; ben de abamı ve heybemi alıp denize doğru çıktım.
(3) ἐπεὶ δὲ προσεῖδέ με ὁ παλαιστροφύλαξ, προσελθὼν ἐπέπληττεν, κἀγὼ πρὸς αὐτόν εἶτα σὺ παρεὶς τῷ νόμῳ μάχεσθαι γῦν ἐμοὶ διαφέρῃ; εἰ μὲν ἔθος ἦν τὸ καταλειφομένους πταρμικὸν ὀσφραίνεσθαι, οὐκ ἂν ἤσχαλλες, εἴ τις τῶν ἀλειφομένων ἐν τῷ γυμνασίῳ ἐπτάρνυτο· νυνὶ δὲ ἄχθῃ, εἴ τις καλοῦ συνανα κυλιομένου αὐτόματος ἐστύθη; ἢ δοκεῖς τὰς μὲν ρῖνας ὅλως ἐπὶ τῇ φύσει εἶναι, ταυτὶ δ’ ἡμῶν ἐπὶ τῇ προαι ρἑσει; οὐ παύσῃ ἔφην τοιαῦτα σφαδάζω πρὸς τοὺς εἰσιόντας; εἰ δέ σοί τίς ἐστι λόγος ἵνα μὴ γίγνοιτο τοῦτ’ ἐν τῷ γυμνασίῳ, μεταιρεῖς ἐκ τοῦ μέσου τοὺς νέους. ἀλλ’ οἴει, ὅτι δυνήσεταί σοι ὁ νόμος, ἐὰν συνανακυλίηται τοῖς ἀνδράσι τὰ μειράκια, δεσμοὺς καὶ κύφωνας τῇ στυτικῇ φύσει περιβαλεῖν; ταῦτ’ ἐμοῦ λέξαντος καὶ ὁ παλαιστροφύλαξ ὥχετ ἀπιών, κἀγὼ ἀναλαβὼν τὸν τρίβωνα καὶ τὴν πήραν ἐξῆλθον ἐπὶ θάλασσαν.
36.136. Mektup
Timomakhos'a
Kyzikos'a geldim. Yolda yürürken bir kapının üstünde şu yazıyı gördüm: "Zeus'un oğlu, şanlı zaferli Herakles burada oturur; hiçbir kötülük girmesin." Durup okudum ve yoldan geçen birine sordum: "Bu evde oturan kim, nereli?" Adam arpa unu için sorduğumu sanıp, "Değersiz bir adam, Diogenes," dedi; "bırak, buradan uzaklaş." Ben de kendi kendime, "Bu adam, kim olursa olsun, söylediklerine bakılırsa kapıyı kendine kapamış," dedim. Biraz daha ilerleyince aynı iambos dizesinin yazılı olduğu başka bir kapı gördüm.
Ἧκον εἰς Κύζικον καὶ διαπορευόμενος τὴν ὁδὸν ἐθεασάμην ἐπί τινος θύρας ἐπιγεγραμμένον ὁ τ οῦ Διὸς παῖς καλλίν ικος Ἡ ρ ακλῆς ἐνθάδε κατοικεῖ, μη δὲν εἰσίτω κακόν. ἐπιστὰς οὖν ἀνεγίγνωσκον καὶ παρερχόμενόν τινα ἠρόμην τίς ἢ πόθεν ὁ ταύτην τὴν οἰκίαν οἰκῶν; ὃ δέ με δόξας πυνθάνεσθαι διὰ τὰ ἄλφιτα ἀπεκρίνατο φαῦλος ἄνθρωπος, ὦ Διόγενες· ἁλλ’ ἀπάναγε ἐνθένδε. κἀγὼ πρὸς ἐμαυτόν ἀλλ ἑοικεν ἔφην οὖτος, ὅστις ποτ’ ἔστιν, ἐξ ὧν λέγει ἑαυτῷ τὴν θύραν ἀποκλεῖσαι. καὶ μικρὸν προελθὼν ἑτέραν θύραν θεωρῶ τὸ αὐτὸ ἰαμβεῖον ἔχουσαν ἐπιγεγραμμένον.
36.2"Bunda kim oturuyor?" dedim. "Bir vergi mültezimi," dedi, "çarşı esnafından biri." "Peki bu yazı yalnız kötülerin kapılarında mı var, yoksa iyi insanlarınkinde de mi?" dedim. "Hepsinde," dedi. "Öyleyse," dedim, "bu size bir fayda sağlıyorsa, neden şehrin kapılarına değil de Herakles'in içine sığamayacağı evlere yazdınız? Yoksa şehrin kötü durumda olmasını istiyor da evlerin olmasını mı istemiyorsunuz? Ya da ortak kötülükler size zarar veremiyor da yalnız özel kötülükler mi veriyor?" "Buna sana cevap veremem, Diogenes," dedi. "Peki siz Kyzikoslular neyi kötü sayarsınız?" dedim. "Hastalığı, yoksulluğu, ölümü, bu türden şeyleri," dedi.
(2) ἐν ταύτῃ ἔφην τίς ἐστιν ὁ κατοικῶν; τελώνης εἶπεν, ἄνθρωπος ἀγοραῖος ὤν. ταύτην οὖν αἱ τῶν πονηρῶν ἔφην θύραι μόνον ἔχουσι τὴν ἐπιγραφὴν ἢ καὶ αἱ τῶν σπουδαίων; πάντων εἶπεν. εἶτα διὰ τί ἔφην, εἰ ὑμᾶς ὠφελεῖ τοῦτο, οὐχὶ ταῖς πύλαις ἐπεγράψατε αὐτὸ τοῖς τῆς πόλεως, ἀλλὰ ταῖς οἰκίαις, εἰς ἃς μηδὲ χωρῆσαι δύναται ὁ Ηρακλῆς ; ἢ τὴν μὲν πόλιν βούλεσθε ἔχειν κακῶς, τὰς δὲ οἰκίας οὔ ; ἢ τὰ μὲν κοινὰ ὑμᾶς κακὰ οὐ δύναται καταβλάπτειν, τὰ δ’ ἴδια; οὐκ ἔχω εἶπε, Διόγενες, περὶ τούἀποκρίνασθαί σοι. τί δέ ἔφην οἴεσθε ὑμεῖς οἱ Κυζικηνοὶ κακὸν εἶναι; νόσον, πενίαν, θάνατον, τὰ τοιαῦτα ἔφησεν.
36.3"Peki bunlar eve girerse size zarar vereceğini, girmezse vermeyeceğini mi düşünüyorsunuz?" "Elbette," dedi. "Peki," dedim, "bunlar insanlara dokunmadan mı zarar verir?" "Dokunarak tabii," dedi. "Öyleyse evlere girdiklerinde size dokunuyorlar da çarşıya daldıklarında dokunmuyorlar mı? Yoksa onlara çarşıda size dokunmamalarını, yalnız evlerde dokunmalarını söyleyen biri mi var?" "Buna da cevap veremem," dedi. "Peki," dedim, "bunlar evlerinize girdiklerinde mi size zarar verir, yoksa doğrudan sizin içinize girdiklerinde mi?" "İçimize girdiklerinde," dedi.
(3) εἶτ’ οἴεσθε ταῦτα, εἰ μὲν εἰς τὴν οἰκίαν εἰσέλθοι, καταβλάψειν ὑμᾶς, εἰ δὲ μὴ εἰσέλθοι, μὴ καταβλάψειν ; πάνυ γε ἔφη. εἶεν ἔφην, ταῦτα δ’ οὐχ ἁπτόμενα βλάψειν ἀνθρώπους ; ἁπτόμενα γάρ εἶπεν. ἆρ’ οὖν ἔφην εἰς μὲν τὰς οἰκίας ἐπειδὰν εἰσέλθῃ, ἅπτεται ὑμῶν, εἰς δὲ τὴν ἀγορὰν ἐπειδὰν εἰσβάλῃ, τότε οὐχ ἅπτεται; ἢ ἔστιν ὅτις ἀπολέγει αὐτοῖς ἐπὶ μὲν τῇ ἀγορᾷ μὴ ἄπτεσθαι ὑμῶν, ἐν δὲ ταῖς οἰκίαις ; οὐκ ἔχω εἶπεν οὐδὲ ἐνθάδε ἀποκρίνασθαί σοι. τί δέ ἔφην, ταῦτα ἐπειδὰν εἰς τὰς οἰκίας ὑμῶν εἰσέλθῃ, καταβλάπτει ὑμᾶς ἢ ἐπειδὰν εἰς ὑμᾶς αὐτούς; εἰς ἡμᾶς εἶπεν.
36.4"Öyleyse," dedim, "dizeyi kendinize yazmak mümkünken kapılara mı yazıyorsunuz? Hem Herakles tek başına bu kadar evde nasıl birden oturabilir? Bu da galiba şehrin budalalığını gösteriyor." Biri, "Peki, Diogenes," dedi, "bundan daha uğurlu başka hangi yazı yazılabilir?" "Kapıya mutlaka bir şey yazılması mı gerekiyor?" dedim. "Elbette," dedi. "Öğren öyleyse," dedim: "Yoksulluk burada oturur; hiçbir kötülük girmesin." "Ağzından hayır çıksın, adam," dedi; "asıl kötülük bunun kendisi." "Sizin gözünüzde kötülük," dedim, "çünkü benden öğrenmek istemiyorsunuz. […] Herakles ise Lindosluların öküzlerini yiyip bitirdi." "Tanrı aşkına, yoksulluk kötü değil mi?" dedi. "Ne yaptığı için kötü diyorsun?" dedim. "Açlık, soğuk, hor görülme," dedi.
(4) εἶτ’ ἔφην παρὸν ὑμῖν αὐτοῖς ἐπιγράφειν τὸ ἰαμβεῖον ταῖς θύραις ἐπιγράφετε; πῶς δέ ἔφην ὁ Ἡρακλῆς εἷς ὢν ἐν τοσαύταις δύναται παροικεῖν οἰ κίαις; κινδυνεύει γὰρ καὶ τοῦτο τὴν μωρίαν τῆς πόλεως ἐνδείκνυσθαι. τίνα οὖν τις εἶπεν, ὦ Διόγενες, ἑτέραν ταύτης εὐφημοτέραν ποιήσαιτ’ ἂν ἀπιγραφήν ; χρὴ γάρ ἔφην πάντως ἐπιγεγράφθαι τῆ θύρᾳ ; πάνυ γε εἶπεν. μάθε ἔφην, Πενία ἐνθάδε κατοικεῖ, μηδὲν εἰσίτω κακόν. εὐφήμει εἶπεν, ἄνθρωπε, ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο κακόν ἐστι. κακόν ἔφην καθ’ ὑμᾶς, καὶ μὴ παρ’ ἐμοῦ μανθά νειν. ** ἀλλὰ Λινδίων τοὺς βόας κατέφαγεν. πενία δὲ πρὸς θεῶν κακὸν οὐκ ἔστιν ; εἶπε. τί ποιοῦσαν αὐτήν ἔφην κακὸν λέγεις ; λιμόν εἶπε, ψῦχος, καταφρόνησιν.
36.5"Ama saydıklarının hiçbirini yoksulluk yapmaz […], açlığı da yapmaz. Çünkü yerde hem açlığı hem soğuğu gideren pek çok şey biter; hem çıplak dolaşan hayvanlar bile soğuğu hissetmez." "Ama hayvanları tabiat böyle yaptı," dedi. "İnsanları da logos böyle yapar," dedim, "ama çoğu yumuşaklığından anlamaya yanaşmaz. Üstelik burada da yardımcılar var: hayvanların derileri, koyunların postları, mağaraların ve evlerin duvarları. Yoksulluk hor görülmeye de yol açmaz: vergileri belirleyen Aristeides yoksuldu ama kimse onu hor görmedi, Sophroniskos oğlu Sokrates'i de. Çünkü zarar veren yoksulluk değil, kötülüktü."
(5) ἀλλ’ οὐδέν γε τούτων ὧν φὴς πενία ἄρα ** οὔτε λιμός· πολλὰ γὰρ ἐν τῇ γῆ φύεται, δι’ ὧν ὅ τε λιμὸς θεραπεύεται τό τε ψῦχος, ἐπεὶ οὐδὲ τὰ ἄλογα γυμνὰ ὄντα αἰσθάνεται ψύχους. ἀλλὰ τὰ μὲν ἄλογα οὕτως ἡ φύσις εἶπεν ἐποίησεν. ἀνθρώπους δὲ ὁ λόγος οὕτως ποιεῖ ἔφην, ἀλλ’ οὐ προσποιοῦνται πολλοὶ συνιέναι διὰ μαλακίαν. ἀλλ’ εἰσὶ καὶ ἐνθάδε ἐπίκουροι αἵ τε δοραὶ τῶν ζῴων καὶ τὰ νάκη τῶν προβάτων καὶ οἱ τοῖχοι τῶν σπηλαίων καὶ τῶν οἴκων. οὐ μὴν οὐδὲ καταφρόνησιν ἐργάζεται πενία. Ἀριστείδου γέ τοι τοῦ τοὺς φόρους τάξαντος οὐδεὶς κατεφρόνει πένητος ὄντος, οὔτε κράτους τοῦ Σωφρονίσκου· οὐ γὰρ αὐτὰ ἦσαν βλάβαι, ἀλλὰ μοχ\θηρία.
36.6"Peki," dedim, "yoksulluk sizin yanınızda bulunsaydı, sizden daha ağır kötülükleri uzaklaştırmaz mıydı?" "Hangilerini?" dedi. "Hasetleri, kinleri, iftiraları, ev soymaları, hazımsızlıkları, sancıları ve başka ağır hastalıkları. Öyleyse kapınıza Herakles'in değil, yoksulluğun yanınızda oturduğunu yazın. Çünkü Herakles'in yok edebildiği şeylerden, hydralardan, boğalardan, aslanlardan, kerberoslardan korkmuyorsunuz, bazılarını kendiniz bile avlıyorsunuz; korkunç olan, yoksulluğun uzaklaştırdığı şeylerdir. Hem yoksulluğu az harcayarak kendinize bekçi diye besleyeceksiniz, Herakles'i ise çok harcayarak." "Ama yoksulluk uğursuz bir söz," dedi, "Herakles ise uğurlu." "Sana yoksulluk uğursuz geliyorsa," dedim, "Augeias'a, Thrakialı Diomedes'e ve başkalarına da Herakles öyle gelirdi." "Yoksulluğu yazmaya beni ikna edemiyorsun, Diogenes," dedi; "başka bir şey düşün de Herakles'i silmek için sana uyayım." "Düşündüm," dedim. "Dinle şu sözü: Adalet burada oturur; hiçbir kötülük girmesin." "Buna uyarım," dedi; "Herakles'i silmeyeceğim ama adaleti de yanına yazacağım." "Doğru," dedim. "Böyle yap; yazdıktan sonra da Odysseus gibi sırtüstü uzanıp uyu, artık hiçbir şeyden korkmadan." "Yapacağım," dedi; "bizi değersizlerden koruduğun için de sana şimdi ve her zaman minnettar kalacağım, Diogenes." İşte sevgili Timomakhos, Kyzikos'ta benim düzelttiğim şeyler bunlar.
(6) τί δέ ἔφην, ἀλλὰ ταῦτα ἔδρα ἡ πενία παρ’ ὑμῖν οὐκ οὖσα οὐκ ἦν ἀρετή ἀλλὰ σφοδρότερα κακὰ ἀπελαύνουσα ὑμῶν ; ποῖα ἄττα ; εἶπεν. φθόνους, μίση, συκοφαντίας, τοιχωρυχίας, ἀπευψίας, στρόφους, ἄλλα χαλεπὰ νοσήματα. πενίαν ἄρα ἐπιγράφετε οἰκεῖν παρ’ ὑμῖν, καὶ οὐ τὸν Ἡρακλέα. καὶ γὰρ ἃ μὲν δύναται ὁ Ἡρακλ\ῆς ἀναιρεῖν οὐ φοβεῖσθε, ὕδρας, ταύρους, λέοντας, κερβέρους, ἔνια δὲ καὶ αὐτοὶ θηρᾶσθε· ἃ δὲ πενία απελαύνει, ταῦτα δεινά· πενίαν μὲν ὀλίγα δαπανῶντες θρέψετε φύλακα αὑτῶν, τὸν δὲ Ἡρακλέα πολλά. ἀλλὰ δύσφημόν ἐστι πενία εἶπεν, ὁ δὲ Ἡρακλῆς εὔφημον. σοί ἔφην εἰ πενία ἐστὶ δύσφημον, Αὐγείᾳ δὲ καὶ Διομήδει τῷ Θρᾳκὶ καὶ ἄλλοις ὁ Ἡρακλῆς. οὐ πείθεις με εἶπεν, ὦ Διόγενες, πενίαν ἐπιγράψαι, ὥσθ’ ἕτερόν τι σκέπτου , ἵνα σοι πεισθῶ τὸν Ἡρακλέα ἐξαλεῖψαι. ἔσκεμμαι ἔφην. ἄκουε λόγον εἶπον, Δικαιοσύνη ἐνθάδε κατοικεῖ, μηδὲν εἰσίτω κακόν. ἐνταῦθα μέν ἔφη πείθομαί σοι, καὶ τὸν Ἡρακλέα οὐκ ἐξαλείψω, συνεπιγράψω δὲ τὴν δικαιοσύνην. ὀρθῶς ἔφην. τοῦτο ποίει καὶ ἐπιγράψας κάθευδε ἀναπεσὼν ὥσπερ Ὀδυσσεὺς μηκέτι μηδὲν φοβούμενος. ποιήσω εἶπε, σοὶ δὲ χάριν τούτου γνώσομαι νῦν τε καὶ εἰσαεί, Διόγενες, ἀσφαλισαμένῳ ἀπὸ τῶν φαύλων ἡμᾶς. ταῦτ’ ἐν Κυζίκῳ, φίλε Τιμόμαχε, ηὐθύνθη ἡμῖν.
37.137. Mektup
Monimos'a
Sen Ephesos'tan ayrılınca ben de Helios Oyunları'nı görmeye can atarak Rodos'a gittim. Gemiden inip şehre, konuk dostum Lakydes'in yanına çıktım. O ise belki denizden geldiğimi öğrenince çarşıdan uzak durdu. Şehri dolaşıp onu hiçbir yerde bulamayınca, sorup şehirde olduğunu da öğrendiğim için, seve seve tanrıların konukseverliğine sığındım ve onların yanında kaldım. Üçüncü ya da dördüncü gün ordugâha giden yolda bana rastladı, selam verdi ve konuk olarak evine gelmemi istedi.
Ἀπαναστάντος σου τῆς Ἐφέσου ἔπλευσα καὶ αὐτὸς εἰς Ῥόδον, σπουδάζων τὸν τῶν Ἁλίων ἀγῶνα θεάσασθαι. ἀποβὰς δὲ τῆς νεὼς ἀνέβαινον εἰς ἄστυ καὶ παρὰ Λακύδην τὸν ξένον· ὃ δὲ τυχὸν ἴσως, ἐπεὶ ἔγνω με καταπλεύσαντα, τὴν ἀγορὰν ἐξέκλινεν. ἐγὼ δὲ ἐπεὶ περιελθὼν τὴν πόλιν οὐδαμῆ αὐτῷ ἐνέτυχον, ἔγνων δὲ πυθόμενος ὡς εἴη κατὰ ἄστυ, ἐπὶ τὴν τῶν θεῶν ξενίαν ἄσμενος ἱκόμην καὶ παρὰ τούτοις ἐσκήνωσα. ἡμέρᾳ δὲ τρίτῃ σχεδὸν ἢ τετάρτῃ ἐντυχών μοι κατὰ τὴν ὁδὸν τὴν ὡς ἐπὶ τὸ στρατόπεδον φέρουσαν προσηγόρευσε καὶ ἐπὶ τὴν ξενίαν παρεκάλει ἔρχεσθαι.
37.2Bunca zaman sonra karşıma çıktığı için ona hiç gücenmeden şöyle dedim: "Senin kapın denizden gelen bana kapanınca beni kabul eden tanrıları bırakmak ayıp olur. Ama onlar böyle şeylere hiç gücenmezler, biz ise zayıflığımız yüzünden gücenebiliriz; o hâlde gidelim. Yalnız istersen önce yukarı çıkıp idman yapalım. Bugün daha üstün konuk sahiplerini bırakıp senin yanında konaklayacaksam, bedenimi ihmal etmemem gerektiğini düşünüyorum." "Güzel söylüyorsun, Diogenes," dedi; "seni tanrıları bırakmaya zorlamıyorum."
(2) κἀγὼ οὐδέν τι μηνίσας αὐτῷ διὰ τοσούτου μοι ἐντυχόντι αἰσχρὸν μέν ἔφην τοὺς θεοὺς καταλιπεῖν, οἵ με, ἐπεὶ ἡ σὴ ξενία καταπλεύσαντι ἐκλείσθη, ἐδέξαντο· ἀλλ’ ἐπεὶ δύνανται οὗτοι ἐπὶ μηδενὶ τῶν τοιούτων ἀσχάλλειν, ἡμεῖς δὲ διὰ τὸ ἀσθενές, βαδίζωμεν. πρότερον δέ, εἴ σοι δοκεῖ, ἀναβάντες γυμνασώμεθα· οὐ γὰρ χρῆν οἴομαι, εἰ παρὰ σὲ τήμερον μέλλω κατάγεσθαι καταλιπὼν τοὺς κρείττονας ξένους, τοῦ σώματος ἀμελεῖν. ἀλλὰ καλῶς ἔφη, Διόγενες, λέγεις, καὶ οὐ βιάζομαί σε τοὺς θεοὺς ἐξελθεῖν.
37.3Ordugâha çıkıp bir süre dolaştım, sonra Lakydes'in evine indim. Meğer adamın hazırlığı bizim ihtiyaç duyduğumuz tabiata yetecek kadar değil, başkalarının yenik düştüğü kanaate yetecek kadarmış. Çok pahalı sedirler serilmiş, karşıda kimi ağır bir ağaçtan, kimi akçaağaçtan yapılmış, gümüş kaplarla dolu masalar duruyordu; yanlarında da kimi el suyu leğeni, kimi başka hizmet takımları tutan uşaklar bekliyordu. Bunlara bakıp, "Lakydes," dedim, "ben senin konukluğuna fayda görmek için geldim, sen ise […]"
(3) ἐγὼ δὲ ἀναβὰς εἰς τὸ στρατόπεδον περιεπάτησα, καὶ τότε κατέβην εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Λακύδου. τῷ δὲ ἄρα ἦν παρασκευὴ οὐχ ὅση πρὸς τὴν φύσιν ἀποχρῆναι ἧς ἡμεῖς ἐδεόμεθα, ἀλλ’ ὁπόση πρὸς τὴν δόξαν ἧς οἱ ἄλλοι ἡττῶνται· κλῖναι γὰρ ἐξέστρωντο σφόδρα πολυτελεῖς καὶ τράπεζαί τινες ἐν τῷ καταντικρὺ ἔκειντο, αἳ μὲν ἐκ βαριασνοου, αἳ δὲ ἐκ σφενδαμνίνων ξύλων, ἀργυρωμάτων ἀνάπλεῳ, ἐπὶ δὲ τούτοις θεράποντες εἱστήκεσαν οἳ μὲν χέρνιβας ἔχοντες, οἳ δὲ ἄλλα διακονήματα. εἰς ταῦτα ἀπιδών ἀλλὰ ἐγὼ μέν ἔφην ἧκον εἰς τὴν ξενίαν τὴν σήν, Λακύδη, ὠφελησὺ
37.4"Bunları başka bir yere kaldırmalarını söyle. Bizi de Homeros'un İlyada'da kahramanları yatırdığı gibi kırda otlayan bir öküzün postu üstüne, ya da Lakedaimonlular gibi bir ot yatağı üstüne yatır; bırak, beden üstünde yatmayı öğrendiği şeyin üstüne uzansın. Burada hizmet eden tek bir uşak da olmasın; buna ellerimiz yeter, zaten tabiat onları bize bunun için vermiştir. İçeceğimiz kaplar ince ve ucuz toprak kaplar olsun; içecek pınar suyu, yiyecek ekmek, katık da tuz ya da tere olsun. Antisthenes'in yanında terbiye görürken böyle yiyip içmeyi öğrendim; bunları kötü şeyler diye değil, ötekilerden üstün oldukları ve saadete giden yolda daha kolay bulundukları için. Saadeti ise her şeyin en değerlisi saymak gerekir. […] onu en sağlam ve en sarp bir yere yerleştirmişler, oraya çıkan tek bir dik ve engebeli yol bırakmışlar.
(4) ταῦτα μὲν οὖν κέλευε ἄλλῃ μεταίρεσθαι, ἡμᾶς δὲ κατάκλιναι, ὡς Ὅμηρος τοὺς ἥρωας ἐν Ἰλιάδι κατέκλινεν, ἐπὶ ῥινοῦ βοὸς ἀγραύλοιο, ἢ ὡς Λακεδαιμόνιοι ἐπὶ στιβάδος, καὶ ἔα τὸ σῶμα ἐφ’ ὧν ἔμαθε κατακλίνεσθαι. θέραψ δ’ οὐδὲ εἷς ἔστω ἐνταῦθα διακονούμενος· ἀποχρήσουσι γὰρ αἱ χεῖρες ἐς τοῦτο, καὶ γὰρ τούτου ἕνεκα ἡμῖν προσετέθησαν ὑπὸ τῆς φύσεως. ποτήρια δ’ ἔστω, οἷς πιόμεθα, τὰ ἐκ πηλοῦ λεπτὰ καὶ εὔωνα, πόμα δὲ ὕδωρ ναματιαῖον, τροφαὶ δὲ ἄρτος καὶ ὄψον ἅλες ἢ κάρδαμον. τοιαῦτα ἐγὼ παρὰ Ἀντισθένει παιδευόμενος ἔμαθον ἐσθίειν καὶ πίνειν, οὐχ ὡς φαῦλα ἀλλ’ ὡς κρείττονα τῶν ἑτέρων καὶ μᾶλλον δυνάμενα ἐν τῇ ὁδῷ εὑρίσκεσθαι τῇ φερούσῃ ἐπ’ εὐδαιμονίαν, ἣν δὴ πάντων τιμιωτάτην χρημάτων θετέον ** ἐν τόπῳ ὀχυρωτάτῳ καὶ ἀποκρημνοτάτῳ μίαν ὁδὸν προσάντη καὶ τραχεῖαν ἱδρύσασθαι.
37.5"Bu yol zorluğu yüzünden öyledir ki herkes ona ancak çırılçıplak çıkabilir. Yanında bir şey taşıyan, yükle ve bağlarla ağırlaşan kurtulup çıkamaz; hatta zorunlu şeylerden birinin peşine düşen bile çıkamaz. Yol boyunca da yiyecek olarak ot ya da tere, içecek olarak bol su koymuşlar […]. Hele kolayca yürümek gerektiğinde tere yemeye, su içmeye, hafif bir aba giymeye alışmalı; soyunup yere uzanmanın idmanını yapmalı. Tepede de Hermes durur, yolcuları silkeler; evden kutsal yere yakışmayan bir azık getirmesinler diye.
(5) ταύτην οὖν τὴν ὁδὸν διὰ τὸ δύσκολον μόλις ἂν δύνασθαι γυμνὸν ἕκαστον ἀναβῆναι, καὶ οὐχ ὅτι φέροντά τι σὺν ἑαυτῷ καὶ βαρούμενον μόγῳ καὶ δεσμοῖς περισωθῆναι, ἀλλ’ οὐδὲ τῶν ἀναγκαίων τι μετιόντα, ποιῆσαι δ’ ἐν τῇ ὁδῷ τροφὴν μὲ πόαν ἢ κάρδαμα, πόμα δὲ εὐπαλὲς ὕδωρ, ** μάλιστα δ’ ὅπῃ δέοι τοῦ ῥᾷστα βαδίσαι, γυμναστέον ἐσθίειν μὲν κάρδαμον, πίνειν δὲ ὕδωρ, ἀμπέχεσθαι δὲ τρίβωνα κοῦφον, ἀποδειξαμένους τὴν ἄθλησιν τοῦ τε ἀποδύεσθαι πρὸς γῆν, ἑστῶτα δὲ ἐπὶ ἄκρον τὸν Ἑρμῆν ἐκτινάσσειν τοὺς βαδίζοντας, μή τι ἔχοντες ἐφόδιον βέβηλον οἴκοθεν βαδίζωσιν.
37.6"Ben de önce Antisthenes'in yanında böyle yiyip içmeye alıştım, sonra saadete giden yola düşüp soluk almadan koştum. Saadetin bulunduğu yere varınca, 'Saadet,' dedim, 'senin uğruna su içmek, tere yemek, yerde yatmak gibi büyük bir kötülüğe katlandım.' O da bana şöyle cevap verdi: 'Ama ben bunları sana zahmetsizce, zenginliğin nimetlerinden daha tatlı kılacağım. İnsanlar zenginliği benden üstün tutar, başlarına bir tiran beslediklerini de fark etmezler.' Saadetin böyle konuştuğunu duyduğum o günden beri bunları artık bir idman diye değil, haz olarak yiyip içiyorum. Beni bu yaşayışa alışkanlık da bağlıyor; ondan ayrılan herkes zarar görür.
(6) ἐγώ τοι παρὰ Ἀντισθένει πρῶτον ἀσκήσας ἐσθίειν τε καὶ πίνειν ἧκον τὴν ἐπ’ εὐδαιμονίαν ὁδὸν σπεύδων ἀπνευστί, παρελθὼν δὲ ἵνα ὑπῆρχεν ἡ εὐδαιμονία ἔφην ὑπέμεινα, εὐδαιμονία, διὰ σὲ καὶ μέγα κακὸν ὕδωρ πίνειν καὶ κάρδαμον ἐσθίειν καὶ ἐπὶ γῆς κοιμᾶσθαι. ἣ δὲ ἠμείψατό με ἀλλ’ ἐγώ τοι ἔφη σοι ταῦτα ποιήσω δίχα ταλαιπωρίας ἡδύτερα τῶν τοῦ πλούτου ἀγαθῶν, ὃν μᾶλλον οἱ ἄνθρωποι ἐμοῦ πρεσβεύουσι, καὶ οὐκ αἰσθάνονται τύραννον ἑαυτοῖς ἐπιτρέφοντες. ἐξ ἐκείνου ἐγώ, ἐπεὶ ταῦτα τῆς εὐδαιμονίας διαλεγομένης ἤκουσα, οὐκέτι ταῦτα ὡς ἀσκήματα ἤσθιον καὶ ἔπινον, ἀλλ’ ὡς ἡδονάς, κρατεῖ δέ με πρὸς ταύτην τὴν δίαιταν καὶ τὸ ἔθος, οὗ πᾶς ἀπολειπόμενος βλάπτεται.
37.7"Sen de hayattaki en güzel şeyi, saadeti taklit ederek bize böyle sofralar kur; zenginliğin nimetlerini o yolu şaşıranlara bırak. Bu sana doğru geliyorsa şunu da bil: beni hep böyle sofralarla ağırla, bundan sonra konuklarına da böylelerini sun. O zaman ne gelmiş konuklarından kaçacak, ne de bazıları geç kaldı diye onları arayacaksın; çünkü sınanmış bir konuk daha iyidir." Rodos'a gittiğimde konuk dostum Lakydes'le aramızda bu konuşma geçti.
(7) παρατίθει οὖν ἡμῖν καὶ σὺ τοιαῦτα δεῖπνα, μιμούμενος τὸ κάλλιστον τῶν ἐν τῷ βίῳ, εὐδαιμονίαν, τὰ δὲ πλούτου ἵει εἰς τοὺς ἁμαρτάνοντας αὐτῆς τῆς ὁδοῦ. ἀλλ’ εἰ τοῦτό σοι ἔφην δοκοίη, ἴσθι καὶ τοῦτ’ εἶπον. ἀεὶ τοιούτοις με δείπνοις θοίνα, τοῦ τε λοιποῦ τοιαῦτα παρέχου τοῖς ξένοις. καὶ οὐδέποτε παρόντας μὲν αὐτοὺς ἐκκλινεῖς, ὑστερίζοντας δέ τινας αὐτῶν ζητήσεις, ἐλέγχου γὰρ εἶς βελτίων. ταῦτά μοι, ἐν Ῥόδῳ ἐπεὶ ἐγενόμην, πρὸς Λακύδην τὸν ξένον ὡμιλήθη.
38.138. Mektup
[Alıcı adı eksik]
Sen oyunlar ertelenince Olympia'yı bırakıp gittin; ben ise seyre fazlasıyla düşkün olduğumdan kalıp bayramın geri kalanını seyrettim. Kalabalığın toplandığı çarşıda vakit geçiriyor, aşağı yukarı dolaşıp kimi zaman satıcılara, kimi zaman rapsodoslara, filozoflara ya da kâhinlere kulak veriyordum. Bir ara biri güneşin tabiatını ve gücünü uzun uzun anlatıp herkesi ikna ederken ortaya çıkıp, "Filozof," dedim, "gökten kaç gün önce indin?" Adam bana cevap veremedi. Çevresinde duranlar onu bırakıp gittiler; yalnız kalan adam da gök resimlerini toplayıp sandığına koydu.
Σὺ μέν, ἐπεὶ οἱ ἀγῶνες ἀνεβλήθησαν, καταλιπὼν ᾤχου τὴν Ὀλυμπίαν, ἐγὼ δὲ διὰ τὸ ἐκτόπως εἶναι φιλοθεάμων κατέμεινα τὴν ἄλλην θεώμενος πανήγυριν. διέτριβον δὲ ἐν τῇ ἀγορᾷ, ἵνα ὁ ἄλλος ὅμιλος, καὶ περιιὼν ἄνω κάτω προσέσχον ὁτὲ μὲν τοῖς πωλοῦσιν, ὁτὲ δὲ τοῖς ῥαψῳδοῦσιν ἢ φιλοσοφοῦσιν ἢ μαντευομένοις. καί ποτε διεξιόντος τινὸς περὶ ἡλίου φύσεως καὶ δυνάμεως καὶ πάντας ἀναπείθοντος παρελθὼν εἰς τὸ μέσον ποσταῖος, ἔφην φιλόσοφε, ἀπὸ τοὐρανοῦ καταβέβηκας; ὃ δέ μοι οὐκ εἶχεν ἀποκρίνασθαι. οἳ δὲ καταλιπόντες αὐτὸν οἱ περιεστῶτες ᾤχοντο ἀπιόντες, ὃ δέ γε καταλειφθεὶς μόνος τὰς εἰόνας τοῦ οὐρανοῦ συνετίθει εἰς τὸ κιβώτιον.
38.2Oradan bir kâhinin yanına gittim. Adam ortada, başında çelenk, kehaneti bulan Apollon'dan daha büyük bir tavırla oturuyordu. Yanına gidip ona da sordum: "İyi bir kâhin misin, kötü mü?" "İyi," deyince sopamı kaldırdım: "Peki şimdi ne yapacağım? Söyle bakalım: sana vuracak mıyım, vurmayacak mıyım?" Biraz düşündükten sonra "Vurmayacaksın," dedi. Ben de gülerek ona vurdum, çevredekiler de bağrıştı. "Neden bağırıyorsunuz?" dedim. "Kötü bir kâhin olduğu ortaya çıktı, dayağı da yedi."
(2) ἀπ’ ἐκείνου προσίσταμαι μάντει, ὃ δὲ ἐκάθητο ἐν τῷ μέσῳ κατεστεμμένος μείζονα τοῦ εὑραμένου τὴν μαντείαν Ἀπόλλωνος. ἠρόμην οὖν καὶ τοῦτον παρελθών πότερον ἄριστος εἶ μάντις ἢ φαῦλος; τοῦ δὲ εἰπόντος ὅτι ἄριστος, ἅμα ἐκτείνας τὴν βακτηρίαν τί μέλλω δῆτα ποιεῖν ; ἀπόκριναι, πότερον τύπτειν σε ἢ οὔ ; μικρὸν πρὸς αὑτῷ γενόμενος οὔ φησί, τύπτω τ’ ἐγὼ γελάσας αὐτὸν καὶ οἱ περιεστῶτες ἀνέκραγον. τί ἔφην ἐβοήσατε; ἐπεὶ κακὸς μάντις ἐφάνη, καὶ ἐπλήχθη.
38.3Çevredekiler onu da bırakıp dağılınca, çarşıdaki öteki insanlar da bunları duyup halkalarını dağıttılar ve o andan sonra peşime takıldılar. Çoğu zaman dayanıklılık üzerine konuşurken ardıma düşüp beni dinlediler, çoğu zaman da sıkıntılara katlanırken ya da günlük yaşayışımı sürdürürken yanımda bulundular. Bu yüzden bana kimi para, kimi para değerinde şeyler getirdi, birçoğu da yemeğe çağırdı. Ben ölçülü insanlardan tabiata yetecek kadarını aldım, değersizlerden hiçbir şey kabul etmedim. İlk aldığımda bana minnet duymayı bilenlerden yeniden aldım, bilmeyenlerden bir daha almadım.
(3) ὡς δὲ καὶ τοῦτον καταλιπόντες οἱ περιεστῶτες ἀπηλλάγησαν, ἄνθρωποι καὶ ἄλλοι οἱ ἐν τῇ ἀγορᾷ, ἐπεὶ ταῦτα ἤκουσαν, διέλυσαν τοὺς κύκλους καὶ εἵποντο ἐξ ἐκείνου, καὶ πολλάκις μὲν διαλεγομένου μου περὶ καρτερίας ἐπακολουθοῦντες ἐπηκροῶντο, πολλάκις δὲ καρτεροῦντος ἢ διαιτωμένου παρετύγχανον. ἐκόμιζον δέ μοι διὰ ταῦτα οἳ μὲν ἀργύρια, οἳ δὲ ἄξια ἀργυρίου, πολλοὶ δὲ καὶ ἐπὶ δεῖπνον ἐκάλουν, ἐγὼ δὲ παρὰ μὲν τῶν μετρίων ἐλάμβανον τὰ πρὸς τὴν φύσιν ἀποχρῶντα, παρὰ δὲ τῶν φαύλων οὐδὲν προσιέμην, καὶ παρὰ μὲν τῶν ἐπισταμένων μοι χάριν ἐπὶ τῷ καὶ τὸ πρῶτον λαβεῖν καὶ πάλιν ἐλάμβανον, παρὰ δὲ τῶν μὴ ἐπισταμένων οὐκέτι.
38.4Bana arpa unu armağan etmek isteyenlerin armağanlarını da sınadım: benden fayda görenlerden aldım, ötekilerden hiçbir şey kabul etmedim; benden hiçbir şey almamış olandan almanın güzel olmadığını düşünüyordum. Herkesin sofrasına oturmadım, yalnız tedaviye muhtaç olanlarınkine; bunlar da Pers krallarını taklit edenlerdi. Bir gün çok zengin bir delikanlının evine girip resimlerle ve altınla baştan başa süslenmiş bir erkekler salonunda sedire uzandım; öyle ki insanın tükürecek bir yeri yoktu.
(4) ἐξήταζον δὲ καὶ τὰς δωρεὰς τῶν δωρεῖσθαί μοι ἐθελόντων τὰ ἄλφιτα, καὶ παρὰ μὲν τῶν ὠφελουμένων ἐλάμβανον, τῶν ἄλλων δὲ οὐδὲν προσιέμην, οὐκ οἰόμενος καλὸν εἶναι λαμβάνειν παρὰ τοῦ μηδὲν παρειληφότος. ἐδείπνουν δὲ οὐ παρὰ πᾶσι, παρὰ μόνοις δὲ τοῖς θεραπείας δεομένοις. ἦσαν δ’ οὗτοι οἱ τοὺς Περσῶν βασιλεῖς μιμούμενοι. καὶ δή ποτε εἰσελθὼν πρὸς μειράκιον τῶν σφόδρα εὐπόρων κατακλίνομαι ἔν τινι ἀνδρῶνι πάντη κεκαλλωπισμένῳ γραφαῖς τε καὶ χρυσῷ, ὡς μηδὲ ὅπου πτύσῃ τις τόπον εἶναι.
38.5Boğazıma bir şey takılınca öksürdüm, gözlerimi çevrede gezdirdim ve tükürecek bir yer bulamayınca delikanlının kendisine tükürdüm. O buna çıkışınca adıyla seslenip, "Demek," dedim, "olan şey için beni suçluyorsun da salonun duvarlarını ve döşemesini süsleyip yalnız kendini süssüz, tükürmeye elverişli bir yer olarak bırakan kendini suçlamıyorsun?" "Bunu bizim terbiyesizliğimize bakarak söylüyorsun galiba," dedi; "ama bunu bir daha söyleme fırsatın olmayacak: senden bir adım bile ayrılmayacağım." Ertesi gün mal varlığını yakınlarına paylaştırdı, heybeyi alıp abasını ikiye katlayarak peşime düştü. Sen gittikten sonra Olympia'da bunlar oldu.
(5) ἐπιστὰν οὖν μοι ἐπὶ τὴν φάρυγγα, ἐχρεμψάμην, περιελάσας δὲ τὰ ὄμματα εἰς τὰ κύκλῳ, ἐπεὶ ὅπου πτύσαιμι τόπον οὐκ εἶχον, εἰς αὐτὸν ἔπτυσα τὸν νεανίσκον. τοῦ δὲ μεμψαμένου ἐπὶ τούτῳ εἶτα ἔφην οὗτος, εἰπὼν αὐτὸν ἐξ ὀνόματος, ἐμὲ μέμφῃ τοῦ γενομένου καὶ οὐ σεαυτὸν τοὺς μὲν τοίχους καὶ τὰ ἐδάφη κοσμήσαντα τοῦ ἀνδρῶνος, σαυτὸν δὲ μόνον ἀπολιπόντα ἀκόσμητον εἰς τὸ ἐμπτύεσθαι χωρίον ἐπιτήδειον ; ταῦτ’ ἔφη πρὸς τὴν ἀπαιδευσίαν φαίνῃ λέγων ἡμῶν, ἀλλ’ οὐκ ἐξέσται σοι τοῦτο πάλιν εἰπεῖν· οὐ γὰρ μὴ ἀπολειφθῶ σου ἕνα πόδα. ἀπὸ τῆς αὔριον δὴ ἐξ ἐκείνου διανείμας τὴν οὐσίαν τοῖς αὑτοῦ ἐμοὶ ἀναλαβὼν τὴν πήραν καὶ διπλώσας τὸν τρίβωνα εἵπετο. ταῦτα μετὰ τό σε ἀπαλλαγῆναι ἐπράχθη ἡμῖν ἐν Ὀλυμπίᾳ.
39.139. Mektup
Monimos'a
Buradan göç edeceğin günü de dert edin. Ölmeye alışırsan, yani daha yaşarken psykhē'yi bedenden ayırmaya alışırsan, onu dert edinmiş olursun. Sanırım Sokrates'in çevresindekilerin de ölüm dedikleri buydu; bu alıştırma da işlerin en kolayıdır. Felsefe yap ve neyin seni ilgilendirmediğini, neyin tabiata göre, neyin kanuna göre olduğunu iyice incele. Psykhē bedenden yalnız bunu yaparken ayrılır, öteki işlerde asla: görürken, işitirken, koklarken, tadarken onunla birliktedir, sanki tek bir tepeden ona bağlanmış gibi. Ölmeye alışmadığımızda zor bir sonu beklemek zorunda kalmamız bundandır: psykhē sevgililerinden ayrılıyormuş gibi dövünür ve büyük bir sıkıntıyla çözülür. Öte dünyada filozofların psykhē'leriyle karşılaştığında da yolda çok sıkıntı çeker.
Μελέτω σοι καὶ τῆς μετοικίας τῆς ἐντεῦθεν, μελήσει δέ, εἰ μελετήσειας ἀποθνήσκειν, τοῦτ’ ἔστι χωρίζειν τὴν ψυχὴν ἔτι ζῶν ἀπὸ τοῦ σώματος. τοῦτο γὰρ δοκῶ μοι καὶ οἱ περὶ Σωκράτη θάνατον ἐκάλουν, καὶ γάρ ἐστιν ἡ μελέτη ἐν τῷ ῥᾴστῳ. φιλοσόφει δὲ καὶ διασκέπτου, τί πρὸς σὲ οὐχ οὕτως καὶ τί κατὰ φύσιν καὶ τί κατὰ νόμον· ἐν τούτῳ γὰρ μόνῳ χωρίζεται ψυχὴ ἀπὸ σώματος, ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις οὐδαμῶς, ἀλλὰ καὶ ὅταν βλέπη καὶ ὅταν ἀκούῃ καὶ ὅταν ὀσφραίνηται καὶ ὅταν γεύηται, σύνεστιν ὥσπερ μιᾶς αὐτῷ κορυφῆς ἐξημμένη. γίγνεται γοῦν, ὅταν μὴ μελετήσωμεν ἀποθνήσκειν, χαλεπὴν τελευτὴν ἀναμένειν· ἡ γὰρ ψυχὴ ὥς τινων παιδικῶν ἀπολειπομένη συμφοράζει καὶ μετὰ ἀχθηδόνος πολλῆς ἀπολύεται· ὅταν δὲ καὶ φιλοσόφων ψυχαῖς ἐντύχῃ, τότε καὶ ἐν τῇ ὁδῷ πολλὰ κάμνει.
39.2Çünkü rehbersiz bırakılır; uçurumlara, yarıklara ya da ırmaklara, nereye sürüklenirse sürüklensin, sonunda en dibe varana dek savrulur. Onlar ondan kaçarlar; çünkü yaşarken bütünün yönetimini kötü olana bıraktığını, bu yüzden kötülerin yönettiği bir şehirde olduğu gibi pek çok haksızlık yapmak zorunda kalıp çok suç işlediğini düşünürler. Ama bu güzel alıştırmayı yaptığımızda hayat da tatlı olur, son da tatsız olmaz, yol da çok kolay olur. Çünkü böyle bir psykhē'ye rastlayan her psykhē ona kolay geçilen yollardan rehberlik eder, güzel bir av yakalamış gibi onu herkesin gözü önünde alıp aşağıdaki iyi yargıçların yanına götürür. Kendisi de buna alışmış olduğundan bedeni bırakıp tek başına yaşamaktan hiç hoşnutsuzluk duymaz.
(2) ἀφίεται γὰρ ἀξενάγητος ὅποι ποτὲ φέρεσθαι εἰς κρημνοὺς ἢ χάσματα ἢ ποταμούς, ἕως ἐπὶ τὸ ἔσχατον ἐνεχθῇ· φεύγουσι γὰρ αὐτήν, ὅτι οἴονται πολλὰ ἐξημαρτηκέναι ἐν τῷ ζῆν παραχωρήσασαν τῷ χείρονι τὴν τοῦ ὅλου ἀρχήν, δι’ ἣν πολλὰ ἠναγκάσθη ὡς ἐν πονηροκρατίᾳ ἄδικα πρᾶξαι. ὅταν δὲ μελετήσωμεν τὴν καλὴν μελέτην, γίγνεται καὶ ὃ βίος ἡδὺς καὶ ἡ τελευτὴ οὐκ ἀηδὴς καὶ ἡ ὁδὸς ῥᾴστη· ξεναγεῖ γὰρ πᾶσα ἡ ἐντυχοῦσα τὴν τοιαύτην ψυχὴν ἐπὶ τὰ εὔπορα καὶ ὥσπερ καλὴν ἄγραν ἐπιφανῶς ἄγει λαβομένη παρὰ τοὺς κάτω τῶν καλῶν δικαστάς, αὐτή τε ὡς ἂν μεμελετηκυῖα καὶ μόνη ζῆν οὐκ ἀηδίζεται καταλιποῦσα τὸ σῶμα.
39.3Böyle psykhē'lerin Hades'te büyük bir saygı görmesi de bedene düşkün olmamalarındandır. Çünkü yaygın kanaate göre bedene düşkün psykhē'ler değersiz ve köle ruhludur; öyle olmayanlarsa iyi ve başı diktir, zira her şeye önderlik ederek, yönetici gibi buyurarak yaşarlar. Bu yüzden yalnız adil olanı ve en kolay olanı seçerler, zıtlarından hiçbirini seçmezler. Oysa beden, kendisine sıvanmış haz yüzünden, bir balık gibi ya da kötü olanın yönetimine girmiş başka bir akılsız hayvan gibi psykhē'yi o zıt şeylerden hoşlanmaya zorlar.
(3) ἔστι δὲ καὶ διὰ τοῦτο καὶ πολλή τις ταῖς τοιαύταις ψυχαῖς ἐν ᾅδου τιμή, ὅτι ἄρα οὐκ ἦσαν φιλοσώματοι. δόξα γάρ ἐστι τὰς φιλοσωμάτους ψυχὰς φαύλας τε εἶναι καὶ ἀνελευθέρους, τὰς δὲ μὴ τοιαύτας ἀγαθάς τε καὶ ὑψαύχενας (ζῶσι γὰρ ἡγούμεναι πάντων καὶ ἐπιτάττουσαι ἀρχικῶς), διά τε ταῦτα ἀναιρεῖσθαι μόνα τὰ δίκαια καὶ ῥᾷστα, τῶν δὲ ἐναντίων μηδὲ ἕν, ἐφ’ ἃ τὸ σῶμα ἀναγκάζει τὴν ψυχὴν ἥδεσθαι διὰ τὴν περιπεπλασμένην αὐτοῖς ἡδονὴν ἰχθύος τρόπον ἢ ἄλλου τινὸς ἀλόγου πρὸς τὴν τοῦ χείρονος ἀρχὴν γεγενημένου.
39.4Ölmeye alışırsan, buradan göç etmen gerektiğinde bunlar senin olacak. Her şeyden önce hayatın tatlı olur: hür yaşarsın, yönetirsin ama yönetilmezsin; beden seni ancak az ve gerektiği kadar oyalar […], bu da bütünün ahengi uğruna. Susarak hüküm sürer, tanrıların yabani hayattan uzak duran ölçülü insanlar için hazırladığı şeyleri seyredersin. O yabani hayatta yağmalar ve birbirini öldürmeler büyük ya da ilâhî şeyler için değil, küçük ve sıradan şeyler için yapılır; hem yalnız insanlara karşı değil, akılsız hayvanlara karşı da. Çünkü daha fazlasına sahip olmak, yemek, içmek ve sevişmek söz konusu olduğunda herkes değersizdir ve akılsız hayvanlardan farksızdır.
(4) ταῦτά σοι ἕψεται μελετήσαντι ἀποθνήσκειν, ὅταν δέη μετοικεῖν ἐνθένδε. καὶ τὸ πρῶτον ἡδὺς ὁ βίος· ζήση γὰρ ἐλεύθερος, ἄρχων καὶ οὐκ ἀρχόμενος, βραχὺ μὲν καὶ ὅσον τῷ σώματι περισπώμενος, ** καὶ τοῦτ’ εἰς τὴν τοῦ ὅλου ἁρμονίαν, σιωπῶν δὲ βασιλεύων καὶ θεωρῶν, ἃ θεοὶ ἀνθρώποις τοῖς μετρίοις κατεσκευάσαντο ἀπεχομένοις τοῦ ἀγρίου βίου, ἐν ᾧ ἁρπαγαὶ καὶ ἀλληλοκτονίαι οὐ περὶ μεγάλων οὐδὲ θείων, περὶ μικρῶν δὲ καὶ κοινῶν, οὐ πρὸς ἀνθρώπους μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλογα. περὶ γὰρ τοῦ πλείονα ἔχειν καὶ ἐσθίειν καὶ πίνειν καὶ ἀφροδισιάζειν οἱ πάντες φαῦλοί εἰσι καὶ τοῖς ἀλόγοις σύμφοροι.
40.140. Mektup
Köpek Diogenes'ten İskender'e
Dionysios'u da Perdikkas'ı da ayıpladım, sana da söylüyorum: yönetmenin insanlarla savaşmak olduğunu sanıyorsunuz. Oysa ikisi arasında çok büyük fark var: biri akılsızlıktır, öteki ise insanları kullanmayı bilmek ve her şeyi en iyisi uğruna yapmaktır. Öyleyse hiçbir şey bilmeden giriştiğin bu işlerin yerine, kendini seni hasta gibi tedavi edip hakkındaki bugünkü büyük ve kötü kanaatten kurtaracak birine teslim etmeyi düşün. Çünkü sen birini nasıl kötü edeceğinin peşindesin; iyi etmeyi ise istesen bile kimseyi iyi edemezsin.
Ἐμεμψάμην καὶ Διονυσίῳ καὶ Περδίκκα, λέγω δὲ καὶ σοὶ ὅτι δοκεῖτε τὸ ἄρχεν εἶναι μάχεσθαι τοῖς ἀνθρώποις. τὸ δὲ πλεῖστον διαφέρει· τὸ μὲν γὰρ ἀφροσύνη ἐστί, τὸ δ’ ἐπίστασθαι τοῖς ἀνθρώποις χρῆσθαι καὶ ἕνεκά τι τοῦ βελτίστου πράττειν. σκόπει οὖν ἀνθ’ ὧν νῦν ἐγχειρεῖς οὐδὲν εἰδὼς ποιεῖν ἐπιτρέψαι τινὶ σαυτὸν ἀνθρώπῳ, ὅστις σε ὥσπερ ἰατρὸς νοσοῦντα ἐκθεραπεύσας ἀπαλλάξει τῆς νῦν πολλῆς καὶ κακῆς δόξης. σὺ γὰρ ὅπως μέν τινα κακὸν ἀπεργάσῃ ζητεῖς, εὖ δ’ ἂν οὐδὲ βουλόμενος ἔχοις οὐδένα ποιῆσαι.
40.2Üstelik güç sahibi olmak ve bazılarını buyruğu altında tutmak, en kötü insanlarla birlikte karşına çıkan herkesi durmadan yağmalamak gibi bir şey değildir. Bunu yırtıcı hayvanların en iyileri bile yapmaz; hatta ondan daha kötü, daha zararlı bir hayvan bulunmayan kurt bile yapmaz. Bana kalırsa sen bilgisizlikte onları da geçmişsin. Onlara yalnız kendilerinin kötü olması yeter; sen ise en kötü insanlara ücret de verip onlara sağlıklı hiçbir şey yapmama serbestliği tanıyorsun, kendin de onlarınkine benzeyen, hatta daha büyük işlere girişiyorsun.
(2) ἔτι δὲ τὸ κρατεῖν καὶ τὸ ὑφ’ ἑαυτῷ ἔχειν τινὰς οὐ τοιοῦτόν ἐστιν, οἷον μετὰ τῶν κακίστων ἀνθρώπων ἄγειν καὶ φέρειν ἀεὶ τοὺς παρατυγχάνοντας. τοῦτο γὰρ οὐδὲ τῶν θηρίων τὰ βέλτιστα ποιεῖ, ἀλλ’ οὐδὲ οἱ λύκοι, ὧν ζῷον οὐδέν ἐστιν πονηρότερον οὐδὲ κακουργότερον, οὓς σύ μοι δοκεῖς ὑπερβεβλῆσθαι ἀμαθίᾳ. τοῖς μὲν γὰρ ἐξαρκεῖ μόνοις πονήροις εἶναι, σὺ δὲ καὶ πρὸς μισθὸν διδοὺς ἀνθρώποις τοῖς πονηροτάτοις τούτοις τε παρέχεις ἐξουσίαν μηδὲν ὑγιὲς πράττειν καὶ αὐτὸς ὅμοια τούτοις ἐγχειρεῖς ποιεῖν καὶ μείζω.
40.3Öyleyse, iyi adam, kendi kendini yargıla ve biraz daha kendine gel. Yeryüzünün neresinde olduğunu sanıyorsun? Bu tertibat ve bunlar için gösterdiğin bu gayret sana ne kazandırabilir? Herhâlde böyle şeyler yaparak herhangi bir insandan daha iyi olduğunu düşünmüyorsun. Kimseden daha iyi değilsen, bu işlerde de bir şey başaramıyorsan, başına gelenleri felaketten, korkulardan ve büyük tehlikelerden başka bir şey mi sanıyorsun? Doğrusu bugünkülerden daha büyük talihsizliklere nasıl uğrayabileceğini bilmiyorum. Çünkü adil olmayan hangi insan talihsiz olmaz, hangi kötü ve zorba adam kötülük etmez ve hiçbir iyiliğe sahip olmaz? Hem böyle yaşamak sence bir şey midir? Böyle şeyler yapan biri için başına bir şey gelmesi tehlikesi de en büyük tehlike değil midir?
(3) κατάγνωθι οὖν, ὦ ’γαθέ, καὶ ἐν σαυτῷ γενοῦ ἔτι μᾶλλον. ποῦ γῆς εἰ ἄρα; καὶ τί σοι δύναται τὰ κατασκευάσματα ταῦτα καὶ ἡ σπουδὴ ἡ ἐπὶ τούτοις; οὐ γὰρ οἴει δήπου βελτίων τινὸς εἶναι ἀνθρώπου τοιαῦτα ποιῶν. εἰ δὲ μηδενὸς εἶ βελτίων, μηδὲ τούτοις ἐκπονεῖς, τί οἴει σοι τὰ γινόμενα εἶναι ἀλλ’ ἢ συμφορὰν καὶ φόβους καὶ κινδύνους μεγάλους· καίτοι οὐκ οἶδα ἐγὼ ὅπως ἂν ἔτι μείζω ἀτυχήματα ἀτυχήσαις τῶν νῦν, τίς γὰρ ἄνθρωπος μὴ δίκαιος οὐκ ἂν ἀτυχοῖς τίς κακὸς καὶ βίαιος οὐκ ἂν κακὸν πράττοι καὶ μηδὲν ἀγαθὸν ἔχοι; καὶ τοῦτο τὸ ζῆν δοκεῖ τί σοι εἶναι καὶ περὶ τοῦδε κίνδυνός σοι εἶναι μάλιστα παθεῖν τι τοιαυτὶ ποιοῦντι;
40.4Hem çoğunluğun işi hata etmek olduğuna göre, sana en çok bunların tuzak kurduğunu düşünmüyor musun? Böyle biri olarak dürüst bir insandan yararlandığını gösteremezsin; böylelerinden yararlanıyorsun ki onlar yüzünden en büyük kötülükleri ilk sen çekersin, şimdi de hiçbir iyilik görmezsin. Surların da sana yetmeyecek: kötülükler kolayca üstlerinden atlar, aralarından sızar. Hastalıkların neler yaptığına bak: hiçbir sur ateşli hastalığı uzak tutmaz, yabancı paralı askerler de nezleyi uzak tutmaz. Dilediğin tirana bak: yoksul sanılan bir insan nasıl bu hâllere düşerse o da öyle düşer. O hâlde bu sağlam muhafızlar ne uğruna kuruldu, bilgisizlik uğruna değilse? Onu elden geldiğince korusunlar ve sen olabildiğince kötülük ve korku içinde yaşayasın diye mi?
(4) καὶ ὥσπερ οὐκ οἴει σοι τούτοις ἐπιβουλεῦσαι μάλιστα, εἴπερ τῶν πολλῶν ἐστιν ἐξαμαρτάνειν; οὐ τοίνυν ἔχοις ἂν ἐπιδεῖξαι ὅπως τοιοῦτος ὣν ἐπικέχρησαι ἀνθρώπῳ χρηστῷ, τοιούτοις δὲ ἐπιχρώμενος οἷος πρῶτός γ’ ἂν αὐτὸς καὶ μέγιστα κακὰ παθεῖν καὶ νῦν μηδὲν ἀγαθὸν πάσχειν, μηδέ σοι ἀρκέσειν τὰ τείχη· ῥᾳδίως τὰ κακὰ ὑπεράλλεται καὶ παραδύεται. σκόπει δ’ οἷον καὶ αἵ νόσοι ποιοῦσιν· οὐδένα γὰρ πυρετὸν οὐδὲ τεῖχος εἴργει, οὐδὲ ξενικὸν τὸν κατάρρουν, ὥστε μὴ οὐχ οὕτω διατεθῆναι τῶν τυράννων ὅντινα βούλει, ὥσπερ ἂν τὸν ἀποροῦντα δοκοῦντα ἄνθρωπον. τίνος οὖν σοι καὶ ὑγιειναὶ φυλακαὶ παρεσκευασμέναι ἕνεκεν ἀλλ’ ἢ ἀμαθίας, ὅπως ὡς μάλιστα ταύτην διαφυλάττωσι, καὶ πλείστοις ἧς ἐν κακοῖς καὶ ἐν φόβοις;
40.5Yoksa insanların başına kötülüklerin, ne yapmaları gerektiğini bilmemelerinden başka bir yerden geldiğini mi sanıyorsun? Bana öyle geliyor ki sen de tam tiranlardan birisin; çünkü onların çocuklardan fazla aklı yoktur. Bırak bunları, iyi adam; kendine bir iyilik olsun istiyorsan, yapılması gerekeni nereden öğrenip yapabileceğini düşün. Bunu da öğretilmeden asla yapamazsın. Sana Atina yargıçlarından birini mi göndereyim? Onlar her gün adil olmayanlar hakkında bu işi yaptıklarından hem kendilerini çok büyük sanırlar, hem de ötekileri hiçbir kötülüğü olmayan, hiçbir kötülük yapmayan insanlar hâline getirdiklerini düşünürler. Sen böyle oldukça ve böyle huydakilerle yaşadıkça sana "sağlıcakla kal" ya da "mutlu ol" diye yazmak bana caiz değildir.
(5) ἢ γὰρ οἴει ἄλλοθέν ποθεν τοῖς ἀνθρώποις εἶναι τὰ κακὰ ἢ ἐξ ὧν ἂν μὴ εἰδῶσιν ὅ τι ἂν αὐτοῖς ᾖ πρακτέον; πάνυ οὖν μοι δοκεῖς καὶ σὺ τῶν τυράννων εἶναι· οὗτοι γὰρ οὐδὲ τῶν παίδων πλείῳ νοῦν ἔχουσι. παῦσαι οὖν, ὦ ’γαθέ, καὶ εἴ τί σοι βούλει ἀγαθὸν εἶναι, σκόπει πόθεν τι πράξεις τῶν δεόντων τοῦτο δὲ οὐδέποτε ἂν δυνηθείης μὴ διδαχθείς. ἄρα οὖν εἴ τινά σοι τῶν Ἀθήνησι δικαστῶν πέμψαιμι; οἳ γὰρ ὁσημέραι τοῦτο πράττουσι περὶ τῶν ἀδίκων, οἴονται καὶ αὐτοὶ μέγιστοι εἶναι καὶ τοὺς ἄλλους παρέχεσθαι μηδὲν κακὸν μήτε ἔχοντας μήτε πράττοντας. ἐρρῶσθαι δὲ ἢ χαίρειν οὐ θέμις μοι γράφειν, ἕως ἂν ἦς τοιοῦτος καὶ μετὰ τοιουτοτρόπων βιοῖς.
41.141. Mektup
Melesippos'a
Bana öyle geliyor ki herkes aretē'de bizim gücümüze erişemez; çünkü birçoklarında ad, değeri düşürür. Meles oğlu Homeros Zeus'a "insanların ve tanrıların babası" diyerek onu yüceltmedi, küçülttü; çünkü ana babalarının kötülükleri yüzünden reddettiği kimselerin Zeus'un çocukları olduğuna inanmak güçtür. Köpeğin gücü de ancak aretē'ye uygun olarak yapılan işlere yetecektir.
Οὐ δοκεῖ μοι πᾶς τὸ καθ’ ἡμᾶς ἐν ἀρετῇ δύνασθαι, ἐπεὶ πολλῶν ἡ πρόθεσις καθαιρετικὴ τῆς ἀξίας γίνεται· οὐδὲ γὰρ ὁ τοῦ Μέλητος εἰπὼν τὸν Δία πατέρα ἀνδρῶν τε θεῶν τε ἐκύδηνεν ἀλλ’ ἐμείωσεν, ἐπεὶ χαλεπόν, εἰ οὓς οἱ γεννήσαντες διὰ πονηρίαν ἀπολέγονται, βιὸς εἶναι παῖδας πιστεύομεν. ταῦτα οὖν ὃ κύων μόνα δυνήσεται, ἃ κατ’ ἀρετὴν ἐνεργεῖται.
42.142. Mektup
Bilge Melesippe'ye
Sen gelmeden elim davranıp düğün şarkısını senden önce söyledi; o, sevişme ihtiyacını gidermenin karnı doyurmaktan daha kolay bulunur olduğunu biliyordu. Kinizm, bildiğin gibi, tabiatı aramaktır. Bu prohairesis'i ayıplayanlar olursa, onu öven ben daha güvenilirim.
Ἔφθασεν ἡ χείρ μου πρὸ τῆς σῆς ἀφίξεως τὸν ὑμέναιον ᾆσαι, ἐγίγνωσκε δὲ τὴν ἀφροδισίων ἀποπλήρωσιν εὐποριστοτέραν εὑρῆσθαι τῆς κατὰ γαστέρα. ὁ γὰρ κυνισμός, ὡς οἶσθα, φύσεώς ἐστιν ἀναζήτησις· εἰ δέ τινες μέμφοιντο τὴν προαίρεσιν ταύτην, ἀξιοπιστότερος ἐπαινῶν ἐγώ.
43.143. Mektup
Maroneialılara
Şehrinizin adını değiştirip bugün Maroneia denen yere Hipparkhia demekle doğru yaptınız. Çünkü şarap satıcısı bir adam olan Maron'un adıyla anılmaktansa, bir kadının, ama filozof bir kadının, Hipparkhia'nın adıyla anılmanız sizin için daha iyidir.
Ὀρθῶς ἐποιήσατε τὴν πόλιν μεταχρηματίσαντες καὶ καλέσαντες ἀντὶ Μαρωνείας ἥτις νῦν καλεῖται Ἱππαρχίαν, ἐπεὶ κρεῖττον ὑμῖν ἀπὸ Ἱππαρχίας λέγεσθαι, γυναικὸς μέν, ἀλλὰ φιλοσόφου, ἢ Μάρωνος, ἀνδρὸς οἰνοπώλου.
44.144. Mektup
Metrokles'e
İtidali ve dayanıklılığı yalnız ekmek, su, ot yatağı ve aba öğretmez; deyim yerindeyse çobanın eli de öğretir. Keşke eskiden sığırtmaç olan o adam da bunu iyice öğrenmiş olsaydı. Sen de nerede sıkışırsan bu elle ilgilen; bu da bizim yaşayışımızın düzenine dahildir. Kadınlarla çok boş vakit isteyen ölçüsüz buluşmalara ise uzaktan selam ver. Çünkü Platon'un dediği gibi yalnız dilencinin boş vakti yok değildir; saadete kestirmeden koşan biri için de kadınla buluşmanın bir faydası yoktur. Bu işin aynı şekilde zarar verdiği birçok sıradan insanı, onu bütünüyle öğrenmiş olanlardan dinleyerek öğreneceksin. Bu yaşayış yüzünden bazıları sana köpek ya da daha kötü bir şey dese bile aldırma.
Οὐ μόνον ἄρτος καὶ ὕδωρ καὶ στιβὰς καὶ τρίβων σωφροσύνην καὶ καρτερίαν διδάσκουσιν, ἀλλ’ εἰ χρὴ οὕτως φάναι, καὶ ποιμενικὴ χείρ. ὤφελον καὶ τὸν πρὶν ἐκεῖνον βουκόλον ὄντα ἐξεπίστασθαι. ἐπιμέλου οὖν καὶ ταύτης ἔνθα ἂν ἐπείγῃς· ἔστι γὰρ ἐκ τῆς συντάξεως τοῦ ἡμετέρου βίου. τὰς δὲ πρὸς τὰς γυναῖκας ἀκρατεῖς ἐντεύξεις πολλῆς δεομένας σχολῆς ἔα πολλὰ χαίρειν· οὐ γὰρ σχολή τι μόνον πτωχὸν αἰτεῖν κατὰ Πλάτωνα, ἀλλὰ τῷ ἐπ’ εὐδαιμονίαν σύντομον ἐπειγομένῳ ἡ πρὸς γυναῖκας ἔντευξις ὄνησιν φέρει ἀνθρώπων δ’ ἰδιωτῶν πολλῶν, οἷς ὁμοίως διὰ ταύτην τὴν πρᾶξιν ζημία, περιμαθήσεις παρὰ τοῖς μεμαθηκόσιν ἐκ παντὸς ἐργάσθαι. σὺ μ`ὴ ἐπιστρέφου, μηδ' εἴ σε διὰ τὸν τοιοῦτον βίον κύνα τινὲς ἢ ἄλλο τι ἀποκαλῶσι χεῖρον.
45.145. Mektup
Perdikkas'a
Bana mektup yazıp beni tehdit ettiğin şeylerden utan: Eriphyle'den beter olup kendimi kötü bir alışverişle altına değişmemi istiyorsun, ben de sana uymuyorum diye. İstediğin budur; sözlerle bana sataşmaktan geri durmuyorsun, bir de kantharis böceğinin tehdidiyle, öldürmekle tehdit ediyorsun. Bunu yaparsan karşılığını göreceğini bilmiyorsun. Çünkü bizimle ilgilenen biri vardır; haksız işlere başlayanlardan böyle şeylerin karşılığını eşit ceza olarak alır, yaşarlarken bir kat, öldüklerinde on kat. Bunları senin tehditlerinden korktuğum için değil, benim yüzümden kötü bir iş yapmanı istemediğim için yazdım.
Αἰσχύνου ἐφ’ οἷς γράφων ἀπειλεῖς μοι, ὅτι δῆτά σοι οὐ πείθομαι χείρων Ἐριφύλης γενέσθαι καὶ χρυσοῦ ἐμαυτὸν ἀνταλλάξασθαι κακῶς. τοῦτο γὰρ ἀξιοῖς, καὶ λόγοις μὲν ἅπτεσθαί μου οὐκ ἀναβάλλῃ, ἀπειλεῖς δὲ ἀπειλὴν κανθαρίδος, ἀποκτενεῖν, καὶ οὐκ οἶσθα ὅτι δράσας τοῦτο ἀντιπείσῃ. ἔστι γάρ τις, ᾧ μέλει περὶ ἡμῶν, ὅς καὶ τῶν τοιούτων τὴν ἴσην δίκην τοὺς ἄρξαντας ἀδίκων ἔργων εἰσπράττεται, καὶ ζῶντας μὲν ἁπλοῦν, τελευτήσαντας δὲ δεκαπλάσιον. ταῦτ’ ἐγὼ οὐχὶ δεδοικώς σου τὰς ἀπειλὰς ἐγραψα, ἀλλ’ οὐ βουλόμενός σε δι’ ἐμὲ κακόν τι πρᾶξαι.
46.146. Mektup
Bilge Platon'a
Abamı ve heybemi, bana ağır ve zahmetli gelen, hayata da hiçbir faydası olmayan şeyler diye küçümsüyorsun; iyi etmiyorsun. Bunlar sana ağır ve zahmetli gelir, çünkü sen tiranların sofralarında ölçüsüzce tıkınmayı ve karnını koyunlar gibi doldurmayı öğrendin, psykhē'nin aretē'siyle süslenmeyi değil. Ben bunları aretē ile benimsediğime göre, rahat bir hayata geçmek elimdeyken geçmememden daha büyük bir ispat ne gösterebilirim? Hayata da bütün insanlardan çok fayda sağladığımı düşünüyorum; yalnız sahip olduklarımla değil, onlara böyle görünmemle de. Böylesine kendine yeten ve sade bir adamın üstüne hangi düşman sefere çıkar? Bu yaşayıştan hoşnut olanlar hangi krala ya da halka savaş açar? Nitekim bunun sonucu olarak psykhē kötülüklerden arınmıştır, boş şöhret hevesinden uzaklaşır, arzuların ölçüsüzlüğünü dışarı atmıştır, doğruyu söylemeyi ve bütün yalanları hor görmeyi öğrenmiştir. Bunlar seni ikna etmiyorsa, sen haz düşkünlüğünde idman yap, bizimle de büyük şeyler düşünmemiş insanlarmışız gibi alay et.
Διαπτύεις μου τὸν τρίβωνα καὶ τὴν πήραν ὡς ἐμοὶ μὲν ἐπαχθῆ καὶ χαλεπά, τὸν δὲ βίον οὐδὲν ὠφελοῦντα, οὐκ εὖ ποιῶν. σοὶ μὲν γὰρ ἐπαχθῆ καὶ χαλεπά ἔμαθες γὰρ ἀπὸ τυραννικῶν τραπεζῶν ἀμέτρως ἐμφορεῖσθαι καὶ γαστρὶ προβάτων, ἀλλὰ μὴ ψυχῆς ἀρετῇ κοσμεῖσθαι· ἐγὼ δὲ ὡς μετ’ ἀρετῆς ταῦτα ἐπιτετήδευκα, τίνα ἂν μείζονα ἀπόδειξιν ἢ τὸ μὴ μεταβάλλεσθαι πρὸς ἡδυπάθειαν ἐξόν μοι παρασχοίμην; τόν γε μὴν βίον ἀξιῶ πάντων μᾶλλον ἀνθρώπων ὠφελεῖν οὐ μόνον δι’ ὧν ἔχω, ἀλλὰ καὶ δι’ ὧν τοιοῦτος αὐτοῖς φαίνομαι. τίς γὰρ ἂν ἐφ’ οὕτως αὐτάρκη καὶ λιτὸν πολέμιος στρατεύσαιτο; ἐπὶ τίνα δ’ ἂν οἱ τοιούτοις ἀρεσκόμενοι βασιλέα ἢ δῆμον πόλεμον ἐξενέγκαιεν; ἀκόλουθα γοῦν τούτοις, ἐκκεκάθαρται μὲν ἡ ψυχὴ κακῶν, ἀφίσταται δὲ κενοδοξίας, ἐπιθυμιῶν δὲ ἀμετρίαν ἐκβέβληκεν, ἀληθεύειν δὲ δεδίδακται, ψευδῶν τε πάντων των ὑπερορᾶν· εἰ δέ σε μὴ πείθει ταῦτα, ἄσκει φιληδονίαν καὶ κατάπαιζε ἡμῶν ὡς οὐ μέγα νοησάντων.
47.147. Mektup
Zenon'a
Evlenmemeli, çocuk da yetiştirmemeli; çünkü soyumuz zayıftır, evlilik ve çocuklar da insanın zayıflığına dertler yükler. Nitekim yardım umuduyla evlenmeye ve çocuk yetiştirmeye girişenler, sonradan bunların daha fazla sıkıntı getirdiğini anlayınca pişman olurlar; oysa en baştan kaçmak mümkündü. Hâllere kapılmayan insan ise kendi elindekileri dayanmaya yeter sayar, evlilikten ve çocuk doğurmaktan kaçınır. "Ama hayat insansız kalacak," diyeceksin; "soy nereden sürecek?" Keşke herkes bilge olsa da hayattan budalalık eksilse! Oysa şimdi bize inanan belki yalnız kendisi eksilecek; bütün hayat ise inanmayıp çocuk yapmaya devam edecek. İnsan soyu tükense bile, sineklerin ve eşek arılarının soyu tükenmiş gibi bunca yas tutmaya değer mi? Bu sözler, var olanların tabiatını görmemiş insanların sözleridir.
Οὐ γαμητέον οὐδὲ θρεπτέον παῖδας, ἐπεὶ τὸ γένος ἡμῶν ἀσθενές ἐστιν, ἐπιφορτίζει δὲ γάμος καὶ τέκνα ἀνίαις τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν. οἱ γοῦν ἐλθόντες ἐπὶ γάμον καὶ τέκνων τροφὴν δι’ ἐπικουρίαν, ὕστερον γνόντες ὡς πλειόνων ὀχληρῶν ἐστὶ ταῦτα, μετανοοῦσιν, ἐνὸν ἀρχῆθεν πεφευγέναι. ὁ δὲ ἀπαθὴς ἱκανὰ πρὸς ὑπομονὴν ὑπολαβὼν τὰ οἰκεῖα γάμον καὶ τέκνων ἐκκλίνει γένεσιν. ἀλλ’ ὁ βίος ἔρημος ἀνθρώπων γενήσεται· πόθεν γάρ, ἐρεῖς, ἡ διαδοχή; εἴθε γὰρ ἐπιλείποι βλακεία τὸν βίον, σοφῶν γενομένων πάντων· νῦν δ’ ὁ μὲν ἡμῖν πεισθεὶς μόνος ἴσως ἐπιλείψει, ὁ δὲ σύμπας βίος ἀπειθήσας παιδοποιήσεται. εἰ δὲ καὶ γένος ἀνθρώπων ἐπιλείποι, ἆρα ἄξιον τοσοῦτον ὀλοφύρασθαι, ὅσον καὶ εἰ μυιῶν καὶ σφηκῶν ἐπιλείποι γένεσις; ταῦτα γὰρ τὰ ῥήματα μὴ τεθεαμένων ἐστὶ τὴν τῶν ὄντων φύσιν.
48.148. Mektup
Rhesos'a
Dinleyicimiz Larisalı Phrynikhos at yetiştiren Argos'u görmeye can atıyor; filozof olduğu için senden fazla bir şey istemeyecektir.
Φρύνιχος Λαρισαῖος ἀκουστὴς ἡμῶν ποθεῖ τὸ ἱπποβοτον βοτον Ἄργος θεάσασθαι, ὅς ἀπὸ σοῦ δεήσεται φιλόσοφος ὢν οὐ πολλῶν.
49.149. Mektup
[Alıcı adı eksik]
Köpek'ten Aruekas'a: kendini bil (iyi yaşamanın yolu budur). Psykhē'de bir hastalık varsa, sözgelimi akılsızlık, tanrılara dua ederek bunun için bir hekim bul; ama hekim görüneni alıp öbür türlüsünü yapmamaya dikkat et. Bu kadar da oyalanma: şarap senin için biriktiriliyor, ama [onunla kendine] zarar vereceksin. Bunları yaparsan yalnız benim değil, herkesin çok değerli bir dostu olursun. Sağlıklı ve mutlu olman yazdıklarımı ihmal etmemene bağlıdır; bu mektubu sana bunun için yazdım.
Ὁ κύων Ἀρουέκᾳ γνῶναι σαυτόν (οὕτω γὰρ ἂν εὖ πράττοις), καὶ εἴ τις ἄρα περὶ ψυχῆς νόσος, οἷον ἀφροσύνη, ταύτης ἰατρὸν λαμβάνειν, τοῖς θεοῖς εὐχόμενος, ἵνα μὴ δοκοῦντα λαβὼν θάτερον ποιῇς. χρόνιζε δὲ μὴ οὕτως· οἶνος γάρ σοι θησαυρίζεται, ἀλλὰ μὲν βλάψεις υλησει. ταῦτα δὲ ποιῶν οὐ μόνον ἐμοὶ φίλος πολλοῦ ἄξιος, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις πᾶσι. τὸ δὲ ἐρρῶσθαί σε καὶ τὸ χαίρειν ἐν τῷ μὴ ἀμελῆσαι τῶν γεγραμμένων ἐπέσταλται.
50.150. Mektup
Kharmidas'a
Senin öğrencin Euremon bana alabildiğine işlenmiş safsatalar ve bilmeceler ortaya attı. Ben ise aretē'nin, içi boş ve zor açılan kutulara benzeyen bu şeylerle değil, onunla karşılaşanlara çıplak gösterilmesi gereken hayatla övünmesi gerektiğini düşünüyorum. Nitekim o zorlu ve özenle işlenmiş araştırmalarından sonra soylu ve bilge Euremon, anasından kalan mal için babasıyla neredeyse çırılçıplak pankration dövüşüne girişti; bilgenin kavgasını da oradan geçen birkaç kaba adam ayırdı. Oysa aretē ile yetişmiş olsaydı, en başta ona para arzusu yerleşmemeliydi; çünkü bu her kötülüğün sebebidir, en yüce felsefeninki değil. Felsefenin de her hâli söküp atmış olması gerekir. Sizin yolunuzda felsefe yapan Atinalılar, kendilerini iyileştiremedikleri hastalıkları başkalarında iyileştirmeyi vaat edenlere benziyor.
Σοφίσματά μοι καὶ γρίφους ὁ σὸς γνώριμος Εὐρήμων προύτεινεν ἐξησκημένα ὡς ἔνι μάλιστα. ἐγὼ δὲ οὐκ ἐπὶ τούτοις ἀξιῶ τὴν ἀρετὴν σεμνύνεσθαι, ἃ ταῖς κεναῖς καὶ δυσανοίκτοις πυξίσιν ἔοικεν, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ βίῳ, ὃν γυμνὸν ἐπιδείκνυσθαι πρέπει τοῖς ἐντυγχάνουσι. μετὰ γοῦν τὰς χαλεπάς τε καὶ κατησκημένας ζητήσεις ὁ γενναῖος καὶ σοφὸς Εὐρήμων περὶ τῶν μητρῴων πρὸς τὸν πατέρα μόνον οὐχὶ γυμνὸς ἐπαγκρατίαζε, καὶ τὴν μάχην τοῦ σοφοῦ ἔνιοι τῶν ἐπιτυχόντων φορτικῶν ἀνδρῶν διέλυον. ἔδει δέ, εἴπερ ἀρετῇ συνετέθραπτο, ἢ τὴν ἀρχὴν μηδὲ συστῆναι χρημάτων ἐπιθυμίαν περὶ αὐτόν, ἣ πάσης κακίας ἐστὶν αἰτία, οὐ τῆς σεμνοτάτης φιλοσοφίας, ἧς ἀφῃρῆσθαι τὸ σύμπαν πάθος. οἱ Ἀθηναῖοι δὲ καθ’ ὑμᾶς φιλοσοφήσαντες ἐοίκασι τοῖς ἐπαγγελλομένοις ἄλλους ἰατρεύειν, ἃ μὴ αὑτοὺς ἰᾶσθαι δεδύνηται.
51.151. Mektup
Epimenides'e
Epimenides'e: aretē uğruna [zahmete] katlanmak sana göre değilse evde kal, karnını eğlendir, bedenciğini süsle. Duyduğuma göre aretē vaat ediyormuşsun; bu bana hiç şaşırtıcı gelmedi. Simonides'e göre iyi olmak zordur, vaat etmek ise kolaydır.
Ἐπιμενίδῃ σοιασσατοιδιεα δι’ ἀρετὴν ἀνατλῆναι μένοις ἂν οἴκοι τὴν γαστέρα τέρπων καὶ τὸ σωμάτιον κοσμῶν. ἀκούω γάρ σε ἀρετὴν ἐπαγγέλλεσθαι, καί μοι τὸ πρᾶγμα οὐκ ἐφάνη παράδοξον· εἶναι μὲν γὰρ ἐσθλὸν κατὰ Σιμωνίδην χαλεπόν, ἐπαγγέλλεσθαι δὲ ρᾴδιον.