İçeriğe geç
Pyrrhonculuğun Ana Hatları

Sextus Empiricus · Pyrrhonculuğun Ana Hatları

III. Kitap

3.toc.tocİçindekiler

Pyrrhonculuğun Ana Hatları'nın üçüncü kitabında şunlar vardır:

  1. Fizik kısmı üzerine
  2. Etkin ilkeler üzerine
  3. Tanrı üzerine
  4. Sebep üzerine
  5. Bir şey bir şeyin sebebi midir
  6. Maddi ilkeler üzerine
  7. Cisimler kavranabilir mi
  8. Karışım üzerine
  9. Hareket üzerine
  10. Yer değiştirme hareketi üzerine
  11. Büyüme ve küçülme üzerine
  12. Çıkarma ve ekleme üzerine
  13. Yerine koyma üzerine
  14. Bütün ve parça üzerine
  15. Tabii değişme üzerine
  16. Oluş ve yok oluş üzerine
  17. Durgunluk üzerine
  18. Yer üzerine
  19. Zaman üzerine
  20. Sayı üzerine
  21. Ahlak kısmı üzerine
  22. Tabiatça iyi, kötü ve ne iyi ne kötü olan nedir
  23. Bunlardan biri tabiatça var mıdır
  24. Hayat sanatı denen şey nedir
  25. Bir hayat sanatı var mıdır
  26. Hayat sanatı insanlarda oluşur mu
  27. Hayat sanatı öğretilebilir mi
  28. Öğretilen bir şey var mıdır
  29. Öğreten ve öğrenen var mıdır
  30. Bir öğrenme yolu var mıdır
  31. Hayat sanatı ona sahip olana yarar mı
  32. Septik neden zaman zaman inandırıcılığı zayıf kanıtlamalar ileri sürmeye özen gösterir

    3.toc.toc

    ΠYPPΩΝΕΙΩΝ ΥΠΟΤΥΠΩΣΩΝ ΤΩΝ ΕΙΣ TPIA ΤΟ TPITON. Τάδε ἔνεστιν ἐν τῷ τρίτῳ τῶν Πυρρωνείων ὑποτυπώσεων. α′ περὶ τοῦ φυσικοῦ μέρους β′ περὶ ἀρχῶν δραστικῶν γ′ περὶ θεοῦ δ′ περὶ αἰτίου ε′ εἴ ἐστι τὶ τινὸς αἴτιον ς′ περὶ ἀρχῶν ὑλικῶν ζ′ εἰ καταληπτὰ τὰ σώματα η′ περὶ κράσεως θ′ περὶ κινήσεως ι′ περὶ τῆς μεταβατικῆς κινήσεως ια′ περὶ αὐξήσεως καὶ μειώσεως ιβ′ περὶ ἀφαιρέσεως καὶ προσθέσεως ιγ′ περὶ μεταθέσεως ιδ′ περὶ ὅλου καὶ μέρους ιε′ περὶ φυσικῆς μεταβολῆς ις′ περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς ιζ′ περὶ μονῆς ιη′ περὶ τόπου ιθ′ περὶ χρόνου κ′ περὶ ἀριθμοῦ κα′ περὶ τοῦ ἠθικοῦ μέρους κβ′ τί ἐστι φύσει ἀγαθὸν καὶ κακὸν καὶ ἀδιάφορον κγ′ εἰ ἔστι τι τούτων φύσει κδ′ τί ἐστιν ἡ λεγομένη τέχνη περὶ βίον κε′ εἰ ἔστι τέχνη περὶ βίον κς′ εἰ γίνεται ἐν ἀνθρώποις ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη κζ′ εἰ διδακτή ἐστιν ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη κη′ εἰ ἔστι τι διδασκόμενον κθ′ εἰ ἔστιν ὁ διδάσκων καὶ ὁ μανθάνων λ′ εἰ ἔστι τις μαθήσεως τρόπος λα′ εἰ ὠφελεῖ ἡ περὶ τὸν βιὸν τέχνη τὸν ἔχοντα αὐτήν λβ′ διὰ τὶ ὁ σκεπτικὸς ἐνίοτε ἀμυδρούς ταῖς πιθανότησιν ἐρωτᾶν ἐπιτηδεύει λόγους.

    3.0.1

Felsefe denen şeyin mantık kısmı hakkında, ana hatlarıyla bir anlatım için bu kadarı yeterince söylenmiş sayılabilir.

3.0.1

Περὶ μὲν <οὖν> τοῦ λογικοῦ μέρους τῆς λεγομένης φιλοσοφίας ὧς ἐν ὑποτυπώσει τοιαῦτα ἀρκούντως λέγοιτο ἂν·

3.1.11. Bölüm: Fizik kısmı üzerine

Fizik kısmını da aynı yazış tarzıyla ele alırken, onların söylediği her şeye tek tek karşılık vermeyeceğiz; geri kalanların da onlarla birlikte ortadan kalktığı daha genel noktaları sarsmaya çalışacağız. İlkeler hakkındaki tartışmadan başlayalım.

3.1.1

Κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον τῆς συγγραφῆς καὶ τὸ φυσικὸν μέρος αὐτῆς ἐπιόντες οὐ πρὸς ἕκαστον τῶν λεγομένων αὐτοῖς κατὰ τόπον ἀντεροῦμεν, ἀλλὰ τὰ καθολικώτερα κινεῖν ἐπιχειρήσομεν, οἶς συμπεριγράφεται καὶ τὰ λοιπά. ἀρξώμεθα δὲ ἀπὸ τοῦ περὶ ἀρχῶν λόγου.

3.2.12. Bölüm: Etkin ilkeler üzerine

Çoğunluk, ilkelerin bir kısmının maddi, bir kısmının etkin olduğunda uzlaştığı için, söze etkin ilkelerden başlayacağız; çünkü bunların maddi ilkelerden daha asli olduğunu söylerler.

3.2.1

Καὶ ἐπειδὴ παρὰ τοῖς πλείστοις συμπεφώνηται τῶν ἀρχῶν τὰς μὲν ὑλικὰς εἶναι, τὰς δὲ δραστικὰς, ἀπὸ τῶν δραστικῶν τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου ποιησόμεθα· ταύτας γὰρ καὶ κυριωτέρας τῶν ὑλικῶν φασιν εἶναι.

3.3.23. Bölüm: Tanrı üzerine

Çoğu kimse tanrının en etkin sebep olduğunu ileri sürdüğü için önce tanrıyı inceleyelim. Ama önce şunu söyleyelim: hayatın akışına uyarak, hiçbir kanaate bağlanmadan, tanrıların var olduğunu söyleriz, tanrılara saygı gösteririz ve onların dünyayı gözettiğini söyleriz; aşağıdakileri ise dogmatiklerin aceleciliğine karşı söylüyoruz.

Zihnimizde tasarladığımız şeylerin ousia'larını, örneğin cisim mi cisimsiz mi olduklarını bilmemiz gerekir. Biçimlerini de bilmemiz gerekir; çünkü kimse atın biçimini önceden öğrenmeden atı zihninde tasarlayamaz. Ayrıca düşünülen şeyin bir yerde bulunduğu düşünülmelidir.

3.3.2

Οὐκοῦν ἐπεὶ θεὸν εἶναι δραστικώτατον αἴτιον οἱ πλείους ἀπεφήναντο, πρότερον περὶ θεοῦ σκοπήσωεν, ἐκεῖνο προει- πόντες, ὅτι τῷ μὲν βίῳ κατακολουθοῦντες ἀδοξάστως φαμὲν εἷναι θεοὺς καὶ σέβομεν θεοὺς καὶ προνοεῖν αὐτούς φαμεν, πρὸς δὲ τὴν προπέτειαν τῶν δογματικῶν τάδε λέγομεν. Τῶν ἐννοουμένων ἡμῖν πραγμάτων τἀς οὐσίας ἐπινοεῖν ὀφείλομεν, οἷον εἰ σώματά ἐστιν ἢ ἀσώματα. ἀλλὰ καὶ τὰ εἴδη· οὐ γὰρ ἄν τις ἵππον ἐννοῆσαι δύναιτο μὴ οὐχὶ πρότερον τὸ εἶδος τοῦ ἵππου μαθών. τό τε ἐννοούμενον ἐννοεῖσθαί που ὀφείλει.

3.3.3Dogmatiklerin kimi tanrının cisim, kimi cisimsiz olduğunu; kimi insan biçiminde olduğunu, kimi olmadığını; kimi bir yerde bulunduğunu, kimi bulunmadığını; bir yerde bulunduğunu söyleyenlerin de kimi evrenin içinde, kimi dışında olduğunu söylüyor. Öyleyse ne üzerinde uzlaşılmış bir ousia'sını ne biçimini ne de bulunduğu yeri bilirken tanrı kavramını nasıl edinebiliriz? Önce onlar kendi aralarında anlaşsınlar, tanrının şöyle bir şey olduğunda birleşsinler; sonra onu bize ana hatlarıyla çizip öyle tanrı kavramı edinmemizi istesinler. Aralarındaki anlaşmazlık çözümsüz kaldıkça, neyi düşünmemiz gerektiğini onlardan, üzerinde uzlaşılmış bir biçimde öğrenemiyoruz.

3.3.3

ἐπεὶ οὖν τῶν δογματικῶν οἱ μὲν σῶμά φασιν εἶναι τὸν θεόν, οἱ δὲ ἀσώματον, καὶ οἱ μὲν ἀνθρωποειδῆ, οἱ δὲ οὔ, καὶ οἱ μὲν ἐν τόπῳ, οἱ δὲ οὔ, καὶ τῶν ἐν τόπῳ οἱ μὲν ἐντὸς κόσμου, οἱ δὲ ἐκτός, πῶς δυνησόμεθα ἔννοιαν θεοῦ λαμβάνειν μήτε οὐσίαν ἔχοντες αὐτοῦ ὁμολογουμένην μήτε εἶδος μήτε τόπον ἐν ᾧ εἴη; πρότερον γὰρ ἐκεῖνοι ὁμολογησάτωσάν τε καὶ συμφωνησάτωσαν, ὅτι τοιόσδε ἐστὶν ὁ θεός, εἶτα ἡμῖν αὐτὸν ὑποτυπωσάμενοι οὓτως ἂκοπ'θτωσαν ἡμᾶς ἔννοιαν θεοῦ λαμβάνειν. ἐς ὅσον δὲ ἀνεπικρίτως διαφωνοῦσιν, τί νοήσομεν ἡμεῖς ὁμολογουμένως παρ’ αὐτῶν οὐκ ἔχομεν.

3.3.4“Bozulmaz ve mutlu bir şey düşün,” diyorlar, “tanrının bu olduğunu kabul et.” Bu safça bir sözdür. Dion'u tanımayan biri onun arazlarını da Dion'a ait arazlar olarak düşünemez; aynı şekilde tanrının ousia'sını bilmediğimiz için onun arazlarını da öğrenemeyecek, düşünemeyeceğiz.

3.3.4

ἀλλ’ ἄφθαρτόν τι, φασί, καὶ μακάριον ἐννοήσας, τὸν θεὸν εἶναι τοῦτο νόμιζε. τοῦτο δέ ἐστιν εὔηθες· ὥσπερ <γὰρ> ὁ μὴ εἰδὼς τὸν οὐδὲ τὰ συμβεβηκότα αὐτῷ ὧς Δίωνι δύναται νοεῖν, οὕτως ἐπεὶ οὐκ ἴσμεν τὴν οὐσίαν τοῦ θεοῦ, οὐδὲ τὰ συμβεβηκότα αὐτῷ μαθεῖν τε καὶ ἐννοῆσαι δυνησόμεθα.

3.3.5Bunu bir yana bırakalım; bize mutlu olanın ne olduğunu söylesinler: aretē'ye uygun biçimde etkinlikte bulunan ve kendi buyruğu altındakileri gözeten mi, yoksa hiçbir etkinlikte bulunmayan, ne kendisi zahmete giren ne de başkasına zahmet veren mi? Bu konuda da çözümsüz bir anlaşmazlığa düştükleri için mutlu olanı, dolayısıyla tanrıyı da bizim için düşünülemez kılmışlardır.

3.3.5

χωρὶς δὲ τούτων εἰπάτωσαν ἡμῖν, τί ἐστι τὸ μακάριον, πότερον τὸ ἐνεργοῦν κατὰ ἀρετὴν καὶ προνοούμενον τῶν ὑφ’ ἑαυτὸ τεταγμένων, ἢ τὸ ἀνενέργητον καὶ μήτε αὐτὸ πράγματα ἔχον μήτε ἑτέρῳ παρέχον· καὶ γὰρ καὶ περὶ τούτου διαφωνήσαντες ἀνεπικρίτως ἀνεννόητον ἡμῖν πεποιήκασι τὸ μακάριον, διὰ δὲ τοῦτο καὶ τὸν θεόν.

3.3.6Tanrı düşünülebilse bile, dogmatiklerin söyledikleri açısından onun var olup olmadığı konusunda yargıyı askıya almak zorunludur. Çünkü tanrının var olduğu apaçık değildir. Kendiliğinden zihne çarpsaydı, dogmatikler onun ne olduğu, nasıl bir şey olduğu ve nerede bulunduğu konusunda uzlaşırlardı; oysa çözümsüz anlaşmazlık onu bize açık olmayan, ispata muhtaç bir şey gibi göstermiştir.

3.3.6

Ἳνα δὲ καὶ ἐπινοῆται ὁ θεός, ἐπέχειν ἀνάγκη περὶ τοῦ πότερον ἔστιν ἢ οὐκ ἔστιν, ὅσον ἐπὶ τοῖς δογματικοῖς. τὸ γὰρ εἷναι τὸν θεὸν πρόδηλον μὲν οὔκ ἐστιν. εἰ γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ προσέπιπτεν, συνεφώνησαν ἂν οἱ δογματικοί, τίς ἐστι καὶ ποδαπὸς καὶ ποῦ· ἡ ἀνεπίκριτος δὲ διαφωνία πεποίηκεν αὐτὸν ἄδηλον ἡμῖν εἶναι δοκεῖν καὶ ἀποδείξεως δεόμενον.

3.3.7Tanrının var olduğunu ispat eden kimse bunu ya apaçık bir şeyle ya da açık olmayan bir şeyle ispat eder. Apaçık bir şeyle ispat edemez: ispat edilen şey, ispat edene göre düşünüldüğü ve bu yüzden onunla birlikte kavrandığı için —bunu daha önce göstermiştik—, tanrının var olduğunu ispat eden şey apaçık olsaydı, tanrının var olduğu da kendisini ispat eden apaçık şeyle birlikte kavranacağından apaçık olurdu. Oysa hatırlattığımız gibi apaçık değildir; demek ki apaçık bir şeyle ispat edilmez. Açık olmayan bir şeyle de ispat edilmez.

3.3.7

ὁ μὲν οὖν <ἀποδεικνύων> ὅτι ἔστι θεός, ἤτοι διὰ προδήλου τοῦτο ἀποδείκνυσιν ἢ δι’ ἀδήλου. διὰ προδήλου μὲν οὖν οὐδαμῶς· εἰ γὰρ ἦν πρόδηλον τὸ ἀποδεικνύον ὅτι ἔστι θεός, ἐπεὶ τὸ ἀποδεικνυόμενον πρὸς τῷ ἀποδεικνύντι νοεῖται, διὸ καὶ συγκαταλαμβάνεται αὐτῷ, καθὼς καὶ παρεστήσαμεν, πρόδηλον ἔσται καὶ τὸ εἶναι θεόν, συγκαταλαμβανόμενον τῷ ἀποδεικνύντι αὐτὸ προδήλῳ ὄντι. οὔκ ἐστι δὲ πρόδηλον, ὧς ὑπεμνήσαμεν· οὐδὲ ἀποδείκνυται ἄρα διὰ προδήλου. ἀλλ’ οὐδὲ δι’ ἀδήλου.

3.3.8Çünkü tanrının var olduğunu ispat eden o açık olmayan şeyin kendisi de ispata muhtaçtır. Eğer apaçık bir şeyle ispat edildiği söylenirse, artık açık olmayan değil, apaçık bir şey olur; demek ki tanrının var olduğunu ispat eden açık olmayan şey, apaçık bir şeyle ispat edilmez. Açık olmayan bir şeyle de ispat edilmez; çünkü bunu söyleyen sonsuza sürüklenir: önceki iddiayı ispat etmek için getirilen her açık olmayan şeyin ispatını her seferinde yeniden isteriz. Demek ki tanrının var olduğu başka bir şeyden yola çıkılarak ispat edilemez.

3.3.8

τὸ γὰρ ἄδηλον τὸ ἀποδεικτικὸν τοῦ εἶναι θεόν, ἀποδείξεως χρῇζον, εἰ μὲν διὰ προδήλου λέγοιτο ἀποδείκνυσθαι, οὐκέτι ἄδηλον ἔσται ἀλλὰ πρόδηλον [τὸ εἶναι θεόν]. οὐκ ἄρα ἀποδεικτικὸν αὐτοῦ ἄδηλον διὰ προδήλου ἀποδείκνυται. ἀλλ’ οὐδὲ δι’ ἀδήλου· εἰς ἂπειρον γὰρ ἐκπεσεῖται ὁ τοῦτο λέγων, αἰτούντων ἡμῶν ἀεὶ ἀπόδειξιν τοῦ φερομένου ἀδήλου πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ προεκκειμένου. οὐκ ἄρα ἐξ ἑτέρου δύναται ἀποδείκνυσθαι τὸ εἶναι θεόν.

3.3.9Ne kendiliğinden apaçık olan ne de başka bir şeyle ispat edilebilen bir şey olduğuna göre, tanrının var olup olmadığı kavranamaz.

Şunu da söylemek gerekir. Tanrının var olduğunu söyleyen kimse, onun evrendeki şeyleri ya gözettiğini ya da gözetmediğini söyler; gözettiğini söylüyorsa, ya hepsini ya da bazılarını gözettiğini söyler. Hepsini gözetseydi, evrende ne bir kötülük ne de bir ahlak bozukluğu bulunurdu; oysa her şeyin ahlak bozukluğuyla dolu olduğunu kendileri söylüyorlar. Demek ki tanrının her şeyi gözettiği söylenemez.

3.3.9

εἰ δὲ μήτε ἐξ ἑαυτοῦ ἐστι πρόδηλον μήτε ἐξ ἑτέρου ἀποδείκνυται, ἀκατάληπτον ἔσται εἰ ἔστι θεός. Ἒτι καὶ τοῦτο λεκτέον. ὁ λέγων εἶναι θεὸν ἤτοι προνοεῖν αὐτὸν τῶν ἐν κόσμω φησὶν ἤ οὐ προνοεῖν, καὶ εἰ μὲν προνοεῖν, ἤτοι πάντων ἤ τινων. (Epic. fr. 374 Us.) ἀλλ’ εἰ μὲν πάντων προυνόει, οὐκ ἦν ἂν οὔτε κακόν τι οὔτε κακία ἐν τῷ κόσμῳ· κακίας δὲ πάντα μεστὰ εἶναι λέγουσιν· οὐκ ἄρα πάντων προνοεῖν λεχθήπροσέπιπτεν σεται ὁ θεός.

3.3.10Bazılarını gözetiyorsa, neden bunları gözetiyor da şunları gözetmiyor? Ya hepsini gözetmeyi hem istiyor hem de buna gücü yetiyordur; ya istiyor ama gücü yetmiyordur; ya gücü yetiyor ama istemiyordur; ya da ne istiyor ne de gücü yetiyordur. Hem isteseydi hem de gücü yetseydi, hepsini gözetirdi; ama az önce söylenenlerden ötürü hepsini gözetmiyor. Demek ki hepsini gözetmeyi hem isteyip hem de buna gücü yetiyor değildir. İstiyor ama gücü yetmiyorsa, gözetmediği şeyleri gözetmesine engel olan sebepten daha zayıftır;

3.3.10

εἰ δέ τινων προνοεῖ, διὰ τί τῶνδε μὲν προνοεῖ, τῶνδε δὲ οὔ; ἤτοι γὰρ καὶ βούλεται καὶ δύναται πάντων προνοεῖν, ἢ βούλεται μέν, οὐ δύναται δέ, ἢ δύναται μέν, οὐ βούλεται δέ, ἢ οὔτε βούλεται οὔτε δύναται. ἀλλ’ εἰ μὲν καὶ ἠβούλετο καὶ ἠδύνατο, πάντων ἂν προυνόει· οὐ προνοεῖ δὲ πάντων διὰ τὰ προειρημένα· οὐκ ἄρα καὶ βούλεται καὶ δύναται πάντων προνοεῖν. εἰ δὲ βούλεται μέν, οὐ δύναται δέ, ἀσθενέστερός ἐστι τῆς αἰτίας δι’ ἣν οὐ δύναται προνοεῖν ὧν οὐ προνοεῖ·

3.3.11oysa tanrının herhangi bir şeyden daha zayıf olması, tanrı kavramına aykırıdır. Hepsini gözetmeye gücü yetiyor ama istemiyorsa, kıskanç sayılır. Ne istiyor ne de gücü yetiyorsa, hem kıskanç hem güçsüzdür; tanrı hakkında böyle konuşmak ise dinsizlerin işidir. Demek ki tanrı evrendeki şeyleri gözetmez. Ama hiçbir şeyi gözetmiyorsa ve ne bir işi ne de ortaya koyduğu bir eseri varsa, tanrının var olduğunun nereden kavrandığını kimse söyleyemez; çünkü ne kendiliğinden görünür ne de herhangi bir eseri aracılığıyla kavranır. Bu yüzden de tanrının var olup olmadığı kavranamaz.

3.3.11

ἔστι δὲ παρὰ τὴν θεοῦ ἐπίνοιαν τὸ ἀσθενέστερον εἷναί τινος αὐτόν. εἰ δὲ δύναται μὲν πάντων προνοεῖν, οὐ βούλεται δέ, βάσκανος ἂν εἶναι νομισθείη. εἰ δὲ οὔτε βούλεται οὔτε δύναται, καὶ βάσκανός ἐστι καὶ ἀσθενής, ὅπερ λέγειν περὶ θεοῦ ἀσεβούντων ἐστίν. ἄρα προνοεῖ τῶν ἐν κόσμῳ ὁ θεός. εἰ δὲ οὐδενὸς πρόνοιαν ποιεῖται οὐδὲ ἔστιν αὐτοῦ ἔργον οὐδὲ ἀποτέλεσμα, οὐχ ἕξει τις εἰπεῖν, πόθεν καταλαμβάνεται ὅτι ἔστι θεός, εἴγε μήτε ἐξ ἑαυτοῦ φαίνεται μήτε δι’ ἀποτελεσμάτων τινῶν καταλαμβάνεται. καὶ διὰ ταῦτα ἄρα ἀκατάληπτόν ἐστιν εἰ ἔστι θεός.

3.3.12Buradan şu sonucu çıkarıyoruz: tanrının var olduğunu kesinlikle ileri sürenler belki de dinsizliğe düşmek zorunda kalırlar. Tanrının her şeyi gözettiğini söylerlerse, onu kötülüklerin sebebi yapmış olurlar; bazı şeyleri gözettiğini ya da hiçbir şeyi gözetmediğini söylerlerse, ona ya kıskanç ya da güçsüz demek zorunda kalırlar. Bunlar ise açıkça dinsizlerin sözleridir.

3.3.12

ἐκ δὲ τούτων ἐπιλογιζόμεθα, ὅτι ἴσως ἀσεβεῖν ἀναγκάζονται οἱ διαβεβαιωτικῶς λέγοντες εἶναι θεόν· πάντων μὲν γὰρ αὐτὸν προνοεῖν λέγοντες κακῶν αἴτιον τὸν θεὸν εἷναι φήσουσιν, τινῶν δὲ ἢ καὶ μηδενὸς προνοεῖν αὐτὸν λέγοντες ἤτοι βάσκανον τὸν θεὸν ἢ ἀσθενῆ λέγειν ἀναγκασθήσονται, ταῦτα δέ ἐστιν ἀσεβούντων προδήλως.

3.4.134. Bölüm: Sebep üzerine

Dogmatikler, bize meselenin kendisi üzerinden karşılık veremedikleri için kalkıp bizi de küfürle suçlamaya girişmesinler diye, etkin sebep hakkındaki güçlükleri daha genel bir düzeyde ele alacağız; ama önce sebep kavramı üzerinde durmaya çalışacağız. Dogmatiklerin söyledikleri açısından kimse sebebi düşünemez bile; çünkü sebep hakkında birbiriyle çatışan, tuhaf kavramlar ileri sürmekle kalmamış, onun hakkındaki anlaşmazlık yüzünden sebebin gerçekten var olup olmadığını da bulunamaz kılmışlardır.

3.4.13

Ἲνα δὲ μὴ καὶ ἡμᾶς βλασφημεῖν ἐπιχειρήσωσιν οἱ δογματικοὶ δι’ ἀπορίαν τοῦ πραγματικῶς ἡμῖν ἀντιλέγειν, κοινότερον περὶ τοῦ ἐνεργητικοῦ αἰτίου διαπορήσομεν, πρότερον ἐπιστῆσαι πειραθέντες τῇ τοῦ αἰτίου ἐπινοίᾳ. ὅσον μὲν οὖν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ὑπὸ τῶν δογματικῶν οὐδ’ ἂν ἐννοῆσαί τις τὸ αἴτιον δύναιτο, εἴγε πρὸς τῷ διαφώνους καὶ ἀλλοκότους ἐννοίας τοῦ αἰτίου <ἀποδίδοσθαι> ἔτι καὶ ὑπόστασιν αὐτοῦ πεποιήκασιν ἀνεύρετον διὰ τὴν περὶ αὐτὸ διαφωνίαν.

3.4.14Kimi sebebin cisim, kimi cisimsiz olduğunu söyler. Onlara göre en genel anlamıyla sebep, etkinlikte bulunarak sonucun meydana gelmesini sağlayan şey sayılabilir; örneğin güneş ya da güneşin sıcaklığı, mumun erimekte oluşunun ya da mumun erimesinin sebebidir. Çünkü bu noktada da anlaşamamışlardır: kimi sebebin adların, örneğin “erime”nin sebebi olduğunu söyler, kimi de yüklemlerin, örneğin “erimek”in. Bu yüzden, dediğim gibi, en genel anlamıyla sebep, etkinlikte bulunarak sonucun meydana gelmesini sağlayan şey olur.

3.4.14

οἱ μὲν γὰρ σῶμα, οἱ δὲ ἀσώματον τὸ αἴτιον εἶναί φασιν. δόξαι δ’ ἂν αἴτιον εἶναι κοινότερον κατ’ αὐτοὺς δι’ ὃ ἐνεργοῦν γίνεται τὸ ἀποτέλεσμα, οἷον ὧς ὁ ἥλιος ἢ ἡ τοῦ ἡλίου θερμότης τοῦ χεῖσθαι τὸν κηρὸν ἢ τῆς χύσεως τοῦ κηροῦ. καὶ γὰρ ἐν τούτῳ διαπεφωνήκασιν, οἱ μὲν προσηγοριῶν αἴτιον εἶναι τὸ αἴτιον φάσκοντες, οἶον τῆς χύσεως, οἱ δὲ κατηγορημάτων, οἶον τοῦ χεῖσθαι. διό, καθάπερ εἶπον, κοινότερον ἂν εἴη τὸ αἴτιον τοῦτο δι’ ὃ ἐνεργοῦν γίνεται τὸ ἀποτέλεσμα.

3.4.15Çoğu kimse bu sebeplerin bir kısmının bir arada tutan sebepler, bir kısmının ortak sebepler, bir kısmının da yardımcı sebepler olduğunu düşünür. Bir arada tutan sebepler, var oldukları sürece sonucun da var olduğu, ortadan kalktıklarında ortadan kalktığı, azaldıklarında azaldığı sebeplerdir; örneğin ilmeğin boyna geçirilmesinin boğulmanın sebebi olduğunu söylerler. Ortak sebep, sonucun var olması için başka bir ortak sebeple eşit güç katan şeydir; örneğin sabanı çeken öküzlerin her birinin sabanın çekilmesinin sebebi olduğunu söylerler. Yardımcı sebep ise az bir güç katan ve sonucun kolayca meydana gelmesine yarayan şeydir; örneğin iki kişi bir yükü güçlükle taşırken üçüncü biri gelip yükü hafifletir.

3.4.15

τούτων δὲ τῶν αἰτίων οἱ μὲν πλείους ἡγοῦνται τὰ μὲν συνεκτικὰ εἶναι, τὰ δὲ συναίτια, τὰ δὲ συνεργά, καὶ συνεκτικὰ μὲν ὑπάρχειν ὡν παρόντων πάρεστι τὸ ἀποτέλεσμα καὶ αἰρομένων αἴρεται καὶ μειουμένων μειοῦται (οὕτω γὰρ τὴν περίθεσιν τῆς στραγγάλης αἴτιον εἶναί φασι τοῦ πνιγμοῦ), συναίτιον δὲ ὃ τὴν ἲσην εἰσφέρεται δύναμιν ἑτέρῳ συναιτίῳ πρὸς τὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα οὓτω <γὰρ> ἕκαστον ἑλκόντων τὸ ἄροτρον βοῶν αἴτιον εἶναί φασι τῆς ὁλκῆς τοῦ ἀρότρου), συνεργὸν δὲ ὃ βραχεῖαν εἰσφέρεται δύναμιν καὶ πρὸς τὸ μετὰ ῥᾳστώνης ὑπάρχειν τὸ ἀποτέλεσμα, οἶον ὅταν δυοῖν βάρος τι βασταζόντων μόλις τρίτος τις προσελθὼν συγκουφίσῃ τοῦτο.

3.4.16Bazıları ise öncül sebepler gibi şimdi var olan şeylerin gelecekte olacak şeylerin sebebi olduğunu da söylemiştir; örneğin güneşte uzun süre kalmak, ileride gelecek ateşin sebebidir. Bazıları bunları kabul etmemiştir; çünkü sebep göreli bir şeydir, sonuca göre var olduğundan sebep olarak sonuçtan önce gelemez. Biz de bu konudaki güçlükleri ortaya koyarken şunları söylüyoruz.

3.4.16

ἔνιοι μέντοι καὶ παρόντα μελλόντων τῶν αἴτια ἔφασαν εἶναι, ὧς τὰ προκαταρκτικά, οἶον τὴν ἐπιτεταμένην ἡλίωσιν πυρετοῦ. τινὲς δὲ ταῦτα παρῃτήσαντο, ἐπειδὴ τὸ αἴτιον πρός τι ὑπάρχον καὶ πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα ὂν οὐ δύναται προηγεῖσθαι αὐτοῦ ὧς αἴτιον. ἐν δὲ τῇ περὶ αὐτῶν διαπορήσει τοιάδε λέγομεν.

3.5.175. Bölüm: Bir şey bir şeyin sebebi midir

Sebebin var olması inandırıcıdır. Çünkü büyüme, küçülme, oluş, yok oluş, genel olarak hareket, bedensel ve ruhsal sonuçların her biri, bütün evrenin düzenlenişi ve geri kalan her şey, bir sebebe dayanmadan nasıl meydana gelebilirdi? Bunların hiçbiri tabiatça var olmasa bile, bize olmadıkları gibi görünmelerinin her hâlükârda bir sebebi olduğunu söyleyeceğiz.

3.5.17

Πιθανόν ἐστιν εἶναι τὸ αἴτιον· πῶς γὰρ ἂν αὔξησις γένοιτο, μείωσις, γένεσις, φθορά, καθόλου κίνησις, τῶν φυσικῶν τε καὶ ψυχικῶν ἀποτελεσμάτων ἕκαστον, ἡ τοῦ παντὸς κόσμου διοίκησις, τὰ ἄλλα πάντα, εἰ μὴ κατά τινα αἰτίαν; καὶ γὰρ εἰ μηδὲν τούτων ὡς πρὸς τὴν φύσιν ὑπάρχει, λέξομεν ὅτι διά τινα αἰτίαν πάντως φαίνεται ἡμῖν τοιαῦτα, ὁποῖα οὔκ ἐστιν.

3.5.18Üstelik sebep olmasaydı, her şey her şeyden ve rastgele meydana gelirdi: örneğin, rastlantı öyle getirirse, fareden at, karıncadan fil doğardı. Güney bölgelerini sert kışlı, doğu bölgelerini kurak kılan bir sebep olmasaydı, Mısır'daki Thebai'de zaman zaman olağanüstü sağanaklar yağar, kar düşer, güney bölgeleri ise hiç yağmur görmezdi.

3.5.18

ἀλλὰ καὶ πάντα ἐκ πάντων καὶ ὡς ἔτυχεν ἂν ἦν μὴ οὔσης αἰτίας. οἷον ἵπποι μὲν ἐκ μυῶν, εἰ τύχοι, γεννηθήσονται, ἐλέφαντες δὲ ἐκ μυρμήκων· καὶ ἐν μὲν ταῖς Αἰγυπτίαις Θήβαις ὄμβροι ποτὲ ἐξαίσιοι καὶ χιόνες ἂν ἐγίνοντο, τὰ δὲ νότια ὄμβρων οὐ μετεῖχεν, εἰ μὴ αἰτία τις ἦν, δι’ ἣν τὰ μὲν νότιά ἐστι δυσχείμερα, αὐχμηρὰ δὲ τὰ πρὸς τὴν ἔω.

3.5.19Ayrıca hiçbir sebebin olmadığını söyleyen kendi kendini çürütür. Bunu düpedüz, hiçbir sebebe dayanmadan söylediğini ileri sürerse inanılmaz biri olur; bir sebebe dayanarak söylüyorsa, sebebi ortadan kaldırmak isterken onu kabul etmiş olur, çünkü sebebin olmadığına dair bir sebep göstermektedir.

İşte bu nedenlerle sebebin var olması inandırıcıdır.

3.5.19

καὶ περιτρέπεται δὲ ὁ λέγων μηδὲν αἴτιον εἶναι· εἰ μὲν γὰρ ἁπλῶς καὶ ἄνευ τινὸς αἰτίας τοῦτό φησι λέγειν, ἄπιστος ἔσται· εἰ δὲ διά τινα αἰτίαν, βουλόμενος ἀναιρεῖν τὸ αἴτιον τίθησιν, ἀποδιδόσθω αἰτίαν δι’ ἣν οὐκ ἔστιν αἴτιον. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν πιθανόν ἐστιν εἶναι τὸ αἴτιον·

3.5.20Hiçbir şeyin hiçbir şeyin sebebi olmadığını söylemenin de inandırıcı olduğu, şimdilik bunu hatırlatmak için birçok akıl yürütmeden birkaçını ortaya koyduğumuzda açıkça görülecektir. Örneğin sebebi, onun sonucunu kendi sonucu olarak kavramadan önce düşünmek imkânsızdır; çünkü bir şeyin bir sonucun sebebi olduğunu ancak o sonucu kendi sonucu olarak kavradığımızda biliriz.

3.5.20

ὅτι δὲ καὶ τὸ λέγειν μὴ εἶναί τινός τι αἴτιον πιθανόν ἐστι, φανερὸν ἔσται λόγους ἡμῶν ἐκθεμένων ὀλίγους ἀπὸ πολλῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος πρὸς τὴν τούτου ὑπόμνησιν. οἷον γοῦν ἀδύνατόν ἐστι τὸ αἴτιον ἐννοῆσαι πρὶν τὸ ἀπο- τούτου τούτου καταλαβεῖν ὧς ἀποτέλεσμα αὐτοῦ· τότε γὰρ γνωρίζομεν, ὅτι αἴτιόν ἐστι τοῦ ἀποτελέσματος, ὅταν ἐκεῖνο ὧς ἀποτέλεσμα καταλαμβάνωμεν.

3.5.21Öte yandan sebebin sonucunu da, o sonucun sebebini kendi sebebi olarak kavramadıkça, sebebin sonucu olarak kavrayamayız; çünkü bir şeyin onun sonucu olduğunu bildiğimizi ancak o şeyin sebebini kendi sebebi olarak kavradığımızda düşünürüz.

3.5.21

ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ αἰτίου ὧς ἀποτέλεσμα αὐτοῦ καταλαβεῖν δυνάμεθα, ἐὰν μὴ καταλάβωμεν τὸ αἴτιον τοῦ ἀποτελέσματος ὡς αἴτιον αὒτοῦ· τότε γὰρ καὶ ὅτι ἀποτέλεσμά ἐστιν αὐτοῦ γινώσκειν δοκοῦμεν, ὅταν τὸ αἴτιον αὐτοῦ ὧς αἴτιον αὐτοῦ καταλάβωμεν.

3.5.22Öyleyse sebebi düşünebilmek için sonucu önceden tanımamız, sonucu bilebilmek için de —dediğim gibi— sebebi önceden bilmemiz gerekiyorsa, güçlüğün döngüsel tarzı ikisinin de düşünülemez olduğunu gösterir: ne sebep sebep olarak ne de sonuç sonuç olarak düşünülebilir. Her biri güvenilirliğini ötekinden aldığı için, kavramı edinmeye hangisinden başlayacağımızı bilemeyiz. Bu yüzden bir şeyin bir şeyin sebebi olduğunu da ileri süremeyiz.

3.5.22

εἰ οὖν, ἴνα μὲν ἐννοήσωμεν τὸ αἴτιον, δεῖ προεπιγνῶναι τὸ ἀποτέλεσμα, ἴνα δὲ τὸ ἀποτέλεσμα γνῶμεν, x003E; ἔφην, δεῖ προεπίστασθαι τὸ αἴτιον, ὁ διάλληλος τῆς ἀπορίας τρόπος ἄμφω δείκνυσιν ἀνεπινόητα, μήτε τοῦ αἰτίου ὧς αἰτίου μήτε τοῦ ἀποτελέσματος ὡς ἀποτελέσματος ἐπινοεῖσθαι δυναμένου· ἑκατέρου γὰρ αὐτῶν δεομένου τῆς παρὰ θατέρου πίστεως, οὐχ ἕξομεν ἀπὸ τίνος αὐτῶν ἀρξόμεθα τῆς ἐννοίας. διόπερ οὐδὲ ἀποφαίνεσθαι δυνησόμεθα, ὅτι ἔστι τὶ τινὸς αἴτιον.

3.5.23Sebebin düşünülebildiğini kabul etsek bile, anlaşmazlık yüzünden kavranamaz olduğu düşünülebilir. Kimi bir şeyin bir şeyin sebebi olduğunu söyler, kimi olmadığını. Bir şeyin bir şeyin sebebi olduğunu söyleyen kimse, ya bunu düpedüz, makul hiçbir sebebe dayanmadan söylediğini ileri sürer ya da bazı sebeplerden ötürü bu onaya vardığını söyler. Düpedüz söylüyorsa, hiçbir şeyin hiçbir şeyin sebebi olmadığını düpedüz söyleyen kimseden daha inanılır olmayacaktır. Bir şeyin bir şeyin sebebi olduğunu düşünmesinin sebeplerini söylerse, araştırılan şeyi araştırılan şeyle kanıtlamaya girişmiş olur: biz bir şeyin bir şeyin sebebi olup olmadığını araştırırken o, sebebin var olmasının bir sebebi varmış gibi sebebin var olduğunu söylemektedir.

3.5.23

ἵνα δὲ καὶ ἐννοεῖσθαι δύνασθαι τὸ αἴτιον συγχωρήσῃ τις, ἀκατάληπτον ἂν εἶναι νομισθείη διὰ τὴν διαφωνίαν. οἱ μὲν γάρ φασιν <εἶναι τὶ τινὸς αἴτιον, οἱ δὲ μὴ εἶναι, οἱ δ’ ὃς γάρ φησιν> εἶναι <τὶ> τινὸς αἴτιον, ἤτοι ἀπλῶς μηδεμιᾶς ὁρμώμενος αἰτίας εὐλόγου τοῦτό φησι λέγειν, ἢ διά τινας αἰτίας ἐπὶ τὴν συγκατάθεσιν ταύτην ἰέναι λέξει. καὶ εἰ μὲν ἁπλῶς, οὐκ ἔσται πιστότερος τοῦ λέγοντος ἁπλῶς μηδὲν εἶναι μηδενὸς αἴτιον· εἰ δὲ αἰτίας λέξει δι’ ἃς εἶναι <τὶ> τινὸς αἴτιον νομίζει, τὸ ζητούμενον διὰ τοῦ παριστᾶν ἐπιχειρήσει· ζητούντων γὰρ ἡμῶν, εἰ ἐστι τὶ τινὸς αἴτιον, αὐτὸς ὡς αἰτίας οὔσης τοῦ εἶναι αἴτιον αἴτιον εἶναι φησίν.

3.5.24Başka bir açıdan da: sebebin var olup olmadığını araştırdığımız için, sebebin var olmasının sebebi için de bir sebep göstermesi, onun için de bir başkasını, böylece sonsuza dek gitmesi gerekecektir. Sonsuz sayıda sebep göstermek ise imkânsızdır; demek ki bir şeyin bir şeyin sebebi olduğunu kesinlikle ileri sürmek imkânsızdır.

3.5.24

καὶ ἄλλως, ἐπεὶ περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ αἰτίου ζητοῦμεν, δεήσει πάντως αὐτὸν καὶ τῆς αἰτίας τοῦ εἶναί τι αἴτιον αἰτίαν παρασχεῖν, κἀκείνης ἄλλην, καὶ μέχρις ἀπείρου. ἀδύνατον δὲ ἀπείρους αἰτίας παρασχεῖν· ἀδύνατον ἄρα διαβεβαιωτικῶς ἀποφῆναι, ὅτι ἐστὶ τὶ τινὸς αἴτιον.

3.5.25Bundan başka, sebep sonucu ya zaten var olan ve sebep olarak mevcut bulunan bir şey olarak meydana getirir ya da sebep olmayan bir şey olarak. Sebep olmayan bir şey olarak asla meydana getiremez. Sebep olarak meydana getiriyorsa, önce sebep olarak var olup ortaya çıkmış olması, ancak ondan sonra, zaten sebep olduğu hâlde meydana getirdiği söylenen sonucu doğurması gerekir. Ama sebep göreli bir şey olup sonuca göre var olduğuna göre, sebep olarak sonuçtan önce var olamayacağı açıktır. Demek ki sebep, sebep olarak var olduğu hâlde de neyin sebebiyse onu meydana getiremez.

3.5.25

πρὸς τούτοις ἤτοι ὂν καὶ ὑφεστὼς ἤδη αἴτιον τὸ αἲτιον ποιεῖ τὸ ἀποτέλεσμα, ἢ μὴ ὂν αἴτιον. καὶ μὴ ὂν μὲν οὐδαμῶς· εἰ δὲ ὄν, δεῖ αὐτὸ πρότερον ὑποστῆναι καὶ προγενέσθαι αἴτιον, εἶθ’ οὕτως ἐπάγειν τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπερ ὐπ’ αὐτοῦ ἀποτελεῖσθαι λέγεται ὄντος ἤδη αἰτίου. ἀλλ’ ἐπεὶ πρός τι ἐστὶ τὸ αἴτιον καὶ πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα, σαφὲς ὅτι μὴ δύναται τούτου ὧς αἴτιον προυποστῆναι· οὐδὲ ὂν ἄρα αἴτιον τὸ αἴτιον ἀποτελεῖν δύναται τὸ οὗ ἐστιν αἴτιον.

3.5.26Ne sebep olmayan bir şey olarak ne de sebep olarak bir şey meydana getiremiyorsa, hiçbir şey meydana getirmez; bu yüzden sebep de olmayacaktır. Çünkü bir şey meydana getirmeden sebep, sebep olarak düşünülemez. Bu yüzden bazıları şunu da söyler: sebep ya sonuçla birlikte var olmalıdır, ya ondan önce var olmalıdır, ya da sonuç meydana geldikten sonra var olmalıdır. Sebebin, kendi sonucu meydana geldikten sonra var olduğunu söylemek gülünç olmaz mı? Ama sonuçtan önce de var olamaz; çünkü ona göre düşünüldüğü söylenir, göreli şeyler ise, kendilerinin dediğine göre,

3.5.26

εἰ δὲ μήτε μὴ ὂν αἴτιον ἀποτελεῖ τι μήτε ὄν, οὐδὲ ἀποτελεῖ τι· διὸ οὐδὲ αἴτιον ἔσται· ἄνευ γὰρ τοῦ ἀποτελεῖν τι τὸ αἴτιον οὐ δύναται ὧς αἴτιον νοεῖσθαι. ὅθεν κἀκεῖνο λέγουσί τινες· τὸ αἴτιον ἤτοι συνυφίστασθαι δεῖ τῷ ἀποτελέσματι ἢ πρου·φίστασθαι τούτου ἢ <εἶναι> μετὰ τὸ γίνεσθαι <ἀποτέλεσμα> τὸ μὲν οὖν λέγειν, ὅτι τὸ αἴτιον εἰς ὐπόστασιν ἄγεται μετὰ τὴν γένεσιν τοῦ ἀποτελέσματος αὐτοῦ μὴ καὶ γελοῖον ἠ’. ἀλλ’ οὐδὲ προυφίστασθαι δύναται τούτου· πρὸς αὐτὸ γὰρ νοεῖσθαι λέγεται, τὰ δὲ πρός τι φασὶν αὐτοί,

3.5.27göreli oldukları ölçüde birbirleriyle birlikte var olur ve birlikte düşünülür. Sonuçla birlikte de var olamaz: eğer onu meydana getiren sebepse ve meydana gelen şeyin zaten var olan bir şey tarafından meydana getirilmesi gerekiyorsa, sebebin önce sebep olarak ortaya çıkması, ancak ondan sonra sonucu meydana getirmesi gerekir. Öyleyse sebep ne kendi sonucundan önce ne de onunla birlikte var oluyorsa, sonuç da ondan önce meydana gelmiyorsa, sebebin hiçbir şekilde var olmadığı düşünülebilir.

3.5.27

καθὸ πρός τι ἐστίν, συνυπάρχειν καὶ συννοεῖσθαι ἀλλήλοις. ἀλλ’ οὐδὲ συνυφίστασθαι· εἰ γὰρ ἀποτελεστικὸν αὐτοῦ ἐστιν, τὸ δὲ γινόμενον ὑπὸ ὄντος ἤδη γίνεσθαι χρή, πρότερον δεῖ τὸ αἴτιον γενέσθαι αἴτιον, εἶθ’ οὕτως ποιεῖν τὸ ἀποτέλεσμα. εἰ οὖν τὸ αἴτιον μήτε προὑφίσταται τοῦ ἀποτελέσματος αὐτοῦ μήτε συνυφίσταται τούτῳ, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ <τὸ ἀποτέλεσμα> πρὸ αὐτοῦ γίνεται, μήποτε οὐδὲ ὑποστάσεως ὅλως μετέχει.

3.5.28Sebep kavramının bu akıl yürütmelerle de yine kendi kendini çürüttüğü belki açıktır. Çünkü sebep, göreli bir şey olarak kendi sonucundan önce düşünülemiyorsa, ama kendi sonucunun sebebi olarak düşünülebilmesi için o sonuçtan önce düşünülmesi gerekiyorsa ve bir şeyin, kendisinden önce düşünülemeyeceği bir şeyden önce düşünülmesi imkânsızsa, sebebin düşünülmesi imkânsızdır.

3.5.28

σαφὲς δὲ ἴσως ὅτι καὶ διὰ τούτων ἡ ἐπίνοια τοῦ αἰτίου πάλιν περιτρέπεται. εἰ γὰρ τὸ αἴτιον ὡς μὲν πρός τι οὐ δύναται τοῦ ἀποτελέσματος αὐτοῦ προεπινοηθῆναι, ἴνα δὲ ὧς αἴτιον τοῦ ἀποτελέσματος αὐτοῦ νοηθῇ, δεῖ αὐτὸ προ- επινοεῖσθαι τοῦ ἀποτελέσματος αὐτοῦ, ἀδύνατον δὲ προεπινοηθῆναί τι ἐκείνου οὗ προεπινοηθῆναι [τι] οὐ δύναται, ἀδύνατόν ἐστιν ἐπινοηθῆναι τὸ αἴτιον.

3.5.29Bütün bunlardan şu sonucu çıkarıyoruz: sebep olduğunu söylemek gerektiğini hatırlattığımız akıl yürütmeler inandırıcıysa, bir şeyin sebep olduğunu ileri sürmenin yerinde olmadığını gösterenler de inandırıcıysa ve —daha önce gösterdiğimiz gibi— üzerinde uzlaşılmış ne bir işaretimiz ne bir ölçütümüz ne de bir ispatımız olmadığından bunlardan bir kısmını ötekilere üstün tutmak mümkün değilse, dogmatiklerin söyledikleri açısından, bir sebebin var olduğunu söylemeyi var olmadığını söylemekten daha fazla benimsemeden, sebebin varlığı konusunda da yargıyı askıya almak zorunludur.

3.5.29

‘Εκ τούτων οὖν λοιπὸν ἐπιλογιζόμεθα, ὅτι <εἰ> πιθανοὶ μέν εἰσιν οἱ λόγοι καθ’ οὓς ὑπεμνήσαμεν ὡς χρὴ λέγειν αἴτιον εἷναι, πιθανοὶ δὲ καὶ οἱ παριστάντες, ὅτι μὴ προσήκει αἴτιον εἶναί τι ἀποφαίνεσθαι, καὶ τούτων προκρίνειν τινὰς οὐκ ἐνδέχεται, μήτε σημεῖον μήτε κριτήριον μήτε ἀπόδειξιν ὁμολογουμένως ἡμῶν ἐχόντων, ὧς ἔμπροσθεν παρεστήσαμεν, ἐπέχειν ἀνάγκη καὶ περὶ τῆς ὑποστάσεως τοῦ αἰτίου, μὴ μᾶλλον εἶναι ἢ μὴ εἶναί τι αἴτιον λέγοντας ὅσον ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ὑπὸ τῶν δογματικῶν.

3.6.306. Bölüm: Maddi ilkeler üzerine

Etkin ilke hakkında şimdilik bu kadarını söylemek yeter; maddi denen ilkeler hakkında da kısaca konuşmak gerekir. Bunların kavranamaz, hatta hiç yakalanamaz olduğunu dogmatikler arasında onlar hakkında çıkmış anlaşmazlıktan görmek kolaydır. Syroslu Pherekydes her şeyin ilkesinin toprak olduğunu söyledi; Miletoslu Thales su, onun öğrencisi Anaksimandros sınırsız olan, Anaksimenes ile Apolloniaalı Diogenes hava, Metapontionlu Hippasos ateş, Kolophonlu Ksenophanes toprak ve su, Khioslu Oinopides ateş ve hava, Rhegionlu Hippon ateş ve su, Onomakritos da Orpheus şiirlerinde ateş, su ve toprak dedi;

3.6.30

Περὶ μὲν οὖν τῆς δραστικῆς τοσαῦτα νῦν ἀρκέσει λελέχθαι· συντόμως δὲ καὶ περὶ τῶν ὑλικῶν καλουμένων ἀρχῶν λεκτέον. ὅτι τοίνυν αὗταί εἶσιν ἀκατάληπτοι, ἄληπτοι, ῥᾴδιον συνιδεῖν ἐκ τῆς περὶ αὐτῶν γεγενημένης διαφωνίας παρὰ τοῖς δογματικοῖς. Φερεκύδης μὲν γὰρ ὁ Σύριος γῆν εἷπε τὴν πάντων εἶναι ἀρχήν, Θαλῆς δὲ ὁ Μιλήσιος ὓδωρ, ‘Αναξίμανδρος δὲ ὁ ἀκουστὴς τούτου τὸ ἄπειρον, Ἀναξιμένης δὲ καὶ Διογενὴς ὁ ‘Απολλωνιάτης ἀέρα, Ἳππασος δὲ ὁ Μεταποντῖνος πῦρ, Ξενοφάνης δὲ ὁ Κολοφώνιος γῆν καὶ ὕδωρ, Οἰνοπίδης δὲ ὁ Χῖος πῦρ καὶ ἀέρα, Ἵππων δὲ ὁ ’Ιππων πῦρ καὶ ὓδωρ, Ὀνομάκριτος δὲ ἐν τοῖς Ὀρφικοῖς πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ γῆν,.

3.6.31Empedokles'in çevresindekilerle Stoacılar ateş, hava, su ve toprak dediler —bazılarının masal gibi anlattığı, hiçbir keyfiyeti olmayan maddeden söz etmeye ne gerek var, onu kavradıklarını kendileri bile kesinlikle ileri sürmüyorlar—; Peripatetik Aristoteles'in çevresindekiler ateş, hava, su, toprak ve dairesel hareket eden cisim,

3.6.31

οἱ δὲ περὶ τόν ‘Εμπεδοκλέα καὶ τοὺς Στωικοὺς πῦρ ἀέρα ὕδωρ γῆν — περὶ γὰρ τῆς τερατολογουμένης ἀποίου παρά τισιν ὕλης, ἣν οὐδὲ αὐτοὶ καταλαμβάνειν διαβεβαιοῦνται, τί δεῖ καὶ λέγειν; οἱ δὲ περὶ Ἀριστοτέλην τὸν Περιπατητικὸν πῦρ ἀέρα ὕδωρ γῆν τὸ κυκλοφορητικὸν σῶμα,

3.6.32Demokritos ile Epikuros atomlar, Klazomenaili Anaksagoras homoiomereiai, yani benzer parçalı şeyler, Kronos lakaplı Diodoros en küçük ve parçasız cisimler, Pontoslu Herakleides ile Bithynialı Asklepiades birbirine eklemlenmemiş kütleler, Pythagoras'ın çevresindekiler sayılar, matematikçiler cisimlerin sınırları, doğa filozofu Straton da keyfiyetler dedi.

3.6.32

Δημόκριτος δὲ καὶ Ἐπίκουρος ἀτόμους, Ἀναξαγόρας δὲ ὁ Κλαζομένιος ὁμοιομερείας, Διόδωρος δὲ ὁ ἐπικληθεὶς Κρόνος ἐλάχιστα καὶ ἀμερῆ σώματα, Ἡρακλείδης δὲ ὁ Ποντικὸς καὶ Ἀσκληπιάδης ὁ Βιθυνὸς ἀνάρμους ὄγκους, οἱ δὲ περὶ Πυθαγόραν τούς ἀριθμούς, οἱ. δὲ μαθηματικοὶ τά πέρατα τῶν σωμάτων, Στράτων δὲ ὁ φυσικὸς τὰς ποιότητας.

3.6.33Maddi ilkeler hakkında aralarında bu kadar, hatta daha fazla anlaşmazlık çıktığına göre, ya burada sayılan görüşlerin ve ötekilerin hepsine onay vereceğiz ya da bazılarına. Hepsine onay vermek mümkün değildir: elementlerin kırılabilir ve keyfiyet sahibi olduğunu söyleyen Asklepiades'in çevresindekilere, onların bölünmez ve keyfiyetsiz olduğunu söyleyen Demokritos'un çevresindekilere ve duyulur her keyfiyeti benzer parçalı şeylerde bulan Anaksagoras'ın çevresindekilere aynı anda onay veremeyeceğimiz açıktır.

3.6.33

τοσαύτης τοίνυν καὶ ἔτι πλείονος διαφωνίας γεγενημένης περὶ τῶν ὑλικῶν ἀρχῶν παρ’ αὐτοῖς, ἤτοι πάσαις συγκαταθησόμεθα ταῖς κειμέναις στάσεσι καὶ ταῖς ἄλλαις ἢ τισίν. ἀλλὰ πάσαις μὲν οὐ δυνατόν· οὐ γὰρ δήπου δυνησόμεθα καὶ τοῖς περὶ Ἀσκληπιάδην συγκατατίθεσθαι , θραυστὰ στᾶ εἶναι τὰ στοιχεῖα λέγουσι καὶ ποιά, καὶ τοῖς περὶ Δημόκριτον, ἄτομα ταῦτα εἶναι φάσκουσι καὶ ἄποια, καὶ τοῖς περὶ Ἀναξαγόραν, πᾶσαν αἰσθητὴν ποιότητα περὶ ταῖς ὁμοιομερείαις ἀπολείπουσιν.

3.6.34Bir görüşü ötekilere üstün tutacaksak, ya düpedüz ve ispatsız üstün tutacağız ya da bir ispatla. İspatsız bir görüşe katılmayız; bir ispatla katılacaksak, ispatın doğru olması gerekir. Ama doğru bir ölçütle sınanmadıkça bir ispatın doğru olduğu kabul edilemez; ölçütün doğru olduğu ise sınanmış bir ispatla gösterilir.

3.6.34

εἰ δέ τινα στάσιν τῶν ἄλλων προκρινοῦμεν, ἤτοι ἁπλῶς καὶ ἄνευ ἀποδείξεως προκρινοῦμεν ἢ μετὰ ἀποδείξεως. ἄνευ μὲν οὖν ἀποδείξεως οὐ συνθησόμεθα· εἰ δὲ μετὰ ἀποδείξεως, ἀληθῆ δεῖ τὴν ἀπόδειξιν εἶναι. ἀληθὴς δὲ οὐκ ἄν δοθείη μὴ οὐχὶ κεκριμένη κριτηρίῳ ἀληθεῖ, ἀληθὲς δὲ κριτήριον εἶναι δείκνυται δι’ ἀποδείξεως κεκριμένης.

3.6.35Öyleyse bir görüşü üstün tutan ispatın doğru olduğunun gösterilmesi için ölçütünün ispat edilmiş olması, ölçütün ispat edilmesi için de onun ispatının önceden sınanmış olması gerekiyorsa, döngüsel tarzla karşılaşırız. Bu tarz akıl yürütmenin ilerlemesine izin vermez; çünkü ispat her seferinde ispat edilmiş bir ölçüte, ölçüt de sınanmış bir ispata muhtaçtır.

3.6.35

εἰ τοίνυν, ἴνα μὲν ἡ ἀπόδειξις ἡ προκρίνουσά τινα στάσιν ἀληθὴς εἶναι δειχθῇ , δεῖ τὸ κριτήριον τήριον αὐτῆς ἀποδεδεῖχθαι, ἵνα δὲ τὸ κριτήριον ἀποδειχθῇ, δεῖ τὴν ἀπόδειξιν αὐτοῦ προκεκρίσθαι, ὁ διάλληλος εὑρίσκεται τρόπος, ὃς οὐκ ἐάσει προβαίνειν τὸν λόγον, τῆς μὲν ἀποδείξεως ἀεὶ κριτηρίου δεομένης ἀποδεδειγμένου, τοῦ κριτηρίου δὲ ἀποδείξεως κεκριμένης.

3.6.36Biri ölçütü her seferinde başka bir ölçütle sınamak, ispatı da başka bir ispatla ispat etmek isterse, sonsuza sürüklenir. Öyleyse elementler hakkındaki görüşlerin ne hepsine ne de bazılarına onay verebildiğimize göre, onlar hakkında yargıyı askıya almak yerinde olur.

3.6.36

εἰ δὲ ἀεὶ τὸ κριτήριον κριτηρίῳ κρίνειν καὶ τὴν ἀπόδειξιν ἀποδείξει ἀποδεικνύναι βούλοιτό τις, εἰς ἄπειρον ἐκβληθήσεται. εἰ τοίνυν μήτε πάσαις ταῖς περὶ στοιχείων στάσεσι δυνάμεθα συγκατατίθεσθαι μήτε τινὶ τούτων, ἐπέχειν προσήκει περὶ αὐτῶν.

3.6.37Elementlerin ve maddi ilkelerin kavranamazlığını belki yalnız bunlarla da hatırlatmak mümkündür; ama dogmatikleri daha geniş biçimde çürütebilmek için bu konu üzerinde ölçülü bir süre duralım. Hatırlattığımız gibi elementler hakkındaki kanaatler pek çok, neredeyse sonsuz sayıda olduğundan, eserin tarzı gereği şimdi her birine ayrı ayrı karşılık vermekten vazgeçeceğiz, ama hepsine dolaylı olarak karşılık vereceğiz. Çünkü elementler hakkında kim hangi görüşü ileri sürerse sürsün, ya cisimlere ya da cisimsiz şeylere varacaktır; bu yüzden cisimlerin de cisimsiz şeylerin de kavranamaz olduğunu hatırlatmanın yeteceğini düşünüyoruz. Böylece elementlerin de kavranamaz olduğu açıkça görülecektir.

3.6.37

Δυνατὸν μὲν οὖν ἴσως ἐστὶ καὶ διὰ τούτων μόνων ὑπομιμνῄσκειν τὴν τῶν στοιχείων καὶ τῶν ὑλικῶν ἀρχῶν ἀκαταληψίαν· ἴνα δὲ καὶ ἀμφιλαφέστερον τοὺς δογματικοὺς ἐλέγχειν ἔχωμεν, ἐνδιατρίψωμεν συμμέτρως τῷ τόπῳ. καὶ ἐπεὶ πολλαὶ καὶ σχεδὸν ἄπειροί τινές εἰσιν αἱ περὶ στοιχείων δόξαι, καθὼς ὑπεμνήσαμεν, τὸ μὲν πρὸς ἐκάστοιχείων λέγειν εἰδικῶς νῦν παραιτησόμεθα διὰ τὸν χαρακτῆρα τῆς συγγραφῆς, δυνάμει δὲ πρὸς πάσας ἀντεροῦμεν. ἐπεὶ γὰρ ἣν ἂν τις εἴπῃ περὶ στοιχείων στάσιν, ἤτοι ἐπὶ σώματα κατενεχθήσεται ἢ ἐπὶ ἀσώματα, ἀρκεῖν ἡγούμεθα ὐπομνῆσαι, ὅτι ἀκατάληπτα μέν ἐστι τὰ σώματα, ἀκατάληπτα δὲ τὰ ἀσώματα· διὰ γὰρ τούτου σαφὲς ἔσται, ὅτι καὶ τὰ στοιχεῖά ἐστιν ἀκατάληπτα.

3.7.387. Bölüm: Cisimler kavranabilir mi

Bazıları cismin etkileyebilen ya da etkilenebilen şey olduğunu söyler. Bu kavrama bakılırsa cisim kavranamazdır. Çünkü hatırlattığımız gibi sebep kavranamazdır; bir sebebin var olup olmadığını söyleyemediğimize göre, etkilenen bir şeyin var olup olmadığını da söyleyemeyiz, zira etkilenen her şey bir sebep tarafından etkilenir. Sebep de etkilenen de kavranamaz olduğuna göre, bu yüzden cisim de kavranamaz olacaktır.

3.7.38

Σῶμα τοίνυν λέγουσιν εἶναί τινες ὃ οἷόν τε ποιεῖν ἢ πάσχειν. ὅσον δὲ ἐπὶ ταύτῃ τῇ ἐπινοίᾳ ἀκατάληπτόν ἐστι τοῦτο. τὸ μὲν γὰρ αἴτιον ἀκατάληπτόν ἐστι, καθὼς ὑπεμνήσαμεν· μὴ ἔχοντες δὲ εἰπεῖν εἰ ἔστι τι αἴτιον, οὐδὲ εἰ ἔστι τι πάσχον εἰπεῖν δυνάμεθα· τὸ γὰρ πάσχον πάντως ὑπὸ αἰτίου πάσχει. ἀκαταλήπτου δὲ ὄντος καὶ τοῦ αἰτίου καὶ τοῦ πάσχοντος, διὰ ταῦτα ἀκατάληπτον ἔσται καὶ τὸ σῶμα.

3.7.39Bazıları ise cismin üç boyutta uzanan ve direnç gösteren şey olduğunu söyler. Noktanın hiçbir parçası olmayan şey, çizginin enden yoksun uzunluk, yüzeyin de enli uzunluk olduğunu söylerler; yüzey derinlik ve direnç de kazandığında, şimdi sözünü ettiğimiz cisim ortaya çıkar, yani uzunluk, en, derinlik ve dirençten oluşan şey.

3.7.39

τινὲς δὲ σῶμα εἶναι λέγουσι τὸ τριχῇ διαστατὸν μετὰ ἀντιτυπίας. σημεῖον μὲν γάρ φασιν οὗ μέρος οὐθέν, γραμμὴν δὲ μῆκος ἀπλατές, ἐπιφάνειαν δὲ μῆκος μετὰ πλάτους· ὅταν δὲ αὕτη καὶ βάθος προσλάβῃ καὶ ἀντιτυπίαν, σῶμα εἷναι, περὶ οὗ νῦν ἐστιν ἡμῖν ὁ λόγος, συνεστὼς ἔκ τε μήκους καὶ πλάτους καὶ βάθους καὶ ἀντιτυπίας.

3.7.40Ama bunlara karşılık vermek de kolaydır. Ya cismin bunlardan başka bir şey olmadığını söyleyecekler ya da sayılan şeylerin bir araya gelmesinden farklı bir şey olduğunu. Uzunluk, en, derinlik ve direnç dışında cisim hiçbir şey olamaz. Eğer cisim bunlardan ibaretse, biri bunların var olmadığını gösterdiğinde cismi de ortadan kaldırmış olur; çünkü bütünler bütün parçalarıyla birlikte ortadan kalkar. Bunları çürütmenin çeşitli yolları vardır; ama şimdilik şunu söylemek yetecek: sınırlar varsa, ya çizgidir ya yüzeydir ya da cisimdir.

3.7.40

εὐμαρὴς μέντοι καὶ ὁ πρὸς τούτους λόγος. τὸ γὰρ σῶμα ἤτοι οὐδὲν παρὰ ταῦτα εἶναι λέξουσιν ἢ ἕτερόν τι παρὰ τὴν συνέλευσιν τῶν προειρημένων. καὶ ἔξωθεν μὲν τοῦ μήκους τε καὶ τοῦ πλάτους καὶ τοῦ βάθους καὶ τῆς ἀντιτυπίας οὐδὲν ἂν εἴη τὸ σῶμα· εἰ δὲ ταῦτά ἐστι τὸ σῶμα, ἐὰν δείξῃ τις, ὅτι ἀνύπαρκτά ἐστιν, ἀναιροίη ἂν καὶ τὸ σῶμα· τὰ γὰρ ὅλα συναναιρεῖται τοῖς ἑαυτῶν πᾶσι μέρεσιν. ποικίλως μὲν οὖν ἔστι ταῦτα ἐλέγχειν· τὸ δὲ νῦν ἀρκέσει λέγειν, ὅτι εἰ ἔστι τὰ πέρατα, ἤτοι γραμμαί εἰσιν ἢ ἐπιφάνειαι ἢ σώματα.

3.7.41Biri bir yüzeyin ya da çizginin var olduğunu söylerse, bunların her birinin ya kendi başına var olabildiğini ya da yalnız cisim denen şeylerde görülebildiğini söyleyecektir. Kendi başına var olan bir çizgi ya da yüzey hayal etmek belki safçadır. Bunların her birinin kendi başına var olmadığı, yalnız cisimlerde görüldüğü söylenirse, önce şu hemen kabul edilmiş olur: cisimler bunlardan oluşmamıştır. Çünkü sanırım bunların önce kendi başlarına var olmaları, ancak ondan sonra bir araya gelip cisimleri meydana getirmeleri gerekirdi.

3.7.41

εἰ μὲν οὖν ἐπιφάνειάν τινα ἢ γραμμὴν εἶναι λέγοι τις, καὶ τῶν προειρημένων ἕκαστον ἤτοι κατὰ ἰδίαν ὑφεστάναι δύνασθαι λεχθήσεται ἢ μόνον περὶ τοῖς λεγομένοις σώμασι θεωρεῖσθαι. ἄλλα καθ’ ἑαυτὴν μὲν ὑπάρχουσαν ἤτοι γραμμὴν ἢ ἐπιφάνειαν ὀνειροπολεῖν ἴσως εὔηθες. εἰ δὲ περὶ τοῖς σώμασι μασι θεωρεῖσθαι λέγοιτο μόνον καὶ μὴ καθ’ ἑαυτὸ ὑπεστάναι τούτων ἕκαστον, πρῶτον μὲν αὐτόθεν δοθήσεται τὸ μὴ ἐξ αὐτῶν γεγονέναι τὰ σώματα (ἐχρῆν γάρ, οἶμαι, ταῦτα πρότερον ὑπόστασιν καθ’ ἑαυτὰ ἐσχηκέναι, καὶ οὕτω συνελθόντα πεποιηκέναι τὰ σώματα),

3.7.42Sonra, cisim denen şeylerde de var değildirler. Bunu birçok yoldan hatırlatmak mümkündür, ama şimdilik dokunmadan doğan güçlükleri söylemek yetecek. Yan yana konan cisimler birbirine dokunuyorsa, sınırlarıyla, örneğin yüzeyleriyle birbirine değerler. Bu yüzeyler dokunma sırasında baştan başa birbiriyle birleşmez; yoksa dokunma bir kaynaşma, dokunan şeylerin ayrılması da bir parçalanma olurdu; oysa böyle bir şey görülmez.

3.7.42

εἶτα οὐδὲ ἐν τοῖς καλουμένοις σώμασιν ὑφέστηκεν. καὶ τοῦτο διὰ πλειόνων μέν ἐστιν ὑπομιμνῄσκειν, ἀρκέσει δὲ νῦν τὰ ἐκ τῆς ἁφῆς ἀπορούμενα λέγειν. εἰ γὰρ ἅπτεται ἀλλήλων τὰ παρατιθέμενα σώματα, τοῖς πέρασιν αὐτῶν, οἷον ταῖς ἐπιφανείαις, ψαύει ἀλλήλων. αἱ οὖν ἐπιφάνειαι ὅλαι μὲν δι’ ὅλων ἀλλήλαις οὐχ ἑνωθήσονται κατὰ τὴν ἁφήν, ἐπεὶ σύγχυσις ἔσται ἡ ἁφὴ καὶ ὁ χωρισμὸς τῶν ἁπτομένων διασπασμός· ὅπερ οὐ θεωρεῖται.

3.7.43Eğer yüzey bazı parçalarıyla yanına konan cismin yüzeyine dokunuyor, başka parçalarıyla da sınırı olduğu cisimle birleşik bulunuyorsa, derinlikten yoksun olmaz; çünkü onun derinlik bakımından farklı parçaları olduğu düşünülür: biri yanına konan cisme dokunan, öteki sınırı olduğu cisimle birleştiği parça. Demek ki cisimde derinlikten yoksun bir uzunluk ve en göremeyiz; dolayısıyla yüzey de göremeyiz. Aynı şekilde, iki yüzeyin bittikleri sınırlarda, yani uzunluk denen yerde, başka bir deyişle çizgilerde, varsayım olarak yan yana konduğunu düşünelim. Yüzeylerin birbirine dokunduğu söylenen bu çizgiler birbiriyle birleşmez, yoksa kaynaşırlardı. Ama her biri en bakımından bazı parçalarıyla yanındaki çizgiye dokunuyor, başka parçalarıyla da sınırı olduğu yüzeyle birleşik bulunuyorsa, enden yoksun olmaz; dolayısıyla çizgi de olmaz. Cisimde ne çizgi ne de yüzey bulunuyorsa, cisimde uzunluk, en ya da derinlik de bulunmayacaktır.

3.7.43

εἰ δὲ ἄλλοις <μὲν> μέρεσιν ἡ ἐπιφάνεια ἂπτεται τῆς τοῦ παρατιθεμένου αὐτῇ σώματος ἐπιφανείας, ἄλλοις δὲ συνήνωται τῷ σώματι οὗ ἐστι πέρας, <οὐκ ἀβαθής, διαφόρων τῶν αὐτῆς μερῶν νοουμένων κατὰ βάθοε, τοῦ μὲν τοῦ παρατιθεμένου ἁπτομένου, τοῦ δὲ καθ’ ὃ συνήνωται τῷ σώματι οὗ ἐστι πέρας>. οὐκ ἄρα περὶ σώματι θεωρῆσαι δύναταί τις μῆκος καὶ πλάτος ἀβαθές, ὅθεν οὐδὲ ἐπιφάνειαν. ὁμοίως δὲ καὶ δύο ἐπιφανειῶν καθ’ ὑπόθεσιν παρατιθεμένων ἀλλήλαις κατὰ τὰ πέρατα αὐτῶν εἰς ἃ λήγουσι, κατὰ τὸ λεγόμενον αὐτῶν μῆκος εἶναι, τουτέστι κατὰ γραμμάς, αἱ γραμμαὶ αὗται, δι’ ὧν ἅπτεσθαι λέγονται ἀλλήλων αἱ ἐπιφάνειαι, οὐχ ἑνωθήσονται μὲν ἀλλήλαις (συγχυθεῖεν γὰρ ἄν)· εἰ δὲ ἑκάστη αὐτῶν ἄλλοις μὲν μέρεσι τοῖς κατὰ πλάτος ἅπτεται τῆς παρατιθεμένης αὐτῇ γραμμῆς, ἄλλοις δὲ συνήνωται τῇ ἐπιφανείᾳ ἧς ἐστι πέρας, οὐκ ἔσται ἀπλατής, ὅθεν οὐδὲ γραμμή. εἰ δὲ μήτε γραμμὴ ἔστιν ἐν σώματι μήτε ἐπιφάνεια, οὐδὲ μῆκος ἢ πλάτος ἢ βάθος ἔσται ἐν σώματι.

3.7.44Biri sınırların cisim olduğunu söylerse, ona verilecek cevap kısadır. Uzunluk bir cisimse, onun da üç boyuta bölünmesi gerekecek; bunların her biri cisim olduğundan o da yine üç başka boyuta bölünecek, onlar da cisim olacak; bunlar da aynı şekilde başka boyutlara, böylece sonsuza dek. Sonuçta sonsuz parçaya bölünen cisim sonsuz büyüklükte olur; bu ise saçmadır. Demek ki sözü edilen boyutlar cisim de değildir. Ne cisim ne de çizgi ya da yüzey olduklarına göre, var oldukları da düşünülmeyecektir.

3.7.44

εἰ δέ τις σώματα εἶναι λέγοι τὰ πέρατα, σύντομος ἔσται ἡ πρὸς αὐτὸν ἀπόκρισις. εἰ γὰρ τὸ μῆκος σῶμα ἐστίν, δεήσει τοῦτο εἰς τὰς τρεῖς αὐτοῦ μερίζεσθαι διαστάσεις, ὧν ἑκάστη σῶμα οὖσα πάλιν αὐτὴ διαιρεθήσεται εἰς διαστάσεις ἄλλας τρεῖς, ἇί ἔσονται σώματα, καὶ ἐκεῖναι εἰς ἄλλας ὁμοίως, καὶ τοῦτο μέχρις ἀπείρου, ὡς ἀπειρομέγεθες γίνεσθαι τὸ σῶμα εἰς ἄπειρα μεριζόμενον· ὃπερ ἄτοπον· οὐδὲ σώματα ἄρα εἰσὶν αἱ προειρημέναι διαστάσεις. εἰ δὲ μήτε σώματά εἰσι μήτε γραμμαὶ ἢ ἐπιφάνειαι, οὐδὲ εἷναι νομισθήσονται.

3.7.45Direnç de kavranamazdır. Çünkü kavranıyorsa, ancak dokunmayla kavranabilir. Öyleyse dokunmanın kavranamaz olduğunu gösterirsek, direncin kavranamayacağı da açık olur. Dokunmanın kavranamaz olduğunu da şöyle çıkarıyoruz. Birbirine dokunan şeyler, ya birbirlerine parçalarıyla dokunur ya da bütünleriyle. Bütünleriyle asla dokunmazlar; çünkü o zaman birleşirler, birbirlerine dokunmuş olmazlar. Parçalarıyla da dokunmazlar; çünkü onların parçaları bütüne göre parça, kendi parçalarına göre ise bütündür. Parça olan bu bütünler,

3.7.45

‘Ακατάληπτος δέ ἐστι καὶ ἡ ἀντιτυπία. αὕτη γὰρ εἴπερ καταλαμβάνεται, ἀφῇ καταλαμβάνοιτο ἄν. ἐὰν οὖν δείξωμεν, ὅτι ἀκατάληπτός ἐστιν ἡ ἁφή, σαφὲς ἔσται ὅτι οὐχ οἷόν τέ ἐστι καταλαμβάνεσθαι τὴν ἀντιτυπίαν. ὅτι δὲ ἀκατάληπτός ἐστιν ἡ ἁφή, διὰ τούτων ἐπιλογιζόμεθα. τὰ ἁπτόμενα ἀλλήλων ἤτοι μέρεσιν ἀλλήλων ἅπτεται ἢ ὅλα ὅλων. ὅλα μὲν οὖν ὅλων οὐδαμῶς· ἑνωθήσεται γὰρ οὕτω καὶ οὐχ ἅψεται ἀλλήλων. ἀλλ’ οὐδὲ μέρεσι μερῶν· τὰ γὰρ μέρη αὐτῶν ὡς μὲν πρὸς τὰ ὅλα μέρη ἐστίν, ὡς δὲ πρὸς τὰ μέρη ἑαυτῶν ὅλα. ταῦτα οὖν τὰ ὅλα, <ἅ> ἐστιν μέρη, ὅλα μὲν ὅλων οὐχ

3.7.46söylenen sebeple bütünleriyle dokunmaz; parçalarıyla da dokunmaz. Çünkü onların parçaları da kendi parçalarına göre bütün olduklarından, ne bütünleriyle ne de parçalarıyla dokunur. Ne bütünlük bakımından ne de parçalar bakımından gerçekleşen bir dokunma kavrayamadığımıza göre, dokunma kavranamaz olacaktır; bu yüzden direnç de, dolayısıyla cisim de. Çünkü cisim üç boyut ve dirençten başka bir şey değilse ve bunların her birinin kavranamaz olduğunu gösterdiysek, cisim de kavranamaz olacaktır.

Böylece, cisim kavramına bakılırsa, herhangi bir cismin var olup olmadığı kavranamazdır.

3.7.46

ἅψεται διὰ τὰ προειρημένα, ἀλλ’ οὐδὲ μέρεσι μερῶν· καὶ γὰρ τὰ τούτων μέρη ὡς πρὸς τὰ ἑαυτῶν μέρη ὅλα ὄντα οὔτε ὅλα ὅλων ἅψεται οὔτε μέρεσι μερῶν. εἰ δὲ μήτε κατὰ ὁλότητα μήτε κατὰ μέρη γινομένην ἁφὴν καταλαμβάνομεν, ἀκατάληπτος ἔσται ἡ ἁφή. διὰ δὲ τοῦτο καὶ ἡ ἀντιτυπία. ὅθεν καὶ τὸ σῶμα· εἰ γὰρ οὐδέν ἐστι τοῦτο παρὰ τἀς τρεῖς διαστάσεις καὶ τὴν ἀντιτυπίαν, ἐδείξαμεν δὲ ἀκατάληπτον τούτων ἕκαστον, καὶ τὸ σῶμα ἔσται ἀκατάληπτον. Οὕτω μὲν οὖν, ὅσον ἐπὶ τῇ ἐννοίᾳ τοῦ σώματος, ἀκατάληπτόν ἐστιν, εἰ ἔστι τι σῶμα·

3.7.47Konumuzla ilgili şunu da söylemek gerekir. Dediklerine göre var olan şeylerin bir kısmı duyulur, bir kısmı düşünülürdür; bir kısmı düşünceyle, bir kısmı duyularla kavranır; duyular yalnız tek bir şeyden etkilenir, düşünce ise duyulur şeylerin kavranmasından düşünülür şeylerin kavranmasına geçer. Öyleyse bir cisim varsa, ya duyulurdur ya da düşünülür. Duyulur değildir; çünkü uzunluk, derinlik, en, direnç, renk ve onunla birlikte görülen başka bazı şeylerin bir araya gelmesiyle kavranıyor gibi görünür; oysa onlara göre duyular yalnız tek bir şeyden etkilenir.

3.7.47

λεκτέον δὲ καὶ τοῦτο εἰς τὸ προκείμενον. τῶν ὄντων τὰ μέν φασιν εἶναι αἰσθητά, τὰ δὲ νοητά, καὶ τὰ μὲν τῇ διανοίᾳ καταλαμβάνεσθαι, τὰ δὲ ταῖς αἰσθήσεσιν, καὶ τὰς μὲν αἰσθήσεις ἁπλοπαθεῖς εἶναι, τὴν δὲ διάνοιαν ἀπὸ τῆς τῶν αἰσθητῶν καταλήψεως ἐπὶ τὴν κατάληψιν τῶν νοητῶν ἰέναι. εἰ οὖν ἔστι τι σῶμα, ἤτοι αἰσθητόν ἐστιν ἤ νοητόν. καὶ αἰσθητὸν μὲν οὔκ ἐστιν· κατὰ γὰρ συναθροισμὸν μήκους καὶ βάθους καὶ πλάτους καὶ ἀντιτυπίας καὶ χρώματος καὶ ἄλλων τινῶν καταλαμβάνεσθαι δοκεῖ, σὺν οἶς θεωρεῖται· αἱ δὲ αἰσθήσεις ἁπλοπαθεῖς εἶναι λέγονται παρ’ αὐτοῖς.

3.7.48[...] Cismin düşünülür olduğu söyleniyorsa, şeylerin tabiatında, düşünülür olan cisimlerin düşünülmesine kaynaklık edecek duyulur bir şeyin mutlaka bulunması gerekir. Oysa cisim ile cisimsizden başka hiçbir şey yoktur; bunlardan cisimsiz olan doğrudan düşünülürdür, cisim ise hatırlattığımız gibi duyulur değildir. Şeylerin tabiatında cismin düşünülmesine kaynaklık edecek duyulur bir şey bulunmadığına göre, cisim düşünülür de olmayacaktır. Cisim ne duyulur ne de düşünülürse, bunların dışında da hiçbir şey yoksa, akıl yürütmeye bakılırsa cismin hiçbir şey olmadığını söylemek gerekir.

3.7.48

<....> εἰ δὲ εἷναι λέγεται τὸ σῶμα, δεῖ τι πάντως ὑπάρχειν ἐν τῇ φύσει τῶν πραγμάτων αἰσθητόν, ἀφ’ οὗ ἡ τῶν σωμάτων νοητῶν ὄντων ἔσται νόησις. οὐδὲν δὲ ἔστι παρὰ τὸ σῶμα καὶ τὸ ἀσώματον, ὧν τὸ μὲν ἀσώματον αὐτόθεν νοητόν ἐστι, τὸ δὲ σῶμα οὐκ αἰσθητόν, ὡς ὑπεμνήσαμεν. μὴ ὄντος οὖν ἐν τῇ φύσει τῶν πραγμάτων αἰσθητοῦ τινος ἀφ’ οὗ ἡ νόησις ἔσται τοῦ σώματος, οὐδὲ νοητὸν ἔσται τὸ σῶμα. εἰ δὲ μήτε αἰσθητόν ἐστι μήτε νοητόν, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστι, λεκτέον ὅσον ἐπὶ τῷ λόγῳ μηδὲν εἷναι τὸ σῶμα.

3.7.49Bu yüzden biz de cisme karşı ileri sürülen akıl yürütmeleri cismin var olduğunun görünmesine karşı koyarak cisim hakkında yargının askıya alınması sonucuna varıyoruz.

Cismin kavranamazlığıyla birlikte cisimsizin de kavranamaz olduğu sonucu gelir. Çünkü yoksunluklar, melekelerin yoksunlukları olarak düşünülür: körlük görmenin, sağırlık işitmenin yoksunluğudur; ötekilerde de durum benzerdir. Bu yüzden bir yoksunluğu kavrayabilmek için, o yoksunluğun yoksunluğu olduğu söylenen melekeyi önceden kavramış olmamız gerekir. Görme kavramı olmayan biri, şu kişinin görmesi olmadığını, yani kör olduğunu söyleyemez.

3.7.49

διὰ ταῦτα οὖν ἡμεῖς ἀντιτιθέντες τοὺς κατὰ τοῦ σώματος λόγους τῷ φαίνεσθαι δοκεῖν] ὑπάρχον τὸ σῶμα, συνάγομεν τὴν περὶ τοῦ σώματος ἐποχήν. Τῇ’ δὲ τοῦ σώματος ἀκαταληψίᾳ συνεισάγεται καὶ τὸ ἀκατάληπτον εἶναι τὸ ἀσώματον. αἱ γὰρ στερήσεις τῶν ἕξεων νοοῦνται στερήσεις, οἶον ὁράσεως τυφλότης καὶ ἀκοῆς κωφότης καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων παραπλησίως. διόπερ ἴνα στέρησιν καταλάβωμεν, δεῖ τὴν ἕξιν ἡμᾶς προκατειληφέναι, ἧς λέγεται στέρησις εἶναι ἡ στέρησις· ἀνεννόητος γάρ τις ὢν τῆς ὁράσεως οὐκ ἂν δύναιτο λέγειν, ὅτι ὅρασιν ὅδε οὐκ ἔχει, ὅπερ ἐστὶ τὸ τυφλὸν εἶναι.

3.7.50Öyleyse cisimsiz, cismin yoksunluğu ise, melekeler kavranmadıkça onların yoksunluklarının kavranması imkânsızsa ve cismin kavranamaz olduğu gösterildiyse, cisimsiz de kavranamaz olacaktır. Üstelik cisimsiz ya duyulurdur ya da düşünülür. Duyulursa, canlıların, insanların, duyuların ve durumların farklılığı, karışımlar ve on tarz hakkında daha önce söylediğimiz öteki şeyler yüzünden kavranamazdır. Düşünülürse, düşünülür şeylere yönelmemizi sağlayan duyulur şeylerin kavranması baştan verilmediğine göre, düşünülür şeylerin kavranması da baştan verilmiş olmayacak, dolayısıyla cisimsizin kavranması da.

3.7.50

εἰ οὖν στέρησις σώματός ἐστι τὸ ἀσώματον, τῶν δὲ ἕξεων μὴ καταλαμβανομένων ἀδύνατον τὰς στερήσεις αὐτῶν καταλαμβάνεσθαι, καὶ δέδεικται ὅτι τὸ σῶμα ἀκατάληπτόν ἐστιν, ἀκατάληπτον ἔσται καὶ τὸ ἀσώματον. καὶ γὰρ ἤτοι αἰσθητόν ἐστιν ἢ νοητόν. εἴτε δὲ αἰσθητόν ἐστιν, ἀκατάληπτόν ἐστι διὰ τὴν διαφορὰν τῶν ζῴων καὶ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν αἰσθήσεων καὶ τῶν περιστάσεων καὶ παρὰ τἀς ἐπιμιξίας καὶ τὰ λοιπὰ τῶν προειρημένων ἡμῖν ἐν τοῖς περὶ τῶν δέκα τρόπων Ι36–163)· εἴτε νοητόν, μὴ διδομένης αὐτόθεν τῆς τῶν αἰσθητῶν καταλήψεως, ἀφ’ ἧς ὁρμώμενοι τοῖς νοητοῖς έπιβάλλειν δοκοῦμεν, οὐδὲ ἡ τῶν νοητῶν αὐτόθεν κατάληψις δοθήσεται, διόπερ οὐδὲ ἡ τοῦ ἀσωμάτου.

3.7.51Ayrıca cisimsizi kavradığını ileri süren kimse, onu ya duyuyla ya da logos aracılığıyla kavradığını göstermelidir. Duyuyla asla; çünkü duyular duyulur şeyleri bir dayanma ve dürtme yoluyla algılıyor gibi görünür. Görme böyledir: ister bir koninin gerilmesiyle, ister görüntülerin kopup göze girmesiyle, ister ışınların ya da renklerin saçılmasıyla gerçekleşsin. İşitme de böyledir: ister çarpılmış hava, ister sesin parçacıkları kulakların çevresine taşınıp işitme pneumasına çarparak sesin algılanmasını sağlasın. Kokular burna, tatlar dile, dokunmayı harekete geçiren şeyler de aynı şekilde dokunma duyusuna çarpar.

3.7.51

ὅ τε φάσκων καταλαμβάνειν τὸ ἀσώματον ἤτοι αἰσθήσει τοῦτο παραστήσει καταλαμβάνειν ἢ διὰ λόγου. καὶ αἰσθήσει μὲν οὐδαμῶς, ἐπειδὴ αἱ μὲν αἰσθήσεις κατὰ ἐπέρεισιν καὶ νύξιν ἀντιλαμβάνεσθαι δοκοῦσι τῶν αἰσθητῶν, οἷον ἡ ὅρασις, ἐάν τε κατὰ ἔντασιν γίνηται κώνου, ἐάν τε κατὰ εἰδώλων ἀποκρίσεις τε καὶ ἐπικρίσεις, ἐάν τε <κατ᾿> ἀκτίνων ἢ χρωμάτων ἀποχύσεις, καὶ ἡ ἀκοὴ δέ, ἤν τε ὁ πεπληγμένος ἀήρ, ἤν τε τὰ μόρια τῆς φωνῆς φέρηται περὶ τὰ ὦτα καὶ πλήττῃ τὸ ἀκουστικὸν πνεῦμα ὥστε τὴν ἀντίληψιν τῆς φωνῆς ἀπεργάζεσθαι. ἀλλὰ καὶ αἱ ὀδμαὶ τῇ ῥινὶ καὶ οἱ χυμοὶ αὖ τῇ γλώττῃ προσπίπτουσιν, καὶ τὰ τὴν ἁφὴν κινοῦντα ὁμοίως τῇ ἁφῇ.

3.7.52Cisimsiz şeyler ise böyle bir dayanmaya maruz kalamaz; dolayısıyla duyuyla kavranamazlar. Logos aracılığıyla da kavranamazlar. Stoacıların dediği gibi logos bir “söylenebilir” ve cisimsizse, cisimsiz şeylerin logos aracılığıyla kavrandığını söyleyen kimse araştırılan şeyi kanıtlanmış gibi peşinen kabul etmiş olur. Çünkü biz cisimsiz bir şeyin kavranıp kavranamayacağını araştırırken o, düpedüz cisimsiz bir şeyi alıp onunla cisimsizlerin kavranmasını sağlamak istemektedir. Oysa logosun kendisi de cisimsizse, araştırılan şeyler arasındadır.

3.7.52

τὰ δὲ ἀσώματα ἐπέρεισιν τοιαύτην ὑπομένειν οὐχ οἷά τέ ἐστιν, ὥστε οὐκ ἂν δύναιτο τῇ αἰσθήσει <ταῦτα> καταλαμβάνεσθαι. ἀλλ᾿ οὐδὲ διὰ λόγου. εἰ μὲν γὰρ λεκτόν ἐστιν ὁ λόγος καὶ ἀσώματος, ὡς οἱ Στωικοί φασιν (fr. ΙΙ 166 Α.), ὁ λέγων διὰ λόγου καταλαμβάνεσθαι τὰ ἀσώματα τὸ ζητούμενον συναρπάζει. ζητούντων γὰρ ἡμῶν, εἰ δύναταί τι ἀσώματον καταλαμβάνεσθαι, αὐτ’ ὃς ἀσώματόν τι λαβὼν ἁπλῶς διὰ τούτου τὴν κατάληψιν τῶν ἀσωμάτων ποιεῖσθαι θέλει. καίτοι αὐτὸς ὁ λόγος, εἴπερ ἀσώματός ἐστι, τῆς τῶν ζητουμένων ἐστὶ μοίρας.

3.7.53Öyleyse önce bu cisimsiz şeyin, yani logosun kavrandığını biri nasıl ispat edecek? Başka bir cisimsiz şeyle ispat ederse, onun da kavrandığının ispatını isteriz, böylece sonsuza dek. Bir cisimle ispat ederse, cisimlerin kavranması da araştırma konusudur; cisimsiz logosun kavrandığını ispat etmek için kullanılan cismin kavrandığını neyle göstereceğiz? Bir cisimle gösterirsek sonsuza sürükleniriz; cisimsiz bir şeyle gösterirsek döngüsel tarza düşeriz. Logos, cisimsizse, böylece kavranamaz kaldığına göre, kimse cisimsizin onun aracılığıyla kavrandığını söyleyemez.

3.7.53

πῶς οὖν ἀποδείξει τις, ὅτι πρότερον τοῦτο τὸ ἀσώματον καταλαμβάνεται (φημὶ δὲ τὸν λόγον); εἰ μὲν γὰρ δι’ ἄλλου ἀσωμάτου, κἀκείνου ζητήσομεν τὴν ἀπόδειξιν τῆς καταλήψεως, καὶ μέχρις ἀπείρου· εἰ δὲ διὰ σώματος, ζητεῖται καὶ περὶ τῆς καταλήψεως τῶν σωμάτων· διὰ τίνος οὖν δείξομεν, ὅτι καταλαμβάνεται τὸ σῶμα τὸ εἰς ἀπόδειξιν τῆς καταλήψεως τοῦ ἀσωμάτου λόγου λαμβανόμενον; εἰ μὲν διὰ σώματος, εἰς ἄπειρον ἐκβαλλόμεθα· εἰ δὲ δι᾿ ἀσωμάτου, εἰς τὸν διάλἒντασιν ληλον τρόπον ἐκπίπτομεν. μένοντος οὖν οὕτως ἀκαταλήπτου τοῦ λόγου, εἴπερ ἀσώματός ἐστιν, οὐκ ἂν δύναιτό τις λέγειν δι’ αὐτοῦ καταλαμβάνεσθαι τὸ ἀσώματον.

3.7.54Logos bir cisimse, cisimler hakkında da kavranıp kavranamadıkları konusunda anlaşmazlık vardır. Çünkü söylendiğine göre cisimler durmadan akar; bu yüzden “şu” diye gösterilmeye bile elverişli değildir, var oldukları da düşünülmez; Platon da bu yüzden cisimlere, oluşan ama hiçbir zaman var olmayan şeyler der. Öyleyse cisimsiz hakkındaki anlaşmazlığın nasıl çözüleceğini bilemiyorum; çünkü az önce söylenen saçmalıklar yüzünden bu anlaşmazlığın ne bir cisimle ne de cisimsiz bir şeyle çözülebileceğini görüyorum. Demek ki cisimsiz şeyleri logosla kavramak da mümkün değildir.

3.7.54

εἰ δὲ σῶμά ἐστιν ὁ λόγος, ἐπεὶ καὶ περὶ τῶν σωμάτων διαπεφώνηται, πότερον καταλαμβάνεται ἢ οὔ, διὰ τὴν λεγομένην συνεχῆ ῥύσιν αὐτῶν, ὧς μηδὲ τὴν ‘τόδε’ δεῖξιν ἐπιδέχεσθαι, μηδὲ εἶναι νομίζεσθαι, παρὸ καὶ ὁ Πλάτων’ (Theaet. p. 152 E) γινόμενα μέν, ὄντα δὲ οὐδέποτε καλεῖ τὰ σώματα, ἀπορῶ πῶς ἐπικριθήσεται ἡ περὶ τοῦ ἀσωμάτου διαφωνία, μήτε σώματι μήτε ἀσωμάτῳ ταύτην ὁρῶν ἐπικρίνεσθαι δυναμένην διὰ τἀς μικρῷ πρόσθεν εἰρημένας ἀτοπίας. οὐκοῦν οὐδὲ λόγῳ δυνατόν ἐστι καταλαμβάνειν τὰ ἀσώματα.

3.7.55Cisimsiz ne duyuya düşüyor ne de logosla kavranıyorsa, hiçbir şekilde kavranamaz.

Öyleyse ne cismin ne de cisimsiz şeylerin varlığı hakkında kesin bir şey ileri sürmek mümkün olmadığına göre, elementler hakkında da, belki elementlerden sonra gelen şeyler hakkında da yargıyı askıya almak gerekir; çünkü bunların bir kısmı cisim, bir kısmı cisimsizdir ve ikisi hakkında da güçlükler ortaya konmuştur. Her hâlükârda, hem etkin hem de maddi ilkeler hakkında bu yüzden yargıyı askıya almak gerektiğinden, ilkeler hakkındaki söz bir çıkmazdır.

3.7.55

εἰ δὲ μήτε αἰσθήσει ὑποπίπτει μήτε διὰ λόγου καταλαμβάνεται, οὐδ’ ἂν ὅλως καταλαμβάνοιτο. Εἰ τοίνυν μήτε περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ σώματος μήτε περὶ τῶν ἀσωμάτων οἷόν τέ ἐστι διαβεβαιώσασθαι, καὶ περὶ τῶν στοιχείων ἐστὶν ἐφεκτέον, τάχα δὲ καὶ περὶ τῶν μετὰ τὰ στοιχεῖα, εἴγε τούτων τὰ μὲν σώματα, τὰ δὲ ἀσώματα, καὶ περὶ ἀμφοτέρων ἠπόρηται. πλὴν ἀλλὰ τῶν τε δραστικῶν ἀρχῶν καὶ τῶν ὑλικῶν διὰ ταῦτα ἐφεκτῶν οὐσῶν ἄπορός ἐστιν ὁ περὶ ἀρχῶν λόγος.

3.8.568. Bölüm: Kaynaşma üzerine

Bunları bir yana bıraksak bile, ne değme ve dokunma ne de herhangi bir kaynaşma ya da karışma varken, bileşik cisimlerin ilk elementlerden nasıl meydana geldiğini söylüyorlar? Dokunmanın hiçbir şey olmadığını az önce, cismin varlığını tartışırken hatırlattım; kaynaşmanın nasıl olduğunun da onların söyledikleri açısından mümkün olmadığını kısaca göstereceğim. Kaynaşma hakkında çok şey söylenir; dogmatiklerin bu konudaki görüşleri neredeyse sayısızdır. Bu yüzden çözümsüz anlaşmazlıkla birlikte konunun kavranamazlığı da hemen sonuç olarak çıkarılabilir. Biz ise eserin amacı gereği her birine ayrı ayrı karşı çıkmaktan şimdi vazgeçiyor, şimdilik şunları söylemenin yeteceğini düşünüyoruz.

3.8.56

Ἱνα δὲ καὶ ταῦτα παραλίπῃ τις, πῶς ἄρα καὶ γίνεσθαί φασι τὰ συγκρίματα ἐκ τῶν πρώτων στοιχείων, μήτε θίξεως καὶ ἁφῆς ὑπαρχούσης μήτε κράσεως ἢ μίξεως ὅλως; ὅτι μὲν γὰρ οὐδέν ἐστιν ἡ ἁφή, μικρῷ πρόσθεν ὑπέμνησα (§ 45–46), ὅτε περὶ τῆς ὑποστάσεως τοῦ σώματος διελεγόμην· ὅτι δὲ οὐδὲ ὁ τρόπος τῆς κράσεως ὅσον ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ὐπ’ αὐτῶν δυνατός ἐστι, διὰ βραχέων ἐπιστήσω. πολλὰ μὲν γὰρ λέγεται περὶ κράσεως, καὶ σχεδὸν ἀνήνυτοι περὶ τοῦ προκειμένου σκέμματός εἰσι παρὰ τοῖς δογματιτόδε κοῖς στάσεις· ὅθεν εὐθέως ἅμα τῇ ἀνεπικρίτῳ διαφωνίᾳ καὶ τὸ ἀκατάληπτον τοῦ σκέμματος συνάγοιτ᾿ ἄν. ἡμεῖς δὲ νῦν τὴν πρὸς ἕκαστον αὐτῶν ἀντίρρησιν παραιτησάμενοι διὰ τὴν πρόθεσιν τῆς συγγραφῆς, τάδε λέξειν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀποχρώντως ὑπολαμβάνομεν.

3.8.57Dediklerine göre kaynaşan şeyler ousia ile keyfiyetlerden oluşur. Öyleyse biri, ya bunların ousia'larının karıştığını ama keyfiyetlerinin hiç karışmadığını, ya keyfiyetlerinin karıştığını ama ousia'larının karışmadığını, ya ikisinin de karışmadığını, ya da ikisinin de birbiriyle birleştiğini söyleyecektir. Ne keyfiyetler ne de ousia'lar birbiriyle karışmıyorsa, kaynaşma düşünülemez olur. Çünkü kaynaşan şeyler sayılan yolların hiçbiriyle birbirine karışmıyorsa, onlardan tek bir duyum nasıl doğabilir?

3.8.57

Τὰ κιρνάμενα ἐξ οὐσίας καὶ ποιοτήτων συγκεῖσθαι φασίν. ἤτοι οὖν τἀς μὲν οὐσίας αὐτῶν μίγνυσθαι φήσει τις, τὰς δὲ ποιότητας μηδαμῶς, ἢ τὰς μὲν ποιότητας ἀναμίγνυσθαι, μηκέτι δὲ τὰς οὐσίας, ἢ μηθέτερον ἀναμίγνυσθαι θατέρῳ, ἢ ἀμφότερα ἑνοῦσθαι ἀλλήλοις. ἀλλ᾿ εἰ μὲν οὔτε αἱ ποιότητες οὔτε αἱ οὐσίαι ἀναμίγνυνται ἀλλήλοις, ἀνεπινόητος ἔσται ἡ κρᾶσις· πῶς γὰρ μία αἴσθησις ἀπὸ τῶν κιρναμένων γίνεσθαι συμβήσεται, εἴγε κατὰ μηδὲν τῶν προειρημένων μίγνυται ἀλλήλοις τὰ κιρνάμενα;

3.8.58Keyfiyetlerin yalnızca yan yana durduğu, ousia'ların ise karıştığı söylenirse, bu söz de saçma olur; çünkü kaynaşmalarda keyfiyetleri ayrı ayrı algılamayız, kaynaşan şeylerden ortaya çıkan tek bir keyfiyet olarak duyarız. Biri keyfiyetlerin karıştığını, ousia'ların ise hiç karışmadığını söylerse imkânsız şeyler söylemiş olur. Çünkü keyfiyetlerin varlığı ousia'larda bulunur; bu yüzden keyfiyetlerin ousia'lardan ayrılıp bir yerde kendi başlarına birbirine karıştığını, ousia'ların ise keyfiyetsiz olarak ayrı kaldığını söylemek gülünç olur.

3.8.58

εἰ δὲ αἱ μὲν ποιότητες ἁπλῶς παρακεῖσθαι λεχθεῖεν ἀλλήλαις, αἱ δὲ οὐσίαι μίγνυσθαι, καὶ οὕτως ἄτοπον ἂν εἴη τὸ λεγόμενον· οὐ γὰρ κεχωρισμένων τῶν ποιοτήτων τῶν ἐν ταῖς κράσεσιν ἀντιλαμβανόμεθα, ἀλλ᾿ ὡς μιᾶς ἀπὸ τῶν κιρναμένων ἀποτελουμένης αἰσθανόμεθα. εἰ δὲ τὰς μὲν ποιότητας μίγνυσθαι λέγοι τις, τὰς δὲ οὐσίας μηδαμῶς, ἀδύνατα λέξει· ἡ γὰρ τῶν ποιοτήτων ὑπόστασις ἐν ταῖς οὐσίαις ἐστίν, διόπερ γελοῖον ἂν εἴη λέγειν, ὧς αἱ μὲν ποιότητες χωρισθεῖσαι τῶν οὐσιῶν [καὶ] ἰδίᾳ μίγνυνταί που ἀλλήλαις, ἄποιοι δὲ αἱ οὐσίαι χωρὶς ὑπολείπονται.

3.8.59Geriye, kaynaşan şeylerin hem keyfiyetlerinin hem de ousia'larının birbirinin içinden geçtiğini ve karışarak kaynaşmayı meydana getirdiğini söylemek kalıyor. Bu ise öncekilerden daha saçmadır; çünkü böyle bir kaynaşma imkânsızdır. Örneğin on kotyle suya bir kotyle baldıran özü karıştırılırsa, baldıranın bütün suyla kaynaştığı söylenebilir; nitekim karışımdan en küçük bir parça bile alınsa, baldıranın etkisiyle dolu olduğu görülür.

3.8.59

λείπεται λέγειν, ὅτι καὶ αἱ ποιότητες τῶν κιρναμένων καὶ αἱ οὐσίαι χωροῦσι δι’ ἀλλήλων καὶ μιγνύμεναι τὴν κρᾶσιν ἀποτελοῦσιν. ὃ τῶν προειρημένων ἐστὶν ἀτοπώτερον’ ἀδύνατος γάρ ἐστιν ἡ τοιαύτη κρᾶσις. οἶον γοῦν ἐὰν δέκα κοτύλαις ὕδατος κωνείου χυλοῦ κοτύλη μιχθῇ, παντὶ τῷ ὕδατι συνανακίρνασθαι ἂν λέγοιτο τὸ κώνειον· εἰ γοῦν καί τι βραχύτατον μέρος τοῦ μίγματος λάβοι τις, εὑρήσει πεπληρωμένον αὐτὸ τῆς τοῦ κωνείου δυνάμεως.

3.8.60Kaynaşma gerçekleşsin diye baldıran, ousia'ların ve keyfiyetlerin birbirinin içinden geçmesiyle suyun her parçasına karışıyor, bütünüyle suyun bütünü boyunca yayılıyorsa ve her parçada birbiri boyunca yayılan şeyler eşit yer kaplıyor, dolayısıyla birbirine eşit oluyorsa, bir kotyle baldıran on kotyle suya eşit olacaktır. Bu durumda, kaynaşmanın bu şekilde gerçekleştiği varsayımına bakılırsa, karışımın ya yirmi kotyle ya da yalnız iki kotyle olması gerekir. Varsayımın mantığına göre yirmi kotyleye bir kotyle su daha eklenirse, ölçünün kırk kotyle ya da yine yalnız iki kotyle olması gerekir; çünkü bir kotyleyi, boyunca yayıldığı yirmi kotyle kadar, yirmi kotyleyi de eşitlendiği bir kotyle kadar düşünmek mümkündür.

3.8.60

εἰ δὲ ἐπιμίγνυται τὸ κώνειον παντὶ μέρει τοῦ ὕδατος καὶ παρεκτείνεται αὐτῷ ὅλον ὅλῳ κατά τε τὴν τῶν οὐσιῶν καὶ τῶν ποιοτήτων ωὐτῶν δι’ ἀλλήλων δίοδον, ἴν’ οὕτως ἡ κρᾶσις γένηται, τὰ δὲ παρεκτεινόμενα ἀλλήλοις καθ’ ἅπαν μέρος τὸν ἴσον ἐπέχει τόπον, διὸ καὶ ἴσα ἀλλήλοις ἐστίν, ἴση ἔσται ἡ κοτύλη τοῦ κωνείου ταῖς δέκα κοτύλαις τοῦ ὕδατος, ὡς εἴκοσι κοτύλας ὀφείλειν εἶναι τὸ μῖγμα ἢ δύο μόνας, ὅσον ἐπὶ τῇδε τῇ ὑποθέσει τοῦ τρόπου τῆς κράσεως· καὶ κοτύλης πάλιν ὕδατος ταῖς εἴκοσι κοτύλαις ὅσον ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς ὑποθέσεως ἐπεμβληθείσης τεσσαράκοντα κοτυλῶν ὀφείλει τὸ μέτρον εἶναι ἢ πάλιν δύο μόνων, ἐπειδὴ καὶ τὴν κοτύλην εἴκοσι κοτύλας ἐνδέχεται νοεῖν, ὅσαις παρεκτείνεται, καὶ τὰς εἲκοσι κοτύλας μίαν, ἡ συνεξισοῦνται.

3.8.61Böylece birer kotyle ekleyip aynı şekilde akıl yürüterek, kaynaşmanın bu şekilde gerçekleştiği varsayımına bakılırsa, karışımın görünen yirmi kotylesinin yirmi binden fazla, aynı zamanda da yalnız iki kotyle olması gerektiği sonucuna varılabilir; bu ise saçmalığın son sınırıdır. Demek ki kaynaşmayla ilgili bu varsayım da saçmadır.

3.8.61

δυνατὸν δὲ οὕτω κατὰ μίαν κοτύλην ἐπεμβάλλοντα καὶ ὁμοίως συλλογιζόμενον συνάγειν, ὅτι αἱ εἴκοσιν ὁρώμεναι τοῦ μίγματος κοτύλαι δισμύριαί που καὶ πρὸς ὀφείλουσιν εἶναι ὅσον ἐπὶ τῇ ὑποθέσει τοῦ τρόπου τῆς κράσεως, αἱ δὲ αὐταὶ καὶ δύο μόναι· ὅπερ ἀπεμφάσεως ὑπερβολὴν οὐκ ἀπολέλοιπεν. οὐκοῦν ἄτοπός ἐστι καὶ αὕτη ἡ ὑπόθεσις τῆς κράσεως.

3.8.62Ne yalnız ousia'ların ne yalnız keyfiyetlerin ne ikisinin birden ne de hiçbirinin birbirine karışmasıyla kaynaşma meydana gelebiliyorsa ve bunların dışında bir şey düşünmek mümkün değilse, kaynaşmanın, genel olarak da karışmanın nasıl gerçekleştiği düşünülemez. Bu yüzden element denen şeyler ne birbirine değerek yan yana konmakla ne de kaynaşıp karışmakla bileşik cisimleri meydana getirebiliyorsa, dogmatiklerin tabiat öğretisi bu akıl yürütmeye göre de düşünülemezdir.

3.8.62

εἰ δὲ οὔτε τῶν οὐσιῶν μόνων μιγνυμένων ἀλλήλαις οὔτε τῶν ποιοτήτων μόνων οὔτε ἀμφοτέρων οὔτε οὐθετέρου δύναται γίνεσθαι κρᾶσις, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν οἷόν τέ ἐστιν ἐπινοεῖν, ἀνεπινόητος ὁ τρόπος τῆς τε κράσεως καὶ ὅλως τῆς μίξεως ἐστίν. διόπερ εἰ μήτε κατὰ θίξιν παρατιθέμενα ἀλλήλοις τὰ καλούμενα στοιχεῖα μήτε ἀνακιρνώμενα ἢ μιγνύμενα ποιητικὰ τῶν συγκριμάτων εἷναι δύναται, ἀνεπινόητός ἐστιν ἡ κατὰ τούς δογματικούς φυσιολογία καὶ ὅσον ἐπὶ τούτῳ τῷ λόγῳ.

3.9.639. Bölüm: Hareket üzerine

Söylenenlere ek olarak, hareketler hakkındaki söze de dikkat çekebilir, dogmatiklerin tabiat öğretisinin bu bakımdan da nasıl imkânsız sayılabileceğini gösterebiliriz. Çünkü bileşik cisimlerin her hâlükârda elementlerin ve etkin ilkenin bir hareketiyle meydana gelmesi gerekir. Öyleyse hiçbir hareket türü üzerinde uzlaşılmadığını hatırlatırsak, sayılan bütün varsayımlar kabul edilse bile dogmatiklerin fizik dedikleri sözü boş yere uzattıkları açıkça görülecektir.

3.9.63

Πρὸς δὲ τοῖς προειρημένοις ἦν ἐπιστῆσαι τῷ περὶ τῶν κινήσεων λόγῳ, καὶ ὧς ἀδύνατος ἂν εἶναι νομισθείη ἡ κατὰ τοὺς δογματικοὺς φυσιολογία. πάντως γὰρ κατά τινα κίνησιν τῶν τε στοιχείων καὶ τῆς δραστικῆς ἀρχῆς ὀφείλει γίνεσθαι τὰ συγκρίματα. ἐὰν οὖν ὐπομνήσωμεν, ὅτι μηδὲν εἶδος κινήσεως ὁμολογεῖται, σαφὲς ἔσται ὅτι καὶ διδομένων καθ’ ὑπόθεσιν τῶν προειρημένων ἀπάντων μάτην ὁ καλούμενος φυσικὸς λόγος τοῖς δογματικοῖς διεξώδευται.

3.10.6410. Bölüm: Yer değiştirme hareketi üzerine

Hareket konusunu daha eksiksiz ele aldıkları düşünülenler, hareketin altı türü olduğunu söyler: yer değiştirme, tabiattaki dönüşüm, büyüme, küçülme, oluş ve yok oluş. Biz de hareketin bu türlerinin her biri üzerinde ayrı ayrı duracağız; yer değiştirmeden başlayalım. Dogmatiklere göre bu, hareket eden şeyin ya bütünüyle ya da parçalarıyla bir yerden başka bir yere geçtiği harekettir: bütünüyle geçiş yürüyenlerde, parçalarla geçiş ise merkezi çevresinde dönen kürede görülür; çünkü küre bütünüyle aynı yerde kalırken parçaları yer değiştirir.

3.10.64

Φᾶσί τοίνυν οἱ δοκοῦντες ἐντελέστερον περὶ κινήσεως διειληφέναι (Aristot. Cat. p. 15 a 13) ἐξ εἴδη ταύτης ὑπάρχειν, τοπικὴν μετάβασιν, φυσικὴν μεταβολήν, αὔξησιν, μείωσιν, γένεσιν, φθοράν. ἡμεῖς οὖν ἑκάστῳ τῶν προειρημένων εἰδῶν τῆς κινήσεως κατ’ ἰδίαν ἐπιστήσομεν, ἀπὸ τῆς τοπικῆς μεταβάσεως ἀρξάμενοι. ἔστιν οὖν αὕτη κατὰ τοὺς δογματικοὺς καθ’ ἣν τόπον ἐκ τόπου μετέρχεται τὸ κινούμενον ητοι καθ’ ὁλότητα ἢ κατὰ μέρος, <καθ’> ὅλον μὲν ἐπὶ τῶν περιπατούντων, κατὰ μέρος δὲ ὧς ἐπὶ τῆς περὶ κέντρῳ κινουμένης σφαίρας· ὅλης γὰρ αὐτῆς μενούσης ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ τὰ μέρη τούς τόπους ἀμείβει.

3.10.65Hareket hakkında, sanırım, üç temel görüş ortaya çıkmıştır. Gündelik hayat ve bazı filozoflar hareketin var olduğunu kabul eder; Parmenides, Melissos ve başka bazıları var olmadığını söyler; Skeptikler ise hareketin var olmasının var olmamasından daha fazla söz konusu olmadığını söylemiştir: görünen şeylere bakılırsa hareket var gibidir, felsefi akıl yürütmeye bakılırsa yoktur. Biz de hareketin var olduğunu kabul edenlerle hiçbir hareketin olmadığını ileri sürenlerin birbirine karşı söylediklerini ortaya koyacağız; anlaşmazlığı eş güçlü bulursak, söylenenler açısından hareketin var olmasının var olmamasından daha fazla söz konusu olmadığını söylemek zorunda kalacağız.

3.10.65

τρεῖς δέ, οἶμαι, γεγόνασιν αἱ ἀνωτάτω περὶ κινήσεως στάσεις. ὁ μὲν γὰρ βίος καί τινες τῶν φιλοσόφων εἶναι κίνησιν ὑπολαμβάνουσιν, μὴ εἶναι δὲ Παρμενίδης τε καὶ Μέλισσος καὶ ἄλλοι τινές, μὴ μᾶλλον δὲ εἷναι ἢ μὴ εἶναι ἔφασαν οἱ σκεπτικοί· ὅσον μὲν γὰρ ἐπὶ τοῖς φαινομένοις δοκεῖν εἶναι κίνησιν, ὅσον δὲ ἐπὶ τῷ φιλοσόφῳ λόγῳ μὴ ὑπάρχειν. ἡμεῖς οὖν ἐκθέμενοι τὴν ἀντίρρησιν τῶν τε εἶναι κίνησιν ὑπολαμβανόντων καὶ τῶν μηδὲν εἷναι κίνησιν ἀποφαινομένων, ἐὰν τὴν διαφωνίαν εὑρίσκωμεν ἰσοσθενῆ, μὴ μᾶλλον εἶναι ἢ μὴ εἶναι κίνησιν λέγειν ἀναγκασθησόμεθα ὅσον ἐπὶ τοῖς λεγομένοις.

3.10.66Hareketin var olduğunu söyleyenlerden başlayalım.

Bunlar en çok apaçıklığa dayanır. “Hareket yoksa,” derler, “güneş doğudan batıya nasıl gider? Bize yaklaşıp bizden uzaklaşmasıyla meydana gelen yılın mevsimlerini nasıl oluşturur? Limandan açılan gemiler, önceki limandan çok uzaktaki başka limanlara nasıl varır? Hareketi ortadan kaldıran kimse evinden nasıl çıkıp yine geri döner?” Onlara göre bunlara hiçbir şekilde karşı çıkılamaz. Bu yüzden Kinik filozoflardan biri, kendisine hareket aleyhindeki akıl yürütme sorulunca hiçbir cevap vermemiş, kalkıp yürümüş, hareketin var olduğunu fiilen ve apaçıklıkla göstermiştir.

İşte bunlar karşı görüşte olanları böyle utandırmaya çalışır;

3.10.66

ἀρξώμεθα δὲ ἀπὸ τῶν ὑπάρχειν αὐτὴν λεγόντων. Οὗτοι δὴ τῇ ἐναργείᾳ μάλιστα ἐπερείδονται· εἰ γὰρ μὴ ἔστι, φασί, κίνησις, πῶς μὲν ἀπὸ ἀνατολῶν ἐπὶ δυσμὰς ὁ ἥλιος φέρεται, πῶς δὲ τἀς τοῦ ἔτους ὥρας ποιεῖ, παρὰ τοὺς πρὸς ἡμᾶς συνεγγισμοὺς αὐτοῦ καὶ τὰς ἀφ᾿ ἡμῶν ἀποστάσεις γιγνομένας; ἢ πῶς νῆες ἀπὸ λιμένων ἀναχθεῖσαι καταίρουσιν ἐπὶ λιμένας ἄλλους πάμπολυ τῶν προτέρων ἀφεστῶτας; τίνα δὲ τρόπον ὁ τὴν κίνησιν ἀναιρῶν πρόεισι τῆς οἰκίας καὶ αὖθις ἀναστρέφει; ταῦτα δὴ τελέως ἀναντίρρητα εἶναι. διὸ καὶ τῶν κυνικῶν τις ἐρωτηθεὶς <τὸν> κατὰ τῆς κινήσεως λόγον οὐδὲν ἀπεκρίνατο, ἀνέστη δὲ καὶ ἐβάδισεν, ἔργῳ καὶ διὰ τῆς ἐναργείας παριστάς, ὅτι ὑπαρκτή ἐστιν ἡ κίνησις. Οὗτοι μὲν οὖν οὕτω δυσωπεῖν ἐπιχειροῦσι τούς τῆς ἐναντίας αὐτοῖς στάσεως ὄντας·

3.10.67hareketin varlığını ortadan kaldıranlar ise şu türden akıl yürütmelere girişir. Bir şey hareket ediyorsa, ya kendi kendisi tarafından ya da başka bir şey tarafından hareket ettirilir. Başka bir şey tarafından hareket ettiriliyorsa, [sonsuza düşülür]. Çünkü başka bir şey tarafından hareket ettirildiği söylenen şey, ya sebepsiz hareket eder ya da bir sebeple. Hiçbir şeyin sebepsiz meydana gelmediğini söylerler. Bir sebeple hareket ediyorsa, onun hareketine yol açan sebep onu hareket ettiren olur; böylece az önce söylenen yaklaşıma göre sonsuza düşülür.

3.10.67

οἱ δὲ τὴν ὕπαρξιν τῆς κινήσεως ἀναιροῦντες λόγοις ἐπιχειροῦσι τοιούτοις. εἰ κινεῖταί τι, ἤτοι ὑφ’ ἑαυτοῦ κινεῖται ἢ ὑφ’ ἑτέρου. ἀλλ᾿ εἰ μὲν ὑφ’ ἑτέρου, <. . . . . . . . . >. τὸ γὰρ λεγόμενον ὑφ’ ἑτέρου κινεῖσθαι ἤτοι ἀναιτίως κινηθήσεται ἢ κατά τινα αἰτίαν. ἀναιτίως μὲν οὐδέν φασι γίνεσθαι· εἰ δὲ κατά τινα αἰτίαν κινεῖται, ἡ αἰτία, καθ᾿ ἣν κινεῖται, κινητικὴ αὐτοῦ γενήσεται, ὅθεν εἰς ἄπειρον ἐκπίπτει κατὰ τὴν μικρῷ πρόσθεν εἰρημένην ἐπιβολήν.

3.10.68Üstelik hareket ettiren etkinlikte bulunuyorsa ve etkinlikte bulunan hareket ediyorsa, onun da kendisini hareket ettiren başka bir şeye, ikincinin de üçüncüye ihtiyacı olacak, böylece sonsuza dek; sonuçta hareketin bir başlangıcı olmaz, bu ise saçmadır. Demek ki hareket eden her şey başka bir şey tarafından hareket ettirilmez. Kendi kendisi tarafından da hareket ettirilmez. Çünkü hareket ettiren her şey ya iterek ya çekerek ya yukarı kaldırarak ya da bastırarak hareket ettirdiğine göre, kendi kendini hareket ettiren şeyin de kendini bu yollardan biriyle hareket ettirmesi gerekecektir.

3.10.68

ἄλλως τε καὶ εἰ τὸ κινοῦν ἐνεργεῖ, τὸ δὲ ἐνεργοῦν κινεῖται, κἀκεῖνο δεήσεται κινοῦντος ἑτέρου, καὶ τὸ δεύτερον τρίτου, καὶ μέχρις ἀπείρου, ὡς ἄναρχον γίνεσθαι τὴν κίνησιν· ὅπερ ἄτοπον. οὐκ ἄρα πᾶν τὸ κινούμενον ὑφ᾿ ἑτέρου κινεῖται. ἀλλ᾿ οὐδὲ ὑφ᾿ ἑαυτοῦ. ἐπεὶ <γὰρ> πᾶν τὸ κινοῦν ἤτοι προωθοῦν κινεῖ ἢ ἐπισπώμενον ἢ ἀνωθοῦν ἢ ἐνθλῖβον, δεήσει τὸ ἑαυτὸ κινοῦν κατά τινα τῶν προειρημένων τρόπων ἑαυτὸ κινεῖν.

3.10.69Kendini iterek hareket ettiriyorsa kendi arkasında, çekerek ettiriyorsa kendi önünde, yukarı kaldırarak ettiriyorsa kendi altında, bastırarak ettiriyorsa kendi üstünde bulunacaktır. Oysa bir şeyin kendi üstünde, önünde, altında ya da arkasında bulunması imkânsızdır; demek ki bir şeyin kendi kendisi tarafından hareket ettirilmesi imkânsızdır. Hiçbir şey ne kendi kendisi ne de başka bir şey tarafından hareket ettirilmiyorsa, hiçbir şey hareket etmez.

3.10.69

ἀλλ᾿ εἰ μὶν προωστικῶς ἑαυτὸ κινεῖ, ἔσται ἐξόπισθεν ἑαυτοῦ, εἰ δὲ ἐπισπαστικῶς, ἒμπροσθεν, εἰ δὲ ἀνωστικῶς, ὑποκάτω, εἰ δὲ ἐνθλιπτικῶς, ἐπάνω. ἀδύνατον δὲ αὐτό τι ἑαυτοῦ ἐπάνω εἶναι ἢ ἔμπροσθεν ἢ ὑποκάτω ἢ ὀπίσω· ἀδύνατον ἄρα ὑφ᾿ ἑαυτοῦ τι κινεῖσθαι. εἰ δὲ μήτε ὑφ᾿ ἑαυτοῦ τι κινεῖται μήτε ὑφ᾿ ἑτέρου, οὐδὲ κινεῖταί τι.

3.10.70Biri dürtüye ve prohairesise sığınırsa, ona bize bağlı olan şeyler hakkındaki anlaşmazlığı ve bu anlaşmazlığın çözümsüz kaldığını hatırlatmak gerekir; çünkü şimdiye kadar bir hakikat ölçütü bulamadık.

3.10.70

εἰ δέ τις ἐπὶ τὴν ὁρμὴν καὶ τὴν προαίρεσιν καταφεύγοι, ὑπομνηστέον αὐτὸν τῆς περὶ τοῦ ἐφ’ ἡμῖν διαφωνίας, καὶ ὅτι ἀνεπίκριτος αὕτη καθέστηκεν, κριτήριον ἡμῶν τῆς ἀληθείας ἄχρι νυν οὐχ εὑρηκότων.

3.10.71Şunu da söylemek gerekir. Bir şey hareket ediyorsa, ya bulunduğu yerde hareket eder ya da bulunmadığı yerde. Bulunduğu yerde hareket etmez; çünkü orada bulunuyorsa orada kalıyordur. Bulunmadığı yerde de hareket etmez; çünkü bir şey bulunmadığı yerde ne bir şey yapabilir ne de bir şeye maruz kalabilir. Demek ki hiçbir şey hareket etmez. Bu akıl yürütme Kronos lakaplı Diodoros'undur; birçok itirazla karşılaşmıştır. Eserin tarzı gereği bunlardan en etkili olanlarını, bize doğru görünen değerlendirmeyle birlikte ortaya koyacağız.

3.10.71

Ἒτι κἀκεῖνο λεκτέον. εἰ κινεῖταί τι, ἤτοι ἐν ᾧ ἔστι τόπῳ κινεῖται ἢ ἑν ᾧ οὐκ ἔστιν. οὔτε δὲ ἐν ᾧ ἔστιν· μένει γὰρ ἐν αὐτῷ, εἴπερ ἐν αὐτῷ ἔστιν· οὔτε ἐν ᾧ μὴ ἔστιν· ὅπου γάρ τι μὴ ἔστιν, ἐκεῖ οὐδὲ δρᾶσαί τι οὐδὲ παθεῖν δύναται. οὐκ ἄρα κινεῖταί τι. οὗτος δὲ ὁ λόγος ἔστι μὴν Διοδώρου τοῦ Κρόνου, πολλῶν δὲ ἀντιρρήσεων τετύχηκεν, ὧν τὰς πληκτικωτέρας πληκτικωτέρας διὰ τὸν τρόπον τῆς συγγραφῆς ἐκθησόμεθα μετὰ τῆς φαινομένης ἡμῖν ἐπικρίσεως.

3.10.72Bazıları, bir şeyin bulunduğu yerde hareket edebileceğini söyler: örneğin merkezleri çevresinde dönen küreler aynı yerde kalarak hareket eder. Bunlara karşı akıl yürütmeyi kürenin parçalarının her birine aktarmak ve akıl yürütme açısından kürenin parçalar bakımından da hareket etmediğini hatırlatarak hiçbir şeyin bulunduğu yerde de hareket etmediği sonucuna varmak gerekir.

3.10.72

φασὶν οὖν τινες, ὅτι δύναταί τι ἐν ᾡ ἔστι τόπω κινεῖσθαι· τἀς γοῦν περὶ τοῖς κέντροις περιδινουμένας σφαίρας ἐν τῷ αὐτῶ μενούσας τόπω κινεῖσθαι. πρὸς οὓς μεταφέρειν χρὴ τὸν λόγον ἐφ’ ἕκαστον τῶν μερῶν τῆς σφαίρας, καὶ ὑπομιμνῄσκοντας, ὅτι ὅσον ἐπὶ τῷ λόγῳ μηδὲ κατὰ μέρη κινεῖται, συνάγειν ὅτι μηδὲ ἐν ᾧ ἔστι τόπῳ κινεῖταί τι.

3.10.73Hareket eden şeyin iki yeri olduğunu, yani hem bulunduğu yeri hem de doğru gittiği yeri olduğunu söyleyenlere karşı da aynısını yapacağız. Onlara, hareket eden şeyin bulunduğu yerden öteki yere ne zaman geçtiğini soracağız: birinci yerdeyken mi, yoksa ikinci yerdeyken mi? Birinci yerdeyken ikinci yere geçmez, çünkü hâlâ birinci yerdedir; birinci yerde değilken de oradan geçmiş olmaz.

3.10.73

τὸ δὲ αὐτὸ ποιήσομεν καὶ πρὸς τούς λέγοντας, ὅτι τὸ κινούμενον δυεῖν ἔχεται τόπων, τοῦ τε ἐν ᾧ ἔστι καὶ τοῦ εἰς ὃν φέρεται. πευσόμεθα γάρ αὐτῶν, πότε φέρεται τὸ κινού- μένον ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἔστι τόπου εἰς τὸν ἕτερον, ἆρα ὅτε ἐν τῷ πρώτῳ τόπῳ ἔστιν ἢ ὅτε ἐν τῷ δευτέρῳ. ἀλλ’ ὅτε μὲν ἐν τῷ πρώτῳ τόπῳ ἒστιν, οὐ μετέρχεται εἰς τὸν δεύτερον· ἔτι γὰρ ἐν τῷ πρώτῳ ἐστιν· ὅτε δὲ οὐκ ἔστιν ἐν τούτῳ, οὐ μετέρχεται ἀπ’ αὐτοῦ.

3.10.74Üstelik bu cevap araştırılan şeyi kanıtlanmış gibi peşinen kabul eder: bir şey bulunmadığı yerde etkinlikte de bulunamaz; hareket ettiğini hiç kabul etmediği bir şeyin bir yere doğru gittiğini de kimse kabul etmez elbette.

3.10.74

πρὸς τῷ καὶ συναρπάζεσθαι τὸ ζητούμενον· ἐν ᾦ γὰρ μὴ ἔστιν, οὐδὲ ἐνεργεῖν ἐν αὐτῷ δύναται· οὐ γὰρ δήπου φέρεσθαι εἴς τινα τόπον συγχωρήσει τις ἐκεῖνο ἁπλῶς ὃ μὴ δίδωσι κινεῖσθαι.

3.10.75Bazıları da şunu söyler: yer iki anlamda kullanılır; biri geniş anlamda, örneğin evin benim yerim olması gibi; öteki dar anlamda, örneğin bedenimin yüzeyini saran hava gibi. Hareket eden şeyin bir yerde hareket ettiği söylenirken dar anlamdaki yer değil, geniş anlamdaki yer kastedilir. Bunlara karşı geniş anlamdaki yeri alt bölümlere ayırarak şunu söylemek mümkündür: hareket ettiği söylenen cisim bu yerin bir kısmında asıl anlamıyla bulunur, yani dar anlamdaki kendi yerinde; bir kısmında ise bulunmaz, yani geniş anlamdaki yerin geri kalan kısımlarında. Sonra, bir şeyin ne bulunduğu yerde ne de bulunmadığı yerde hareket edebileceği sonucuna vararak, mecazi olarak geniş anlamda yer denen yerde de hiçbir şeyin hareket edemeyeceğini çıkarabiliriz. Çünkü bu yer, şeyin dar anlamda bulunduğu yerle dar anlamda bulunmadığı yerden oluşur; bunların hiçbirinde ise bir şeyin hareket edemeyeceği gösterilmiştir.

3.10.75

τινὲς μέντοι κἀκεῖνο φασίν· τόπος λέγεται διχῶς, ὁ μὲν ἐν πλάτει, οἷον ὡς ἐμοῦ ἡ οἰκία, ὁ δὲ πρὸς ἀκρίβειαν, ὧς λόγου χάριν ὁ περιτετυπωκώς μου τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ σώματος ἀήρ. λέγεται οὖν ἐν τόπῳ κινεῖσθαι τὸ κινούμενον οὐκ ἐν τῷ πρὸς ἀκρίβειαν ἀλλ’ ἐν τῷ κατὰ πλάτος. πρὸς οὓς ἔνεστιν ὑποδιαιροῦντας τὸν ἐν πλάτει τόπον λέγειν, ὅτι τούτου ἐν ᾧ μὲν ἔστι κυρίως τὸ κινεῖσθαι λεγόμενον σῶμα, ὧς ἐν τῷ πρὸς ἀκρίβειαν αὐτοῦ τόπῳ, ἐν ᾧ δὲ οὐκ ἒστιν, ὧς ἐν τοῖς λοιποῖς μέρεσι τοῦ κατὰ πλάτος τόπου· εἶτα συνάγοντας, ὅτι μήτε ἐν ᾧ ἔστι τόπῳ κινεῖσθαί τι δύναται μήτε ἐν ᾧ μὴ ἔστιν, ἐπιλογίζεσθαι, ὅτι μηδὲ ἐν τῷ κατὰ πλάτος καταχρηστικῶς λεγομένῳ τόπῳ κινεῖσθαί τι δύναται· συστατικὰ γάρ ἐστιν αὐτοῦ τό τε ἐν ᾧ ἔστι πρὸς ἀκρίβειαν καὶ ἐν ᾧ πρὸς ἀκρίβειαν οὐκ ἔστιν, ὧν ἐν οὐθετέρῳ κινεῖσθαί τι δύνασθαι δέδεικται.

3.10.76Şu akıl yürütmeyi de ileri sürmek gerekir. Bir şey hareket ediyorsa, ya adım adım, önce ilk parçayı geçerek hareket eder ya da bölünebilir bir aralığı bir hamlede geçerek. Göstereceğimiz gibi, bir şey ne adım adım ne de bölünebilir bir aralığı bir hamlede geçerek hareket edebilir; demek ki hiçbir şey hareket etmez. Bir şeyin adım adım hareket edemeyeceği hemen açıktır. Cisimler, cisimlerin içinde hareket ettiği söylenen yerler ve zamanlar sonsuza dek bölünüyorsa, hareket olmaz; çünkü sonsuz sayıda şey arasında, hareket ettiği söylenen şeyin hareketine başlayacağı ilk bir şey bulmak imkânsızdır.

3.10.76

Ερωτητέον δὲ κἀκεῖνον τὸν λόγον. εἰ κινεῖταί τι, ἤτοι κατὰ τὸ πρότερον <πρότερον> κινεῖται ἢ κατὰ μεριστὸν διάστημα· οὔτε δὲ κατὰ τὸ πρότερον πρότερον δύναταί τι κινεῖσθαι, οὔτε κατὰ τὸ ἄθρουν μεριστὸν διάστημα, ὡς δείξομεν· οὐδὲ κινεῖταί τι ἄρα. ὅτι μὲν οὖν κατὰ τὸ πρότερον πρότερον οὐκ ἐνδέχεταί τι κινεῖσθαι, αὐτόθεν δῆλον. εἰ μὲν γὰρ εἰς ἄπειρον τέμνονται τά σώματα καὶ οἱ τόποι καὶ οἱ χρόνοι οἷς κινεῖσθαι λέγεται τὰ σώματα, οὐ γενήσεται κίνησις, ἀδυνάτου ὄντος τοῦ πρῶτόν τι ἐν ἀπείροις εὑρεθῆναι, ἀφ’ οὗ πρώτου κινήσεται τὸ κινεῖσθαι λεγόμενον.

3.10.77Eğer bunlar parçasız bir şeyde son buluyorsa ve hareket eden her şey yerin ilk parçasız kısmını kendi ilk parçasız zamanında geçiyorsa, hareket eden her şey eşit hızda olur: örneğin en hızlı at ile kaplumbağa. Bu ise öncekinden daha da saçmadır. Demek ki hareket adım adım gerçekleşmez. Bölünebilir bir aralığın bir hamlede geçilmesiyle de gerçekleşmez.

3.10.77

εἰ δὲ εἰς ἀμερὲς καταλήγει τὰ προειρημένα, καὶ ἕκαστον τῶν κινουμένων ὁμοίως τὸ πρῶτον ἀμερὲς τοῦ τόπου τῷ πρώτῳ ἑαυτοῦ ἀμερεῖ μετέρχεται χρόνῳ, πάντα τὰ κινούμενα ἔστιν ἰσοταχῆ, οἷον ὁ ταχύτατος ἵππος καὶ ἡ χελώνη· ὅπερ τοῦ προτέρου ἐστὶν ἀτοπώτερον. οὐκ ἄρα κατὰ τὸ πρότερον πρότερον γίνεται ἡ κίνησις. ἀλλ’ οὐδὲ κατὰ τὸ ἄθρουν μεριστὸν διάστημα.

3.10.78Çünkü onların dediği gibi açık olmayan şeylerin görünen şeylerle doğrulanması gerekiyorsa, bir stadionluk mesafeyi koşan biri önce stadionun birinci parçasını, sonra ikinci parçasını, ötekileri de aynı şekilde geçmek zorunda olduğuna göre, hareket eden her şeyin de adım adım hareket etmesi gerekir. Hareket eden şeyin, içinde hareket ettiği söylenen yerin bütün parçalarını bir hamlede geçtiği söylenirse, o yerin bütün parçalarında aynı anda bulunacaktır. İçinden geçtiği yerin bir parçası soğuk, bir parçası sıcak ya da, diyelim, bir parçası siyah, bir parçası da kendisine değenleri boyayabilecek kadar beyazsa, hareket eden şey aynı anda hem sıcak hem soğuk, hem siyah hem beyaz olacaktır; bu ise saçmadır.

3.10.78

εἰ γὰρ ἀπὸ τῶν φαινομένων, ὥς φασιν, μαρτυρεῖσθαι τὰ ἄδηλα χρή, ἐπεί, ἴνα τις ἀνύσῃ σταδιαῖον διάστημα, δεῖ πρότερον αὐτὸν ἀνύσαι τὸ πρῶτον τοῦ σταδίου μέρος καὶ τὸ δεύτερον δεύτερον καὶ τὰ ἄλλα ὁμοίως, οὕτω καὶ πᾶν τὸ κινούμενον κατὰ τὸ πρότερον πρότερον κινεῖσθαι προσήκει, ἐπεί τοί γε εἰ ἀθρόως διιέναι τὸ κινούμενον λέγοιτο πάντα τὰ μέρη τοῦ τόπου ἐν ᾧ κινεῖσθαι λέγεται, ἐν πᾶσιν ἅμα ἔσται τοῖς μέρεσιν αὐτοῦ, καὶ εἰ τὸ μὲν ψυχρὸν εἴη μέρος, τὸ δὲ θερμὸν τοῦ δι’ οὗ ποιεῖται τὴν κίνησιν, ἢ τὸ μέν, εἰ τύχοι, μέλαν, τὸ δὲ λευκὸν ὥστε καὶ χρώζειν τὰ ἐντυγχάνοντα δύνασθαι, τὸ κινούμενον ἔσται θερμόν τε ἅμα καὶ ψυχρὸν καὶ μέλαν καὶ λευκόν· ὅπερ ἄτοπον.

3.10.79Sonra hareket eden şeyin ne kadar bir yeri bir hamlede geçtiğini söylesinler. Bunun belirsiz olduğunu söylerlerse, bir şeyin bütün yeryüzünü bir hamlede geçebileceğini kabul etmiş olacaklar. Bundan kaçınıyorlarsa, bize yerin büyüklüğünü belirlesinler. Hareket eden şeyin bir hamlede, en ufak bir ölçüde bile ondan fazlasını geçemeyeceği bir yeri tam olarak belirlemeye çalışmak, keyfî ve aceleci, belki de gülünç olmanın yanında, baştaki güçlüğe geri düşer: her şey eşit hızda olur, çünkü her biri yer değiştirmesini aynı şekilde belirlenmiş yerlere göre yapmaktadır.

3.10.79

εἶτα καὶ πόσον ἀθρόως διέξεισι τόπον τὸ κινούμενον, εἰπάτωσαν. εἰ μὲν γὰρ ἀόριστον τοῦτον εἶναι φήσουσιν, προσδέξονταί τι κινεῖσθαι διά πάσης τῆς γῆς ἀθρόως· εἰ δὲ τοῦτο φεύγουσιν, ὁρισάτωσαν ἡμῖν τὸ μέγεθος τοῦ τόπου. τὸ μὲν γὰρ πρὸς ἀκρίβειαν ἐπιχειρεῖν ὁρίζειν τὸν τόπον, οὗ πλέον διάστημα οὐδὲ κατὰ τὸ ἀκαριαῖον δυνήσεται διελθεῖν τὸ κινούμενον ἀθρόως, πρὸς τῷ ἀποκληρωτικὸν καὶ προπετὲς ἢ καὶ γελοῖον ἴσως εἶναι, εἰς τὴν ἀρχῆθεν ἀπορίαν ἐμπίπτει· πάντα γὰρ ἔσται ἰσοταχῆ, εἴγε ἕκαστον αὐτῶν ὁμοίως κατὰ περιωρισμένοηυς τόπους τὰς μεταβάσεις τῶν κινήσεων ποιεῖται.

3.10.80Hareket eden şeyin bir hamlede küçük ama tam olarak belirlenmemiş bir yer geçtiğini söylerlerse, yığın güçlüğüne göre varsayılan büyüklüğe her seferinde en ufak bir yer büyüklüğü ekleyebiliriz. Biz soruları böyle art arda sorarken bir yerde dururlarsa, yine o tam belirleme ve o saçmalık içine düşerler; eklemeyi kabul ederlerse, onları bir şeyin bütün yeryüzü büyüklüğünü bir hamlede geçebileceğini kabul etmeye zorlarız. Demek ki hareket ettiği söylenen şeyler, bölünebilir bir aralığı bir hamlede geçerek de hareket etmez.

3.10.80

εἰ δὲ φήσουσιν, ὅτι μικρὸν μέν, οὐ πρὸς ἀκρίβειαν δὲ περιωρισμένον τόπον ἀθρόως κινεῖται τὸ κινούμενον, ἐνέσται ἡμῖν κατὰ τὴν σωριτικὴν ἀπορίαν ἀεὶ τῷ ὑποτεθέντι μεγέθει ἀκαριαῖον προστιθέναι μέγεθος τόπου. εἰ μὲν γὰρ στήσονταί που τοιαύτην ποιουμένων ἡμῶν συνερώτησιν, πάλιν εἰς τὸν ἀκριβῆ περιορισμὸν καὶ τὴν τερατείαν ἐκείνην ἐμπεσοῦνται· ἐμπεσοῦνται· εἰ δὲ προσήσονται τὴν παραύξησιν, ἀναγκάσομεν αὐτοὺς συγχωρεῖν ἀθρόως τι δύνασθαι κινηθῆναι διὰ τοῦ μεγέθους τῆς γῆς ἀπάσης. ὥστε οὐδὲ <κατὰ> ἄθρουν μεριστὸν διάστημα κινεῖται τὰ κινεῖσθαι λεγόμενα.

3.10.81Bir şey ne bölünebilir bir yeri bir hamlede geçerek ne de adım adım hareket ediyorsa, hiçbir şey hareket etmez.

Yer değiştirme hareketini ortadan kaldıranlar bunları, hatta daha fazlasını söyler. Biz ise ne bu akıl yürütmeleri ne de onların hareketin varlığını kabul ederken dayandıkları görünen şeyi çürütebildiğimiz için, görünen şeylerle akıl yürütmelerin karşıtlığı açısından hareketin var olup olmadığı konusunda yargıyı askıya alıyoruz.

3.10.81

εἰ δὲ μήτε κατὰ ἄθρουν μεριστὸν τόπον μήτε κατὰ τὸ πρότερον <πρότερον> κινεῖταί τι, οὐδὲ κινεῖταί τι. Ταῦτα μὲν οὖν καὶ ἔτι πλείω τούτων φασὶν οἱ τὴν μεταβατικὴν κίνησιν ἀναιροῦντες. ἡμεῖς δὲ μήτε τοὺς λόγους τούτους μήτε τὸ φαινόμενον, ᾧ κατακολουθοῦντες εἰσάγουσι τὴν ὑπόστασιν τῆς κινήσεως, δυνάμενοι διατρέπειν, πειν, ὅσον ἐπὶ τῇ ἀντιθέσει τῶν τε φαινομένων καὶ τῶν λόγων, ἐπέχομεν περὶ τοῦ πότερον ἔστι κίνησις ἢ οὐκ ἔστιν.

3.11.8211. Bölüm: Büyüme ve küçülme üzerine

Aynı akıl yürütmeyle büyüme ve küçülme hakkında da yargıyı askıya alıyoruz; çünkü apaçıklık onların varlığını kabul ettiriyor gibi görünür, akıl yürütmeler ise bunu çürütüyor gibi görünür. Bir bak: büyüyen şeyin var olan ve mevcut kalan bir şey olarak büyüklükçe artması gerekir; öyle ki bir şeye ekleme yapıldığında başka bir şeyin büyüdüğünü söyleyen yalan söylemiş olur. Madde hiçbir zaman sabit durmayıp sürekli akıyor ve bir madde ötekinin yerine geçiyorsa, büyüdüğü söylenen şey önceki maddeyi ve onunla birlikte eklenen başka bir maddeyi değil, bütünüyle başka bir maddeyi taşır.

3.11.82

Τῷ δὲ αὐτῷ χρώμενοι λογισμῷ καὶ περὶ αὐξήσεως τε καὶ περὶ μειώσεως ἐπέχομεν· ἡ γὰρ ἐνάργεια δοκεῖ τὴν ὑπόστασιν αὐτῶν εἰσάγειν, ἣν οἱ λόγοι διατρέπειν δοκοῦσιν. ἢ θέασαι γοῦν· τὸ αὐξόμενον ὂν καὶ ὑφεστὼς εἰς μέγεθος ἐπιδιδόναι προσήκει, ὡς εἲγε ἑτέρῳ προσθέσεως γενομένης ἕτερον ηὐξηκέναι τις λέγοι, ψεύσεται. ἐπεὶ τοίωυν ἡ οὐσία οὐδέποτε ἕστηκεν, ἀλλ’ ἀεὶ ῥεῖ τε καὶ ἑτέρα ἀνθ’ ἑτέρας ἐπεισκρίνεται, τὸ ηὐξηκέναι λεγόμενον οὐκ ἔχει τὴν προτέραν οὐσίαν καὶ μετὰ ταύτης ἄλλην τὴν προστεθεῖσαν ἀλλ’ ὅλην ἑτέραν.

3.11.83Diyelim üç arşınlık bir odun varken biri on arşınlık başka bir odun getirip üç arşınlık odunun büyüdüğünü söylese, yalan söylemiş olur; çünkü bu odun ötekinden bütünüyle başkadır. Aynı şekilde büyüdüğü söylenen her şeyde de, önceki madde akıp gidip yerine başka madde geldiğine göre, eklendiği söylenen şey eklense bile, buna kimse büyüme diyemez; bu, bütünüyle başkalaşmadır.

3.11.83

ὥσπερ οὖν εἰ, λόγου χάριν, ξύλου τριπήχεος ὄντος δεκάπηχυ ἕτερον ἀγαγών τις ηὐξηκέναι τὸ τρίπηχυ λέγοι, ψεύσεται διὰ τὸ ὅλον ἕτερον εἶναι τοῦτο ἐκείνου, οὕτω καὶ ἐπὶ παντὸς τοῦ αὔξεσθαι λεγομένου, τῆς προτέρας ὕλης ἀπορρεούσης καὶ ἑτέρας ἐπεισιούσης, εἰ προστίθεται τὸ προστίθεσθαι λεγόμενον, οὐκ ἂν αὔξησίν τις εἴποι τὸ τοιοῦτον εἶναι, ἀλλ’ ἐξ ὅλου ἑτεροίωσιν.

3.11.84Küçülme hakkında da aynı şey söylenir: hiç mevcut kalmayan bir şeyin küçüldüğü nasıl söylenebilir? Ayrıca küçülme çıkarmayla, büyüme eklemeyle meydana geliyorsa ve ne çıkarma ne de ekleme diye bir şey varsa, küçülme de büyüme de bir şey değildir.

3.11.84

ὁ δὲ αὐτὸς καὶ περὶ τῆς μειώσεως λόγος· τὸ γὰρ μὴ ὑφεστὼς ὅλως πῶς ἄν μεμειῶσθαι λέγοιτο; πρὸς δὲ τούτοις, εἰ ἡ μὲν μείωσις γίνεται κατὰ ἀφαίρεσιν, ἡ δὲ αὔξησις κατὰ πρόσθεσιν, οὐδὲν δέ ἐστιν οὔτε ἀφαίρεσις οὔτε πρόσθεσις, οὐκοῦν οὐδὲ ἡ μείωσις οὐδὲ ἡ αὔξησις ἔστι τι.

3.12.8512. Bölüm: Çıkarma ve ekleme üzerine

Çıkarmanın hiçbir şey olmadığını şöyle çıkarırlar. Bir şeyden bir şey çıkarılıyorsa, ya eşitten eşit çıkarılır, ya küçükten büyük, ya da büyükten küçük. Göstereceğimiz gibi, çıkarma bu yolların hiçbiriyle gerçekleşmez; demek ki çıkarma imkânsızdır. Çıkarmanın sayılan yolların hiçbiriyle gerçekleşmediği şuradan açıktır: bir şeyden çıkarılan şeyin, çıkarmadan önce çıkarıldığı şeyin içinde bulunması gerekir.

3.12.85

Ὅτι δὲ οὐδέν ἐστιν ἀφαίρεσις, ἐντεῦθεν ἐπιλογίζονται. εἰ ἀφαιρεῖταί τι ἀπό τινος, ἤτοι τὸ ἴσον ἀπὸ τοῦ ἴσου ἀφαιρεῖται ἢ τὸ μεῖζον ἀπὸ τοῦ ἐλάσσονος ἢ τὸ ἔλασσον ἀπὸ τοῦ μείζονος. κατὰ οὐδένα δὲ τῶν τρόπων τούτων ἀφαίρεσις γίνεται, ὡς παραστήσομεν· ἀδύνατος ἄρα ἐστὶν ἡ ἀφαίρεσις. ὅτι δὲ κατ’ οὐδένα τῶν προειρημένων τρόπων ἡ ἀφαίρεσις γίνεται 5 δῆλον ἐντεῦθεν. τὸ ἀφαιρούμενον ἀπό τινος ἐμπεριέχεσθαι χρὴ πρὸ τῆς ἀφαιρέσεως τοι ἀφ’ οὗ ἀφαιρεῖται.

3.12.86Eşit, eşitin içinde bulunmaz; örneğin altı altının içinde bulunmaz. Çünkü içeren şeyin içerilenden, bir şeyin çıkarıldığı şeyin de çıkarılandan büyük olması gerekir ki çıkarmadan sonra geriye bir şey kalsın; çıkarmanın tamamen kaldırmaktan farkı bu gibi görünür. Büyük de küçüğün içinde bulunmaz; örneğin altı beşin içinde bulunmaz, bu açıkça tutarsızdır.

3.12.86

οὔτε δὲ τὸ ἴσον ἐν τῷ ἴσῳ περιέχεται, οἶον τά ‘ἐν τοῖς ἕξ· μεῖζον γὰρ εἶναι δεῖ τὸ περιέχον τοῦ περιεχομένου καὶ τὸ ἀφ’ οὗ ἀφαιρεῖταί τι τοῦ ἀφαιρουμένου, ἴνα μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ὑπολείπηταί τι· τούτῳ γὰρ διαφέρειν δοκεῖ τῆς παντελοῦς ἄρσεως ἡ ἀφαίρεσις· οὔτε τὸ μεῖζον ἐν τῷ μικροτέρῳ, οἷον τὰ ἓξ <ἐν> τοῖς πέντε· ἀπεμφαίνει γάρ.

3.12.87Aynı sebeple küçük de büyüğün içinde bulunmaz. Çünkü beş, daha büyük bir sayının içindeki daha küçük bir sayı olarak altının içinde bulunuyorsa, beşin içinde dört, dördün içinde üç, üçün içinde iki, ikinin içinde de bir bulunacaktır. O zaman altı; beşi, dördü, üçü, ikiyi ve biri içerecektir. Bunlar toplandığında on beş sayısı çıkar; küçüğün büyüğün içinde bulunduğu kabul edilirse, on beşin altının içinde bulunduğu sonucuna varılır. Aynı şekilde altının içindeki on beşin içinde de otuz beş sayısı bulunur; böyle aşağı inildikçe sonsuz sayıda sayı bulunur. Altı sayısının içinde sonsuz sayıda sayının bulunduğunu söylemek saçmadır; demek ki küçüğün büyüğün içinde bulunduğunu söylemek de saçmadır.

3.12.87

διὰ δὲ τοῦτο οὐδὲ ἔλασσον ἐν τῷ μείζονι. εἰ γὰρ ἐν τοῖς ἓξ περιέχεται τὰ πέντε ὧς ἐν πλείοσιν ἐλάσσονα, καὶ ἐν τοῖς πέντε περισχεθήσεται τὰ τέσσαρα καὶ ἐν τοῖς τέτταρσι τὰ τρία καὶ ἐν τοῖς τρισὶ τὰ δύο καὶ ἐν τούτοις τὸ ἔν. ἔξει οὖν τὰ ἓξ πέντε τέσσαρα τρία δύο ἔν, ὧν συντεθέντων γίνεται ὁ πεντεκαίδεκα ἀριθμός, ὃς ἐν τῷ ἓξ περιέχεσθαι συνάγεται διδομένου τοῦ τὸ ἔλασσον ἐν τῷ μείζονι περιέχεσθαι. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τῷ πεντεκαίδεκα τῷ ἐν τῷ ἐξ ἐμπεριεχομένῳ ὁ τριακοωτακαιπέντε ἀριθμὸς περιέχεται καὶ κατὰ ὑπόβασιν ἄπειροι. ἄτοπον δὲ τὸ λέγειν ἀπείρους ἀριθμοὺς ἐμπεριέχεσθαι τῷ ἓξ ἀριθμῷ· ἄτοπον ἄρα καὶ τὸ λέγειν, ὅτι ἐν τῷ μείζονι περιέχεται τὸ ἔλασσον.

3.12.88Öyleyse bir şeyden çıkarılan şeyin, çıkarılacağı şeyin içinde bulunması gerekiyorsa ve ne eşit eşitin içinde ne büyük küçüğün içinde ne de küçük büyüğün içinde bulunuyorsa, hiçbir şeyden hiçbir şey çıkarılmaz.

Ayrıca bir şeyden bir şey çıkarılıyorsa, ya bütün bütünden çıkarılır, ya parça parçadan, ya bütün parçadan, ya da parça bütünden.

3.12.88

εἰ οὖν χρὴ τὸ ἀφαιρούμενον ἀπό τινος περιέχεσθαι ἐν ἐκείνῳ ἀφ’ οὗ ἀφαιρεῖσθαι μέλλει, οὔτε δὲ τὸ ἴσον ἐν τῷ ἴσῳ περιέχεται οὔτε τὸ μεῖζον ἐν τῷ μικροτέρῳ οὔτε τὸ μικρότερον ἐν τῷ μείζονι, οὐδὲ ἀφαιρεῖταί τι ἀπό τινος. Καὶ μὴν εἰ ἀφαιρεῖταί τι ἀπό τινος, ἢ ὅλον ἀπὸ ὅλου ἀφαιρεῖται ἢ μέρος ἀπὸ μέρους ἢ ὅλον ἀπὸ μέρους ἤ μέρος ἀπὸ ὅλου.

3.12.89Bütünün bütünden ya da parçadan çıkarıldığını söylemek açıkça tutarsızdır. Geriye parçanın ya bütünden ya da parçadan çıkarıldığını söylemek kalıyor; bu da saçmadır. Örneğin, açıklık için akıl yürütmeyi sayılar üzerinde kuralım: bir onluk olsun ve bundan bir birimin çıkarıldığı söylensin. Göstereceğim gibi, bu birim ne onluğun bütününden ne de onluğun geri kalan parçasından, yani dokuzluktan çıkarılabilir; demek ki çıkarılmaz.

3.12.89

ὅλον μὲν οὖν ἀφαιρεῖσθαι λέγειν ἤτοι ἀπὸ ὅλου ἢ ἀπὸ μέρους ἀπεμφαίνει προδήλως. λείπεται δὴ λέγειν τὸ μέρος ἀφαιρεῖσθαι ἤτοι ἀπὸ ὅλου ἢ ἀπὸ μέρους· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. οἷον γοῦν, ἳνα ἐπὶ ἀριθμῶν στήσωμεν τὸν λόγον τοῦ σαφοῦς ἕνεκα, ἔστω δεκάς, καὶ ἀπὸ ταύτης ἀφαιρεῖσθαι λεγέσθω μονάς. αὕτη οὖν ἡ μονὰς οὔτε ἀπὸ ὅλης τῆς δεκάδος ἀφαιρεῖσθαι δύναται οὔτε ἀπὸ τοῦ λειπομένου μέρους τῆς δεκάδος, τουτέστι τῆς ἐννεάδος, ὧς παραστήσω· οὐκοῦν οὐδὲ ἀφαιρεῖται.

3.12.90Çünkü birim onluğun bütününden çıkarılıyorsa, onluk on birimden başka bir şey ya da birimlerden biri değil, bütün birimlerin bir araya gelmesi olduğuna göre, birimin onluğun bütününden çıkarılabilmesi için her bir birimden çıkarılması gerekir. Oysa her şeyden önce bir birimden hiçbir şey çıkarılamaz; çünkü birimler bölünmezdir. Bu yüzden birim onluktan bu şekilde çıkarılmaz.

3.12.90

εἰ γὰρ ἡ μονὰς ἀπὸ ὅλης ἀφαιρεῖται τῆς δεκάδος, ἐπεὶ ἡ δεκὰς οὔτε ἕτερόν τί ἐστι παρὰ τὰς δέκα μονάδας οὔτε τις τῶν μονάδων ἀλλ’ ἡ συνέλευσις πασῶν τῶν μονάδων, ἀπὸ ἑκάστης μονάδος ἀφαιρεῖσθαι ὀφείλει ἡ μονάς, ἴνα ἀπὸ ὅλης ἀφαιρῆται τῆς δεκάδος. μάλιστα μὲν οὖν ἀπὸ μονάδος οὐδὲν δύναται ἀφαιρεῖσθαι· ἀδιαίρετοι γάρ εἰσιν αἱ μονάδες, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἡ μονὰς ἀπὸ τῆς δεκάδος οὕτως.

3.12.91Birimin her bir birimden çıkarıldığı kabul edilse bile, birimin on parçası olacak, on parçası olan şey de onluk olacaktır. Üstelik birim denen şeyin on parçasının çıkarıldığı on başka parça da geride kaldığına göre, on yirmi olacaktır. Oysa birin on, onun yirmi olduğunu ve onlara göre bölünmez olanın bölündüğünü söylemek saçmadır. Demek ki birimin onluğun bütününden çıkarıldığını söylemek saçmadır.

3.12.91

εἰ δὲ καὶ δοίη τις ἀπὸ ἑκάστης τῶν μονάδων ἀφαιρεῖσθαι τὴν μονάδα, δέκα ἕξει μέρη ἡ μο - νᾶς, δέκα δὲ ἔχουσα μέρη δεκὰς ἔσται. ἀλλὰ καὶ ἐπεὶ δέκα ἕτερα μέρη ἀπολέλειπται, ἀφ’ ὧν ἀφῄρηται τὰ τῆς μονάδος λεγομένης δέκα μέρη, ἔσται τὰ δέκα εἴκοσι. ἂτοπον δὲ λέγειν τὸ ‘ὲν δέκα εἶναι καὶ τὰ δέκα εἴκοσι καὶ τὸ ἀδιαίρετον κατὰ αὐτούς διαιρεῖσθαι. ἄτοπον ἄρα τὸ λέγειν ἀπὸ ὅλης τῆς δεκάδος ἀφαιρεῖσθαι τὴν μονάδα.

3.12.92Birim geride kalan dokuzluktan da çıkarılmaz. Çünkü bir şeyin çıkarıldığı şey bütün olarak kalmaz; dokuzluk ise o birim çıkarıldıktan sonra bütün olarak kalır. Başka bir açıdan da: dokuzluk dokuz birimden başka bir şey olmadığına göre, birimin dokuzluğun bütününden çıkarıldığı söylenirse, dokuzluk çıkarılmış olur; dokuzun bir parçasından çıkarıldığı söylenirse, bu sekizse aynı saçmalıklar ortaya çıkar, son birimse birimin bölünebilir olduğunu söylemiş olurlar; bu da saçmadır.

3.12.92

ἀλλ’ οὐδὲ ἀπὸ τῆς ὑπολειπομένης ἐννεάδος ἀφαιρεῖται ἡ μονάς· τὸ μὲν γὰρ ἀφ’ οὗ τι ἀφαιρεῖται οὐ μένει ὁλόκληρον, ἡ δὲ ἐννεὰς μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἐκείνης τῆς μονάδος ὁλόκληρος μένει. καὶ ἄλλως, ἐπεὶ ἡ ἐννεὰς οὐδέν ἐστι παρὰ τὰς ἐννέα μονάδας, εἰ μὲν ἀπὸ ὅλης αὐτῆς λέγοιτο ἀφαιρεῖσθαι ἡ μονάς, ἐννεάδος ἀφαίρεσις ἔσται, εἰ δὲ ἀπὸ μέρους τῶν ἐννέα, εἰ μὲν ἀπὸ τῶν ὀκτώ, τὰ αὐτὰ ἄτοπα ἀκολουθήσει, εἰ δὲ ἀπὸ τῆς ἐσχάτης μονάδος, διαιρετὴν εἶναι φήσουσι τὴν μονάδα, ὅπερ ἄτοπον.

3.12.93Demek ki birim dokuzluktan da çıkarılmaz. Ne onluğun bütününden ne de onun bir parçasından çıkarılıyorsa, parça ne bütünden ne de parçadan çıkarılabilir. Öyleyse ne bütün bütünden, ne parça bütünden, ne bütün parçadan, ne de parça parçadan çıkarılıyorsa, hiçbir şeyden hiçbir şey çıkarılmaz.

3.12.93

οὐκοῦν οὐδὲ ἀπὸ τῆς ἐννεάδος ἀφαιρεῖται ἡ μονάς. εἰ δὲ μήτε ἀπὸ ὅλης τῆς δεκάδος ἀφαιρεῖται μήτε ἀπὸ μέρους αὐτῆς, οὐδὲ μέρος ἀπὸ ὅλου ἢ μέρους ἀφαιρεῖσθαι δύναται. εἰ οὖν μήτε ὅλον ἀπὸ ὅλου τι ἀφαιρεῖται μήτε μέρος ἀπὸ ὅλου μήτε ὅλον ἀπὸ μέρους μήτε μέρος ἀπὸ μέρους, οὐδὲ ἀφαιρεῖταί τι ἀπό τινος.

3.12.94Ekleme de onlar tarafından imkânsız şeyler arasında sayılmıştır. Dediklerine göre eklenen şey ya kendisine eklenir, ya önceden var olan şeye, ya da ikisinden oluşan şeye. Bunların hiçbiri tutarlı değildir; demek ki hiçbir şeye hiçbir şey eklenmez. Örneğin dört kotylelik bir miktar olsun ve buna bir kotyle eklensin. Neye eklendiğini soruyorum. Kendisine eklenemez; çünkü eklenen şey eklendiği şeyden başkadır, hiçbir şey ise kendisinden başka değildir.

3.12.94

‘Αλλὰ καὶ ἡ πρόσθεσις τῶν ἀδυνάτων εἶναι παρ’ αὐτοῖς ὑείληπιαι. τὸ γὰρ προστιθέμενον, φασίν, ἤτοι ἑαυτῷ προστίθεται ἢ τῷ προυποκειμένῳ ἢ τῷ ἐξ ἀμφοῖν συνεστῶτι· συνεστῶτι· τούτων δὲ οὐδέν ἐστιν ὑγιές· οὐκοῦν οὐδὲ προστίθεταί τι τινί. οἷον γοῦν ἔστω τι τετρακοτυλιαῖον πλῆθος, καὶ προστιθέσθω κοτύλη. ζητῶ τίνι προστίθεται· ἑαυτῇ μὲν γὰρ οὐ δύναται, ἐπεὶ τὸ μὲν προστιθέμενον ἕτερόν ἐστι τοῦ ᾧ προστίθεται, οὐδὲν δὲ ἑαυτοῦ ἕτερόν ἐστιν.

3.12.95İkisinden, yani dört kotylelikle bir kotyleden oluşan şeye de eklenemez; çünkü henüz var olmayan bir şeye nasıl bir şey eklenebilir? Başka bir açıdan da: eklenen kotyle dört kotylelikle ve bir kotyleyle karışıyorsa, dört kotylelikten, bir kotyleden ve eklenen kotyleden altı kotylelik bir miktar oluşacaktır.

3.12.95

ἀλλ’ οὐδὲ τῷ ἐξ ἀμφοῖν, τοῦ τετρακοτυλιαίου καὶ τῆς κοτύλης· πῶς γὰρ ἂν προστεθείη τι τῷ μηδέπω ὄντι; καὶ ἄλλως, εἰ τῷ τετρακοτυλιαίῳ καὶ τῇ κοτύλῃ μίγνυται ἡ κοτύλη ἡ προστιθεμένη, ἑξακοτυλιαῖον ἔσται πλῆθος ἀπὸ τοῦ τετρακοτυλιαίου καὶ τῆς κοτύλης καὶ τῆς προστιθεμένης κοτύλης.

3.12.96Kotyle yalnız dört kotylelik miktara ekleniyorsa, bir şey boyunca yayılan şey, boyunca yayıldığı şeye eşit olduğundan, dört kotylelik miktar boyunca yayılan kotyle dört kotylelik miktarı ikiye katlayacak, bütün miktar sekiz kotyle olacaktır; oysa böyle bir şey görülmez. Öyleyse eklendiği söylenen şey ne kendisine, ne önceden var olan şeye, ne de ikisinden oluşan şeye ekleniyorsa ve bunların dışında bir şey yoksa, hiçbir şeye hiçbir şey eklenmez.

3.12.96

εἰ δὲ μόνῳ τῷ τετρακοτυλιαίῳ προστίθεται ἡ κοτύλη, ἐπεὶ τὸ παρεκτεινόμενόν τινι ἴσον ἐστὶν ἐκείνῳ ᾧ παρεκτείνεται, τῷ τετρακοτυλιαίῳ πλήθει ἡ κοτύλη παρεκτεινομένη διπλασιάσει τὸ τετρακοτυλιαῖον ὧς γίνεσθαι τὸ πᾶν πλῆθος ὀκτὼ κοτυλῶν· ὅπερ οὐ θεωρεῖται. εἰ οὖν μήτε ἑαυτῷ προστίθεται τὸ προστίθεσθαι λεγόμενον μήτε τῷ προυποκειμένῳ μήτε τῷ ἐξ ἀμφοῖν τούτων, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν, οὐδὲ προστίθεται οὐδὲν οὐδενί.

3.13.9713. Bölüm: Aktarma üzerine

Ekleme, çıkarma ve yer değiştirme hareketinin varlığıyla birlikte aktarma da ortadan kalkar (çünkü aktarma, bir yerden geçiş yoluyla bir şeyden çıkarma, bir şeye eklemedir);

3.13.97

Τῇ’ δὲ τῆς προσθέσεως καὶ τῆς ἀφαιρέσεως καὶ τῆς τοπικῆς κινήσεως ὑποστάσει συμπεριγράφεται καὶ ἡ μετάθεσις (αὕτη γὰρ ἀπό τινος μέν ἐστιν ἀφαίρεσις τινὶ δὲ πρόσθεσις μεταβατικῶς),

3.14.9814. Bölüm: Bütün ve parça üzerine

bütün ve parça da öyle. Çünkü bütünün parçaların bir araya gelmesi ve eklenmesiyle meydana geldiği, bir ya da birkaç parçanın çıkarılmasıyla da bütün olmaktan çıktığı düşünülür. Başka bir açıdan da: bir bütün varsa, ya parçalarından başka bir şeydir ya da bütün, parçalarının kendisidir.

3.14.98

Καὶ τὸ ὅλον δὲ καὶ τὸ μέρος. κατὰ μὲν γὰρ συνέλευσιν καὶ πρόσθεσιν τῶν μερῶν τὸ ὅλον γίγνεσθαι δοκεῖ, κατ’ ἀφαίρεσιν δέ τινος ἤ τινων παύεσθαι τοῦ ὅλον εἶναι. καὶ ἄλλως δέ, εἰ ἔστι τι ὅλον, ἤτοι ἕτερόν ἐστι παρὰ τὰ μέρη αὐτοῦ ἢ αὐτὰ τὰ μέρη αὐτοῦ <τὸ> ὅλον ἐστίν.

3.14.99Bütünün parçalardan başka bir şey olmadığı açıkça görülür; nitekim parçalar ortadan kaldırıldığında, bütünü onlardan başka bir şey sayabileceğimiz hiçbir şey geride kalmaz. Bütün, parçaların kendisiyse, yalnızca bir ad ve boş bir sözcük olur, kendine ait bir varlığı olmaz; tıpkı aralığın ayrık duran şeylerden, çatılığın da çatıyı oluşturan kirişlerden başka bir şey olmaması gibi. Demek ki bütün diye bir şey yoktur.

3.14.99

ἕτερον μὲν οὖν τῶν μερῶν οὐδὲν φαίνεται τὸ ὅλον εἶναι· ἀμέλει γοῦν ἀναιρουμένων τῶν μερῶν οὐδὲν ὑπολείπεται, ἴνα ἕτερόν τι παρὰ ταῦτα λογισώμεθα τὸ ὅλον. εἰ δὲ αὐτὰ τὰ μέρη τὸ ὅλον ἐστίν, ὄνομα ἔσται μόνον τὸ ὅλον καὶ προσηγορία κενή, ὑπόστασιν δὲ ἰδίαν οὐχ ἔξει, καθάπερ οὐδὲ διάστασίς ἐστί τι παρὰ τὰ διεστῶτα οὐδὲ δόκωσις παρὰ τὰ δεδοκωμένα. οὐκ ἄρα ἔστι τι ὅλον.

3.14.100Parçalar da yoktur. Çünkü parçalar varsa, ya bütünün parçalarıdır, ya birbirlerinin, ya da her biri kendisinin. Bütünün parçaları değildir, çünkü parçalardan başka bir şey yoktur (üstelik bu durumda parçalar kendi kendilerinin parçaları olur, çünkü parçaların her birinin bütünü tamamladığı söylenir). Birbirlerinin parçaları da değildir; çünkü parçanın, parçası olduğu şeyin içinde bulunduğu düşünülür, oysa örneğin elin ayağın içinde bulunduğunu söylemek saçmadır.

3.14.100

ἀλλ’ οὐδὲ μέρη. εἰ γὰρ ἔστι μέρη, ἤτοι τοῦ ὅλου ταῦτά ἐστι μέρη ἢ ἀλλήλων ἢ ἑαυτοῦ ἕκαστον. οὔτε δὲ τοῦ ὃλου, ἐπεὶ μηδὲ ἔστι τι παρὰ τὰ μέρη (καὶ ἄλλως τὰ μέρη οὕτως ἔσται μέρη ἑαυτῶν, ἐπεὶ ἕκαστον τῶν μερῶν συμπληρωτικὸν εἶναι λέγεται τοῦ ὅλου), οὔτε ἀλλήλων, ἐπεὶ τὸ μέρος ἐμπεριέχεσθαι δοκεῖ ἐν ἐκείνῳ οὗ ἐστι μέρος, καὶ ἄτοπόν ἐστι λέγειν τὴν χεῖρα, εἰ τύχοι, ἐν τῷ ποδὶ περιέχεσθαι.

3.14.101Her biri kendisinin parçası da olmayacaktır; çünkü kendini içerdiği için bir şey kendisinden hem büyük hem küçük olur. Öyleyse parça denen şeyler ne bütünün ne kendilerinin ne de birbirlerinin parçalarıysa, hiçbir şeyin parçası değildir. Hiçbir şeyin parçası değillerse, parça da değildirler; çünkü göreli şeyler birbirleriyle birlikte ortadan kalkar. Bunları, bir kez bütün ile parçadan söz ettiğimiz için, bir ara konu olarak söylemiş olalım.

3.14.101

ἀλλ’ οὐδὲ ἕκαστον ἑαυτοῦ μέρος ἔσται· διὰ γὰρ τὴν περιοχὴν ἔσται τι ἑαυτοῦ μεῖζον καὶ ἔλαττον. εἰ οὖν μήτε τοῦ ὅλου μήτε ἑαυτῶν μήτε ἀλλήλων μέρη ἐστὶ τὰ λεγόμενα εἶναι μέρη, οὐδενός ἐστι μέρη. εἰ δὲ μηδενός ἐστι μέρη, οὐδὲ ἔστι μέρη· τὰ γὰρ πρός τι ἀλλήλοις συναναιρεῖται. Ταῦτα μὲν οὖν ἄλλως εἰρήσθω κατὰ παρέκβασιν, ἐπειδὴ ἅπαξ ὅλου καὶ μέρους ἐπεμνήσθημεν.

3.15.10215. Bölüm: Tabiattaki dönüşüm üzerine

Bazıları tabiattaki dönüşüm denen şeyin de var olmadığını söyler ve şu türden akıl yürütmeler ileri sürer. Bir şey dönüşüyorsa, dönüşen şey ya cisimdir ya da cisimsiz; bunların ikisi hakkında da güçlükler ortaya konmuştur; demek ki dönüşüm hakkındaki söz de bir çıkmaz olacaktır.

3.15.102

‘Ανυπόστατον δὲ εἶναι λέγουσί τινες καὶ τὴν καλουμένην φυσικὴν μεταβολήν, λόγοις ἐπιχειροῦντες τοιούτοις. εἰ εἰ μεταβάλλει τι, ἤτοι σῶμά ἐστι τὸ μεταβάλλον ἤ ἀσώματον· ἑκάτερον δὲ τούτων ἠπόρηται· ἄπορος ἄρα ἔσται καὶ ὁ περὶ τῆς μεταβολῆς λόγος.

3.15.103Bir şey dönüşüyorsa, bir sebebin bazı etkinlikleriyle ve etkilenerek dönüşür. [Ama sebep yoktur;] çünkü sebebin varlığı çürütülmüştür. Onunla birlikte etkilenen şey de, kendisini etkileyecek bir şey olmadığından çürür. Demek ki hiçbir şey dönüşmez.

3.15.103

εἰ μεταβάλλει τι, κατά τινας ἐνεργείας αἰτίου καὶ πάσχον μεταβάλλει. <.....> διατρέπεται γὰρ ἡ τοῦ αἰτίου ὑπόστασίς· ᾧ τὸ πάσχον συμπεριτρέπεται μὴ ἔχον ὑπὸ ὅτου πάθῃ. οὐδὲ μεταβάλλει τι ἄρα.

3.15.104Bir şey dönüşüyorsa, ya var olan dönüşür ya da var olmayan. Var olmayan bir varlığa sahip değildir; ne etkilenebilir ne de etkileyebilir; bu yüzden dönüşümü de kabul etmez. Var olan dönüşüyorsa, ya var olan olduğu bakımından dönüşür ya da var olmayan olduğu bakımından.

3.15.104

εἰ μεταβάλλει τι, ἤτοι τὸ ὂν μεταβάλλει ἢ τὸ μὴ ὄν. τὸ μὲν οὖν μὴ ὂν ἀνυπόστατόν ἐστι καὶ οὔτε πάσχειν τι οὔτε δρᾶν δύναται, ὥστε οὐδὲ μεταβολὴν ἐπιδέχεται. εἰ δὲ τὸ ὂν μεταβάλλει, ἤτοι καθὸ ὄν ἐστι μεταβάλλει ἢ καθὸ μὴ ὄν ἐστιν.

3.15.105Var olmayan olduğu bakımından dönüşmez, çünkü var olmayan değildir. Var olan olduğu bakımından dönüşüyorsa, var olan olmaktan başka bir şey, yani var olmayan olur. Oysa var olanın var olmayan hâline geldiğini söylemek saçmadır; demek ki var olan da dönüşmez. Ne var olan ne de var olmayan dönüşüyorsa ve bunların dışında bir şey yoksa, geriye hiçbir şeyin dönüşmediğini söylemek kalır. Bazıları şunları da söyler.

3.15.105

καθὸ μὲν οὖν μὴ ὄν ἐστιν, οὐ μεταβάλλει· ταβάλλει· οὐδὲ γὰρ οὐκ ὄν ἐστιν· εἰ δὲ καθὸ ὄν ἐστι μεταβάλλει, ἕτερον ἐστι τοῦ ὃν εἶναι, τουτέστιν οὐκ ὂν ἔσται. ἄτοπον δὲ τὸ λέγειν τὸ ὂν οὐκ ὂν γίνεσθαι· οὐκ ἄρα οὐδὲ τὸ ὂν μεταβάλλει. εἰ δὲ μήτε τὸ ὂν μεταβάλλει μήτε τὸ μὴ ὄν, παρὰ ταῦτα δὲ οὐδὲν ἔστι, λείπεται λέγειν ὅτι οὐδὲν μεταβάλλει. ἔτι καὶ ταῦτά φασί τινες.

3.15.106Dönüşen şeyin bir zamanda dönüşmesi gerekir. Göstereceğimiz gibi, hiçbir şey ne geçmiş zamanda ne gelecek zamanda ne de şimdiki zamanda dönüşür; demek ki hiçbir şey dönüşmez. Geçmiş ya da gelecek zamanda hiçbir şey dönüşmez; çünkü bunların hiçbiri şimdi mevcut değildir, var olmayan ve şimdi mevcut olmayan bir zamanda ise bir şey yapmak ya da bir şeye maruz kalmak imkânsızdır. Şimdiki zamanda da dönüşmez.

3.15.106

τὸ μεταβάλλον ἔν τινι χρόνῳ μεταβάλλειν ὀφείλει· οὔτε δὲ ἐν τῷ παρῳχηκότι Χρόνῳ μεταβάλλει τι οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι, λοντι, ἀλλ' οὐδ' ἐν τῷ ἐνεστῶτι, ὡς δείξομεν· οὐκ ἄρα μεταβάλλει τι. ἐν μὲν οὖν τῷ παρεληλυθότι ἢ μέλλοντι χρόνῳ οὐδὲν μεταβάλλει· τούτων γὰρ οὐθέτερος ἐνέστηκεν, ἀδύνατον δέ ἐστι δρᾶν τι ἢ πάσχειν ἐν τῷ μὴ ὄντι καὶ ἐνεστηκότι χρόνῳ. ἀλλ’ οὐδὲ ἐν τῷ ἐνεστῶτι.

3.15.107Çünkü şimdiki zaman belki var bile değildir; ama bunu şimdilik bir yana bıraksak bile parçasızdır. Parçasız bir zamanda örneğin demirin sertlikten yumuşaklığa geçtiğini ya da öteki dönüşümlerden herhangi birinin gerçekleştiğini düşünmek imkânsızdır; çünkü bunların bir süreye ihtiyacı olduğu açıkça görülür. Öyleyse hiçbir şey ne geçmiş zamanda ne gelecek zamanda ne de şimdiki zamanda dönüşüyorsa, hiçbir şeyin dönüştüğü söylenmemelidir.

3.15.107

ὁ γὰρ ἐνεστὼς χρόνος ἴσως μὲν καὶ ἀνύπαρκτός ἐστιν, ἵνα δὲ τοῦτο νῦν ὑπερθώμεθα, ἀμερής ἐστιν· ἀδύνατον δέ ἐρτιν <ἐν> ἀμερεῖ χρόνῳ νομίζειν τὸν σίδηρον, εἰ τύχοι, τῆς σκληρότητος εἰς μαλακότητα μεταβάλλειν ἢ τῶν ἄλλων μεταβολῶν ἑκάστην γίνεσθαι· παρατάσεως γὰρ αὗται φαίνονται χρῄζειν. εἰ οὖν μήτε ἐν τῷ παρεληλυθότι χρόνῳ μεταβάλλει τι μήτε ἐν τῷ μέλλοντι <μήτε ἐν ἐνεστῶτι, οὐδὲ> μεταβάλλειν τι ῥητέον.

3.15.108Ayrıca bir dönüşüm varsa, ya duyulurdur ya da düşünülür. [Duyulur değildir; çünkü] duyular yalnız tek bir şeyden etkilenir, dönüşüm ise hem neyden dönüştüğünü hem de neye dönüştüğünün söylendiği şeyi birlikte hatırlamayı gerektiriyor gibi görünür. Düşünülürse, sık sık hatırlattığımız gibi düşünülür şeylerin varlığı hakkında eskiler arasında çözümsüz bir anlaşmazlık çıktığına göre, dönüşümün varlığı hakkında da bir şey söyleyemeyeceğiz.

3.15.108

πρὸς τούτοις, εἰ ἔστι τις μεταβολή, ἤτοι x003E; αἰσθήσεις ἁπλοπαθεῖς εἰσιν, ἡ δὲ μεταβολὴ συμμνημόνευσιν ἔχειν δοκεῖ τοῦ τε ἐξ οὗ μεταβάλλει καὶ εἰς ὃ μεταβάλλειν λέγεται· εἰ δὲ νοητή ἐστιν, ἐπεὶ περὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν νοητῶν ἀνεπίκριτος γέγονε παρὰ τοῖς παλαιοῖς διαφωνία, καθάπερ ἤδη πολλάκις ὑπεμνήσαμεν, οὐδὲν ἕξομεν λέγειν οὐδὲ περὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς μεταβολῆς.

3.16.10916. Bölüm: Oluş ve yok oluş üzerine

Ekleme, çıkarma ve tabiattaki dönüşümle birlikte oluş ve yok oluş da çürür; çünkü bunlar olmadan hiçbir şey ne oluşabilir ne de yok olabilir. Örneğin, dedikleri gibi, onluk yok olurken bir birimin çıkarılmasıyla dokuzluk oluşur, dokuzluk yok olurken bir birimin eklenmesiyle onluk oluşur, tunç yok olurken de dönüşümle pas oluşur. Bu yüzden sözü edilen hareketler ortadan kalktığında oluşun ve yok oluşun da ortadan kalkması belki zorunludur. Bununla birlikte bazıları şunları da söyler.

3.16.109

Συμπεριτρέπεται μὲν οὖν καὶ ἡ γένεσις καὶ ἡ φθορὰ τῇ προσθέσει καὶ τῇ ἀφαιρέσει καὶ τῇ φυσικῇ μεταβολῇ χωρὶς γὰρ τούτων οὔτε γένοιτο ἄν τι οὔτε φθαρείη, οἷον γοῦν ἀπὸ τῆς δεκάδος φθειρομένης , ὧς φασίν, ἐννεάδα γίνεσθαι συμβαίνει κατὰ ἀφαίρεσιν μονάδος, καὶ τὴν δεκάδα ἀπὸ τῆς ἐννεάδος φθειρομένης κατὰ πρόσθεσιν τῆς μονάδος, καὶ τὸν ἰὸν ἀπὸ τοῦ χαλκοῦ φθειρομένου κατὰ μεταβολήν. ὥστε ἀναιρουμένων τῶν προειρημένων κανήσεων ἀναιρεῖσθαι καὶ τὴν γένεσιν καὶ τὴν φθορὰν ἴσως ἀνάγκη. οὐδὲν δὲ ἧττόν τινες κἀκεῖνα φασίν.

3.16.110Sokrates doğduysa, ya Sokrates henüz yokken doğmuştur ya da Sokrates zaten varken. Zaten varken doğduğu söylenirse, iki kez doğmuş olur; henüz yokken doğduysa, Sokrates aynı anda hem var hem yok olur: doğmuş olması bakımından var, varsayım bakımından yok.

3.16.110

εἰ ἐγεννήθη Σωκράτης, <ἤτοι> ὅτε οὐκ ἦν Σωκράτης ἐγένετο ἢ ὅτε ἦν ἤδη Σωκράτης. ἀλλ’ εἰ μὲν ὅτε ἦν ἤδη γεγενῆσθαι λέγοιτο, δὶς ἂν εἴη γεγενημένος· εἰ δὲ ὅτε οὐκ ἦν, ἅμα καὶ ἦν Σωκράτης καὶ οὐκ ἦν. ἦν μὲν τῷ γεγονέναι, οὐκ ἦν δὲ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν.

3.16.111Sokrates öldüyse de, ya yaşarken öldü ya da öldüğünde. Yaşarken ölmedi, yoksa aynı kişi hem yaşıyor hem de ölmüş olurdu. Öldüğünde de ölmedi, yoksa iki kez ölmüş olurdu. Demek ki Sokrates ölmedi. Bu akıl yürütmeyi oluştuğu ya da yok olduğu söylenen şeylerin her birine uygulayarak oluşu ve yok oluşu ortadan kaldırmak mümkündür.

3.16.111

καὶ εἰ ἀπέθανε Σωκράτης, ἤτοι ὅτε ἔζη ἀπέθανεν ἢ ὅτε ἀπέθανεν. καὶ ὅτε μὲν ἔζη, οὐκ ἀπέθανεν, ἐπεὶ ὁ αὐτὸς ἂν καὶ ἔζη καὶ ἐτεθνήκει· ἀλλ’ οὐδὲ ὅτε ἀπέθανεν, ἐπεὶ δὶς ἂν εἴη τεθνηκώς. οὐκ ἄρα ἀπέθανε Σωκράτης. τοῦτον δὲ τὸν λόγον οἷόν τέ ἐστιν ἐφ’ ἑκάστου τῶν γίνεσθαι ἢ φθείρεσθαι λεγομένων ἱστάντα ἀναιρεῖν τὴν γένεσιν καὶ τὴν φθοράν.

3.16.112Bazıları da soruyu şöyle kurar. Bir şey oluşuyorsa, ya var olan oluşur ya da var olmayan. Var olmayan oluşmaz; çünkü var olmayana hiçbir şey arız olamaz, dolayısıyla oluşmak da. Var olan da oluşmaz. Çünkü var olan oluşuyorsa, ya var olan olduğu bakımından oluşur ya da var olmayan olduğu bakımından. Var olmayan olduğu bakımından oluşmaz. Var olan olduğu bakımından oluşuyorsa, oluşan şeyin bir şeyden başka bir şey olarak oluştuğunu söyledikleri için, oluşan şey var olandan başka bir şey, yani var olmayan olacaktır. Demek ki oluşan şey var olmayan olacaktır; bu ise tutarsızdır.

3.16.112

ἔνιοι δὲ καὶ οὕτω συνερωτῶσιν. εἰ γίνεταί τι, ἤτοι τὸ ὂν γίνεται ἢ τὸ μὴ ὄν. οὔτε δὲ τὸ μὴ ὂν γίνεται· τῷ γὰρ μὴ ὄντι οὐδὲν συμβεβηκέναι δύναται, ὥστε οὐδὲ τὸ γίνεσθαι. ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ὄν. εἰ γὰρ γίνεται τὸ ὄν, ἤτοι καθὸ ὄν ἐστι γίνεται ἢ καθὸ οὐκ ὄν ἐστιν. καθὸ μὲν οὖν οὐκ ὄν ἐστιν, οὐ γίνεται. εἰ δὲ καθὸ ὄν ἐστι γίνεται, ἐπεὶ τὸ γινόμενον ἕτερον ἐξ ἑτέρου φασὶ γίνεσθαι, ἕτερον ἔσται τοῦ ὄντος τὸ γινόμενον, ὅπερ ἐστὶν οὐκ ὄν. τὸ ἄρα γινόμενον οὐκ ὂν ἔσται, ὅπερ ἀπεμφαίνει.

3.16.113Öyleyse ne var olmayan ne de var olan oluşuyorsa, hiçbir şey oluşmaz. Aynı sebeplerle hiçbir şey yok da olmaz. Çünkü bir şey yok oluyorsa, ya var olan yok olur ya da var olmayan. Var olmayan yok olmaz; çünkü yok olan şeyin bir etkiye maruz kalması gerekir. Var olan da yok olmaz. Çünkü ya var olmayı sürdürerek yok olur ya da sürdürmeden. Var olmayı sürdürerek yok oluyorsa, aynı şey aynı anda hem var olan hem de var olmayan olacaktır;

3.16.113

εἰ οὖν μήτε τὸ μὴ ὂν γίνεται μήτε τὸ ὄν, οὐδὲ γίνεταί τι. κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ οὐδὲ φθείρεται. εἰ γὰρ φθείρεταί τι, ἤτοι τὸ ὂν φθείρεται ἢ τὸ μὴ ὄν. τὸ μὲν οὖν οὐκ ὂν οὐ φθείρεται· πάσχειν γάρ τι δεῖ τὸ φθειρόμεν·ον. ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ὄν. ἤτοι γὰρ μένον ἐν τῷ ὂν εἶναι φθείρεται ἢ μὴ μένον. καὶ εἰ μὲν μένον ἐν τῷ ὂν εἶναι, ἔσται τὸ αὐτὸ ἄμα καὶ ὂν καὶ οὐκ ὄν·

3.16.114çünkü var olmayan olduğu bakımından değil, var olan olduğu bakımından yok olduğuna göre, yok olmuş olduğu söylendiği bakımından var olandan başka bir şey, dolayısıyla var olmayan olacak; var olmayı sürdürerek yok olduğu söylendiği bakımından da var olan olacaktır. Oysa aynı şeyin hem var olan hem var olmayan olduğunu söylemek saçmadır; demek ki var olan, var olmayı sürdürerek yok olmaz. Var olan, var olmayı sürdürmeden, önce var olmama hâline geçip ondan sonra yok oluyorsa, artık yok olan var olan değil, var olmayandır; bunun ise imkânsız olduğunu hatırlattık. Öyleyse ne var olan ne de var olmayan yok oluyorsa ve bunların dışında bir şey yoksa, hiçbir şey yok olmaz.

Hareketler hakkında da ana hatlarıyla bu kadarını söylemek yetecek; bunlardan, dogmatiklerin tabiat öğretisinin gerçekliği olmadığı ve düşünülemez olduğu sonucu çıkar.

3.16.114

ἐπεὶ γὰρ οὐ φθείρεται καθὸ μὴ ὄν ἐστιν, ἀλλὰ καθὸ ὄν ἐστιν, καθὸ μὲν ἐφθάρθαι λέγεται, ἕτερον ἔσται τοῦ ὄντος καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ὄν, καθὸ δὲ μένον ἐν τῷ εἶναι φθείρεσθαι λέγεται, ὂν ἔσται. ἄτοπον ’δε τὸ λέγειν τὸ αὐτὸ εἶναι καὶ ὂν καὶ οὐκ ὄν· οὐκ ἄρα μένον ἐν τῷ εἶναι φθείρεται τὸ ὄν. εἰ δὲ οὐ μένον ἐν τῷ εἶναι τὸ ὂν φθείρεται, ἀλλ’ εἰς τὸ μὴ εἶναι περιίσταται πρῶτον, εἶθ’ οὕτως φθείρεται, οὐκέτι τὸ ὄν, ἀλλὰ τὸ μὴ ὂν φθείρεται· ὅπερ ἀδύνατον εἶναι ὑπεμνήσαμεν. εἰ οὗν μήτε τὸ ὂν φθείρεται μήτε τὸ μὴ ὄν, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν, οὐδὲ φθείρεταί τι. Ταῦτα μὲν οὖν ὡς ἐν ὑποτυπώσει καὶ περὶ τῶν κινήσεων ἀρκέσει λελέχθαι, οἶς ἕπεται τὸ ἀνύπαρκτον εἶναι καὶ ἀνεπινόητον τὴν κατὰ τοὺς δογματικοὺς φυσιολογίαν.

3.17.11517. Bölüm: Durgunluk üzerine

Bunun ardından bazıları tabiattaki durgunluk hakkında da güçlükler ortaya koymuştur. Derler ki: hareket eden şey durgun kalmaz; dogmatiklerin kanaatlerine göre ise her cisim durmadan hareket eder. Çünkü maddenin akıcı olduğunu, sürekli bir şey kaybedip bir şey kazandığını söylerler; öyle ki Platon cisimlere var olan şeyler bile demez, onlara daha çok oluşan şeyler der, Herakleitos da maddemizin kolay hareket edişini bir ırmağın hızlı akışına benzetir. Demek ki hiçbir cisim durgun kalmaz.

3.17.115

Ἑπομένως δὲ καὶ περὶ τῆς ὡς πρὸς τὴν φύσιν μονῆς ἠπόρησάν τινες λέγοντες, ὅτι τὸ κινούμενον οὐ μένει, πᾶν δὲ σῶμα διαρκῶς κινεῖται κατὰ τἀς τῶν δογματικῶν ὑπολήψεις, ῥευστὴν εἶναι λεγόντων τὴν οὐσίαν καὶ ἀεὶ διαφορήσεις τε καὶ προσθέσεις ποίου μένην, ὧς τὸν μὲν Πλάτωνα (cf. ’ξ 54) μηδὲ ὄντα λέγειν τὰ σώματα ἀλλὰ γινόμενα μᾶλλον καλεῖν, τὸν δὲ Ἡράκλειτον ὀξείᾳ ποταμοῦ ῥύσει τὴν εὐκινησίαν τῆς ἡμετέρας ὕλης ἀπε ικάζε ἱν. οὐδὲν ἄρα σῶμα μένε.

3.17.116Ayrıca durgun kaldığı söylenen şeyin çevresindeki şeyler tarafından bir arada tutulduğu düşünülür; bir arada tutulan şey ise etkilenir. Oysa hatırlattığımız gibi sebep olmadığına göre, etkilenen bir şey de yoktur; demek ki hiçbir şey durgun kalmaz. Bazıları şu akıl yürütmeyi de ileri sürer: durgun kalan şey etkilenir, etkilenen şey hareket eder; demek ki durgun kaldığı söylenen şey hareket eder; hareket ediyorsa da durgun kalmaz.

3.17.116

γε μὴν λεγόμενον μένειν συνέχεσθαι δοκεῖ ὑπὸ τῶν περὶ αὐτό, τὸ δὲ συνεχό- μένον πάσχει· οὐδὲν δὲ ἔστι πάσχον, ἐπεὶ μηδὲ αἴτιον, ὧς ὑπεμνήσαμεν· οὐδὲ μένει τι ἄρα. ἐρωτῶσι δέ τινες καὶ τοῦτον τὸν λόγον.. τὸ μένον πάσχει, τὸ δὲ πάσχον κινεῖται· τὸ ἄρα μένειν λεγόμενον κινεῖται· εἰ δὲ κινεῖται, οὐ μένει.

3.17.117Bundan cisimsiz bir şeyin de durgun kalamayacağı açıktır. Çünkü durgun kalan şey etkileniyorsa, etkilenmek de olsa olsa cisimlere özgüyse, cisimsizlere değil, hiçbir cisimsiz şey ne etkilenebilir ne de durgun kalabilir; demek ki hiçbir şey durgun kalmaz.

3.17.117

ἐκ δὲ τούτων φανερόν ἐστιν, ὅτι οὐδὲ τὸ ἀσώματον ἐνδέχεται μένειν. εἰ γὰρ τὸ μένον πάσχει, τὸ δὲ πάσχειν σωμάτων ἐστὶν ἴδιον, εἶπερ ἄρα, καὶ οὐχὶ ἀσωμάτων , οὐδὲν δὲ ἀσώματον οὔτε πάσχειν δύναται οὔτε μένειν, οὐδὲν ἄρα μένει.

3.17.118Durgunluk hakkında da bu kadarı söylenmiş olsun. Sayılan şeylerin her biri yer ya da zaman olmadan düşünülemediğine göre, bunların incelenmesine geçmek gerekir; çünkü biri bunların var olmadığını gösterirse, o şeylerin her biri de bu yüzden var olmayacaktır. Yerden başlayalım.

3.17.118

Τοσαῦτα μὲν καὶ περὶ μονῆς εἰρήσθω. ἐπεὶ δὲ εκαστον τῶν προειρημένων οὐκ ἄνευ τόπου ἤ χρόνου ἐπινοεῖται, μετιτέον ἐπὶ τὴν περὶ τούτων σκέψιν· ἐὰν γὰρ ταῦτα δείξῃ τις ἀνυπόστατα, ἀνυπόστατον ἔσται καὶ διὰ ταῦτα ἐκείνων ἕκαστον. ἀρξώμεθα δὲ ἀπὸ τοῦ τόπου.

3.18.11918. Bölüm: Yer üzerine

Yer iki anlamda söylenir: asıl anlamda ve mecazi anlamda. Mecazi anlamda yer geniş anlamdaki yerdir; şehrin benim yerim olması gibi. Asıl anlamda yer ise bir şeyi tam olarak kaplayan, beni tam olarak saran yerdir. Biz tam anlamdaki yeri araştırıyoruz. Bazıları bu yeri kabul etmiş, bazıları ortadan kaldırmış, bazıları da onun hakkında yargıyı askıya almıştır.

3.18.119

Τόπος τοίνυν λέγεται διχῶς, κυρίως καὶ καταχρηστικῶς, καταχρηστικῶς μὲν ὡς] ὁ ἐν πλάτει, ὧς ἐμοῦ ἡ πόλις, κυρίως δὲ ὁ πρὸς ἀκρίβειαν κατέχων, ὑφ’ οὗ περιέχομαι πρὸς ἀκρίβειαν. ζητοῦμεν οὖν περὶ τοῦ τόπου <τοῦ> πρὸς ἀκρίβειαν. τοῦτον δὲ οἱ μὲν ἔθεσαν, οἱ δὲ ἀνεῖλον, οἱ δὲ ἐπέσχον περὶ αὐτοῦ.

3.18.120Bunlardan yerin var olduğunu ileri sürenler apaçıklığa sığınır. “Yerin parçalarını, yani sağı ve solu, yukarıyı ve aşağıyı, önü ve arkayı gören,” derler, “bazen bir yerde bazen başka bir yerde bulunan, hocamın konuştuğu yerde şimdi benim konuştuğumu gören, tabiatça hafif olan şeylerin yerinin tabiatça ağır olanlarınkinden farklı olduğunu kavrayan kimse yerin olmadığını nasıl söyleyebilir?”

3.18.120

ὧν οἱ μὲν ὑπάρχειν αὐτὸν φάσκοντες ἐπὶ τὴν ἐνάργειαν καταφεύγουσιν. τίς γὰρ ἄν, φασί, λέξειε μὴ εἶναι τόπον ὁρῶν τὰ μέρη τοῦ τόπου, οἶον τὰ δεξιὰ τὰ ἀριστερά, τὰ ἄνω τὰ κάτω, ἔμπροσθεν ὀπίσω, καὶ ἄλλοτε ἀλλαχοῦ γιγνόμενος, βλέπων τε, ὅτι ἔνθα ὁ ὑφηγητὴς ὁ ἐμὸς δ’ διελέγετο, ἐνταῦθα ἐγὼ νῦν διαλέγομαι, ’μαι, τόπον τε διάφορον καταλαμβάνων τῶν κούφων φύσει καὶ τῶν φύσει βαρέων,

3.18.121Üstelik eskilerin “Önce Khaos oldu” dediğini de duyarız. Khaos'un yer olduğunu söylerler, çünkü içinde meydana gelen şeyleri kapsar. Ayrıca, derler, bir cisim varsa yer de vardır; çünkü yer olmadan cisim olmazdı. “Kendisi tarafından” ve “kendisinden” olan varsa, “kendisinde” olan da, yani yer de vardır; öncül ikisi için de geçerlidir, öyleyse sonuç da ikisi için geçerlidir.

3.18.121

ἔτι καὶ τῶν ἀρχαίων ἀκούων λεγόντων ‘ἤτοι μὲν γὰρ πρῶτα χάος ἐγένετο ’. εἶναι γάρ φασι χάος τὸν τόπον ἀπὸ τοῦ χωρητικὸν αὐτὸν εἷναι τῶν ἐν αὐτᾷ γινομένων. μένων. εἴγε μὴν ἔστι τι σῶμα, φασίν, ἔστι καὶ ὁ τόπος· ἄνευ γὰρ τούτου οὐκ ἂν εἴη τὸ σῶμα. καὶ εἰ ἔστι τὸ ὑφ’ οὗ καὶ τὸ ἐξ οὗ, ἔστι καὶ τὸ ἐν ᾧ, ὅπερ ἐστὶν ὁ τόπος· τὸ δὲ πρῶτον ἐν ἑκατέρῳ· τὸ ἄρα δεύτερον ἐν ἀμφοτέροις.

3.18.122Yeri ortadan kaldıranlar ise yerin parçalarının var olduğunu da kabul etmez. Onlara göre yer, parçalarından başka bir şey değildir; yerin parçalarını var kabul ederek yerin var olduğu sonucunu çıkarmaya çalışan kimse araştırılan şeyi yine kendisiyle kanıtlamak istemektedir. Yer hiç kabul edilmemişken bir şeyin bir yerde meydana geldiğini ya da meydana gelmiş olduğunu söyleyenler de aynı şekilde boş konuşur. Bunlar, hemen kabul edilmeyen cismin varlığını da peşinen kabul etmiş olur; “kendisinden” ve “kendisi tarafından” olanın da tıpkı yer gibi var olmadığı gösterilmiştir.

3.18.122

οἱ δὲ ἀναιροῦντες τὸν τόπον οὔτε τὰ μέρη τοῦ τόπου διδόασιν εἶναι· μηδὲν γὰρ εἷναι τὸν τόπον παρὰ τὰ τούτου μέρη, καὶ τὸν συνάγειν πειρώμενον, ὅτι ἔστιν ὁ τόπος ἐκ τοῦ τὰ μέρη αὐτοῦ ὧς ὄντα λαμβάνειν, τὸ ζητούμενον δι’ ἑαυτοῦ κατ’ κατασκευάξειν βούλεσθαι. ὁμοίως δὲ ληρεῖν καὶ τοὺς ἔν τινι τόπῳ γίνεσθαί τι ἢ γεγονέναι φάσκοντας, ὅλως μὴ διδομένου τοῦ τόπου. συναρπάζειν 15 δὲ αὐτοὺς καὶ τὴν τοῦ σώματος ὕπαρξιν μὴ διδομένην αὐτόθεν· καὶ τὸ ἐξ οὗ καὶ τὸ ὑφ’ οὗ δείκνυσθαι ἀνύπαρκτα παραπλησίως τῷ τόπῳ.

3.18.123Hesiodos da felsefe meselelerinde güvenilir bir hakem değildir. Böylece yerin var olduğunu kurmak için ileri sürülenleri savuşturduktan sonra, dogmatiklerin yer hakkında daha ağırbaşlı görünen görüşlerinden, yani Stoacıların ve Peripatetiklerin görüşlerinden yararlanarak yerin var olmadığını daha çeşitli yollarla da şöyle kanıtlarlar.

3.18.123

τόν τε Ἡσίοδον μὴ ἀξιόχρεων εἷναι κριτὴν τῶν κατὰ φιλοσοφίαν. καὶ οὕτω διακρουόμενοι τὰ εἰς κατασκευὴν φερόμενα τοῦ εἶναι τόπον, ἤδη καὶ ποικιλώτερον κατασκευάζουσιν, ὅτι ἀνύπαρκτός ἐστι, ταῖς ἐμβριθεστέραις εἶναι δοκούσαις τῶν δογματικῶν στάσεσι περὶ τοῦ τόπου προσχρώμενοι, τῇ τε τῶν Στωτκῶν καὶ τῇ τῶν Περιπατητικῶν, τὸν τρόπον τοῦτον.

3.18.124Stoacılara göre boşluk, var olan bir şey tarafından kaplanabilen ama kaplanmamış olan şeydir; ya da cisimden yoksun bir aralık, ya da cisim tarafından kaplanmamış bir aralıktır. Yer ise var olan bir şey tarafından kaplanan ve onu kaplayan şeye eşit olan aralıktır; burada var olan derken cismi kastederler. Mekân da bir kısmı cisim tarafından kaplanan, bir kısmı kaplanmayan aralıktır; bazıları ise mekânın büyük bir cismin yeri olduğunu söylemiştir, öyle ki yer ile mekânın farkı büyüklükte yatar.

3.18.124

Οἱ Στνικοί (Stoic. fr. II 505 A.) φασι κενὸν μὲν εἶναι τὸ οἶόν τε ὑπὸ ὄντος κατέχεσθαι μὴ κατεχόμενον δέ, ἢ διάστημα ἔρημον σώματος, ἢ διάστημα ἀκαθεκτούμενον ὑπὸ σώματος, τόπον δὲ διάστημα ὑπὸ ὄντος κατεχόμενον καὶ ἐξισαζόμενον τῷ κατ’ ἔχοντι αὐτόν, νῦν ὂν καλοῦντες τὸ σῶμα, χώραν δὲ διάστημα κατὰ μέν τι κατεχόμενον ὑπὸ σώματος κατὰ δέ τι ἀκαθεκτούμενον, ἐνίων χώραν εἰπόντων εἶναι τὸν τόπον τοῦ μεγάλου λοῦ σώματος, ὡς ἐν μεγέθει τὴν δ’ διαφορὰν εἶναι τοῦ τε τόπου καὶ τῆς χώρας.

3.18.125Buna şöyle karşılık verilir: yerin cisim tarafından kaplanan aralık olduğunu söylediklerine göre, onun hangi anlamda aralık olduğunu söylüyorlar? Cismin yalnız uzunluğu mu, yalnız eni mi, yalnız derinliği mi, yoksa üç boyutu birden mi? Tek bir boyutsa, yer, yeri olduğu şeye eşit olmaz; üstelik içeren şey içerilen şeyin bir parçası olur, bu ise tamamen tutarsızdır.

3.18.125

λέγεται οὖν, ὅτι ἐπειδὴ διάστημα ὑπὸ σώματος κατεχόμενόν φασιν εἶναι τὸν τόπον, πῶς καὶ λέγουσιν αὐτὸν εἶναι διάστημα; πότερον τὸ μῆκος τοῦ σώματος ἢ τὸ πλάτος ἢ τὸ βάθος μόνον ἢ τὰς τρεῖς διαστάσεις; εἰ μὲν γὰρ μίαν διάστασιν, οὐκ ἐξισάζεται ὁ τόπος τῷ οὗ τόπος ἐστίν, πρὸς τῷ καὶ μέρος τοῦ περιεχομένου τὸ περιέχον εἶναι, ὃ παντάπασιν ἀπεμφαίνει.

3.18.126Üç boyutsa, yer denen şeyde ne bir boşluk ne de boyutu olan başka bir cisim bulunduğuna, yalnızca yerde bulunduğu söylenen cisim bulunduğuna ve bu cisim de boyutlardan oluştuğuna göre (çünkü o uzunluk, en, derinlik ve dirençtir; direncin de sözü edilen boyutlara arız olduğu söylenir), cismin kendisi kendi yeri olacak, aynı şey hem içeren hem içerilen olacaktır; bu ise saçmadır. Demek ki ortada yerin herhangi bir boyutu yoktur; bu yüzden yer de bir şey değildir.

3.18.126

εἰ δὲ αἱ τρεῖς διαστάσεις, ἐπεὶ οὔτε κενὸν ὑπόκειται ἐν τῷ λεγομένῳ τόπῳ οὔτε ἄλλο σῶμα διάστασιν ἔχον, μόνον δὲ τὸ ἐν τόπῳ λεγόμενον εἶναι σῶμα οὐ συνέστηκεν ἐκ τῶν διαστάσεων ἔστι γὰρ τοῦτο μῆκος καὶ πλάτος καὶ βάθος καὶ ἀντιτυπία, ἣ δὴ συμβεβηκέναι λέγεται ταῖς διαστάσεσι ταῖς προειρημέναις) , αὐτὸ τὸ σῶμα ἔσται ἑαυτοῦ τόπος, καὶ τὸ αὐτὸ περιέχον καὶ περιεχόμενον, ὅπερ ἀντ’ ὀπὸν. οὐκ ἄρα ἔστι τις διάστασις τόπου ὑποκειμένου. διὰ δὲ τοῦτο οὐδὲ ἔστι τι ὁ τόπος.

3.18.127Şu akıl yürütme de ileri sürülür. Yerde bulunduğu söylenen şeylerin her birinde boyutlar çift olarak görülmez, tek bir uzunluk, tek bir en ve tek bir derinlik görülür. Öyleyse bu boyutlar yalnız cismin midir, yalnız yerin midir, yoksa ikisinin birden mi? Yalnız yerinse, cismin kendine ait ne uzunluğu ne eni ne de derinliği olacak; dolayısıyla cisim cisim olmayacaktır, bu ise saçmadır.

3.18.127

ἐρωτᾶται δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος. ἐπεὶ διπλαῖ αἱ διαστάσεις οὐ θεωροῦνται καθ’ ἕκαστον τῶν ἐν τόπῳ εἶναι λεγομένων, ἀλλ’ ‘ὲν μῆκος καὶ ‘ὲν πλάτος καὶ ὲν βάθος, πότερον μόνου τοῦ σώματός εἰσιν αἱ διαστάσεις αὗται ἢ μόνου τοῦ τόπου ἢ ἀμφοτέρων; ἀλλ’ εἰ μὲν μόνου τοῦ τόπου, οὐχ ἔξει τὸ σῶμα ἴδιον μῆκος οὐδὲ πλάτος οὐδὲ βάθος οὐθέν, ὥστε οὐδὲ σῶμα ἔσται τὸ σῶμα, ὅπερ ἄτοπον.

3.18.128İkisinin birdense, boşluğun boyutlardan başka bir varlığı olmadığına göre, boşluğun boyutları cisimde bulunuyor ve cismin kendisini oluşturuyorsa, boşluğu oluşturan şeyler cismi de oluşturmuş olur. Çünkü daha önce hatırlattığımız gibi, direncin varlığı hakkında kesin bir şey ileri sürülemez; cisim denen şeyde görünen yalnız boyutlar olduğuna ve bunlar boşluğun boyutları, boşluğunkilerle aynı boyutlar olduğuna göre, cisim boşluk olacaktır; bu ise saçmadır. Boyutlar yalnız cismin ise, yerin hiçbir boyutu olmayacak, dolayısıyla yer de olmayacaktır. Öyleyse sayılan yolların hiçbirinde yerin boyutu bulunamıyorsa, yer de yoktur.

3.18.128

εἰ δὲ ἀμφοτέρων, ἐπεὶ τὸ κενὸν οὐδεμίαν ὑπόστασιν ἔχει παρὰ τἀς διαστάσεις, εἰ αἱ διαστάσεις αἱ τοῦ κενοῦ ὑπόκεινται ἐν τῷ σώματι συστατικαὶ οὖσαι αὐτοῦ τοῦ σώματος, τὰ τοῦ κενοῦ συστατικὰ καὶ τοῦ σώματος ἔσται συστατικά. περὶ μὲν γὰρ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἀντιτυπίας οὐκ ἔστι διαβεβαιώσαμόνον δθσι, καθάπερ ἔμπροσθεν ὑπεμνήσαμεν (§ 45 sq.)· μόνων δὲ τῶν διαστάσεων φαινομένων κατὰ τὸ λεγόμενον σῶμα, αἴπερ εἰσὶ τοῦ κενοῦ καὶ αἱ αὐταὶ τῷ κε νῷ, κενὸν ἔσται τὸ σῶμα· ὅπερ ἄτοπον. εἰ δὲ μόνου τοῦ σώματός εἰσιν αἱ διαστάσεις, οὐδεμία ἔσται διάστασις τόπου, διόπερ οὐδὲ ὁ τόπος. εἰ τοίνυν κατ’ οὐδένα τῶν προειρημένων τρόπων εὑρίσκεται τᾶι τόπου διάστασις, οὐδὲ ἔστιν ὁ τόπος.

3.18.129Ayrıca şu da söylenir: cisim boşluğa girip orası yer hâline geldiğinde, boşluk ya yerinde kalır, ya çekilir, ya da yok olur. Yerinde kalıyorsa, aynı şey hem dolu hem boş olacaktır. Yer değiştirerek çekiliyor ya da dönüşerek yok oluyorsa, boşluk cisim olacaktır; çünkü bu hâller cisme özgüdür. Oysa aynı şeyin hem boş hem dolu olduğunu ya da boşluğun cisim olduğunu söylemek saçmadır. Demek ki boşluğun cisim tarafından kaplanıp yer hâline gelebileceğini söylemek saçmadır.

3.18.129

πρὸς τούτοις λέγεται, ὅτι ὅτε ἔπεισι τῷ κενῷ τὸ σῶμα καὶ γίνεται τόπος, ἤτοι ὑπομένει τὸ κενὸν ἢ ὑποχωρεῖ ἢ φθείρεται. ἀλλ’ εἰ μὲν ὑπομένει, τὸ αὐτὸ ἔσται καὶ πλῆρες καὶ κενόν· εἰ δὲ ὑποχωρεῖ κινούμενον μεταβατικῶς ἢ φθείρεται μεταβάλλον, σῶμα ἔσται τὸ κενόν· σώματος γὰρ ἴδιά ἐστι ταῦτα τὰ πάθη. ἄτοπον δὲ τὸ αὐτὸ λέγειν κενὸν καὶ πλῆρες, ἢ ὅτι σῶμά ἐστι τὸ κενόν. ἄτοπον ἄρα τὸ λέγειν οἷόν τε εἷναι τὸ κενὸν ὑπὸ σώματος κατασχεθῆναι καὶ γενέσθαι τόπον.

3.18.130Bu yüzden boşluğun da var olmadığı görülür; çünkü boşluk cisim tarafından kaplanıp yer hâline gelemez, oysa boşluğun cisim tarafından kaplanabilen şey olduğu söylenmişti. Bunlarla birlikte mekân da çürür: mekân büyük bir yerse, yerle birlikte ortadan kalkar; bir kısmı cisim tarafından kaplanan, bir kısmı boş olan aralıksa, ikisiyle birlikte ortadan kalkar.

3.18.130

διὰ δὲ ταῦτα καὶ τὸ κενὸν ἀνυπόστατον εὑρίσκεται, εἴγε μὴ δυνατόν ἐστιν αὐτὸ κατασχεθῆναι ὑπὸ σώματος καὶ γενέσθαι τόπον· ἐλέγετο γὰρ κενὸν εἶναι ὃ οἷόν τε ὑπὸ σώματος κατασχεθῆναι. συμπεριτρέπεται δὲ τούτοις καὶ ἡ χώρα· εἴτε γὰρ ὁ μέγας τόπος ἐστὶ χώρα, συμπεριγράφεται τῷ τόπῳ, εἴτε ἡ κατὰ μέν τι ὑπὸ σώματος κατεχομένη, κατὰ δέ τι κενὴ διάστασις, ἀμροτέροις συναναιρεῖται.

3.18.131Stoacıların yer hakkındaki görüşüne karşı bunlar, hatta daha fazlası söylenir. Peripatetikler ise yerin, içeren şeyin içerdiği ölçüdeki sınırı olduğunu söyler; örneğin benim yerim, havanın bedenimi saran yüzeyidir. Ama yer buysa, aynı şey hem var olacak hem olmayacaktır. Çünkü cisim bir yerde bulunmak üzereyken, var olmayan bir şeyde hiçbir şey meydana gelemeyeceği için, cismin onda bulunabilmesi için yerin önceden var olması gerekir; bu yüzden yer, yerdeki cisim onda bulunmadan önce var olacaktır. Öte yandan yer, içeren şeyin yüzeyinin içerilen şeyi sarmasıyla meydana geldiği için, cisim onda bulunmadan önce var olamaz; bu yüzden o sırada var olmayacaktır. Oysa aynı şeyin hem var olduğunu hem olmadığını söylemek saçmadır; demek ki yer, içeren şeyin içerdiği ölçüdeki sınırı değildir.

3.18.131

Ταῦτα μὲν οὖν καὶ ἔτι πλείω πρὸς τὴν στάσιν τῶν Στωικῶν περὶ τοῦ τόπου λέγεται· οἱ δὲ Περιπατητικοί (cf. Aristot. ο Phys. 212 a6 φασιν εἷναι τόπον τὸ πέρας τοῦ περιέχοντος, καθὸ περιέχει, ὡς ἐμοῦ τόπον εἶναι τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἀέρος τὴν περιτετυπωμένην τῷ ἐμῷ σώματι. ἀλλ’ εἵπερ τοῦτό ἐστιν ὁ τόπος, τὸ αὐτὸ καὶ ἔσται καὶ οὐκ ἔσται. ὅτε γὰρ μέλλει ἔν τινι τόπῳ γίνεσθαι τὸ σῶμα, καθὸ μὲν οὐδὲν δύναται γενέσθαι ἐν τῷ μὴ ὑπάρ- χοντι, δεῖ προυπάρχειν τὸν τόπον, ἵνα οὕτως ἐν αὐτῷ γένηται τὸ σῶμα, καὶ διὰ τοῦτο ἔσται ὁ τόπος πρὶν ἐν αὐτῷ γενέσθαι τὸ ἐν τῷ τόπῳ σῶμα. καθὸ δὲ περιτυπουμένης τῆς τοῦ περιέχοντος ἐπιφανείας τῷ περιεχομένῳ ἀποτελεῖται, οὐ δύναται ὑποστῆναι ὁ τόπος πρὸ τοῦ ἐν αὐτῷ γενέσθαι τὸ σῶμα, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἔσται τότε. ἄτοπον δὲ τὸ αὐτὸ λέγειν καὶ εἶναί τι καὶ μὴ εἶναι· οὐκ ἄρα ἐστὶ τόπος τὸ πέρας τοῦ περιέχοντος, καθὸ περιέχει.

3.18.132Ayrıca yer bir şeyse, ya oluşmuştur ya da oluşmamıştır. Oluşmamış değildir; çünkü dediklerine göre, içindeki cismi sararak meydana gelir. Oluşmuş da değildir. Çünkü oluşmuşsa, yerdeki şeyin içinde bulunduğu söylenen yer, ya cisim içindeyken oluşur ya da içinde değilken.

3.18.132

πρὸς τούτοις, εἴ ἐστί τι ὁ τόπος, ἤτοι γεννητός ἐστιν ἢ ἀγέννητος. ἀγέννητος μὲν οὖν οὔκ ἐστιν· περιτυπούμενος γάρ, φασίν, τῷ ἐν αὐτῷ σώματι ἀποτελεῖται. ἀλλ’ οὐδὲ γεννητός· εἰ γάρ ἐστι γεννητός, ἤτοι ὅτε ἐν τόπω ἐστὶ τὸ σῶμα, τότε γίνεται ὁ τόπος ἐν ᾧ ἤδη λέγεται εἶναι τὸ ἐν τόπῳ, ἢ ὅτε οὔκ ἐστιν ἐν αὐτῷ.

3.18.133Cisim içindeyken oluşmaz, çünkü içindeki cismin yeri zaten vardır. İçinde değilken de oluşmaz; çünkü dedikleri gibi, içeren şey içerileni sarar ve yer böyle meydana gelir, içinde olmayan bir şeyi ise hiçbir şey saramaz. Yer ne cisim içindeyken ne de içinde değilken oluşuyorsa ve bunlardan başka bir şey düşünülemiyorsa, yer oluşmuş da değildir. Ne oluşmuş ne de oluşmamışsa, var da değildir.

3.18.133

οὔτε δὲ ὅτε ἐν αὐτῷ ἐστιν ἔστι γὰρ ἤδη τοῦ ἐν αὐτῷ σώματος ὁ τόπος) οὔτε ὅτε οὔκ ἐστιν ἐν αὐτῷ, εἴγε περιτυποῦται μέν, ὡς φασίν, τῷ περιεχομένῳ τὸ περιέχον καὶ οὕτω γίνεται τόπος, τῷ δὲ μὴ ἐν αὐτῷ ὄντι οὐδὲν δύναται περιτυπωθῆναι. εἰ δὲ μήτε ὅτε ἐν τόπῳ ἐστὶ τὸ σῶμα, μήτε ὅτε οὔκ ἐστιν ἐν αὐτῷ, γίνεται ὁ τόπος, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν ἐπινοεῖν, οὐδὲ γεννητός ἐστιν ὁ τόπος. εἰ δὲ μήτε γεννητός ἐστι μήτε ἀγέννητος, οὐδὲ ἔστιν.

3.18.134Bunlar daha genel olarak da söylenebilir. Yer bir şeyse, ya cisimdir ya da cisimsiz; hatırlattığımız gibi bunların ikisi hakkında da güçlükler vardır; demek ki yer de bir çıkmazdır. Yer, yeri olduğu cisme göre düşünülür; cismin varlığı hakkındaki söz ise bir çıkmazdır; demek ki yer hakkındaki söz de öyledir. Her şeyin yeri ezelî değildir; oluştuğu söylendiğinde ise, oluş var olmadığı için var olmadığı görülür.

3.18.134

κοινότερον δὲ καὶ ταῦτα δύναται λέγεσθαι. εἴ ἐστί τι ὁ τόπος, ἤτοι σῶμὰ ἐστιν ἢ ἀσώματον· ἑκάτερον δὲ τούτων ἀπορεῖται, ὡς ὑπεμνήσαμεν· καὶ ὁ τόπος ἄρα ἐστὶν ἄπορος. ὁ τόπος πρὸς ἰῷ σώματι νοεῖται, οὗ ἐστι τόπος· ἄπορος δέ ἐστιν ὁ περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ σώματος λόγος· καὶ ὁ περὶ τοῦ τόπου ἄρα. ὁ τόπος ἑκάστου ἀίδιος μὲν οὔκ ἐστιν, γίνεσθαι δὲ λεγόμενος ἀνυπόστατος εὑρίσκεται γενέσεως μὴ ὑπαρχούσης.

3.18.135Daha başka şeyler de söylenebilir. Ama sözü uzatmamak için şunu eklemek gerekir: akıl yürütmeler Skeptikleri sarsar, apaçıklık da onları utandırır. Bu yüzden dogmatiklerin söyledikleri açısından ikisinden hiçbirine katılmıyor, yer hakkında yargıyı askıya alıyoruz.

3.18.135

Ἔνεστι δὲ καὶ ἄλλα πλείω λέγειν. ἀλλ’ ἵνα μὴ τὸν λόγον μηκύνωμεν, ἐκεῖνο ἐπακτέον, ὅτι τοὺς σκεπτικοὺς ἐντρέπουσι μὲν οἱ λόγοι, δυσωπεῖ δὲ καὶ ἡ ἐνάργεια. διόπερ οὐθετέρῳ προστιθέμεθα ὅσον ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ὑπὸ τῶν δογματικῶν, ἀλλ’ ἐπέχομεν περὶ τοῦ τόπου.

3.19.13619. Bölüm: Zaman üzerine

Zaman hakkındaki araştırmada da aynı durumla karşılaşırız: görünen şeylere bakılırsa zaman bir şeymiş gibi görünür, onun hakkında söylenenlere bakılırsa var olmadığı ortaya çıkar. Kimileri zamanın bütünün hareketinin aralığı olduğunu söyler (bütün derken evreni kastediyorum), kimileri evrenin hareketinin kendisi olduğunu; Aristoteles, ya da bazılarına göre Platon, hareketteki önce ve sonranın sayısı olduğunu; Straton, ya da bazılarına göre Aristoteles,

3.19.136

Τὸ δὲ αὐτὸ πάσχομεν καὶ ἐν τῇ περὶ τοῦ χρόνου ζητήσει· ὅσον μὲν γὰρ ἐπὶ τοῖς φαινομένοις δοκεῖ τι εἶναι ὁ χρόνος, ὅσον δὲ ἐπὶ τοῖς περὶ αὐτοῦ λεγομένοις μένοις ἀνυπόστατος φαίνεται. χρόνον γὰρ εἶναί φασιν οἱ μὲν διάστημα τῆς τοῦ ὅλου κινήσεως ὅλον δὲ λέγω τὸν κόσμον), οἱ δὲ αὐτὴν τὴν κίνησιν τοῦ κόσμου, Ἀριστοτέλης δέ, ἤ ὥς τινες Πλάτων’, ἀριθμὸν τοῦ ἐν κινήσει προτέρου καὶ ὑστέρου, Στράτων δέ, ἤ ὥς τινες Ἀριστοτέλης,

3.19.137hareketin ve durgunluğun ölçüsü olduğunu; Epikuros ise, Lakonyalı Demetrios'un dediğine göre, gündüzlere, gecelere, mevsimlere, hâllere ve hâlsizliklere, hareketlere ve durgunluklara eşlik eden, arızî hâllerin arızî hâli olduğunu söyler.

3.19.137

μέτρον κινήσεως καὶ μονῆς, Ἐπίκουρος (p. 126, 12 Us.) δέ, καθὼς Δημήτριος ὁ Λάκων φησί, σύμπτωμα συμπτωμάτων, παρεπό μένον ἡμέραις τε καὶ νυξὶ καὶ ὥραις καὶ πάθεσι καὶ ἀπαθείαις καὶ κινήσεκαὶ καὶ μοναῖς.

3.19.138Ousia'sı bakımından da kimileri zamanın cisim olduğunu söylemiştir, örneğin Ainesidemos'un çevresindekiler (onlara göre zaman, var olandan ve ilk cisimden hiç farklı değildir); kimileri de cisimsiz olduğunu. Bu görüşlerin ya hepsi doğrudur, ya hepsi yanlıştır, ya da bazıları doğru, bazıları yanlıştır. Hepsi doğru olamaz, çünkü çoğu birbiriyle çatışır; hepsinin yanlış olduğunu da dogmatikler kabul etmeyecektir.

3.19.138

κατ’ οὐσίαν τε οἱ μὲν σῶμα αὐτὸν ἔφασαν εἶναι, ὡς οἱ περὶ τὸν Αἰνησίδημον μηδὲν γὰρ αὐτὸν διαφέρειν τοῦ ὄντος καὶ τοῦ πρώτου σώματος), οἱ δὲ ἀσώματον . ἤτοι οὖν πᾶσαι αἱ στάσεις αὗταί εἰσιν ἀληθεῖς, ἢ πᾶσαι ψευδεῖς, ἢ τινὲς μὲν ἀληθεῖς, τινὲς δ’ ἑ ψευδεῖς· οὔτε δὲ πᾶσαι ἀληθεῖς ὑπάρχειν δ’ δύνανται μάχονται γὰρ αἱ πλεῖσται) οὔτε πᾶσαι ψευδεῖς εἶναι δοθήσονται ὑπὸ τῶν δογματικῶν.

3.19.139Başka bir açıdan da: zamanın cisim olduğu yanlış, cisimsiz olduğu da yanlış kabul edilirse, zamanın var olmadığı hemen kabul edilmiş olur; çünkü bunlardan başka bir şey olamaz. Hangilerinin doğru, hangilerinin yanlış olduğunu kavramak da mümkün değildir; çünkü anlaşmazlık eş güçlüdür, ölçüt ve ispat konusunda da güçlük vardır. Bu yüzden zaman hakkında kesin bir şey ileri süremeyeceğiz.

3.19.139

καὶ ἄλλως· εἰ δοθείη ψεῦδος μὲν εἶναι τὸ σῶμα εἶναι τὸν χρόνον, ψεῦδος δὲ καὶ τὸ ὅτι ἀσώματός ἐστιν, αὐτόθεν δόθη ἔται ἡ τοῦ χρόνου ἀνυπαρξία· παρὰ γὰρ ταῦτα οὐδὲν εἶναι δύναται ἕτερον. οὔτε τίνες μέν εἰσιν ἀληθεῖς, τίνες δὲ ψευδεῖς δυνατὸν καταλαβεῖν διά τε τὴν ἰσοσθενῆ διαφωνίαν καὶ τὴν ἀπορίαν τὴν κατὰ <τὸ> κριτήριόν τε καὶ τὴν ὥστε διὰ ταῦτα οὐδὲν ἕξομεν περὶ χρόνου διαβεβαιώσασθαι.

3.19.140Sonra, zaman hareket ya da durgunluk olmadan var olamaz gibi göründüğüne göre, hareket ortadan kalkınca, durgunluk da aynı şekilde ortadan kalkınca zaman da ortadan kalkar. Bununla birlikte bazıları zamana karşı şunları da söyler. Bir

3.19.140

εἶτα, ἐπεὶ οὐκ ἄνευ κινήσεως ἢ καὶ μονῆς ὁ χρόνος ὑφεστάναι δοκεῖ, τῆς κινήσεως ἀναιρουμένης, ὁμοίως δὲ καὶ τῆς μονῆς, ἀναιρεῖται ὁ χρόνος. οὐδὲν δέ ἧττον καὶ τάδε φασί τινες κατὰ τοῦ χρόνου. εἰ ἐστί <τι>

3.19.141zaman varsa, ya sınırlıdır ya da sınırsızdır. Sınırlıysa, bir zamanda başlamıştır ve bir zamanda sona erecektir. Bu yüzden zamanın olmadığı bir zaman olmuştur (başlamadan önce), zamanın olmayacağı bir zaman da olacaktır (sona erdikten sonra); bu ise saçmadır. Demek ki zaman sınırlı değildir.

3.19.141

χρόνος, ἤτοι πεπέρασται ἢ ἄπειρός ἐστιν. ἀλλ’ εἰ μὲν πεπέρασται, ἀπό τινος χρόνου ἤρξατο καὶ εἰς τινα χρόνον λήξει· διὰ δὲ τοῦτο ἦν ποτε χρόνος, ὅτε οὐκ ἦν χρόνος πρὸ τοῦ ἄρξασθαι αὐτόν), καὶ ἔσται ποτὲ χρόνος ὅτε οὐκ ἔσται χρόνος μετὰ τὸ λῆξαι αὐτόν)· ὅπερ ἄτοπον. οὐ τοίνυν πεπέρασται ὁ χρόνος.

3.19.142Sınırsızsa, bir kısmının geçmiş, bir kısmının şimdiki, bir kısmının gelecek olduğu söylendiğine göre, gelecek ve geçmiş ya vardır ya da yoktur. Yoksa, geriye yalnız en ufak bir an olan şimdiki zaman kalır; o zaman zaman sınırlı olur ve baştaki güçlükler yeniden ortaya çıkar. Geçmiş de gelecek de varsa, ikisi de şimdiki zaman olacaktır. Oysa geçmiş ve gelecek zamana şimdiki zaman demek saçmadır; demek ki zaman sınırsız da değildir. Ne sınırsız ne de sınırlıysa, zaman diye bir şey hiç yoktur.

3.19.142

εἰ δὲ ἄπειρός ἐστιν, ἐπεὶ τὸ μέν τι αὐτοῦ λέγεται παρῳχηκός, τὸ δὲ ἐνεστώς, τὸ δὲ μέλλον, ὁ μέλλων καὶ ὁ παρῳχηὼς ἤτοι εἰσὶν ἢ οὐκ εἰσίν. ἀλλ’ εἰ οὐκ εἰσίν, μόνου τοῦ ἐνεστῶτος ὑπολειπομένου, ὅς ἐστιν ἀκαριαῖος, πεπερασμένος ἔσται ὁ χρόνος καὶ ἀκολουθήσουσιν αἱ ἀρχῆθεν ἀπορίαι· εἰ δὲ ὁ παρῳχηκὼς ἔστι καὶ ὁ μέλλων ἔστιν, ἐνεστὼς ἔσται ἑκάτερος αὐτῶν. ἄτοπον δὲ τὸ λέγειν ἐνεστῶτα τὸν παρωχηκότα καὶ τὸν μέλλοντα χρόνον· οὐκοῦν οὐδὲ ἄπειρός ἐστιν ὁ χρόνος. εἰ δὲ μήτε ἄπειρος μήτε πεπερασμένος, οὐδὲ ἔστιν ὅλως χρόνος.

3.19.143Ayrıca zaman varsa, ya bölünebilirdir ya da bölünemez. Bölünemez değildir; çünkü kendilerinin dediği gibi şimdiki, geçmiş ve gelecek zamana bölünür. Bölünebilir de değildir. Çünkü bölünebilen her şey kendi parçalarından biriyle ölçülür; ölçen şey ölçülen şeyin her parçasına tek tek denk getirilir, tıpkı bir arşını parmakla ölçtüğümüzde olduğu gibi. Zaman ise kendi parçalarından biriyle ölçülemez. Diyelim şimdiki zaman geçmişi ölçüyor; o zaman geçmişe denk düşecek, bu yüzden geçmiş olacaktır; gelecek için de aynı şekilde gelecek olacaktır. Gelecek ötekileri ölçerse, şimdiki ve geçmiş olacak; geçmiş de benzer şekilde gelecek ve şimdiki olacaktır; bu ise tutarsızdır. Demek ki zaman bölünebilir de değildir. Ne bölünemez ne de bölünebilirse, zaman yoktur.

3.19.143

πρὸς τούτοις, εἰ ἔστιν ὁ χρόνος, ἤτοι μεριστός ἐστιν ἢ ἀμέριστος· ἀμέριστος μὲν οὖν οὔκ ἐστιν· διαιριῖται γὰρ εἰς τε τὸν ἐνεστῶτα καὶ εἰς τὸν παρωχηκότα καὶ εἰς τὸν μέλλοντα, ὡς αὐτοί φασιν. ἀλλ’ οὐδὲ μεριστός. ἕκαστον γὰρ τῶν μεριστῶν καταμετρεῖται ὑπό τινος ἑαυτοῦ μέρους, καθ’ ἕκαστον μέρος τοῦ μετρουμένου γινομένου τοῦ μετροῦντος, ὡς ὅταν δακτύλῳ πῆχυν μετρῶμεν. ὁ δὲ χρόνος οὐ δύναται καταμετρεῖσθαι ὑπό τινος ἑαυτοῦ μέσους. εἰ γὰρ ὁ ἐνεστὼς λόγου χάριν καταμετρεῖ τὸν παρῳχημένον, ἔσται κατὰ τὸν παρωχηκότα καὶ διὰ τοῦτο παρῳχηκώς, καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος ὁμοίως μέλλων. καὶ ὁ μέλλων εἰ καταμετροίη τοὺς ἄλλους , ἐνεστὼς ἔσται καὶ παρῳχηκώς, καὶ ὁ παρῳχηκὼς παραπλησίως μέλλων ἔσται καὶ ἐνεστώς· ὅπερ ἀπεμφαίνει. οὐκοῦν οὐδὲ μεριστός ἐστιν. εἰ δὲ μήτε ἀμέριστος μήτε μεριστός, οὐδὲ ἔστιν.

3.19.144Zamanın üç parçalı olduğu da söylenir: bir kısmı geçmiş, bir kısmı şimdiki, bir kısmı gelecek. Bunlardan geçmiş ve gelecek yoktur; çünkü geçmiş ve gelecek zaman şimdi varsa, ikisi de şimdiki zaman olur. Şimdiki zaman da yoktur. Çünkü şimdiki zaman varsa, ya bölünemezdir ya da bölünebilir. Bölünemez değildir; çünkü dönüşen şeylerin şimdiki zamanda dönüştüğü söylenir, oysa parçasız bir zamanda hiçbir şey dönüşmez; örneğin demir yumuşamaz, öteki şeylerden hiçbiri de dönüşmez. Demek ki şimdiki zaman bölünemez değildir.

3.19.144

ὅ τε χρόνος λέγεται τριμερὴς εἷναι, καὶ τὸ μὲν παρῳχηκώς, τὸ δὲ ἐνεστώς, τὸ δὲ μέλλων. ὧν ὁ μὲν παρῳχηκὼς καὶ ὁ μέλλων οὐκ εἰσίν· εἰ γὰρ εἰσὶ νῦν ὅ τε παρῳχηκὼς καὶ ὁ μέλλων χρόνος, ἔσται ἐνεστὼς ἑκάτερος αὐτῶν. ἀλλ’ οὐδὲ ὁ ἐνεστώς· εἰ γὰρ ἔστιν ὁ ἐνεστὼς χρόνος, ἤτοι ἀμέριστός ἐστιν ἢ μεριστός. ἀμέριστος μὲν οὖν οὔκ ἐστιν· ἐν γὰρ τῷ ἐνεστῶτι χρόνῳ λέγεται τὰ μεταβάλλοντα μεταβάλλειν, οὐδὲν δὲ ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ μεταβάλλει, οἷον ὁ σίδηρος εἰς μαλακότητα ἢ τῶν ἄλλων ἕκαστον. ὥστε οὔκ ἐστιν ἀμέριστος ὁ ἐνεστὼς χρόνος.

3.19.145Bölünebilir de değildir. Birçok şimdiki zamana bölünemez; çünkü evrendeki şeylerin hızlı akışı yüzünden şimdiki zamanın akıl almaz bir hızla geçmişe dönüştüğü söylenir. Geçmişe ve geleceğe de bölünemez; çünkü o zaman var olmaz, parçalarından biri artık var olmayan, öteki henüz var olmayan bir şey olur.

3.19.145

ἀλλ’ οὐδὲ μεριστός· εἰς ἐνεστῶτας μὲν γὰρ οὐκ ἂν μερισθείη , ἐπεὶ διὰ τὴν ὀξεῖαν ῥύσιν τῶν ἐν κόσμῳ ἀνεπινοήτως ὁ ἐνεστὼς εἰς παρωχηκότα μεταβάλλειν λέγεται· ἀλλ’ οὐδ’ εἰς παρῳχηκότα καὶ μέλλοντα· ἔσται γὰρ οὕτως ἀνύπαρκτος, τὸ· μέν τι μηκέτι ὂν ἔχων μέρος ἑαυτοῦ, τὸ δὲ μηδέπω ὄν.

3.19.146Bu yüzden şimdiki zaman geçmişin sonu ve geleceğin başlangıcı da olamaz; çünkü o zaman hem var olacak hem olmayacaktır: şimdiki zaman olarak var olacak, parçaları var olmadığı için de olmayacaktır. Demek ki bölünebilir de değildir. Şimdiki zaman ne bölünemez ne de bölünebilirse, var değildir. Ne şimdiki ne geçmiş ne de gelecek zaman var olmadığına göre, zaman diye bir şey de yoktur; çünkü var olmayan şeylerden oluşan şey var olmaz.

3.19.146

ὅθεν οὐδὲ τέλος τοῦ παρῳχημένου καὶ ἀρχὴ τοῦ μέλλοντος εἷναι δύναται ὁ ἐνεστώς, ἐπεὶ καὶ ἔσται καὶ οὐκ ἔσται. ἔσται μὲν οὖν] ὡς ἐνεστώς, οὐκ ἔσται δὲ ἐπεὶ μὴ ἔστιν αὐτοῦ τὰ μέρη. οὐκοῦν οὐδὲ μεριστός ἐστιν. εἰ δὲ μήτε ἀμέριστός ἐστιν ὁ ἐνεστὼς μήτε μεριστός, οὐδὲ ἔστιν. μὴ ὄντος δὲ τοῦ ἐνεστῶτος μηδὲ τοῦ παρῳχημένου μηδὲ τοῦ μέλλοντος, οὐδέ ἐστί τι χρόνος· τὸ γὰρ ἐξ ἀνυπάρκτων συνεστὼς ἀνύπαρκτόν ἐστιν.

3.19.147Zamana karşı şu akıl yürütme de ileri sürülür. Zaman varsa, ya oluşmuş ve yok olandır ya da oluşmamış ve yok olmayan. Oluşmamış ve yok olmayan değildir; çünkü bir kısmının geçmiş olduğu ve artık var olmadığı, bir kısmının gelecek olduğu ve henüz var olmadığı söylenir.

3.19.147

Λέγεται κατὰ τοῦ χρόνου κἀκεῖνος ὁ λόγος. εἰ ἔστι χρόνος, ἤτοι γενητός ἐστι καὶ φθαρτὸς ἢ ἀγένητος καὶ ἄφθαρτος. ἀγένητος μὲν οὖν καὶ ἄφθαρτος οὔκ ἐστιν, εἴγε αὐτοῦ τὸ μὲν παρῳχηκέναι λέγεται καὶ μηκέτι εἶναι, τὸ δὲ μέλλειν καὶ μηδέπω εἶναι.

3.19.148Oluşmuş ve yok olan da değildir. Çünkü dogmatiklerin kendi varsayımlarına göre, oluşan şeylerin var olan bir şeyden oluşması, yok olan şeylerin de var olan bir şeye doğru yok olması gerekir. Öyleyse zaman geçmişe doğru yok oluyorsa var olmayan bir şeye doğru yok olur, gelecekten oluşuyorsa var olmayan bir şeyden oluşur; çünkü bunların hiçbiri var değildir. Oysa bir şeyin var olmayandan oluştuğunu ya da var olmayana doğru yok olduğunu söylemek saçmadır. Demek ki zaman oluşmuş ve yok olan değildir. Ne oluşmamış ve yok olmayan ne de oluşmuş ve yok olansa, zaman hiç yoktur.

3.19.148

ἀλλ' οὐδὲ γενητὸς καὶ φθαρτός. τὰ γὰρ γινόμενα ἔκ τινος ὄντος γίγνεσθαι δεῖ καὶ τὰ φθειρόμενα εἴς τι ὂν φθείρεσθαι κατὰ τὰς τῶν δογματικῶν αὐτῶν ὑποθέσεις. εἰ οὖν εἰς τὸν παρῳχημένον φθείρεται, εἰς οὐκ ὂν φθείρεται, καὶ εἰ ἐκ τοῦ μέλλοντος γίνεται, ἐξ οὐκ ὄντος γίνεται· οὐθέτερος γὰρ αὐτῶν ἔστιν. ἄτοπον δὲ τὸ λέγειν τι ἐξ οὐκ ὄντος γίνεσθαι ἤ εἰς τὸ μὴ ὂν φθείρεσθαι. οὐκ ἄρα γενητὸς καὶ φθαρτός ἐστιν ὁ χρόνος. εἰ δὲ μήτε ἀγένητος καὶ ἄφθαρτός ἐστι μήτε γενητὸς καὶ φθαρτός, οὐδὲ ὅλως ἔστιν.

3.19.149Ayrıca oluşan her şey bir zamanda oluşuyor gibi göründüğüne göre, zaman oluşuyorsa bir zamanda oluşur. Öyleyse ya kendi kendisinde oluşur ya da bir zaman başka bir zamanda. Kendi kendisinde oluşuyorsa, aynı şey hem var olacak hem olmayacaktır. Çünkü bir şeyin içinde oluştuğu şeyin, içinde oluşan şeyden önce var olması gerektiğine göre, kendi kendisinde oluşan zaman, oluşmakta olduğu için henüz yoktur, kendi kendisinde oluştuğu için de zaten vardır. Demek ki kendi kendisinde oluşmaz.

3.19.149

Πρὸς τούτοις, ἐπεὶ πᾶν τὸ γινόμενον ἐν χρόνῳ γίγνεσθαι δοκεῖ, εἰ γίνεται ὁ χρόνος, ἐν χρόνῳ γίνεται. ἤτοι οὖν αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ γίνεται ἢ ἕτερος ἐν ἑτέρῳ. ἀλλ’ εἰ μὲν αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ, τὸ αὐτὸ καὶ ἔσται καὶ οὐκ ἔσται. ἐπεὶ γὰρ τὸ ἐν ᾡ τι γίγνεται τοῦ ἐν αὐτῷ γιγνομένου ὀφείλει προυπάρχειν , ὁ γιγνόμενος ἐν ἑαυτῷ χρόνος, εἰ μὲν γίνεται, οὐδέπω ἔστιν, εἰ δὲ ἐν ἑαυτῷ γίνεται, ἤδη ἔστιν. ὥστε οὐδὲ γίνεται ἐν ἑαυτῷ.

3.19.150Bir zaman başka bir zamanda da oluşmaz. Çünkü şimdiki zaman gelecekte oluşuyorsa şimdiki zaman gelecek olacak, geçmişte oluşuyorsa geçmiş olacaktır. Öteki zamanlar için de aynı şeyler söylenmelidir. Demek ki bir zaman başka bir zamanda da oluşmaz. Zaman ne kendi kendisinde ne de bir zaman başka bir zamanda oluşuyorsa, zaman oluşmuş da değildir. Oluşmamış olmadığı da gösterilmişti. Öyleyse ne oluşmuş ne de oluşmamış olduğuna göre zaman hiç yoktur; çünkü var olan her şeyin ya oluşmuş ya da oluşmamış olması gerekir.

3.19.150

ἀλλ’ οὐδ’ ἐν ἑτέρῳ ἕτερος. εἰ γὰρ ὁ ἐνεστὼς ἐν τῷ μέλλοντι γίγνεται, μέλλων ἔσται ὁ ἐνεστώς, καὶ εἰ ἐν τῷ παρῳχηκότι, παρῳχηκώς. τὰ δὲ αὐτὰ λεκτέον καὶ περὶ τῶν ἄλλων χρόνων. ὥστε οὐδὲ ἕτερος χρόνος ἐν ἑτέρῳ γίνεται χρόνῳ. εἰ δὲ μήτε αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ γίνεται μήτε ἕτερος ἐν ἑτέρῳ, οὐδὲ γενητός ἐστιν ὁ χρόνος. ἐδείκνυτο δέ, ὅτι οὐδὲ ἀγένητός ἐστιν. μήτε οὖν γενητὸς ὢν μήτε ἀγένητος οὐδ’ ὅλως ἔστιν· ἕκαστον γὰρ τῶν ὄντων ἤτοι γενητὸν ἤ ἀγένητον εἶναι προσήκει.

3.20.15120. Bölüm: Sayı üzerine

Zaman sayı olmadan görülemiyormuş gibi göründüğüne göre, sayı hakkında da kısaca konuşmak yersiz olmaz. Gündelik alışkanlığa bakılırsa, hiçbir kanaate bağlanmadan bir şeyi saydığımızı söyleriz ve sayı diye bir şey olduğunu duyarız; ama dogmatiklerin aşırı merakı sayıya karşı da akıl yürütmeleri harekete geçirmiştir.

3.20.151

Επεὶ δὲ ὁ χρόνος δοκεῖ μὴ ἄνευ ἀριθμοῦ θεωρεῖσθαι, οὐκ ἂν εἴη ἄτοπον καὶ περὶ ἀριθμοῦ βραχέα διεξελθεῖν. ὅσον μὲν γὰρ ἐπὶ τῇ συνηθείᾳ καὶ ἀδοξάστως ἀριθμεῖν τι φαμὲν καὶ ἀριθμὸν εἶναί τι ἀκούομεν· ἡ δὲ τῶν δογματικῶν περιεργία καὶ τὸν κατὰ τούτου κεκίνηκε λόγον.

3.20.152Örneğin Pythagorasçılar sayıların evrenin elementleri olduğunu da söyler. Derler ki görünen şeyler bir şeyden oluşmuştur; elementlerin ise basit olması gerekir; demek ki elementler açık olmayan şeylerdir. Açık olmayan şeylerin bir kısmı cisimdir, örneğin buharlar ve kütleler gibi; bir kısmı cisimsizdir, örneğin şekiller, ideler ve sayılar gibi. Bunlardan cisimler bileşiktir; uzunluk, en, derinlik ve dirençten, hatta ağırlıktan da oluşurlar. Demek ki elementler yalnız açık olmayan şeyler değil, aynı zamanda cisimsizdir.

3.20.152

αὐτίκα γοῦν οἱ ἀπὸ τοῦ Πυθαγόρου καὶ στοιχεῖα τοῦ κόσμου τοὺς ἀριθμοὺς εἷναι λέγουσιν. φασὶ γοῦν, ὅτι τὰ φαινόμενα ἔκ τινος συνέστηκεν , ἁπλᾶ δὲ εἶναι δεῖ τὰ στοιχεῖα· ἄδηλα ἄρα ἐστὶ τὰ στοιχεῖα. τῶν δὲ ἀδήλων τὰ μέν ἐστι σώματα, ὡς οἱ ἀτμοὶ καὶ οἱ ὄγκοι, τὰ δὲ ἀσώματα, ματα, ὧς σχήματα καὶ ἰδέαι καὶ ἀριθμοί. ὧν τὰ μὲν σώματά ἐστι σύνθετα, συνεστῶτα ἔκ τε μήκους καὶ πλάτους καὶ βάθους καὶ ἀντιτυπίας ἢ καὶ βάρους (cf. Epic. 276 Us.). οὐ μόνον ἄρα ἄδηλα, ἀλλὰ καὶ ἀσώματά ἐστι τὰ στοιχεῖα.

3.20.153Üstelik cisimsiz şeylerin her birinde sayı görülür; çünkü her biri ya bir, ya iki, ya da daha fazladır. Buradan, var olan şeylerin elementlerinin, açık olmayan, cisimsiz ve her şeyde görülen sayılar olduğu sonucu çıkar. Hem de rastgele sayılar değil: birim ile birimin kendisine eklenmesiyle meydana gelen belirsiz ikilik; tek tek ikilikler de ona katılarak ikilik olur.

3.20.153

ἀλλὰ καὶ τῶν ἄσωμάτων ἕκαστον ἐπιθεωρούμενον ἔχει τὸν ἀριθμόν· ἢ γὰρ ἔν ἐστιν ἢ δύο ἢ πλείω. δι’ ὧν συνάγεται, ὅτι τὰ στοιχεῖα τῶν ὄντων εἰσὶν οἱ ἄδηλοι καὶ ἀσώματοι καὶ πᾶσιν ἐπιθεωρούμενοι ἀριθμοί. καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ’ ἤ τε μονὰς καὶ ἡ κατὰ ἐπισύνθεσιν τῆς μονάδος γινομένη ἀόριστος δυάς, ἧς κατὰ μετουσίαν αἱ κατὰ μέρος γίγνονται δυάδες δυάδες.

3.20.154Dediklerine göre sayılan şeylerde görülen öteki sayılar da bunlardan meydana gelir, evren de bunlardan kurulur. Nokta birimin, çizgi ikiliğin (çünkü iki nokta arasında görülür), yüzey üçlüğün (çünkü yüzeyin, çizginin yanda duran başka bir noktaya doğru enine akışı olduğunu söylerler), cisim de dörtlüğün yerini tutar; çünkü cisim, yüzeyin yukarıdaki bir noktaya doğru yükselmesiyle meydana gelir.

3.20.154

ἐκ τούτων γὰρ καὶ τοὺς ἄλλους γίνεσθαι ἀριθμούς, τούς ἐπιθεωρουμένους τοῖς ἀριθμητοῖς, καὶ τὸν κόσμον κατασκευάζεσθαι λέγουσιν. τὸ μὲν γὰρ σημεῖον τὸν τῆς μονάδος ἐπέχειν λόγον, τὴν δὲ γραμμὴν τὸν τῆς δυάδος δύο γὰρ σημείων μεταξὺ θεωρεῖσθαι ταύτην), τὴν δὲ ἐπιφάνειαν τὸν τῆς τριάδος ῥύσιν γὰρ εἶναί φασι τῆς γραμμῆς εἰς πλάτος ἐπ’ ἄλλο σημεῖον ἐκ πλαγίου κείμενον), τὸ δὲ σῶμα τὸν τῆς τετράδος· ἐπανάστασιν γὰρ γίγνεσθαι τῆς ἐπιφανείας ἐπί τι σημεῖον ὑπερκείμενον.

3.20.155Böylece cisimleri de bütün evreni de zihinlerinde canlandırırlar. Evrenin ahenk oranlarına göre düzenlendiğini de söylerler: dörtlüye göre, yani dörtte üçlük orana göre, sekizin altıya oranı gibi; beşliye göre, yani bir buçukluk orana göre, dokuzun altıya oranı gibi; sekizliye göre, yani iki katlık orana göre, on ikinin altıya oranı gibi.

3.20.155

καὶ οὕτω τά τε σώματα καὶ ὅλον τὸν κόσμον ἐνειδωλοποιοῦσιν, ὅντινα καὶ διοικεῖσθαί φασι κατὰ ἁρμονικοὺς λόγους, τόν τε διὰ τεσσάρων, ὅς ἐστιν ἐπίτριτος, ὡς ἔχει πρὸς τὰ ἕξ τὰ ὀκτώ, καὶ τὸν διὰ πέντε, ὅς ἐστιν ἡμιόλιος, ὧς ἔχει πρὸς τὰ ἕξ τὰ ἐννέα, καὶ τὸν διὰ πασῶν, ὅς ἐστι διπλάσιος, ὧς ἔχει πρὸς τὰ ἕξ τὰ δώδεκα.

3.20.156Bu hayalleri kurarlar; sayının sayılan şeylerden farklı bir şey olduğunu da şöyle kanıtlamaya çalışırlar: canlı, kendi tarifi bakımından, diyelim, bir ise, bitki canlı olmadığı için bir olmayacaktır; oysa bitki de birdir; demek ki canlı, canlı olduğu için bir değildir, dışarıdan onda görülen başka bir şey sayesinde birdir; her şey ona katılır ve onun sayesinde bir olur. Ayrıca sayı sayılan şeylerse, sayılanlar insanlar, diyelim, öküzler ve atlar olduğuna göre, sayı da insanlar, öküzler ve atlar olacaktır; ölçülen şeyler böyleyse sayı beyaz, siyah ve sakallı da olacaktır.

3.20.156

ταῦτά τε οὖν ὀνειροπολοῦσιν, καὶ ὅτι ἕτερόν τι ἐστὶν ὁ ἀριθμὸς παρὰ τὰ ἀριθμητὰ κατασκευάζουσι, λέγοντες ὅτι εἰ τὸ ζῷον κατὰ τὸν ἑαυτοῦ λόγον ἐστίν, εἰ τύχοι, ἔν, τὸ φυτόν, ἐπεὶ μή ἐστι ζῷον, οὐκ ἔσται ἕν· ἔστι δὲ καὶ <τὸ> φυτὸν ἔν· οὐκ ἄρα ζῷον, <ὡς ζῷον>, ἔν ἐστιν, ἀλλὰ κατά τι ἕτερον ἐπιθεωρούμενον ἔξωθεν αὐτῷ, οὗ μετέχει ἕκαστον καὶ γίνεται δι’ αὐτὸ ἔν. καὶ εἰ τὰ ἀριθμητά ἐστιν ὁ ἀριθμός, ἐπειδὴ ἄωθρωποί εἰσιν οἱ ἀριθμητοὶ καὶ βόες, εἰ τύχοι, καὶ ἵπποι, ἄνθρωποι καὶ βόες καὶ ἵπποι ἔσται ὁ ἀριθμός, καὶ λευκὸς ἀριθμὸς καὶ μέλας καὶ γενειήτης, εἰ τύχοιεν τοιοῦτοι ὄντες οἱ μετρούμενοι.

3.20.157Bunlar ise saçmadır; demek ki sayı sayılan şeyler değildir, onlardan ayrı kendine ait bir varlığı vardır; bu varlık sayesinde sayılan şeylerde görülür ve elementtir.

Onlar böylece sayının sayılan şeyler olmadığı sonucuna varınca, sayıya karşı güçlük de içeri sızmış oldu. Çünkü şöyle denir: sayı varsa, ya sayılan şeylerin kendisidir ya da onlardan başka, dışarıdan bir şeydir. Pythagorasçıların ispat ettiği gibi sayılan şeylerin kendisi değildir; hatırlatacağımız gibi onlardan başka bir şey de değildir; demek ki sayı hiçbir şeydir.

3.20.157

ταῦτα δέ ἐστιν ἄτοπα· οὐκ ἄρα τὰ ἀριθμητά ἐστιν ὁ ἀριθμός, ἀλλ’ ἰδίαν ὑπόστασιν ἔχει παρὰ ταῦτα, καθ’ ἣν καὶ ἐπιθεωρεῖται τοῖς ἀριθμητοῖς καὶ ἔστι στοιχεῖον. Oὕτως οὖν ἐκείνων συναγαγόντων , ὅτι ἀριθμὸς οὔκ ἐστι τὰ ἀριθμητά, παρεισῆλθεν ἡ κατὰ τοῦ ἀριθμοῦ ἀπορία. λέγεται γάρ, ὅτι εἰ ἔστιν ἀριθμός, ἤτοι αὐτὰ τὰ ἀριθμητά ἐστιν ὁ ἀριθμὸς ἢ ἕτερόν τι παρὰ ταῦτα ἔξωθεν· οὔτε δὲ αὐτὰ τὰ ἀριθμητά ἐστιν ὁ ἀριθμός, ὧς ἀπέδειξαν οἱ Πυθαγορικοί, οὔτε ἕτερόν τι παρὰ ταῦτα, ὡς ὑπομνήσομεν· οὐδὲν ἄρα ἐστὶν ὁ ἀριθμός.

3.20.158Sayının sayılan şeylerden ayrı, dışarıdan bir şey olmadığını, anlatımı açık kılmak için akıl yürütmeyi birim üzerinde kurarak göstereceğiz. Birim kendi başına bir şeyse ve ona katılan her şey ona katılarak bir oluyorsa, ya birimin kendisi tek bir birim olacaktır ya da ona katılan şeyler kadar çok birim olacaktır. Tek bir birimse, ona katıldığı söylenen şeylerin her biri ona bütünüyle mi katılır, yoksa bir parçasıyla mı? Örneğin bir insan birimin tamamına sahipse, artık bir atın, bir köpeğin ya da bir olduğunu söylediğimiz öteki şeylerin her birinin katılacağı bir birim kalmaz. Tıpkı birçok çıplak insan varsayıldığında,

3.20.158

ὅτι δὲ οὐδὲν ἔξωθέν ἐστι παρὰ τὰ ἀριθμητὰ ὁ ἀριθμός, παραστήσομεν ἐπὶ τῆς μονάδος τὸν λόγον στήσαντες εὐσήμου διδασκαλίας ἕνεκεν. εἰ γὰρ ἔστι τι καθ’ ἑαυτὴν ἡ μονάς, ἧς μετέχον ἕκαστον τῶν μετεχόντων αὐτῆς γίνεται ἔν, ἤτοι μία ἔσται αὐτὴ ἡ μονὰς ἢ τοσαῦται ὅσα τὰ μετέχοντα αὐτῆς ἐστιν. ἀλλ’ εἰ μὲν μία ἐστίν , πότερον ὅλης αὐτῆς μετέχει ἕκαστον τῶν μετέχειν αὐτῆς λεγομένων ἢ μέρους αὐτῆς; εἰ μὲν γὰρ πᾶσαν ἔχει τὴν μονάδα, εἰ τύχοι, ὁ εἰς ἄνθρωπος , οὐκέτι ἔσται μονὰς ἧς μεθέξει ὁ εἶς ἵππος ἢ ὁ εἷς κύων ἤ τῶν ἄλλων ἕκαστον ὃ λέγομεν εἶναι ἕν, ὧσπερ καὶ πολλῶν ὑποτεθέντων γυμνῶν ἀνθρώπων,

3.20.159tek bir giysi olup onu da biri giyerse, ötekilerin çıplak ve giysisiz kalacağı gibi. Her biri onun bir parçasına katılıyorsa, önce birimin bir parçası olacaktır, hem de bölündüğü sonsuz sayıda parçası; bu ise saçmadır. Sonra, onluğun bir parçası, örneğin ikilik, onluk olmadığı gibi, birimin parçası da birim olmayacak; bu yüzden hiçbir şey birime katılmayacaktır. Demek ki tek tek şeylerin katıldığı söylenen birim tek bir birim değildir.

3.20.159

ἑνὸς δὲ ὄντος ἱματίου καὶ τοῦτο ἑνὸς ἀμφιασαμένου, γυμνοὶ μενοῦσιν οἱ λοιποὶ καὶ χωρὶς ἱματίου. εἰ δὲ μέρους αὐτῆς μετέχει ἕκαστον, πρῶτον μὲν ἕξει μέρος τι ἡ μονάς, καὶ ἄπειρά γε ἔξει μέρη, εἰς ἃ διαιρεῖται· ὅπερ ὅπερ εἶτα ὡς τὸ μέρος τῆς δεκάδος, οἷον ἡ δυάς, οὔκ ἐστι δεκάς, οὕτως οὐδὲ τὸ μέρος τῆς μονάδος ἔσται μονάς, διὰ δὲ τοῦτο οὐδὲ μεθέξει τι τῆς μονάδος. ὥστε οὔκ ἐστι μία ἡ μονὰς ἧς μετέχειν λέγεται τὰ κατὰ μέρος.

3.20.160Tek tek şeylerin her birinin katılarak bir olduğu söylenen birimler, bir olduğu söylenen sayılan şeyler kadar çoksa, katılınan birimler sonsuz sayıda olacaktır. Bu birimler de ya kendilerinden üstte bulunan bir birime ya da kendileri kadar çok birime katılır ve bu yüzden birimdir; ya da katılmaz, herhangi bir katılım olmadan birimdir.

3.20.160

εἰ δὲ ἰσάριθμοι τοῖς ἀριθμητοῖς, ἐφ’ ὧν λέγεται τὸ ἔν, αἱ μονάδες εἰσίν, ὧν κατὰ μετοχὴν ἕκαστον τῶν κατὰ μέρος λέγεται ἕν, ἄπειροι ἔσονται αἱ μετεχόμεναι μονάδες. καὶ αὗται ἤτοι μετέχουσιν ἔπαωαβεβηκυίας μονάδος ἢ μονάδων ἰσαρίθμων αὐταῖς καὶ διὰ τοῦτό εἰσι μονάδες) ἢ οὐ μετέχουσιν, ἀλλὰ χωρίς τινος μετοχῆς μονάδες εἰσίν.

3.20.161Bunlar katılım olmadan birim olabiliyorsa, duyulur şeylerin her biri de birime katılmadan bir olabilir; o zaman kendi başına görüldüğü söylenen birim hemen çürür. Onlar da katılımla birimse, ya hepsi tek bir birime katılır ya da her biri kendine ait bir birime. Hepsi tek bir birime katılıyorsa, her birinin ona ya bir parçasıyla ya da bütünüyle katıldığı söylenecektir; o zaman baştaki saçmalıklar yerinde durur.

3.20.161

<...> εἰ μὲν γὰρ χωρὶς μετοχῆς μονάδες εἶναι δύνανται αὗται, δυνήσεται καὶ τῶν αἰσθητῶν ἕκαστον χωρὶς μονάδος μετοχῆς ‘ὲν εἶναι, καὶ αὐτόθεν περιτρέπεται ἡ καθ’ ἑαυτὴν θεωρεῖσθαι λεγομένη ὁ μονάς. εἰ δὲ ἀπὸ μετοχῆς κἀκεῖναι μονάδες εἰσίν, ἤτοι μιᾶς μετέχουσι πᾶσαι ἢ μία ἑκάστη ἰδίας. καὶ εἰ μὲν πᾶσαι μιᾶς, ἤτοι κατὰ μέρος ἑκάστη ἢ ὅλης λεχθήσεται μετέχειν, καὶ μένουσιν αἱ ἀρχῆθεν ἀτοπίαι·

3.20.162Her biri kendine ait bir birime katılıyorsa, o birimlerin her birinde de bir birim görülmesi, görülen o birimlerde de başka birimler görülmesi gerekir, böylece sonsuza dek. Öyleyse, var olan şeylerin her birinin kendilerine katılarak bir olduğu, kendi başlarına var olan bazı birimler bulunduğunu kavrayabilmek için sonsuz kere sonsuz düşünülür birimi kavramış olmamız gerekiyorsa ve sonsuz kere sonsuz düşünülür birimi kavramak imkânsızsa, düşünülür bazı birimlerin var olduğunu ve var olan şeylerin her birinin kendine ait bir birime katılarak bir olduğunu ileri sürmek imkânsızdır.

3.20.162

εἰ δὲ ἑκάστη ἰδίας, καὶ ἐκείνων τῶν μονάδων ἑκάστῃ μονάδα ἐπιθεωρεῖσθαι δεῖ, καὶ ταῖς ἐπιθεωρουμέναις ἐκείναις ἄλλας, καὶ μέχρις ἀπείρου. εἰ οὖν ἵνα καταλάβωμεν, ὅτι εἰσί τινες καθ’ ἑαυτὰς μονάδες, ὧν κατὰ μετοχὴν ἕκαστον τῶν ὄντων ἐστὶν ἕν, δεῖ κατειληφέναι ἀπειράκις ἀπείρους νοητὰς μονάδας, ἀδύνατον δὲ καταλαβεῖν ἀπειράκις ἀπείρους μονάδας νοητάς, ἀδύνατον ἄρα ἐστὶν ἀποφήνασθαι, ὅτι εἰσί τινες νοηταὶ μονάδες καὶ ἕκαστον τῶν ὄντων ἐστὶν ‘ὲν κατὰ μετοχὴν ἰδίας μονάδος γινόμενον ἔν.

3.20.163Demek ki birimlerin, onlara katılan şeyler kadar çok olduğunu söylemek saçmadır. Kendi başına var olduğu söylenen birim ne tektir ne de ona katılan şeyler kadar çoksa, kendi başına bir birim hiç yoktur. Aynı şekilde öteki sayıların hiçbiri de kendi başına var olmayacaktır; çünkü şimdi örnek olarak birim üzerinde kurduğumuz akıl yürütme bütün sayılar için kullanılabilir. Hatırlattığımız gibi sayı kendi başına var değilse, Pythagorasçıların gösterdiği gibi sayılan şeylerin kendisi de değilse ve bunların dışında bir şey yoksa, sayının da var olmadığını söylemek gerekir.

3.20.163

ἄτοπον ἄρα τὸ λέγειν, ὅτι τοσαῦταί εἰσιν αἱ μονάδες ὅσα τὰ μετέχοντα αὐτῶν. εἰ δὲ μήτε μία ἐστὶν ἡ καθ’ ἑαυτὴν λεγομένη μονὰς μήτε τοσαῦται ὅσα τὰ μετέχοντα αὐτῆς ἐστιν, οὐδὲ ἔστιν ὅλως μονὰς καθ’ ἑαυτήν. ὁμοίως δὲ οὐδὲ τῶν ἄλλων ἀριθμῶν ἕκαστος καθ’ ἑαυτὸν ἔσται· χρῆσθαι γὰρ ἔνεστιν ἐπὶ πάντων τῶν ἀριθμῶν τῷ λόγῳ παραδειγματικῶς νῦν ἐπὶ τῆς μονάδος ἠρωτημένῳ. ἀλλ’ εἰ μήτε καθ’ ἑαυτόν ἐστιν ὁ ἀριθμός, ὧς ὑπεμνήσαμεν, μήτε αὐτὰ τὰ ἀριθμητὰ ὁ ἀριθμός ἐστιν, ὧς οἱ ἀπὸ Πυθαγόρου παρέστησαν, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστι, λεκτέον μηδὲ εἷναι ἀριθμόν.

3.20.164Sayının sayılan şeylerden ayrı, dışarıdan bir şey olduğunu düşünenler, ikiliğin birimden nasıl meydana geldiğini söylüyorlar? Bir birimi başka bir birimle birleştirdiğimizde, ya birimlere dışarıdan bir şey eklenir, ya onlardan bir şey çıkarılır, ya da ne bir şey eklenir ne de çıkarılır. Ne bir şey ekleniyor ne de çıkarılıyorsa, ikilik olmaz. Çünkü birimler birbirinden ayrıyken kendi tariflerine göre üzerlerinde görülen bir ikiliğe sahip değildi, şimdi de onlara dışarıdan bir şey eklenmiş değildir;

3.20.164

Πῶς δὲ καὶ γίνεσθαί φασιν ἐκ τῆς μονάδος τὴν δυάδα οἱ ἔξωθέν τι δοκοῦντες εἶναι τὸν ἀριθμὸν παρὰ τὰ ἄρμ’ ὅτε γὰρ συντίθεμεν μονάδα ἑτέρᾳ μονάδι, ἤτοι προστίθεταί τι ταῖς μονάσιν ἔξωθεν, ἢ ἀφαιρεῖταί τι ἀπ’ αὐτῶν, ἢ οὔτε προστίθεταί τι οὔτε ἀφαιρεῖται. ἀλλ’ εἰ μὲν οὔτε προστίθεταί <τι> οὔτε ἀφαιρεῖται, οὐκ δυάς. οὔτε γὰρ χωρὶς ἀλλήλων οὖσαι αἱ μονάδες εἶχον τὴν δυάδα ἐπιθεωρουμένην αὐταῖς κατὰ τὸν ἴδιον αὐτῶν λόγον, οὔτε νῦν τι αὐταῖς ἔξωθεν προσγέγονεν,

3.20.165varsayım gereği bir şey çıkarılmış da değildir. Dolayısıyla dışarıdan ne çıkarma ne de ekleme olmadığına göre, birimin birimle birleşmesi ikilik olmaz. Çıkarma oluyorsa, yalnız ikilik olmamakla kalmaz, birimler de küçülür. İkilik birimlerden meydana gelsin diye ikilik onlara dışarıdan ekleniyorsa, iki gibi görünen şey dört olur; çünkü ortada bir birim ve başka bir birim vardır, bunlara dışarıdan bir ikilik eklenince dört sayısı meydana gelir.

3.20.165

ὥσπερ οὐδὲ ἀφῄρηται κατὰ τὴν ὑπόθεσιν. ὥστε οὐκ ἔσται δυὰς ἡ σύνθεσις τῆς μονάδος πρὸς τὴν μονάδα, μήτε ἀφαιρέσεως μήτε προσθέσεως ἔξωθέν τινος γινομένης. εἰ δὲ ἀφαίρεσις γίνεται, οὐ μόνον οὐκ ἔσται δυάς, ἀλλὰ καὶ μειωθήσονται αἱ μονάδες. εἰ δὲ προστίθεται αὐταῖς ἔξωθεν ἡ δυάς, ἴνα ἐκ τῶν μονάδων γένηται δυάς, τὰ δύο δοκοῦντα εἶναι τέσσαρα ἔσται· ὑπόκειται γὰρ μονὰς καὶ ἑτέρα μονάς, αἷς προστιθεμένης ἔξωθεν δυάδος ὁ τέσσαρα ἀριθμὸς ἀποτελοῖτο ἄν.

3.20.166Birleşmeyle meydana geldiği söylenen öteki sayılar için de aynı şey söylenir. Öyleyse bileşik olduğu söylenen sayılar, üstte bulunan ilkelerden ne çıkarmayla ne eklemeyle ne de çıkarma ve ekleme olmadan meydana geliyorsa, kendi başına ve sayılan şeylerden ayrı olduğu söylenen sayının oluşu tutarsızdır. Birleşmeyle meydana gelen sayıların oluşmamış olmadığını da, onların birleştiğini ve birim ile belirsiz ikilik gibi üstte bulunan ilkelerden meydana geldiğini söyleyen kendileri gösterir.

3.20.166

ὁ δὲ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀριθμῶν τῶν κατὰ σύνθεσιν ἀποτελεῖσθαι λεγομένων. εἰ οὖν μήτε κατὰ ἀφαίρεσιν μήτε κατὰ πρόσθεσιν μήτε ἄνευ ἀφαιρέσεως καὶ προσθέσεως γίγνονται οἱ σύνθετοι λεγόμενοι εἶναι ἀριθμοὶ ἐκ τῶν ἐπαναβεβηκότων , ἀσύστατός ἐστιν ἡ γένεσις τοῦ κατ’ ἰδίαν καὶ παρὰ τὰ ἀριθμητὰ εἶναι λεγομένου ἀριθμοῦ. ὅτι δὲ οὐδὲ ἀγένητοι τυγχάνουσιν ὄντες οἱ κατὰ σύνθεσιν ἀριθμοί, δηλοῦσιν αὐτοὶ συντίθεσθαί τε αὐτοὺς καὶ γίγνεσθαι φάσκοντες ἐκ τῶν ἐπαναβεβηκότων, , οἷον τῆς τε μονάδος καὶ δυάδος τῆς ἀορίστου.

3.20.167Demek ki sayı kendi başına var değildir. Sayı ne kendi başına görülüyor ne de varlığı sayılan şeylerde bulunuyorsa, dogmatiklerin ortaya attığı aşırı meraklı incelemeler açısından sayı diye bir şey yoktur. Felsefenin fizik denen kısmı hakkında da ana hatlarıyla bu kadarı yeterince söylenmiş olsun.

3.20.167

οὐκοῦν οὐχ ὑφέστηκε κατ’ ἰδίαν ὁ ἀριθμός. εἰ δὲ μήτε κατ’ ἰδίαν ὁ ἀριθμὸς θεωρεῖται μήτε ἐν τοῖς ἀριθμητοῖς ἔχει τὴν ὑπόστασιν , οὐδὲ ἔστι τι ὁ ἀριθμὸς ὅσον ἐπὶ ταῖς περιεργίαις ταῖς ὑπὸ τῶν δογματικῶν εἰσενηνεγμέναις. τοσαῦτα μὲν καὶ περὶ τοῦ φυσικοῦ καλουμένου τῆς φιλοσοφίας μέρους ἀρκούντως ὧς ἐν ὑποτυπώσει λελέχθω.

3.21.16821. Bölüm: Felsefenin ahlak kısmı üzerine

Geriye ahlak kısmı kalıyor; bu kısmın iyi, kötü ve ne iyi ne kötü olan şeylerin ayırt edilmesiyle uğraştığı düşünülür. Bunu da ana başlıklarıyla ele almak için, önce her birinin kavramını ortaya koyarak iyi, kötü ve ne iyi ne kötü olan şeylerin var olup olmadığını araştıralım.

3.21.168

Λείπεται τὸ ἠθικόν, ὅπερ δοκεῖ τὴν διάκρισιν τῶν τε καλῶν καὶ κακῶν καὶ ἀδιαφόρων καταγίγνεσθαι. ἵνα οὖν κεφαλαιωδῶς καὶ περὶ τούτου διαλάβωμεν , περὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν τε ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ ἀδιαφόρων ζητήσωμεν, τὴν ἔννοιαν ἑκάστου προεκθέμενοι.

3.22.16922. Bölüm: İyi, kötü ve ne iyi ne kötü olan şeyler üzerine

Stoacılar iyinin fayda ya da faydadan başka olmayan şey olduğunu söyler. Fayda derken aretēyi ve erdemli eylemi, faydadan başka olmayan derken de erdemli insanı ve dostu kastederler. Çünkü aretē, yönetici yetinin belli bir hâlde bulunmasıdır; erdemli eylem de aretēye uygun bir etkinlik olduğundan doğrudan doğruya faydadır. Erdemli insan ve dost ise faydadan başka değildir.

3.22.169

Φᾶσίν οὖν οἱ Στωικοὶ (Stoic. fr. III 75 A) ἀγαθὸν εἶναι ὠφέλειαν ἢ οὐχ ἕτερον ὠφελείας, ὠφέλειαν μὲν λέγοντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν σπουδαίαν πρᾶξιν, ξιν, οὐχ ἕτερον δὲ ὠφελείας τὸν σπουδαῖον καὶ τὸν φίλον. ἡ μὲν γὰρ ἀρετή πως ἔχον ἡγεμονικὸν καθεστηκυῖα καὶ ἡ σπουδαία πρᾶξις ἐνέργειά τις οὖσα κατ’ ἀρετὴν ἄντικρύς ἐστιν ὠφέλεια, ὁ δὲ σπουδαῖος ἄνθρωπος καὶ ὁ φίλος οὐχ ἕτερος ὠφελείας.

3.22.170Çünkü fayda erdemli insanın bir parçasıdır, onun yönetici yetisidir. Bütünlerin ise ne parçalarla aynı olduğunu söylerler (insan el değildir) ne de parçalardan başka olduğunu (çünkü parçalar olmadan var olamaz). Bu yüzden bütünlerin parçalardan başka olmadığını söylerler. Buradan, kendi yönetici yetisine göre bütün olan erdemli insanın, fayda dedikleri bu yetiden başka olmadığını söylerler. Bu yüzden iyinin üç anlamda söylendiğini de ileri sürerler.

3.22.170

μέρος μὲν γὰρ τοῦ σπουδαίου ἐστὶν ὠφέλεια, τὸ ἡγεμονικὸν αὐτοῦ ὑπάρχουσα· τὰ δὲ ὅλα οὔτε τὰ αὐτὰ τοῖς μέρεσιν εἶναι λέγουσιν οὐ γάρ ἐστιν ὁ ἄνθρωπος χείρ), οὔτε ἕτερα παρὰ τὰ μέρη οὐκ ἄνευ γὰρ τῶν μερῶν ὑφέστηκεν). διόπερ οὐχ ἕτερα τῶν μερῶν τὰ ὅλα λέγουσιν. ὅθεν τὸν σπουδαῖον ὅλον ὄντα ὧς πρὸς τ’ ὁ ἡγεμονικὸν ἑαυτοῦ, ὅπερ ἔφασαν ὠφέλειαν, οὐχ ἕτερον ὠφελείας εἷναι λέγουσιν. ἐντεῦθεν καὶ τριχῶς τὸ ἀγαθόν φασι λέγεσθαι.

3.22.171Bir anlamda iyi, fayda görmeyi sağlayan şeydir; bu en asli olanıdır, yani aretēdir. Başka bir anlamda, fayda görmenin gerçekleşmesine aracılık eden şeydir; aretē ve aretēye uygun eylemler gibi. Üçüncü anlamda ise fayda sağlayabilen şeydir; bu da aretē, aretēye uygun eylem, erdemli insan ve dost, tanrılar ve erdemli daimōnlardır. Böylece iyinin ikinci anlamı birinci anlamı, üçüncüsü de ikinciyle birinciyi kapsar.

3.22.171

καθ’ ἕνα μὲν γὰρ τρόπον φασὶν εἷναι ἀγαθὸν τὸ ὑφ' οὗ ἔστιν ὠφελεῖσθαι, ὃ δὴ ἀρχικώτατόν ἐστι καὶ ἀρετή, καθ’ ἕτερον δὲ καθ’ ὃ συμβαίνει ὠφελεῖσθαι, ὧς ἡ ἀρετὴ καὶ αἱ κατ’ ἀρετὴν πράξεις, κατὰ τρίτον δὲ τρόπον τὸ οἷόν τε ὠφελεῖν, τοῦτο δὲ καὶ ἀρετὴν εἶναι καὶ <τὴν> κατὰ ἀρετὴνν πρᾶξιν καὶ τὸν σπουδαῖον καὶ τὸν φίλον, θεούς τε καὶ σπουδαίους δαίμονας, ὧς τὸ μὲν δεύτερον σημαινόμενον τοῦ ἀγαθοῦ ἐμπεριληπτικὸν εἶναι τοῦ πρώτου σημαινομένου, τὸ δὲ τρίτον τοῦ δευτέρου καὶ τοῦ πρώτου.

3.22.172Bazıları iyinin kendisi için seçilmeye değer olan şey olduğunu söyler; başkaları da saadete katkıda bulunan ya da onu tamamlayan şey olduğunu. Stoacıların dediğine göre saadet, hayatın düzgün akışıdır.

İyinin kavramı hakkında bu türden şeyler söylenir.

3.22.172

τινὲς δέ φασιν (Stoic. fr. III 73 Arn.) ἀγαθὸν εἶναι τὸ δι’ ἑαυτὸ αἱρετόν, ἄλλοι δὲ τὸ συλλαμβάνον πρὸς εὐδαιμονίαν ἢ τὸ συμπληρωτικόν· εὐδαιμονία δέ ἐστιν, ὡς οἱ Στωικοί φασιν, εὔροια βίου. Τοιαῦτα μέν τινα εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀγαθοῦ λέγεται.

3.22.173Ama biri iyinin fayda sağlayan, kendisi için seçilmeye değer olan ya da saadete katkıda bulunan şey olduğunu söylese, iyinin ne olduğunu göstermiş olmaz, yalnızca onun arazlarından birini söylemiş olur. Bu ise boşunadır. Çünkü sayılan özellikler ya yalnız iyiye arız olur ya da başka şeylere de. Başka şeylere de arız oluyorsa, ortak oldukları için iyiyi ayırt ettiren özellikler değildir. Yalnız iyiye arız oluyorsa, iyiyi bunlardan yola çıkarak düşünmemiz mümkün değildir.

3.22.173

εἴτε δὲ τὸ ὠφελοῦν εἴτε τὸ δι’ ἑαυτὸ αἱρετὸν εἴτε τὸ συνεργοῦν πρὸς εὐδαιμονίαν ἀγαθόν τις εἶναι λέγοι, οὐχὶ τί ἐστι τὸ ἀγαθὸν παρίστησιν, ἀλλά τι τῶν συμβεβηκότων αὐτῷ λέγει. ὅπερ ἐστὶ μάταιον. ἤτοι γὰρ μόνῳ τῷ ἀγαθῷ συμβέβηκε τὰ προειρημένα ἢ καὶ ἑτέροις. ἀλλ’ εἰ μὲν καὶ ἑτέροις, οὔκ ἐστι χαρακτηριστικὰ τοῦ ἀγαθοῦ κοινοποιούμενα· εἰ δὲ μόνῳ τῷ ἀγαθῷ, οὐκ ἐνδέχεται ἡμᾶς ἀπὸ τούτων νοεῖν τὸ ἀγαθόν·

3.22.174Çünkü at kavramı olmayan biri kişnemenin ne olduğunu bilmez ve önce kişneyen bir atla karşılaşmadıkça kişneme yoluyla at kavramına ulaşamaz; aynı şekilde iyinin ne olduğunu bilmediği için onu araştıran kimse de iyiye özgü ve yalnız onda bulunan şeyi bilemez ki onun aracılığıyla iyinin kendisini düşünebilsin. Önce iyinin kendi tabiatını öğrenmek, ancak ondan sonra onun fayda sağladığını, kendisi için seçilmeye değer olduğunu ve saadet getirdiğini anlamak gerekir.

3.22.174

ὧς γὰρ ὁ ἀνεννόητος ἵππου οὔτε τὸ χρεμετίζειν τί ἐστιν οἶδεν, οὔτε διὰ τούτου δύναται εἰς ἔννοιαν ἐλθεῖν ἵστιν εἰ μὴ πρότερον πρότερον χρεμετίζοντι ἐντύχοι, οὕτω <καὶ> ὁ διὰ τὸ μὴ εἰδέναι ἰδ’. ζητῶν τί ἐστιν ἀγαθόν, οὐ δύναται γινώσκειν τὸ ἰδίως αὐτῷ καὶ μόνῳ ὑπάρχον, ἴνα δι’ αὐτοῦ τὸ ἀγαθὸν αὐτὸ νοῆσαι δυνηθῇ. πρότερον γὰρ δεῖ μαθεῖν τὴν αὐτοῦ τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν, εἶθ’ οὕτω συνεῖναι ὅτι ὠφελεῖ καὶ ὅτι δι’ αὑτὸ αἱρετόν ἐστι καὶ ὅτι εὐδαιμονίας ποιητικόν.

3.22.175Sayılan arazların iyinin kavramını ve tabiatını göstermeye yetmediğini dogmatikler bizzat davranışlarıyla gösterir. İyinin fayda sağladığını, seçilmeye değer olduğunu —bu yüzden iyiye (agathon) sanki “hayranlık uyandıran” (agaston) diye ad verilmiştir— ve saadet getirdiğini belki herkes kabul eder; ama bu özelliklerin neye arız olduğu sorulunca uzlaşmaz bir savaşa girişirler: kimi aretē der, kimi haz, kimi acısızlık, kimi başka bir şey. Oysa iyinin kendisinin ne olduğu sayılan tariflerden anlaşılsaydı, onun tabiatı bilinmiyormuş gibi birbirleriyle çekişmezlerdi.

3.22.175

ὅτι δὲ τὰ προειρημένα συμβεβηκότα οὔκ ἐστιν ἱκανὰ μηνῦσαι τὴν ἐπίνοιαν καὶ τὴν φύσιν τοῦ ἀγαθοῦ, δηλοῦσιν ἔργῳ οἱ δογματικοί. ὡς μὲν γὰρ ὠφελεῖ τὸ ἀγαθὸν καὶ ὅτι αἱρετόν ἐστι, παρὸ καὶ ἀγαθὸν εἴρηται τὸ οἱονεὶ ἀγαστόν (Plat. Cratyl. 412 C), καὶ ὅτι εὐδαιμονίας ἐστὶ ποιητικόν, πάντες ἴσως συγχωροῦσιν· ἐρωτώμενοι δί, τί ἐστιν ᾧ ταῦτα συμβίβηκεν, εἰς ἄσπειστον ἐμπίπτουσι πόλεμον, οἱ μὲν ἀρετὴν λέγοντες, οἱ δὲ ἡδονήν, οἱ δὲ ἀλυπίαν, οἱ δὲ ἄλλο τι. καίτοι εἰ ἐκ τῶν προειρημένων ὅρων ἐδείκνυτο τί ἐστι τὸ ἀγαθὸν αὐτό, οὐκ ἂν ἐστασίαζον ὡς ἀγνοουμένης τῆς τούτου φύσεως.

3.22.176Dogmatiklerin en saygın sayılanları iyinin kavramı hakkında işte böyle ayrılır. Kötü hakkında da benzer biçimde ayrılmışlardır: kimi kötünün zarar ya da zarardan başka olmayan şey olduğunu söyler, kimi kendisi için kaçınılacak şey olduğunu, kimi de bedbahtlık getiren şey olduğunu. Bu sözlerle kötünün ousia'sını değil, belki onun arazlarından bazılarını söyledikleri için sözü edilen güçlüğe düşerler.

3.22.176

Οὕτω μὲν οὖν διαφέρονται περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἀγαθοῦ οἱ δοκιμώτατοι δοκοῦντες εἶναι τῶν δογματικῶν· ὁμοίως δὲ διηνέχθησαν καὶ περὶ τοῦ κακοῦ, λέγοντες (Stoic. fr. III 77 Arn.) κακὸν εἶναι βλάβην ἢ οὐχ ἕτερον βλάβης, οἱ δὲ τὸ δι’ ἑαυτὸ φευκτόν, οἱ δὲ τὸ κακοδαιμονίας ποιητικόν. δι’ ὧν οὐχὶ τὴν οὐσίαν τοῦ κακοῦ, ἀλλά τινα τῶν συμβεβηκότων ’ίσως αὐτῷ φάσκοντες εἰς τὴν προειρημένην ἐμπίπτουσιν ἀπορίαν.

3.22.177Ne iyi ne kötü olanın da üç anlamda söylendiğini ileri sürerler. Bir anlamda, kendisine doğru ne bir yönelme ne de ondan bir kaçınma doğan şeydir; örneğin yıldızların ya da başımızdaki saçların sayısının çift olması gibi. Başka bir anlamda, kendisine doğru bir yönelme ya da ondan bir kaçınma doğan, ama bunun ötekinden çok buna doğru olmadığı şeydir; örneğin birbirinden hiç farkı olmayan iki dört drahmilik sikkeden birini seçmek gerektiğinde olduğu gibi: birini seçmeye doğru bir yönelme doğar, ama bu ötekinden çok buna doğru değildir. Üçüncü anlamda ise ne saadete ne de bedbahtlığa katkıda bulunan şeye ne iyi ne kötü derler; örneğin sağlık ve zenginlik gibi. Çünkü bazen iyi, bazen kötü kullanılabilen şeyin ne iyi ne kötü olduğunu söylerler ve ahlak incelemelerinde en çok bu anlamı ele aldıklarını belirtirler.

3.22.177

Τὸ δὲ ἀδιάφορόν φασι (Stoic. fr.III 122 Arn.) λέγεσθαι μὲν τριχῶς, καθ’ ἕνα μὲν τρόπον πρὸς ὃ μήτε ὁρμὴ μήτε ἀφορμὴ γίνεται, οἶόν ἐστι τὸ ἀρτίους εἶναι τούς ἀστέρας ἢ τὰς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τρίχας· καθ’ ἕτερον δὲ πρὸς ὃ ὁρμὴ μὲν ἢ ἀφορμὴ γίνεται, οὐ μᾶλλον δὲ πρὸς τόδε ἢ τόδε, οἶον ἐπὶ δυεῖν τετραδράχμων ἀπαραλλάκτων, ὅταν δέῃ τὸ ἕτερον αὐτῶν αἱρεῖσθαι· ὁρμὴ μὲν γὰρ γίνεται πρὸς τὸ αἱρεῖσθαι τὸ ἕτερον αὐτῶν, οὐ μᾶλλον δὲ πρὸς τόδε ἢ τόδε· κατὰ τρίτον δὲ τρόπον φασὶν ἀδιάφορον εἷναι τὸ μήτε πρὸς εὐδαιμονίαν μήτε πρὸς κακοδαιμονίαν συμβαλλόμενον, ὧς ὑγίειαν πλοῦτον· ᾧ γὰρ ἔστιν ὁτὲ μὲν εὖ, ὁτὲ δὲ κακῶς χρήσασθαι, τοῦτο ἀδιάφορον εἶναί φασιν, περὶ οὗ μάλιστα ἐν τοῖς ἠθικοῖς διαλαμβάνειν λέγουσιν.

3.22.178Ama bu kavram hakkında da ne düşünmek gerektiği, iyi ve kötü şeyler hakkında söylediklerimizden açıktır.

Böylece, sayılan şeylerin her birinin kavramını bize gösteremedikleri açıktır. Belki de var olmayan şeyler hakkında yanıldıkları için bunun başlarına gelmesi şaşılacak bir şey değildir. Tabiatça hiçbir şeyin iyi, kötü ya da ne iyi ne kötü olmadığını bazıları şöyle çıkarır.

3.22.178

τίνα μέντοι καὶ περὶ ταύτης τῆς ἐννοίας δεῖ φρονεῖν, δῆλον ἐκ τῶν εἰρημένων ἡμῖν περί τε ἀγαθῶν καὶ κακῶν. Oὕτω μὲν οὖν σαφές ἐστιν, ὅτι οὐκ ἐπέστησαν ἡμᾶς τῇ ἐννοίᾳ τῶν προειρημένων ἑκάστου· οὐδὲν δὲ ἀπεικὸς πεπόνθασιν ἐν ἀνυποστάτοις τάχα πράγμασι σφαλλόμενοι. ὅτι γὰρ οὐδὲν τῇ φύσει ἐστὶν ἀγαθὸν ἢ κακὸν ἢ ἀδιάφορον, ἐντεῦθέν τινες ἐπιλογίζονται.

3.23.17923. Bölüm: Tabiatça iyi, kötü ve ne iyi ne kötü olan bir şey var mıdır

Tabiatça ısıtan ateş herkese ısıtıcı görünür, tabiatça soğutan kar herkese soğutucu görünür; dedikleri gibi, tabiatça etkileyen her şey, tabiata uygun durumda olan herkesi aynı şekilde etkiler. Oysa hatırlatacağımız gibi, iyi denen şeylerin hiçbiri herkesi iyi olarak etkilemez; demek ki tabiatça iyi bir şey yoktur. İyi denen şeylerin hiçbirinin herkesi aynı şekilde etkilemediği ise, derler, açıktır.

3.23.179

Τὸ πῦρ φύσει ἀλεαῖνον πᾶσι φαίνεται ἀλεαντικόν, καὶ ἡ χιὼν φύσει ψύχουσα πᾶσι φαίνεται ψυκτική, καὶ πάντα τὰ φύσει κινοῦντα ὁμοίως πάντας κινεῖ τοὺς κατὰ φύσιν, ὧς φασίν, ἔχοντας. οὐδὲν δὲ τῶν λεγομένων ἀγαθῶν πάντας κινεῖ ὡς ἀγαθόν, ὡς ὑπομνήσομεν · οὐκ ἄρα ἔστι φύσει ἀγαθόν. ὅτι δὲ οὐδὲν τῶν λεγομένων ἀγαθῶν πάντας ὁμοίως κινεῖ, δῆλον, φασίν.

3.23.180Sıradan insanları bir yana bırakalım: onların kimi bedenin sağlamlığını iyi sayar, kimi şehveti, kimi oburluğu, kimi ayyaşlığı, kimi zar oynamayı, kimi açgözlülüğü, kimi de bunlardan daha kötü şeyleri. Filozofların kendilerinden de bazıları, örneğin Peripatetikler, iyinin üç cinsi olduğunu söyler: bir kısmı psykhē ile ilgilidir, aretēler gibi; bir kısmı bedenle ilgilidir, sağlık ve benzerleri gibi; bir kısmı da dışarıdadır, dostlar, zenginlik

3.23.180

ἵνα γὰρ τοὺς ἰδιώτας παρῶμεν, ὧν οἱ μὲν εὐεξίαν σώματος ἀγαθὸν εἷναι νομίζουσιν, οἱ δὲ τὸ λαγνεύειν, οἱ δὲ τὸ ἀδηφαγεῖν , οἱ δὲ οἰνοφλυγίαν, οἱ δὲ τὸ χρῆσθαι κύβοις, οἱ δὲ πλεονεξίαν, οἱ δὲ καὶ χείρωτινὰ τούτων, αὐτῶν τῶν φιλοσόφων τινὲς μὲν τρία γένη φασὶν εἷναι ἀγαθῶν, ὧς οἱ Περιπατητικοί (Div. Aristot. 1[5])· τούτων γὰρ τὰ μὲν εἷναι ψυχὴν ὧς τἀς ἀρετάς, τὰ δὲ περὶ σῶμα ὧς ὑγίειαν καὶ τὰ ἐοικότα, τὰ δὲ ἐκτὸς ὧς φίλους, πλοῦτον,

3.23.181ve benzerleri gibi. Stoa'dan gelenler de iyinin üç cinsi olduğunu söyler: bir kısmı psykhē ile ilgilidir, aretēler gibi; bir kısmı dışarıdadır, erdemli insan ve dost gibi; bir kısmı ne psykhē ile ilgilidir ne de dışarıdadır, kendine göre erdemli insan gibi. Ama Peripatetiklerin iyi saydığı, bedenle ilgili ya da dışarıdaki şeyleri iyi saymazlar. Bazıları hazzı iyi diye benimsemiştir; bazıları ise onun düpedüz kötü olduğunu söyler; öyle ki filozoflardan biri “Haz duymaktansa delirmeyi yeğlerim” diye haykırmıştır.

3.23.181

τά παραπλήσια. οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς τριγένειαν μὲν καὶ αὐτοί φασιν (III 96 Arn.) εἷναι ἀγαθῶν· τούτων γὰρ τὰ μὲν εἷναι περὶ ψυχὴν ὡς τὰς ἀρετάς, τὰ δὲ ἐκτὸς ὡς τὸν σπουδαῖον καὶ <τὸν> φίλον, τὰ δὲ οὔτε περὶ ψυχὴν οὔτε ἐκτός, οἷον τὸν σπουδαῖον ὧς πρὸς ἑαυτόν· τὰ μέντοι περὶ σῶμα [ἤ ἢ ἐκτός], ἅ φασιν οἱ ἐκ τοῦ Περιπάτου ἀγαθὰ εἶναι, οὔ φασιν ἀγαθά. ἔνιοι δὲ τὴν ἡδονὴν ἠσπάσαντο ὧς ἀγαθόν, τινὲς δὲ κακὸν αὐτὴν ἄντικρυς εἶναί φασιν, ὥστε καί τινα τῶν ἐκ φιλοσοφίας ἀναφθέγξασθαι ' μανείην μᾶλλον ἢ ἡσθείην.

3.23.182Öyleyse tabiatça etkileyen şeyler herkesi aynı şekilde etkiliyorsa, iyi denen şeyler karşısında ise hepimiz aynı şekilde etkilenmiyorsak, tabiatça iyi hiçbir şey yoktur. Çünkü ortaya konan görüşlerin ne hepsine, birbiriyle çatıştıkları için, ne de herhangi birine inanmak mümkündür. Bu görüşe inanmak gerekir de şu görüşe hiç inanmamak gerekir diyen kimse, karşı kanaatte olanların akıl yürütmeleri karşısına dikildiği için anlaşmazlığın bir tarafı olur; bu yüzden başkaları hakkında hüküm vermek şöyle dursun, kendisi de ötekilerle birlikte bir hükmedene muhtaç olur. Bu konularda da çözümsüz anlaşmazlık yüzünden ne üzerinde uzlaşılmış bir ölçüt ne de bir ispat bulunduğuna göre, yargının askıya alınmasına varacak, bu yüzden de tabiatça iyinin ne olduğunu kesinlikle ileri süremeyecektir.

3.23.182

εἰ τοίνυν τὰ μὲν φύσει κινοῦντα πάντας ὁμοίως κινεῖ, ἐπὶ δὲ τοῖς λεγομένοις ἀγαθοῖς οὐ πάντες ὁμοίως κινούμεθα, οὐδέν ἐστι φύσει ἀγαθόν. καὶ γὰρ οὔτε πάσαις ταῖς προεκκειμέναις στάσεσι πιστεύειν ἐνδέχεται διὰ τὴν μάχην οὔτε τινί. ὁ γὰρ λέγων, ὅτι τῇδε μὲν πιστευτέον τῇ στάσει, τῇδε δὲ οὐδαμῶς, ἐναντιουμένους τοὺς παρὰ τῶν ἀντιδοξούντων λόγους αὐτῷ ἔχων, μέρος γίνεται <τῆς> διαφωνίας, καὶ τοῦ κρινοῦντος αὐτὸς δεήσεται διὰ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων, ἀλλ’ οὐχ ἑτέρους κρινεῖ. μήτε οὖν κριτηρίου ὄντος ὁμολογουμένου μήτε ἀποδείξεως διὰ τὴν ἀνεπίκριτον καὶ περὶ τούτων διαφωνίαν, εἰς τὴν ἐποχὴν καταντήσει, καὶ διὰ τοῦτο οὐχ ἔξει διαβεβαιοῦσθαι, τί ἐστι τὸ φύσει ἀγαθόν.

3.23.183Bazıları şunu da söyler: iyi, ya seçmenin kendisidir ya da seçtiğimiz şeydir. Seçmek, kendi tarifi bakımından iyi değildir; yoksa seçmeyi sürdürme imkânını kaybetmemek için seçtiğimiz şeye ulaşmaya can atmazdık. Örneğin içeceğe istek duymak iyi olsaydı, içeceğe ulaşmaya can atmazdık; çünkü ondan faydalanınca ona duyduğumuz istekten kurtuluruz. Açlık, aşk ve öteki durumlar için de aynı şey geçerlidir. Demek ki seçmek kendisi için seçilmeye değer değildir, hatta sıkıntı vericidir; çünkü aç olan açlığın sıkıntısından kurtulmak için yiyeceğe kavuşmaya can atar, âşık ve susamış olan da öyle.

3.23.183

Ἔτι κἀκεῖνο λέγουσί τινες, ὅτι ἀγαθόν ἐστιν ἤτοι τὸ αἱρεῖσθαι αὐτὸ ἢ ἐκεῖνο ὃ αἱρούμεθα. τὸ μὲν οὖν αἱρεῖσθαι οὐκ ἔστιν ἀγαθὸν κατὰ τὸν ἴδιον λόγον· οὐ γὰρ ἂν ἐσπεύδομεν τυχεῖν ἐκείνου ὃ αἱρούμεθα, ἵνα μὴ ἐκπέσωηεν τοῦ ἔτι αὐτὸ αἱρεῖσθαι, οἷον εἰ ἀγαθὸν ἦν τὸ ἀντιποιεῖσθαι ποτοῦ, οὐκ ἂν ἐσπεύδομεν ποτοῦ τυχεῖν· ἀπολαύσαντες γὰρ τούτου τῆς ἀντιποιήσεως αὐτοῦ ἀπαλλαττόμεθα. καὶ ἐπὶ τοῦ πεινῆν ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ ἐρᾶν καὶ τῶν ἄλλων. οὐκ ἄρα τὸ αἱρεῖσθαι δι’ αὐτὸ αἱρετόν ἐστιν, εἰ μή γε καὶ ὀχληρόν· καὶ γὰρ ὁ πεινῶν σπεύδει μετα- σχεῖν τροφῆς, ὅπως ἀπαλλαγῇ τῆς ἐκ τοῦ πεινῆν ὀχλήσεως, καὶ ὁ ἐρῶν ὁμοίως καὶ ὁ διψῶν.

3.23.184Seçilen şey de iyi değildir. Çünkü bu ya bizim dışımızdadır ya da bizimle ilgilidir. Bizim dışımızdaysa, ya bizde hoş bir hareket, kabul edilir bir durum ve hayranlık uyandıran bir duygu meydana getirir, ya da bizi hiçbir şekilde etkilemez. Bizim için hayranlık uyandırıcı değilse, ne iyi olacak, ne bizi kendisini seçmeye sevk edecek, ne de hiçbir şekilde seçilmeye değer olacaktır. Dıştaki şeyden bizde hoş bir durum ve sevindirici bir duygu doğuyorsa, dıştaki şey kendisi için değil, onun yüzünden bizde meydana gelen hâl yüzünden seçilmeye değer olacaktır;

3.23.184

ἀλλ’ οὐδὲ τὸ αἱρετόν ἐστι τὸ ἀγαθόν. τοῦτο γὰρ ἤτοι ἔξωθέν ἐστιν ἡμῶν ἢ περὶ ἡμᾶς. ἀλλ’ εἰ μὲν ἔξωθεν ἡμῶν, ἤτοι ποιεῖ περὶ ἡμᾶς ἀστείαν κίνησιν καὶ ἀποδεκτὸν κατάστημα καὶ ἀγαστὸν πάθος, ἢ οὐδαμῶς ἡμᾶς διατίθησιν. καὶ εἰ μὲν οὔκ ἐστιν ἡμῖν ἀγαστόν, οὔτε ἀγαθὸν ἔσται οὔτε ἐπάξεται ἡμᾶς πρὸς τὸ αἱρεῖσθαι αὐτὸ οὔτε ὅλως αἱρετὸν ἔσται. εἰ δὲ γίνεταί τι περὶ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ ἐκτὸς προσηνὲς κατάστημα καὶ ἀσμενιστὸν πάθος, οὐχὶ δι’ ἑαυτὸ αἱρετὸν ἔσται τὸ ἐκτός, ἀλλὰ διὰ τὴν περὶ ἡμᾶς ἐπ’ αὐτῷ γινομένην διάθεσιν·

3.23.185dolayısıyla kendisi için seçilmeye değer olan şey dışarıda olamaz. Bizimle ilgili de olamaz. Çünkü ya yalnız bedenle, ya yalnız psykhē ile, ya da ikisiyle ilgili olduğu söylenir. Yalnız bedenle ilgiliyse, bilgimizin dışında kalacaktır; çünkü bilgilerin psykhēye ait olduğu söylenir, bedenin ise kendi başına akıldan yoksun olduğunu söylerler. Psykhēye kadar uzandığı söylenirse, psykhēnin onu algılaması ve onda uyandırdığı hayranlık duygusu sayesinde seçilmeye değer görünecektir; çünkü onlara göre seçilmeye değer diye hüküm verilen şey hakkında akıldan yoksun beden değil, düşünce hüküm verir.

3.23.185

ὥστε οὐ δύναται τὸ δι’ αὑτὸ αἱρετὸν ἐκτὸς εἶναι. ἀλλ’ οὐδὲ περὶ ἡμᾶς. ἤτοι γὰρ περὶ σῶμα εἶναι λέγεται μόνον ἢ περὶ ψυχὴν μόνην ἢ περὶ ἀμφότερα. ἀλλ’ εἰ μὲν περὶ σῶμα μόνον, ἐκφεύξεται τὴν γνῶσιν ἡμῶν· ψυχῆς γὰρ αἱ γνώσεις εἶναι λέγονται, τὸ δὲ σῶμα ἄλογον εἶναί φασιν ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ. εἰ δὲ καὶ μέχρι τῆς ψυχῆς διατείνειν λέγοιτο, τῇ τῆς ψυχῆς ἀντιλήψει καὶ τῷ ταύτης ἀγαστῷ πάθει δοκοίη ἂν αἱρετὸν εἶναι· τὸ γὰρ κρινόμενον ὧς αἱρετὸν τῇ διανοίᾳ κρίνεται κατὰ αὐτοὺς καὶ οὐκ ἀλόγῳ σώματι.

3.23.186Geriye iyinin yalnız psykhē ile ilgili olduğunu söylemek kalıyor. Ama dogmatiklerin söylediklerinden yola çıkılırsa bu da imkânsızdır. Çünkü psykhē belki var bile değildir; var olsa bile, ölçüt hakkındaki tartışmada çıkardığım gibi, onların söyledikleri açısından kavranamaz. Kavramadığı bir şeyde bir şeyin meydana geldiğini söylemeye kim cesaret edebilir?

3.23.186

λείπεται λέγειν, ὅτι περὶ ψυχὴν μόνην τὸ ἀγαθόν ἐστιν. καὶ τοῦτο δὲ ἐξ ὧν οἱ δογματικοὶ λέγουσιν ἀδύνατόν ἐστιν. ἡ γὰρ ψυχὴ τάχα μὲν καὶ ἀνύπαρκτός ἐστιν· εἰ ’δε καὶ ὑπάρχει, ὅσον ἐφ’ οἷς λέγουσιν οὐ καταλαμβάνεται, καθὼς ἐπελογισάμην ἐν τῷ περὶ κριτηρίου λόγῳ (ΙΙ 31 — 33). πῶς δ’ ἂν θαρροίη τις ἐν ἐκείνῳ τι γίνεσθαι λέγειν, ὃ μὴ καταλαμβάνει;

3.23.187Bunları da bir yana bırakalım: iyinin psykhēde nasıl meydana geldiğini söylüyorlar? Örneğin Epikuros gayeyi hazda görüyor ve psykhēnin de, her şey gibi, atomlardan oluştuğunu söylüyorsa, bir atom yığınında hazzın, ya da şunun seçilmeye değer ve iyi, bunun da kaçınılacak ve kötü olduğu yolunda bir onayın ya da hükmün nasıl meydana gelebileceğini söylemek imkânsızdır.

3.23.187

ἴνα δὲ καὶ ταῦτα παραλείπωμεν, πῶς ἄρα καὶ λέγουσιν ἐν τῇ ψυχῇ τὸ ἀγαθὸν γίνεσθαι; εἰ γοῦν ὁ Ἐπίκουρος ἐν ἡδονῇ τίθεται τὸ τέλος καί φησι τὴν ψυχήν, ἐπεὶ καὶ πάντα, ἐξ ἀτόμων συνεστάναι, πῶς ἐν ἀτόμων σωρῷ δυνατὸν ἡδονὴν γίγνεσθαι καὶ συγκατάθεσιν ἢ κρίσιν τοῦ τόδε μὲν αἱρετὸν εἶναι καὶ ἀγαθόν, τόδε δὲ φευκτὸν καὶ κακόν, ἀμήχανον εἰπεῖν.

3.24.18824. Bölüm: Hayat sanatı denen şey nedir

Stoacılar da psykhē ile ilgili iyilerin bazı tekhnēler, yani aretēler olduğunu söyler. Tekhnēnin birlikte işlenmiş kavrayışlardan oluşan bir bütün olduğunu, kavrayışların da yönetici yetide meydana geldiğini söylerler. Ama onlara göre bir pneuma olan yönetici yetide kavrayışların nasıl biriktiğini ve bir tekhnē oluşturacak kadar toplandığını düşünmek mümkün değildir; çünkü pneuma akışkandır ve her izlenimde baştan sona hareket ettiği söylenir, dolayısıyla gelen her iz kendisinden öncekini siler.

3.24.188

Πάλιν οἱ Στωικοὶ (Stoic. fr. II 96 Arn.) περὶ ψυχὴν ἀγαθά φασιν εἶναι τέχνας τινὰς, τὰς ἀρετάς· τέχνην δὲ εἶναί φασι (Stoic. fr. I 73 Arn.) σύστημα ἐκ καταλήψεων συγγεγυμνασμένων , τὰς δὲ καταλήψεις γίγνεσθαι περὶ τὸ ἡγεμονικόν. πῶς οὖν ἐν τῷ ἡγεμονικῷ, πνεύματι κατ’ αὐτοὺς ὑπάρχοντι, ἐναπόθεσις γίνεται καταλήψεων καὶ ἀθροισμὸς τοσούτων ὧς γενέσθαι τέχνην , οὐχ οἷόν τε ἐννοῆσαι, τῆς ἐπιγινομένης τυπώσεως ἀεὶ τὴν πρὸ αὐτῆς ἀπαλειφούσης, ἐπεὶ χυτόν τέ ἐστι τὸ πνεῦμα καὶ ἐξ ὅλου κινεῖσθαι λέγεται καθ’ ἑκάστην τύπωσιν.

3.24.189Platon'un hayal ürünü olan şeyin, yani bölünmez ve bölünebilir ousia ile başka olanın ve aynı olanın tabiatının karışımının ya da sayıların iyiyi kabul edebileceğini söylemek ise tamamen saçmadır. Bu yüzden iyi psykhē ile ilgili de olamaz.

3.24.189

τὸ γὰρ τὴν Πλάτωνος ἀνειδωλοποίησιν λέγειν ἐπιδεκτικὴν εἶναι δύνασθαι τοῦ ἀγαθοῦ, φημὶ δὲ τὴν κρᾶσιν τῆς ἀμερίστου καὶ μεριστῆς οὐσίας καὶ τῆς θατέρου φύσεως καὶ ταὐτοῦ, ἢ τούς ἀριθμούς, τέλεον ληρῶδές ἐστιν. ὅθεν οὐδὲ περὶ ψυχὴν εἶναι δύναται τὸ ἀγαθόν.

3.24.190Çıkardığım gibi, ne seçmenin kendisi iyiyse, ne kendisi için seçilmeye değer olan şey dışarıda bulunuyorsa, ne de bedenle ya da psykhē ile ilgiliyse, tabiatça iyi bir şey hiç yoktur.

Söylenen sebeplerle tabiatça kötü bir şey de yoktur. Çünkü bazılarına kötü görünen şeyleri başkaları iyi diye peşinden koşar; örneğin ahlaksızlığı, haksızlığı, para hırsını, nefsine hâkim olamamayı ve benzerlerini. Bu yüzden tabiatça olan şeyler herkesi aynı şekilde etkiliyorsa, kötü denen şeyler ise herkesi aynı şekilde etkilemiyorsa, tabiatça kötü hiçbir şey yoktur.

3.24.190

εἰ δὲ μήτε τὸ αἱρεῖσθαι αὐτὸ ἀγαθόν ἐστι, μήτε ἐκτὸς ὑπόκειται τὸ δι’ αὑτὸ αἱρετόν, μήτε περὶ σῶμά ἐστι μήτε περὶ ψυχήν, ὧς ἐπελογισάμην, οὐδ’ ὅλως ἔστι τι φύσει ἀγαθόν Διὰ δὲ τὰ προειρημένα οὐδὲ κακόν τι ἔστι φύσει. τὰ γὰρ ἑτέροις δοκοῦντα εἶναι κακά, ταῦτα ἕτεροι διώκουσιν ὡς ἀγαθά, οἷον ἀσέλγειαν ἀδικίαν φιλαργυρίαν ἀκρασίαν, τὰ ἐοικότα. ὅθεν εἰ τὰ μὲν φύσει πάντας ὁμοίως πέφυκε κινεῖν, τὰ δὲ λεγόμενα εἶναι κακὰ οὐ πάντας ὁμοίως κινεῖ, οὐδέν ἐστι φύσει κακόν.

3.24.191Aynı şekilde, ne iyi ne kötü olan şeyler hakkındaki anlaşmazlık yüzünden, tabiatça ne iyi ne kötü olan bir şey de yoktur. Örneğin Stoacılar ne iyi ne kötü olan şeylerin bir kısmının tercih edilen, bir kısmının tercih edilmeyen, bir kısmının da ne tercih edilen ne tercih edilmeyen olduğunu söyler. Tercih edilenler yeterli değeri olanlardır, sağlık ve zenginlik gibi; tercih edilmeyenler yeterli değeri olmayanlardır, yoksulluk ve hastalık gibi; ne tercih edilen ne tercih edilmeyenler ise parmağı uzatmak ya da bükmek gibi şeylerdir.

3.24.191

Ὁμοίως δὲ οὐδ’ ἀδιάφορόν ἐστί τι φύσει διὰ τὴν περὶ τῶν ἀδιαφόρων διαφωνίαν. οἷον γοῦν οἱ μὲν Στωικοὶ (Stoic. fr. III 122 Arn.) τῶν ἀδιαφόρων φασὶ τὰ μὲν προηγμένα μένα εἷναι, τὰ δὲ ἀποπροηγμένα, τὰ δὲ οὔτε προηγμένα οὔτε ἀποπροηγμένα, ’π’ προηγμένα μὲν τὰ ἱκανὴν ἀξίαν ἔχοντα ὡς Ὑγίειαν πλοῦτον, ἀποπροηγμένα δὲ τὰ μὴ ἱκανὴν ἔχοντα ἀξίαν ὡς πενίαν νόσον, μήτε δὲ προηγμένα μήτε ἀποπροηγμένα ὡς τὸ ἐκτεῖναι ἢ συγκάμψαι τὸν δάκτυλον.

3.24.192Bazıları ise ne iyi ne kötü olan şeylerin hiçbirinin tabiatça tercih edilen ya da tercih edilmeyen olmadığını söyler. Çünkü onlara göre bunların her biri farklı durumlara göre bazen tercih edilen, bazen tercih edilmeyen olarak görünür. Derler ki, örneğin zenginler bir tiran tarafından tehdit edilirken yoksullar huzur içinde yaşasa, herkes zengin olmaktansa yoksul olmayı seçerdi; böylece zenginlik tercih edilmeyen bir şey olurdu.

3.24.192

τινὲς δὲ οὐδὲν τῶν ἀδιαφόρων φύσει προηγμένον ἢ ἀποπροηγμένον εἶναι λέγουσιν· ἕκαστον γὰρ τῶν ἀδιαφόρων παρὰ τὰς διαφόρους περιστάσεις ὁτὲ μὲν προηγμένον φαίνεσθαι, ὁτὲ δὲ ἀποπροηγμένον. εἰ γοῦν, φασίν, οἱ μὲν πλούσιοι ἐπιβουλεύοιντο ὑπὸ τυράννου οἱ δὲ πένητες εἰρηνεύοιντο, πᾶς ἄν ἕλοιτο εἶναι πένης μᾶλλον ἢ πλούσιος, ὡς ἀποπροηγμένον γίνεσθαι τὸν πλοῦτον.

3.24.193Dolayısıyla ne iyi ne kötü denen şeylerin her birine kimi iyi, kimi kötü dediğine göre, oysa tabiatça ne iyi ne kötü olsaydı herkes onu aynı şekilde ne iyi ne kötü sayardı, tabiatça ne iyi ne kötü olan hiçbir şey yoktur.

Aynı şekilde biri, aslanlar, diyelim boğalar, bazı insanlar ve horozlar tabiatları gereği cüretli ve yiğit göründükleri için cesaretin tabiatça seçilmeye değer olduğunu söylerse, şunu söyleriz: bu bakımdan korkaklık da tabiatça seçilmeye değer şeylerdendir; çünkü geyikler, tavşanlar ve daha birçok hayvan tabiatları gereği ona yönelir. İnsanların çoğu da korkak görünür: biri vatanı için kendini ölüme pek nadiren atmıştır, o da ya akılsızlıktan ya da başka bir ateşli kuruntuya kapılarak bir şey başardığını sanmıştır; insanların büyük çoğunluğu ise böyle şeylerin hepsinden kaçar.

3.24.193

ὥστε ἐπεὶ ἕκαστον τῶν λεγομένων ἀδιαφόρων οἱ μὲν ἀγαθὸν εἶναί φασιν, οἱ δὲ κακόν, ἅπαντες δ’ ἂν ὁμοίως ἀδιάφορον αὐτὸ ἐνόμιζον εἶναι, εἴγε ἀδιάφορον ἦν φύσει, οὐδέν ἐστι φύσει ἀδιάφορον. Οὕτως καὶ εἴ τις φύσει αἱρετὴν εἶναι λέγοι τὴν ἀνδρείαν διὰ τὸ τοὺς λέοντας φυσικῶς τολμᾶν καὶ ἀνδρίζεσθαι δοκεῖν καὶ ταύρους, εἰ τύχοι, καὶ ἀνθρώπους τινὰς καὶ ἀλεκτρυόνας , λέγομεν, ὅτι ὅσον ἐπὶ τούτῳ καὶ ἡ δειλία τῶν φύσει αἱρετῶν ἐστιν, ἐπεὶ ἔλαφοι καὶ λαγῴ καὶ ἄλλα πλείονα ζῷα φυσικῶς ἐπ’ αὐτὴν ὁρμᾷ. καὶ οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν ἀνθρώπων δειλοὶ θεωροῦνται· σπανίως μὲν γάρ τις ὑπὲρ πατρίδος ἑαυτὸν ἐπέδωκεν εἰς θάνατον βλακευσάμενος ἢ ἄλλως θερμόν τι τυφωθεὶς ἔδοξέ τις διαπράττεσθαι, ὁ δὲ πλεῖστος ὅμιλος τῶν ἀνθρώπων πάντα τὰ τοιαῦτα ἐκ- κλίνει.

3.24.194Bu yüzden Epikurosçular da hazzın tabiatça seçilmeye değer olduğunu gösterdiklerini sanır. Derler ki hayvanlar doğar doğmaz, henüz bozulmamışken, hazza yönelir, acılardan kaçar.

3.24.194

ὅθεν καὶ οἱ Ἐπικούρειοι (Epicurea p. 274, 25 Us.) δεικνύναι νομίζουσι φύσει αἱρετὴν εἶναι τὴν ἡδονήν· τὰ γὰρ ζῷά φασιν ἅμα τῷ γενέσθαι, ἀδιάστροφα ὄντα, ὁρμᾶν μὲν ἐπὶ τὴν ἡδονήν, ἐκκλίνειν δὲ ἀλγηδόνας.

3.24.195Bunlara karşı da şu söylenebilir: kötülük getiren şey tabiatça iyi olamaz; haz ise kötülükler getirir. Çünkü her hazza bir acı yapışmıştır, acı ise onlara göre tabiatça kötüdür. Örneğin sarhoş kendini şaraba, obur yemeğe boğarken, şehvet düşkünü de cinsel zevklere ölçüsüzce dalarken haz duyar; ama dedikleri gibi bunlar acı verici ve kötü olan yoksulluğa ve hastalıklara yol açar. Demek ki haz tabiatça iyi değildir.

3.24.195

καὶ πρὸς τούτους δὲ ἔστι λέγειν, τι τὸ ποιητικὸν κακοῦ οὐκ ἂν εἴη φύσει ἀγαθόν· ἡ δέ ἡδονὴ κακῶν ἐστι ποιητική· πάσῃ γὰρ ἡδονῇ παραπέπηγεν ἀλγηδών, ἥ ἐστι κατ’ αὐτοὺς (Epicurea p. 276, 23 Us.) φύσει κακόν. οἷον γοῦν ἥδεται ὁ μέθυσος ἐμφορούμενος οἴνου καὶ ὁ γαστρίμαργος τροφῆς, καὶ ὁ λάγνος ἀφροδισίοις ἀμέτρως χρώμενος· ἀλλὰ ταῦτα καὶ πενίας καὶ νόσων ἐστὶ ποιητικά, ἅπερ ἀλγεινά ἐστι καὶ κακά, ὡς φασίν. οὐκ ἄρα φύσει ἀγαθόν ἐστιν ἡ ἡδονή.

3.24.196Aynı şekilde iyilik getiren şey de tabiatça kötü değildir; acılar ise hazlar doğurur. Nitekim epistēmeleri zahmet çekerek ediniriz; insan zenginliğe de sevgilisine de böyle kavuşur; acılar sağlığı da sağlar. Demek ki zahmet tabiatça kötü değildir. Gerçekten de haz tabiatça iyi, zahmet de kötü olsaydı, dediğimiz gibi herkes bunlar karşısında aynı tutumu takınırdı; oysa filozoflardan birçoğunun zahmeti ve dayanıklılığı seçip hazzı küçümsediğini görüyoruz.

3.24.196

παραπλησίως δὲ καὶ τὸ ποιητικὸν ἀγαθοῦ οὔκ ἐστι φύσει κακόν, ἡδονὰς δὲ ἀποτελοῦσιν ἀλγηδόνες· καὶ γὰρ ἐπιστήμας ἀναλαμβάνομεν μὲν πονοῦντες, καὶ πλούτου καὶ ἐρωμένης οὕτως ἐγκρατὴς γίνεταί τις, καὶ ὑγίειαν περιποιοῦσιν αἱ ἀλγηδόνες. οὐκ ἄρα ὁ πόνος φύσει κακόν. καὶ γὰρ εἰ φύσει ἀγαθὸν μὲν ἦν ἡ ἡδονὴ, φαῦλον δὲ ὁ πόνος, πάντες ἂν ὁμοίως διέκειντο περὶ αὐτῶν, ὧς ἐλέγομεν· ὁρῶμεν δὲ πολλοὺς τῶν φιλοσόφων τὸν μὲν πόνον καὶ τὴν καρτερίαν αἱρουμένους, τῆς ἡδονῆς δὲ καταφρονοῦντας.

3.24.197Erdemli hayatın tabiatça iyi olduğunu söyleyenler de, bilgelerden bazıları hazla geçen hayatı seçtiği için, aynı şekilde çürütülebilir; böylece onların kendi aralarındaki anlaşmazlıktan, bir şeyin tabiatça şöyle ya da böyle olduğu iddiası çöker.

3.24.197

ὁμοίως δ’ ἂν περιτρίποιντο καὶ οἱ τὸν ἐνάρετον βίον φύσει ἀγαθὸν εἶναι λέγοντες, ἐκ τοῦ τινὰς τῶν σοφῶν τὸν μεθ’ ἡδονῆς αἱρεῖσθαι βίον, ὡς ἐκ τῆς παρ’ αὐτοῖς ἐκείνοις διαφωνίας τὸ φύσει τι τοῖον ἢ τοῖον εἶναι διατρέπεσθαι.

3.24.198Bunlara ek olarak, utanç verici olan ve olmayan, kanuna aykırı olan ve olmayan şeyler, kanunlar ve âdetler, tanrılara karşı saygı, ölmüşlere karşı dinî görevler ve benzerleri hakkındaki kanaatler üzerinde de kısaca ve daha ayrıntılı biçimde durmak belki yersiz olmaz. Çünkü böylece yapılması ya da yapılmaması gereken şeyler konusunda büyük bir tutarsızlık bulacağız.

3.24.198

Οὐκ ἄτοπον δ’ ἂν ’ίσως εἴη πρὸς τούτοις καὶ εἰδικώτερον ἐπιστῆσαι διὰ βραχέων ταῖς ὑπολήψεσι ταῖς περὶ αἰσχρῶν καὶ οὐκ αἰσχρῶν, ἀθέσμων τε καὶ οὐ τοιούτων καὶ νόμων καὶ ἐθῶν καὶ τῆς εἰς θεοὺς εὐσεβείας καὶ τῆς περὶ τοὺς κατ’ οἰχομένους ὁσιότητος καὶ τῶν ἐοικότων· καὶ γὰρ οὕτω περὶ τῶν πρακτέων ἢ μὴ πολλὴν εὑρήσομεν ἀνωμα- λίαν.

3.24.199Örneğin bizde erkekler arası birliktelik utanç verici, hatta kanuna aykırı sayılır; ama Germenlerde, dediklerine göre, utanç verici değil, olağan şeylerden biri gibidir. Eskiden Thebaililerde de bunun utanç verici görülmediği söylenir; Giritli Meriones'in de Giritlilerin bu âdetine işaret edilerek böyle adlandırıldığı söylenir; bazıları Akhilleus'un Patroklos'a duyduğu ateşli dostluğu da buna bağlar.

3.24.199

οἷον γοῦν παρ’ ἡμῖν μὲν αἰσχρόν, μᾶλλον δὲ καὶ παράνομον νενόμισται τὸ τῆς ἀρρενομιξίας, παρὰ Γερμανοῖς δέ, ὡς φασίν , οὐκ αἰσχρόν, ἀλλ’ ὡς ἔν τι τῶν συνήθων. λέγεται δὲ καὶ παρὰ Θηβαίοις τὸ παλαιὸν οὐκ αἰσχρὸν τοῦτο εἶναι δόξαι, καὶ τὸν Μηριόνην τὸν Κρῆτα οὕτω κεκλῆσθαί φασι δι’ ἔμφασιν τοῦ Κρητῶν ἔθους, καὶ τὴν Ἀχιλλέως πρὸς Πάτροκλον διάπυρον φιλίαν εἰς τοῦτο ἀνάγουσί τινες.

3.24.200Kinik felsefeden gelenler ile Kitionlu Zenon'un, Kleanthes'in ve Khrysippos'un çevresindekiler bunun ne iyi ne kötü olduğunu söylerken buna şaşmak niye? Herkesin önünde bir kadınla birleşmek de bizde utanç verici görünse de, bazı Hintliler arasında utanç verici sayılmaz; nitekim filozof Krates hakkında da duyduğumuz gibi, herkesin önünde hiç umursamadan birleşirler.

3.24.200

καὶ τί θαυμαστόν, ὅπου γε καὶ οἱ ἀπὸ τῆς κυνικῆς φιλο σοφίας καὶ οἱ περὶ τὸν Κιτιέα Ζήνωνα καὶ Κλεάνθην καὶ Χρύσιππον (fr. Stoic. I, 256 Arn.) ἀδιάφορον τοῦτο εἶναί φασιν; καὶ τὸ δημοσίᾳ γυναικὶ μίγνυσθαι, καίτοι παρ’ ἡμῖν αἰσχρὸν εἶναι δοκοῦν, παρά τισι τῶν Ἰνδῶν οὐκ αἰσχρὸν εἶναι νομίζεται· μίγνυνται γοῦν ἀδιαφόρως δημοσίᾳ, καθάπερ καὶ περὶ τοῦ φιλοσόφου Κράτητος ἀκηκόαμεν.

3.24.201Kadınların fahişelik yapması da bizde utanç verici ve ayıplanacak bir şeydir, ama birçok Mısırlı arasında şereflidir. Dediklerine göre en çok erkekle birlikte olan kadınlar ayak bileklerinde bir süs taşır; bu, aralarında övünç konusu olan şeyin nişanıdır. Bazılarında da kızlar evlenmeden önce çeyizlerini fahişelikle toplayıp sonra evlenir. Stoacıların da bir fahişeyle birlikte yaşamayı ya da bir fahişenin kazancıyla geçinmeyi saçma bulmadıklarını görüyoruz.

3.24.201

ἀλλὰ καὶ τὸ τὰς γυναῖκας ἑταιρεῖν παρ’ ἡμῖν μὲν αἰσχρόν ἐστι καὶ ἐπονείδιστον, παρὰ δὲ πολλοῖς τῶν Αἰγυπτίων εὐκλεές· φασὶ γοῦν, ὅτι αἱ πλείστοις συνιοῦσαι καὶ κόσμον ἔχουσι περισφύριον, σύνθημα τοῦ παρ’ αὐταῖς σεμνολογήματος. παρ’ ἐνίοις δὲ αὐτῶν αἱ κόραι πρὸ τῶν γάμων τὴν προῖκα ἐξ ἑταιρήσεως συνάγουσαι γαμοῦνται. καὶ τοὺς Στωικοὺς (Stoic. fr. III, 755 Arn.) δὲ ὁρῶμεν οὐκ ἄτοπον εἶναι λέγοντας τὸ ἑταίρᾳ συνοικεῖν ἢ τὸ ἐξ ἑταίρας ἐργασίας διαζῆν.

3.24.202Dövme yaptırmak da bizde utanç verici ve onur kırıcı görünür; oysa Mısırlılardan ve Sarmatlardan birçoğu yeni doğan çocuklarına dövme yapar.

3.24.202

ἀλλὰ καὶ τὸ ἐστίχθαι παρ’ ἡμῖν μὲν αἰσχρὸν καὶ ἄτιμον εἶναι δοκεῖ, πολλοὶ δὲ Αἰγυπτίων καὶ Σαρμάτων στίζουσι τὰ γεννώμενα.

3.24.203Erkeklerin küpe takması da bizde utanç vericidir; ama bazı barbarlarda, örneğin Suriyelilerde, soyluluk nişanıdır. Bazıları soyluluk nişanını daha da ileri götürüp çocuklarının burunlarını deler ve deliklerden gümüş ya da altın halkalar sarkıtır; bunu bizde kimse yapmaz,

3.24.203

τό τε ἐλλόβια ἔχειν τούς ἄρρενας παρ’ ἡμῖν μὲν αἰσχρόν ἐστι, παρ’ ἐνίοις δὲ τῶν βαρβάρων , ὥσπερ καὶ Σύροις, εὐγενείας ἐστὶ σύνθημα. τινὲς δὲ ἐπιτείνοντες τὸ σύνθημα τῆς εὐγενείας, καὶ τὰς ῥῖνας τῶν παίδων τιτρώσκοντες κρίκους ἀπ’ αὐτῶν ἀργυρέους ἢ χρυσοῦς ἀπαρτῶσιν , ὃ παρ’ ἡμῖν οὐκ ἂν ποιήσειέ τις,

3.24.204tıpkı burada hiçbir erkeğin çiçek renklerine boyanmış, ayaklarına kadar inen bir giysi giymeyeceği gibi; oysa bizde utanç verici görünen bu şey Perslerde son derece yakışık alır sayılır. Sicilya tiranı Dionysios'un sarayında böyle bir giysi filozoflar Platon ile Aristippos'a sunulduğunda, Platon onu geri çevirip şöyle demiş:

“Erkek doğmuşken ben kadın giysisi giyemem.”

Aristippos ise kabul edip şöyle demiş:

“Bakkhos şenliklerinde bile ölçülü kadın bozulmaz.”

Böylece bilgelerden birine bu utanç verici görünmemiş, ötekine utanç verici görünmüştür.

3.24.204

ὥσπερ οὐδὲ ἀνθοβαφῆ καὶ ποδήρη τις ἄρρην ἐνταῦθα <ἂν> ἀμφιέσαιτο ἐσθῆτα, καίτοι Πέρσαις εὐπρεπεστάτου τοῦ παρ’ ἡμῖν αἰσχροῦ τούτου δοκοῦντος εἶναι. καὶ παρὰ Διονυσίῳ δὲ τῷ τῆς Σικελίας τυράννῳ τοιαύτης ἐσθῆτος Πλάτωνι καὶ Ἀριστίππῳ τοῖς φιλοσόφοις προσενεχθείσης ὁ μὲν Πλάτων’ ἀπεπέμψατο, εἰπὼν (Eurip. Bacch. 836) οὖσ’ ἄν δυναίμην θῆλυν ενδῦναι στολήν ἄρρην πεφυκὼς, ὁ δὲ Ἀρίστιππος προσήκατο, φήσας (Bacch. 317) καὶ γὰρ ἐν βακχεύμασιν οὖσ' ἥ γε σώφρωνov οὐ διαφθαρήσεται. οὕτω καὶ τῶν σοφῶν ᾧ μὲν οὐκ αἰσχρόν, ᾧ δὲ αἰσχρὸν ἐδόκει τοῦτο εἶναι.

3.24.205Bizde insanın kendi annesiyle ya da kız kardeşiyle evlenmesi kanuna aykırıdır; ama Persler, özellikle de aralarında bilgelikle uğraştıkları düşünülen Magoslar, anneleriyle evlenir; Mısırlılar da kız kardeşleriyle evlenir. Şairin dediği gibi:

“Zeus, kız kardeşi ve karısı Hera'ya seslendi.”

Kitionlu Zenon da annesinin cinsel organını kendi organıyla ovmanın saçma olmadığını, tıpkı onun bedeninin başka bir yerini eliyle ovmanın kimsenin kötü diyemeyeceği bir şey olduğu gibi, söyler. Khrysippos da Devlet adlı eserinde babanın kızından, annenin oğlundan, erkek kardeşin kız kardeşinden çocuk sahibi olmasını öğretir. Platon ise daha genel bir biçimde kadınların ortak olması gerektiğini ileri sürmüştür.

3.24.205

ἄθεσμον τέ ἐστι παρ’ ἡμῖν μητέρα ἢ ἀδελφὴν ἰδίαν γαμεῖν· Πέρσαι δέ, καὶ μάλιστα αὐτῶν οἱ σοφίαν ἀσκεῖν δοκοῦντες, οἱ Μάγοι, γαμοῦσι τὰς μητέρας, καὶ Αἰγύπτιοι τὰς ἀδελφὰς ἄγονται πρὸς γάμον, καὶ ὧς ὁ ποιητής φησιν Σ 356), Ζεὺς Ἥρην προσέειπε κασιγνήτην ἄλοχόν τε. ἀλλὰ καὶ ὁ Κιτιεὺς Ζήνων (Stoic. fr. I, 256 Arn.) φησὶ μὴ ἄτοπον εἶναι τὸ μόριον τῆς μητρὸς τῷ ἑαυτοῦ μορίῳ τρῖψαι, καθάπερ οὐδὲ ἄλλο τι μέρος τοῦ σώματος αὐτῆς τῇ χειρὶ τρῖψαι φαῦλον ἂν εἶποι τις εἶναι. καὶ ὁ Χρύσιππος δὲ ἐν τῇ πολιτείᾳ (fr. Stoic. III, 745 Arn.) δογματίζει τόν τε πατέρα ἐκ τῆς θυγατρὸς παιδοποιεῖσθαι καὶ τὴν μητέρα ἐκ τοῦ παιδὸς καὶ τὸν ἀδελφὸν ἐκ τῆς ἀδελφῆς. Πλάτων’ (Resp. IV 423 E sqq.) δὲ καὶ καθολικώτερον κοινὰς εἶναι τὰς γυναῖκας δείν’ ἀπεφήνατο.

3.24.206Bizde lanetli sayılan mastürbasyonu Zenon kınamaz; başkalarının da bu kötü şeyi iyi bir şeymiş gibi yaptığını duyuyoruz.

3.24.206

τό τε αἰσχρουργεῖν ἐπάρατον ὂν παρ’ ἡμὶν ὁ Ζήνων (Stoic. fr. I, 255 Arn.) οὐκ ἀποδοκιμάζει· καὶ ἄλλους δὲ ὧς ἀγαθῷ τινι τούτῳ χρῆσθαι τῷ κακῷ πυνθανόμεθα.

3.24.207İnsan eti tatmak da bizde dine aykırıdır; bütün bir barbar kavimlerinde ise fark etmez sayılır. Barbarları anmaya ne gerek var? Tydeus'un düşmanının beynini yediği anlatılır; Stoa'dan gelenler de birinin başka insanların ve hatta kendi etini yemesinde uygunsuz bir şey olmadığını söyler.

3.24.207

ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνθρωπείων γεύεσθαι σαρκῶν παρ’ ἡμῖν μὲν ἄθεσμον, παρ’ ὅλοις δὲ βαρβάροις ἔθνεσιν ἀδιάφορόν ἐστιν. καὶ τί δεῖ τοὺς βαρβάρους λέγειν, ὅπου καὶ ὁ Τυδεὺς τὸν ἐγκέφαλον τοῦ πολεμίου λέγεται φαγεῖν φαγεῖν, καὶ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς (Stoic. fr. I, 254 III, 748 Arn.) οὐκ ἄτοπον εἶναί φασι τὸ σάρκας τινὰ ἐσθίειν ἄλλων τε ἀν’ θρώπων καὶ ἑαυτοῦ;

3.24.208Bir tanrının sunağını insan kanıyla kirletmek bizde çoğu kişiye göre dine aykırıdır; Lakonlar ise Orthosia Artemis'inin sunağı üzerinde, tanrıçanın sunağına bol kan aksın diye acımasızca kırbaçlanırlar. Bazıları Kronos'a insan kurban eder, tıpkı İskitlerin yabancıları Artemis'e kurban etmesi gibi; bizse tapınakların insan kanıyla kirlendiğine inanırız.

3.24.208

τό τε ἀνθρωπείῳ μιαίνειν αἵματι βωμὸν θεοῦ παρ’ ἡμῖν μὲν τοῖς πολλοῖς ἄθεσμον, Λάκωνες δὲ ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τῆς Ὀρθωσίας Ἀρτέμιδος μαστίζονται πικρῶς ὑπὲρ τοῦ πολλὴν αἵματος ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τῆς θεοῦ γενέσθαι ῥύσιν. ἀλλὰ καὶ τῷ Κρόνῳ θύουσιν ἄνθρωπόν τινες, καθάπερ καὶ Σκύθαι τῇ Ἀρτέμιδι τοὺς ξένους· ἡμεῖς δὲ χραίνεσθαι τὰ ἱερὰ δοκοῦμεν ἀνθρώπου φόνῳ.

3.24.209Bizde kanun zina edenleri cezalandırır; bazı kavimlerde ise başkalarının karılarıyla birleşmek fark etmez sayılır. Filozoflardan da bazıları başkasının karısıyla birleşmenin ne iyi ne kötü olduğunu söyler.

3.24.209

τούς γε μὴν μοιχοὺς κολάζει παρ’ ἡμῖν νόμος, παρὰ δέ τισιν ἀδιάφορόν ἐστι ταῖς τῶν ἑτέρων γυναιξὶ μίγνυσθαι· καὶ φιλοσόφων δέ τινές φασιν ἀδιάφορον εἶναι τὸ ἀλλοτρίᾳ γυναικὶ μίγνυσθαι.

3.24.210Bizde kanun babalara çocuklarının bakmasını emreder; İskitler ise babalarını altmış yaşını geçince boğazlar. Buna şaşmalı mı? Kronos babasının edep yerlerini orakla kesmiş, Zeus Kronos'u Tartaros'a atmış, Athena da Hera ve Poseidon'la birlikte babasını zincire vurmaya kalkışmıştır. Kronos kendi çocuklarını öldürmeye bile karar vermiştir;

3.24.210

τοὺς πατέρας τε ὑπὸ τῶν παίδων ἐπιμελείας ἀξιοῦσθαι κελεύει παρ’ ἡμῖν νόμος· οἱ Σκύθαι δὲ ὑπὲρ τὰ ἑξήκοντα ἔτη γενομένους αὐτοὺς ἀποσφάττουσιν. καὶ τί θαυμαστόν , εἴγε ὁ μὲν Κρόνος τῇ ἅρπῃ τὰ αἰδοία ἐξέτεμε τοῦ πατρός, ὁ δὲ Ζεὺς τὸν Κρόνον κατεταρτάρωσεν , ἡ δὲ Ἀθηνᾶ μετὰ Ἥρας καὶ Ποσειδῶνος τὸν πατέρα δεσμεύειν ἐπεχείρησεν; ἀλλὰ καὶ τοὺς ἑαυτοῦ παῖδας ὁ Κρόνος ἀναιρεῖν ἔκρινεν,

3.24.211Solon da Atinalılara yargısız öldürmeye dair kanunu koymuş, bununla herkese kendi çocuğunu öldürme izni vermiştir; bizde ise kanunlar çocuk öldürmeyi yasaklar. Roma kanun koyucuları çocukların babalarının elinde ve onların kölesi olmasını, çocukların malına çocukların değil babaların sahip olmasını, satın alınmış köleler gibi çocukların da azat edilinceye dek bu hâlde kalmasını emreder; başka yerlerde ise bu, zorbaca bir şey diye reddedilmiştir.

3.24.211

καὶ ὁ Σόλων Ἀθηναίοις τὸν περὶ τῶν ἀκρίτων νόμον ἔθετο, καθ’ ὃν φονεύειν ἑκάστῳ τὸν ἑαυτοῦ παῖδα ἐπέτρεψεν· παρ’ ἡμῖν δὲ τὸ τοὺς παῖδας φονεύειν ἀπαγορεύουσιν οἱ νόμοι. οἴ τε ωμαίων νομοθέται τούς παῖδας ὑποχειρίους καὶ δούλους τῶν πατέρων κελεύουσιν εἶναι, καὶ τῆς οὐσίας τῶν παίδων μὴ κυριεύειν τούς παῖδας ἀλλὰ τοὺς πατέρας, ἕως ἂν ἐλευθερίας οἱ παῖδες τύχωσι κατὰ τούς ἀργυρωνήτους· παρ’ ἑτέροις δὲ ὡς τυραννικὸν τοῦτο ἐκβέβληται.

3.24.212Adam öldürenlerin cezalandırılması kanundur; gladyatörler ise adam öldürdükleri hâlde çoğu zaman şeref bile kazanır. Kanunlar hür insanları dövmeyi de yasaklar; atletler ise hür insanları dövdükleri, çoğu zaman öldürdükleri hâlde şerefe ve çelenklere layık görülür.

3.24.212

νόμος τέ ἐστι τοὺς ἀνδροφόνους κολάζεσθαι· οἱ μονομάχαι δὲ φονεύοντες πολλάκις καὶ τιμῆς τυγχάνουσιν. ἀλλὰ καὶ τὸ τύπτειν ἐλευθέρους οἱ νόμοι κωλύουσιν· οἱ ἀθληταὶ δὲ τύπτοντες ἐλευθέρους ἄνδρας, πολλάκις <δὲ> καὶ ἀναιροῦντες , τιμῶν καὶ στεφάνων ἀξιοῦνται.

3.24.213Bizde kanun herkesin tek bir kadınla yaşamasını emreder; Trakyalılarda ve Gaitulilerde (bunlar bir Libya kavmidir) ise her erkek birçok kadınla yaşar.

3.24.213

νόμος τε παρ’ ἡμὶν κελεύει μιᾷ συνοικεῖν ἕκαστον, Θρᾳκῶν δὲ καὶ Γαιτούλων Λιβύων δὲ ἔθνος τοῦτο) πολλαῖς ἕκαστος συνοικεῖ.

3.24.214Eşkıyalık bizde kanuna aykırı ve haksız bir iştir; ama barbarların çoğunda uygunsuz sayılmaz. Kilikyalıların bunu şanlı bir iş saydığı, eşkıyalık yaparken ölenleri şerefe layık gördükleri söylenir. Şairde Nestor da Telemakhos'la arkadaşlarını dostça ağırladıktan sonra onlara şöyle der:

Yoksa eşkıyalar gibi rastgele mi dolaşıyorsunuz?

Oysa eşkıyalık uygunsuz bir şey olsaydı, onları böyle dostça ağırladıktan sonra, acaba öyle kimseler olmasınlar diye şüphelenip bunu sormazdı.

3.24.214

τό τε λῃστεύειν παρ’ ἡμῖν μὲν παράνομον καὶ ἄδικόν ἐστι, παρὰ δὲ πολλοῖς τῶν βαρβάρων οὐκ ἄτοπον. φασὶ δέ, ὅτι καὶ εὐκλεὲς τοῦτο οἱ Κίλικες ἐνόμιζον εἶναι, ὧς καὶ τοὺς ἐν λῃστείᾳ τελευτήσαντας τιμῆς ἀξίους εἷναι δοκεῖν. καὶ ὁ Νέστωρ δὲ παρὰ τῷ ποιητῇ, μετὰ τὸ φιλοφρονήσασθαι τοὺς περὶ τὸν Τηλέμαχον, φησὶ πρὸς αὐτοὺς (γ 72) ἦ μαψιδίως ἀλάλησθε οἶά τε ληιστῆρες; καίτοι εἰ ἄτοπον ἦν τὸ λῃστεύειν, οὐκ ἂν οὕτως αὐτοὺς φιλοφρονησάμενος διὰ τὸ ὑποπτεύειν, μὴ ἄρα τοιοῦτοί τινες εἶεν.

3.24.215Hırsızlık da bizde haksız ve kanuna aykırıdır; ama Hermes'in tanrıların en hırsızı olduğunu söyleyenler hırsızlığın haksız sayılmamasına yol açar (bir tanrı nasıl kötü olabilir ki?). Bazıları Lakonların da hırsızları çaldıkları için değil yakalandıkları için cezalandırdığını söyler.

3.24.215

ἀλλὰ καὶ <τὸ> κλέπτειν παρ’ ἡμῖν μὲν ἄδικον καὶ παράνομόν ἐστιν· οἱ δὲ καὶ κλεπτίστατον εἶναι θεὸν λέγοντες τὸν Ἑρμῆν οὐκ ἄδικον τοῦτο νομίζεσθαι ποιοῦσιν πῶς γὰρ ἂν θεὸς εἴη κακός;). φασὶ δέ τινες, ὅτι καὶ οἱ Λάκωνες τοὺς κλέψαντας ἐκόλαζον οὐ διὰ τὸ κεκλοφέναι, ἀλλὰ διὰ τὸ πεφωρᾶσθαι.

3.24.216Korkak ve kalkanını atıp kaçan adam da birçok yerde kanunla cezalandırılır; bu yüzden savaşa giden oğluna kalkanını veren Lakon kadını "Evladım," demiş, "ya bununla ya bunun üstünde." Arkhilokhos ise, kalkanını atıp kaçmasıyla bize övünürcesine, şiirlerinde kendisi için şöyle der:

Bir Saili şimdi kalkanımla övünüyor; o kusursuz silahı bir çalılığın yanında istemeye istemeye bıraktım, ama kendim ölümün eşiğinden kurtuldum.

3.24.216

ἀλλὰ καὶ ὁ δειλὸς καὶ ὁ ῥίψασπις ἀνὴρ κολάζεται παρὰ πολλοῖς νόμῳ· διὸ καὶ ἡ τὴν ἀσπίδα τῷ παιδὶ ἐπὶ πόλεμον ἐξιόντι διδοῦσα Λάκαινα ‘σὺ ἔφη, ‘τέκνον, ἢ ταύταν ἢ ἐπὶ ταύταν'. Ἀρχίλοχος δέ, ὥσπερ σεμνυνόμενος ἡμῖν ἐπὶ τῷ τὴν ἀσπίδα ῥίψας φυγεῖν, ἐν τοῖς ποιήμασι περὶ ἑαυτοῦ φησὶν (fr. 58 B.) ἀσπίδι μὲν Σαΐων τις ἀγάλλεται, ἣν παρὰ θάμνῳ ἔντος ἀμώμητον κάλλιπον οὐκ ἐθέλων, αὐτὸς δ’ ἐξέφυγον θανάτου τέλος.

3.24.217Amazonlar ise doğurdukları erkek çocukları, erkekçe hiçbir şey yapamasınlar diye topal bırakır, savaşla da kendileri uğraşırdı; bizde bunun tersi doğru sayılır. Tanrıların anası da kadınsı erkekleri hizmetine kabul eder; erkekçe olmamak tabiatça kötü olsaydı, tanrıça böyle hüküm vermezdi.

3.24.217

αἱ δὲ Ἀμαζόνες καὶ ἐχώλευον τὰ ἄρρενα τῶν ὑπ’ αὐτῶν γεννωμένων ὑπὲρ τοῦ μηδὲν ἀνδρεῖον αὐτὰ ποιῆσαι δύνασθαι, περὶ πόλεμον δὲ ἔσχον αὐταί, τοῦ ἐναντίου παρ’ ἡμῖν καλῶς ἔχειν νενομισμένου. καὶ ἡ μήτηρ δὲ τῶν θεῶν προσίεται τοὺς θηλυδρίας, οὐκ ἂν οὕτω κρίνασα ἡ θεός, εἴγε φύσει φαῦλον ἦν τὸ μὴ ἀνδρεῖον εἶναι.

3.24.218Böylece adil ve adaletsiz olana, cesaretteki güzelliğe dair görüşler de pek değişkendir. Dindarlık ve tanrılara hizmet konusu da büyük ihtilafla doludur. Çoğu kişi tanrıların var olduğunu söyler, bazıları ise olmadığını; Meloslu Diagoras, Theodoros ve Atinalı Kritias gibi. Tanrıların var olduğunu ileri sürenlerden de kimi atalardan kalma tanrılara inanır, kimi dogmatik okulların tasarladığı tanrılara: Aristoteles tanrının cisimsiz olduğunu ve göğün sınırı olduğunu söyler, Stoacılar en çirkin şeylerin bile içinden geçen bir pneuma olduğunu, Epikuros insan biçimli olduğunu, Ksenophanes ise hiçbir şeyden etkilenmeyen bir küre olduğunu.

3.24.218

οὕτω καὶ τὰ περὶ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων καὶ τοῦ κατὰ τὴν ἀνδρείαν καλοῦ πολλὴν ἀνωμαλίαν ἔχει. Καὶ τὰ περὶ εὐσεβείας δὲ καὶ θεῶν <θεραπείας> πεπλήρωται πολλῆς διαφωνίας. θεοὺς γὰρ οἱ μὲν πολλοί φασιν εἶναι, τινὲς δὲ οὐκ εἶναι, ὥσπερ οἱ περὶ Δ ιαγόραν τὸν Μήλιον καὶ Θεόδωρον καὶ Κριτίαν τὸν Ἀθηναῖον. καὶ τῶν εἶναι θεοὺς ἀποφηναμένων οἱ μὲν τοὺς πατρίους νομίζουσι θεούς, οἱ δὲ τοὺς ἐν ταῖς δογματικαῖς αἱρέσεσιν ἀναπλασσομένους, ὡς Ἀριστοτέλης (cf.fr. 26 Rose) μὲν ἀσώματον εἶπεν εἶναι τὸν θεὸν καὶ πέρας τοῦ οὐρανοῦ, Στωικοὶ (Stoic. fr. I 159 et II 103 Arn.) δὲ πνεῦμα διῆκον καὶ διὰ τῶν εἰδεχθῶν, Ἐπίκουρος (p. 355, 7 Us.) δὲ ἀνθρωπόμορφον, Ξενοθάνης (cf. A33 Diels) δὲ σφαῖραν ἀπαθῆ.

3.24.219Kimi tanrıların bizim işlerimizi gözettiğini söyler, kimi gözetmediğini; Epikuros'a göre mutlu ve ölümsüz olanın ne kendi derdi vardır ne de başkasına dert verir. Sıradan insanlar arasında da kimi tek bir tanrı olduğunu söyler, kimi biçimleri birbirinden farklı birçok tanrı olduğunu; öyle ki tanrıları köpek yüzlü, şahin biçimli, inek, timsah, daha ne olmayan şeyler sayan Mısırlıların inanışlarına bile düşerler.

3.24.219

καὶ οἱ μὲν προνοεῖν τῶν καθ’ ἡμᾶς, 24a οἱ δὲ μὴ προνοεῖν· τὸ γὰρ μακάριον καὶ ἄφθαρτον ὁ Ἐπίκουρός (p. 71,3 Us.) φησί μήτε αὐτὸ πράγματα ἔχειν μήτε ἑτέροις παρέχειν. ὅθεν καὶ τῶν κατὰ τὸν βίον οἱ μὲν ἕνα φασὶν εἶναι θεόν, οἱ δὲ πολλοὺς καὶ διαφόρους ταῖς μορφαῖς, ὡς καὶ εἰς τὰς τῶν Αἰγυπτίων ὑπολήψεις ἐμπίπτειν, κυνοπροσώπους καὶ ἱερακομόρφους καὶ βόας καὶ κροκοδείλους καὶ τί γὰρ οὐχὶ νομιζόντων τοὺς θεούς.

3.24.220Bu yüzden kurbanlara ve genel olarak tanrılara tapınmaya dair âdetler de pek değişkendir: bazı tapınaklarda dine uygun sayılan şeyler başkalarında dine aykırı sayılır. Oysa dine uygun olan ve olmayan tabiatça öyle olsaydı, böyle sayılmazdı. Mesela hiç kimse Sarapis'e domuz kurban etmez, ama Herakles'e ve Asklepios'a domuz kurban ederler. Isis'e koyun kurban etmek dine aykırıdır; tanrıların anası denen tanrıçaya ve başka tanrılara ise koyun kurban edilir ve kurban makbul düşer.

3.24.220

ὅθεν καὶ τὰ περὶ θυσιῶν καὶ τῆς περὶ τοὺς θεοὺς θρησκείας ὅλως πολλὴν ἀνωμαλίαν ἔχει· ἃ γὰρ ἔν τισιν ἱεροῖς <νομίζεται> ὅσια, ταῦτα ἐν ἑτέροις ἀνόσια. καίτοι εἰ φύσει τὸ ὅσιον καὶ τὸ ἀνόσιον ἦν, οὐκ ἂν τοῦτο ἐνομίσθη. οἷον γοῦν Σαράπιδι χοῖρον οὐκ ἂν θύσειέ τις, Ἡρακλεῖ δὲ καὶ Ἀσκληπιῷ θύουσιν. πρόβατον Ἴσιδι θύειν ἄθεσμον, τῇ μητρὶ μέντοι λεγομένῃ τῶν θεῶν καὶ θεοῖς ἄλλοις καλλιερεῖται.

3.24.221<…> Kronos'a insan kurban ederler; çoğu insan bunu dinsizlik sayar. İskenderiye'de Horos'a kedi, Thetis'e hamamböceği kurban ederler; bunu bizde kimse yapmaz. Poseidon'a at kurban edilir; Apollon'a ise, özellikle de Didyma'daki Apollon'a, bu hayvan iğrenç gelir. Artemis'e keçi kurban etmek dindarlıktır, ama Asklepios'a değil.

3.24.221

ται. <. . . > τῷ Κρόνῳ θύουσιν ἄνθρωπον , ὃ τοῖς πλείστοις ἀσεβὲς εἶναι νομίζεται. αἴλουρον ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τῷ Ὥρῳ θύουσι, καὶ Θέτιδι σίλφην· ὃ παρ’ ἡμῖν οὐκ ἂν ποιήσειέ τις. ἵππον τῷ Ποσειδῶνι καλλιεροῦσιν· Ἀπόλλωνι δέ, ἐξαιρέτως τῷ Διδυμαίῳ, τὸ ζῷον ἀπεχθές. αἶγας Ἀρτέμιδι θύειν εὐσεβές, ἀλλ’ οὐκ Ἀσκληπιῷ.

3.24.222Bunlara benzer daha pek çok örnek sayabilirim, ama kısa tutmak için geçiyorum. Oysa bir kurban tabiatça dine uygun ya da aykırı olsaydı, herkeste aynı biçimde öyle sayılırdı.

İnsanların yiyip içtiklerinde tanrılara karşı gözettikleri dinî kurallarda da bunlara benzer şeyler bulmak mümkündür.

3.24.222

καὶ ἄλλα δὲ τούτοις ὅμοια παμπληθῆ λέγειν ἔχων ἐῶ, τῆς συντομίας στοχαζόμενος. εἰ μέντοι τι ἦν ὅσιον φύσει θῦμα καὶ ἀνόσιον, παρὰ πᾶσιν ἂν ὁμοίως ἐνομίζετο. Παραπλήσια δὲ τούτοις ἔστιν εὑρεῖν καὶ τὰ ἐν τῇ κατὰ τὴν δίαιταν τῶν ἀνθρώπων θρησκείᾳ περὶ τοὺς θεούς.

3.24.223Bir Yahudi ya da bir Mısır rahibi domuz eti yemektense ölmeyi yeğler; bir Libyalıya göre koyun eti tatmak en büyük günahlardandır, bazı Suriyelilere göre güvercin eti, başkalarına göre kurbanlık hayvanın eti. Bazı tapınaklarda balık yemek caizdir, başkalarında dinsizlik. Bilge sayılan Mısırlılardan kimi bir hayvanın başını yemeyi kutsallığa aykırı sayar, kimi kürek kemiğini, kimi ayağını, kimi de soğanı.

3.24.223

Ἰουδαῖος μὲν γὰρ ἢ ἱερεὺς Αἰγύπτιος θᾶττον ἂν ἀποθάνοι ἤ χοίρειον φάγοι, Λίβυς δὲ προβατείου γεύσασθαι κρέως τῶν ἀθεσμοτάτων εἶναι δοκεῖ, Σύρων δέ τινες περιστερᾶς, ἄλλοι δὲ ἱερείων. ἰχθῦς τε ἐν τισὶ μὲν ἱεροῖς θέμις ἐσθίειν 5 ἐν ἄλλοις δὲ ἀσεβές. Αἰγυπτίων τε τῶν σοφῶν εἶναι νενομισμένων οἱ μὲν κεφαλὴν ζῴου φαγεῖν ἀνίερον εἶναι νομίζουσιν, οἱ δὲ ὠμοπλάτην, οἱ δὲ πόδα, οἱ δὲ κρόμμυον τι.

3.24.224Pelusion'daki Kasios Zeus'una adanmış olanlardan hiçbiri soğana el sürmez; Libya'daki Afrodit'in rahibi de sarımsak tatmaz. Bazı tapınaklarda naneden, bazılarında yarpuzdan, bazılarında kerevizden uzak durulur. Bazıları da bakla yemektense babalarının kafalarını yemeyi yeğleyeceklerini söyler. Başka yerlerde ise bunların hiçbir önemi yoktur.

3.24.224

κρόμμυον δὲ οὐκ ἄν τις προσενέγκαιτο τῶν καθιερουμένων τῷ κατὰ Πηλούσιον Κασίῳ Διί, ὥσπερ οὐδὲ ἱερεὺς τῆς κατὰ Λιβύην Ἀφροδίτης σκόρδου γεύσαιτο ἄν. ἀπέχονται δὲ ἐν <οἷς> μὲν ἱεροῖς μίνθης, ἐν οἶς ἡδυόσμου, ἐν οἶς δὲ σελίνου. ἔνιοι δὲ θᾶττον ἂν τἀς κεφαλὰς φαγεῖν φασι τῶν πατέρων ἢ κυάμους. ἀλλὰ παρ’ ἑτέροις ταῦτα ἀδιάφορα.

3.24.225Biz köpek eti tatmayı kutsallığa aykırı sayarız; oysa bazı Trakyalıların köpek yediği anlatılır. Belki Yunanlılarda da bu âdetti; nitekim Asklepiadesler'in yolundan giden Diokles bazı hastalara köpek yavrusu eti verilmesini salık verir. Bazıları da, dediğim gibi, insan etini hiç çekinmeden yer; bizde bu kutsallığa aykırı sayılır.

3.24.225

κυνείων τε γεύσασθαι δοκοῦμεν ἡμεῖς ἀνίερον εἶναι, Θρᾳκῶν δὲ ἔνιοι κυνοφαγεῖν ἱστοροῦνται. ἴσως δὲ καὶ παρ’ Ἕλλησι τοῦτο ἦν σύνηθες· διόπερ καὶ Διοκλῆς ἀπὸ τῶν κατὰ τοὺς Ἀσκληπιάδας ὁρμώμενος τισὶ τῶν πασχόντων σκυλάκεια δίδοσθαι κελεύει κρέα. τινὲς δὲ καὶ ἀνθρώπων σάρκας, ὧς ἔφην, ἀδιαφόρως ἐσθίουσιν, ὅπερ ἀνίερον παρ’ ἡμῖν εἶναι νενόμι- ’σται.

3.24.226Oysa dinin buyurduğu ve yasakladığı şeyler tabiatça öyle olsaydı, herkeste aynı biçimde öyle sayılırdı.

Ölmüşlere karşı dinî vazifeler hakkında da benzer şeyler söylenebilir. Kimileri ölüleri baştan ayağa sarıp toprağa gömer, onları güneşe göstermeyi dinsizlik sayar; Mısırlılar ise iç organlarını çıkarıp mumyalar ve toprağın üstünde, yanı başlarında tutar.

3.24.226

καίτοι εἴγε ἦν φύσει τὰ τῆς θρησκείας καὶ τῶν ἀθέσμων, παρὰ πᾶσιν ἂν ὁμοίως ἐνομίζετο. Παραπλήσια δὲ ἔστι λέγειν καὶ περὶ τῆς εἰς τοὺς κατοιχομένους ὁσιότητος. οἱ μὲν γὰρ ὁλοκλήρως περιστείλαντες τοὺς ἀποθανόντας γῇ καλύπτουσιν, ἀσεβὲς εἶναι νομίζοντες ἡλίῳ δεικνύειν αὐτούς· Αἰγύπτιοι δὲ τὰ ἔντερα ἐξελόντες ταριχεύουσιν αὐτοὺς καὶ σὺν ἑαυτοῖς ὑπὲρ γῆς ἔχουσιν.

3.24.227Etiyopyalı balıkyiyenler ölülerini balıklara yem olsunlar diye göllere atar; Hyrkanialılar onları köpeklere, bazı Hintliler akbabalara yem olarak bırakır. Troglodytlerin ölüyü bir tepeye götürüp başını ayaklarına bağladıktan sonra gülerek taşladıkları, attıkları taşlar onu örtünce de çekip gittikleri söylenir.

3.24.227

Αἰθιόπων δὲ οἱ ἰχθυοφάγοι εἰς τἀς λίμνας ἐμβάλλουσιν αὐτούς, ὑπὸ τῶν ἰχθύων βρωθησομένους· Υρκανοὶ δὲ κυσὶν αὐτοὺς ἐκτίθενται βοράν, Ἰνδῶν δὲ ἔνιοι γυψίν. Τρωγλοδύτας δέ φασιν ἐπί τινα γεώλοφον ἄγειν τὸν ἀποθανόντα, εἶτα δεσμεύσαντας αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν πρὸς τοὺς πόδας λίθοις βάλλειν μετὰ γέλωτος, εἷθ’ ὅταν χώσωσιν αὐτὸν τοῖς βαλλομένοις ἀπαλλάσσεσθαι.

3.24.228Bazı barbarlar altmış yaşını geçenleri kurban edip yer, gençken ölenleri ise toprağa gömer. Bazıları ölülerini yakar; bunların kimi kemikleri toplayıp özenle defneder, kimi umursamadan oraya buraya atılmış bırakır. İranlıların ölülerini kazığa geçirip natronla mumyaladıkları, sonra da sargılarla sardıkları söylenir. Başkalarının ise ölüleri için ne ağır bir yasa katlandığını görüyoruz.

3.24.228

τινὲς δὲ βάρβαροι τοὺς μὲν ὑπὲρ ἑξήκοντα ἔτη γεγονότας θύσαντες ἐσθίουσιν, τοὺς δὲ ἐν νεότητι ἀποθανόντας γῇ κρύπτουσιν. ἔνιοι δὲ καίουσι τοὺς τετελευτηκότας· ὣν οἱ μὲν ἀναλαβόντες αὐτῶν τὰ ὀστέα κηδεύουσιν, οἱ δὲ ἀφροντίστως κατ’ καταλείπουσιν ἐρριμμένα. Πέρσας δέ φασιν ἀνασκολοπίζειν τοὺς ἀποθανόντας καὶ νίτρῳ ταριχεύειν, εἶθ’ οὕτω τελαμῶσι συνειλεῖν. ἄλλοι δὲ ὅσον πένθος ἐπὶ τοῖς τελευτήσασιν ὑπομένουσιν ὁρῶμεν.

3.24.229Ölümün kendisini de kimi korkunç ve kaçınılacak bir şey sayar, kimi saymaz. Euripides şöyle der:

Kim bilir, yaşamak ölmek olmasın, ölmek de aşağıda yaşamak sayılmasın?

Epikuros da şöyle der: "Ölüm bizi hiç ilgilendirmez; çünkü dağılan şey hissetmez, hissetmeyen de bizi hiç ilgilendirmez." Şunu da söylerler: Biz psykhē ile bedenden oluşuyorsak ve ölüm psykhē ile bedenin dağılmasıysa, biz varken ölüm yoktur (çünkü dağılmış değilizdir), ölüm varken de biz yokuz; çünkü psykhē ile bedenin birliği artık olmadığından biz de yokuz.

3.24.229

καὶ τὸν θάνατον δὲ αὐτὸν οἱ μὲν δεινὸν καὶ φευκτόν εἶναι νομίζουσιν, οἱ δὲ οὐ τοιοῦτον. ὁ γοῦν Εὐριπίδης φησὶν (fr. 638Nauck). τίς δ’ οἶδεν εἰ τὸ ζῆν μέν ἐστι κατθανεῖν, τὸ κατθανεῖν δὲ ζῆν κάτω νομίζεται; καὶ ὁ Ἐπίκουρος (p. 61, 6. 71, 6 Us.) δέ φησιν ‘ὁ θάνατος οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς· τὸ γὰρ διαλυθὲν ἀναισθητεῖ, τὸ δὲ ἀναισθητοῦν οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς.’ φασὶ δὲ καὶ ὧς εἴπερ συνεστήκαμεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, ὁ δὲ θάνατος διάλυσίς ἐστι ψυχῆς καὶ σώματος, ὅτε μὲν ἡμεῖς ἐσμέν, οὐκ ἔστιν ὁ θάνατος οὐ γάρ διαλυόμεθα), ὅτε δὲ ὁ θάνατος ἔστιν, οὐκ ἐσμὲν ἡμεῖς· τῷ γὰρ μηκέτι τὴν σύστασιν εἶναι τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος οὐδὲ ἡμεῖς ἐσμεν.

3.24.230Herakleitos ise yaşamanın da ölmenin de hem yaşarken hem ölüyken bizde bulunduğunu söyler: biz yaşarken psykhēlerimiz ölüdür ve içimize gömülüdür; biz ölünce psykhēlerimiz yeniden dirilir ve yaşar. Bazıları ölmenin yaşamaktan daha iyi olduğunu bile düşünür. Euripides şöyle der:

Toplanıp doğan için ağlamalıydık, nice kötülüğe doğru gidiyor diye; ölüp de kötülüklerden kurtulanı ise sevinçle, hayır dualarıyla evden uğurlamalıydık.

Şu dizeler de aynı inanıştan doğmuştur:

3.24.230

ὁ δὲ Ἡράκλειτός (cf. B 88 Diels) φησιν, ὅτι καὶ τὸ ζῆν καὶ τὸ ἀποθανεῖν καὶ ἐν τῷ ζῆν ἡμᾶς ἐστι καὶ ἐν τῷ τεθνάναι· ὅτε μὲν γὰρ ἡμεῖς ζῶμεν, τὰς ψυχὰς ἡμῶν τεθνάναι καὶ ἐν ἡμῖν τεθάφθαι, ὅτε δὲ ἡμεῖς ἀποθνῂσκοθεν, τὰς ψυχὰς ἀναβιοῦν καὶ ζῆν. ἔνιοι δὲ καὶ βέλτιον εἶναι τὸ ἀποθανεῖν τοῦ ζῆν ἡμᾶς ὑπολαμβάνουσιν. ὁ γοῦν Εὐριπίδης φησὶν (fr. 449 Nauck) ἐχρῆν γὰρ ἡμᾶς σύλλογον ποιουμένους τὸν φύντα θρηνεῖν, εἰς ὅσ’ ἔρχεται κακά, τὸν δ’ αὖ θανόντα καὶ κακῶν πεπαυμένον χαίροντας εὐφημοῦντας ἐκπέμπειν δόμων. ἀπὸ δὲ τῆς αὐτῆς ὑπολήψεως καὶ ταῦτα εἴρηται·

3.24.231Yeryüzündekiler için en iyisi hiç doğmamak, keskin güneşin ışığını hiç görmemektir; doğduysa da bir an önce Hades'in kapılarından geçmek ve üstüne bolca toprak örtünüp yatmaktır.

Kleobis ile Biton hakkında Herodotos'un Argoslu rahibe hikâyesinde anlattıklarını da biliyoruz.

3.24.231

(Theogn. 425) ἀρχὴν μὲν μὴ φῦναι ἐπιχθονίοισιν ἄριστον, μηδ’ ἐσιδεῖν αὐγὰς ὀξέος ἠελίου, φύντα δ’ ὅπως ὤκιστα πύλας Ἀί·δαο περῆσαι καὶ κεῖσθαι πολλὴν γαῖαν ἐφεσσάμενον. καὶ τὰ περὶ Κλέοβιν δὲ καὶ Βίτωνα ἴσμεν, ἅ φησιν ὁ Ἡρόδοτος ἐν τῷ περὶ τῆς Ἀργείας ἱερείας λόγῳ (I 31).

3.24.232Bazı Trakyalıların da yeni doğan çocuğun çevresine oturup ağıt yaktıkları anlatılır. Demek ki ne ölüm tabiatça korkunç şeylerden sayılabilir ne de yaşamak tabiatça güzel şeylerden. Yukarıda saydıklarımızın hiçbiri tabiatça şöyle ya da böyle değildir; hepsi âdetle öyle sayılır ve hepsi bir şeye görelidir.

3.24.232

ἱστοροῦνται δὲ καὶ Θρᾳκῶν ἔνιοι περικαθεσθέντες τὸν γεννηθέντα θρηνεῖν. οὐδὲ ὁ θάνατος οὖν τῶν φύσει δεινῶν εἶναι νομίζοιτο ἄν, ὥσπερ οὐδὲ τὸ ζῆν τῶν φύσει καλῶν. οὐδὲ τῶν προειρημένων τι ἐστὶ φύσει τοῖον ἢ τοῖον, νομιστὰ δὲ πάντα καὶ πρός τι.

3.24.233Aynı akıl yürütme yolunu, sözü kısa tutmak için şimdi ele almadığımız öteki konuların her birine de taşımak mümkündür. Bazı konularda hemen bir değişkenlik gösteremesek bile, bizim bilmediğimiz bazı kavimlerde bunlar hakkında da ihtilaf olabileceğini söylemeliyiz.

3.24.233

Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον τῆς ἐπιχειρήσεως μεταφέρειν ἔστι καὶ ἐφ’ ἕκαστον τῶν ἄλλων, ἃ μὴ ἐξεθέμεθα νῦν διὰ τὴν συντομίαν τοῦ λόγου. εἰ δὲ καὶ περί τινων μὴ ἔχομεν εἰπεῖν αὐτόθεν ἀνωμαλίαν, λεκτέον, ὅτι ἔν τισιν ἔθνεσιν ἀγνοουμένοις ἡμῖν ἐνδέχεται καὶ περὶ τούτων εἶναι διαφωνίαν.

3.24.234Mesela Mısırlıların kız kardeşleriyle evlenme âdetini bilmeseydik, kız kardeşle evlenilmemesi gerektiğinin herkesçe kabul edildiğini ileri sürmekte haklı olmazdık; bunun gibi, bize bir değişkenlik görünmeyen konularda da ihtilaf olmadığını kesinlikle ileri sürmek doğru olmaz; çünkü dediğim gibi, bilmediğimiz bazı kavimlerde bunlar hakkında ihtilaf bulunabilir.

3.24.234

ὧς οὖν εἰ μὴ ἐγιγνώσκομεν, εἰ τύχοι, τὸ περὶ τοῦ τἀς ἀδελφὰς γαμεῖν τῶν Αἰγυπτίων ἔθος, οὐκ ἂν ὀρθῶς διεβεβαιούμεθα ὁμολογούμενον παρὰ πᾶσιν εἶναι τὸ μὴ δεῖν ἀδελφάς γαμεῖν, οὕτως οὐδὲ περὶ τῶν πραγμάτων ἐκείνων, ἐν οἶς οὐχ ὑποπίπτουσιν ἡμῖν ἀνωμαλίαι, διαγὰρ βεβαιοῦσθαι προσήκει μὴ εἷναι διαφωνίαν ἐν αὐτοῖς, ἐνδεχομένου, καθάπερ ἔφην, τοῦ παρά τισιν ἔθνεσι τῶν ἡμῖν μὴ γινωσκομένων τὴν περὶ αὐτῶν εἶναι διαφωνίαν.

3.24.235Septik işte şeylerdeki bu kadar büyük değişkenliği görünce, bir şeyin tabiatça iyi ya da kötü, genel olarak yapılması gereken bir şey olup olmadığı hakkında hükmünü askıya alır ve bununla dogmatiklerin aceleciliğinden uzak durur; hayattaki gözleme ise hiçbir kanaate bağlanmadan uyar. Bu yüzden kanaate bağlı şeylerde hiçbir şeyden etkilenmez, zorunlu olarak başa gelenlerde ise duygularında ölçülü kalır.

3.24.235

Ὁ τοίνυν σκεπτικὸς τὴν τοσαύτην ἀνωμαλίαν τῶν πραγμάτων ὁρῶν ἐπέχει μὲν περὶ τοῦ φύσει τι ἀγαθὸν ἢ κακὸν ἢ ὅλως πρακτέον εἶναι, κἀν τούτῳ τῆς δογματικῆς ἀφιστάμενος προπετείας , ἕπεται δὲ ἀδοξάστως τῇ βιωτικῇ τηρήσει, καὶ διὰ τοῦτο ἐν μὲν τοῖς δοξαστοῖς ἀπαθὴς θὴς μένει, ἐν δὲ τοῖς κατηναγκασμένοις μετριοπαθεῖ·

3.24.236Çünkü his sahibi bir insan olarak etkilenir; ama etkilendiği şeyin tabiatça kötü olduğu kanaatini buna eklemediği için ölçülü kalır. Böyle bir kanaati eklemek, etkilenmenin kendisinden de kötüdür; nitekim bazen ameliyat edilenler ya da buna benzer bir şey çekenler buna dayanır da, yanlarında duranlar olup biteni kötü bir şey sandıkları için bayılır.

3.24.236

ὧς μὲν γὰρ ἄνθρωπος αἰσθητικὸς πάσχει, μὴ προσδοξάζων δέ, ὅτι τοῦτο ὃ πάσχει κακόν ἐστι φύσει, μετριοπαθεῖ. τὸ γὰρ προσδοξάζειν τι τοιοῦτο χεῖρόν ἐστι καὶ αὐτοῦ τοῦ πάσχειν, ὡς ἐνίοτε τοὺς μὲν τεμνομένους ἢ ἄλλο τι τοιοῦτο πάσχοντας φέρειν, τοὺς δὲ παρεστῶτας διὰ τὴν περὶ τοῦ γινομένου δόξαν ὡς φαύλου λειποψυχεῖν.

3.24.237Bir şeyin tabiatça iyi ya da kötü, genel olarak yapılması ya da yapılmaması gereken bir şey olduğunu varsayan kişi ise türlü türlü sarsılır. Tabiatça kötü saydığı şeyler başına geldiğinde öç tanrıçalarınca kovalanıyormuş gibi olur; kendisine iyi görünen şeyleri elde ettiğinde de hem kibirden hem bunları yitirme korkusundan, hem de yeniden tabiatça kötü saydığı şeylerin içine düşmekten sakındığı için hiç de sıradan olmayan sarsıntılara düşer.

3.24.237

ὁ μέντοι γε ὑποθέμενος τὸ φύσει τι ἀγαθὸν ἢ κακὸν ἢ ὅλως πρακτέον ἢ μὴ πρακτέον εἶναι ταράσσεται ποικίλως. καὶ γὰρ παρόντων αὐτῷ τούτων ἃ νομίζει φύσει κακὰ εἶναι ποινηλατεῖσθαι δοκεῖ, καὶ τῶν φαινομένων ἀγαθῶν αὐτῷ γινόμενος ἐγκρατὴς ὑπό τε τοῦ τύφου καὶ τοῦ περὶ τὴν ἀποβολὴν αὐτῶν φόβου, καὶ] εὐλαβούμενος μὴ πάλιν ἐν τοῖς φύσει κακοῖς νομιζομένοις παρ’ αὐτῷ γένηται, ταραχαῖς οὐχὶ ταῖς τυχούσαις περιπίπτει·

3.24.238İyi şeylerin yitirilemez olduğunu söyleyenleri ise ihtilafın doğurduğu aporia ile durduracağız. Buradan şu sonucu çıkarıyoruz: Kötülük doğuran şey kötü ve kaçınılacak bir şeyse ve bazı şeylerin tabiatça iyi, bazılarının kötü olduğuna inanmak sarsıntı doğuruyorsa, bir şeyin tabiatı bakımından kötü ya da iyi olduğunu varsaymak ve buna inanmak kötü ve kaçınılacak bir şeydir.

İyi, kötü ve ne iyi ne kötü olan şeyler hakkında şimdilik bu kadarını söylemek yeter.

3.24.238

τοὺς γὰρ ἀναπόβλητα εἶναι τὰ ἀγαθὰ λέγοντας ἐφέξομεν ἐκ τῆς ἀπορίας τῆς κατὰ τὴν διαφωνίαν. ὅθεν ἐπιλογιζόμεθα, ὅτι εἰ τὸ κακοῦ ποιητικὸν κακόν ἐστι καὶ φευκτόν, ἡ δὲ πεποίθησις τοῦ τάδε μὲν εἶναι φύσει ἀγαθά, τάδε δὲ κακὰ ταραχὰς ποιεῖ, κακόν ἐστι καὶ φευκτὸν τὸ ὑποτίθεσθαι καὶ πεποιθέναι φαῦλόν τι ἢ ἀγαθὸν ὧς πρὸς τὴν φύσιν εἶναι. Ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀρκεῖ λελέχθαι περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ ἀδιαφόρων· ### Bölüm 25 ### κε′ εἰ ἐστι τέχνη περὶ βίον.

3.25.23925. Bölüm: Hayat tekhnēsi var mıdır

Söylediklerimizden açıkça anlaşılıyor ki hayata dair bir tekhnē de olamaz. Böyle bir tekhnē varsa iyi, kötü ve ne iyi ne kötü olan şeylerin incelenmesiyle uğraşır; bunlar var olmadığına göre hayat tekhnēsi de yoktur. Başka bir yoldan da şöyle: Dogmatiklerin hepsi hayata dair tek bir tekhnē üzerinde birleşmediğine, her biri başka bir tekhnē ortaya koyduğuna göre, ihtilafa ve iyi hakkında söylediklerimizde ileri sürdüğüm ihtilaf argümanına maruz kalırlar.

3.25.239

Δῆλον δὲ ἐκ τῶν προειρημένων, ὅτι οὐδὲ τέχνη τις ἂν εἴη περὶ τὸν βίον. εἰ γὰρ ἔστι τοιαύτη τέχνη, περὶ τὴν θεωρίαν τῶν τε ἀγαθῶν καὶ τῶν κακῶν καὶ τῶν ἀδιαφόρων ἔχει· διὸ τούτων ἀνυπάρκτων ὄντων ἀνύπαρκτός ἐστι καὶ ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη. καὶ ἄλλως, ἐπεὶ μὴ ὁμοφώνως μίαν ἀπολείπουσι πάντες οἱ δογματικοὶ τέχνην περὶ βίον, ἀλλ’ ἄλλοι ἄλλην ὑποτίθενται, ὑποπίπτουσι τῇ διαφωνίᾳ καὶ τῷ ἀπὸ τῆς διαφωνίας λόγῳ, ὃν ἠρώτησα ἐν τοῖς περὶ τἀγαθοῦ λελεγμένοις ἡμῖν § 169 sqq.).

3.25.240Hepsi, diyelim ki, hayat tekhnēsinin tek olduğunu söylese, mesela Stoacıların düşlerine giren ama ötekilerden daha çarpıcı görünen o meşhur phronēsisin bu tekhnē olduğunu kabul etse, yine de saçmalıklar peşlerini bırakmaz. Çünkü phronēsis bir aretēdir, aretēye ise yalnız bilge sahiptir; Stoacılar bilge olmadıklarına göre

3.25.240

εἰ μέντοι καὶ μίαν εἶναι πάντες λέγοιεν καθ’ ὑπόθεσιν τὴν περὶ τὸν βίον τέχνην, οἷον τὴν ἀοίδιμον φρόνησιν, ἥτις ὀνειροπολεἱται μὲν παρὰ Στωικοῖς, μᾶλλον δὲ πληκτικωτέρα τῶν ἄλλων εἶναι δοκεῖ, καὶ οὕτως οὐδὲν ἧττον ἀτοπίαι παρακολουθήσουσιν. ἐπεὶ γὰρ φρόνησίς ἐστιν ἀρετή, τὴν δὲ ἀρετὴν μόνος εἶχεν ὁ σοφός, οἱ Στωικοὶ μὴ ὄντες σοφοὶ οὐχ

3.25.241hayat tekhnēsine de sahip olamazlar. Genel olarak, kendi öğretilerine göre bir tekhnē var olamayacağına göre, söyledikleri bakımından hayat tekhnēsi de olmayacaktır. Mesela tekhnēnin kavrayışlardan oluşan bir bütün, kavrayışın da kavrayıcı bir tasavvura onay olduğunu söylerler. Oysa kavrayıcı tasavvur bulunamaz: ne her tasavvur kavrayıcıdır, ne de tasavvurlar arasında kavrayıcı tasavvurun hangisi olduğu anlaşılabilir. Çünkü her tasavvura bakıp hangisinin kavrayıcı olduğuna, hangisinin olmadığına doğrudan karar veremeyiz; kavrayıcı tasavvurun hangisi olduğunu anlamak için de bir kavrayıcı tasavvura ihtiyaç duyduğumuzdan, kavrayıcı diye alınan tasavvuru tanımak için başka bir kavrayıcı tasavvur isteyerek sonsuza sürükleniriz.

3.25.241

ἕξουσι τὴν περὶ τὸν βίον τέχνην. ὅλως τε, ἐπεὶ μὴ δύναται κατ’ αὐτοὺς ὑποστῆναι τέχνη, οὐδὲ περὶ τὸν βίον ἔσται τέχνη τις ὅσον ἐφ’ οἶς λέγουσιν. οἷον γοῦν τέχνην εἶναί φασι (Stoic. fr. I 73 Arn.) σύστημα ἐκ καταλήψεων, κατάληψιν ἱν δὲ καταληπτικῇ φαντασίᾳ συγκατάθεσιν. ἀνεύρετος δέ ἐστιν ἡ καταληπ·τικὴ φαντασία· οὔτε γὰρ πᾶσα φαντασία καταληπτική ἐστιν, οὔτε ποία τίς ἐστιν ἀπὸ τῶν φαντασιῶν ἡ καταληπτικὴ φαντασία ἐπιγνωσθῆναι δύναται, ἐπεὶ μήτε πάσῃ φαντασίᾳ δυνάμεθα κρίνειν ἁπλῶς, τίς μέν ἐστι καταληπτική, τίς δὲ οὐ τοιαύτη, χρῂζοντές τε καταληπτικῆς φαντασίας εἰς τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ ποία τίς ἐστιν ἡ καταληπτικὴ φαντασία εἰς ἄπειρον ἐκβαλλόμεθα, εἰς ἐπίγνωσιν τῆς λαμβανομένης ὡς καταληπτικῆς φαντασίας καταληπτικὴν φαντασίαν ἄλλην αἰτούμενοι.

3.25.242Bu yüzden Stoacılar kavrayıcı tasavvur kavramını açıklarken de sağlam bir yol tutturamazlar: kavrayıcı tasavvurun var olandan gelen tasavvur olduğunu, var olanın da kavrayıcı tasavvur uyandırabilen şey olduğunu söyleyerek döngü biçimindeki aporiaya düşerler. Demek ki hayat tekhnēsinin olabilmesi için önce tekhnēnin olması, tekhnēnin var olması için önce kavrayışın bulunması, kavrayışın var olması için de kavrayıcı tasavvura onayın kavranmış olması gerekiyorsa ve kavrayıcı tasavvur bulunamıyorsa, hayat tekhnēsi de bulunamaz.

3.25.242

ταῦτά τοι καὶ οἱ Στωικοὶ (Stoic. fr. II 97 Arn.) ἐν τῇ τῆς καταληπτικῆς φαντασίας ἐννοίας ἀποδόσει οὐχ ὑγιῶς φέρονται· καταληπτικὴν μὲν μὶν γὰρ φαντασίαν λέγοντες τὴν ἀπὸ ὑπάρχοντος γινομένην, ὑπάρχον δὲ εἷναι λέγοντες ὃ οἶόν τε κινεῖν κατ’ καταληπτικὴν φαντασίαν εἰς τὸν διάλληλον ἐμπίπτουσι τῆς ἀπορίας τρόπον. εἰ τοίνυν, ἴνα μὲν περὶ τὸν βίον ᾖ τις τέχνη, δεῖ πρότερον εἶναι τέχνην, ἴνα δὲ ὑποστῇ τέχνη, κατάληψιν προυφεστάναι, ἴνα δὲ ὑποστῇ κατάληψις, καταληπτικῇ φαντασίᾳ συγκατάθεσιν κατειλῆφθαι, ἀνεύρετος δέ ἐστιν ἡ καταληπτικὴ φαντασία, ἀνεύρετός ἐστιν ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη.

3.25.243Şu da söylenir: Her tekhnē, kendine özgü olarak ortaya koyduğu işlerden kavranır gibi görünür; hayat tekhnēsinin ise kendine özgü hiçbir işi yoktur. Onun işi diye ne söylense sıradan insanlarda da ortak bulunur: anne babayı saymak, emaneti geri vermek ve bütün ötekiler. Demek ki hayat tekhnēsi diye bir şey yoktur. Bazılarının dediği gibi, phronēsis sahibi kişinin yaptığı ya da ortaya koyduğu bir şeyin phronēsisli bir yatkınlıktan çıktığının görünmesinden de onun phronēsisin işi olduğunu anlayamayız.

3.25.243

Ἔτι κἀκεῖνο λέγεται. πᾶσα τέχνη ἐκ τῶν ἰδίως ὐπ’ αὐτῆς ἀποδιδομένων ἔργων καταλαμβάνεσθαι δοκεῖ, οὐδὲν δέ ἐστιν ἴδιον ἔργον τῆς περὶ τὸν βίον τέχνης· ὃ γὰρ ἂν ἔργον εἶναι ταύτης λέγῃ τις, τοῦτο κοινὸν εὑρίσκεται καὶ τῶν ἰδιωτῶν, οἷον τὸ τιμᾶν γονεῖς, τὸ παραθήκας ἀποδιδόναι, τὰ ἄλλα πάντα. οὐκ ἄρα ἔστι τις περὶ τὸν βίον τέχνη. οὔτε γὰρ ἐκ τοῦ ἀπὸ φρονίμης δ’ διαθέσεως φαίνεσθαι γινόμενόν τι ὑπὸ τοῦ φρονίμου ἢ ποιούμενον ὡς φασί τινες) ἐπιγνωσόμεθα, ὅτι τῆς φρονήσεως ἔργον ἐστίν.

3.25.244Çünkü phronēsisli yatkınlığın kendisi kavranamaz; ne kendiliğinden, doğrudan görünür ne de işlerinden anlaşılır, çünkü bu işler sıradan insanlarda da ortaktır. Hayat tekhnēsine sahip olanı davranışlarındaki tutarlılıktan kavradığımızı söylemek ise insan tabiatını aşan büyük sözler etmek, doğruyu söylemekten çok bir dilek dile getirmektir:

Yeryüzündeki insanların düşüncesi, insanların ve tanrıların babası her gün onlara nasıl bir gün getirirse öyledir.

3.25.244

αὐτὴ γὰρ ἡ θρονίμη διάθεσις ἀκατάληπτός ἐστι, μήτε ἐξ αὑτῆς ἁπλῶς καὶ αὐτόθεν φαινομένη μήτε ἐκ τῶν ἔργων αὐτῆς· κοινὰ γάρ ἐστι ταῦτα καὶ τῶν ἰδιωτῶν. τό τε λέγειν, ὅτι τῷ διομαλισμῷ τῶν πράξεων καταλαμβάνομεν τὸν ἔχοντα τὴν περὶ τὸν βίον τέχνην, ὑπερφθεγγομένων ἐστὶ τὴν ἀνθρώπων φύσιν καὶ εὐχομένων μᾶλλον ἢ τἀληθῆ λεγόντων· (σ 136 sq.) τοῖος γὰρ νόος ἐστὶν ἐπιχθονίων ἀνθρώπων ἵρ’ οἷον ἐπ’ ἦμαρ ἄγῃσι πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε.

3.25.245Geriye, hayat tekhnēsinin onların kitaplarında yazdıkları işlerden kavrandığını söylemek kalıyor. Bunlar çok sayıda ve birbirine benzer olduğundan, örnek olsun diye birkaçını aktaracağım. Mesela okullarının kurucusu Zenon, Diatribeler'inde çocukların yetiştirilmesi hakkında başka benzer sözlerin yanında şunu da söyler: "Cinsel birleşmede sevgili oğlan olanla olmayan, dişi ile erkek arasında hiçbir ayrım gözetilmemelidir; çünkü bunlar arasında fark yoktur, hepsine aynı şeyler yakışır ve yakışık alır."

3.25.245

Λείπεται λέγειν, ὅτι ἐξ ἐκείνων <τῶν> ἔργων καταλαμβάνεται ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη, ἅπερ ἀναγράφουσιν ἐν ταῖς βίβλοις· ὧν πολλῶν καὶ παραπλησίων ἀλλήλοις ὄντων ὀλίγα ἐκθήσομαι παραδείγματος χάριν. οἷον γοῦν ὁ αἱρεσιάρχης αὐτῶν Ζήνων (Frgm. Stoic. I 250 Arn.) ἐν ταῖς διατριβαῖς φησι περὶ παίδων ἀγωγῆς ἄλλα τε ὅμοια καὶ τάδε ‘διαμηρίζειν μηδὲν μᾶλλον μηδὲ ἧσσον παιδικὰ ἢ μὴ παιδικά, μηδὲ θήλεα ἢ ἄρρενα· οὐ γὰρ διαφέρει ἐν παιδικοῖς ἢ μὴ παιδικοῖς, οὐδὲ θηλείαις ἢ ἄρρεσιν, ἀλλὰ ταὐτὰ πρέπει τε καὶ πρέποντά ἐστιν'.

3.25.246Anne babaya karşı dinî saygı konusunda da aynı adam, İokaste ile Oidipus hikâyesine değinerek anneyi ovmanın korkunç bir şey olmadığını söyler: "Hastalanan annesinin bedeninin bir yerini elleriyle ovarak ona iyi gelseydi, bunda utanılacak bir şey olmazdı; başka yerlerini ovarak onu sevindirse, acısını dindirse ve annesinden soylu çocuklar yapsa, bu mu utanç verici olur?" Khrysippos da bu görüşe katılır; Devlet'inde şöyle der: "Bana kalırsa bu işler, şimdi de pek çok kavimde hiç de kötü olmayan bir biçimde âdet olduğu gibi düzenlenmelidir: anne oğlundan, baba kızından, aynı anadan doğan kardeş de aynı anadan doğan kız kardeşinden çocuk sahibi olsun."

3.25.246

περὶ δὲ τῆς εἰς τοὺς γονεῖς ὁσιότητος ὁ αὐτὸς ἀνήρ φησιν εἰς τὰ περὶ τὴν Ἰοκάστην καὶ τὸν Οἰδίποδα, ὅτι οὐκ ἦν δεινὸν τρίβειν τὴν μητέρα (Ι 256 Arn.). ‘καὶ εἰ μὲν ἀσθενοῦσαν ἕτερόν τι μέρος τοῦ σώματος τρίψας ταῖς χερσὶν ὠφέλει, οὐδὲν αἰσχρόν· εἰ δὲ ἕτερα μέρη τρίψας εὔφραινεν, ὀδυνωμένην παύσας, καὶ παῖδας ἐκ τῆς μητρὸς γενναίους ἐποίησεν, αἰσχρόν;’ τούτοις δὲ ὁμογνωμονεῖ καὶ ὁ Χρύσιππος· ἐν γοῦν τῇ πολιτείᾳ φησὶ ΙΙΙ 745 Arn.) ‘δοκεῖ δέ μοι καὶ ταῦτα οὕτω διεξάγειν, καθάπερ καὶ νῦν οὐ κακῶς παρὰ πολλοῖς εἴθισται, ὥστε καὶ τὴν μητέρα ἐκ τοῦ υἱοῦ τεκνοποιεῖσθαι καὶ τὸν πατέρα ἐκ τῆς θυγατρὸς καὶ τὸν ὁμομήτριον ἐκ τῆς ὁμομητρίας'.

3.25.247Aynı eserlerde Khrysippos bize yamyamlığı da sokar; şöyle der: "Yaşayanlardan yiyecek olarak işe yarar bir parça kesilirse, onu ne gömmeli ne de başka bir biçimde atmalı, tüketmelidir; ta ki bizim parçalarımızdan yeni bir parça oluşsun."

3.25.247

καὶ <συνεχῶς καὶ τὸ;> ἀνθρωποφαγεῖν ἐν τοῖς αὐτοῖς a ἡμῖν ἐπεισάγει· φησὶ γοῦν (I254Arn.) ‘καὶ ἐὰν τῶν ζώντων ἀποκοπῇ τι μέρος πρὸς τροφὴν χρήσιμον , μήτε κατορύττειν αὐτὸ μήτε ἄλλως ῥίπτειν, ἀναλίσκειν δὲ αὐτό, ὅπως ἐκ τῶν ἡμετέρων ἕτερον μέρος γένηται'.

3.25.248Uygun Eylemler Üzerine adlı eserinde de anne babanın gömülmesi hakkında açıkça şöyle der: "Anne baba öldüğünde en sade cenaze törenleri yapılmalıdır; çünkü beden, tırnaklar, dişler ya da saçlar gibi, bizim için hiçbir şeydir ve onunla ilgilenmemize, ona bu türden bir özen göstermemize gerek yoktur. Bu yüzden etleri işe yararsa insanlar onları da besin olarak kullanacaklardır; tıpkı kendi parçalarını, mesela kesilmiş bir ayağı ve benzerlerini kullanmak gerektiği gibi. İşe yaramazlarsa ya gömüp bırakacaklar, ya yakıp külünü savuracaklar, ya da uzağa atıp tırnak ya da saç gibi hiç umursamayacaklardır."

3.25.248

ἐν δὲ τοῖς περὶ τοῦ καθήκοντος περὶ τῆς τῶν γονέων ταφῆς ῥητῶς φησιν (III 752 Arn.) ‘ ἀπογενομένων δὲ τῶν γονέων ταφαῖς χρηστέον ταῖς ἁπλουστάταις, ὧς ἂν τοῦ σώματος, καθάπερ ὀνύχων ἢ ὀδόντων ἢ τριχῶν, οὐδὲν ὄντος πρὸς ἡμᾶς, καὶ οὐδὲ ἐπιστροφῆς ἢ πολυωρίας προσδεομένων ἡμῶν τοιαύτης τινός. διὸ καὶ χρησίμων μὲν ὄντων τῶν κρεῶν τροφῇ χρήσονται αὐτοῖς, καθάπερ καὶ τῶν ἰδίων μερῶν, οἷον ποδὸς ἀποκοπέντος, ἐπέβαλλε χρῆσθαι αὐτῷ καὶ τοῖς παραπλησίοις· ἀχρείων δὲ ὄντων ἢ κατορύξαντες ἐάσουσιν, ἢ κατακαύσαντες τὴν τέφραν ἀφήσουσιν, ἢ μακρότερον ῥίψαντες οὐδεμίαν αὐτῶν ἐπιστροφὴν ποιήσονται καθάπερ ὄνυχος ἢ τριχῶν.’

3.25.249Filozoflar buna benzer daha pek çok şey söyler; ama Kykloplar ya da Laistrygonlar arasında yaşamadıkça bunları yapmaya cesaret edemezler. Bunları hiç uygulamıyorlarsa, yaptıkları da sıradan insanlarda ortak olan şeylerse, hayat tekhnēsine sahip olduklarından şüphelenilen kişilerin kendine özgü bir işi yok demektir. Tekhnēlerin her hâlükârda kendine özgü işlerinden kavranması gerekiyorsa ve hayat tekhnēsi denen şeyin kendine özgü hiçbir işi görülmüyorsa, bu tekhnē kavranamaz. Bu yüzden kimse onun var olduğunu kesinlikle ileri süremez.

3.25.249

τοιαῦτα μὲν πλεῖστα ὅσα λέγουσιν οἱ φιλόσοφοι· ἅπερ οὐκ ἂν τολμήσειαν διαπράττεσθαι, εἴγε μὴ παρὰ Κύκλωψιν ἢ Λαιστρυγόσι πολιτεύοιντο. εἰ δὲ τούτων μὲν ἀνενέργητοι παντάπασίν εἶσιν, ἃ δὲ πράττουσι, κοινὰ καὶ τῶν ἰδιωτῶν ἐστιν, οὐδὲν ἴδιον ἔργον ἐστὶ τῶν ἔχειν ὑποπτευομένων τὴν περὶ τὸν βίον τέχνην. εἰ οὖν αἱ μὲν τέχναι πάντως ὀφείλουσιν ἐκ τῶν ἰδίων ἔργων καταλαμβάνεσθαι, οὐδὲν δὲ ἴδιον ἔργον ὁρᾶται τῆς περὶ τὸν βίον λεγομένης τέχνης, οὐ καταλαμβάνεται αὕτη. διόπερ οὐδὲ διαβεβαιοῦσθαι περὶ αὐτῆς δύναταί τις, ὅτι ἐστὶν ὑπαρκτή. ### Bölüm 26 ### κς′ εἰ γίνεται ἐν ἀνθρώποις ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη.

3.26.25026. Bölüm: Hayat tekhnēsi insanlarda oluşur mu

Hayat tekhnēsi insanlarda oluşuyorsa, ya tabiatça içlerinde oluşur ya da öğrenme ve öğretim yoluyla. Tabiatça oluşuyorsa, onlarda ya insan oldukları için oluşur ya da insan olmadıkları bakımından. İnsan olmadıkları bakımından oluşamaz, çünkü insan olmamaları diye bir şey yoktur. İnsan oldukları için oluşuyorsa, phronēsis bütün insanlarda bulunurdu ve herkes phronēsis sahibi, aretē sahibi ve bilge olurdu.

3.26.250

Καὶ μὴν εἰ γίνεται ἐν ἀνθρώποις ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη, ἤτοι φύσει ἐγγίνεται αὐτοῖς ἢ διὰ μαθήσεως καὶ διδασκαλίας. ἀλλ’ εἰ μὲν φύσει, ἤτοι καθό εἰσιν ἄνθρωποι ἐγγίνοιτο ἂν αὐτοῖς ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη, ἢ καθὸ οὔκ εἰσιν ἄνθρωποι. καθὸ μὲν οὖν οὔκ εἰσιν ἄνθρωποι, οὐδαμῶς· οὐδὲ γὰρ οὔκ εἰσιν ἄνθρωποι. εἰ δὲ καθό εἰσιν ἄνθρωποί, πᾶσιν ἀνθρώποις ὑπῆρξεν ἂν ἡ φρόνησις, ὧς πάντας εἶναι γρονίμους τε καὶ ἐναρέτους καὶ σοφούς.

3.26.251Oysa insanların çoğunun kötü olduğunu söylerler. Demek ki hayat tekhnēsi onlarda insan oldukları için de bulunmaz; dolayısıyla tabiatça da bulunmaz. Başka bir yoldan da şöyle: Tekhnēnin birlikte işlenmiş kavrayışlardan oluşan bir bütün olduğunu ileri sürdüklerine göre, hem öteki tekhnēlerin hem de sözünü ettiğimiz bu tekhnēnin daha çok bir tecrübe ve öğrenmeyle edinildiğini göstermiş olurlar.

3.26.251

φαύλους δὲ τοὺς πλείστους λέγουσιν. οὐκοῦν οὐδὲ καθό εἰσιν ἄνθρωποι ὑπάρξειεν ἂν αὐτοῖς ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη. οὐδὲ φύσει ἄρα. καὶ ἄλλως, ἐπειδὴ (Stoic. fr. 173 Arn.) τὴν τέχνην σύστημα ἐκ καταλήψεων εἷναι βούλονται συγγεγυμνασμένων, διὰ πείρας τέ τινος καὶ μαθήσεως ἐμφαίνουσι μᾶλλον ἀναλαμβάνεσθαι τάς τε ἄλλας τέχνας καὶ ταύτην περὶ ἧς ὁ λόγος. ### Bölüm 27 ### κζ′ εἰ διδακτή ἐστιν ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη.

3.27.25227. Bölüm: Hayat tekhnēsi öğretilebilir mi

Ama öğretim ve öğrenmeyle de edinilmez. Bunların var olabilmesi için önceden üç şeyin kabul edilmiş olması gerekir: öğretilen şey, öğreten ve öğrenen, bir de öğrenme yolu. Bunların hiçbiri var değildir; demek ki öğretim de yoktur.

3.27.252

Ἀλλ' οὐδὲ διδασκαλίᾳ καὶ μαθήσει ἀναλαμβάνεται. ἴνα γὰρ ὑπόστασιν ἔχῃ ταῦτα, δεῖ τρία προωμολογῆσθαι, τὸ διδασκόμενον πρᾶγμα, τὸν διδάσκοντα καὶ τὸν μανθάνοντα, τὸν τρόπον τῆς μαθήσεως. οὐδὲν δὲ τούτων ὑφέστηκεν· οὐδὲ ἡ διδασκαλία ἄρα. ### Bölüm 28 ### κη′ εἰ ἔστι τι διδασκόμενον.

3.28.25328. Bölüm: Öğretilen bir şey var mıdır

Mesela öğretilen şey ya doğrudur ya yanlış. Yanlışsa öğretilemez; çünkü yanlışın var olmadığını söylerler, var olmayan şeylerin de öğretimi olamaz. Doğru olduğu söylense de öğretilemez; çünkü doğrunun var olmadığını ölçüt hakkındaki bölümde hatırlattık. Ne yanlış ne de doğru öğretiliyorsa ve bunların dışında öğretilebilir bir şey yoksa (bunlar öğretilemezken yalnız çıkmaza sokan şeylerin öğretildiğini kimse söyleyecek değil ya), hiçbir şey öğretilmez.

3.28.253

Οἶον γοῦν τὸ διδασκόμενον ἤτοι ἀληθές ἐστιν ἢ ψεῦδις· καὶ εἰ μὲν ψεῦδος, οὐκ ἂν διδάσκοιτο· ἀνύπαρκτον γάρ φασιν εἶναι τὸ ψεῦδος, ἀνυπάρκτων δὲ οὐκ ἂν εἴη διδασκαλία. ἀλλ’ οὐδ’ εἰ ἀληθὲς εἶναι λέγοιτο· ὅτι γὰρ ἀνύπαρκτόν ἐστι τὸ ἀληθές, ὑπεμνήσαμεν ἐν τοῖς περὶ κριτηρίου (II 80 sqq.). εἰ οὖν μήτε τὸ ψεῦδος μήτε τὸ ἀληθὲς διδάσκεται, παρὰ δὲ ταῦτα διδακτὸν οὐδέν ἐστιν οὐ γὰρ δὴ τούτων ἀδιδάκτων ὄντων τοὺς ἀπόρους μόνους διδάσκειν ἐρεῖ τις), οὐδὲν διδάσκεται.

3.28.254Ayrıca öğretilen şey ya apaçık görünen bir şeydir ya da belirsiz. Görünen bir şeyse öğretime ihtiyacı olmaz; çünkü görünen şeyler herkese aynı biçimde görünür. Belirsizse, sık sık hatırlattığımız gibi belirsiz şeyler onlar hakkındaki karara bağlanamayan ihtilaf yüzünden kavranamaz olduğundan, öğretilemez; insan kavramadığı bir şeyi nasıl öğretebilir ya da öğrenebilir? Ne görünen ne de belirsiz olan öğretiliyorsa, hiçbir şey öğretilmez.

3.28.254

τό τε διδασκόμενον πρᾶγμα ἤτοι φαινόμενόν ἐστιν ἢ ἄδηλον. ἀλλ’ εἰ μὲν φαινόμενόν ἐστιν, οὐκ ἔσται διδασκαλίας δεόμενον· τὰ γὰρ φαινόμενα πᾶσιν ὁμοίως φαίνεται. εἰ δὲ ἄδηλον, ἐπεὶ τὰ ἄδηλα διὰ τὴν ἀνεπίκριτον περὶ αὐτῶν διαφωνίαν ἀκατάληπτά ἐστιν, ὡς πολλά.κις ὑπεμνήσαμεν, οὐκ ἔσται διδακτόν· ὃ γὰρ μὴ καταλαμβάνει τις, πῶς ἂν τοῦτο διδάσκειν ἢ μανθάνειν δύναιτο; εἰ δὲ μήτε τὸ φαινόμενον μήτε τὸ ἄδηλον διδάσκεται, οὐδὲν διδάσκεται.

3.28.255Ayrıca öğretilen şey ya cisimdir ya cisimsiz; bunların her biri de ya görünür ya belirsizdir ve az önce söylediğimiz argümana göre öğretilemez.

3.28.255

ἔτι τὸ διδασκόμενον ἤτοι σῶμά ἐστιν ἢ ἀσώματον, ἑκάτερον δὲ αὐτῶν ἤτοι φαινόμενον ἤ ἀδηλούμενον <ἂν> οὐ διδάσκεσθαι κατὰ τὸν μικρῷ πρόσθεν ἡμῖν εἰρημένον λόγον.

3.28.256Demek ki hiçbir şey öğretilmez. Bundan başka, öğretilen şey ya var olandır ya var olmayan. Var olmayan öğretilmez; çünkü var olmayan öğretiliyorsa, öğretimin doğru şeylere dair olduğu kabul edildiğinden, var olmayan doğru olur. Doğru olunca da var olur; çünkü doğrunun, var olan ve bir şeyle karşıtlık içinde bulunan şey olduğunu söylerler. Var olmayanın var olduğunu söylemek ise saçmadır; demek ki var olmayan öğretilmez.

3.28.256

οὐκ ἄρα διδάσκεταί τι. πρὸς τούτοις ἤτοι τὸ ὂν διδάσκεται ἢ τὸ μὴ ὄν. τὸ μὲν οὖν μὴ ὂν οὐ διδάσκεται· εἰ γὰρ διδάσκεται τὸ μὴ ὄν, ἐπεὶ τῶν ἀληθῶν δοκοῦσιν εἷναι αἱ διδασκαλίαι, ἀληθὲς ἔσται τὸ μὴ ὄν. ἀληθὲς δὲ ὂν καὶ ὑπάρξει· ἀληθὲς γὰρ εἶναί φασιν ὃ ὑπάρχει καὶ ἀντίκειταί τινι. ἄτοπον δέ ἐστι λέγειν ὑπάρχειν τὸ μὴ ὄν· οὐκ ἄρα διδάσκεται τὸ μὴ ὄν.

3.28.257Ama var olan da öğretilmez. Var olan öğretiliyorsa, ya var olan olduğu için öğretilir ya da başka bir bakımdan. Var olan olduğu için öğretilebiliyorsa, var olan her şey öğretilebilir olur ve bu yüzden hiçbir şey öğretilemez; çünkü öğretimin, herkesçe kabul edilen ve öğretilmeye ihtiyaç duymayan bazı şeylerden yola çıkması gerekir. Demek ki var olan, var olan olduğu için öğretilebilir değildir. Başka bir bakımdan da öğretilemez.

3.28.257

ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ὄν. εἰ γὰρ διδάσκεται τὸ ὄν, ἤτοι καθὸ ὄν ἐστι διδάσκεται ἢ κατ’ ἄλλο τι. ἀλλ’ εἰ μέν, καθό <ἐστι> ἔστι διδακτόν, τῶν ὄντων ἔσται, διὰ δὲ τοῦτο οὐδὲ διδακτόν· τἀς γὰρ διδασκαλίας ἐκ τινῶν ὁμολογουμένων καὶ ἀδιδάκτων γίνεσθαι προσήκει. οὐκ ἄρα τὸ ὂν καθὸ ὄν ἐστι διδακτόν ἐστιν. καὶ μὴν οὐδὲ κατ’ ἄλλο τι.

3.28.258Çünkü var olanın, var olmayan bir arazı yoktur; öyleyse var olan, var olan olduğu için öğretilmiyorsa başka bir bakımdan da öğretilmeyecektir, zira ona araz olan şey her ne ise o da var olandır. Ayrıca, öğretildiğini söyleyecekleri var olan ister görünen ister belirsiz bir şey olsun, söylenen aporialara takılacağından öğretilemez olacaktır. Ne var olan ne de var olmayan öğretiliyorsa, öğretilen hiçbir şey yoktur.

3.28.258

τὸ γὰρ ὂν οὐκ ἔχει ἄλλο τι συμβεβηκὸς αὐτῷ ὃ μὴ ὄν ἐστιν, ὥστε εἰ τὸ ὂν καθὸ ὄν ἐστιν οὐ διδάσκεται, οὐδὲ κατ’ ἄλλο τι διδαχθήσεται· ἐκεῖνο γὰρ ὅ τι ποτέ ἐστι συμβεβηκὸς αὐτῷ, ὄν ἐστιν. καὶ ἄλλως, εἴτε φαινόμενον εἴη τὸ ὂν ὃ λέξουσι διδάσκεσθαι, εἴτε ἄδηλον, ταῖς εἰρημέναις ἀπορίαις ὑποπῖπτον ἀδίδακτον ἔσται. εἰ δὲ μήτε τὸ ὂν διδάσκεται μήτε τὸ μὴ ὄν, οὐδέν ἐστι τὸ διδασκόμενον. ### Bölüm 29 ### κθ′ εἰ ἔστιν ὁ δ’ διδάσκων καὶ ὁ μανθάνων.

3.29.25929. Bölüm: Öğreten ve öğrenen var mıdır

Böylece öğreten ile öğrenen de bununla birlikte yıkılır; ama kendi başlarına da aynı ölçüde aporia doğururlar. Ya tekhnē sahibi olan, yani usta, ustaya öğretir; ya tekhnēden yoksun olan, yani acemi, acemiye; ya acemi ustaya; ya da usta acemiye. Usta ustaya öğretmez; çünkü ikisi de usta olduğu ölçüde öğrenmeye ihtiyaç duymaz. Acemi de acemiye öğretmez; tıpkı körün köre yol gösterememesi gibi. Acemi ustaya da öğretmez;

3.29.259

Συμπεριτρέπεται μὲν οὖν τούτῳ ὅ τε διδάσκων καὶ ὁ μανθάνων 5 οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ κατὰ ἰδίαν ἀποροῦνται. ἤτ’ οἱ γὰρ ὁ τεχνίτης τὸν τεχνίτην διδάσκει ἢ ὁ ἄτεχνος τὸν ἄτεχνον ἢ ὁ ἄτεχνος τὸν τεχνίτην ἢ ὁ τεχνίτης τὸν ἄτεχνον. ὁ μὲν οὖν τεχνίτης τὸν τεχνίτην οὐ διδάσκει· οὐθέτερος γὰρ αὐτῶν, καθό ἐστι τεχνίτης, δεῖται μαθήσεως. ἀλλ’ οὐδὲ ὁ ἄτεχνος τὸν ἄτεχνον, ὥσπερ οὐδὲ τυφλὸν ὁδηγεῖν δύναται τυφλός. οὐδὲ ὁ ἄτεχνος τὸν τεχνίτην·

3.29.260bu gülünç olurdu. Geriye ustanın acemiye öğrettiğini söylemek kalıyor; bu da imkânsız şeylerden biridir. Çünkü genel olarak bir ustanın var olmasının imkânsız olduğu söylenir: ne kendiliğinden, doğduğu anda usta olan birini görürüz, ne de kimse acemiyken usta olur. Ya tek bir kural ve tek bir kavrayış acemiyi usta yapabilir ya da hiçbir şekilde yapamaz.

3.29.260

γελοῖον γάρ. λείπεται λέγειν ὅτι ὁ τεχνίτης τὸν ἄτεχνον· ὃ καὶ αὐτὸ τῶν ἀδυνάτων ἐστίν. ὅλως γὰρ ὑποστῆναι τεχνίτην ἀδύνατον εἶναι λέγεται, ἐπεὶ μήτε αὐτοφυῶς τις καὶ ἅμα τῷ γενέσθαι τεχνίτης ὑφιστάμενος βλέπεται μήτε ἐξ ἀτέχνου γίνεταί τις τεχνίτης. ἤτοι γὰρ ‘ὲν θεώρημα καὶ μία κατάληψις δύναται ποιῆσαι τὸν ἄτεχνον τεχνίτην ἢ οὐδαμῶς.

3.29.261Tek bir kavrayış acemiyi usta yapıyorsa, önce tekhnēnin kavrayışlardan oluşan bir bütün olmadığı söylenebilir; çünkü hiçbir şey bilmeyen biri, tekhnēnin tek bir kuralını öğrenince usta sayılırdı. Sonra, biri tekhnēnin bazı kurallarını edinmiş ama bir kurala daha ihtiyaç duyduğu için hâlâ acemi olan kişinin o tek kuralı da edinince tek bir kavrayışla acemilikten ustalığa geçtiğini söylerse, gelişigüzel bir şey söylemiş olur.

3.29.261

ἀλλ’ εἰ μὲν κατάληψις μία τὸν ἄτεχνον τεχνίτην ἀπεργάζεται, πρῶτον μὲν ἐνέσται λέγειν, ὅτι οὔκ ἐστι σύστημα ἐκ καταλήψεων ἡ τέχνη · ὁ γὰρ μηδὲν ὅλως εἰδώς, εἰ θεώρημα διδαχθείη τέχνης, τεχνίτης ἂν οὕτω λέγοιτο εἶναι. εἶτα καὶ ἐὰν λέγῃ τις, ὧς ὁ τινὰ θεωρήματα τέχνης ἀνειληφὼς καὶ προσδεόμενος ἑνὸς ἔτι καὶ διὰ τοῦτο ὢν ἄτεχνος, ἂν τὸ ‘ὲν ἐκεῖνο προσλάβῃ, τεχνίτης ἐξ ἀτέχνου ἀποτελεῖται ἐκ καταλήψεως μιᾶς, ἀποκληρωτικὸν λέξει.

3.29.262Çünkü gerçek kişiler arasında, henüz acemi olan ama tek bir kural daha edinirse usta olacak birini gösteremez; zira hiç kimse her tekhnēnin kurallarının sayısını bilmez ki bildiği kuralları sayıp tekhnēnin kurallarının tam sayısına ulaşmak için kaç tane kaldığını söyleyebilsin. Demek ki tek bir kuralı bilmek acemiyi usta yapmaz.

3.29.262

ἐπὶ γὰρ τῶν κατὰ μέρος οὐκ ἂν δύναιτο δείξαί τινα ἄτεχνον μὲν ἔτι, τεχνίτην δὲ ἐσόμενον, ἐὰν ἔν τι θεώρημα προσλάβῃ· οὐ γὰρ δήπου τὴν ἐξαρίθμησιν τῶν θεωρημάτων ἑκάστης τέχνης ἐπίσταταί τις, ὥστε ἀπαριθμησάμενος τὰ ἐγνωσμένα θεωρήματα , πόσα λείπεται πρὸς τὸν πλήρη τῶν θεωρημάτων τῆς τέχνης ἀριθμὸν εἰπεῖν ἔχειν. οὐκοῦν ἑνὸς θεωρήματος γνῶσις οὐ ποιεῖ τὸν ἄτεχνον τεχνίτην.

3.29.263Bu doğruysa, kimse tekhnēlerin bütün kurallarını bir anda edinmediğine, edinse bile —bunu da varsayım olarak kabul edelim— birer birer edindiğine göre, tekhnēnin kurallarını birer birer edindiği söylenen kişi usta olamaz; çünkü tek bir kuralı bilmenin acemiyi usta yapamayacağını hatırlattık. Demek ki kimse acemiyken usta olmaz. Böylece bu sebeplerle de ustanın var olmadığı görülüyor; bu yüzden öğreten de yoktur.

3.29.263

εἰ δὲ τοῦτό ἐστιν ἀληθές, ἐπεὶ μὴ πάντα ἀθρόως τὰ θεωρήματα τῶν τεχνῶν ἀναλαμβάνει τις, ἀλλ’ εἴπερ ἄρα, κατὰ ‘ὲν ἕκαστον, ἴνα τις καὶ τοῦτο καθ’ ὑπόθεσιν διδῷ, ὁ κατὰ ‘ὲν θεώρημα τῆς τέχνης ἀναλαμβάνειν λεγόμενος οὐκ ἂν τεχνίτης γένοιτο· ὑπεμιὥσπερ μνῂσκομεν γάρ, ὅτι οὐ δύναται θεωρήματος ἑνὸς γνῶσις τὸν ἄτεχνον ποιῆσαι τεχνίτην. οὐδὲ ἐξ ἀτέχνου τοίνυν γίνεταί τις τεχνίτης. ὥστε καὶ διὰ ταῦτα φαίνεται ἀνυπόστατος εἶναι ὁ τεχνίτης. διὰ δὲ τοῦτο καὶ ὁ διδάσκων.

3.29.264Öğrendiği söylenen kişi de, acemi olduğu sürece, acemisi olduğu tekhnēnin kurallarını öğrenemez ve kavrayamaz. Doğuştan kör olan, kör olduğu sürece renkleri algılayamaz; doğuştan sağır olan da aynı şekilde sesi algılayamaz; bunun gibi acemi de acemisi olduğu tekhnēnin kurallarını kavrayamaz. Kavrayabilseydi, aynı kişi aynı şeylerde hem usta hem acemi olurdu: varsayıldığı gibi acemi, tekhnēnin kurallarını kavradığı için de usta.

3.29.264

ἀλλ’ οὐδὲ ὁ μανθάνειν λεγόμενος, ἄτεχνος ὤν, δύναται τὰ τῆς τέχνης θεωρήματα, ἧς ἐστιν ἄτεχνος, μανθάνειν τε καὶ καταλαμβάνειν. ὡς γὰρ ὁ ἐκ γενετῆς πηρός, εἰς ὅσον ἐστὶ πηρός, οὐκ ἂν λάβοι χρωμάτων ἀντίληψιν, οὐδὲ ὁ ἐκ γενετῆς κωφὸς ὁμοίως φωνῆς, οὕτως οὐδὲ ὁ ἄτεχνος καταλάβοι ἂν τὰ τῆς τέχνης θ’ θεωρήματα ἧς ἐστιν ἄτεχνος. καὶ γὰρ ἂν οὕτως ὁ αὐτὸς εἴη τεχνίτης τε καὶ ἄτεχνος τῶν αὐτῶν, ἄτεχνος μὲν ἐπεὶ οὕτως ὑπόκειται, τεχνίτης δὲ ἐπεὶ κατάληψιν ἔχει τῶν τῆς τέχνης θεωρημάτων.

3.29.265Demek ki usta acemiye de öğretmez. Ne usta ustaya, ne acemi acemiye, ne acemi ustaya, ne de usta acemiye öğretiyorsa ve bunların dışında bir ihtimal yoksa, ne öğreten vardır ne de öğretilen.

3.29.265

ὥστε οὐδὲ ὁ τεχνίτης τὸν ἄτεχνον διδάσκει. εἰ δὲ μήτε ὁ τεχνίτης τὸν τεχνίτην διδάσκει μήτε ὁ ἄτεχνος τὸν ἄτεχνον μήτε ὁ ἄτεχνος τὸν τεχνίτην μήτε ὁ τεχνίτης τὸν ἄτεχνον, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν, οὔτε ὁ διδάσκων ἔστιν οὔτε ὁ διδασκόμενος. ### Bölüm 30 ### λ′ εἰ ἔστι τις μαθήσεως τρόπος.

3.30.26530. Bölüm: Öğrenmenin bir yolu var mıdır

Ne öğrenen ne de öğreten olduğuna göre, öğretim yolu da boşa kalır.

3.30.265

Μὴ ὄντος δὲ μήτε τοῦ μανθάνοντος μήτε τοῦ διδάσκοντος καὶ ὁ τρόπος τῆς διδασκαλίας παρέλκει.

3.30.266Ama bu yol da şu sebeplerle aynı ölçüde aporia doğurur. Öğretim ya apaçıklıkla olur ya da sözle; göstereceğimiz gibi ne apaçıklıkla olur ne de sözle; demek ki öğrenme yolu da kolayca bulunur bir şey değildir. Öğretim apaçıklıkla olmaz, çünkü apaçıklık gösterilen şeylere aittir. Gösterilen şey herkese görünür; görünen şey, göründüğü ölçüde herkesçe algılanabilir; herkesin ortaklaşa algılayabildiği şey ise öğretilmeye ihtiyaç duymaz. Demek ki hiçbir şey apaçıklıkla öğretilemez. Sözle de hiçbir şey öğretilmez.

3.30.266

Οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ <οὗτος> διὰ τούτων ἀπορεῖται. ὁ γάρ τρόπος διδασκαλίας ἤτοι ἐναργείᾳ γίνεται ἢ λόγῳ· οὔτε δὲ ἐναργείᾳ γίνεται οὔτε λόγῳ, καθάπερ παραστήσομεν· οὐδὲ ὁ τρόπος ἄρα τῆς μαθήσεως ἐστιν εὔπορος. ἐναργείᾳ μὲν οὖν οὐ γίνεται διδασκαλία, ἐπεὶ τῶν δεικνυμένων ἐστὶν ἡ ἐνάργεια. τὸ δὲ δεικνύμενον πᾶσίν ἐστι φαινόμενον· τὸ δὲ φαινόμενον ᾑ ἡ φαίνεται, πᾶσίν ἐστι ληπτόν· τὸ δὲ κοινῶς πᾶσι ληπτὸν ἀδίδακτον· οὐκ ἄρα τι ἐναργείᾳ διδακτόν ἐστιν. καὶ μὴν οὐδὲ λόγῳ διδάσκεταί τι.

3.30.267Çünkü söz ya bir şey anlatır ya hiçbir şey anlatmaz. Hiçbir şey anlatmıyorsa hiçbir şeyi öğretemez. Bir şey anlatıyorsa, ya tabiatça anlatır ya da uzlaşmayla. Tabiatça anlatmaz; çünkü herkes herkesi duyduğunda anlamaz; mesela Yunanlılar barbarları, barbarlar da Yunanlıları anlamaz.

3.30.267

οὗτος γὰρ ἤτοι σημαίνει τι ἢ οὐδὲν σημαίνει. ἀλλὰ μηδὲν μὲν σημαίνων οὐδὲ ἔσται τινὸς διδασκαλικός. εἰ δὲ σημαίνει τι, ἤτοι φύσει σημαίνει τι ἢ θέσει. καὶ φύσει μὲν οὐ σημαίνει διὰ τὸ μὴ πάντας πάντων ἀκούοντας συνιέναι, οἶον Ἕλληνας βαρβάρων καὶ βαρβάρους Ἑλλήνων.

3.30.268Uzlaşmayla anlatıyorsa, açıktır ki kelimelerin karşılık olarak konduğu şeyleri önceden kavramış olanlar bunları algılar; ama bilmediklerini kelimelerden öğrenerek değil, bildiklerini hatırlayıp tazeleyerek. Öğrenmeye ihtiyaç duyan ve kelimelerin neye karşılık konduğunu bilmeyenler ise hiçbir şeyi algılamaz.

3.30.268

θέσει δὲ εἰ σημαίνει, δῆλον ὡς οἱ μὲν προκατειληφότες καθ’ ὧν αἱ λέξεις εἰσὶ τεταγμέναι ἀντιλήψονται τούτων, οὐκ ἐξ αὐτῶν διδασκόμενοι ἅπερ ἠγνόουν, ἀλλὰ ἀναμιμνῃσκόμενοι καὶ ἀνανεούμενοι ταῦτα ἅπερ ᾔδεσαν, οἱ δὲ χρῄζοντες τῆς τῶν ἀνανεούμενοι μαθήσεως καὶ μὴ εἰδότες, καθ’ ὧν εἰσιν αἱ λέξεις τεταγμέναι, οὐδενὸς ἀντίληψιν ἕξουσιν.

3.30.269Bu yüzden öğrenme yolu da var olamaz. Çünkü öğreten, öğretilen tekhnēnin kurallarına dair kavrayışı öğrenende meydana getirmelidir ki öğrenen de bu kuralların bütününü kavrayarak usta olsun. Oysa daha önce hatırlattığımız gibi kavrayış diye bir şey yoktur; demek ki öğrenme yolu da var olamaz. Ne öğretilen şey, ne öğreten ve öğrenen, ne de öğrenme yolu varsa, ne öğrenme vardır ne de öğretim.

3.30.269

διόπερ οὐδὲ ὁ τρόπος τῆς μαθήσεως ὑποστῆναι δύναιτο ἂν. καὶ γὰρ ὁ διδάσκων κατάληψιν τῶν θεωρημάτων τῆς διδασκαμένης τέχνης ἐμποιεῖν ὀφείλει τῷ μανθάνοντι, ἵνα οὕτως ἐκεῖνος τὸ σύστημα τούτων καταλαβὼν τεχνίτης γένηται. οὐδὲν δέ ἐστι κατάληψις, ὧς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὑπεμνήσαμεν § 264)· οὐκοῦν οὐδὲ ὁ τρόπος τῆς ὑφεστάναι δύναται. εἰ δὲ μήτε τὸ διδασκόμενον ἔστι μήτε ὁ διδάσκων καὶ ὁ μανθάνων μήτε ὁ τρόπος τῆς μαθήσεως, οὔτε μάθησις ἔστιν οὔτε διδασκαλία.

3.30.270Bunlar öğrenme ve öğretim hakkında daha genel olarak ileri sürüldü; ama hayat tekhnēsi denen şey hakkında da aynı biçimde aporia ileri sürülebilir. Mesela öğretilen şeyin, yani phronēsisin var olmadığını daha önce gösterdik; öğreten ve öğrenen de yoktur. Hayat tekhnēsini ya phronēsis sahibi phronēsis sahibine öğretecektir, ya akılsız akılsıza, ya akılsız phronēsis sahibine, ya da phronēsis sahibi akılsıza; bunlardan hiçbiri hiçbirine öğretmez; demek ki hayat tekhnēsi denen şey öğretilmez.

3.30.270

Ταῦτα μὲν οὖν κοινότερον ἐπικεχείρηται περὶ μαθήσεως καὶ διδασκαλίας· ἔνεστι δὲ ἀπορεῖν οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς λεγομένης περὶ βίον εἶναι τέχνης. οἶον γοῦν τὸ μὲν διδασκόμενον πρᾶγμα, τουτέστι τὴν φρόνησιν, ἀνυπόστατον ἐδείξαμεν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν § 240)· ἀνυπόστατος δέ καὶ ὁ διδάσκων καὶ ὁ μανθάνων. ἤτοι γὰρ ὁ φρόνιμος τὸν φρόνιμον διδάξει τὴν περὶ τὸν βίον τέχνην ἢ ὁ ἄφρων τὸν ἄφρονα ἢ ὁ ἄφρων τὸν φρόνιμον ἤ ὁ φρόνιμος τὸν ἄφρονα· οὐδεὶς δὲ τούτων οὐδένα διδάσκει· οὐκ ἄρα διδάσκεται ἡ περὶ τὸν βίον εἶναι λεγομένη τέχνη.

3.30.271Ötekiler hakkında konuşmak belki gereksizdir. Ama phronēsis sahibi akılsıza phronēsisi öğretiyorsa ve phronēsis iyi, kötü ve ikisi de olmayan şeylerin epistēmēsiyse, phronēsise sahip olmayan akılsız iyi, kötü ve ikisi de olmayan şeyleri bilmez; bunları bilmediği için de phronēsis sahibi ona iyiyi, kötüyü ve ikisi de olmayanı öğretirken söylenenleri yalnızca duyar, onları bilmez. Çünkü akılsızlık içindeyken onları algılayabilseydi, akılsızlık da iyiyi, kötüyü ve ikisi de olmayanı kavrayabilen bir şey olurdu.

3.30.271

καὶ περὶ μὲν τῶν ἄλλων ἴσως περιττὸν καὶ λέγειν· εἰ δὲ ὁ φρόνιμος τὸν ἄφρονα διδάσκει τὴν φρόνησιν, ἡ δὲ θρόν ἥσις ἐπιστήμη ἐστὶν ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ οὐθετέρων, ὁ ἄφρων μὴ ἔχων τὴν φρόνησιν ἄγνοιαν ἔχει τῶν ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ οὐθετέρων , ἄγνοιαν δὲ τούτων ἔχων πάντως διδάσκοντος αὐτὸν τοῦ φρονίμου τὰ ἀγαθὰ καὶ κακὰ καὶ οὐθέτερα ἀκούσεται μόνον τῶν λεγομένων, οὐ γνώσεται δὲ ταῦτα. εἰ γὰρ ἀντιλαμβάνοιτο αὐτῶν ἐν ἀφροσύνῃ καθεστώς, ἔσται καὶ ἡ ἀφροσύνη τῶν τε ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ οὐθετέρων θεωρητική.

3.30.272Oysa onlara göre akılsızlık bunları kavrayamaz; yoksa akılsız phronēsis sahibi olurdu. Demek ki akılsız, phronēsis sahibinin phronēsisin gereğine göre söylediklerini ya da yaptıklarını algılamaz. Algılamadığı için de ondan bir şey öğrenemez; hele, daha önce söylediğimiz gibi, ne apaçıklıkla ne de sözle öğretilebildiğine göre. Kısacası hayat tekhnēsi denen şey kimsede ne öğrenme ve öğretim yoluyla ne de tabiatça oluşuyorsa, filozofların dillerinden düşürmediği hayat tekhnēsi bulunamaz.

3.30.272

οὐχὶ δέ γε τούτων κατὰ αὐτοὺς ἡ ἀφροσύνη θεωρητικὴ καθέστηκεν , ἐπεὶ ὁ ἄφρων ἔσται φρόνιμος. ὁ ἄρα ἄφρων οὐκ ἀντιλαμβάνεται τῶν ὑπὸ τοῦ φρονίμου λεγομένων ἤ πραττομένων κατὰ τὸν τῆς φρονήσεως λόγον. μὴ ἀντιλαμβανόμενος δὲ οὐκ ἂν διδάσκοιτο ὐπ’ αὐτοῦ, ἄλλως τε καὶ ἐπεὶ μήτε ἐναργείᾳ μήτε διὰ λόγου δύναται διδάσκεσθαι, καθὰ προειρήκαμεν. πλὴν ἀλλ’ εἰ μήτε διὰ μαθήσεως καὶ διδασκαλίας ἐγγίνεταί τινι ἡ περὶ τὸν βίον λεγομένη τέχνη μήτε φύσει, ἀνεύρετός ἐστιν ἡ παρὰ τοῖς φιλοσόφοις θρυλουμένη τέχνη περὶ τὸν βίον.

3.30.273Ama biri fazlasıyla cömert davranıp bu hayal ürünü hayat tekhnēsinin birinde oluşabileceğini kabul etse bile, bu tekhnē sahiplerine yarar sağlamaktan çok zarar verecek ve sarsıntılarına sebep olacaktır.

3.30.273

Εἰ μέντοι καὶ δοίη τις ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος ἐγγένεσαί τινι τὴν ὀνειροπολουμένην τέχνην περὶ τὸν βίον, βλαβερὰ καὶ ταραχῆς αἰτία φανήσεται μᾶλλον τοῖς ἔχουσιν αὐτὴν ἢ ὠφέλιμος. ### Bölüm 31 ### λα′ εἰ ὠφελεῖ ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη τὸν ἔχοντα ἀυτὴν.

3.31.27331. Bölüm: Hayat tekhnēsi sahibine yarar mı

Çok örnekten yalnız birkaçını anmak gerekirse, mesela hayat tekhnēsi bilgeye, güzele yönelen dürtülerinde ve kötüden kaçınan dürtülerinde kendine hâkim olma imkânı vererek yarar sağlıyor görünebilir.

3.31.273

Αὐτίκα γοῦν, ἴνα παραδείγματος ἕνεκεν ὀλίγα ἀπὸ πολλῶν εἴπωμεν, ὠφελεῖν ἂν δοκοίη τὸν σοφὸν ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη ἐγκράτειαν αὐτῷ παρεχομένη ἐν ταῖς πρὸς τὸ καλὸν ὁρμαῖς καὶ ἐν ταῖς ἀπὸ τοῦ κακοῦ ἀφορμαῖς.

3.31.274Onlara göre kendine hâkim olduğu söylenen bilge ya kötüye yönelen hiçbir dürtüsü ve iyiden kaçan hiçbir dürtüsü olmadığı için kendine hâkim sayılır, ya da kötü yönelişleri ve kaçınmaları olduğu hâlde bunları logos ile yendiği için.

3.31.274

ὁ οὖν λεγόμενος κατ’ αὐτοὺς ἐγκρατὴς σοφὸς ἤτοι κατὰ τοῦτο λέγεται ἐγκρατής, καθόσον ἐν οὐδεμιᾷ γίνεται ὁρμῇ τῇ πρὸς τὸ κακὸν καὶ ἀφορμῇ τῇ ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ, ἢ καθόσον εἶχε μὲν φαύλας ὁρμὰς καὶ ἀφορμάς, περιεκράτει δὲ αὐτῶν τῷ γόγῳ.

3.31.275Ama kötü yargılara hiç düşmediği için kendine hâkim olamaz; çünkü sahip olmadığı şeye hâkim olamaz. Nasıl ki hadım edilmiş birine cinsel zevkler karşısında, midesi bozuk birine de yemeklerin tadı karşısında kendine hâkim denmezse (çünkü onlarda böyle şeylere hiç istek doğmaz ki isteklerine kendilerine hâkim olarak karşı koysunlar), aynı şekilde bilgeye de, içinde hâkim olacağı bir hâl doğmadığı için kendine hâkim dememek gerekir.

3.31.275

ἀλλὰ κατὰ μὲν τὸ μὴ γίνεσθαι ἐν φαύλαις κρίσεσιν οὐκ ἂν εἴη ἐγκρατής· οὐ γάρ κρατήσει οὗ οὐκ ἔχει. καὶ ὡς οὐκ ἂν εἴποι τις τὸν εὐνοῦχον ἐγκρατῆ πρὸς ἀφροδίσια καὶ τὸν κακοστομαχοῦντα πρὸς ἐδεσμάτων ἀπόλαυσιν οὐδ’ ὅλως γὰρ ἐπιζήτησις αὐτοῖς γίνεται τῶν τοιούτων, ἴνα καὶ ἐγκρατῶς κατεξαναστῶσι τῆς ἐπιζητήσεως), τῷ αὐτῷ τρόπῳ οὐδὲ τὸν σοφὸν ἐγκρατῆ ῥητέον διὰ τὸ μὴ φύεσθαι ἐν αὐτῷ πάθος οὗ ἔσται ἐγκρατής.

3.31.276Kötü yargılara düştüğü ama bunları logos ile alt ettiği için kendine hâkim olduğunu ileri sürerlerse, önce phronēsisin ona hiçbir yarar sağlamadığını kabul etmiş olurlar; çünkü hâlâ sarsıntılar içindedir ve yardıma muhtaçtır. Sonra da kötü denenlerden daha bahtsız olduğu ortaya çıkar. Çünkü bir şeye yöneliyorsa mutlaka sarsılır; logos ile bu yönelişe hâkim oluyorsa, kötülüğü kendi içinde tutar ve bu yüzden artık bu sıkıntıyı çekmeyen o kötü kişiden daha çok sarsılır.

3.31.276

εἰ δὲ κατὰ τοῦτο ἀξιώσουσιν αὐτὸν ὑπάρχειν ἐγκρατῆ καθόσον γίνεται μὲν ἐν φαύλαις κρίσεσιν, περιγίνεται δὲ αὐτῶν τῷ λόγῳ, πρῶτον μὲν δώσουσιν, ὅτι οὐδὲν ὠφέλησεν αὐτὸν ἡ φρόνησις, ἀκμὴν ἐν ταραχαῖς ὄντα καὶ βοηθείας δεόμενον, εἶτα καὶ κακοδαιμονέστερος τῶν φαύλων λεγομένων εὑρίσκεται. εἰ μὲν γὰρ ὁρμᾷ ἐπί τι, πάντως ταράσσεται, εἰ δὲ περικρατεῖ τῷ λόγῳ, συνέχει ἐν ἑαυτῷ τὸ κακόν, καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον ταράσσεται τοῦ φαύλου ἐκείνου μηκέτι τοῦτο πάσχοντος·

3.31.277Çünkü kötü kişi bir şeye yöneldiğinde sarsılır, ama arzularına kavuşunca sarsıntısı biter. Demek ki bilge phronēsis sayesinde kendine hâkim olmaz; olursa da bütün insanların en bahtsızıdır ve hayat tekhnēsi ona yarar değil, en büyük sarsıntıyı getirmiştir. Hayat tekhnēsine sahip olduğunu ve onun sayesinde tabiatı bakımından neyin iyi, neyin kötü olduğunu bildiğini sanan kişinin, başına iyi şeyler de gelse kötü şeyler de gelse şiddetle sarsıldığını da daha önce hatırlattık.

3.31.277

εἰ μὲν γὰρ ὁρμᾷ, ταράσσεται, εἰ δὲ τυγχάνει τῶν ἐπιθυμιῶν, παύεται τῆς ταραχῆς. οὐ τοίνυν ἐγκρατὴς γίνεται ὅσον ἐπὶ τῇ φρονήσει ὁ σοφός· ἢ εἴπερ γίνεται, πάντων ἀνθρώπων ἐστὶ κακοδαιμονέστατος, διόπερ οὐκ ὠφέλειαν, ἀλλὰ ταραχὴν αὐτῷ μεγίστην ἡ περὶ τὸν βίον παρέσχε τέχνη. ὅτι δὲ ὁ νομίζων ἔχειν τὴν περὶ τὸν βίον τέχνην καὶ δι’ αὐτῆς ἐπεγνωκέννι, τίνα τέ ἐστιν ἀγαθὰ ὧς πρὸς τὴν φύσιν καὶ τίνα φαῦλα, ταράσσεται σφόδρα καὶ τῶν ἀγαθῶν αὐτῷ παρόντων καὶ τῶν κακῶν, ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὑπεμνήσαμεν.

3.31.278Öyleyse şunu söylemeliyiz: İyi, kötü ve ne iyi ne kötü olan şeylerin varlığı üzerinde uzlaşılmıyorsa; hayat tekhnēsi de belki hiç yoksa, var olduğu varsayım olarak kabul edilse bile sahiplerine hiçbir yarar sağlamıyor, tersine onlara en büyük sarsıntıları veriyorsa, dogmatikler felsefe denen şeyin ahlak kısmı denen bölümünde de boş yere kibirlenmiş görünürler.

3.31.278

λεκτέον οὖν, ὅτι εἰ μήτε ἡ τῶν ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν καὶ ἀδιαφόρων ὑπόστασις ὁμολογεῖται, ἥ τε περὶ τὸν βίον τέχνη τάχα μὲν καὶ ἀνυπόστατός ἐστιν , εἰ δὲ καὶ ὑφεστάναι δοθείη καθ’ ὑπόθεσιν, οὐδεμίαν ὠφέλειαν τοῖς ἔχουσιν σιναὐτὴν παρέχει, τοὐναντίον δὲ ταραχὰς αὐτοῖς ἐμποιεῖ μεγίστας, μάτην ὠφρυπωσθαι δοκοῖεν ἂν οἱ δογματικοὶ κἀν τῷ λεγομένῳ ἠθικῷ μέρει τῆς καλουμένης φιλοσοφίας.

3.31.279Ahlak alanını da bir ana hatlar çalışmasına yaraşır ölçüde bu kadarıyla inceledikten sonra, burada hem üçüncü kitabı hem de Pyrrhonculuğun Ana Hatları üzerine bütün çalışmamızı şu sözlerle bitiriyoruz:

3.31.279

Τοσαῦτα καὶ περὶ τοῦ ἠθικοῦ τόπου συμμέτρως ὧς ἐν ὑποτυπώσει διεξελθόντες , ἐνταῦθα περιγράφομεν καὶ τὸ τρίτον σύνταγμα καὶ τὸ πᾶν τῶν Πυρρωνείων ὑποτυπώσεων σπούδασμα, ἐκεῖνο ἐπειπόντες· ### Bölüm 32 ### λβ′ διὰ τί ὁ σκεπτικὸς ἐνίοτε ἀμυδροὺς ταῖς πιθανότησιν ἐρωτᾶν ἐπιτηδεύει λόγους.

3.32.28032. Bölüm: Septik neden bazen inandırıcılığı zayıf argümanlar ileri sürmeyi seçer

Septik insanları sevdiği için dogmatiklerin kendini beğenmişliğini ve aceleciliğini elinden geldiğince argümanlarla iyileştirmek ister. Bedenin rahatsızlıklarını tedavi eden hekimlerin şiddetlerine göre farklı ilaçları vardır; ağır hastalara bunların güçlülerini, hafif hastalara daha hafiflerini verirler. Septik de bunun gibi güçleri farklı argümanlar ileri sürer:

3.32.280

Ὁ σκεπτικὸς διὰ τὸ φιλάνθρωπος εἷναι τὴν τῶν δογματικῶν οἴησίν τε καὶ προπέτειαν κατὰ δύναμιν ἰᾶσθαι λόγῳ βούλεται. καθάπερ οὖν οἱ τῶν σωματικῶν παθῶν ἰατροὶ διάφορα κατὰ μέγεθος ἔχουσι βοηθήματα, καὶ τοῖς μὲν σφοδρῶς πεπονθόσι τὰ σφοδρὰ τούτων προσάγουσι, τοῖς δὲ κούφως τὰ κουφότερα, καὶ ὁ σκεπτικὸς οὕτως διαφόρους ἐρωτᾷ καὶ] κατὰ ἰσχύν λόγους,

3.32.281Ağır ve dogmatiklerin kendini beğenmişlik hastalığını kuvvetle ortadan kaldırabilen argümanları, aşırı aceleciliğin iyice bozduğu kişilere karşı kullanır; daha hafif argümanları ise kendini beğenmişlik hastalığı yüzeysel ve kolay iyileşen, daha hafif inandırıcılıklarla da çürütülebilecek kişilere karşı. Bu yüzden septik yoldan giden kişi bazen inandırıcılık bakımından ağır, bazen de daha zayıf görünen argümanlar ileri sürmekten çekinmez; bunu bile bile yapar, çünkü çoğu zaman bunlar amacına ulaşması için ona yeter.

3.32.281

καὶ τοῖς μὲν ἐμβριθέσι καὶ εὐτόνως ἀνασκευάζειν δυναμένοις τὸ τῆς οἰήσεως τῶν δογματικῶν πάθος ἐπὶ τῶν σφοδρᾷ τῇ προπετείᾳ κεκακωμένων χρῆται, τοῖς δὲ κουφοτέροις ἐπὶ τῶν ἐπιπόλαιον καὶ εὐίατον ἐχόντων τὸ τῆς οἰήσεως πάθος καὶ ὑπὸ κουφοτέρων πιθανοτήτων ανασκευάζεσθαι δυναμένων. διόπερ ὁτὲ μὲν ἐμβριθεῖς ταῖς πιθανότησιν, ὁτὲ δὲ καὶ ἀμαυροτέρους φαινομένους οὐκ ὀκνεῖ λόγους συνερωτᾶν ὁ ἀπὸ τῆς σκέψεως ὁρμώμενος, ἐπίτηδες, ὧς ἀρκοῦντας αὐτῷ πολλάκις πρὸς τὸ ἀνύειν τὸ προκείμενον.

3.32.endnoteEy Pyrrhon, ötekilerden bambaşka, şaşılası bir şey olarak beliren büyük harika! Bütün bilgelere küstahça karşı çıkmaya cüret ettiysen, ah, ne kadar zavallıymışsın! Yok, insanların bilgisini mahkûm ettiysen, mahkûm ettiğin bilgeliğin en yükseğini sen taşıyorsun.

3.32.endnote

Ὦ Πυρρῶν μέγα θαῦμα πεφασμένον ὡς πλέον τῶν ἄλλων ἕτερον χρῆμά τι θαμβαλέον. εἰ μὲν ὑπερφιάλως κατ’ ἐναντίον ἐλθέμεν ἔτλης, συμπάντων γε σοφῶν φεῦ ὅσον ἦσθα τάλας· εἰ δὲ κὲν ἰδμοσύνης τῆς ἀνδρομέης κατεγνωκώς, τὰ πρώτιστα φέρεις ὣν σοφίης κατέγνως.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…