İçeriğe geç
Dionysios Külliyatı

Pseudo-Dionysios Areopagites · Dionysios Külliyatı

Mektuplar (Ἐπιστολαί)

s5401. Mektup (Rahip Gaios'a)

Karanlık ışıkla, özellikle çok ışıkla görünmez olur; bilmezliği de bilgiler, özellikle çok bilgi ortadan kaldırır. Bunu yoksunluk anlamında değil, aşkınlık anlamında alarak hakikati aşan bir şekilde olumsuzla: var olan ışığa ve var olanların bilgisine sahip olanlardan, Tanrı'ya ilişkin bilmezlik gizli kalır; onun üstteki karanlığı her ışıkla örtülür, her bilgiden saklanır. Biri Tanrı'yı görüp gördüğünü anladıysa, onu değil, ondan olan, var olan ve bilinen bir şeyi görmüştür. O ise nous'un ve ousia'nın üstünde yerleşmiş olarak, hiç bilinmemesi ve var olmaması yüzünden ousia-üstü bir tarzda vardır ve nous'un üstünde bilinir. Daha iyi anlamda bütünüyle bilmezlik, bilinen her şeyin üstündeki olanın bilgisidir.

s540

Τὸ σκότος ἀφανὲς γίνεται τῷ φωτὶ, καὶ μᾶλλον τῷ πολλῷ φωτί· τὴν ἀγνωσίαν ἀφανίζουσιν αἱ γνώσεις, καὶ μᾶλλον αἰ πολλαὶ γνώσεις. Ταῦτα ὑπεροχικῶς, ἀλλὰ μὴ κατὰ στέρησιν ἐκλαβὼν, ἀπόφησον ὑπεραληθῶς, ὅτι λανθάνει τοὺς ἔχοντας ὂν φῶς καὶ ὄντων γνῶσιν ἡ κατὰ Θεὸν ἀγνωσία, καὶ τὸ ὑπερκείμενον αὐτοῦ σκότος καὶ καλύπτεται παντὶ φωτὶ, καὶ ἀποκρύπτεται πᾶσαν γνῶσιν. Καὶ εἴ τις ἰδὼν Θεὸν, συνῆκεν ὃ εἶδεν, οὐκ αὐτὸν ἐώρακεν, ἀλλά τι τῶν αὐτοῦ τῶν ὄντων καὶ γινωσκομένων· αὐτὸς δὲ ὑπὲρ νοῦν καὶ ὑπὲρ οὐσίαν ὑπεριδρυμένος, αὐτῷ τῷ καθόλου μὴ γινώσκεσθαι, μηδὲ εἶναι, καὶ ἔστιν ὑπερουσίως καὶ ὑπὲρ νοῦν γινώσκεται. Καὶ ἡ κατὰ τὸ κρεῖττον παντελὴς ἀγνωσία γνῶσίς ἐστι τοῦ ὑπὲρ πάντα τὰ γινωσκόμενα.

s5412. Mektup (Rahip Gaios'a)

Her şeyin ötesinde olan nasıl Tanrısal İlke'nin ve iyilik ilkesinin üstündedir? Tanrılığı ve iyiliği, iyi kılan ve tanrılaştıran armağanın kendisi, Tanrı-üstü ve

s541

Πῶς ὁ πάντων ἐπέκεινα καὶ ὑπὲρ θεαρχίαν ἐστὶ καὶ ὑπὲρ τὸ ἀγαθαρχίαν; Εἰ θεότητα καὶ ἀγαθότητα νοήσαις αὐτὸ τὸ χρῆμα τοῦ ἀγαθοποιοῦ καὶ θεοποιοῦ δώρου, καὶ τὸ ἀμίμητον μίμημα τοῦ ὑπερθέου καὶ

s542İyi-üstü olanın taklit edilemez taklidi olarak anlarsan. Biz onunla tanrılaşır ve iyileşiriz. Bu armağan, tanrılaşanların ve iyileşenlerin tanrılaşmasının ve iyileşmesinin başlangıcı olduğuna göre, her ilkenin üstündeki ilke-üstü olan, böyle söylenen Tanrılığın ve iyiliğin, yani Tanrısal İlke'nin ve iyilik ilkesinin de ötesindedir. Taklit edilemez ve ilişkisiz olduğu için, taklitleri ve ilişkileri, taklit edenleri ve pay alanları aşar.

s542

ὑπεραγάθου, καθ´ ὃ θεούμεθα καὶ ἀγαθυνόμεθα. Καὶ γὰρ εἰ τοῦτο ἀρχὴ γίνεται τοῦ θεοῦσθαι καὶ ἀγαθύνεσθαι τοὺς θεουμένους καὶ ἀγαθυνομένους, ὁ πάσης ἀρχῆς ὑπεράρχιος, καὶ τῆς οὕτω λεγομένης θεότητος καὶ ἀγαθότητος, ὡς θεαρχίας καὶ ἀγαθαρχίας ἐστὶν ἐπέκεινα· καθ´ ὅσον ἀμίμητος καὶ ἄσχετος, ὑπερέχει τῶν μιμήσεων καὶ σχέσεων, καὶ τῶν μιμουμένων καὶ τῶν μετεχόντων.

s542_23. Mektup (Rahip Gaios'a)

"Ansızın", umulmadık şekilde, o âna dek görünmez olandan görünür olana çıkan şeydir. Sanırım teoloji Mesih'in insan sevgisi hakkında da şuna işaret eder: Ousia-üstü olan, insanca ousia'lanarak gizliden bize görünür olana çıkmıştır. Ama görünür olduktan sonra da gizlidir, daha ilahî bir şey söyleyeyim, görünürlüğünde de gizlidir. Çünkü İsa'nın bu yanı gizli kalmıştır, onun sırrı hiçbir söz ve nous ile dışarı çıkarılamamıştır; söylense de söylenemez kalır, düşünülse de bilinmez kalır.

s542_2

Ἐξαίφνης ἐστὶ τὸ παρ´ ἐλπίδα, καὶ ἐκ τοῦ τέως ἀφανοῦς εἰς τὸ ἐμφανὲς ἐξαγόμενον. Ἐπὶ δὲ τῆς κατὰ Χριστὸν φιλανθρωπίας, καὶ τοῦτο οἶμαι τὴν θεολογίαν αἰνίττεσθαι, τὸ ἐκ τοῦ κρυφίου τὸν ὑπερούσιον εἰς τὴν καθ´ ἡμᾶς ἐμφάνειαν ἀνθρωπικῶς οὐσιωθέντα προεληλυθέναι. Κρύφιος δέ ἐστι καὶ μετὰ τὴν ἔκφανσιν, ἢ, ἵνα τὸ θειότερον εἴπω, καὶ ἐν τῇ ἐκφάνσει· καὶ τοῦτο γὰρ Ἰησοῦ κέκρυπται, καὶ οὐδενὶ λόγῳ οὔτε νῷ τὸ κατ´ αὐτὸν ἐξῆκται μυστήριον, ἀλλὰ καὶ λεγόμενον ἄῤῥητον μένει, καὶ νοούμενον ἄγνωστον.

s5434. Mektup (Rahip Gaios'a)

Diyorsun ki: Her şeyin ötesinde olan İsa, bütün insanlarla ousia bakımından nasıl aynı sıradadır? Burada insan denilmesi, insanların sebebi olduğu için değil, ousia'sının bütünüyle gerçekten insan olduğu içindir. Biz İsa'yı insan olarak sınırlamıyoruz; çünkü o yalnız insan değildir, yalnız insan olsaydı ousia-üstü olmazdı. O, üstün bir insan sevgisiyle insanları aşarak ve insanlara göre, insanların ousia'sından ousia'lanmış ousia-üstü olan gerçek insandır.

Hep ousia-üstü olan, ousia-üstülükle taşkın dolu olmaktan hiç de geri kalmaz. Elbette bu bolluğuyla gerçekten ousia'ya gelip ousia'nın üstünde ousia'lanmış, insanın işlerini insanın üstünde yapmıştır. Bunu tabiatüstü şekilde gebe kalan bakire gösterir, maddî ve toprak ayakların yükünü taşıyan, altında çözülmeyen, tabiatüstü güçle dağılmayacak şekilde derlenen dengesiz su gösterir. Geri kalanların, pek çok olanların hepsini kim anlatabilir? İlahî bir şekilde gören kimse, İsa'nın insan sevgisi hakkında olumlanan şeylerin de aşkın olumsuzlama gücü taşıdığını nous'u aşarak bilecektir.

Kısaca söyleyelim: O insan da değildi, insan olmadığı için değil, insanlardan olduğu hâlde insanların ötesinde olduğu, insanı aşarak gerçekten insan olduğu için. Bundan sonra da ilahî işleri Tanrı olarak, insanî işleri insan olarak yapmadı; insan olmuş Tanrı olarak, yeni bir Tanrı-insan etkinliğiyle aramızda yaşadı.

s543

Πῶς, φὴς, Ἰησοῦς ὁ πάντων ἐπέκεινα, πᾶσίν ἐστιν ἀνθρώποις οὐσιωδῶς συντεταγμένος; Οὐ γὰρ ὡς αἴτιος ἀνθρώπων ἐνθάδε λέγεται ἄνθρωπος, ἀλλ´ ὡς αὐτὸς κατ´ οὐσίαν ὅλην ἀληθῶς ἄνθρωπος ὥν. Ἡμεῖς δὲ τὸν Ἰησοῦν οὐκ ἀνθρωπικῶς ἀφορίζομεν· οὐδὲ γὰρ ἄνθρωπος μόνον, οὐδὲ ὑπερούσιος, ἢ ἄνθρωπος μόνον, ἀλλ´ ἄνθρωπος ἀληθῶς ὁ διαφερόντως φιλάνθρωπος ὑπὲρ ἀνθρώπους καὶ κατὰ ἀνθρώπους ἐκ τῆς τῶν ἀνθρώπων οὐσίας ὁ ὑπερούσιος οὐσιωμένος. Ἔστι δὲ οὐδὲν ἧττον ὑπερουσιότητος ὑπερπλήρης ὁ ἀεὶ ὑπερούσιος, ἀμέλει τῇ ταύτης περιουσίᾳ· καὶ εἰς οὐσίαν ἀληθῶς ἐλθὼν, ὑπὲρ οὐσίαν οὐσιώθη, καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνήργει τὰ ἀνθρώπου. Καὶ δηλοῖ παρθένος ὑπερφυῶς κύουσα, καὶ ὕδωρ ἄστατον, ὑλικῶν καὶ γεηρῶν ποδῶν ἀνέχον βάρος, καὶ μὴ ὑπεῖκον, ἀλλ´ ὑπερφυεῖ δυνάμει πρὸς τὸ ἀδιάχυτον συνιστάμενον. Τί ἄν τις τὰ λοιπὰ, πάμπολλα ὄντα, διέλθοι; δι´ ὧν ὁ θείως ὁρῶν, ὑπὲρ νοῦν γνώσεται, καὶ τὰ ἐπὶ τῇ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Ἰησοῦ καταφασκόμενα, δύναμιν ὑπεροχικῆς ἀποφάσεως ἔχοντα. Καὶ γὰρ, ἵνα συνελόντες εἴπωμεν, οὐδὲ ἄνθρωπος ἦν, οὐχ ὡς μὴ ἄνθρωπος, ἀλλ´ ὡς ἐξ ἀνθρώπων, ἀνθρώπων ἐπέκεινα, καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἀληθῶς ἄνθρωπος γεγονώς. Καὶ τὸ λοιπὸν, οὐ κατὰ Θεὸν τὰ θεῖα δράσας, οὐ τὰ ἀνθρώπεια κατὰ ἄνθρωπον, ἀλλ´ ἀνδρωθέντος Θεοῦ, καινήν τινα τὴν θεανδρικὴν ἐνέργειαν ἡμῖν πεπολιτευμένος.

s5445. Mektup (Yardımcı Dorotheos'a)

İlahî karanlık, Tanrı'nın içinde oturduğu söylenen erişilmez ışıktır. Bu ışık, aşırı parlaklığı yüzünden görünmez, ousia-üstü ışık akışının aşırılığı yüzünden erişilmezdir. Tanrı'yı bilmeye ve görmeye layık görülen herkes, görmemekle ve bilmemekle gerçekten görmeyi ve bilmeyi aşan şeyin içine girer. Onun bütün duyulur ve düşünülür şeylerden sonra olduğunu da bilir, peygamberce şöyle der: "Senin bilgin benim için harikulade oldu, güçlüdür, ona erişemem." İlahî Pavlus'un da Tanrı'yı bildiği söylenir, çünkü onun her kavrayışın ve bilginin üstünde olduğunu bilmiştir. Bu yüzden

s544

Ὁ θεῖος γνόφος ἐστὶ τὸ ἀπρόσιτον φῶς, ἐν ᾧ κατοικεῖν ὁ Θεὸς λέγεται. Καὶ ἀοράτῳ γε ὄντι διὰ τὴν ὑπερέχουσαν φανότητα, καὶ ἀπροσίτῳ τῷ αὐτῷ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς ὑπερουσίου φωτοχυσίας, ἐν τούτῳ γίγνεται πᾶς ὁ Θεὸν γνῶναι καὶ ἰδεῖν ἀξιούμενος, αὐτῷ τῷ μὴ ὁρᾷν, μηδὲ γινώσκειν, ἀληθῶς, ἐν τῷ ὑπὲρ ὅρασιν καὶ γνῶσιν γιγνόμενος, τοῦτο αὐτὸ γιγνώσκων, ὅτι μετὰ πάντα ἐστὶ τὰ αἰσθητὰ καὶ τὰ νοητὰ, καὶ προφητικῶς ἐρῶν· Ἐθαυμαστώθη ἡ γνῶσίς σου ἐξ ἐμοῦ, ἐκραταιώθη, οὐ μὴ δύνωμαι πρὸς αὐτήν. Ὥσπερ οὖν καὶ ὁ θεῖος Παῦλος ἐγνωκέναι τὸν Θεὸν λέγεται, γνοὺς αὐτὸν ὑπὲρ πᾶσαν ὄντα νόησιν καὶ γνῶσιν· διὸ καὶ

s545yollarının izlenemez, hükümlerinin araştırılamaz, armağanlarının anlatılamaz, barışının her nous'u aşan olduğunu söyler; çünkü o her şeyin üstündekini bulmuş, onun her şeyin sebebi olarak her şeyin ötesinde olduğunu da kavrayışı aşarak bilmiştir.

s545

ἀνεξιχνιάστους εἶναι τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ φησι, καὶ ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεκδιηγήτους τὰς δωρεὰς αὐτοῦ, καὶ τὴν εἰρήνην αὐτοῦ ὑπερέχουσαν πάντα νοῦν, ὡς εὑρηκὼς τὸν ὑπὲρ πάντα, καὶ τοῦτο ὑπὲρ νόησιν ἐγνωκὼς, ὅτι πάντων ἐστὶν ἐπέκεινα πάντων αἴτιος ὤν.

s5466. Mektup (Rahip Sosipatros'a)

Kutsal Sosipatros, iyi görünmeyen bir din ya da kanaate hakaret etmeyi zafer sanma. Çünkü onu yerinde çürütsen bile, Sosipatros'un görüşleri hemen doğru olmaz. Bir ve gizli olan hakikat, pek çok yalan ve görünüş arasında senden de başkalarından da gizli kalabilir. Bir şey kırmızı değilse hemen beyaz değildir, biri at değilse zorunlu olarak insan değildir. Beni dinlersen şöyle yaparsın: Başkalarına karşı konuşmaktan kaçınır, hakikat lehine ise sözlerin bütünüyle çürütülemez olacağı şekilde konuşursun.

s546

Μὴ τοῦτο οἴου νίκην, ἱερὲ Σωσίπατρε, τὸ εἰς θρησκείαν ἢ δόξαν ὑβρίσαι, μὴ ἀγαθὴν φαινομένην· οὐδὲ γὰρ οὐδ´ εἰ κεκριμένως αὐτὴν ἐξελέγξεις, ἤδη τὰ Σωσιπάτρου καλά· δυνατὸν γὰρ καὶ σὲ καὶ ἄλλους ἐν πολλοῖς τοῖς ψεύδεσι καὶ φαινομένοις, ἓν ὂν καὶ κρύφιον τὸ ἀληθὲς λανθάνειν. Οὐδὲ γὰρ, εἴ τι μὴ ἐρυθρὸν, ἤδη λευκόν· οὐδὲ, εἴ τις μὴ ἴππος, ἐξ ἀνάγκης ἄνθρωπος. Οὕτω δὲ ποιήσεις, ἐμοὶ πειθόμενος· ἀφέξῃ μὲν τοῦ καθ´ ἑτέρων λέγειν, ὑπὲρ ἀληθείας δὲ οὕτως ἐρεῖς, ὡς πάντη εἶναι ἀνεξέλεγκτα τὰ λεγόμενα.

s546_27. Mektup (Hiyerark Polykarpos'a)

Hellenlere ya da başkalarına karşı bir şey söylediğimi hatırlamıyorum. İyi insanlar için hakikatin kendisini, olduğu gibi bilebilmenin ve söyleyebilmenin yeterli olduğunu düşünüyorum. Çünkü hakikat her ne ise hakikat kanununa göre doğru olarak ispat edilip katışıksız durduğunda, ondan farklı olan ve hakikat görünümü takınan her şey, gerçekten var olandan başka, ona benzemez, olmaktan çok öyle görünen bir şey olarak çürütülmüş olur. Dolayısıyla hakikati açığa çıkaran kimsenin şununla ya da bununla kavgaya girmesi gereksizdir. Çünkü herkes kralın parasının kendisinde olduğunu söyler, belki de hakikatin bir parçasının aldatıcı bir gölgesine sahiptir. Birini çürütsen, öteki, sonra başkası aynı konuda kavgaya tutuşur. Oysa hakikatin

s546_2

Ἐγὼ μὲν οὐκ οἶδα πρὸς Ἔλληνας ἢ πρὸς ἑτέρους εἰπὼν, ἀρκεῖν οἰόμενος ἀγαθοῖς ἀνδράσιν, εἰ τὸ ἀληθὲς αὐτὸ ἐφ´ ἑαυτοῦ δυνήσοιντο καὶ γνῶναι καὶ εἰπεῖν, ᾗ ὄντως ἔχει. Τούτου γὰρ, ὅ τι ποτέ ἐστι, κατὰ νόμον ἀληθείας ὀρθῶς ἀποδεικνυμένου, καὶ ἀκραιφνοῦς ἑστηκότος, πᾶν τὸ ἑτέρως ἔχον, καὶ τὴν ἀλήθειαν προσποιούμενον, ἐξελεγχθήσεται καὶ ἕτερον ὂν τοῦ ὄντως ὄντος, καὶ ἀνόμοιον, καὶ δοκοῦν ἐκεῖνο μᾶλλον ἢ ὄν. Περιττὸν οὖν ἐστι, τὸν ἀληθείας ἐκφάντορα πρὸς τούτους ἢ ἐκείνους διαμάχεσθαι· λέγει γὰρ ἕκαστος αὐτὸς ἔχειν τὸ νόμισμα τὸ βασιλικὸν, καὶ ἴσως γε ἔχει τι μορίου τινὸς τοῦ ἀληθοῦς ἀπατηλὸν εἴδωλον· καὶ εἰ τοῦτον ἐλέγξεις, ὁ ἕτερος καὶ αὖθις ὁ ἄλλος περὶ τοῦ αὐτοῦ φιλονεικήσει. Τοῦ

s547doğru sözü konduğunda ve bütün ötekiler karşısında çürütülemez kaldığında, her bakımdan öyle olmayan her şey, gerçekten hakiki olanın yenilmez duruşu karşısında kendiliğinden yıkılır.

Bunu iyi anladığımı sandığım için, Hellenlere ya da başkalarına karşı konuşmakta acele etmedim. Tanrı bunu bana nasip etsin, önce hakikat hakkında bilmek, sonra bildikten sonra gerektiği gibi söylemek benim için yeterlidir.

Sofist Apollophanes'in bana sövdüğünü, Hellenlerin şeylerini Hellenlere karşı saygısızca kullandığım için beni baba katili diye andığını söylüyorsun. Oysa ona şunu söylemek daha doğru olurdu: Hellenler ilahî şeyleri ilahî şeylere karşı saygısızca kullanıyor, Tanrı'nın bilgeliğiyle ilahî saygıyı kovmaya çalışıyorlar. Ben şairlerin hikâyelerine maddeye bağlı ve tutkulu olarak takılan, Yaratan yerine yaratığa tapan halkın kanaatini kastetmiyorum; Apollophanes'in kendisi de ilahî şeyleri ilahî şeylere karşı saygısızca kullanıyor. Çünkü var olanların bilgisi, onun felsefe diye güzelce adlandırdığı, ilahî Pavlus'un Tanrı'nın bilgeliği dediği bu bilgi, gerçek filozofları var olanların ve onların bilgisinin sebebine yükseltmeliydi.

Başkalarının ya da kendi kanaatini, onun görüşüne karşı çürüttüğümü söylemesin diye şunu ekleyeyim: Bilge olan Apollophanes, göksel düzenin ve hareketin, onu var eden ve bir arada tutan sebep bu yöne hareket ettirmedikçe, hiçbir zaman bozulamayacağını görmeliydi; kutsal söze göre her şeyi yapan ve değiştiren odur. Bizim bundan da tanıdığımız, gerçekten var olan evrenin Tanrısı'na, her şeye sebep olan ve söylenemezliği aşan gücüne hayran kalarak neden saygı duymuyor? Onun tarafından güneş ve ay en tabiatüstü bir güç ve duruşla, evrenin bütünüyle birlikte tam bir hareketsizliğe getirilmiş, bütün bir gün boyunca her şey aynı noktalarda durmuştu. Daha şaşırtıcısı, kuşatan üstün cisimler böyle hareket ederken kuşatılanların onlarla birlikte dönmemesidir. Başka bir gün de neredeyse üç kat uzamış, yirmi saatte evren ters yönde hareket edip o kadar zamanı geri almış, böyle pek tabiatüstü ters dönüşlerle yeniden aynı yola girmiştir. Ya da güneş kendi yolunda on saat içinde beş burç boyu ilerlemiş, öteki on saatte yeni bir yol açarak bütünüyle geri dönmüştür. Bu, Babillileri haklı olarak şaşkına çevirmiş, onları savaşsız

s547

δ´ ἀληθοῦς αὐτοῦ τεθέντος ὀρθῶς λόγου, καὶ πρὸς τῶν ἄλλων πάντων ἀνεξελέγκτου μείναντος, πᾶν τὸ μὴ οὔτω κατὰ πάντα ἔχον, αὐτὸ ἐφ´ ἑαυτοῦ τῇ ἀηττήτῳ στάσει τοῦ ὄντως ἀληθοῦς καταβάλλεται. Τοῦτο μὲν οὖν, ὡς οἶμαι, καλῶς ἐγνοικὼς, οὐκ ἔσπευσα πρὸς Ἔλληνας ἢ πρὸς ἑτέρους εἰπεῖν· ἀλλ´ ἱκανόν μοι, καὶ τοῦτο Θεὸς δοίη, περὶ ἀληθείας εἰδέναι πρῶτον, ἔπειτα εἰδότα ὡς χρὴ λέγειν. Σὺ δὲ φῂς λοιδορεῖσθαί μοι τὸν σοφιστὴν Ἀπολλοφάνη, καὶ πατραλοίαν ἀποκαλεῖν, ὡς τοῖς Ἐλλήνων ἐπὶ τοὺς Ἔλληνας οὐχ ὁσίως χρωμένῳ. Καίτοι πρὸς αὐτὸν ἡμᾶς ἦν ἀληθέστερον εἰπεῖν, ὡς Ἔλληνες τοῖς θείοις οὐχ ὁσίως ἐπὶ τὰ θεῖα χρῶνται, διὰ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ τὸ θεῖον ἐκβάλλειν πειρώμενοι σέβας. Καὶ οὐ τὴν τῶν πολλῶν ἔγωγέ φημι δόξαν, τοῖς τῶν ποιητῶν προσύλως καὶ ἐμπαθῶς ἐναπομενόντων, καὶ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα λατρευόντων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς Ἀπολλοφάνης οὐχ ὁσίως τοῖς θείοις ἐπὶ τὰ θεῖα χρῆται· τῇ γὰρ τῶν ὄντων γνώσει, καλῶς λεγομένῃ, πρὸς αὐτοῦ φιλοσοφίᾳ, καὶ πρὸς τοῦ θείου Παύλου σοφίᾳ Θεοῦ κεκλημένῃ, πρὸς τὸν αἴτιον καὶ αὐτῶν τῶν ὄντων καὶ τῆς γνώσεως αὐτῶν ἐχρῆν ἀνάγεσθαι τοὺς ἀληθεῖς φιλοσόφους. Καὶ ἵνα μὴ τὴν τῶν ἄλλων ἢ τὴν αὐτοῦ παρὰ τὸ δοκοῦν ἐξελέγχοι μοι δόξαν, ἔδει συνιδεῖν Ἀπολλοφάνη, σοφὸν ὄντα, μὴ ἂν ἄλλως ποτὲ δυνηθῆναι τῆς οὐρανίας τι παρατραπῆναι τάξεως καὶ κινήσεως, εἰ μὴ τὸν τοῦ εἶναι αὐτὴν καὶ συνοχέα, καὶ αἴτιον ἔσχεν εἰς τοῦτο κινοῦντα, τὸν ποιοῦντα τὰ πάντα, καὶ μετασκευάζοντα, κατὰ τὸν ἱερὸν λόγον. Πῶς οὖν οὐ σέβει τὸν ἐγνωσμένον ἡμῖν κἀκ τούτου, καὶ ὄντως ὄντα τῶν ὅλων Θεὸν, ἀγάμενος αὐτὸν τῆς παναιτίου καὶ ὑπεραῤῥήτου δυνάμεως; ὅταν ἥλιος ὑπ´ αὐτοῦ καὶ σελήνη, κατὰ δύναμιν καὶ στάσιν ὑπερφυεστάτην, ἅμα τῷ παντὶ πρὸς τὸ πάντη ἀκίνητον ὁρίζωνται, καὶ εἰς μέτρον ἡμέρας ὅλης ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἐστᾶσι τὰ πάντα σημείων· ἢ τὸ τούτου γε πλεῖον, εἴπερ, τῶν ὅλων καὶ τῶν κρειττόνων καὶ περιεχόντων οὕτω φερομένων, οὐ συμπεριήγετο τὰ περιεχόμενα· καὶ ὅταν ἄλλη τις ἡμέρα κατὰ συνέχειαν σχεδὸν τριπλασιάζηται, καὶ ἐν εἴκοσι ταῖς πάσαις ὥραις, ἢ τὸ πᾶν τοσούτου χρόνου φορὰς ἐναντίας ἀναποδίζῃ καὶ ἐπαναστρέφῃ ταῖς οὕτως ἄγαν ὑπερφυεστάταις ἀντιπεριαγωγαῖς· ἢ ὁ ἥλιος, ἐν ἰδίῳ δρόμῳ τὴν πεντάτροπον αὐτοῦ κίνησιν ἐν ὥραις δέκα συνελὼν, ἀναλυτικῶς αὖθις ὅλην αὐτὴν ἐν ταῖς ἑτέραις δέκα καινήν τινα τρίβων ὁδὸν ἀναποδίζῃ· τοῦτο δὴ τὸ καὶ Βαβυλωνίους εἰκότως ἐκπλῆξαν, καὶ μάχης ἐκτὸς τῷ

s548Hizkiya'ya, Tanrı'ya eşit ve insanları aşan birine boyun eğer gibi boyun eğdirmiştir. Mısır'daki büyük işleri ya da başka yerlerdeki öteki ilahî işaretleri söylemiyorum; ortak, göksel, evrende ve herkesin önünde sergilenmiş şeyleri söylüyorum.

Apollophanes kuşkusuz bunların doğru olmadığını söyleyecektir. Oysa bu olay Perslerin kâhinlik geleneklerinde özellikle anılır, Magoslar bugün bile üç kat Mithras'ın anısına tören yaparlar. Ama bırak, bilgisizliği ya da deneyimsizliği yüzünden bunlara inanmasın. Ona şunu söyle: Kurtarıcı çarmıhta olduğu sırada olan tutulma için ne dersin? O zaman ikimiz Heliopolis'te birlikte duruyorduk; ayın beklenmedik şekilde güneşin önüne girdiğini görüyorduk, çünkü kavuşum zamanı değildi. Sonra dokuzuncu saatten akşama kadar tabiatüstü bir şekilde yine güneşin karşısına geçtiğini gördük. Ona başka bir şeyi de hatırlat. Bilir ki o girişin doğudan başlayıp güneşin kenarına kadar geldiğini, sonra geri döndüğünü, giriş ve çıkışın aynı taraftan değil, tam karşı taraftan olduğunu görmüştük. O zamanın tabiatüstü olayları bunlardır; yalnız her şeyin sebebi olan Mesih'in yapabileceği şeylerdir, o "sayısız büyük ve olağanüstü işler yapar."

Bunları, sana caizse, söyle; mümkünse, ey Apollophanes, o zaman seninle birlikte bulunan, seninle gören, seninle her şeyi inceleyen ve hayran kalan bana karşı çürüt. Gerçekten Apollophanes o sırada, nereden bilmiyorum, kehanete başlayarak, olanları karşılaştırır gibi bana şöyle demişti: "Ey güzel Dionysios, bunlar ilahî şeylerin karşılığıdır." Mektupta bu kadarı söylenmiş olsun. Sen eksikleri tamamlamaya, çoğu konuda bilge olan bu adamı tümüyle Tanrı'ya yaklaştırmaya yeterlisin; belki dinimizin bilgeliği aşan hakikatini yumuşak başlılıkla öğrenmeyi küçümsemez.

s548

Ἐζεκίᾳ καθυποτάξαν, ὥς ἂν ἰσοθέῳ τινὶ καὶ ὑπερέχοντι τοὺς ἀνθρώπους. Καὶ οὐ δήπου φημὶ τὰς ἐν Αἰγύπτῳ μεγαλουργίας, ἢ ἄλλας τινὰς ἀλλαχοῦ θεοσημείας γεγενημένας, ἀλλὰ τὰ κοινὰ καὶ οὐράνια, καὶ ἐν τῷ παντὶ καὶ πᾶσι θριαμβευθέντα. φησὶ δὲ πάντως Ἀπολλοφάνης, οὐκ εἶναι ταῦτα ἀληθῆ· μάλιστα μὲν οὖν τοῦτο ταῖς Περσῶν ἱερατικαῖς ἐμφέρεται φήμαις, καὶ εἰσέτι μάγοι τὰ μνημόσυνα τοῦ τριπλασίου Μίθρου τελοῦσιν. Ἀλλ´ ἐξέστω αὐτῷ τούτοις διὰ τὴν ἄγνοιαν ἢ τὴν ἀπειρίαν ἀπιστεῖν. Εἰπὲ δὲ αὐτῷ· Τί λέγεις περὶ τῆς ἐν τῷ σωτηρίῳ σταυρῷ γεγονυίας ἐκλείψεως; ἀμφοτέρω γὰρ τότε, κατ´ Ἡλιούπολιν ἅμα παρόντε τε καὶ συνεστῶτε, παραδόξως τῷ ἡλίῳ τὴν σελήνην ἐμπίπτουσαν ἑωρῶμεν, οὐ γὰρ ἦν συνόδου καιρός· αὖθίς τε αὐτὴν ἀπὸ τῆς ἐννάτης ὥρας ἄχρι τῆς ἑσπέρας εἰς τὸ τοῦ ἡλίου διάμετρον ὑπερφυῶς ἀντικαταστᾶσαν. Ἀνάμνησον δέ τι καὶ ἕτερον αὐτόν· οἶδε γὰρ, ὅτι καὶ τὴν ἔμπτωσιν αὐτὴν ἐξ ἀνατολῶν ἑωράκαμεν ἀρξαμένην, καὶ μέχρι τοῦ ἡλιακοῦ πέρατος ἐλθοῦσαν, εἶτα ἀναποδίσασαν, καὶ αὖθις οὐκ ἐκ τοῦ αὐτοῦ καὶ τὴν ἔμπτωσιν καὶ τὴν ἀνακάθαρσιν, ἀλλ´ ἐκ τοῦ κατὰ διάμετρον ἐναντίου γεγενημένην. Τοσαῦτά ἐστι τοῦ τότε καιροῦ τὰ ὑπερφυῆ καὶ μόνῳ Χριστῷ τῷ παναιτίῳ δυνατὰ, τῷ ποιοῦντι μεγάλα καὶ ἐξαίσια, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. Ταῦτα, εἴ σοι θεμιτὸν, εἰπὲ, καὶ, εἰ δυνατὸν, Ἀπολλόφανες, ἐξέλεγχε καὶ πρὸς ἐμὲ τὸν τότε καὶ συμπαρόντα σοι, καὶ συνεωρακότα, καὶ συνανακρίναντα πάντα, καὶ συναγάμενον. Ἀμέλει καὶ μαντείας τότε, οὐκ οἶδ´ ὅθεν, ὁ Ἀπολλοφάνης ἀπάρχεται, καὶ πρὸς ἐμὲ, ὥσπερ τὰ γιγνόμενα συμβάλλων, ἔφη· Ταῦτα, ὦ καλὲ Διονύσιε, θείων ἀμοιβαὶ πραγμάτων. Τοσαῦτα ὡς κατ´ ἐπιστολὴν ἡμῖν εἰρήσθω. Σὺ δὲ ἰκανὸς καὶ τὰ ἐλλείποντα προσαναπληρῶσαι, καὶ προσαγαγεῖν τελέως τῷ Θεῷ τὸν ἄνδρα, σοφὸν τὰ πολλὰ ὄντα, καὶ ἴσως οὐκ ἀπαξιώσοντα πραέως μαθεῖν τὴν ὑπέρσοφον τῆς θρησκείας ἡμῶν ἀλήθειαν.

s5498. Mektup (Keşiş Demophilos'a)

Ey asil Demophilos, İbranilerin tarihleri o kutsal Musa'nın bile büyük yumuşak huyluluğu yüzünden Tanrı görüsüne layık görüldüğünü söyler. Onu bir ara ilahî görüden uzak olarak yazıyorlarsa, Tanrı'nın yumuşak huyluluğu tarafından dışarı atıldığını söylemezler.

s549

Αἱ τῶν Ἑβραίων ἰστορίαι φασὶν, ὦ γενναῖε Δημόφιλε, καὶ τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον Μωσέα διὰ τὴν πολλὴν πραότητα τῆς θεοφανείας ἠξιωμένον. Καὶ εἴ ποτε αὐτὸν ἔξω τῆς θείας ὄψεως ἀναγράφουσιν, οὐ πρὸς τῆς πραότητος ἐκβάλλουσι τοῦ Θεοῦ. Λέγουσι

s550Şunu söylerler: Musa çok inatçılık edip ilahî kararlara direndiği için Efendi ona öfkelenmişti. Onu Tanrı'nın seçtiği mertebelerle yücelttiklerinde ise, bu yüceltme İyi'yi taklit etmekteki üstünlüğü yüzündendir. Gerçekten de pek yumuşak huyluydu, bu yüzden Tanrı'nın hizmetkârı diye anılır ve bütün peygamberler arasında Tanrı görüsüne en layığı sayılır.

Bazı küstahlar başkâhinlik ve önderlik yüzünden ona ve Harun'a karşı çıktıklarında, o her hırsın ve iktidar sevgisinin üstünde durmuş, halkın başkanlığını Tanrı'nın seçtiğine bırakmıştı. Ona karşı toplanıp geçmişten dolayı kınayarak tehdit ettiklerinde ve neredeyse üzerine yürüdüklerinde, yumuşak huylu adam İyi'yi kurtuluşa çağırıyor, yönettiklerinin hiçbir kötülüğüne sebep olmadığını pek ılımlı bir şekilde ama cesaretle söylüyordu. Çünkü İyi olan Tanrı'yla konuşanın ona, elden geldiğince, en çok benzeyecek biçimde şekillenmesi ve iyiliği seven işlerinin vicdanına sahip olması gerektiğini biliyordu.

Tanrı'nın atası Davud'u Tanrı'nın sevgilisi kılan neydi? Düşmanlarına karşı da iyi olan iyi bir adam olmasıydı. İyi-üstü ve iyiliği seven Tanrı "Yüreğime göre bir adam buldum" der. Düşmanın yük hayvanlarına bile bakmayı buyuran iyi bir yasa verilmişti. Eyüp kötülüksüzlüğe bağlılığı yüzünden aklanmıştı. Yusuf kendisine tuzak kuran kardeşlerinden öç almamıştı. Habil kardeş katiliyle saflıkla, şüphe duymadan birlikte yürümüştü.

Teoloji bütün iyileri över: Kötülüğü önceden düşünmeyen, yapmayan, başkalarının kötülüğü yüzünden de iyilikten dönmeyen, tersine, Tanrı'ya benzer şekilde kötüleri de iyileştiren, büyük iyiliklerini onların üzerine de yayan, onları ılımlılıkla benzerine çağıran insanlardır bunlar.

Şimdi yukarıya doğru başımızı kaldıralım. Kutsal adamların ılımlılığını, insan seven meleklerin iyiliklerini bildirmeyelim; onlar halklara acır, onlar için iyiden dilerler, yıkıcı ve kötülük yapan kalabalıkları azarlar, kötülüklere üzülür, iyiye çağrılanların kurtuluşuna sevinirler. İyi iş gören melekler hakkında teolojinin aktardığı öbür şeyleri de bildirmeyelim. Gerçekten iyi ve İyi-üstü olan Mesih'in iyilik yapan ışınlarını sükûnet içinde alalım; bu ışınlarla onun ilahî iyi işlerine yönlendirilelim.

Var olanları var kılması, onların hepsini varlığa getirmesi, her şeyin hep kendisine benzemesini ve her birinin yatkınlığına göre kendisiyle ortak olmasını istemesi, söylenemez ve kavrayışı aşan bir iyilik değil midir? Ondan uzaklaşanlara âşıkça sarılır, onlar için çekişir, sevdiği ve nazlanan o kimselerin kendisini geri çevirmemesi için yalvarır;

s550

δὲ, ὅτι λίαν ἀπαυθαδιαζομένῳ καὶ ἀντιτείνοντι ταῖς θείαις βουλαῖς ὡργίσθη θυμῷ Κύριος. Ὅταν δὲ αὐτὸν ἀνακήρυκτον ποιῶσι ταῖς θεοκρίτοις ἀξίαις, ἐκ τῆς προὐχούσης τἀγαθοῦ θεομιμησίας ἀνακηρύττεται· καὶ γὰρ ἦν πρᾶος σφόδρα, καὶ ὑπὲρ τούτου λέγεται θεράπων Θεοῦ, καὶ εἰς θεοπτείαν ἀπάντων προφητῶν ἀξιώτερος. Ἀλλὰ καὶ ὅτε πρὸς αὐτὸν καὶ τὸν Ἀαρὼν ἰταμοί τινες ὑπὲρ ἀρχιερωσύνης καὶ ἐθναρχίας ἐφιλονείκουν, ὑπερεῖχε μὲν ἀπάσης φιλοτιμίας καὶ φιλαρχίας, καὶ παρεχώρει τῷ θεοκρίτῳ τὴν τοῦ λαοῦ προστασίαν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐπισυνέστησαν αὐτῷ, καὶ περὶ τῶν προτέρων ὀνειδίζοντες ἠπείλουν, καὶ ἤδη σχεδὸν ἐπήεσαν, ἐπεβοᾶτο μὲν ὁ πρᾶος τὸν ἀγαθὸν εἰς σωτηρίαν, ἐπαῤῥησιάζετο δὲ λίαν ἐπιεικῶς, ὅτι πάντων εἴη κακῶν τοῖς ἀρχομένοις ἀναίτιος· ᾔδει γὰρ, ὅτι χρὴ τὸν ὁμιλοῦντα Θεῷ τἀγαθῷ πρὸς τὸ ὅτι μάλιστα ὁμοιότατον, ὡς ἐφικτὸν, ἀποτετυπῶσθαι, καὶ ἑαυτῷ συνειδέναι τὰς ἀγαθοφιλεῖς ἐργατείας. Τί δὲ τὸν θεοπάτορα Δαυΐδ ἐποίει θεοφιλῆ; Καὶ γὰρ ἀγαθὸν ὄντα, καὶ περὶ ἐχθροὺς ἀγαθόν· Εὖρηκα, φησὶν ὁ ὑπεράγαθος καὶ φιλάγαθος, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου. Καίτοι καὶ θεσμὸς ἀγαθὸς ἐδεδώρητο, καὶ ὑποζυγίων ἐχθροῦ προνοεῖν. Καὶ Ἰὼβ ὡς ἀκακίας ἐχόμενος ἐδικαιοῦτο. Καὶ Ἰωσὴφ τοὺς ἐπιβούλους ἀδελφοὺς οὐκ ἡμύνετο, καὶ Ἄβελ ἁπλῶς καὶ ἀνυπόπτως συνεπορεύετο τῷ ἀδελφοκτόνῳ. Καὶ πάντας ἡ θεολογία τοὺς ἀγαθοὺς ἀνακηρύττει, μὴ προεννοοῦντας τὰ κακὰ, μὴ προσποιοῦντας, ἀλλὰ μηδὲ πρὸς τῆς ἄλλων κακίας ἐκ τἀγαθοῦ μεταποιουμένους, τοὐναντίον δὲ θεοειδῶς καὶ τοὺς κακοὺς ἀγαθύνοντας καὶ ἐφαπλοῦντας, καὶ ἐπ´ αὐτοὺς τὴν πολλὴν αὐτῶν ἀγαθότητα, καὶ πρὸς τὸ ὅμοιον ἐπιεικῶς ἐκκαλουμένους. Ἀλλ´ ἐπὶ τὸ ἄναντες ἀνανεύσωμεν, οὐκ ἀνδρῶν ἱερῶν ἐπιεικείας, οὐ φιλανθρώπων ἀγγέλων ἀγαθότητας ἐξαγγέλλοντες, ἐλεούντων ἔθνη καὶ ὑπερδεομένων αὐτῶν ἀγαθοῦ, καὶ ταῖς ὁλεθρίαις καὶ κακεργέτισιν ἐπιτιμώντων πληθύσι, καὶ ἀχθομένων μὲν ἐπὶ κακοῖς, εὐφραινομένων δὲ τῇ σωτηρίᾳ τῶν εἰς τὰ ἀγαθὰ μετακαλουμένων· οὐδ´ ὅσα ἄλλα περὶ τῶν ἀγαθοεργῶν ἀγγέλων ἡ θεολογία παραδίδωσιν· ἀλλὰ τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ καὶ ὑπεραγάθου Χριστοῦ τὰς ἀγαθοποιοὺς ἀκτῖνας ἐν ἡσυχίᾳ παραδεχόμενοι, πρὸς αὐτῶν ἐπὶ τὰς θείας ἀγαθουργίας αὐτοῦ φωταγωγηθῶμεν. Ἄρα γὰρ οὐκ ἔστιν ἀφάτου καὶ ὑπὲρ νόησιν ἀγαθότητος, ὅτι τὰ ὄντα εἶναι ποιεῖ, καὶ ὅτι πάντα αὐτὰ πρὸς τὸ εἶναι παρήγαγε, καὶ πάντα βούλεται ἀεὶ γενέσθαι παραπλήσια αὐτῷ, καὶ κοινωνικὰ τοῦ αὐτοῦ κατὰ τὴν ἑκάστου ἐπιτηδειότητα; Τί δὲ, ὅτι καὶ τῶν ἀποφοιτώντων ἐρωτικῶς ἔχεται, καὶ φιλονεικεῖ, καὶ δεῖται μὴ ἀπαξιωθῆναι τῶν ἐρωμένων καὶ θρυπτομένων αὐτῶν· καὶ

s551boş yere suçlayanlara katlanır, onlara karşı kendini savunur, üstelik iyileştirmeyi vaat eder; onlar daha uzaktayken, yaklaştıkça ona doğru koşar, karşılar, bütünüyle onları bütünüyle sararak öper. Geçmiş için suçlamaz, şimdiyi sever, bayram yapar, dostlarını, yani iyileri çağırır ki herkes sevinçle bir arada olsun.

Demophilos ve iyilere düşman olan başkası ise haklı olarak kınanır, güzel olanı öğrenir ve iyileşir. Çünkü şöyle der: İyinin kaybolanların kurtuluşuna, ölmüş olanların hayata dönüşüne sevinmesi gerekmez miydi? Gerçekten de yanılgıdan güçlükle dönen kuzuyu omuzlarına alır, iyi melekleri sevince kaldırır, nankörlere karşı iyi davranır, güneşini kötülerin de iyilerin de üstüne doğdurur, kendisinden kaçanlar için canını bile verir.

Sen ise mektubunun gösterdiği gibi, senin saygısız ve günahkâr dediğin, kâhinin önüne kapanmış olan kimseyi, nasıl olduğunu bilmiyorum, yanındayken tekmelemişsin. Adam yalvarıyor, kötülüklerinin tedavisi için geldiğini söylüyordu. Sen ürpermedin, iyi kâhine bile küstahça hakaret ettin; çünkü tövbe edene acıyordu, saygısızı aklıyordu. Sonunda kâhine "Çık git!" dedin, benzerlerinle birlikte caiz olmadığı hâlde girilmez yere daldın, Kutsalların Kutsalı'nı ortadan kaldırdın. Bize de yazıyorsun: "Kirletilmek üzere olan kutsal şeyleri inayetle kurtardım ve hâlâ lekesiz koruyorum."

Şimdi bizim sözümüzü dinle. Kâhinin, senin üstündeki yardımcılar ya da seninle aynı mertebedeki keşişler tarafından hesaba çekilmesi caiz değildir; ilahî şeylere karşı saygısızlık ediyor görünse de, yasak başka bir şey yaptığı ortaya çıksa da. Çünkü en ilahî sınırları ve kanunları aşmak düzensizlik ve karmaşaysa, Tanrı adına, Tanrı'nın verdiği düzeni altüst etmenin bir anlamı yoktur. Tanrı kendisine karşı bölünmemiştir; öyle olsaydı krallığı nasıl dururdu? Kutsal Sözler'in dediği gibi hüküm Tanrı'nınsa ve kâhinler, hiyerarklardan sonra ilahî hükümlerin habercileri ve yorumcularıysa, ilahî şeyleri, zamanı gelince, sana yaraşır şekilde onlardan, aracı yardımcılar yoluyla öğren. Keşiş olmaya da onlar aracılığıyla layık görüldün.

Kutsal semboller de bunu haykırmıyor mu? Kutsalların Kutsalı boş yere her şeyden ayrı değildir. Ona en yakın ayin yetkilileri dizilişidir, sonra kâhinlerin dizilişi, onların ardından yardımcılarınki gelir. Kendilerine yer gösterilmiş keşişler için ise girilmez yerin kapıları ayrılmıştır; orada yetkinleştirilirler ve dururlar. Bu, kapıları korumak için değil, düzen ve kendilerini bilmeleri için,

s551

εἰκῆ κατεγκαλούντων ἀνέχεται, καὶ αὐτὸς ἀπολογεῖται, καὶ μᾶλλον ἐπαγγέλλεται θεραπεύσειν, καὶ ἔτι αὐτοῖς ἀπέχουσιν, ὅμως προσιοῦσι προστρέχει καὶ ὑπαντᾷ, καὶ ὅλος ὅλους περιφὺς ἀσπάζεται, καὶ οὐκ ἐγκαλεῖ περὶ τῶν προτέρων, ἀλλὰ ἀγαπᾷ τὰ παρόντα, καὶ ἐορτὴν ἄγει, καὶ συγκαλεῖ τοὺς φίλους, δηλαδὴ τοὺς ἀγαθοὺς, ἵνα ᾖ πάντων εὐφραινομένων ἡ κατοικία. Δημόφιλος δὲ, καὶ εἴ τις ἄλλος ἀγαθοῖς ἀπεχθάνεται, καὶ λίαν ἐνδίκως ἐπιτιμᾶται, καὶ ἐκδιδάσκεται τὰ καλὰ, καὶ ἀγαθύνεται. Πῶς γὰρ οὐκ ἔδει, φησὶ, τὸν ἀγαθὸν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀπολωλότων εὐφραίνεσθαι, καὶ ζωῇ τῶν τεθανατωμένων; Ἀμέλει καὶ ἐπ´ ὥμων αἴρει τὸ μόλις ἀπὸ πλάνης ἐπιστραφὲν, καὶ τοὺς ἀγαθοὺς ἀγγέλους εἰς εὐφροσύνην ἐγείρει, καὶ χρηστός ἐστιν ἐπὶ τοὺς ἀχαρίστους, καὶ ἀνατέλλει τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ αὐτὴν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν ἀποφευγόντων. Σὺ δὲ, ὡς τὰ γράμματά σου δηλοῖ, καὶ προσπεσόντα τῷ ἱερεῖ, τὸν ὡς φὴς ἀσεβῆ καὶ ἁμαρτωλὸν, οὐκ οἶδ´ ὅπως καθ´ ἑαυτοῦ παρὼν ἀπελάκτισας· εἶτα, ὁ μὲν ἐδεῖτο καὶ ὡμολόγει πρὸς ἰατρείαν κακῶν ἐληλυθέναι, σὺ δὲ οὐκ ἔφριξας, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀγαθὸν ἱερέα μετὰ θράσους προεπηλάκιζες, ἐλεητὸν εἶναι μετανοοῦντα, καὶ τὸν ἀσεβῆ δικαιώσαντα· καὶ τέλος, «Ἔξιθι,» ἔφης τῷ ἱερεῖ, μετὰ τῶν ὁμοίων καὶ εἰσεπήδησας, οὐκ ὄντος θεμιτοῦ, πρὸς τὰ ἄδυτα, καὶ τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων συνέστειλας, καὶ γράφεις ἡμῖν, ὅτι μέλλοντα διαφθαρῆναι τὰ ἱερὰ προνοητικῶς ἀπέσωσα, καὶ ἔτι ἄχραντα διαφυλάττω. Νῦν οὖν ἄκουε τῶν ἡμετέρων· Οὐ θεμιτὸν ἱερέα πρὸς τῶν ὑπὲρ σὲ λειτουργῶν, ἢ τῶν ὁμοταγῶν σοι θεραπευτῶν εὐθύνεσθαι, κἂν ἀσεβεῖν εἰς τὰ θεῖα δοκῇ, κἂν ἄλλο τι τῶν ἀπειρημένων ἐξελέγχοιτο δράσας. Εἰ γὰρ ἀκοσμία καὶ ἀταξία τῶν θειοτάτων ἐστὶ καὶ ὅρων καὶ θεσμῶν ἔκβασις, οὐκ ἔχει λόγον ὑπὲρ Θεοῦ τὴν θεοπαράδοτον ἀνατρέπεσθαι τάξιν. Οὐ γὰρ ἐφ´ ἑαυτὸν ὁ Θεὸς ἐμερίσθη· πῶς γὰρ σταθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ; Καὶ εἰ τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὡς τὰ λόγιά φησιν, ἡ κρίσις, οἱ δὲ ἱερεὶς ἄγγελοι καὶ ὑποφῆται μετὰ τοὺς ἱεράρχας εἰσὶ τῶν θείων κριμάτων, πρὸς αὐτῶν τὰ θεῖα προσηκόντως σοι διὰ μέσων τῶν λειτουργῶν, ὅταν ᾖ καιρὸς, ἐκδιδάσκου, δι´ ὧν καὶ τὸ εἶναι θεραπευτὴς ἠξιώθης. Ἢ οὐχὶ καὶ τὰ ἱερὰ σύμβολα τοῦτο βοᾷ; καὶ γὰρ οὐχ ἀπλῶς ἀπάντων μὲν ἐξήρηται τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων· πλησιάζει δὲ μᾶλλον αὐτοῖς ὁ τῶν ἱεροτελεστῶν διάκοσμος, εἶτα τῶν ἱερέων ἡ διακόσμησις, ἑπομένως δὲ τούτοις ἡ τῶν λειτουργῶν· τοῖς δὲ τεταγμένοις θεραπευταῖς αἱ πύλαι τῶν ἀδύτων εἰσὶν ἀφωρισμέναι, καθ´ ἃς καὶ τελοῦνται καὶ παρεστᾶσιν, οὐ πρὸς φυλακὴν αὐτῶν, ἀλλὰ πρὸς τάξιν καὶ ἐπίγνωσιν ἑαυτῶν

s552ve kâhinlerden çok halka yakın olduklarını anlamaları içindir. Bu yüzden kutsal şeylerin kutsal düzeni, onların ilahî şeylerden pay almasını öngörür, ama bu payın verilmesini daha içerdekilere bırakmıştır. Sembolik olarak hep ilahî sunağın çevresinde duranlar, kendilerine açıkça gösterilen ilahî şeyleri görür ve işitirler; iyiliğe yaraşır şekilde ilahî perdelerin dışına çıkar, boyun eğen keşişlere, kutsal halka ve arınmakta olan düzenlere kutsal şeyleri layıklarına göre gösterirler. Bu şeyler güzelce lekesiz korunmuştu; ta ki sen zorbaca üstlerine atılıp, istemedikleri hâlde Kutsalların Kutsalı'nı teşhire zorlayana kadar. Bir de kutsal şeylere sahip olduğunu, onları koruduğunu söylüyorsun. Oysa kâhinlere ait şeylerden hiçbirini ne görmüş ne duymuşsun, hiçbirine sahip de değilsin; tıpkı Kutsal Sözler'in hakikatini de bilmediğin gibi, onlarla her gün dinleyenlerin yıkımına söz kavgası ediyorsun.

Bir vali kralın kendisine buyurmadığı bir işe kalkışsa haklı olarak cezalandırılır. Bir yöneticinin yanında duran astlarından biri, yöneticisi birini aklarken ya da hüküm giydirirken onu yeniden sorgulamaya, hakaretten söz etmiyorum, onu makamından atmaya kalkışsa ne denirdi? Sen ise, ey insan, yumuşak huylu ve iyi olana, onun hiyerarşik kanununa karşı bu kadar cüretlisin.

Bunları, kişi layık olmadığı işe kalkışıp yine de yerinde bir şey yapıyor görünse bile söylemek gerekirdi; çünkü bu bile hiç kimse için caiz değildir. Uzziya Tanrı'ya buhur sunarken ne yersiz bir şey yapıyordu? Saul kurban keserken ne yapıyordu? Zalim cinler İsa'yı Tanrı olarak doğru bir şekilde tanırken ne yapıyorlardı? Ama başkasının işine karışan herkes teoloji tarafından dışarı atılır. Herkes kendi hizmetinin düzeninde kalacak, yalnız başkâhin Kutsalların Kutsalı'na yılda bir kez ve kanunun buyurduğu bütün hiyerarşik temizlikle girecektir. Kâhinler kutsal şeyleri örter, Levililer ölmemek için kutsal şeylere dokunmazlar. Efendi, Uzziya'nın küstahlığına öfkelenmiş, Miryam kanun koyucuya kanun koymaya kalkışınca cüzzamlı olmuş, Skeva'nın oğullarının üzerine cinler atılmıştır. "Onları ben göndermedim, kendileri koştular", "Onlarla konuşmadım, kendileri peygamberlik ettiler", "Bana buzağı kurban eden saygısız, köpek öldüren gibidir" der. Kısacası Tanrı'nın yetkin adaleti kanunsuzlara katlanmaz. "Senin adınla çok güçlü işler yaptık" dediklerinde, "Sizi tanımıyorum, ey kanunsuzluk işleyenler, hepiniz benden uzaklaşın" diye cevap verir. Dolayısıyla Kutsal Sözler'in dediği gibi, doğru olanın bile layık olmayan bir şekilde peşine düşmek caiz değildir.

s552

μᾶλλον τῷ λαῷ ἢ τοῖς ἱερατικοῖς πλησιάζοντες. Ὅθεν ἡ τῶν ἱερῶν ἁγία ταξιαρχία μεταλαμβάνειν αὐτοὺς ἱεροθετεῖ τῶν θείων, ἑτέροις δηλαδὴ τοῖς ἐνδοτέροις αὐτῶν τὴν μετάδοσιν ἐγχειρήσασα· καὶ γὰρ οἱ περὶ τὸ θεῖον συμβολικῶς ἀεὶ παρεστηκότες θυσιαστήριον, ὁρῶσι καὶ ἀκούουσι τὰ θεῖα τηλαυγῶς αὐτοῖς ἀνακαλυπτόμενα, καὶ προϊόντες ἀγαθοειδῶς ἐπὶ τὰ ἔξω τῶν θείων παραπετασμάτων, τοῖς ὑπηκόοις θεραπευταῖς, καὶ τῷ ἱερῷ λαῷ, καὶ ταῖς καθαιρομέναις τάξεσιν, ἐκφαίνουσι κατ´ ἀξίαν τὰ ἱερὰ, τὰ καλῶς ἄχραντα διαφυλαχθέντα, μέχρις ὅτε τυραννικῶς αὐτοῖς ἐπεισπηδήσας, ἐκπομπευθῆναί σοι τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων ἠνάγκασας οὐκ ἐθέλοντα· καὶ ἔχειν φῇς τὰ ἱερὰ καὶ διαφυλάττειν, καίτοι οὔτε εἶδες, οὔτε ἤκουσας, οὔτε ἔχεις τι τῶν προσηκόντων τοῖς ἱερεῦσιν, ὥσπερ οὐδὲ τὴν ἀλήθειαν τῶν λογίων ἔγνωκας, ἑκάστης ἡμέρας αὐτὰ λογομαχῶν ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀκουόντων. Καὶ εἰ μὲν ἐθναρχία τις ἐνεχείρησεν οὐ προστεταγμένον αὐτῷ παρὰ βασιλέως, ἐνδίκως ἐτιμωρεῖτο· καὶ εἰ τὸν ἄρχοντα δικαιοῦντά τινας ἢ καταδικάζοντα, παρεστώς τις τῶν ὑπ´ αὐτῷ ταττομένων, ἐπανακρίνειν ἐτόλμησενὔπω γάρ φημι προπηλακίζειν· ἅμα καὶ τῆς ἀρχῆς ἐκβάλλειν ἔδοξε; Σὺ δὲ, ἄνθρωπε, οὕτω τολμηρὸς εἶ κατὰ τοῦ πράου καὶ ἀγαθοῦ, καὶ τῆς ἱεραρχικῆς αὐτοῦ θεσμοθεσίας. Καὶ ταῦτα ἐχρῆν εἰπεῖν, ὅταν, ὑπὲρ ἀξίαν τις ἐγχειρῶν, ὅμως εἰκότα πράττειν ἐδόκει· καὶ γὰρ οὐδὲ τοῦτο ἐφικτὸν οὐδενί. Τί γὰρ ἄτοπον Ὀζίας ἐποίει, θυμιῶν τῷ Θεῷ; Τί δὲ ὁ Σαοὺλ θύων; Τί δὲ οἱ τυραννικοὶ δαίμονες, ἀληθῶς θεολογοῦντες τὸν Ἰησοῦν; Ἀλλ´ ἐκκήρυκτος τῇ θεολογίᾳ πᾶς ὁ ἀλλοτριοεπίσκοπος· καὶ ἕκαστος ἐν τῇ τάξει τῆς λειτουργίας αὐτοῦ ἔσται, καὶ μόνος ὁ ἀρχιερεὺς εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων εἰσελεύσεται, καὶ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ τοῦτο ἐν πάσῃ τῇ κατὰ νόμον ἱεραρχικῇ καθαρότητι. Καὶ οἱ ἱερεῖς περιστέλλουσι τὰ Ἅγια, καὶ οἱ λευῖται οὐ μὴ ἄψονται τῶν ἁγίων, ἵνα μὴ ἀποθάνωσι. Καὶ ὡργίσθη θυμῷ Κύριος ἐπὶ τῇ προπετείᾳ Ὀζίᾳ, καὶ Μαριὰμ λεπροῦται, τῷ νομοθέτῃ θεσμοθετεῖν ἐγχειρήσασα· καὶ ἐπὶ τοὺς Σκευᾷ υἱοὺς ἥλατο τὰ δαιμόνια, καὶ, Οὐκ ἀπέστελλον αὐτοὺς, ἔφη, καὶ αὐτοὶ ἔτρεχον, καὶ, Οὐκ ἐλάλουν πρὸς αὐτοὺς, καὶ αὐτοὶ προεφήτευον, καὶ, Ὁ ἀσεβὴς, ὁ θύων μοι μόσχον, ὡς ὁ ἀποκτείνων κύνα. Καὶ ἀπλῶς εἰπεῖν, ἀνέχεται τῶν παρανόμων ἡ παντελὴς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνη· λεγόντων δὲ αὐτῶν, Ἐπὶ τῷ ὀνόματί σου δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν· Οὐκ οἶδα ὑμᾶς, ἀποκρίνεται, πορεύεσθε ἀπ´ ἐμοῦ πάντες οἱ ἐργάται τῆς ἀνομίας Ὥστε οὐ θεμιτὸν, ὡς τὰ ἱερὰ λόγιά φησιν, οὐδὲ τὰ δίκαια μὴ κατ´ ἀξίαν διώκειν.

s553Herkes kendine dikkat etmeli, kendini aşan yüksek ve derin şeyleri düşünmemeli, yalnız layık olduğu kadar kendisine buyrulanları düşünmelidir.

Peki, diyorsun, saygısızlık eden ya da yersiz başka bir şey yaptığı ortaya çıkan kâhinlerden hesap sorulmamalı mı? Yalnız kanunla övünenler mi kanunu çiğneyerek Tanrı'ya saygısızlık edebilecek? O zaman kâhinler Tanrı'yı nasıl açığa çıkarırlar? İlahî faziletlerin gücünü bilmedikleri hâlde onları halka nasıl bildirecekler? Karanlıkta olanlar nasıl aydınlatacaklar? Kutsal Ruh'un var olup olmadığına saygı ve hakikatle inanmayanlar ilahî Ruh'tan nasıl pay verecekler?

Sana bunlara karşı cevap vereceğim; çünkü Demophilos bir düşman değildir, seni Şeytan'ın üstünlüğüne de bırakmayacağım. Tanrı'nın çevresindeki her diziliş, daha uzakta olandan Tanrı'ya daha benzerdir; hakiki ışığa daha yakın olanlar hem daha aydınlık hem daha aydınlatıcıdır. Bu yakınlığı yer bakımından değil, Tanrı'yı alma yatkınlığı bakımından anla. Kâhinlerin dizilişi aydınlatıcı olduğuna göre, aydınlatıcı olmayan, kâhin düzeninden ve gücünden tümüyle düşmüştür; aydınlanmamış olan hele nasıl düşmüş olmasın. Böyle biri kâhinlik işlerine girişmekle bana cüretli görünüyor. Tanrı'nın kendisinin farkında olduğu şeyleri bilmediğini sanarak layık olmadığı hâlde ilahî işlerin peşine düşmekten korkmaz ve utanmaz. Sahte bir adla Baba dediği kimseyi aldattığını sanır, lanetli sövgülerini, dua diyemem buna, Mesih gibi ilahî sembollerin üzerine söylemeye cüret eder. Bu adam kâhin değildir, değildir; düşmandır, hilekârdır, kendini aldatandır, ilahî halka saldıran koyun postuna bürünmüş kurttur.

Ama bunları Demophilos'un cezalandırması caiz değildir. Teoloji doğru olanı doğru bir şekilde aramayı buyurur, doğru olanı aramak da birinin herkese layığını vermek istemesidir. Bunu herkes aramalıdır, ama kendi değeri ve düzeni dışında değil. Meleklere de layıklarını vermek ve onları belirlemek adildir, ama ey Demophilos, bunu biz yapamayız; bize onlar aracılığıyla Tanrı'dan gelir, onlara da daha üstün melekler aracılığıyla gelir. Kısacası bütün

s553

Προσέχειν δὲ ἕκαστον ἑαυτῷ χρὴ, καὶ μὴ τὰ ὑψηλότερα καὶ βαθύτερα ἐννοεῖν, διανοεῖσθαι δὲ μόνα τὰ κατ´ ἀξίαν αὐτῷ προστεταγμένα. Τί οὖν, φής, οὐ χρὴ τοὺς ἱερέας ἀσεβοῦντας, ἢ ἄλλο τι τῶν ἀτόπων ἐξελεγχομένους, εὐθύνεσθαι, μόνοις δὲ ἐξέσται τοῖς καυχωμένοις ἐν νόμῳ διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου τὸν Θεὸν ἀτιμάζειν; καὶ πῶς οἱ ἱερεῖς ἐκφάντορές εἰσι τοῦ Θεοῦ; πῶς γὰρ ἐξαγγελοῦσι τῷ λαῷ τὰς θείας ἀρετὰς, οὐκ ἐγνωκότες αὐτῶν τὴν δύναμιν; ἢ πῶς φωτιοῦσιν οἱ ἐσκοτισμένοι; πῶς δὲ τοῦ θείου μεταδώσουσι Πνεύματος, οὔτε εἰ ἔστι Πνεῦμα ἅγιον σέβει καὶ ἀληθείᾳ πεπιστευκότες; Ἐγὼ δὲ ἀπολογήσομαί σοι πρὸς ταῦτα· καὶ γὰρ οὐκ ἐχθρὸς ὁ Δημόφιλος, οὐδὲ ἀνέξομαί σε πλεονεκτηθῆναι τῷ Σατανᾷ· καὶ γὰρ ἑκάστη τῶν περὶ Θεὸν διακόσμησις θεοειδεστέρα τῆς μᾶλλον ἀφεστηκυίας ἐστί· καὶ φωτεινότερα ἅμα καὶ φωτιστικώτερα τὰ μᾶλλον τῷ ἀληθεῖ φωτὶ πλησιαίτερα. Καὶ μὴ τοπικῶς ἐκλάβοις, ἀλλὰ κατὰ τὴν θεοδόχον ἐπιτηδειότητα, τὸν πλησιασμόν. Εἰ τοίνυν ἡ τῶν ἱερέων διακόσμησίς ἐστιν ἡ φωτιστικὴ, παντελῶς ἀποπέπτωκε τῆς ἰερατικῆς τάξεως καὶ δυνάμεως ὁ μὴ φωτιστικός· ἦ πού γε μᾶλλον ὁ ἀφώτιστος. Καὶ τολμηρὸς ἔμοιγε δοκεῖ τοῖς τε ἱερατικοῖς ὁ τοιοῦτος ἐγχειρῶν, καὶ οὐ δέδοικεν οὐδὲ αἰσχύνεται τὰ θεῖα παρὰ τὴν ἀξίαν διώκων, καὶ οἰόμενος Θεὸν ἀγνοεῖν, ἅπερ αὐτὸς ἑαυτῷ συνέγνωκε, καὶ ἀπατᾷν νομίζει τὸν ψευδωνύμως ὑπ´ αὐτοῦ Πατέρα καλούμενον, καὶ τολμᾷ τὰς ἐναγεῖς αὐτοῦ δυσφημίας, οὐ γὰρ εἴποιμι προσευχάς· ἐπὶ τὰ θεῖα σύμβολα χριστοειδῶς ἐπιλέγειν. Οὐκ ἔστιν οὗτος ἱερεὺς, οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ δυσμενὴς, δόλιος, ἐμπαίκτης ἑαυτοῦ, καὶ λύκος ἐπὶ τὸν θεῖον λαὸν τῷ κωδίῳ καθωπλισμένος. Ἀλλ´ οὐ Δημοφίλῳ ταῦτα θεμιτὸν εὐθύνειν. Εἰ γὰρ ἡ θεολογία δικαίως τὰ δίκαια κελεύει μεταδιώκειν, δίκαια δέ ἐστι μεταδιώκειν, ὅταν ἀπονέμειν ἐθέλοι τις ἑκάστῳ τὰ κατ´ ἀξίαν· δικαίως τοῦτο πᾶσι μεταδιωκτέον, οὐ παρὰ τὴν ἑαυτῶν ἀξίαν ἢ τάξιν· ἐπεὶ καὶ ἀγγέλοις δίκαιον ἀπονέμεσθαι τὰ κατ´ ἀξίαν, καὶ ἀφορίζεσθαι, πλὴν οὐ πρὸς ἡμῶν, ὦ Δημόφιλε, δι´ αὐτῶν δὲ ἡμῖν ἐκ Θεοῦ, καὶ αὐτοῖς διὰ τῶν ἔτι προὐχόντων ἀγγέλων. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐν πᾶσι τοῖς

s554var olanlarda, her şeyin düzenli ve en adil inayeti, birinciler aracılığıyla ikincilere layıklarını dağıtır. Öyleyse Tanrı tarafından başkalarını yönetmek üzere konmuş olanlar, kendilerinden sonrakilere ve boyun eğenlere layıklarını versinler. Demophilos ise logos'una, öfkesine ve arzusuna layıklarını belirlesin, kendi düzenine haksızlık etmesin; üstteki logos aşağıdakilere hükmetsin.

Çarşıda bir kölenin efendisine, gencin yaşlıya ya da oğlun babasına sövdüğünü, üstüne yürüyüp dövdüğünü görsek ve üstünlere koşup yardım etmesek, belki onlar önce haksızlık etmiş olsalar bile saygısızlık etmiş sayılırdık. O hâlde logos'un öfke ve arzu tarafından haksızlığa uğramasına, Tanrı'nın verdiği yönetimden atılmasına göz yumarken, kendi içimizde saygısız ve adaletsiz bir düzensizlik, isyan ve karmaşa çıkarırken nasıl utanmayalım? Bu yüzden Tanrı'dan gelen mübarek kanun koyucumuz, kendi evini iyi yönetmemiş olanı Tanrı'nın Kilisesi'nin başına layık görmez. Çünkü kendini düzene koyan başkasını da düzene koyar, başkasını koyan evi de, evi koyan şehri de, şehri koyan bir milleti de düzene koyar. Kısacası Kutsal Sözler'in dediği gibi "azda güvenilir olan çokta da güvenilirdir, azda güvenilmez olan çokta da güvenilmezdir."

Sen arzuna, öfkene ve logos'una layıklarını belirle. Sana ilahî yardımcılar, onlara kâhinler, kâhinlere hiyerarklar, hiyerarklara elçiler ve elçilerin ardılları layığını belirlesin. Onlardan biri gerekeni kaçırırsa, aynı mertebedeki kutsal kimseler tarafından düzeltilecektir; düzen düzenin üstüne devrilmeyecek, "herkes kendi düzeninde ve kendi hizmetinde kalacaktır." Kendi işini bilmen ve yapman için senin için söyleyeceklerimiz bu kadar.

Saygısız ve lanetli dediğin adama karşı gösterdiğin insanlık dışı davranışa gelince, "sevgilimin yarasına" nasıl ağlayacağımı bilmiyorum. Sen bizim tarafımızdan kimin keşişi olarak konuldun sanıyorsun? İyinin değilse, elbette bizim de bütün hizmetimizin de yabancısı olman gerekir. O zaman sana başka bir Tanrı, başka kâhinler aramak, onların yanında yetkinleşmek yerine yabanileşmek, sevgili insanlık dışılığının yumuşamaz hizmetkârı olmak düşer. Biz kendimiz mi tam kutsallığa ulaşmışız da kendimiz için ilahî insan sevgisine muhtaç değiliz? Yoksa Kutsal Sözler'in dediği gibi saygısızlar gibi iki kat mı günah işliyoruz: nereye çarptığımızı bilmeden, üstelik kendimizi aklayarak, gördüğümüzü sanarak, gerçekten görmeyerek? "Gök bu işe şaştı", ben de ürperdim ve

s554

οὖσι διὰ τῶν πρώτων τοῖς δευτέροις ἀπονέμεται τὰ κατ´ ἀξίαν ὑπὸ τῆς πάντων εὐτάκτου καὶ δικαιοτάτης προνοίας· οἱ μὲν οὖν καὶ ἄλλων ἐπάρχειν ὑπὸ Θεοῦ ταχθέντες ἀπονείμωσι μεθ´ ἑαυτοὺς καὶ τοῖς ὑπηκόοις τὰ κατ´ ἀξίαν. Δημόφιλος δὲ λόγῳ καὶ θυμῷ, καὶ ἐπιθυμίᾳ τὰ κατ´ ἀξίαν ἀφοριζέτω, καὶ μὴ ἀδικείτω τὴν ἑαυτοῦ τάξιν, ἀλλ´ ἐπαρχέτω τῶν ὑφειμένων ὁ ὑπερκείμενος λόγος. Εἰ γὰρ ἐπὶ ἀγορὰς ἰδόντες οἰκέτην δεσπότῃ, καὶ πρεσβυτέρῳ νεώτερον, ἢ καὶ υἱὸν πατρὶ διαλοιδορούμενον, ἅμα καὶ ἐπιόντα, καὶ πληγὰς ἐπιτιθέντα, καὶ ἀσεβεῖν ἐδοκοῦμεν, εἰ μὴ, τοῖς κρείττοσιν ἐπιδραμόντες, ἐβοηθήσαμεν, καίτοι γε ἴσως ἐκεῖνοι προηδίκηντο· πῶς οὐκ αἰσχυνθησόμεθα παρορῶντες ὑπὸ θυμοῦ καὶ ἐπιθυμίας ἀδικούμενον λόγον, καὶ τῆς ἐκ Θεοῦ δοθείσης ἀρχῆς ἐκβαλλόμενον, καὶ ἐν ἑαυτοῖς ἀσεβῆ καὶ ἄδικον ἀταξίαν, καὶ στάσιν, καὶ ἀκοσμίαν ἐγείροντες; Εἰκότως μακάριος ἡμῶν ἐκ Θεοῦ νομοθέτης οὐκ ἀξιοῖ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ προΐστασθαι τὸν μὴ τοῦ ἰδίου οἴκου καλῶς ἤδη προεστηκότα· καὶ γὰρ ὁ τάξας ἑαυτὸν καὶ ἕτερον τάξει· καὶ ὁ ἕτερον καὶ οἶκον· καὶ ὁ οἶκον καὶ πόλιν· καὶ ὁ πόλιν καὶ ἔθνος· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὡς τὰ λόγιά φησιν, ὁ ἐν ὀλίγῳ πιστὸς, καὶ ἐν πολλῷ πιστός ἐστι· καὶ ὁ ἐν ὀλίγῳ ἄπιστος καὶ ἐν πολλῷ ἄπιστός ἐστιν. Αὐτὸς μὲν οὖν ἐπιθυμίᾳ, καὶ θυμῷ, καὶ λόγῳ τὰ κατ´ ἀξίαν ἀφόριζε, σοὶ δὲ οἱ θεῖοι λειτουργοί, καὶ τούτοις οἱ ἱερεῖς, ἱεράρχαι δὲ τοῖς ἱερεῦσι, καὶ τοῖς ἱεράρχαις οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ τῶν ἀποστόλων διάδοχοι. Καὶ εἴ πού τις ἐν ἐκείνοις τοῦ προσήκοντος ἀποσφαλείη, παρὰ τῶν ὁμοταγῶν ἁγίων ἐπανορθωθήσεται, καὶ οὐ περιστραφήσεται τάξις ἐπὶ τάξιν, ἀλλ´ ἕκαστος ἐν τῇ τάξει αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ λειτουργίᾳ αὐτοῦ ἔσται. Τοσαῦτά σοι παρ´ ἡμῶν ὑπὲρ τοῦ εἰδέναι καὶ δρᾷν τὰ ἑαυτοῦ. Περὶ δὲ τῆς εἰς τὸν ἄνδρα τὸν, ὡς φῇς, ἀσεβῆ καὶ ἀλιτήριον ἀπανθρωπίας, οὐκ οἶδ´ ὅπως κλαύσομαι τὸ σύντριμμα τοῦ ἀγαπητοῦ μου· τίνος γὰρ οἴῃ θεραπευτὴς ὑφ´ ἡμῶν ταχθῆναι; καὶ γὰρ, εἰ μὴ τοῦ ἀγαθοῦ, πάντως τοῦ καὶ ἡμῶν ἀνάγκη σε εἶναι καὶ τῆς καθ´ ἡμᾶς θεραπείας ὅλης ἀλλότριον, καὶ ὥρα σοι καὶ Θεὸν ζητῆσαι, καὶ ἱερέας ἑτέρους, καὶ παρ´ ἐκείνοις θηριωθῆναι μᾶλλον ἢ τελεσθῆναι, καὶ εἶναι τῆς φίλης ἀπανθρωπίας ἀμείλικτον ὑπηρέτην. Ἆρα γὰρ ἡμεῖς αὐτοὶ πρὸς τὸ πάντη ἅγιον ἀποτετελέσμεθα, καὶ οὐ δεόμεθα τῆς θείας ἐφ´ ἑαυτοῖς φιλανθρωπίας; ἢ τὴν διπλῆν ἁμαρτίαν, ὡς τὰ λόγιά φησι, κατὰ τοὺς ἀσεβεῖς ἁμαρτάνομεν, οὐκ εἰδότες ἐν τίνι προσκόπτομεν, ἀλλὰ καὶ δικαιοῦντες ἑαυτοὺς, καὶ οἰόμενοι βλέπειν, ἀληθῶς δὲ οὐ βλέποντες; Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξα ἐγὼ, καὶ διαπιστῶ

s555kendime güvenim sarsıldı. Keşke karşılaşmasaydım ama senin yazılarınla karşılaşmasaydım, iyi bil ki başkaları beni şuna inandırmaya çalışsa inanmazdım: Demophilos, her şeye karşı iyi ve insan seven Tanrı'nın böyle olmadığını, kendisinin de merhamet eden ve kurtaran birine muhtaç olmadığını düşünüyor. Halkın bilgisizliklerini iyilikle taşımaya layık görülmüş, kendilerinin de zayıflıkla çevrili olduğunu iyi bilen kâhinleri bile görevden atıyor.

Oysa Tanrısal ayinlerin yetkilisi başka bir yol izlemiştir. Kutsal Sözler'in dediği gibi günahkârlardan ayrı olduğu hâlde, kendine duyulan sevginin kanıtı olarak koyunlara en ılımlı çobanlığı gösterir. Arkadaşının borcunu bağışlamayan, kendisine bağışlanmış pek büyük iyilikten ona biraz bile vermeyen kimseye kötü der; onu kendi hak ettiğini görmeye mahkûm eder. Bu, benim de Demophilos'un da sakınması gereken bir şeydir. Çünkü acı çekerken bile kendine karşı saygısızlık edenler için Baba'dan bağışlama diler, kendisini kovan Samirilileri acımasızca saygısızlıkla yargılayanlar için öğrencilerini azarlar.

Küstah mektubunda binlerce kez söylediğin, aşağı yukarı dolaştırıp durduğun söz şudur: Kendini değil, Tanrı'yı savunmak için intikam aldın. Söyle bana, kötülükle mi İyi'nin öcünü alıyorsun? Hâşâ! Bizim, "zayıflıklarımızı paylaşamayan bir başkâhinimiz yoktur"; o suçsuzdur, merhametlidir. "Çekişmez, bağırmaz", yumuşak huyludur, "günahlarımızın kefaretidir". Dolayısıyla Finehas'ı ve İlyas'ı binlerce kez ansan da gıpta edilmeyecek hamlelerini kabul etmeyeceğiz. Çünkü o zaman yumuşak ve iyi ruhtan pay almamış öğrenciler bunları söylediklerinde, İsa hoş karşılamamıştı. En ilahî kanun koyucumuz da Tanrı'nın öğretisine karşı duranlara yumuşaklıkla öğretir. Bilmeyenleri öğretmek gerekir, cezalandırmak değil; körleri de cezalandırmayız, elimizle yönlendiririz.

Sen ise ışığa başını kaldırmaya başlayan adamın yüzüne vurarak onu geri ittin, büyük bir saygıyla yaklaştığı hâlde küstahça tekmeledin. Bu pek ürpertici bir şeydir! İyi olan Mesih, dağlarda dolaşan bu adamı arar, kaçarken çağırır, güçlükle bulduğunda omuzlarına alır. Yalvarırım, kendimiz için böyle kötü kararlar almayalım,

s555

ἐμαυτῷ. Καὶ εἰ μὴ τοῖς σοῖς ἐνέτυχον, ὡς οὐκ ὤφελον, εὖ ἴσθι, γράμμασιν, οὐκ ἂν ἔπεισαν, εἴπερ ἄλλοι μέ τινες περὶ σοῦ πείθειν ἠξίουν, ὅτι Δημόφιλος οἴεται τὸν ἀγαθὸν ἐπὶ πάντα Θεὸν οὐκ εἶναι καὶ φιλάνθρωπον, οὔτε ἑαυτὸν δεῖσθαι τοῦ ἐλεοῦντος ἢ σώζοντος· ἀλλὰ καὶ τοὺς ἱερεῖς ἀποχειροτονεῖ τοὺς ἠξιωμένους ἀγαθότητι φέρειν τὰ ἀγνοήματα τοῦ λαοῦ, καὶ εὖ εἰδότας, ὅτι καὶ αὐτοὶ περίκεινται ἀσθένειαν. Ἀλλ´ ὁ θεαρχικὸς ἱεροτελεστὴς ἑτέραν πεπόρευται· καὶ ταῦτα τῶν ἀμαρτωλῶν, ὡς τὰ ἱερὰ λόγιά φησιν, ἀφωρισμένος, καὶ τῆς εἰς ἑαυτὸν ἀγάπης ἀπόδειξιν ποιεῖται τὴν τῶν προβάτων ἐπιεικεστάτην ποιμαντικήν. Καὶ πονηρὸν μὲν ἀποκαλεῖ τὸν μὴ ἀφέντα τῷ συνοικέτῃ τὴν ὀφειλὴν, μήτε μερικῶς μεταδόντα τῆς δωρηθείσης αὐτῷ παμπόλλης ἀγαθότητος· δικαιοῖ δὲ τῶν οἰκείων ἀπολαύειν αὐτὸν, ὅπερ ἀναγκαῖον εὐλαβηθῆναι καὶ ἐμὲ καὶ Δημόφιλον. Καὶ γὰρ καὶ τοῖς εἰς αὐτὸν ἀσεβοῦσιν ἐν αὐτῷ τῷ πάσχειν ἄφεσιν προάγει παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐπιτιμᾷ δὲ καὶ τοῖς μαθηταῖς, ὅτι καὶ ἀσεβείας ἀνηλεῶς ἠξίωσαν κρῖναι τοὺς ἐκδεδιωκότας αὐτὸν Σαμαρείτας. Τοῦτο δὴ τὸ μυριόλεκτόν σου τῆς θρασείας ἐπιστολῆς, ἄνω γὰρ καὶ κάτω θρυλεῖς, ὡς οὐχ ἑαυτὸν, ἀλλὰ τὸν Θεὸν ἐξεδίκησας· διὰ κακίας, εἰπέ μοι, τὸν ἁγαθόν; Ἄπαγε, οὐκ ἔχομεν ἀρχιερέα μὴ δυνάμενον συμπαθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἄκακός ἐστι καὶ ἐλεήμων. Οὐκ ἐρίσει οὐδὲ κραυγάσει, καὶ αὐτὸς πρᾶος, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἀμαρτιῶν ἡμῶν. Ὥστε οὐκ ἀποδεξόμεθά σου τὰς ἀζηλώτους ὁρμὰς, οὐδ´ εἰ μυριάκις ἀναλάβοις τὸν Φινεὲς καὶ τὸν Ἡλίαν· ταῦτα γὰρ ἀκούοντα τὸν Ἰησοῦν οὐκ ἤρεσκον, οἱ τοῦ πραέος τότε καὶ ἀγαθοῦ πνεύματος ἀμέτοχοι μαθηταί. Καὶ γὰρ καὶ ὁ θειότατος ἡμῶν ἱεροθέτης ἐν πραότητι διδάσκει τοὺς ἀντιδιαθεμένους τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ Θεοῦ· διδάσκεσθαι γὰρ, οὐ τιμωρεῖσθαι χρὴ τοὺς ἀγνοοῦντας, ὥσπερ καὶ τυφλούς οὐ κολάζομεν, ἀλλὰ καὶ χειραγωγοῦμεν. Σὺ δὲ καὶ ἀνανεύειν ἐπὶ τὸ φῶς ἀρχομένῳ τἀνδρὶ κατὰ τῆς κόῤῥης διδοὺς ἀντώθεις, καὶ μετὰ πολλῆς αἰδοῦς προσιόντα θρασέως ἀπελάκτιζες! τοῦτο δὴ τὸ πολλῆς φρίκης ἄξιον! ὃν ὁ Χριστὸς, ἀγαθὸς ὢν, ἐπὶ τὰ ὄρη πλανώμενον ἐπιζητεῖ, καὶ ἀποφεύγοντα, προσκαλεῖται, καὶ εὑρεθέντα μόλις ἐπὶ τῶν ὥμων αἴρει. Μή, παρακαλῶ, μὴ κακῶς οὕτω περὶ ἑαυτῶν βουλευώμεθα,

s556kılıcı kendimize saplamayalım. Birilerine haksızlık etmeye ya da tersine iyilik etmeye kalkışanlar, onlara istediklerini her zaman yapamazlar; ama kötülüğü ya da iyiliği kendi içlerine yerleştirdikleri için ya ilahî faziletlerle ya da yabani tutkularla dolu olurlar. Birinciler iyi meleklerin izleyicileri ve yol arkadaşları olur; burada da orada da her barış içinde ve her kötülükten hür olarak, ebediyen en mübarek payları alırlar, hep Tanrı'yla birlikte olurlar, bu da bütün iyiliklerin en büyüğüdür. Ötekiler ise hem ilahî barıştan hem kendi barışlarından düşerler, burada da ölümden sonra da yabani cinlerle birlikte olurlar. Bu yüzden iyi Tanrı'yla birlikte olmak, her zaman Efendi'yle bulunmak, kendi yaptıklarımızın karşılığını görerek kötülerle birlikte Yargıç tarafından ayrılmamak için çok çaba göstermeliyiz. Ben bundan en çok korkuyorum, bütün kötülüklerden uzak kalmayı diliyorum. İstersen kutsal bir adamın ilahî görüsünü de anlatayım; gülme, doğruyu söyleyeceğim.

Bir keresinde Girit'teyken beni kutsal Karpos ağırlamıştı. Bu adam, nous'unun büyük temizliği yüzünden Tanrı görüsüne herkesten elverişliydi. Yetkinleştirici dualarda ona önceden kutsal ve lütufkâr bir görü görünmedikçe, sırların kutsal ayinlerine bile başlamazdı.

Bir gün inanmayanlardan biri onu üzmüş, üzüntüsünün sebebi de o adamın, Karpos'un sevinç günlerini kutladığı sırada, kiliseden birini tanrısızlığa saptırması olmuştu. Oysa ikisi için de iyiliğe yaraşır şekilde dua etmesi, kurtarıcı Tanrı'yı yardımcı alarak birini döndürmesi, ötekini iyilikle yenmesi; bütün hayatı boyunca, bugün denebildiği sürece onları uyarmaktan vazgeçmemesi, böylece onları ilahî bilgiye götürmesi gerekirdi. O zaman tartışmalı konular da yargılanmış, akılsızca küstahlık edenler de kanuni bir cezayla akıllanmaya zorlanmış olurdu.

Ama daha önce başına gelmemiş bir şey oldu, nasıl olduysa, içine büyük bir düşmanlık ve acılık yerleşti ve uyudu. Akşam olduğu için böyle kötü bir hâlde yatmıştı. Gece yarısına doğru, ki o saatte kendi başına ilahilere kalkmayı âdet edinmişti, kalktı. Sık sık bölünen pek çok uykusu bile bu kargaşadan azade olmamıştı. Tanrı'yla konuşmak için ayağa kalktı, ama saygısızca kızıyor, öfkeleniyor, tanrısızların yaşamasının ve Efendi'nin doğru yollarını saptırmalarının adil olmadığını söylüyordu. Bunları

s556

μηδὲ εἰς ἑαυτοὺς ὡθῶμεν τὸ ξίφος· οἱ μὲν γὰρ ἀδικεῖν τινας, ἢ τοὐναντίον εὐεργετεῖν ἐπιχειροῦντες, ἐκείνους μὲν οὐ πάντως ἔδρασαν ἄπερ ἠθέλησαν, ἑαυτοῖς δὲ κακίαν ἢ ἀγαθότητα συνοικήσαντες, ἢ θείων ἀρετῶν, ἢ ἀτιθάσσων ἔμπλεοι παθῶν ἔσονται. Καὶ οὗτοι μὲν ἀγγέλων ἀγαθῶν ὀπαδοὶ καὶ ξυνοδοιπόροι, καὶ ἐνθάδε καὶ ἐκεῖ σὺν πάσῃ εἰρήνῃ καὶ ἐλευθερίᾳ πάντων κακῶν, εἰς τὸν ἀεὶ ὄντα αἰῶνα τὰς μακαριωτάτας ἀποκληρώσονται λήξεις, καὶ μετὰ Θεοῦ ἀεὶ ἔσονται, τὸ πάντων ἀγαθῶν μέγιστον· οὗτοι δὲ ἀποπεσοῦνται τῆς θείας ἄμα καὶ τῆς ἑαυτῶν εἰρήνης, καὶ ἐνθάδε καὶ μετὰ θάνατον ἄμα τοῖς ἀνημέροις δαίμοσιν ἔσονται. Οὗ δὴ ἕνεκα ἡμῖν ἡ πολλὴ σπουδὴ μετὰ Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ γενέσθαι, καὶ εἶναι σὺν Κυρίῳ πάντοτε, καὶ μὴ τοῖς κακοῖς ἐκ τοῦ δικαιωτοῦ συναφορισθῆναι τὰ κατ´ ἀξίαν ἐξ ἑαυτῶν ὑπομένοντας, ὅπερ ἐγὼ πάντων μάλιστα φοβοῦμαι καὶ εὔχομαι εἶναι πάντων κακῶν ἀμέτοχος. Καὶ εἰ βούλει, καὶ θείας ὁράσεως ἁγίου τινὸς ἀνδρὸς ἐπιμνησθήσομαι· καὶ μὴ γελάσῃς, ἀληθῆ γὰρ ἐρῶ. Γενόμενόν μέ ποτε κατὰ τὴν Κρήτην, ὁ ἱερὸς ἐξεναγώγησε Κάρπος, ἀνὴρ, καὶ εἴ τις ἄλλος, διὰ πολλὴν καθαρότητα νοῦ πρὸς θεοπτείαν ἐπιτηδειότατος. Καὶ γοῦν οὐδὲ ταῖς ἁγίαις τῶν μυστηρίων τελεταῖς ἐνεχείρει, μὴ πρότερον αὐτῷ κατὰ τὰς προτελείους εὐχὰς ἱερὰς, καὶ εὐμενοῦς ὁράσεως ἐπιφαινομένης. Ἔλεγεν οὖν, ὅτι λελυπηκότος αὐτόν ποτε τῶν ἀπίστων τινός· ἡ λύπη δὲ ἦν, ὅτι τῆς ἐκκλησίας ἐκεῖνός τινα πρὸς τὸ ἄθεον ἀπεπλάνησεν, ἔτι τῶν ἱλαρίων ἡμερῶν αὐτῷ τελουμένων· δέον ἀμφοτέρων ἀγαθοπρεπῶς ὑπερεύξασθαι, καὶ Θεὸν σωτῆρα συλλήπτορα λαβόντα, τὸν μὲν ἐπιστρέψαι, τὸν δὲ ἀγαθότητι νικῆσαι· καὶ μὴ διαλιπεῖν νουθετοῦντα διὰ βίου παντὸς, ἄχρις οὗ τὸ σήμερον, καὶ οὕτως ἐπὶ τὴν θείαν αὐτοὺς ἀγαγεῖν γνῶσιν, ὡς ἂν ἤδη καὶ τῶν ἀμφισβητησίμων αὐτοῖς κρινομένων, καὶ τῶν ἀλόγως θρασυνομένων ἐννόμῳ δίκῃ σωφρονεῖν ἀναγκαζομένων· ἀλλ´ ἐν ἑαυτῷ μὴ πρότερον τοῦτο παθὼν, οὐκ οἶδ´ ὅπως τότε, πολλήν τινα τὴν δυσμένειαν καὶ τὴν πικρίαν ἐντήξας, ἐκοιμήθη, κατεδάρθη μὲν, οὕτω κακῶς ἔχων, ἑσπέρα γὰρ ἦν· περὶ δὲ μέσας νύκτας, εἰώθει γὰρ εἰς τόνδε τὸν καιρὸν αὐτὸς ἐφ´ ἑαυτοῦ πρὸς τοὺς θείους ὕμνους ἐγρηγορέναι, διανίσταται μὲν οὐδὲ τῶν ὕπνων αὐτῶν, πολλῶν γε ὄντων, καὶ ἀεὶ ἐγκοπτομένων, ἔξω ταραχῆς παραπολαύσας· ἑστὼς δὲ ὅμως εἰς τὴν θείαν ὁμιλίαν οὐκ εὐαγῶς ἠνιᾶτο, καὶ ἐδυσχέραινεν, οὐκ εἶναι δίκαιον λέγων, εἰ ζῷεν ἄνδρες ἄθεοι, καὶ διαστρέφοντες τὰς ὁδοὺς Κυρίου τὰς εὐθείας. Καὶ ταῦτα

s557söylerken Tanrı'ya yalvarıyor, ikisinin hayatına bir yıldırımla bir anda, acımadan son vermesini istiyordu.

Bunu söyleyince, anlattığına göre, içinde durduğu evin ansızın önce sarsıldığını, tepeden ortasından ikiye ayrıldığını gördü. Önünde pek parlak bir ateş belirdi; yer artık açıktı ve ateş göksel alandan yanına kadar iniyordu. Gök de açılmıştı; göğün sırtında İsa vardı, yanında insan biçiminde sayısız melek duruyordu. Bunlar yukarıda görünüyordu ve Karpos hayret ediyordu.

Karpos aşağı eğilince, zeminin de karanlık, dipsiz bir uçurumla yarıldığını gördü. Lanet ettiği o adamlar, önünde, uçurumun ağzında titreyerek, acınacak bir hâlde duruyorlardı; ayaklarının güvensizliğinden az kalsın aşağı düşeceklerdi. Aşağıda uçurumdan yılanlar çıkıyor, ayaklarının çevresinde dolanıyor, bazen sarılıp ağırlık yaparak çekiyor, bazen dişleriyle ya da kuyruklarıyla ısırıyor, gıdıklıyor, her şekilde onları uçuruma atmaya çalışıyorlardı. Yılanların arasında bazı adamlar da vardı; onlar da adamlara birlikte saldırıyor, sarsıyor, itiyor, vuruyorlardı. Adamlar, kısmen istemeyerek kısmen isteyerek, kötülüğün yavaş yavaş zorlayıp ikna etmesiyle düşmeye yaklaşıyor gibiydiler.

Karpos, kendisinin aşağıya bakmaktan zevk aldığını, yukarıdakileri umursamadığını söylüyordu. Onların henüz düşmemiş olmasına kızıyor, sabırsızlanıyor, işe birkaç kez kendisi girişip başaramayınca sıkılıp lanet ediyordu. Güçlükle başını kaldırdığında gökyüzünü daha önce gördüğü gibi gördü. İsa, olana acıyarak göklerin üstündeki tahtından kalkmış, onların yanına inmiş, iyi elini uzatıyordu. Melekler de ona yardım ederek iki adamı iki yandan tutuyorlardı. İsa, Karpos'a şöyle dedi: "Elim uzanmışken artık bana vur. Çünkü insanların kurtarılması için yine acı çekmeye hazırım; başka insanlar günah işlemezse bu benim için sevimli bir şeydir. Ama bak: Uçurumdaki yılanlarla kalışı, Tanrı ve iyi, insan sever meleklerle kalışa değişmek senin için iyi mi?"

Duyup doğru olduğuna inandığım şeyler bunlardır.

s557

λέγων ἐδεῖτο τοῦ Θεοῦ πρηστῆρί τινι τὰς ἀμφοτέρων εἰσάπαξ ἀνηλεῶς ἀποπαῦσαι ζωάς. Ταῦτα δὲ εἰπὼν, ἔλεγε δόξαι ἰδεῖν ἄφνω τὸν οἶκον, ἐν ᾧπερ εἱστήκει, διαδονηθέντα πρότερον, καὶ ἐκ τῆς ὀροφῆς εἰς δύο μέσον διαιρεθέντα, καί τινα πυρὰν πολύφωτον ἐπίπροσθεν αὐτοῦ καὶ ταύτην, ἤδη γὰρ ἦν ⟦?⟧ λοιπὸν ὕπαιθρος ὁ τόπος ἐκ τοῦ οὐρανίου χώρου μέχρις αὐτοῦ καταφερομένην· τὸν δὲ οὐρανὸν αὐτὸν ἀναπεπταμένον, καὶ ἐπὶ τῷ νώτῳ τοῦ οὐρανοῦ τὸν Ἰησοῦν, ἀπείρων ἀνθρωποειδῶς αὐτῷ παρεστηκότων ἀγγέλων. Καὶ ταῦτα μὲν ἄνωθεν ὁρᾶσθαι, καὶ αὐτὸν θαυμάζειν. Κάτω δὲ κύψας ὁ Κάρπος, ἰδεῖν ἔφη καὶ τοὔδαφος αὐτὸ πρὸς ἀχανές τι χάσμα καὶ σκοτεινὸν διεῤῥηγμένον, καὶ τοὺς μὲν ἄνδρας ἐκείνους, οἰς ἐπηρᾶτο, πρὸ αὐτοῦ κατὰ τὸ στόμιον ἑστηκέναι τοῦ χάσματος ὑποτρόμους, ἐλεεινοὺς, ὅσον οὕπω καταφερομένους ὑπὸ τῆς τῶν οἰκείων ποδῶν ἀστασίας· κάτωθεν δὲ ἀπὸ τοῦ χάσματος ὄφεις ἀνέρπειν, καὶ περὶ τοὺς πόδας αὐτῶν ὑποκινουμένους, ποτὲ μὲν ἀποσύρειν, ἐπανειλουμένους ἅμα καὶ ἐπιβαροῦντας, καὶ ἐπανέλκοντας, ποτὲ δὲ τοῖς ὀδοῦσιν, ἢ τοῖς οὐραίοις ὑποτύφοντας, ἢ ὑπογαργαλίζοντας, καὶ διὰ παντὸς εἰς τὸ ἀχανὲς ἐμβαλεῖν μηχανωμένους· εἶναι δὲ καὶ ἄνδρας τινὰς ἐν μέσῳ τοῖς ὄφεσι, κατὰ τῶν ἀνδρῶν συνεπιτιθεμένους, διαδονοῦντας ἅμα καὶ ὑπωθοῦντας καὶ καταπαίοντας· ἐδόκουν δὲ εἶναι πρὸς τὸ πεσεῖν ἐκεῖνοι, τὰ μὲν ἄκοντες, τὰ δὲ ἑκόντες, ὑπὸ τοῦ κακοῦ κατ´ ὀλίγον βιαζόμενοι ἅμα καὶ πειθόμενοι. Ἔλεγε δὲ ὁ Κάρπος, ἑαυτὸν ἤδεσθαι κάτω βλέποντα, τῶν ἄνω δὲ ἀμελεῖν· δυσχεραίνειν δὲ καὶ ὀλιγωρεῖν, ὅτι μὴ πεπτώκασιν ἤδη, καὶ τῷ πράγματι πολλάκις ἐπιθέμενον καὶ ἀδυνατήσαντα, καὶ ἀχθεσθῆναι καὶ ἐπαράσασθαι. Καὶ ἀνανεύσαντα μόλις ἰδεῖν μὲν αὖθις τὸν οὐρανὸν, ὥσπερ καὶ πρότερον ἑωράκει, τὸν δὲ Ἰησοῦν, ἐλεήσαντα τὸ γιγνόμενον, ἐξαναστῆναι τοῦ ὑπερουρανίου θρόνου, καὶ ἕως αὐτῶν καταβάντα, καὶ χεῖρα ἀγαθὴν ὀρέγειν, καὶ τοὺς ἀγγέλους αὐτῷ συνεπιλαμβανομένους, ἄλλον ἄλλοθεν ἀντέχεσθαι τοῖν ἀνδροῖν, καὶ εἰπεῖν τῷ Κάρπῳ τὸν Ἰησοῦν· Τῆς χειρὸς μου προτεταμένης, παῖε κατ´ ἐμοῦ λοιπόν· ἕτοιμος γάρ εἰμι καὶ αὖθις ὑπὲρ ἀνθρώπων ἀνασωζομένων παθεῖν, καὶ προσφιλές μοι τοῦτο, μὴ ἄλλων ἁμαρτανόντων ἀνθρώπων. Πλὴν ὅρα εἰ καλῶς ἔχει σοι τὴν ἐν τῷ χάσματι καὶ μετὰ τῶν ὄφεων μονὴν ἀνταλλάξασθαι τῆς μετὰ Θεοῦ καὶ τῶν ἀγαθῶν καὶ φιλανθρώπων ἀγγέλων. Ταῦτά ἐστιν ἃ ἐγὼ ἀκηκοὼς πιστεύω ἀληθῆ ⟦εἶναι⟧.

s5599. Mektup (Hiyerark Titos'a: Mektupla Bilgeliğin Evi, Kâsesi, Yiyecekleri ve İçecekleri Nedir Diye Soran)

Kutsal Timotheos, ey güzel Titos, benim bildiğim teolojik sembollerden hangisini duymadan gitti, bilmiyorum. Ama Sembolik Teoloji'de Kutsal Sözler'in, çoğunluğa Tanrı hakkında masal gibi görünen bütün anlatımlarını ona ayrıntılı olarak açıkladık. Söylenemez bilgeliğin babaları, ilahî, gizemli ve kirli kimselere kapalı hakikati gizli ve cüretkâr bilmecelerle gösterdiklerinde, yetkinleşmemiş ruhlara müthiş bir yersizlik bulaşır. Bu yüzden çoğumuz ilahî sırlar hakkındaki sözlere inanmayız; çünkü onları yalnız üzerlerine yapışmış duyulur sembollerle görürüz. Oysa onları soyup kendi başlarına çıplak ve temiz görmek gerekir. Böyle görürsek, kendine akan, kendi üzerinde duran hayat kaynağını görerek saygı duyarız; tek, basit, kendiliğinden hareket eden, kendiliğinden iş gören, kendini terk etmeyen, bütün bilgilerin bilgisi olan, hep kendisiyle kendisini gören gücü görürüz.

Bu yüzden Tanrı'nın sembolik kutsal tasvirinin çeşit çeşit biçimlerinin hem ona hem başkalarına bizim tarafımızdan elimizden geldiğince açıklanması gerektiğini düşündük. Dışından bakınca ne kadar inanılmaz ve uydurma bir hayretle doludur! Örneğin ousia-üstü Tanrı doğuşunda, Tanrı'yı bedence doğuran bir Tanrı rahmi çizer; erkek yüreğinden havaya dökülen bir söz, bir ağızdan soluk olarak çıkan bir ruh yazar;

s559

Ὁ μὲν ἱερὸς Τιμόθεος, ὦ καλὲ Τίτε, οὐκ οἶδα εἴ τινος τῶν διεγνωσμένων μοι θεολογικῶν· συμβόλων ἀπελήλυθεν ἀνήκοος· ἀλλ´ ἐν τῇ Συμβολικῇ θεολογίᾳ διηυκρινησάμεθα πάσας αὐτῷ τὰς τῶν λογίων περὶ Θεοῦ δοκούσας εἶναι τοῖς πολλοῖς τερατολογίας. Καὶ γὰρ ἀτοπίαν δεινὴν ἐναπομόργνυνται ταῖς ἀτελέσι τῶν ψυχῶν, ὁπόταν οἱ τῆς ἀποῤῥήτου σοφίας, πατέρες, διὰ δή τινων κρυφίων καὶ ἀποτετολμημένων αἰνιγμάτων ἐκφαίνωσι τὴν θείαν καὶ μυστικὴν καὶ ἄβατον τοῖς βεβήλοις ἀλήθειαν. Διὸ καὶ ἀπιστοῦμεν οἱ πολλοὶ τοῖς περὶ τῶν θείων μυστηρίων λόγοις· θεώμεθα γὰρ μόνον αὐτὰ διὰ τῶν προσπεφυκότων αὐτοῖς αἰσθητῶν συμβόλων. Δεῖ δὲ καὶ ἀποδύντας αὐτὰ ἐφ´ ἑαυτῶν γυμνὰ καὶ καθαρὰ γενόμενα ἰδεῖν· οὕτω γὰρ ἂν θεώμενοι σεφθείημεν πηγὴν ζωῆς εἰς ἑαυτὴν χεομένην, καὶ ἐφ´ ἑαυτῆς ἑστῶσαν ὁρῶντες, καὶ μίαν τινὰ δύναμιν, ἀπλῆν, αὐτοκίνητον, αὐτοενέργητον, ἑαυτὴν οὐκ ἀπολείπουσαν, ἀλλὰ γνῶσιν πασῶν γνώσεων ὑπάρχουσαν, καὶ ἀεὶ δι´ ἑαυτῆς ἑαυτὴν θεωμένην. Χρῆναι γοῦν αὐτῷ τε καὶ ἄλλοις παρ´ ἡμῶν ᾠήθημεν, ὡς οἷόν τε ἦν, ἀναπτυχθῆναι τὰ παντοδαπὰ μορφώματα τῆς περὶ Θεοῦ συμβολικῆς ἱεροπλαστίας· τὰ γὰρ ἐκτὸς αὐτῆς ὁπόσης ἀναπέπλησται τῆς ἀπιθάνου καὶ πλασματώδους τερατείας; οἷον ἐπὶ μὲν τῆς ὑπερουσίου θεογονίας, γαστέρα Θεοῦ σωματικῶς Θεὸν γεννῶσαν ἀναπλαττούσης, καὶ λόγον εἰς ἀέρα προχεόμενον ἀπὸ καρδίας ἀνδρικῆς ἐξερευγομένης αὐτὸν, καὶ πνεῦμα ἐκπνεόμενον ἀπὸ στόματος ἀναγραφούσης,

s560insan biçimine yaraşır şekilde, Tanrı Oğlu'nu kucaklayan doğurgan bağırlardan söz eder; ya da bunları tabiat içinden biçimlendirip ağaçlar, filizler, çiçekler ve kökler, fışkıran su kaynakları, ışıltı doğuran ışık doğumları ya da ousia-üstü teolojileri gösteren başka kutsal resimler çizer.

Tanrı'nın düşünülür inayetlerinde, armağanlarında, görünüşlerinde, güçlerinde, özelliklerinde, paylarında, kalışlarında, çıkışlarında, ayrımlarında ve birliklerinde ise, Tanrı'ya insan biçimi, yaban hayvanların, başka canlıların, bitkilerin ve taşların türlü biçimlerini giydirir. Ona kadın süsleri, barbar silahları takar; zanaatkâra verir gibi çömlekçilik ve dökümcülük verir; altına atlar, arabalar, tahtlar serer; aşçılık ürünü ziyafetler hazırlar; onu içmiş, sarhoş, uyuyan, baş dönmesi içinde çizer.

Öfkeler, kederler, çeşit çeşit yeminler, pişmanlıklar, lanetler, hınçlar, vaatleri yerine getirmemenin çok biçimli ve eğri hileleri için ne söylenebilir? Tekvin'deki Devler Savaşı var: Burada Tanrı'nın, kendilerini kurtarmak için, kimseye haksızlık amacıyla değil, yapı kuran o güçlü adamlara korkudan tuzak kurduğu söylenir. Ahab'ı kandırmak ve aldatmak için gökte hazırlanan o danışma var. Neşideler'in maddeye bağlı, fahişelere yakışır tutku bolluğu var; her şeye cüret eden Tanrı tasvirinin kutsal işaretlerinin geri kalanı var. Bunlar gizli şeylerin önüne görünür olarak konmuştur, birleşik ve bölünmez olanın önüne çoğaltılmış ve bölünmüş, biçimsiz ve tasvirsiz olanın önüne tasvirli ve çok biçimli olarak konmuştur.

Biri bunların içinde gizli güzelliği görebilirse, hepsinin gizemli, Tanrı'ya benzer ve bol teolojik ışıkla dolu olduğunu görür. Çünkü işaretlerin görünen yanının kendileri için çizildiğini sanmayalım. Onlar çoğunluğa söylenemez ve görülemez olan ilmin önüne, en kutsal şeyler kirli kimselerin eline kolayca geçmesin diye konmuştur. Bu şeyler yalnız kutsallığın gerçek âşıklarına, kutsal semboller karşısında bütün çocuksu hayali atanlara, nous'un basitliği ve seyir gücünün yatkınlığıyla sembollerin basit, tabiatüstü ve üstte duran hakikatine geçebilenlere açılır.

Şunu da düşünmek gerekir: Teologların geleneği iki türlüdür. Biri söylenemez ve gizemlidir, öteki açık ve daha bilinir. Biri sembolik ve ayine aittir, öteki felsefî ve ispatlayıcıdır. Söylenemez olan söylenenle iç içe geçmiştir. Biri ikna eder, söylenenlerin hakikatini bağlar; öteki iş görür, öğretilmemiş sırlarla kişiyi Tanrı'ya yerleştirir.

Bizim geleneğimizin ya da Kanun geleneğinin ayin yetkilileri de en kutsal

s560

καὶ κόλπους θεογονικοὺς ἐναγκαλιζομένους Θεοῦ Υἱὸν, σωματοπρεπῶς ἡμῖν ἐξυμνούσης, ἢ φυσικῶς ταῦτα διαπλαττούσης, καὶ δένδρα τινὰ, καὶ βλαστοὺς, καὶ ἄνθη, καὶ ῥίζας προβαλλομένης, ἢ πηγὰς ὑδάτων ἀναβλυζούσας, ἢ ἀπαυγασμάτων προαγωγικὰς φωτογονίας, ἢ ἄλλας τινὰς ὑπερουσίων θεολογιῶν ἐκφαντορικὰς ἱερογραφίας. Ἐπὶ δὲ τῶν νοητῶν τοῦ Θεοῦ προνοιῶν, ἢ δωρεῶν, ἢ ἐκφάνσεων, ἢ δυνάμεων, ἢ ἰδιοτήτων, ἢ λήξεων, ἢ μονῶν, ἢ προόδων, ἢ διακρίσεων, ἢ ἑνώσεων, ἀνδροπλαστίαν τῷ Θεῷ, καὶ θηρίων, καὶ ζώων ἄλλων, καὶ φυτῶν, καὶ λίθων ποικιλομορφίαν περιπλαττούσης· καὶ κόσμους αὐτῷ γυναικείους, ἢ βαρβαρικὰς ὁπλοποιίας περιτιθείσης· καὶ κεραμίαν, καὶ χωνευτήριον, ὡς ἂν βαναύσῳ τινὶ προστιθείσης· καὶ ἵππους αὐτῷ, καὶ ἅρματα, καὶ θρόνους ὑποστρωννύσης· καὶ δαῖτάς τινας ὀψοποιητικὰς ἐπισκευαζούσης, καὶ πεπωκότα, καὶ μεθύοντα, καὶ ὑπνώττοντα, καὶ κραιπαλῶντα διαπλαττούσης. Τί ἄν τις εἴποι τὰς ὀργὰς, τὰς λύπας, τοὺς παντοδαποὺς ὅρκους, τὰς μεταμελείας, τὰς ἀρὰς, τὰς μήνιδας, τὰ πολυειδῆ καὶ λοξὰ τῆς ἀμαρτίας τῶν ἐπαγγελιῶν σοφίσματα, τὴν ἐν τῇ Γενέσει γιγαντομαχίαν, καθ´ ἣν ἐπιβουλεύειν ἐκ φόβου λέγεται τοῖς δυνατοῖς ἐκείνοις ἀνδράσι, καὶ ταῦτα τὴν οἰκοδομὴν, οὐκ ἐπ´ ἀδικίᾳ τινῶν ἑτέρων, ἀλλ´ ὑπὲρ σωτηρίας τῆς ἑαυτῶν μεμηχανημένοις, καὶ τὸ συμβούλιον ἐκεῖνο τὸ κατ´ οὐρανὸν ἐπὶ δόλῳ καὶ ἀπάτῃ τοῦ Ἀχαὰβ σκευαζόμενον· καὶ τὰς τῶν ἀσμάτων προσύλους καὶ ἑταιρικὰς πολυπαθείας, καὶ ὅσα ἄλλα τῆς πάντα τολμώσης ἐστὶ θεοπλαστίας ἱερὰ συνθήματα φαινόμενα τῶν κρυφίων προβεβλημένα καὶ πεπληθυσμένα, καὶ μεριστὰ τῶν ἑνιαίων καὶ ἀμερίστων, καὶ τυπωτικὰ, καὶ πολύμορφα τῶν ἀμορφώτων καὶ ἀτυπώτων· ὧν εἴ τις ἰδεῖν δυνηθείη τὴν ἐντὸς ἀποκεκρυμμένην εὐπρέπειαν, εὑρήσει μυστικὰ καὶ θεοειδῆ πάντα, καὶ πολλοῦ τοῦ θεολογικοῦ φωτὸς ἐναπεπλησμένα. Μὴ γὰρ οἰώμεθα τὰ φαινόμενα τῶν συνθημάτων ὑπὲρ ἑαυτῶν ἀναπεπλάσθαι, προβεβλῆσθαι δὲ τῆς ἀποῤῥήτου καὶ ἀθεάτου τοῖς πολλοῖς ἐπιστήμης, ὡς μὴ τοῖς βεβήλοις εὐχείρωτα εἶναι τὰ πανίερα· μόνοις δὲ ἀνακαλύπτεσθαι τοῖς τῆς ὁσιότητος γνησίοις ἐρασταῖς, ὡς πᾶσαν τὴν παιδαριώδη φαντασίαν ἐπὶ τῶν ἱερῶν συμβόλων ἀποσκευαζομένοις, καὶ ἱκανοῖς διαβαίνειν ἀπλότητι νοῦ, καὶ θεωρητικῆς δυνάμεως ἐπιτηδειότητι, πρὸς τὴν ἀπλῆν, καὶ ὑπερφυῆ, καὶ ὑπεριδρυμένην τῶν συμβόλων ἀλήθειαν. Ἄλλως τε καὶ τοῦτο ἐννοῆσαι χρὴ, τὸ διττὴν εἶναι τὴν τῶν θεολόγων παράδοσιν, τὴν μὲν ἀπόῤῥητον καὶ μυστικὴν, τὴν δὲ ἐμφανῆ καὶ γνωριμωτέραν· καὶ τὴν μὲν συμβολικὴν καὶ τελεστικὴν, τὴν δὲ φιλόσοφον καὶ ἀποδεικτικὴν, καὶ συμπέπλεκται τῷ ῥητῷ τὸ ἄῤῥητον. Καὶ τὸ μὲν πείθει καὶ καταδεῖται τῶν λεγομένων τὴν ἀλήθειαν, τὸ δὲ δρᾷ καὶ ἐνιδρύει τῷ Θεῷ ταῖς ἀδιδάκτοις μυσταγωγίαις. Καὶ μὴν οὐδὲ κατὰ τὰς τῶν ἁγιωτάτων

s561sırların ayinlerinde Tanrı'ya yaraşır sembollerden uzak durmamışlardır. En kutsal meleklerin de ilahî şeyleri bilmecelerle gizemli bir şekilde getirdiklerini görürüz; İsa'nın kendisi de benzetmelerle teoloji yapmış, Tanrısal işleyen sırları, sembolik bir sofrayla aktarmıştır. Kutsalların Kutsalı'nın çoğunluktan lekesiz korunması yerindeydi. Bölünmez ve bölünmüş olan insan hayatının da ilahî bilgilerle, kendine yaraşır şekilde aydınlanması gerekiyordu. Ruhun tutkudan uzak yanı, Tanrı'ya benzer heykellerin basit ve en içteki seyirlerine ayrılmalıdır; tutkulu yanı ise, yaratılışına uygun olarak, önceden hazırlanmış sembolik tasvirlerle bakım görmeli ve en ilahî seyirlere uzatılmalıdır. Bu perdeler ona akrabadır. Nitekim örtüsüz, açık teolojiyi dinlemiş olanlar bile kendi içlerinde, söylenen teolojiyi anlamalarını yönlendiren bir tasvir kurarlar.

Görünen her şeyin kozmik yapısı da, Pavlus'un ve hakikî sözün dediği gibi, Tanrı'nın görünmez şeylerinin önüne konmuştur. Bu yüzden teologlar kimi şeyleri toplumsal ve kanuni olarak, kimilerini arındırıcı ve lekesiz olarak, kimilerini insanca ve orta olarak, kimilerini evren-üstü ve yetkinleştirici olarak ele alırlar. Bazen görünen kanunlarla, bazen görünmez kurallarla, ele alınan kutsal yazılara, nous'lara ve ruhlara uygun şekilde yaparlar bunu. Çünkü önlerindeki sözün tamamı, baştan başa, çıplak bir tarih değil, hayat veren bir yetkinleşmedir.

Öyleyse bizim de, halkın kanısı yerine, kutsal sembollerin içine kutsallığa yaraşır şekilde geçmemiz, onları küçümsememiz gerekir. Çünkü onlar ilahî mühürlerin çocukları ve baskılarıdır, söylenemez ve tabiatüstü seyirlerin açık suretleridir. Yalnız ousia-üstü ışıklar, düşünülür şeyler ve kısacası ilahî şeyler tasvirli sembollerle süslenmez; örneğin ousia-üstü Tanrı'ya ateş denir, Tanrı'nın düşünülür sözlerine ateşte yanmış denir. Düşünülür ve düşünen meleklerin Tanrı'ya benzer dizilişleri de türlü, çok biçimli ve ateşten şekillerle çizilir.

Aynı ateş sureti, kavrayışın üstündeki Tanrı hakkında bir türlü, onun düşünülür inayetleri ya da sözleri hakkında başka türlü, melekler hakkında başka türlü anlaşılmalıdır. Biri sebep bakımından, biri varoluş bakımından, biri pay alma bakımından, ötekiler başka şekillerde; bunların seyri ve ilmî düzeni bunu sınırlar. Kutsal sembolleri rastgele karıştırmamalı,

s561

μυστηρίων τελετὰς, οἱ τῆς καθ´ ἡμᾶς, ἢ τῆς νομικῆς παραδόσεως ἱερομύσται, τῶν θεοπρεπῶν ἀπέσχοντο συμβόλων· ἀλλὰ καὶ τοὺς πανιερωτάτους ἀγγέλους δι´ αἰνιγμάτων τὰ θεῖα μυστικῶς προάγοντας ὁρῶμεν, καὶ αὐτὸν Ἰησοῦν ἐν παραβολαῖς θεολογοῦντα, καὶ τὰ θεουργὰ μυστήρια παραδιδόντα διὰ τυπικῆς τραπεζώσεως. Καὶ γὰρ ἦν εἰκὸς, οὐ μόνον ἄχραντα τοῖς πολλοῖς ἀποσεσῶσθαι τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ἀνθρωπίνην ζωὴν ἀμέριστον ἅμα καὶ μεριστὴν ὑπάρχουσαν, οἰκείως ἑαυτῇ τὰς θείας ἐλλάμπεσθαι γνώσεις· καὶ τὸ μὲν ἀπαθὲς τῆς ψυχῆς, εἰς τὰ ἁπλὰ καὶ ἐνδότατα τῶν θεοειδῶν ἀγαλμάτων ἀφορίσαι θεάματα· τὸ παθητικὸν δὲ αὐτῆς, συμφυῶς θεραπεύειν ἅμα καὶ ἀνατείνειν ἐπὶ τὰ θειότατα, τοῖς προμεμηχανημένοις τῶν τυπικῶν συμβόλων ἀναπλασμοῖς, ὡς συγγενῆ τὰ τοιαῦτα πέφυκε παραπετάσματα, καὶ δηλοῦσιν ὅσοι, καὶ προκαλυμμάτων ἐκτὸς θεολογίας σαφοῦς ἀκηκοότες, ἐν ἑαυτοῖς ἀναπλάττουσι τύπον τινὰ πρὸς τὴν νόησιν αὐτοὺς τῆς εἰρημένης θεολογίας χειραγωγοῦντα. Καὶ αὐτὴ δὲ τοῦ φαινομένου παντὸς ἡ κοσμουργία τῶν ἀοράτων τοῦ Θεοῦ προβέβληται, καθάπερ φησὶ Παῦλός τε καὶ ὁ ἀληθὴς λόγος. Διὸ καὶ οἱ θεολόγοι τὰ μὲν πολιτικῶς καὶ ἐννόμως ἐπισκοποῦσι, τὰ δὲ καθαρτικῶς καὶ ἀχράντως, καὶ τὰ μὲν ἀνθρωπικῶς καὶ μέσως, τὰ δὲ ὑπερκοσμίως καὶ τελεσιουργικῶς. Καὶ τοτὲ μὲν ἀπὸ τῶν νόμων τῶν φαινομένων, τοτὲ δὲ ἀπὸ τῶν ἀφανῶν θεσμῶν κατὰ τὸ προσῆκον τοῖς ὑποκειμένοις ἱεροῖς γράμμασι καὶ νοῖς καὶ ψυχαῖς· οὐ γὰρ ἱστορίαν ψιλὴν, ἀλλὰ ζωτικὴν ἔχει τελείωσιν ὁ προκείμενος αὐτοῖς ἅπας τε καὶ διὰ πάντων λόγος. Χρὴ τοίνυν καὶ ἡμᾶς, ἀντὶ τῆς δημώδους περὶ αὐτῶν ὑπολήψεως, εἴσω τῶν ἱερῶν συμβόλων ἱεροπρεπῶς διαβαίνειν, καὶ μηδὲ ἀτιμάζειν αὐτὰ, τῶν θείων ὄντα χαρακτήρων ἔκγονα καὶ ἀποτυπώματα, καὶ εἰκόνας ἐμφανεῖς τῶν ἀποῤῥήτων καὶ ὑπερφυῶν θεαμάτων. Καὶ γὰρ οὐ μόνον τὰ ὑπερούσια φῶτα, καὶ τὰ νοητὰ, καὶ ἁπλῶς τὰ θεῖα τοῖς τυπωτικοῖς διαποικίλλεται συμβόλοις, ὡς πῦρ ὁ ὑπερούσιος Θεὸς λεγόμενος, καὶ τὰ νοητὰ τοῦ Θεοῦ λόγια πεπυρωμένα· προσέτι δὲ καὶ τῶν νοητῶν ἅμα καὶ νοερῶν ἀγγέλων οἱ θεοειδεῖς διάκοσμοι ποικίλαις μορφαῖς διαγράφονται καὶ πολυειδέσι, καὶ ἐμπυρίοις σχηματισμοῖς. Καὶ ἄλλως τὴν αὐτὴν τοῦ πυρὸς εἰκόνα κατὰ τοῦ ὑπὲρ νόησιν Θεοῦ λεγομένην ἐκλαβεῖν· ἄλλως δὲ κατὰ τῶν νοητῶν αὐτοῦ προνοιῶν ἢ λόγων· καὶ ἄλλως ἐπὶ τῶν ἀγγέλων. Καὶ τὴν μὲν κατ´ αἰτίαν, τὴν δὲ καθ´ ὕπαρξιν, τὴν δὲ κατὰ μέθεξιν, καὶ ἄλλα ἄλλως, ὡς ἡ κατ´ αὐτὰ θεωρία καὶ ἐπιστημονικὴ διάταξις ὁροθετεῖ. Καὶ μὴ ὡς ἔτυχε τὰ ἱερὰ σύμβολα συμφύρειν,

s562onların ifade ettikleri sebeplere, varoluşlara, güçlere, düzenlere ve mertebelere uygun olarak açıklamalıyız. Ama gereğinden fazla yazmayalım; sizin öne sürdüğünüz araştırmaya geçmek gerekir.

Şunu söylüyoruz: Her yiyecek beslenenleri yetkinleştirir; yetkinsizliklerini ve eksikliklerini doldurur, zayıflıklarını iyileştirir, hayatlarını korur, canlandırır ve yeniler, onlara hayat dolu bir esenlik verir. Kısacası acı vereni ve eksik olanı kovar, sevinç ve yetkinlik verir.

Dolayısıyla bilgelik-üstü ve iyi Bilgelik Kutsal Sözler'de haklı olarak şöyle övülür: Gizemli bir kâse kurar, kutsal içkisini döker, daha önce de katı yiyecekler koyar, muhtaç olanları yüksek bir duyuruyla, iyiliğe yaraşır şekilde kendisi çağırır. İlahî Bilgelik iki türlü yiyecek koyar: biri katı ve kalıcı, öteki sıvı ve dökülen; inayetli iyiliklerini de kâse içinde verir.

Yuvarlak ve açık olan kâse, açılan ve her şeyin çevresini dolaşan, başlangıçsız ve sonsuz, her şeye yönelen inayetin sembolü olsun. Ama inayet her şeye çıkarken kendi içinde kalır, hareketsiz aynılıkta durur, kendinden hiç ayrılmadan yerleşmiş kalır; kâse de kalıcı ve sarsılmaz bir şekilde durur. Bilgeliğin kendine bir ev kurduğu, orada katı yiyecekleri, içkileri ve kâseyi koyduğu söylenir. Böylece ilahî şeyleri Tanrı'ya yaraşır şekilde anlayanlar için şu açık olur: Her şeyin var olmasının ve iyi var olmasının sebebi olan, yetkin inayettir; her şeye çıkar, her şeyin içinde olur, her şeyi kuşatır. Yine de aşkınlıkla kendi içinde aynı kalır, hiçbir şey hiçbir şeyde hiçbir bakımdan değildir; her şeyden ayrıdır, kendi kendinde aynı şekilde ve ezelî olarak var olur, durur ve kalır, hep aynı ve aynı şekilde bulunur. Hiçbir zaman kendinin dışına çıkmaz, kendi oturağını, hareketsiz kalışını ve ocağını bırakmaz; kendi içinde bütün ve yetkin inayetleri iyilikle işler, her şeye çıkar ve kendi üzerinde kalır, hem durur hem hareket eder, ne durur ne hareket eder. Şöyle denebilir: İnayetli etkinliklerini kalıcılıkta, kalıcılığını inayet etmekte, aynı anda tabiatıyla ve tabiatüstü olarak taşıyan

s562

ἀλλὰ προσηκόντως αὐτὰ ταῖς αἰτίαις, ἢ ταῖς ὑπάρξεσιν, ἢ ταῖς δυνάμεσιν, ἢ ταῖς τάξεσιν, ἢ ταῖς ἀξίαις ἀναπτύσσειν, ὧν καὶ ἔστιν ἐκφαντορικὰ συνθήματα. Καὶ ὅπως μὴ πέρα τοῦ δέοντος ἐπιστέλλοιμεν, ἐπ´ αὐτὴν ἤδη τὴν προτεθεῖσαν ὑφ´ ὑμῶν ζήτησιν ἱτέον. Καὶ λέγομεν, ὅτι πᾶσα τροφὴ τελεσιουργός ἐστι τῶν τρεφομένων, τὴν ἀτέλειαν αὐτῶν καὶ τὴν ἔνδειαν ἀποπληροῦσα, καὶ τὸ ἀσθενὲς θεραπεύουσα, καὶ τὴν ζωὴν αὐτῶν φρουροῦσα, καὶ ἀναθάλλειν ποιοῦσα, καὶ ἀνανεάζουσα, καὶ ζωτικὴν αὐτοῖς εὐπάθειαν δωρουμένη, καὶ ἁπλῶς τοῦ ἀνιῶντος καὶ τοῦ ἀτελοῦς ἐλάτειρα, καὶ τῆς εὐφροσύνης αὐτῶν καὶ τῆς τελειότητος χορηγός. Καλῶς οὖν ἡ ὑπέρσοφος καὶ ἀγαθὴ σοφία πρὸς τῶν λογίων ὑμνεῖται, κρατῆρα μυστικὸν ἱστῶσα, καὶ τὸ ἱερὸν αὐτοῦ πόμα προχέουσα, μᾶλλον δὲ πρὸ τούτων τὰς στερεὰς τροφὰς προτιθεῖσα, καὶ μετὰ ὑψηλοῦ κηρύγματος αὐτὴ τοὺς δεομένους αὐτῆς ἀγαθοπρεπῶς ἐπικαλουμένη⟦?⟧. Διττὴν οὖν τὴν τροφὴν ἡ θεία σοφία προτίθησι, τὴν μὲν στερεὰν καὶ μόνιμον, τὴν δὲ ὑγρὰν καὶ προχεομένην· καὶ ἐπὶ κρατῆρι χορηγεῖ τὰς προνοητικὰς αὐτῆς ἀγαθότητας. Ὁ μὲν οὖν κρατὴρ, περιφερὴς ὤν καὶ ἀναπεπταμένος, σύμβολον ἔστω τῆς ἀνηπλωμένης ἄμα καὶ ἐπὶ πάντα περιπορευομένης ἀνάρχου καὶ ἀτελευτήτου τῶν ὅλων προνοίας. Πλὴν ἐπειδὴ καὶ ἐπὶ πάντα προϊοῦσα, μένει ἐν ἑαυτῇ καὶ ἕστηκεν ἐν ἀκινήτῳ ταὐτότητι, καὶ παντελῶς ἀνεκφοιτήτῳ ἑαυτῆς ἱδρυμένη, μονίμως καὶ ἀραρότως αὐτός τε ὁ κρατὴρ ἕστηκεν. Οἰκοδομοῦσα δὲ καὶ ἡ σοφία οἶκον ἑαυτῇ λέγεται, καὶ ἐν αὐτῷ καὶ τὰς στερεὰς τροφὰς, καὶ τὰ πόματα, καὶ τὸν κρατῆρα προτιθεμένη, ὡς εἶναι τοῖς τὰ θεῖα θεοπρεπῶς συμβάλλουσι δῆλον, ὅτι καὶ πρόνοια παντελής ἐστιν ὁ τοῦ εἶναι καὶ τοῦ εὖ εἶναι τὰ πάντα αἴτιος, καὶ ἐπὶ πάντα πρόεισι, καὶ ἐν τῷ παντὶ γίγνεται, καὶ περιέχει τὰ πάντα, καὶ αὖθις ὁ αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ καθ´ ὑπεροχὴν, οὐδὲν ἐν οὐδενὶ κατ´ οὐδέν ἐστιν· ἀλλ´ ἐξῄρηται τῶν ὅλων, αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ ταὐτῶς καὶ ἀϊδίως ὢν, καὶ ἑστηκὼς καὶ μένων, καὶ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχων, καὶ οὐδαμῶς ἔξω αὐτοῦ γιγνόμενος, οὐδὲ τῆς οἰκείας ἕδρας καὶ ἀκινήτου μονῆς καὶ ἑστίας ἀπολειπόμενος· ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τὰς ὅλας καὶ παντελεῖς προνοίας ἀγαθουργῶν, καὶ προϊὼν ἐπὶ πάντα, καὶ μένων ἐφ´ ἑαυτοῦ, καὶ ἑστὼς ἀεὶ καὶ κινούμενος, καὶ οὔτε ἑστὼς, οὔτε κινούμενος, ἀλλ´ ὡς ἄν τις φαίη τὰς προνοητικὰς ἐνεργείας ἐν τῇ μονιμότητι, καὶ τὴν μονὴν ἐν τῷ προνοεῖν, συμφυῶς ἄμα καὶ ὑπερφυῶς ἔχων

s563olarak övülür.

Katı yiyeceğin zihnî ve kalıcı yetkinliğin ve aynılığın işaretini taşıdığını düşünüyorum. O düşünen duyu organları, ilahî şeylerden bu yetkinlikle, duran, güçlü, birleşik ve bölünmez bilgiye göre pay alırlar; en ilahî Pavlus bunları Bilgelik'ten alarak gerçekten katı yiyeceği verir. Sıvı olan ise yayılan ve her şeye gitmeye koşan akışın işaretidir: Çeşitli, çok ve parçalı şeyler aracılığıyla, beslenenleri kendilerine uygun bir iyilikle basit ve sarsılmaz Tanrı bilgisine götürür.

Bu yüzden ilahî ve düşünülür sözler, çiye ve suya, süte, şaraba ve bala benzetilir: Suda olduğu gibi hayat doğuran, sütte olduğu gibi büyüten, şarapta olduğu gibi canlandıran, balda olduğu gibi arındıran ve koruyan bir güçleri vardır. Çünkü ilahî Bilgelik yaklaşanlara bunları bağışlar, onlara cömert ve tükenmez ziyafetlerin akışını sağlar ve taşırır. Gerçekten ziyafet vermek budur. Bu yüzden hayat veren, büyüten, yenileyen ve yetkinleştiren diye övülür.

Ziyafetin bu kutsal açıklamasına göre, her iyiliğin sebebi Tanrı'nın da sarhoş olduğu söylenir; çünkü ziyafetinin, daha doğrusu Tanrı'nın esenliğinin, kavrayışı aşan taşkın, yetkin ve söylenemez ölçüsüzlüğü böyledir. Bizde sarhoşluk kötü anlamda ölçüsüz bir doluluk, nous'un ve aklın kendinden çıkmasıdır. Tanrı'da ise sarhoşluğu iyi anlamda, onda sebep olarak önceden var olan her iyiliğin taşkın ölçüsüzlüğü olarak düşünmek gerekir. Sarhoşluğu izleyen akıldan çıkışı da, Tanrı'nın kavrayışı aşan aşkınlığı olarak anlamalıyız. O bununla düşünmekten ayrıdır, düşünmenin, düşünülmenin ve varlığın kendisinin üstündedir. Kısacası Tanrı, bütün iyiliklerle aynı anda dolu ve onların aşırılığıyla kendinden çıkmıştır; çünkü onların hepsiyle aynı anda taşkın doludur, her ölçüsüzlüğün aşırılığıdır, yine her şeyin dışında ve ötesinde yerleşmiştir.

Buradan yola çıkarak Tanrı'nın krallığındaki kutsalların sofralarını da aynı şekilde anlayacağız. "Kral gelip onları sofraya oturtacak ve onlara hizmet edecek" der. Bunlar kutsalların ilahî iyilikler üzerindeki ortak ve uzlaşmalı paylaşımını, "göklerde yazılı ilk doğanlar Kilisesi"ni, her iyilikle yetkinleşmiş ve her iyilikle dolmuş doğruların ruhlarını gösterir. Oturtulmayı da çok emeklerin dinlencesi,

s563

ὑμνεῖται. Τὴν μὲν οὖν στερεὰν τροφὴν, σύνθημα φέρειν οἴομαι τῆς νοερᾶς καὶ μονίμου τελειότητος καὶ ταὐτότητος, καθ´ ἣν τὰ θεῖα κατὰ ἑστῶσαν καὶ δυνατὴν καὶ ἑνιαίαν καὶ ἀδιαίρετον γνῶσιν μετέχεται πρὸς τῶν νοερῶν αἰσθητηρίων ἐκείνων, οἷς ὁ θειότατος Παῦλος ἐκ τῆς σοφίας εἰληφώς, τῆς ὄντως στερεᾶς τροφῆς μεταδίδωσι. Τὴν δὲ ὑγρὰν, τῆς διαχυτικῆς ἄμα καὶ ἐπὶ πάντα προϊέναι σπευδούσης ἐπιῤῥοῆς, καὶ ἔτι διὰ ποικίλων καὶ πολλῶν καὶ μεριστῶν, ἐπὶ τὴν ἁπλῆν καὶ ἀτρεμῆ θεογνωσίαν τοὺς τρεφομένους οἰκείως αὐτοῖς ἀγαθότητι χειραγωγούσης. Διὸ καὶ δρόσῳ καὶ ὕδατι τὰ θεῖα καὶ νοητὰ λόγια, καὶ γάλακτι, καὶ οἵνῳ καὶ μέλιτι παρεικάζεται, διὰ τὴν ζωογόνον αὐτῶν ὡς ἐν ὕδατι δύναμιν, καὶ αὐξητικὴν ὡς ἐν γάλακτι, καὶ ἀναζωτικὴν ὡς ἐν οἵνῳ, καὶ καθαρτικὴν ἅμα καὶ φρουρητικὴν ὡς ἐν μέλιτι· ταῦτα γὰρ ἡ θεία σοφία δωρεῖται τοῖς προσιοῦσιν ἀφθόνων αὐτοῖς, καὶ ἀνεκλείπτων εὐωχιῶν ἐπιῤῥοὴν χορηγοῦσα καὶ ὑπερβλύζουσα. Τοῦτο δὴ τὸ ἀληθῶς εὐωχεῖν· καὶ διὰ ταῦτα ζωοποιὸς ἅμα καὶ κουροτρόφος, καὶ ἀνανεωτικὴ, καὶ τελεσιουργὸς ὑμνουμένη. Κατὰ ταύτην δὲ τὴν ἱερὰν τῆς εὐωχίας ἀνάπτυξιν καὶ αὐτὸς ὁ πάντων ἀγαθῶν αἴτιος Θεὸς μεθύειν λέγεται, διὰ τὴν ὑπερπλήρη καὶ ὑπὲρ νόησιν τῆς εὐωχίας, ἢ κυριώτερον εἰπεῖν, εὐεξίας τοῦ Θεοῦ παντελῆ καὶ ἄφατον ἀμετρίαν. Ὡς γὰρ ἐφ´ ἡμῶν κατὰ τὸ χεῖρον ἡ μέθη καὶ ἀσύμμετρος ἀποπλήρωσίς ἐστι, καὶ νοῦ καὶ φρενῶν ἔκστασις· οὕτω κατὰ τὸ κρεῖττον ἐπὶ Θεοῦ τὴν μέθην οὐκ ἄλλο τι χρὴ διανοεῖσθαι παρὰ τὴν ὑπερπλήρη κατ´ αἰτίαν προοῦσαν ἐν αὐτῷ πάντων τῶν ἀγαθῶν ἀμετρίαν. Ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπακολουθοῦσαν τῇ μέθῃ τοῦ φρονεῖν ἔκστασιν, τὴν ὑπεροχὴν τοῦ Θεοῦ τὴν ὑπὲρ νόησιν οἰητέον, καθ´ ἣν ἐξήρηται τοῦ νοεῖν ὑπὲρ τὸ νοεῖν ὢν, καὶ ὑπὲρ τὸ νοεῖσθαι, καὶ ὑπὲρ αὐτὸ τὸ εἶναι, καὶ ἁπλῶς ἀπάντων ὅσα ἐστὶν ἀγαθὰ μεμεθυσμένος ἄμα καὶ ἐξεστηκώς ἐστιν ὁ Θεὸς, ὡς πάντων αὐτῶν ἅμα καὶ ὑπερπλήρης ὤν, ἀμετρίας πάσης ὑπερβολὴ, καὶ αὖθις ἔξω καὶ ἐπέκεινα τῶν ὅλων ἀνωκισμένος· ἀπὸ δὴ τούτων ὁρμώμενοι, καὶ τὰ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ τῶν ὁσίων συμπόσια κατὰ τὸν αὐτὸν ἐκληψόμεθα τρόπον. Παρελθὼν γάρ φησιν, αὐτὸς ὁ βασιλεὺς ἀνακλινεῖ αὐτοὺς, καὶ αὐτὸς διακονήσει αὐτοῖς· ἐμφαίνει δὲ ταῦτα κοινήν τινα καὶ ὁμονοητικὴν τῶν ἁγίων ἐπὶ τοῖς θείοις ἀγαθοῖς κοινωνίαν, καὶ Ἐκκλησίαν πρωτοτόκων ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς, καὶ πνεύματα δικαίων πᾶσιν ἀγαθοῖς τετελειωμένα, καὶ πάντων ἀγαθῶν ἀποπεπλησμένα. Καὶ τὴν ἀνάκλισιν ἀνάπαυλαν οἰόμεθα

s564zarar görmeyen hayat, ışıkta ve yaşayanlar ülkesinde Tanrı'yla dolu yaşayış, her kutsal esenlikle dolu olma, çeşit çeşit mübarek iyiliklerin cömert bağışı olarak anlıyoruz. Bu bağışla her sevinçle dolarlar, çünkü onları sevindiren, oturtan, onlara hizmet eden, ebedî dinlenmeyi bağışlayan, güzel şeylerin doluluğunu dağıtan ve döken İsa'dır.

Biliyorum, Tanrı'nın uykusunun ve uyanışının da açıklanmasını isteyeceksin. İlahî uykunun, Tanrı'nın inayet ettiklerinden ayrı ve ortaksız oluşu, uyanışın da eğitime ya da kurtuluşa muhtaç olanlara inayet etmek için gösterdiği dikkat olduğunu söylediğimizde, başka teolojik sembollere geçeceksin. Bu yüzden aynı şeyleri aynı kimselere dönüp dolaştırarak başka bir şey söylüyor görünmeyi gereksiz sayıyoruz; ayrıca sizin de iyi şeylere uyduğunuzu bildiğimiz için, mektubu burada bitiriyoruz. Sanırım yazılarımızda borçlu olduğumuz şeylerden daha fazlasını da koyduk.

Size bütün Sembolik Teoloji'mizi gönderiyoruz. Orada bilgeliğin evi ile birlikte yedi sütununun açıklandığını, katı yiyeceğinin kurbanlara ve ekmeklere ayrıldığını, şarabın karışımının ne olduğunu, Tanrı'nın sarhoşluğundan doğan baş dönmesinin ne olduğunu göreceksin. Şimdi söylenenler de orada daha geniş açıklanmıştır. Sanırım o, bütün sembolik anlatıların iyi bir bulucusudur, Kutsal Sözler'in kutsal gelenekleriyle ve hakikatleriyle uyuşur.

s564

τῶν πολλῶν πόνων, καὶ ζωὴν ἁπήμονα, καὶ πολιτείαν ἔνθεον, ἐν φωτὶ καὶ χώρᾳ ζώντων, ἀπάσης εὐπαθείας ἱερᾶς ἀναπεπλησμένην, καὶ παντοδαπῶν καὶ μακαρίων ἀγαθῶν ἄφθονον χορηγίαν, καθ´ ἣν εὐφροσύνης ἁπάσης ἀναπίμπλανται, τούτου δὴ τοῦ εὐφραίνοντος Ἰησοῦ καὶ ἀνακλίνοντος αὐτοὺς, καὶ διακονοῦντος, καὶ τὴν αἰωνίαν ἀνάπαυλαν δωρουμένου, καὶ τὴν ἀποπλήρωσιν τῶν καλῶν διανέμοντος ἄμα καὶ ἐπιῤῥέοντος. ⟦Καὶ οἶδα, ὅτι ἀξιώσεις καὶ τὸν⟧⟦?⟧ ὕπνον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν ἐγρήγορσιν ἀναπτυχθῆναι· καὶ ὅταν φῶμεν, θεῖον ὕπνον εἶναι τὸ ἐξῃρημένον τοῦ Θεοῦ καὶ ἀκοινώνητον ἀπὸ τῶν προνοουμένων· ἐγρήγορσιν δὲ, τὴν εἰς τὸ προνοεῖν αὐτοῦ τῶν παιδείας ἢ σωτηρίας δεομένων προσοχὴν, ἐπ´ ἄλλα θεολογικὰ σύμβολα μετελεύσῃ. Διὸ καὶ περιττὸν οἰηθέντες εἶναι τὸ, τὰ αὐτὰ τοῖς αὐτοῖς ἐπανακυκλοῦντας, ἕτερα δοκεῖν λέγειν, ἅμα δὲ καὶ ὑμῖν εἰς τὰ καλὰ πείθεσθαι συνεγνωκότες, τὰ μὲν τῆς ἐπιστολῆς ἄχρι τῶν εἰρημένων ἀποπαύομεν, ἐκτεθεικότες, ὡς οἶμαι, καὶ περιττὰ τῶν ἐν τοῖς ἡμετέροις γράμμασιν ὠφλημένων. Αὐτὴν δὲ ὅλην ὑμῖν τὴν συμβολικὴν θεολογίαν ἀποστέλλομεν, καθ´ ἣν εὑρήσεις μετὰ τοῦ τῆς σοφίας οἴκου καὶ τοὺς στύλους τοὺς ἑπτὰ διηυκρινημένους, καὶ τὴν στερεὰν αὐτῆς τροφὴν, εἰς θύματα καὶ ἄρτους διῃρημένην· καὶ τίς ἡ τοῦ οἵνου κρᾶσις, αὖθίς τε, τίς ἡ ἀπὸ τῆς μέθης τοῦ Θεοῦ κραιπάλη, καὶ αὐτὰ δὲ τὰ νῦν εἰρημένα, διεξοδικώτερον ἐν αὐτῇ διήρθρωται. Καὶ ἔστιν, ὡς οἶμαι, πασῶν τῶν συμβολικῶν εὑρέτις ἀγαθὴ, καὶ συμβαίνουσα ταῖς τῶν λογίων ἱεραῖς παραδόσεσι καὶ ἀληθείαις.

s56610. Mektup (Patmos'ta Sürgündeki Teolog, Elçi ve Müjdeci Yuhanna'ya)

Ey sevgili, kutsal ruhunu selamlıyorum; bu, sana çoğunluktan daha özel bir hitabımdır. Selam sana, ey gerçekten sevilen, gerçekten sevilmeye ve özlenmeye değer olan tarafından pek sevilen! Mesih hakikati söylediyse, adil olmayanların öğrencileri şehirlerden sürmesi, kendilerine layıklarını vermesi, kirli olanların kutsallardan ayrılıp uzaklaşması şaşılacak bir şey mi? Gerçekten görünenler görünmeyenlerin açık suretleridir. Çünkü gelecek çağlarda da onun adil ayırmalarının sebebi Tanrı olmayacak, kendilerini Tanrı'dan büsbütün ayıranlar olacaktır. Tıpkı ötekileri daha buradan Tanrı'yla birlikte olurken gördüğümüz gibi: Onlar hakikatin âşıkları olarak maddî şeylere bağlılıktan uzaklaşır, bütün kötülüklerden tam bir hürlük içinde ve ilahî aşkla bütün iyilikleri severler; barışı sever, kutsallığa daha bu hayattan başlarlar, insanlar arasında melek gibi, her türlü tutkusuzluk, ilahî ad, iyilik ve öbür iyiliklerle yaşarlar.

Size gelince, sizin acı çektiğinizi düşünecek kadar delirmem asla. Bedenin acılarını bile yalnız yargılamakla hissettiğine inanıyorum. Size haksızlık edenleri, Müjde'nin güneşini sınırladıklarını yanlış olarak sananları haklı olarak suçluyorum; yine de diliyorum ki kendilerine yaptıklarından vazgeçip İyi'ye dönsünler, sizi kendilerine çeksinler, ışıktan pay alsınlar. Bizi ise bunun tersi bile Yuhanna'nın her şeyi aydınlatan ışınından yoksun bırakmaz;

s566

Προσαγορεύω σε τὴν ἱερὰν ψυχὴν, ἠγαπημένε, καὶ ἔστι μοι τοῦτο πρὸς σὲ παρὰ τοὺς πολλοὺς ἰδιαίτερον. Χαῖρε ἀληθῶς ἠγαπημένε, τῷ ὄντως ἐραστῷ καὶ ἐφετῷ καὶ ἀγαπητῷ λίαν ἠγαπημένε. Τί θαυμαστὸν εἰ Χριστὸς ἀληθεύει, καὶ τοὺς μαθητὰς οἱ ἄδικοι τῶν πόλεων ἐξελαύνουσιν, αὐτοὶ τὰ κατ´ ἀξίαν ἑαυτοῖς ἀπονέμοντες, καὶ τῶν ἁγίων οἱ ἐναγεῖς ἀποδιαστελλόμενοι καὶ ἀποφοιτῶντες; Ἀληθῶς ἐμφανεῖς εἰκόνες εἰσὶ τὰ ὁρατὰ τῶν ἀοράτων· οὐδὲ γὰρ ἐν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις αἴτιος ἔσται τῶν ἐξ αὐτοῦ δικαίων ἀφορισμῶν ὁ Θεὸς, ἀλλ´ οἱ τοῦ Θεοῦ παντελῶς ἑαυτοὺς ἀφορίσαντες· ὥσπερ καὶ θατέρους ὁρῶμεν ἐντεῦθεν ἤδη μετὰ τοῦ Θεοῦ γιγνομένους, ἐπειδὴ ἀληθείας ὄντες ἐρασταὶ, τῆς προσπαθείας μὲν ἀναχωροῦσι τῶν ὑλικῶν, ἐν πάσῃ δὲ πάντων κακῶν ἐλευθερίᾳ καὶ ἔρωτι θείῳ τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων εἰρήνην ἀγαπῶσι, καὶ τὸν ἁγιασμὸν κἀκ τῆς παρούσης ζωῆς ἀπάρχονται τῆς μελλούσης ἀγγελοπρεπῶς ἐν μέσῳ ἀνθρώπων ἐμπολιτευόμενοι, σὺν ἀπαθείᾳ πάσῃ, καὶ θεωνυμίᾳ, καὶ ἀγαθότητι, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀγαθοῖς. Ὑμᾶς μὲν οὖν, οὐκ ἄν ποτε οὕτω μανείην, ὡς ἡγήσασθαί τι πάσχειν· ἀλλὰ καὶ τὰ σώματος πάθη κατὰ μόνον τὸ κρίνειν αὐτὰ διαισθάνεσθαι πιστεύω. Τοὺς δὲ ἀδικοῦντας ὑμᾶς καὶ περιορίζειν οἰομένους, οὐκ ὀρθῶς τοῦ Εὐαγγελίου τὸν ἥλιον ἐνδίκως αἰτιώμενος, εὔχομαι τούτων ἀφεμένους, ὧν ἐφ´ ἑαυτοὺς δρῶσιν, ἐπὶ τἀγαθὸν τραπέσθαι, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ὑμᾶς ἐφελκύσασθαι, καὶ μεταλαβεῖν τοῦ φωτός. Ἡμᾶς δὲ οὐδὲ τοὐναντίον ἀποστερήσει τῆς Ἰωάννου

s567şimdi senin hakikî teolojini anarak ve yenileyerek ona kavuşacağız, biraz sonra da, cüretkârca olsa da söyleyeyim, sizinle birleşeceğiz. Tanrı'dan öğrendiğim, sana önceden bildirdiğim şeyleri söylerken kesinlikle güvenilirim: Patmos'taki zindandan bırakılacaksın, Asya toprağına döneceksin, orada iyi Tanrı'nın taklitlerini yapacak ve onları senden sonrakilere aktaracaksın.

s567

παμφαοῦς ἀκτῖνος, νῦν μὲν ἐντευξομένους τῇ μνήμῃ καὶ ἀνανεώσει τῆς σῆς ἀληθοῦς θεολογίας, μικρῶν δὲ ὕστερον, ἐρῶ γὰρ, εἰ καὶ τολμηρόν, ὑμῖν αὐτοῖς ἑνωθησομένους. Ἀξιόπιστος δὲ πάντως εἰμὶ τὰ προεγνωσμένα σοι ἐκ Θεοῦ, καὶ μαθὼν καὶ λέγων, ὅτι καὶ τῆς ἐν Πάτμῳ φυλακῆς ἀφεθήσῃ, καὶ εἰς τὴν Ἀσιάτιδα γῆν ἐπανήξεις, καὶ δράσεις ἐκεῖ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ μιμήματα, καὶ τοῖς μετὰ σὲ παραδώσεις.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…