İçeriğe geç
Porphyrios

Porphyrios

Pythagoras'ın Hayatı

Πυθαγόρου βίος

1... Yazarların çoğu onun Mnesarkhos'un oğlu olduğunda birleşir; ama Mnesarkhos'un soyu konusunda görüşler ayrılır. Kimileri onun Samoslu olduğunu söyler; Kleanthes ise Mitolojik Anlatılar'ın beşinci kitabında, Suriye'deki Tyros'tan bir Suriyeli olduğunu söyler. Samoslular kıtlığa düştüğünde Mnesarkhos ticaret için adaya buğdayla gelmiş, buğdayı satmış ve bunun üzerine vatandaşlıkla onurlandırılmış. Pythagoras çocukluğundan beri her türlü öğrenmeye yatkın olduğundan Mnesarkhos onu Tyros'a götürmüş; orada Khaldaioslarla tanıştırıp onların bilgisinden bolca pay almasını sağlamış. Pythagoras oradan İonia'ya dönünce önce Syroslu Pherekydes'le, ardından Samos'ta artık yaşlanmakta olan, Kreophylos soyundan Hermodamas'la birlikte bulunmuş.

1

....συμφωνεῖται μὲν δὴ παρὰ τοῖς πλείστοις Μνησάρχου γεγενῆσθαι παῖς· περὶ δὲ τοῦ γένους τοῦ Μνησάρχου διαπεφώνηται. οἱ μὲν γὰρ Σάμιον αὐτὸν εἶναι φασί, Κλεάνθης δʼ ἐν τῷ πέμπτῳ τῶν μυθικῶν Σύρον ἐκ Τύρου τῆς Συρίας. σιτοδείας δὲ καταλαβούσης τοὺς Σαμίους προσπλεύσαντα τὸν Μνήσαρχον κατʼ ἐμπορίαν μετὰ σίτου τῇ νήσῳ ἀποδόμενον τιμηθῆναι πολιτείᾳ. Πυθαγόρου δʼ ἐκ παίδων εἰς πᾶσαν μάθησιν ὄντος εὐφυοῦς, τὸν Μνήσαρχον ἀπαγαγεῖν αὐτὸν εἰς Τύρον, ἐκεῖ δὲ τοῖς Χαλδαίοις συστάντα μετασχεῖν τούτων ἐπὶ πλεῖον ποιῆσαι. ἐπανελθόντα δʼ εἰς τὴν Ἰωνίαν ἐντεῦθεν τὸν Πυθαγόραν πρῶτον μὲν Φερεκύδῃ τῷ Συρίῳ ὁμιλῆσαι, δεύτερον δʼ Ἑρμοδάμαντι τῷ Κρεοφυλείῳ ἐν Σάμῳ ἤδη γηράσκοντι.

2Kleanthes, Pythagoras'ın babasının Lemnos'a yerleşmiş Tyrrhenlerden olduğunu söyleyenler de bulunduğunu anlatır: Babası oradan ticaret için Samos'a gelmiş, orada kalıp vatandaş olmuş. Mnesarkhos İtalya'ya giderken henüz çok genç olan Pythagoras da onunla birlikte gitmiş; İtalya o zamanlar pek varlıklı bir ülkeymiş, Pythagoras da sonradan oraya yeniden gitmiş. Kleanthes onun kendisinden büyük iki erkek kardeşini de sayar: Eunostos ve Tyrrhenos. Apollonios ise Pythagoras hakkındaki yazılarında annesinin, Samos'un kurucusu Ankaios'un soyundan gelen Pythais olduğunu da kaydeder. Apollonios'a göre bazıları onu gerçekte Apollon ile Pythais'in, sözde ise Mnesarkhos'un oğlu sayar. Nitekim Samoslu şairlerden biri şöyle demiş:

Pythagoras'ı da, Zeus'un sevgilisi Apollon'a doğurdu
Samoslu kadınların en güzeli Pythais.

Bu yazar onun yalnız Pherekydes'in ve Hermodamas'ın değil, Anaksimandros'un da derslerini dinlediğini söyler.

2

λέγει δʼ ὁ Κλεάνθης ἄλλους εἶναι οἵ τὸν πατέρα αὐτοῦ Τυρρηνὸν ἀποφαίνονται τῶν τὴν Δῆμνον ἐποικησάντων, ἐντεῦθεν δὲ κατὰ πρᾶξιν εἰς Σάμον ἐλθόντα καταμεῖναι καὶ ἀστὸν γενέσθαι· πλέοντος δὲ τοῦ Μνησάρχου εἰς τὴν Ἰταλίαν συμπλεύσαντα τὸν Πυθαγόραν νέον ὄντα κομιδῇ σφόδρα οὖσαν εὐδαίμονα καὶ τόθʼ ὕστερον εἰς αὐτὴν ἀποπλεῦσαι. καταλέγει δʼ αὐτοῦ καὶ ἀδελφοὺς δύο, Εὔνοστον καὶ Τυρρηνόν, πρεσβυτέρους. Ἀπολλώνιος δʼ ἐν τοῖς περὶ Πυθαγόρου καὶ μητέρα ἀναγράφει Πυθαΐδα, ἀπόγονον Ἀγκαίου τοῦ οἰκιστοῦ τῆς Σάμου. τινὰς δʼ Ἀπόλλωνος αὐτὸν ἱστορεῖν καὶ Πυθαΐδος τῷ γόνῳ, λόγῳ δὲ Μνησάρχου φησὶν Ἀπολλώνιος. τῶν γοῦν ποιητῶν τῶν Σαμίων εἰπεῖν τινά· Πυθαγόραν θʼ ὅν ἔτικτε Διὶ φίλον Ἀπόλλωνι Πυθαΐς, ἡ κάλλος πλεῖστον ἔχεν Σαμίων. διακοῦσαι δʼ οὐ μόνον Φερεκύδου καὶ Ἑρμοδάμαντος, ἀλλὰ καὶ Ἀναξιμάνδρου φησὶν οὗτος.

3Samoslu Duris Yıllıklar'ın ikinci kitabında onun Arimnestos adında bir oğlu olduğunu kaydeder ve bu oğlun Demokritos'un hocası olduğunu söyler. Arimnestos sürgünden dönünce Hera tapınağına çapı iki arşına yakın tunç bir adak sunmuş; üzerinde şu yazıt varmış:

Pythagoras'ın sevgili oğlu Arimnestos sundu beni,
sözlerde nice bilgelik bulmuş olan.

Armoni bilgini Simos bu adağı kaldırmış, üzerindeki kanonu sahiplenip kendi buluşu gibi yaymış. Adakta yazılı yedi bilgelik varmış; ama Simos'un çaldığı o bir tanesi yüzünden adakta yazılı ötekiler de onunla birlikte kaybolup gitmiş.

3

Δοῦρις δʼ ὁ Σάμιος ἐν δευτέρῳ τῶν ὥρων παῖδά τʼ αὐτοῦ ἀναγράφει Ἀρίμνηστον καὶ διδάσκαλον φησὶ γενέσθαι Δημοκρίτου. τὸν δʼ Ἀρίμνηστον κατελθόντʼ ἀπὸ τῆς φυγῆς χαλκοῦν ἀνάθημα τῷ ἱερῷ τῆς Ἥρας ἀναθεῖναι τὴν διάμετρον ἔχον ἐγγὺς δύο πήχεων, οὐ ἐπίγραμμα ἦν ἐγγεγραμμένον τόδε· Πυθαγόρεω φίλος υἱὸς Ἀρίμνηστός μʼ ἀνέθηκε, πολλὰς ἐξευρὼν εἰνὶ λόγοις σοφίας. τοῦτο δʼ ἀνελόντα Σῖμον τὸν ἁρμονικὸν καὶ τὸν κανόνα σφετερισάμενον ἐξενεγκεῖν ὡς ἴδιον. εἶναι μὲν οὖν ἑπτὰ τὰς ἀναγεγραμμένας σοφίας· διὰ δὲ τὴν μίαν, ἥν Σῖμος ὑφείλετο, συναφανισθῆναι καὶ τὰς ἄλλας τὰς ἐν τῷ ἀναθήματι γεγραμμένας.

4Başkaları, Pythagoras'ın soyca Giritli olan Pythonaks kızı Theano'dan Telauges adında bir oğlu ve Myia adında bir kızı olduğunu yazar; bazıları Arignote'yi de sayar. Bunların Pythagorasçı yazılarının da günümüze kaldığı söylenir. Timaios'un anlattığına göre Pythagoras'ın kızı Kroton'da, genç kızken kızların, evlendikten sonra da kadınların önderiymiş; Krotonlular da onun evini Demeter tapınağı yapmış, bulunduğu sokağa da Museion adını vermişler.

4

ἄλλοι δʼ ἐκ Θεανοῦς τῆς Πυθώνακτος τὸ γένος Κρήσσης υἱὸν Τηλαύγη Πυθαγόρου ἀναγράφουσι καὶ θυγατέρα Μυῖαν, οἱ δὲ καὶ Ἀριγνώτην· ὧν καὶ συγγράμματα Πυθαγόρεια σώζεσθαι. Τίμαιος δʼ ἱστορεῖ τὴν Πυθαγόρου θυγατέρα καὶ παρθένον οὖσαν ἡγεῖσθαι τῶν παρθένων ἐν Κρότωνι καὶ γυναῖκα τῶν γυναικῶν· τὴν δʼ οἰκίαν Δήμητρος ἱερὸν ποιῆσαι τοὺς Κροτωνιάτας, τὸν δὲ στενωπὸν καλεῖν Μουσεῖον.

5Lykos Tarihler'in dördüncü kitabında onun vatanı konusunda da görüş ayrılığı olduğunu anar ve şöyle der: "Bu adamın vatanının ve vatandaşı olduğu şehrin neresi olduğunu bilmiyorsan, buna hiç aldırma. Kimileri onun Samoslu, kimileri Phliuslu, kimileri de Metapontionlu olduğunu söyler."

5

Αύκος δʼ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν ἱστοριῶν καὶ περὶ τῆς πατρίδος ὡς διαφωνούντων τινῶν μνημονεύει λέγων· “τὴν μὲν οὖν πατρίδα καὶ τὴν πόλιν, ἧς γενέσθαι πολίτην τὸν ἄνδρα τοῦτον συμβέβηκεν, εἰ μὴ τυγχάνεις κατειδώς, μηδὲν διαφερέτω σοι. λέγουσι γὰρ αὐτὸν οἱ μὲν εἶναι Σάμιον, οἱ δὲ Φλιάσιον, οἱ δὲ Μεταποντῖνον.

6Aldığı eğitime gelince, yazarların çoğu onun matematik denilen ilimleri Mısırlılardan, Khaldaioslardan ve Fenikelilerden öğrendiğini söyler. Çünkü Mısırlılar eski zamanlardan beri geometriyle, Fenikeliler sayılarla ve hesapla, Khaldaioslar da gökle ilgili incelemelerle uğraşmıştır. Tanrılara ilişkin ayinleri ve hayat tarzına dair geri kalan âdetleri ise mágoslardan dinleyip edindiğini söylerler.

6

ἔτι δὲ καὶ περὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ οἱ πλείους τὰ μὲν τῶν μαθηματικῶν καλουμένων ἐπιστημῶν παρʼ Αἰγυπτίων τε καὶ Χαλδαίων καὶ Φοινίκων φασὶν ἐκμαθεῖν· γεωμετρίας μὲν γὰρ ἐκ παλαιῶν χρόνων ἐπιμεληθῆναι Αἰγυπτίους, τὰ δὲ περὶ ἀριθμούς τε καὶ λογισμούς Φοίνἱκας, Χαλδαίους δὲ τὰ περὶ τὸν οὐρανὸν θεωρήματα· περὶ δὲ τὰς τῶν θεῶν ἁγιστείας καὶ τὰ λοιπὰ τῶν περὶ τὸν βίον ἐπιτηδευμάτων παρὰ τῶν μάγων φασὶ διακοῦσαί τε καὶ λαβεῖν.

7Bunlar notlarda yazılı olduğu için hemen herkesçe bilinir; öteki âdetleri ise daha az tanınır. Yine de Eudoksos Dünyanın Çevresi'nin yedinci kitabında onun öylesine bir arınmışlık içinde yaşadığını, kan dökmekten ve kan dökenlerden öylesine kaçındığını söyler ki Pythagoras yalnız canlılardan uzak durmakla kalmaz, aşçılara ve avcılara bile hiç yaklaşmazmış. Antiphon da Aretēde Önde Gelenlerin Hayatı Üzerine adlı eserinde onun Mısır'daki dayanıklılığını anlatır. Pythagoras Mısır rahiplerinin yaşayış tarzını beğenip ona katılmaya can atınca, tiran Polykrates'ten, dostu ve konuk-dostu olan Mısır kralı Amasis'e bir mektup yazmasını, böylece adı geçen rahiplerin eğitimine katılabilmesini rica etmiş. Amasis'in yanına varınca ondan rahiplere hitaben mektuplar almış. Heliopolislilerle görüşmüş, ama onlar onu kendilerinden daha eski oldukları gerekçesiyle Memphis'e göndermişler; gerçekte bu bir bahaneymiş. Memphis'ten de aynı bahaneyle Diospolislilerin yanına gitmiş.

7

καὶ ταῦτα μὲν σχεδὸν πολλοὺς ἐπιγιγνώσκειν διὰ τὸ γεγράφθαι ἐν ὑπομνήμασι, τὰ δὲ λοιπὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων ἧττον εἶναι γνώριμα· πλὴν τοσαύτῃ γε ἁγνείᾳ φησὶν Εὔδοξος ἐν τῇ ἑβδόμῃ τῆς γῆς περιόδου κεχρῆσθαι καὶ τῇ περὶ τοὺς φόνους φυγῇ καὶ τῶν φονευόντων, ὡς μὴ μόνον τῶν ἐμψύχων ἀπέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ μαγείροις καὶ θηράτορσι μηδέποτε πλησιάζειν. Ἀντιφῶν δʼ ἐν τῷ περὶ τοῦ βίου τῶν ἐν ἀρετῇ πρωτευσάντων καὶ τὴν καρτερίαν αὐτοῦ τὴν ἐν Αἰγύπτῳ διηγεῖται λέγων τὸν Πυθαγόραν ἀποδεξάμενον τῶν Αἰγυπτίων ἱερέων τὴν ἀγωγὴν σπουδάσαντά τε μετασχεῖν ταύτης δεηθὴναι Πολυκράτους τοῦ τυράννου γράψαι πρὸς Ἄμασιν τὸν βασιλέα τῆς Αἰγύπτου, φίλον ὄντα καὶ ξένον, ἵνα κοινωνήσῃ τῆς τῶν προειρημένων παιδείας. ἀφικόμενον δὲ πρὸς Ἄμασιν λαβεῖν γράμματα πρὸς τούς ἱερέας καὶ συμμίξαντα τοῖς Ἡλιοπολίταις ἐκπεμφθῆναι μὲν εἰς Μέμφιν ὡς πρὸς πρεσβυτέρους, τῇ γʼ ἀληθείᾳ σκηπτομένων τῶν Ἡλιοπολιτῶν τὰ τοιαῦτα, ἐκ δὲ Μέμφεως κατὰ τὴν ὁμοίαν σκῆψιν πρὸς Διοσπολίτας ἐλθεῖν.

8Diospolisliler kraldan korktukları için bahane bulamamışlar; çekeceği büyük sıkıntıların onu niyetinden caydıracağını düşünerek ona Yunan yaşayış tarzından çok farklı, katı buyruklara katlanmasını emretmişler. O ise bunları gönülden yerine getirince öylesine hayranlık uyandırmış ki tanrılara kurban sunma ve onların hizmetine katılma yetkisi almış; böyle bir yetkinin başka bir yabancıya tanındığı görülmemiştir.

8

τῶν δʼ οὐ δυναμένων προΐσχεσθαι αἰτίας διὰ τὸ δέος τοῦ βασιλέως, νομισάντων δʼ ἐν τῷ μεγέθει τῆς κακοπαθείας ἀποστήσειν αὐτὸν τῆς ἐπιβολῆς, προστάγματα σκληρὰ καὶ κεχωρισμένα τῆς Ἑλληνικῆς ἀγωγῆς κελεῦσαι ὑπομεῖναι αὐτόν. τὸν δὲ ταῦτα ἐκτελέσαντα προθύμως οὕτως θαυμασθῆναι, ὡς ἐξουσίαν λαβεῖν θύειν τοῖς θεοῖς καὶ προσιέναι ταῖς τούτων ἐπιμελείαις, ὅπερ ἐπʼ ἄλλου ξένου γεγονὸς οὐχ εὑρίσκεται.

9İonia'ya dönünce memleketinde bir okul kurmuş; bu yer bugün de Pythagoras'ın yarım dairesi diye anılır ve Samoslular ortak işleri görüşmek için orada toplanır. Şehrin dışında da kendi felsefesine uygun bir mağara edinmiş, günün ve gecenin çoğunu orada birkaç arkadaşıyla birlikte geçirirmiş. Aristoksenos'un dediğine göre kırk yaşına geldiğinde Polykrates'in tiranlığının o kadar sertleştiğini görmüş ki hür bir insanın böyle bir yönetime ve efendiliğe katlanmamasını doğru bulmuş ve bunun üzerine İtalya'ya gitmek üzere yola çıkmış.

9

ἐπανελθόντα δʼ εἰς τὴν Ἰωνίαν κατασκευάσαι ἐν τῇ πατρίδι διδασκαλεῖον τὸ Πυθαγόρου καλούμενον ἔτι καὶ νῦν ἡμικύκλιον, ἐν ᾧ οἱ Σάμιοι περὶ τῶν κοινῶν συνιόντες βουλεύονται. ἔξω δὲ τῆς πόλεως ἄντρον οἰκεῖον τῆς ἑαυτοῦ φιλοσοφίας ποιήσαντα, ἐν τούτῳ τὰ πολλὰ τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτὸς διατρίβειν συνόντα ὀλίγοις τῶν ἑταίρων. γεγονότα δʼ ἐτῶν τεσσαράκοντα, φησὶν ὁ Ἀριστόξενος, καὶ ὁρῶντα τὴν τοῦ Πολυκράτους τυραννίδα συντονωτέραν οὖσαν, ὥστε καλῶς ἔχειν ἐλευθέρῳ ἀνδρὶ τὴν ἐπιστατείαν τε καὶ δεσποτείαν μὴ ὑπομένειν, οὕτως δὴ τὴν εἰς Ἰταλίαν ἄπαρσιν ποιήσασθαι.

10Diogenes Thule'nin Ötesindeki İnanılmaz Şeyler'de filozofun hayatını ayrıntılı olarak anlattığı için onun anlattıklarını da atlamamaya karar verdim. Diogenes'e göre Mnesarkhos soyca Lemnos, İmbros ve Skyros'a yerleşmiş Tyrrhenlerdenmiş. Oradan ayrılıp birçok şehri ve diyarı dolaşırken bir gün büyük ve gürbüz bir kavağın altında yatan bir bebeğe rastlamış. Durup bakmış: Çocuk sırtüstü yatıyor, gözünü kırpmadan göğe, güneşe bakıyor, ağzına da bir aulos gibi küçük ve ince bir kamış sokmuş. Mnesarkhos şaşırmış; kavaktan damlayan çiğle beslendiğini görünce de çocuğun doğuşunun ilahî bir şey olduğunu düşünüp onu yanına almış. Kendisi Samos'ta yerli Androkles'in himayesine girmiş, Androkles de evinin idaresini ona bırakmış. Bolluk içinde yaşayan Mnesarkhos, Astraios adını verdiği bu çocuğu kendi üç oğluyla, yani Eunostos, Tyrrhenos ve Pythagoras'la birlikte yetiştirmiş; Androkles de bunların en küçüğü olan Pythagoras'ı evlat edinmiş.

10

Διογένους δʼ ἐν τοῖς ὑπὲρ Θούλην ἀπίστοις τὰ κατὰ τὸν φιλόσοφον ἀκριβῶς διελθόντος, ἔκρινα μηδαμῶς τὰ τούτου παρελθεῖν. φησὶ δὲ Μνήσαρχον Τυρρηνὸν ὄντα κατὰ γένος τῶν Δῆμνον καὶ Ἴμβρον καὶ Σκύρον κατοικησάντων Τυρρηνῶν κᾀκεῖθεν μεταστάντα πολλὰς μὲν πόλεις πολλὰ δὲ χωρία ἐπιόντα ἐπιτυχεῖν ποτὲ παιδὶ νηπίῳ ὑπὸ λεύκῃ μεγάλῃ καὶ εὐφυεῖ κειμένῳ· ἐπιστάντα δὲ θεάσασθαι ὕπτιον εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβλέποντα πρὸς ἥλιον ἀσκαρδαμυκτὶ καὶ τῷ στόματι ἐνιέντα κάλαμον σμικρὸν καὶ λεπτὸν καθάπερ αὐλόν. θαυμάσαντα δὲ καὶ δρόσῳ ἐκ τῆς λεύκης κατασταζούσῃ θεασάμενον τρεφόμενον ἀναλαβεῖν, θείαν τινὰ νομίζοντα τὴν τοῦ παιδίου εἶναι γένεσιν· ἀνδρωθὲν δʼ ἐν Σάμῳ ἀναληφθῆναι ὑπὸ τοῦ Ἀνδροκλέους ἐπιχωρίου, ὅς τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῷ τῆς οἰκίας ἐνεχείρισεν. βιοῦντα δʼ ἐν ἀφθόνοις ἀνατρέφειν τὸ παιδίον Ἀστραῖον καλέσαντα μετὰ τῶν αὑτοῦ παίδων τριῶν ὄντων, Εὐνόστου καὶ Τυρρηνοῦ καὶ Πυθαγόρου· ὅν καὶ υἱὸν ἔθετο Ἀνδροκλῆς ὄντα νεώτατον.

11Androkles onu çocukken kithara hocasına, beden eğitimcisine ve ressama göndermiş; delikanlı olunca da geometri ve astronomi öğrensin diye Miletos'a, Anaksimandros'un yanına. Diogenes'e göre Pythagoras Mısırlıların, Arapların, Khaldaiosların ve İbranilerin yanına da gitmiş ve rüyalarla ilgili bilgiyi onlardan iyice öğrenmiş; tütsüyle kehanette bulunmayı da ilk o uygulamış. Mısır'da rahiplerle birlikte yaşamış, onların bilgeliğini ve Mısır dilini öğrenmiş.

11

παῖδα μὲν οὖν ὄντα ἔπεμπεν εἴς τε κιθαριστοῦ καὶ παιδοτρίβου καὶ ζωγράφου, νεανίαν δὲ γενόμενον εἰς Μίλητον πρὸς Ἀναξίμανδρον, μαθησόμενον τὰ γεωμετρικὰ καὶ ἀστρονομικά. ἀφίκετο δὲ καὶ πρὸς Αἰγυπτίους, φησίν, ὁ Πυθαγόρας καὶ πρὸς Ἄραβας καὶ Χαλδαίους καὶ Ἑβραίους, παρʼ ὧν καὶ τὴν περὶ ὀνείρων γνῶσιν ἠκριβώσατο· καὶ τῇ διὰ λιβανωτοῦ μαντείᾳ πρῶτος ἐχρήσατο. καὶ ἐν Αἰγύπτῳ μὲν τοῖς ἱερεῦσι συνῆν καὶ τὴν σοφίαν ἐξέμαθε καὶ τὴν Αἰγυπτίων φωνήν.

12Üç tür yazının farkını da öğrenmiş: mektup yazısını, hiyeroglif yazısını ve sembolik yazıyı. Bunlardan biri taklit yoluyla düz anlatır, öteki birtakım bilmecelerle mecazlı anlatır. Tanrılar hakkında da daha fazla şey öğrenmiş. Arabistan'da kralın yanında bulunmuş; Babil'de öteki Khaldaioslarla görüşmüş ve Zaratos'un yanına gitmiş. Zaratos onu önceki hayatının kirlerinden arındırmış ve erdemli kişilerin nelerden arınmış olarak yaşaması gerektiğini ona öğretmiş; Pythagoras tabiata dair öğretiyi ve bütün varlığın ilkelerinin neler olduğunu da ondan dinlemiş. Çünkü Pythagoras bilgeliğinin büyük kısmını bu milletler arasındaki gezilerinden edinmiştir.

12

γραμμάτων δὲ τρισσὰς διαφοράς, ἐπιστολογραφικῶν τε καὶ ἱερογλυφικῶν καὶ συμβολικῶν, τῶν μὲν κοινολογουμένων κατὰ μίμησιν, τῶν δʼ ἀλληγορουμένων κατά τινας αἰνιγμούς. καὶ περὶ θεῶν πλέον τι ἔμαθεν. ἔν τε Ἀραβίᾳ τῷ βασιλεῖ συνῆν ἔν τε Βαβυλῶνι τοῖς τʼ ἄλλοις Χαλδαίοις συνεγένετο καὶ πρὸς Ζάρατον ἀφίκετο, παρʼ οὗ καὶ ἐκαθάρθη τὰ τοῦ προτέρου βίου λύματα καὶ ἐδιδάχθη ἀφʼ οὗ ἁγνεύειν προσήκει τοῖς σπουδαίοις, τόν τε περὶ φύσεως λόγον ἤκουσε καὶ τίνες αἱ τῶν ὅλων ἀρχαί. ἐκ γὰρ τῆς περὶ ταῦτα τὰ ἔθνη πλάνης ὁ Πυθαγόρας τὸ πλὲῖστον τῆς σοφίας ἐνεπορεύσατο.

13Mnesarkhos Astraios'u Pythagoras'a armağan eder. Pythagoras onu alınca önce çehresinden tabiatını okumuş, bedeninin hareketlerini ve duruşlarını incelemiş, sonra onu eğitmiş. Çünkü insanlara dair bu epistēmēyi, yani herkesin tabiatça nasıl biri olduğunu anlamayı ilk titizlikle işleyen odur. Bir adamın nasıl biri olduğunu önce çehresinden okumadan kimseyi ne dost ne de öğrenci edinirdi.

13

τὸν δὴ Ἀστραῖον τῷ Πυθαγόρᾳ χαρίζεται Μνήσαρχος. ὁ δὲ λαβὼν καὶ φυσιογνωμονήσας καὶ τὰς κινήσεις καὶ τὰς ἠρεμίας τοῦ σώματος ἐπισκεψάμενος ἐπαίδευσε. ταύτην γὰρ ἠκρίβου πρῶτος τὴν περὶ ἀνθρώπων ἐπιστήμην, ὁποῖος τὴν φύσιν ἕκαστος ἐκμανθάνων. καὶ οὔτʼ ἂν φίλον οὕτε γνώριμον ἐποιήσατο οὐδένα πρὶν πρότερον φυσιογνωμονῆσαι τὸν ἄνδρα, ὁποιός ποτʼ ἔστιν.

14Thrakia'dan edindiği bir delikanlı daha vardı; adı Zamolksis'ti, çünkü doğduğunda üzerine bir ayı postu örtülmüştü; Thrakialılar posta zalmos derler. Pythagoras onu sever; ona gökteki şeylere dair incelemeyi, kurban ayinlerini ve tanrılara yönelik öteki ibadetleri öğretirdi. Bazıları onun Thales diye de anıldığını söyler. Barbarlar ona Herakles'e tapar gibi taparlar.

14

ἦν δʼ αὐτῷ καὶ ἕτερον μειράκιον ὅ ἐκ Θρᾴκης ἐκτήσατο, ᾧ Ζάμολξις ἦν ὄνομα, ἐπεὶ γεννηθέντι αὐτῷ δορὰ ἄρκτου ἐπεβλήθη· τὴν γὰρ δορὰν οἱ Θρᾷκες ζαλμὸν καλοῦσιν. ἀγαπῶν δʼ αὐτὸν ὁ Πυθαγόρας τὴν μετέωρον θεωρίαν ἐπαίδευσε τά τε περὶ ἱερουργίας καὶ τὰς ἄλλας εἰς θεοὺς θρησκείας· τινὲς δὲ καὶ Θαλῆν τοῦτον φασὶν ὀνομάζεσθαι. ὡς Ἡρακλέα δʼ αὐτὸν προσκυνοῦσιν οἱ βάρβαροι.

15Dionysophanes ise Zamolksis'in Pythagoras'ın kölesi olduğunu, ama Pythagoras bir ayaklanmayla devrilip sürgüne gidince haydutların eline düşüp dağlandığını, damgalar yüzünden de alnını sargıyla sardığını söyler. Bazıları Zalmoksis adının "yabancı adam" anlamına geldiğini söyler.

Pythagoras Delos'ta hastalanan Pherekydes'e bakmış, ölünce onu gömmüş, sonra Kreophylos soyundan Hermodamas'la yeniden birlikte olmayı özlediği için Samos'a dönmüş. Orada bir süre kalırken Samoslu atlet Eurymenes'le ilgilenmiş. Eurymenes bedence küçük olduğu halde Pythagoras'ın bilgeliği sayesinde birçok iri rakibi yenmiş, Olympia'da da galip gelmiş. Öteki atletler hâlâ eski usulle peynir ve incirle beslenirken, o Pythagoras'ın sözünü dinleyerek her gün belli bir miktar et yiyen ilk kişi olmuş ve bedenini güçlendirmiş. Ne var ki Pythagoras bilgelikte ilerledikçe insanlara yarışmalara katılmalarını ama kazanmamalarını öğütlemiş: Zahmetlere katlanmak, ama kazanmanın getirdiği kıskançlıktan kaçınmak gerekir, dermiş; zaten kazananlar, üzerlerine yaprak serpilenler, başka bakımlardan da pek temiz kalmazmış.

15

Διονυσοφάνης δὲ λέγει δουλεῦσαι μὲν αὐτὸν τῷ Πυθαγόρᾳ, ἐμπεσόντα δʼ εἰς λῃστὰς καὶ στιχθέντα, ὅτε κατεστασιάσθη ὁ Πυθαγόρας καὶ ἔφευγεν, δῆσοι τὸ μέτωπον διὰ τὰ στίγματα. τινὲς δʼ ἑρμηνεύεσθαι τὸ ὄνομα φασὶ Ζάλμοξιν ξένος ἀνήρ. νοσήσαντα δὲ τὸν Φερεκύδην ἐν Δήλῳ θεραπεύσας ὁ Πυθαγόρας καὶ ἀποθανόντα θάψας εἰς Σάμον ἐπανῆλθε πόθῳ τοῦ συγγενέσθαι Ἑρμοδάμαντι τῷ Κρεοφυλείῳ. χρόνον δέ τινα αὐτοῦ διατρίβων Εὐρυμένους τοῦ Σαμίου ἀθλητοῦ ἐπεμελεῖτο, ὅς τῇ Πυθαγόρου σοφίᾳ καίτοι σμικρὸς τὸ σῶμα ὤν πολλῶν καὶ μεγάλων ἐκράτει καὶ ἐνίκα Ὀλυμπίασιν. τῶν γὰρ ἄλλων ἀθλητῶν κατὰ τὸν ἀρχαῖον ἔτι τρόπον τυρὸν καὶ σῦκα σιτουμένων, οὗτος Πυθαγόρᾳ πειθόμενος πρῶτος κρέας τεταγμιένον ἐσθίων ἐφʼ ἑκάστην τὴν ἡμέραν ἰσχύν τῷ σώματι περιεποιήσατο. καίτοι γε προϊὼν τῇ σοφίᾳ ὁ Πυθαγόρας ἀθλεῖν μὲν παρῄνει, νικᾶν δὲ μή, ὡς δέον τοὺς μὲν πόνους ὑπομένειν, τοὺς δʼ ἐκ τοῦ νικᾶν φθόνους φεύγειν· συμβαίνειν γὰρ καὶ ἄλλως μηδʼ εὐαγεῖς εἶναι τοὺς νικῶντας καὶ φυλλοβολουμένους.

16Bundan sonra Samos Polykrates'in tiranlığı altına girince Pythagoras, bir filozofun böyle bir yönetim altında yaşamasının uygun olmadığını düşünüp İtalya'ya gitmeye karar vermiş. Yolda Delphoi'ye uğrayınca Apollon'un mezarına bir ağıt yazıtı yazmış. Bu yazıtta Apollon'un Seilenos'un oğlu olduğunu, Python tarafından öldürüldüğünü ve Üçayak denen yere gömüldüğünü anlatmış; bu yer bu adı, Triopas'ın üç kızı Apollon için orada ağıt yaktığı için almış.

16

μετὰ δὲ ταῦτα τῆς Πολυκράτους τυραννίδος Σαμίους καταλαβούσης, οὐ πρέπον ἡγούμενος ὁ Πυθαγόρας ἐν τῇ τοιαύτῃ πολιτείᾳ βιοῦν ἀνδρὶ φιλοσόφῳ, διενοήθη εἰς Ἰταλίαν ἀπαίρειν· ὡς δὲ πλέων Δελφοῖς προσέσχεν, ἐλεγεῖον τῷ τοῦ Ἀπόλλωνος τάφῳ ἐπέγραψε, διʼ οὐ ἐδήλου ὡς Σειληνοῦ μὲν ἦν υἱὸς ὁ Ἀπόλλων, ἀνῃρέθη δὲ ὑπὸ Πύθωνος, ἐκηδεύθη δʼ ἐν τῷ καλουμένῳ Τρίποδι, ὅς ταύτης ἔτυχε τῆς ἐπωνυμίας διὰ τὸ τρεῖς κόρας τὰς Τριόπου θυγατέρας ἐνταῦθα θρηνῆσαι τὸν Ἀπόλλωνα.

17Girit'e çıkınca İda Daktyloslarından biri olan Morgos'un mystesleriyle görüşmüş; onlar da onu yıldırım taşıyla arındırmışlar: Sabahleyin deniz kıyısında yüzüstü uzanmış, geceleyin ırmak kıyısında kara bir koçun yünüyle taçlanmış. Sonra siyah yünler kuşanıp İda mağarası denilen mağaraya inmiş, âdet olduğu üzere orada üç kere dokuz gün kalmış, Zeus'a kurban sunmuş, her yıl onun için kurulan tahtı görmüş ve mezarın üzerine "Pythagoras'tan Zeus'a" başlıklı bir yazıt kazımış. Yazıt şöyle başlar:

Burada ölü yatar Zan, Zeus dedikleri.

17

Κρήτης δʼ ἐπιβὰς τοῖς Μόργου μύσταις προσῄει ἑνὸς τῶν Ἰδαίων Δακτύλων, ὑφ’ ὧν καὶ ἐκαθάρθη τῇ κεραυνίᾳ λίθῳ, ἕωθεν μὲν παρὰ θαλάττῃ πρηνὴς ἐκταθείς, νύκτωρ δὲ παρὰ ποταμῷ ἀρνειοῦ μέλανος μαλλοῖς ἐστεφανωμένος. εἰς δὲ τὸ Ἰδαῖον καλούμενον ἄντρον καταβὰς ἔρια ἔχων μέλανα τὰς νενομισμένας τρὶς ἐννέα ἡμέρας ἐκεῖ διέτριψεν καὶ καθήγισε τῷ Διὶ τόν τε στορνύμενον αὐτῷ κατʼ ἔτος θρόνον ἐθεάσατο, ἐπίγραμμά τʼ ἐνεχάραξεν ἐπὶ τῷ τάφῳ ἐπιγράψας “Πυθαγόρας τῷ Διί“, οὗ ἡ ἀρχή· ὧδε θανὼν κεῖται Ζάν, ἅν Δία κικλήσκουσιν.

18Dikaiarkhos'un anlattığına göre Pythagoras İtalya'ya geçip Kroton'a vardığında, şehre çok yer gezmiş, olağanüstü ve tabiatça talihin bol bol donattığı bir adam gelmiş oluyordu: Görünüşü soylu ve heybetliydi; sesinde, tavrında ve başka her şeyinde büyük bir zarafet ve düzen vardı. Kroton şehrini öyle etkilemiş ki önce ihtiyarlar meclisini birçok güzel konuşmayla büyülemiş; ardından yöneticilerin isteği üzerine gençlere gençliğe yaraşır öğütler vermiş; sonra okullardan toplu hâlde gelen çocuklara, ardından da kadınlara konuşmuş, çünkü onun için bir kadınlar toplantısı da düzenlenmişti.

18

ἐπεὶ δὲ τῆς Ἰταλίας ἐπέβη καὶ ἐν Κρότωνι ἐγένετο, φησὶν ὁ Δικαίαρχος, ὡς ἀνδρὸς ἀφικομένου πολυπλάνου τε καὶ περιττοῦ καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν φύσιν ὑπὸ τῆς τύχης εὐ κεχορηγημένου, τήν τε γὰρ ἰδέαν εἶναι ἐλευθέριον καὶ μέγαν χάριν τε πλείστην καὶ κόσμον ἐπί τε τῆς φωνῆς καὶ τοῦ ἤθους καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἔχειν, οὕτως διαθεῖναι τὴν Κροτωνιατῶν πόλιν ὥστʼ ἐπεὶ τὸ τῶν γερόντων ἀρχεῖον ἐψυχαγώγησεν, πολλὰ καὶ καλὰ διαλεχθείς, τοῖς νέοις πάλιν ἡβητικὰς ἐποιήσατο παραινέσεις ὑπὸ τῶν ἀρχόντων κελευσθείς· μετὰ δὲ ταῦτα τοῖς παισὶν ἐκ τῶν διδασκαλείων ἀθρόοις συνελθοῦσιν· εἶτα ταῖς γυναιξίν, ἐπεὶ καὶ γυναικῶν σύλλογος αὐτῷ κατεσκευάσθη.

19Bunlar olunca ünü çok büyümüş. Şehrin kendisinden birçok öğrenci edinmiş, yalnız erkekleri değil kadınları da; bunlardan Theano'nun adı dillere destan olmuştur. Yakındaki barbar ülkeden de birçok kral ve hükümdar onun öğrencisi olmuş. Yanındakilere neler söylediğini kimse kesin olarak anlatamaz, çünkü aralarında hiç de sıradan olmayan bir sessizlik vardı. Yine de en çok şunlar herkesçe bilinir oldu: Önce psykhēnin ölümsüz olduğunu, sonra onun başka hayvan türlerine geçtiğini söylerdi; bunun yanında, bir zamanlar olmuş şeylerin belli devirlerle yeniden olduğunu, hiçbir şeyin mutlak anlamda yeni olmadığını ve doğan bütün canlıların hemcins sayılması gerektiğini. Çünkü bu öğretileri Yunanistan'a ilk getirenin Pythagoras olduğu söylenir.

19

γενομένων δὲ τούτων μεγάλη περὶ αὐτὸν ηὐξήθη δόξα, καὶ πολλοὺς μὲν ἔλαβεν ἐξ αὐτῆς τῆς πόλεως ὁμιλητὰς οὐ μόνον ἄνδρας ἀλλὰ καὶ γυναῖκας, ὧν μιᾶς γε Θεανοῦς καὶ διεβοήθη τοὔνομα, πολλοὺς δʼ ἀπὸ τῆς σύνεγγυς βαρβάρου χώρας βασιλεῖς τε καὶ δυνάστας. ἅ μὲν οὖν ἔλεγε τοῖς συνοῦσιν οὐδὲ εἷς ἔχει φράσαι βεβαίως· καὶ γὰρ οὐχ ἡ τυχοῦσα ἦν παρʼ αὐτοῖς σιωπή. μάλιστα μέντοι γνώριμα παρὰ πᾶσιν ἐγένετο πρῶτον μὲν ὡς ἀθάνατον εἶναι φησὶ τὴν ψυχήν, εἶτα μεταβάλλουσαν εἰς ἄλλα γένη ζῴων, πρὸς δὲ τούτοις ὅτι κατὰ περιόδους τινὰς τὰ γενόμενά ποτε πάλιν γίνεται, νέον δʼ οὐδὲν ἁπλῶς ἔστι, καὶ ὅτι πάντα τὰ γινόμενα ἔμψυχα ὁμογενῆ δεῖ νομίζειν. φέρεται γὰρ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ δόγματα πρῶτος κομίσαι ταῦτα Πυθαγόρας.

20Herkesi öylesine kendine çekti ki, Nikomakhos'un dediğine göre İtalya'ya ayak bastığında verdiği tek bir dersle, sözleriyle iki binden fazla kişiyi kazanmış. Bunlar bir daha evlerine dönmemiş; çocukları ve karılarıyla birlikte devasa bir dinleyiciler topluluğu kurup İtalya'da herkesin Büyük Yunanistan dediği yeri şehirlerle donatmışlar. Ondan kanunlar ve buyruklar almışlar, bunları adeta ilahî öğütler sayıp dışına çıkan tek bir şey yapmazlarmış. Mallarını da ortak etmişler ve Pythagoras'ı tanrılarla bir sayarlarmış. Bu yüzden, matematik öğretilerinde gizli tuttukları şeylerden birini, hem zarif hem de tabiattaki birçok oluşa uzanan, tetraktys denilen şeyi öne çıkarıp onun üzerine yemin ederlermiş; doğruladıkları her şeyde hepsi birden Pythagoras'ı bir tanrı gibi anıp şöyle derlermiş:

Hayır, kuşağımıza tetraktysi verenin hakkı için,
ebedî tabiatın pınarını ve kökünü taşıyan tetraktysi.

20

οὕτως δὲ πάντα εἰς ἑαυτὸν ἐπέστρεψεν ὥστε μιῷ μόνον ἀκροάσει, ὡς φησὶ Νικόμαχος, ἥν ἐπιβὰς τῆς Ἰταλίας πεποίηται, πλέον ἢ δισχιλίους ἑλεῖν τοῖς λόγοις, ὡς μηκέτι οἴκαδʼ ἀποστῆναι, ἀλλʼ ὁμοῦ σὺν παισὶ καὶ γυναιξὶν ὁμακόιόν τι παμμέγεθες ἱδρυσαμένους πολίσαι τὴν πρὸς πάντων ἐπικληθεῖσαν μεγάλην Ἑλλάδα ἐν Ἰταλία, νόμους τε παρʼ αὐτοῦ δεξαμένους καὶ προστάγματα ὡσανεὶ θείας ὑποθήκας ἐκτὸς τούτων πράττειν μηδὲ ἕν. οὗτοι καὶ τὰς οὐσίας κοινὰς ἔθεντο καὶ μετὰ τῶν θεῶν τὸν Πυθαγόραν κατηρίθμουν. διʼ ὅπερ ἕν τι τῶν παρʼ αὐτοῖς ἐν τοῖς μαθήμασιν ἀπορρήτων προχειρισάμενοι, γλαφυρὸν ἄλλως καὶ πρὸς πολλὰ διατεῖνον φυσικὰ συντελέσματα, τὴν λεγομένην τετρακτύν, διʼ αὐτῆς ἐπώμνυον ὡς θεόν τινα τὸν Πυθαγόραν ἐπιφθεγγόμενοι πάντες ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπ᾿ αὐτῶν βεβαιουμένοις, οὐ μὰ τὸν ἁμετέρᾳ γενεᾷ παραδόντα τετρακτύν, παγὰν ἀενάου φύσιος ῥίζωμά τʼ ἔχουσαν.

21İtalya ve Sicilya'ya geldiğinde, kimi uzun yıllardır kimi yakın zamanda birbirini köleleştirmiş şehirler buldu. Her birindeki öğrencileri aracılığıyla bu şehirleri hürriyet duygusuyla doldurup özgürleştirdi: Kroton, Sybaris, Katane, Rhegion, Himera, Akragas, Tauromenion ve başka bazı şehirler. Kataneli Kharondas ve Lokrisli Zaleukos aracılığıyla onlara kanunlar da koydu; bu kanunlar sayesinde bu şehirler uzun süre komşularının imrendiği yerler oldu. Kentoripa tiranı Simikhos da onu dinleyince iktidarı bırakmış, servetinin bir kısmını kız kardeşine, bir kısmını vatandaşlara dağıtmış.

21

ἅς δʼ ἐπιδημήσας Ἰταλίᾳ τε καὶ Σικελίᾳ κατέλαβε πόλεις δεδουλωμένας ὑπʼ ἀλλήλων, τὰς μὲν πολλῶν ἐτῶν τὰς δὲ νεωστί, φρονήματος ἐλευθερίου πλήσας διὰ τῶν ἐφʼ ἑκάστης ἀκουστῶν αὐτοῦ ἠλευθέρωσε, Κρότωνα καὶ Σύβαριν καὶ Κατάνην καὶ Ῥήγιον καὶ Ἱμέραν καὶ Ἀκράγαντα καὶ Ταυρομένιον καὶ ἄλλας τινάς, αἷς καὶ νόμους ἔθετο διὰ Χαρώνδα τε τοῦ Καταναίου καὶ Ζαλεύκου τοῦ Δοκροῦ, διʼ ὧν ἀξιοζήλωτοι τοῖς περιοίκοις ἄχρι πολλοῦ γεγόνασι. Σίμιχος δʼ ὁ Κεντορίπων τύραννος ἀκούσας αὐτοῦ τήν τʼ ἀρχὴν ἀπέθετο καὶ τῶν χρημάτων τὰ μὲν τῇ ἀδελφῇ τὰ δὲ τοῖς πολίταις ἔδωκε.

22Aristoksenos'un dediğine göre Lukanlar, Messapioslar, Peuketioslar ve Romalılar da ona gelmiş. Pythagoras iç çekişmeyi yalnız öğrencileri arasından değil, birçok kuşak boyunca onların torunları arasından ve genel olarak İtalya ve Sicilya'daki bütün şehirlerin hem kendi içlerinden hem de birbirleriyle ilişkilerinden kökünden kaldırdı. Çünkü kalabalık olsun az olsun, herkese sık sık şu sözü söylerdi: "Her yolla kovmalı, ateşle, demirle ve her türlü araçla kesip atmalı: bedenden hastalığı, psykhēden cehaleti, mideden oburluğu, şehirden iç çekişmeyi, evden geçimsizliği, hepsinden birden ölçüsüzlüğü."

22

προσῆλθον δʼ αὐτῷ, ὡς φησὶν Ἀριστόξενος, καὶ Δευκανοὶ καὶ Μεσσάπιοι καὶ Πευκέτιοι καὶ Ῥωμαῖοι. ἀνεῖλε δʼ ἄρδην στάσιν οὐ μόνον ἀπὸ τῶν γνωρίμων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπογόνων αὐτῶν ἄχρι πολλῶν γενεῶν καὶ καθόλου ἀπὸ τῶν ἐν Ἰταλίᾳ τε καὶ Σικελίᾳ πόλεων πασῶν πρός τε ἑαυτὰς καὶ πρὸς ἀλλήλας. πυκνὸν γὰρ ἦν πρὸς ἅπαντας αὐτῷ πολλοὺς καὶ ὀλίγους τόδε τὸ ἀπόφθεγμα· φυγαδευτέον πάσῃ μηχανῇ καὶ περικοπτέον πυρὶ καὶ σιδήρῳ καὶ μηχαναῖς παντοίαις ἀπὸ μὲν σώματος νόσον, ἀπὸ δὲ ψυχῆς ἀμαθίαν, κοιλίας δὲ πολυτέλειαν, πόλεως δὲ στάσιν, οἴκου δὲ διχοφροσύνην, ὁμοῦ δὲ πάντων ἀμετρίαν.

23Onun hakkında yazmış eski ve güvenilir yazarlara inanmak gerekirse, öğütleri logostan yoksun hayvanlara bile ulaşırdı. Anlatıldığına göre Daunia'da halka zarar veren bir ayıyı yakalamış, uzun süre okşamış, arpa ekmeği ve palamutla beslemiş, bir daha hiçbir canlıya dokunmayacağına yemin ettirip salıvermiş. Ayı hemen dağlara ve ormanlara çekilmiş ve bir daha logostan yoksun bir hayvana bile saldırırken görülmemiş.

23

εἰ δὲ δεῖ πιστεύειν τοῖς ἱστορήσασι περὶ αὐτοῦ παλαιοῖς τε οὖσι καὶ ἀξιολόγοις, μέχρι καὶ τῶν ἀλόγων ζῴων διικνεῖτο αὐτοῦ ἡ νουθέτησις. τὴν μὲν γὰρ Δαυνίαν ἄρκτον λυμαινομένην τοὺς ἐνοίκους κατασχών, ὡς φασί, καὶ ἐπαφησάμενος χρόνον συχνὸν ψωμίσας τε μάζῃ καὶ ἀκροδρύοις ὁρκώσας τε μηκέτι ἐμψύχου ἐφάπτεσθαι ἀπέλυσεν. ἡ δʼ εὐθὺς εἰς τὰ ὄρη καὶ τοὺς δρυμοὺς ἀπαλλαγεῖσα οὐκέτʼ ὤφθη παράπαν ἐπιοῦσα οὐδʼ ἀλόγῳ ζῴῳ.

24Tarentum'da her türlü otun bulunduğu bir otlakta taze baklalara dadanmış bir öküz görünce, çobanın yanına gidip öküze baklalardan uzak durmasını söylemesini öğütlemiş. Çoban onunla alay edip öküzce konuşmayı bilmediğini söyleyince Pythagoras boğanın yanına gidip kulağına bir şeyler fısıldamış. Boğa yalnız o an bakla tarlasından uzaklaşmakla kalmamış, bir daha hiç baklaya dokunmamış. Kutsal öküz diye anılan bu hayvan Tarentum'da Hera tapınağının yanında çok uzun yıllar yaşayıp yaşlanmış, karşısına çıkanların uzattığı yiyeceklerle beslenmiş.

24

βοῦν δʼ ἐν Τάραντι ἰδὼν ἐν παμμιγεῖ νομῇ κυάμων χλωρῶν ἐφαπτόμενον, τῷ βουκόλῳ παραστὰς συνεβούλευσεν εἰπεῖν τῷ βοΐ τῶν κυάμων ἀποσχέσθαι· προσπαίξαντος δʼ αὐτῷ τοῦ βουκόλου καὶ φήσαντος οὐκ εἰδέναι βοϊστὶ λαλεῖν, προσελθόντα καὶ εἰς τὸ οὖς προσψιθυρίσαντα τῷ ταύρῳ οὐ μόνον τότʼ ἀποστῆσαι τοῦ κυαμῶνος, ἀλλὰ καὶ αὖθις μηδέποτε κυάμων θιγεῖν, μακροχρονιώτατον δʼ ἐν Τάραντι κατὰ τὸ τῆς Ἥρας ἱερὸν γηρῶντα διαμεμενηκέναι τὸν ἱερὸν καλούμενον βοῦν, τροφὰς σιτούμενον ἅς οἱ ἀπαντῶντες ὤρεγον.

25Olympia'da öğrencileriyle, rastlantı eseri, kuşlar, alametler ve gökten gelen işaretler üzerine, bunların da tanrılardan gerçekten tanrı dostu olan insanlara gelen haberler olduğu üzerine konuşurken üstlerinden uçan bir kartalı aşağı indirdiği, okşadıktan sonra yeniden saldığı anlatılır. Bir keresinde de denizin dibinden ağla büyük bir yük çekmekte olan balıkçıların yanına gidip ne kadar balık çektiklerini önceden söylemiş, sayıyı tam olarak belirlemiş. Adamlar, dediği çıkarsa ne emrederse yapacaklarını kabul edince, balıkları önce dikkatle saymalarını, sonra canlı olarak denize bırakmalarını emretmiş. Daha da şaşırtıcısı şu: Sayım o kadar uzun sürdüğü halde, Pythagoras başlarında durduğu için sudan çıkmış balıklardan hiçbiri ölmemiş.

25

ἀετὸν δʼ ὑπεριπτάμενον Ὀλυμπίασι προσομιλοῦντος αὐτοῦ τοῖς γνωρίμοις ἀπὸ τύχης περί τʼ οἰωνῶν καὶ συμβόλων καὶ διοσημιῶν, ὅτι παρὰ θεῶν εἰσὶν ἀγγελίαι τινὲς καὶ αὐταὶ τοῖς ὡς ἀληθῶς θεοφιλέσι τῶν ἀνθρώπων, καταγαγεῖν λέγεται καὶ καταψήσαντα πάλιν ἀφεῖναι. δικτυουλκοῖς τʼ ἐπιστάντα ἐπὶ τῆς σαγήνης ἐκ βυθοῦ πολὺν φόρτον ἐπισυρομένοις, όσον πλῆθος ἐπισπῶνται προειπεῖν τῶν ἰχθύων ὁρίσαντα τὸν ἀριθμόν, καὶ τῶν ἀνδρῶν ὑπομεινάντων ὅ τι ἂν κελεύσῃ πράξειν, εἰ τοῦθʼ οὕτως ἀποβαίη, ζῶντας ἀφεῖναι πάλιν κελεῦσαι τοὺς ἰχθύας πρότερόν γε ἀκριβῶς διαριθμήσαντας· καὶ τὸ θαυμασιώτερον ὅτι οὐδεὶς ἐν τοσούτῳ τῆς ἀριθμήσεως χρόνῳ τῶν ἰχθύων ἐκτὸς ὕδατος μεινάντων ἀπέπνευσεν ἐφεστῶτος αὐτοῦ.

26Görüştüğü birçok kişiye, psykhēlerinin bu bedene bağlanmadan çok önce sürdüğü önceki hayatı hatırlatırdı. Kendisinin Panthus oğlu Euphorbos olduğunu da tartışma götürmez kanıtlarla gösterirdi. Homeros'un dizelerinden en çok şunları över, lirle de çok ahenkli biçimde okurdu:

Kanla ıslandı Kharislerinkine benzeyen saçları,
altınla, gümüşle sıkıca bağlanmış örgüleri.
Bir adam ıssız bir yerde, bol suyun kaynayıp çıktığı yerde
gürbüz bir zeytin fidanı yetiştirir;
güzeldir, gelişkindir; türlü rüzgârların soluğu onu sallar,
bembeyaz çiçeklerle dolup taşar;
ama birden büyük bir fırtınayla gelen bir rüzgâr
onu çukurundan söküp yere serer.
İşte Atreus oğlu Menelaos da Panthus'un iyi mızraklı oğlu Euphorbos'u
böyle öldürüp silahlarını soydu.

26

πολλοὺς δὲ τῶν ἐντυγχανόντων ἀνεμίμνησκε τοῦ προτέρου βίου, ὃν αὐτῶν ἡ ψυχὴ πρὸ τοῦ τῷδε τῷ σώματι ἐνδεθῆναι πάλαι ποτʼ ἐβίωσε. καὶ ἑαυτὸν δʼ ἀναμφιλέκτοις τεκμηρίοις ἀπέφαινεν Εὔφορβον τὸν Πάνθου. καὶ τῶν Ὁμηρικῶν στίχων ἐκείνους μάλιστα ἐξύμνει καὶ μετὰ λύρας ἐμμελέστατα ἀνέμελπεν, αἵματί οἱ δεύοντο κόμαι Χαρίτεσσιν ὁμοῖαι πλοχμοί θʼ, οἳ χρυσῷ τε καὶ ἀργύρῳ ἐσφήκωντο. οἷον δὲ τρέφει ἔρνος ἀνὴρ ἐριθηλὲς ἐλαίης χώρῳ ἐν οἰοπόλῳ, ὅθʼ ἅλις ἀναβέβρυχεν ὕδωρ καλὸν τηλεθάον· τὸ δέ τε πνοιαὶ δονέουσιν παντοίων ἀνέμων, καί τε βρύει ἄνθεϊ λευκῷ· ἐλθὼν δʼ ἐξαπίνης ἄνεμος σὺν λαίλαπι πολλῇ βόθρου τʼ ἐξέστρεψε καὶ ἐξετάνυσσʼ ἐπὶ γαίης· τοῖον Πάνθου υἱὸν ἐυμμελίην Εὔφορβον Ἀτρεΐδης Μενέλαος ἐπεὶ κτάνε, τεύχεʼ ἐσύλα.

27Bu Phrygialı Euphorbos'un Truva ganimetleriyle birlikte Mykenai'de Argoslu Hera'ya adanmış kalkanı hakkında anlatılanları çok bilindik olduğu için geçiyoruz. Anlattıklarına göre bir gün birçok arkadaşıyla birlikte Kaukasos ırmağını geçerken ırmağa selam vermiş; ırmak da herkesin duyacağı biçimde yüksek ve açık bir sesle "Selam sana, Pythagoras!" demiş. Hemen herkes, onun aynı gün hem İtalya'daki Metapontion'da hem Sicilya'daki Tauromenion'da bulunduğunu ve iki yerdeki arkadaşlarıyla birlikte konuştuğunu kesinlikle ileri sürer; oysa aradaki mesafe karadan ve denizden pek çok stadion tutar ve günlerce yol gidilse bile aşılamaz.

27

τὰ γὰρ ἱστορούμενα περὶ τῆς ἐν Μυκήναις ἀνακειμένης σὺν Τρωικοῖς λαφύροις τῇ Ἀργείᾳ Ἥρᾳ Εὐφόρβου τοῦ Φρυγὸς τούτου ἀσπίδος παρίεμεν ὡς πάνυ δημώδη. Καύκασον δʼ ἔφασαν τὸν ποταμὸν σὺν πολλοῖς τῶν ἑταίρων διαβαίνοντά ποτε προσειπεῖν· καὶ ὁ ποταμὸς γεγωνόν τι καὶ τρανὸν ἀπεφθέγξατο πάντων ἀκουόντων ‘‘χαῖρε Πυθαγόρα’’. μιᾷ δὲ καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἔν τε Μεταποντίῳ τῆς Ἰταλίας καὶ ἐν Ταυρομενίῳ τῆς Σικελίας συγγεγονέναι καὶ διειλέχθαι κοινῇ τοῖς ἑκατέρωθι ἑταίροις αὐτὸν διαβεβαιοῦνται σχεδὸν ἅπαντες, σταδίων ἐν μεταιχμίῳ παμπόλλων καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ὑπαρχόντων οὐδʼ ἡμέραις ἀνυσίμων πάνυ πολλαῖς.

28Hyperboreoslu Abaris, onu Hyperboreoslar ülkesinde tapılan Apollon sanmış, Abaris de o Apollon'un rahibiymiş; Pythagoras'ın da bunun doğru olduğunu doğrulamak için ona altın kalçasını gösterdiği dillerde dolaşır. Yine bir gemi limana girerken dostları gemideki yükün kendilerine ait olmasını dileyince Pythagoras'ın "Öyleyse size bir ölü düşecek" dediği, geminin de bir ölüyle limana girdiği anlatılır. Bu adam hakkında bunlardan daha şaşırtıcı ve daha ilahî daha binlerce şey, tutarlı ve birbirini doğrulayan biçimde anlatılmıştır. Kısacası, hiç kimse hakkında bundan fazla ve bundan olağanüstü şeyler düşünülmemiştir.

28

τὸμὲν γὰρ ὅτι τὸν μηρὸν χρυσοῦν ἐπέδειξεν Ἀβάριδι τῷ Ὑπερβορέῳ εἰκάσαντι αὐτὸν Ἀπόλλωνα εἶναι τὸν ἐν Ὑπερβορέοις, οὗπερ ἦν ἱερεὺς ὁ Ἄβαρις, βεβαιοῦντα ὡς τοῦτο ἀληθές, τεθρύληται· καὶ ὅτι νεὼς παταπλεούσης καὶ τῶν φίλων εὐχομένων τὰ κομιζόμενα γενέσθαι αὐτοῖς ὁ Πυθαγόρας εἶπεν “ἔσται τοίνυν ὑμῖν νεκρός” , καὶ ἡ ναῦς κατέπλευσεν ἔχουσα νεκρόν. μυρία δʼ ἕτερα θαυμαστότερα καὶ θειότερα περὶ τοῦ ἀνδρὸς ὁμαλῶς καὶ συμφώνως εἴρηται. ὡς δʼ ἁπλῶς εἰπεῖν κατʼ οὐδενὸς ὑπενοήθη πλείονα οὐδὲ περιττότερα.

29Ondan anlatılanlar arasında hiç şaşmayan deprem kehanetleri, salgınları çabucak savması, şiddetli rüzgârları ve dolu sağanaklarını dindirmesi, arkadaşları kolayca karşıya geçebilsin diye ırmak ve deniz dalgalarını yatıştırması vardır. Empedokles, Epimenides ve Abaris de bu güçten pay alıp birçok yerde böyle şeyler yapmışlar; şiirleri bunu açıkça gösterir. Üstelik Empedokles'in lakabı Rüzgârsavan, Epimenides'inki Arındırıcı, Abaris'inki de Havada Yürüyen'di; çünkü anlatıldığına göre Abaris, Hyperboreoslar ülkesindeki Apollon'un kendisine armağan ettiği bir oka binip ırmakları, denizleri ve geçit vermez yerleri bir bakıma havada yürüyerek aşarmış. Bazıları Pythagoras'ın da, aynı gün hem Metapontion'daki hem Tauromenion'daki arkadaşlarıyla konuştuğunda böyle bir şey yaşadığını düşünmüştür.

29

προρρήσεις τε γὰρ ἀπαράβατοι σεισμῶν διαμνημονεύονται αὐτοῦ καὶ λοιμῶν ἀποτροπαὶ σὺν τάχει καὶ ἀνέμων βιαίων χαλαζῶν τʼ ἐκχύσεως καταστολαὶ καὶ κυμάτων ποταμίων τε καὶ θαλαττίων ἀπευδιασμοὶ πρὸς εὐμαρῆ τῶν ἑταίρων διάβασιν. ὧν μεταλαβόντας Ἐμπεδοκλέα τε καὶ Ἐπιμενίδην καὶ Ἄβαριν πολλαχῇ ἐπιτετελεκέναι τοιαῦτα· δῆλα δʼ αὐτῶν τὰ ποιήματα ὑπάρχει. ἄλλως τε καὶ ἀλεξάνεμος μὲν ἦν τὸ ἐπώνυμον Ἐμπεδοκλέους, καθαρτὴς δὲ τὸ Ἐπιμενίδου, αἰθροβάτης δὲ τὸ Ἀβάριδος, ὅτι ἄρα ὀιστῷ τοῦ ἐν ῾Υπερβορέοις Ἀπόλλωνος δωρηθέντι αὐτῷ ἐποχούμενος ποταμούς τε καὶ πελάγη καὶ τὰ ἄβατα διέβαινεν ἀεροβατῶν τρόπον τινά. ὅπερ ὑπενόησαν καὶ Πυθαγόραν τινὲς πεπονθέναι τότε ἡνίκα ἐν Μεταποντίῳ καὶ ἐν Ταυρομενίῳ τοῖς ἑκατέρωθι ἑταίροις ὡμίλησε τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ.

30Ritimlerle, ezgilerle ve büyülü nağmelerle psykhēnin ve bedenin hâllerini yatıştırırdı. Bunları arkadaşları için düzenlerdi; kendisi ise evrenin armonisini dinler, kürelerin ve onlarla birlikte hareket eden yıldızların her şeyi kuşatan armonisini kavrardı; tabiatımızın küçüklüğü yüzünden biz bu armoniyi duyamayız. Empedokles de onun hakkında şöyle diyerek buna tanıklık eder:

Onların arasında olağanüstü şeyler bilen bir adam vardı;
kavrayış zenginliğinin en büyüğünü edinmişti,
her türlü bilgece işte herkesten ustaydı.
Bütün kavrayışıyla uzandığında
var olan her şeyin her birini kolayca görürdü,
on, yirmi insan ömrü boyunca olanları.

30

κατεκήλει δὲ ῥυθμοῖς καὶ μέλεσι καὶ ἐπῳδαῖς τὰ ψυχικὰ πάθη καὶ τὰ σωματικά. καὶ τοῖς μὲν ἑταίροις ἡρμόζετο ταῦτα, αὐτὸς δὲ τῆς τοῦ παντὸς ἁρμονίας ἠκροᾶτο συνιεὶς τῆς καθολικῆς τῶν σφαιρῶν καὶ τῶν κατὰ ταύτας κινουμένων ἀστέρων ἁρμονίας, ἧς ἡμᾶς μὴ ἀκούειν διὰ σμικρότητα τῆς φύσεως. τούτοις καὶ Ἐμπεδοκλῆς μαρτυρεῖ λέγων περὶ αὐτοῦ· ἦν δέτις ἐν κείνοισιν ἀνὴρ περιώσια εἰδώς, ὅς δὴ μήκιστον πραπίδων ἐκτήσατο πλοῦτον, παντοίων τε μάλιστα σοφῶν ἐπιήρανος ἔργων. ὁππότε γὰρ πάσῃσιν ὀρέξαιτο πραπίδεσσι, ῥεῖά γε τῶν ὄντων πάντων λεύσσεσκεν ἕκαστα, καί τε δέκʼ ἀνθρώπων καί τʼ εἴκοσιν αἰώνεσσιν.

31"Olağanüstü", "var olan her şeyin her birini görürdü", "kavrayış zenginliği" ve bunlara benzer sözler, Pythagoras'ın görmede, işitmede ve düşünmede başkalarından seçkin ve daha keskin bir yaratılışa sahip olduğunu en açık biçimde gösterir. Yedi gezegenin, sabit yıldızlar küresinin ve bunun yanında, bize göre karşı tarafta bulunan ve onların karşı-dünya dedikleri şeyin seslerinin dokuz Musa olduğunu kesinlikle söylerdi. Bütün bu seslerin bir arada karışımına, uyumuna ve adeta birbirine bağlanmasına ise Mnemosyne adını verirdi; her bir ses, bu ebedî ve doğmamış olanın bir parçası ve ondan bir akıntıdır.

31

τὸ γὰρ “περιώσια” καὶ “τῶν ὄντων λεύσσεσκεν ἕκαστα” καὶ “πραπίδων πλοῦτον” καὶ τὰ ἐοικότα ἐμφαντικὰ μάλιστα τῆς ἐξαιρέτου καὶ ἀκριβεστέρας παρὰ τοὺς ἄλλους διοργανώσεως ἔν τε τῷ ὁρᾶν καὶ τῷ ἀκούειν καὶ τῷ νοεῖν τοῦ Πυθαγόρου. τὰ δʼ οὖν τῶν ἑπτὰ ἀστέρων φθέγματα καὶ τῆς τῶν ἀπλανῶν ἐπὶ ταύτης τε τῆς ὑπὲρ ἡμᾶς λεγομένης δὲ κατʼ αὐτοὺς ἀντίχθονος τὰς ἐννέα Μούσας εἶναι διεβεβαιοῦτο. τὴν δὲ πασῶν ἅμα σύγκρασιν καὶ συμφωνίαν καὶ ὡσανεὶ σύνδεσμον, ἧσπερ ὡς ἀιδίου τε καὶ ἀγενήτου μέρος ἑκάστη καὶ ἀπόρροια, Μνημοσύνην ὠνόμαζεν.

32Diogenes onun gündelik yaşayışını anlatırken şöyle der: Herkese hırstan ve şöhret düşkünlüğünden kaçınmalarını öğütlerdi, çünkü bunlar en çok kıskançlık doğurur; kalabalıkla düşüp kalkmaktan da uzak durmalarını isterdi. Kendisi de sabahları uğraşlarına evinde başlar, psykhēsini lirle akort eder, Thaletas'ın eski paianlarından bazılarını söylerdi. Homeros'un ve Hesiodos'un dizelerinden psykhēyi yatıştırdığını düşündüklerini de terennüm ederdi. Bedene çeviklik ve sağlık kazandırdığını düşündüğü bazı dansları da yapardı. Gezintilerini de kıskançlık uyandıracak biçimde kalabalıkla yapmaz, bir iki kişiyle tapınaklarda ya da korularda, yerlerin en sakin ve en güzellerini seçerek yapardı.

32

τὴν δὲ καθʼ ἡμέραν αὐτοῦ διαγωγὴν ἀφηγούμενος ὁ Διογένης φησὶν ὡς ἅπασι μὲν παρηγγύα φιλοτιμίαν φεύγειν καὶ φιλοδοξίαν, ὅπερ μάλιστα φθόνον ἐργάζεσθαι, ἐκτρέπεσθαι δὲ τὰς μετὰ τῶν πολλῶν ὁμιλίας. τὰς γοῦν διατριβὰς καὶ αὐτὸς ἕωθεν μὲν ἐπὶ τῆς οἰκίας ἐποιεῖτο, ἁρμοζόμενος πρὸς λύραν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν καὶ ᾄδων παιᾶνας ἀρχαίους τινὰς τῶν Θάλητος. καὶ ἐπῇδε τῶν Ὁμήρου καὶ Ἡσιόδου ὅσα καθημεροῦν τὴν ψυχὴν ἐδοκίμαζε. καὶ ὀρχήσεις δέ τινας ὑπωρχεῖτο ὁπόσας εὐκινησίαν καὶ ὑγείαν τῷ σώματι παρασκευάζειν ᾤετο. τοὺς δὲ περιπάτους οὐδʼ αὐτὸς ἐπιφθόνως μετὰ πολλῶν ἐποιεῖτο, ἀλλὰ δεύτερος ἢ τρίτος ἐν ἱεροῖς ἢ ἄλσεσιν, ἐπιλεγό μένος τῶν χωρίων τὰ ἡσυχαίτατα καὶ περικαλλέστατα.

33Dostlarını çok severdi. "Dostların malı ortaktır" ve "Dost, insanın öteki benidir" diyen ilk kişi odur. Sağlıklıyken onlarla hep vakit geçirir, bedenleri hastalanınca onlara bakar, psykhēleri hastalanınca da, dediğimiz gibi, kimini büyülü nağmeler ve tılsımlarla, kimini müzikle teselli ederdi. Bedenin hastalıklarına karşı da şifalı ezgileri vardı; bunları okuyarak hastaları ayağa kaldırırdı. Kederi unutturan, öfkeleri yatıştıran, yersiz arzuları söküp atan ezgileri de vardı.

33

τοὺς δὲ φίλους ὑπερηγάπα, κοινὰ μὲν τὰ τῶν φίλων εἶναι πρῶτος ἀποφηνάμενος, τὸν δὲ φίλον ἄλλον ἑαυτόν. καὶ ὑγιαίνουσι μὲν αὐτοῖς ἀεὶ συνδιέτριβε, κάμνοντας δὲ τὰ σώματα ἐθεράπευε, καὶ τὰς ψυχὰς δὲ νοσοῦντας παρεμυθεῖτο, καθάπερ ἔφαμεν, τοὺς μὲν ἐπῳδαῖς καὶ μαγείαις τοὺς δὲ μουσικῇ. ἦν γὰρ αὐτῷ μέλη καὶ πρὸς νόσους σωμάτων παιώνια, ἃ ἐπᾴδων ἀνίστη τοὺς κάμνοντας. ἦν δʼ ἃ καὶ λύπης λήθην εἰργάζετο καὶ ὀργὰς ἐπράυνε καὶ ἐπιθυμίας ἀτόπους ἑξῄρει.

34Beslenmesine gelince: Kahvaltısı petek bal ya da bal, akşam yemeği darı ekmeği ya da arpa ekmeği ile pişmiş ya da çiğ sebzeydi; kurban hayvanlarının etini nadiren yerdi, onu da her yerinden değil. Tanrıların tapınaklarının en iç bölümlerine girip orada bir süre kalacağı zamanlar ise çoğunlukla açlığı ve susuzluğu gideren besinler kullanırdı. Açlık gidereni gelincik tohumundan, susamdan, öz suyundan tamamen arınana kadar yıkanmış adasoğanı kabuğundan, çirişotu saplarından, ebegümeci yapraklarından, arpa unundan, arpadan ve nohuttan yapar; hepsini eşit ağırlıkta doğrayıp Hymettos balıyla yoğururdu. Susuzluk gidereni ise salatalık tohumundan, çekirdekleri çıkarılmış etli kuru üzümden, kişniş çiçeğinden, yine ebegümeci tohumundan, semizotundan, rendelenmiş peynirden, ince undan ve kaymaktan yapar, hepsini ada balıyla karıştırırdı.

34

τῆς δὲ διαίτης τὸ μὲν ἄριστον ἦν κηρίον ἢ μέλι, δεῖπνον δʼ ἄρτος ἐκ κέγχρων ἢ μᾶζα καὶ λάχανα ἑφθὰ καὶ ὠμά, σπανίως δὲ κρέας ἱερείων θυσίμων καὶ τοῦτο οὐδʼ ἐκ παντὸς μέρους. τά γε μὴν πλεῖστα ὁπότε θεῶν ἀδύτοις ἐγκαταδύσεσθαι μέλλοι καὶ ἐνταῦθα χρόνον τινὰ ἐνδιατρίψειν, ἀλίμοις ἐχρῆτο καὶ ἀδίψοις τροφαῖς, τὴν μὲν ἄλιμον συντιθεὶς ἐκ μήκωνος σπέρματος καὶ σησάμου καὶ φλοιοῦ σκίλλης πλυθείσης ἀκριβῶς ἔστʼ ἄν τοῦ περὶ αὐτὴν ὀποῦ καθαρθείη, καὶ ἀσφοδέλων ἀνθερίκων καὶ μαλάχης φύλλων καὶ ἀλφίτων καὶ κριθῶν καὶ ἐρεβίνθων, ἕπερ κατʼ ἴσον πάντα σταθμὸν κοπέντα μέλιτι ἀνέδευεν Ὑμηττίῳ· τὴν δʼ ἄδιψον ἐκ σικύων σπέρματος καὶ ἀσταφίδος λιπαρᾶς, ἐξελὼν αὐτῆς τὰ γίγαρτα, καὶ ἄνθους κορίου καὶ μαλάχης ὁμοίως σπέρματος καὶ ἀνδράχνης καὶ τυροῦ κνήστεως καὶ ἀλεύρου πάλης καὶ γάλακτος λίπους, ἅπερ πάντα ἀνεμίγνυ μέλιτι νησιωτικῷ.

35Herakles'in bunları susuz Libya'ya giderken Demeter'den öğrendiğini söylerdi. Bu yüzden bedeni adeta terazide tartılmış gibi hep aynı hâli korurdu: Bir sağlıklı bir hasta olmaz, bir semirip gelişip bir incelip zayıflamazdı. Psykhēsi de yüzünden hep aynı karakteri belli ederdi. Ne hazdan fazlaca gevşer ne de dertten büzülürdü; sevince ya da kedere kapıldığı görülmezdi; onu gülerken ya da ağlarken gören olmamıştır.

35

ταῦτα δʼ Ἡρακλέα παρὰ Δήμητρος ἔφασκε μαθεῖν στελλόμενον εἰς τὴν Διβύην τὴν ἄνυδρον. ὅθεν αὐτῷ καὶ τὸ σῶμα ὥσπερ ἐπὶ στάθμῃ τὴν αὐτὴν ἔξιν διεφύλαττεν, οὐ ποτὲ μὲν ὑγιαῖνον ποτὲ δὲ νοσοῦν, οὐδʼ οὖ ποτὲ μὲν πιαινόμενον καὶ αὐξόμενον ποτὲ δὲ λεπτυνόμενον παὶ ἰσχναινόμενον, ἥ τε ψυχὴ τὸ ὅμοιον ἦθος ἀεὶ διὰ τῆς ὄψεως παρεδήλου. οὔτε γὰρ ὑφʼ ἡδονῆς διεχεῖτο πλέον οὔθʼ ὑπʼ ἀνίας συνεστέλλετο, οὐδʼ ἐπίδηλος ἦν χαρᾷ ἢ λύπῃ κάτοχος, ἀλλʼ οὐδὲ γελάσαντα κλαύσαντά τίς ποτʼ ἐκεῖνον ἐθεάσατο.

36Tanrılara kurban sunarken gösterişten uzaktı; tanrıları arpa unuyla, pideyle, günlükle ve mersinle yatıştırır, canlı kurban hemen hiç sunmazdı, ancak arada bir tavuk ve en körpe domuz yavrularından sunardı. Dik açılı üçgende dik açının karşısındaki kenarın karesinin öbür iki kenarın karelerinin toplamına eşit olduğunu bulunca bir öküz kurban etmiş; ama daha titiz olanlar bunun hamurdan yapılmış bir öküz olduğunu söyler. Yanına gelenlerle konuşurken öğütlerini ya uzun uzun açıklayarak ya da sembollerle verirdi.

36

θύων τε θεοῖς ἀνεπαχθὴς ἦν, ἀλφίτοις τε καὶ ποπάνῳ καὶ λιβανωτῷ καὶ μυρρίνῃ τοὺς θεοὺς ἐξιλασκόμενος, ἐμψύχοις δʼ ἥκιστα, πλὴν εἰ μή ποτε ἀλεκτορίσι καὶ τῶν χοίρων τοῖς ἁπαλωτάτοις. ἐβουθύτησε δέ ποτε σταίτινον, ὡς φασὶ βοῦν οἱ ἀκριβέστεροι, ἐξευρὼν τοῦ ὀρθογωνίου τὴν ὑποτείνουσαν ἴσον δυναμένην ταῖς περιεχούσαις. ὅσα γε μὴν τοῖς προσιοῦσι διελέγετο, ἢ διεξοδικῶς ἢ συμβολικῶς παρῄνει.

37Çünkü öğretiminin iki biçimi vardı. Yanına gelenlerden bir kısmına mathēmatikoi (öğrenenler), bir kısmına akusmatikoi (dinleyenler) denirdi. Mathēmatikoi, epistēmēnin daha derin ve titizlikle işlenmiş öğretisini iyice öğrenmiş olanlardı; akusmatikoi ise yazılı öğretilerin yalnız ana hükümlerini, ayrıntılı bir açıklama olmadan dinlemiş olanlardı.

37

διττὸν γὰρ ἦναὐτοῦ τῆς διδασκαλίας τὸ σχῆμα. καὶ τῶν προσιόντων οἱ μὲν ἐκαλοῦντο μαθηματικοί, οἱ δʼ ἀκουσματικοί· καὶ μαθηματικοὶ μὲν οἱ τὸν περιττότερον καὶ πρὸς ἀκρίβειαν διαπεπονημένον τῆς ἐπιστήμης λόγον ἐκμεμαθηκότες, ἀκουσματικοὶ δʼ οἱ μόνας τὰς κεφαλαιώδεις ὑποθήκας τῶν γραμμάτων ἄνευ ἀκριβεστέρας διηγήσεως ἀκηκοότες.

38Tanrıların, daimōnların ve kahramanların soyu hakkında saygıyla konuşmayı ve iyi düşünmeyi, anne babaya ve iyilik edenlere karşı iyi niyetli olmayı, kanunlara uymayı öğütlerdi. Tanrılara bir iş arasında değil, sırf bunun için evden çıkıp gelerek tapınmayı; gök tanrılarına tek, yeraltı tanrılarına çift sayıda kurban sunmayı öğütlerdi. Çünkü karşıt güçlerden daha iyi olanı birlik, ışık, sağ, eşit, duran ve düz diye; daha kötü olanı ise ikilik, karanlık, sol, eşitsiz, eğri ve hareket eden diye adlandırırdı. Şunları da öğütlerdi:

38

παρῄνει δὲ περὶ μὲντοῦ θείου καὶ δαιμονίου καὶ ἡρῴου γένους εὔφημον εἶναι καὶ ἀγαθὴν ἔχειν διάνοιαν, γονεῦσι δὲ καὶ εὐεργέταις εὔνουν· νόμοις δὲ πείθεσθαι· προσκυνεῖν δὲ μὴ ἐκ παρέργου τοὺς θεούς, ἀλλʼ οἴκοθεν ἐπὶ τοῦτο ὡρμημένοις· καὶ τοῖς μὲν οὐρανίοις θεοῖς περιττὰ θύειν, τοῖς δὲ χθονίοις ἄρτια. ἐκάλει γὰρ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων τὴν μὲν βελτίονα μονάδα καὶ φῶς καὶ δεξιὸν καὶ ἴσον καὶ μένον καὶ εὐθύ, τὴν δὲ χείρονα δυάδα καὶ σκότος καὶ ἀριστερὸν καὶ ἄνισον παὶ περιφερὲς καὶ φερόμενον. παρῄνει δὲ καὶ τοιάδε.

39Evcil ve meyve veren bir bitkiyi, hatta tabiatça insan soyuna zararlı olmayan bir hayvanı bile ne yok etmeli ne de ona zarar vermeli. Emanet edilen yalnız para değil söz de olsa, emanet edene sadakatle saklanmalı. Çabaya değer, peşinden gidilip uğraşılması gereken şeylerin üç türü olduğunu düşünmeli: Önce şanlı ve güzel olanlar, sonra hayat için faydalı olanlar, üçüncü ve son olarak da hoş olanlar. Hazza gelince, kaba ve insanı büyüleyen hazzı kabul etmez, sağlam, son derece ağırbaşlı ve kötü sözden uzak hazzı kabul ederdi. Çünkü ona göre hazlar iki türlüdür: Mideyi ve cinsel arzuları gösterişli bolluklarla memnun eden hazzı Seirenlerin adam öldüren şarkılarına benzetirdi. Güzel, adil ve yaşamak için zorunlu şeylerden alınan, hem o an hoş olan hem de sonradan pişmanlık getirmeyen hazzın ise Musaların bir armonisine benzediğini söylerdi.

39

φυτὸν ἥμερον καὶ εὔκαρπον, ἀλλὰ μηδὲ ζῷον ὅ μὴ βλαβερὸν εἶναι πέφυκε τῷ ἀνθρωπείῳ γένει, μήτε φθείρειν μήτε βλάπτειν. παρακαταθήκην δὲ μὴ χρημάτων μόνον ἀλλὰ καὶ λόγων πιστῶς τῷ παρακαταθεμένῳ φυλάσσειν. τρισσὰς δʼ ἡγεῖσθαι διαφορὰς τῶν ἀξίων σπουδῆς πραγμάτων, ἃ καὶ μετιτέον καὶ μεταχειριστέον· πρῶιον μὲν τῶν εὐκλεῶν καὶ καλῶν, εἶτα τῶν πρὸς τὸν βίον συμφερόντων, τρίτην δὲ καὶ τελευταίαν τὴν τῶν ἡδέων. ἡδονὴν δὲ οὐ προσίετο τὴν δημώδη καὶ γοητευτικήν, ἀλλὰ τὴν βέβαιον καὶ σεμνοτάτην καὶ καθαρεύουσαν διαβολῆς. διττὴν γὰρ εἶναι διαφορὰν ἡδονῶν· τὴν μὲν γὰρ γαστρὶ καὶ ἀφροδισίοις διὰ πολυτελείας κεχαρισμένην ἀπείκαζε ταῖς ἀνδροφόνοις τῶν Σειρήνων ᾠδαῖς· τὴν δʼ ἐπὶ καλοῖς καὶ δικαίοις καὶ πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίοις, ὁμοίως καὶ παραχρῆμα ἡδεῖαν καὶ εἰς τὸ ἐπιὸν ἀμεταμέλητον οὖσαν, ἔφασκεν ἐοικέναι Μουσῶν τινὶ ἁρμονίᾳ.

40En çok iki ana dikkat edilmesini öğütlerdi: uykuya yatılan an ile uykudan kalkılan an. Bu iki anın her birinde hem yapılmış olanları hem de yapılacak olanları gözden geçirmek gerekir: Herkes olup bitenlerin hesabını kendinden sormalı, olacaklar için de önceden tedbir almalı. Bu yüzden herkes uykudan önce kendine şu dizeleri okumalıdır:

Yumuşak gözlerine uykuyu kabul etme,
günün işlerinin her birini üç kez gözden geçirmeden:
Nerede yanlış yaptım? Ne yaptım? Yapmam gerekip de yapmadığım ne?

Kalkmadan önce de şunları:

Bal gibi tatlı uykudan kalkınca önce
gün içinde yapacağın işlere iyice bak.

40

δύο δὲ μάλιστα καιροὺς παρηγγύα ἐν φροντίδι θέσθαι, τὸν μὲν ὅτε εἰς ὕπνον τρέποιτο, τὸν δʼ ὅτʼ ἐξ ὕπνου διανίσταιτο. ἐπισκοπεῖν γὰρ προσήκειν ἐν ἑκατέρῳ τούτοιν τά τε ἤδη πεπραγμένα καὶ τὰ μέλλοντα, τῶν μὲν γενομένων εὐθύνας παρʼ ἑαυτοῦ ἕκαστσν λαμβάνοντα, τῶν δὲ μελλόντων πρόνοιαν ποιούμενον. πρὸ μὲν οὖν τοῦ ὕπνου ταῦτα ἑαυτῷ τὰ ἔπη ἐπᾴδειν ἕκαστον· μηδʼ ὕπνον μαλακοῖσιν ἐπʼ· ὄμμασι προσδέξασθαι πρὶν τῶν ἡμερινῶν ἔργων τρὶς ἕκαστον ἐπελθεῖν, πῇ παρέβην; τί δʼ ἔρεξα; τί μοι δέον οὐκ ἐτελέσθη; πρὸ δὲ τῆς ἐξαναστάσεως ἐκεῖνα· πρῶτα μὲν ἐξ ὕπνοιο μελίφρονος ἐξυπαναστὰς εὖ μάλʼ ὀπιπεύειν ὅσʼ ἐν ἤματι ἔργα τελέσσεις.

41Böyle şeyler öğütlerdi, en çok da doğruyu söylemeyi; çünkü insanları tanrıya benzer kılabilecek tek şey budur. Nitekim mágoslardan öğrendiğine göre, onların Oromazes dedikleri tanrının bedeni ışığa, psykhēsi hakikate benzer. Delphoi'deki Aristokleia'dan duyduğunu söylediği başka bazı şeyler de öğretirdi. Bazı şeyleri de gizemli bir tarzda, sembollerle söylerdi; Aristoteles bunları daha ayrıntılı olarak kaydetmiştir. Mesela denize gözyaşı, iki Ayı takımyıldızına Rhea'nın elleri, Ülker'e Musaların liri, gezegenlere Phersephone'nin köpekleri derdi. Vurulan tunçtan çıkan sesin de tuncun içine hapsolmuş bir daimōnun sesi olduğunu söylerdi.

41

τοιαῦτα παρῄνει· μάλιστα δʼ ἀληθεύειν· τοῦτο γὰρ μόνον δύνασθαι τοὺς ἀνθρώπους ποιεῖν θεῷ παραπλησίους. ἐπεὶ καὶ τοῦ θεοῦ, ὡς παρὰ τῶν μάγων ἐπυνθάνετο, ὅν Ὡρομάζην καλοῦσιν ἐκεῖνοι, ἐοικέναι τὸ μὲν σῶμα φωτί, τὴν δὲ ψυχὴν ἀληθείᾳ. καὶ ἄλλʼ ἄττα ἐπαίδευεν ὅσα παρὰ Ἀριστοκλείας τῆς ἐν Δελφοῖς ἔλεγεν ἀκηκοέναι. ἔλεγε δέ τινα καὶ μυστικῷ τρόπῳ συμβολικῶς, ἅ δὴ ἐπὶ πλέον Ἀριστοτέλης ἀνέγραψεν. οἷον ὅτι τὴν θάλατταν μὲν ἐκάλει εἶναι δάκρυον, τὰς δʼ ἄρκτους Ῥέας χεῖρας, τὴν δὲ πλειάδα Μουσῶν λύραν, τοὺς δὲ πλανήτας κύνας τῆς Φερσεφόνης. τὸν δʼ ἐκ χαλκοῦ κρουομένου γινόμενον ἦχον φωνὴν εἶναί τινος τῶν δαιμόνων ἐναπειλημμένην τῷ χαλκῷ.

42Sembollerin şöyle bir türü daha vardı: "Terazinin üstünden atlama", yani hakkından fazlasını isteme. "Ateşi bıçakla eşeleme", yani kabarmış ve öfkelenmiş birini keskin sözlerle kışkırtma. "Çelengi yolma", yani kanunları çiğneme; çünkü kanunlar şehirlerin çelengidir. Yine buna benzer başkaları: "Yüreği yeme", yani kendini dertlerle üzme. "Tahıl ölçeğinin üstüne oturma", yani tembel yaşama. "Yolculuğa çıkarken geriye dönme", yani ölürken bu hayata tutunma. "Ana yollardan yürüme"; bununla çoğunluğun kanaatlerine uymayı yasaklar, bilgili ve terbiyeli kişilerin kanaatlerinin peşinden gitmeyi öğütlerdi. "Evine kırlangıç alma", yani geveze ve diline hâkim olamayan insanları aynı çatı altına alma. "Yük taşıyanlara yükü yüklerken yardım et, indirirken etme"; bununla kimseye rahatlık için değil, aretē için yardım etmeyi öğütlerdi. "Yüzüklerde tanrı resimleri taşıma", yani tanrılara dair kanaatini ve sözünü el altında ve açıkta tutma, çoğunluğa açma. "Tanrılara sunuyu kadehin kulağından dök"; bununla tanrıları onurlandırmayı ve onlara müzikle ilahiler söylemeyi ima ederdi, çünkü müzik kulaklardan geçer. "Yenmesi caiz olmayanları yeme", yani doğumu, büyümeyi, başlangıcı, sonu ve her şeyin ilk temelini oluşturan şeyleri.

42

ἦν δὲ καὶ ἄλλο εἶδος τῶν συμβόλων τοιοῦτον. ζυγὸν μὴ ὑπερβαίνειν, τουτέστι μὴ πλεονεκτεῖν. μὴ τὸ πῦρ τῇ μαχαίρᾳ σκαλεύειν, ὅπερ ἦν μὴ τὸν ἀνοιδοῦντα καὶ ὀργιζόμενον κινεῖν λόγοις τεθηγμένοις. στέφανόν τε μὴ τίλλειν, τουτέστι τοὺς νόμους μὴ λυμαίνεσθαι· στέφανοι γὰρ πόλεων οὗτοι. πάλιν δʼ οὖ ἕτερα τοιαῦτα. μὴ καρδίαν ἐσθίειν, οἷον μὴ λυπεῖν ἑαυτὸν ἀνίαις. μηδʼ ἐπὶ χοίνικος καθέζεσθαι, οἷον μὴ ἀργὸν ζῆν. μηδʼ ἀποδημοῦντα ἐπιστρέφεσθαι, μὴ ἔχεσθαι τοῦ βίου τούτου ἀποθνήσκοντα· τὰς λεωφόρους μὴ βαδίζειν, διʼ οὗ ταῖς τῶν πολλῶν ἕπεσθαι γνώμαις ἐκώλυεν, τὰς δὲ τῶν λογίων καὶ πεπαιδευμένων μεταθεῖν. μηδὲ χελιδόνας ἐν οἰκίᾳ δέχεσθαι, τουτέστι λάλους ἀνθρώπους καὶ περὶ γλῶτταν ἀκρατεῖς ὁμωροφίους μὴ ποιεῖσθαι. φορτίον δὲ συνανατιθέναι μὲν τοῖς βαστάζουσι, συγκαθαιρεῖν δὲ μή, διʼ οὐ παρῄνει μηδενὶ πρὸς ῥᾳστώνην, ἀλλὰ πρὸς ἀρετὴν συμπράττειν. θεῶν τʼ εἰκόνας ἐν δακτυλίοις μὴ φορεῖν, τουτέστι τὴν περὶ θεῶν δόξαν καὶ λόγον πρόχειρον μηδὲ φανερὸν ἔχειν μηδὲ εἰς πολλούς προφέρειν. σπονδάς τε ποιεῖσθαι τοῖς θεοῖς κατὰ τὸ οὖς τῶν ἐκπωμάτων· ἐντεῦθεν γὰρ ᾐνίττετο τιμᾶν τοὺς θεοὺς καὶ ὑμνεῖν τῆ μουσικῇ· αὕτη γὰρ διὰ ὤτων χωρεῖ. μὴ ἐσθίειν ὅσα μὴ θέμις, γένεσιν, αὔξησιν, ἀνχήν, τελευτήν, μηδʼ ἐξ ὧν ἡ πρώτη τῶν πάντων ὑπόθεσίς γίνεται.

43Kurban edilen hayvanların belinden, erbezlerinden, cinsel organlarından, iliğinden, ayaklarından ve başından uzak durulmasını söylerdi. Bele temel derdi, çünkü hayvanlar bir temelin üstünde olduğu gibi onun üstünde kurulur. Erbezlerine ve cinsel organlara doğum derdi, çünkü bunlar işlemeden hayvan doğmaz. İliğe büyüme derdi, çünkü bütün hayvanlarda büyümenin sebebi odur. Ayaklara başlangıç, başa son derdi; bunlar bedeni yöneten en önemli kısımlardır. Baklalardan da insan etinden uzak durur gibi uzak durulmasını öğütlerdi.

43

ἔλεγε δʼ ἀπέχεσθαι τῶν καταθυομένων ὀσφύος καὶ διδύμων καὶ αἰδοίων καὶ μυελοῦ καὶ ποδῶν καὶ κεφαλῆς. ὑπόθεσιν μὲν γὰρ τὴν ὀσφῦν ἐκάλει, διότι ἐπὶ ταύτῃ ὡς ἐπὶ θεμελίῳ συνίσταται τὰ ζῷα· γένεσιν δὲ τοὺς διδύμους καὶ αἰδοῖα, ἄνευ γὰρ τῆς τούτων ἐνεργείας οὐ γίνεται ζῷον· αὔξησιν δὲ τὸν μυελὸν ἐκάλει, ὅς τοῦ αὔξεσθαι πᾶσι ζῴοις αἴτιος· ἀρχὴν δὲ τοὺς πόδας, τὴν δὲ κεφαλὴν τελευτήν· ἅπερ τὰς μεγίστας ἡγεμονίας ἔχει τοῦ σώματος. ἴσα δὲ κυάμων παρῄνει ἀπέχεσθαι καθάπερ ἀνθρωπίνων σαρκῶν.

44Anlatıldığına göre bunu şu sebeple yasaklarmış: İlk başlangıç ve oluş karmaşa içindeyken birçok şey bir araya toplanmış, toprakta birlikte tohumlanmış ve birlikte çürümüş; yavaş yavaş canlıların doğumu ve ayrışması meydana gelmiş, hayvanlar doğarken bitkiler de filizlenmiş. İşte o zaman aynı çürüntüden hem insanlar oluşmuş hem de bakla filizlenmiş. Pythagoras bunun açık kanıtlarını da gösterirdi: Biri bir baklayı çiğneyip dişleriyle ezdikten sonra kısa bir süre güneşin sıcağına koysa, sonra oradan uzaklaşıp çok geçmeden geri gelse, onun insan kanı koktuğunu görür. Yine bakla filizlenip çiçek açtığında, çiçek kararmaya başladığı sırada biraz alıp toprak bir kaba koysa, kabın kapağını kapatıp toprağa gömse ve gömdükten sonra doksan gün beklese, sonra kazıp çıkarıp kapağı açsa, baklanın yerine ya bir çocuk başının ya da bir kadın cinsel organının oluşmuş olduğunu görür.

44

ἱστοροῦσι δʼ αὐτὸν ἀπαγορεύειν τὸ τοιοῦτον ὅτι τῆς πρώτης ἀρχῆς καὶ γενέσεως ταραττομένης καὶ πολλῶν ἅμα συνηνεγμένων καὶ συσπειρομένων καὶ συσσηπομένων ἐν τῇ γῇ κατʼ ὀλίγον γένεσις καὶ διάκρισις συνέστη ζῴων τε ὁμοῦ γεννωμένων καὶ φυτῶν ἀναδιδομένων, τότε δὴ ἀπὸ τῆς αὐτῆς σηπεδόνος ἀνθρώπους συστῆναι καὶ κύαμον βλαστῆσαι. τούτου τε φανερὰ ἐπῆγε τεκμήρια. εἰ γάρ τις διατρώγων κύαμον καὶ τοῖς ὀδοῦσι λεάνας ἐν ἀλέᾳ τῆς τοῦ ἡλίου βολῆς καταθείη πρὸς ὀλίγον, εἶτʼ ἀποστὰς ἐπανέλθοι μετʼ οὐ πολύ, εὕροι ἂν ὀδωδότα ἀνθρωπείου φόνου· εἰ δὲ καὶ ἀνθοῦντος ἐν τῷ βλαστάνειν τοῦ κυάμου λαβών τις περκάζοντος τοῦ ἄνθους βραχὺ ἐνθείη ἀγγείῳ κεραμεῷ καὶ ἐπίθημα ἐπιθεὶς ἐν τῇ γῇ κατορύξειε καὶ ἐνενήκοντα παραφυλάξειεν ἡμέρας μετὰ τὸ κατορυχθῆναι, εἶτα μετὰ ταῦτα ὀρύξας λάβοι καὶ ἀφέλοι τὸ πῶμα, εὕροι ἄν ἀντὶ τοῦ κυάμου ἢ παιδὸς κεφαλὴν συνεστῶσαν γυναικὸς αἰδοῖον.

45Başka şeylerden de uzak durmayı öğütlerdi: rahimden, barbunyadan, deniz anasından, hatta neredeyse bütün öteki deniz ürünlerinden. Kendi soyunu da önceden yaşamış kişilere dayandırırdı: Önce Euphorbos, ikinci olarak Aithalides, üçüncü olarak Hermotimos, dördüncü olarak Pyrrhos olduğunu, şimdi de Pythagoras olduğunu söylerdi. Bununla psykhēnin ölümsüz olduğunu ve arınmış olanların eski hayatlarını hatırlamaya vardıklarını gösterirdi.

45

ἀπέχεσθαι δὲ καὶ ἄλλων παρῄνει, οἷον μήτρας τε καὶ τριγλίδος καὶ ἀκαλήφης, σχεδὸν δὲ καὶ τῶν ἄλλων θαλασσίων ξυμπάντων. ἀνέφερε δʼ αὑτὸν εἰς τοὺς πρότερον γεγονότας, πρῶτον μὲν Εὔφορβος λέγων γενέσθαι, δεύτερον δʼ Αἰθαλίδης, τρίτον Ἑρμότιμος, τέταρτον δὲ Πύρρος, νῦν δὲ Πυθαγόρας. διʼ ὧν ἐδείκνυεν ὡς ἀθάνατος ἡ ψυχὴ καὶ τοῖς κεκαθαρμένοις εἰς μνήμην τοῦ παλαιοῦ βίου ἀφικνεῖται.

46Onun felsefesinin amacı, bize pay olarak verilmiş nousu bu türlü zindanlardan ve bağlardan kurtarıp tamamen özgür kılmaktı. Nous olmadan insan, hangi histen yararlanırsa yararlansın, sağlam ve doğru hiçbir şey öğrenemez, hiçbir şeyi seçemez. Çünkü ona göre "nous her şeyi görür, her şeyi duyar; geri kalan her şey kör ve sağırdır." Nous arındırılınca ona faydalı bir şey sunmak gerekir. Pythagoras da bunu çeşitli yollar düşünerek sunardı. Önce onu yavaş yavaş, ebedî olan, kendisiyle aynı soydan gelen, hep aynı ve aynı biçimde kalan cisimsiz şeyleri temaşaya alıştırırdı. Onu azar azar ilerletirdi ki ani ve toptan bir değişiklikle sarsılıp, o kadar uzun süre o kadar kötü beslenmiş olmanın etkisiyle geri dönüp yılmasın.

46

φιλοσοφίαν δʼ ἐφιλοσόφησεν ἧς ὁ σκοπὸς ῥύσασθαι καὶ διελευθερῶσαι τῶν τοιούτων εἱργμῶν τε καὶ συνδέσμων τὸν κατακεχωρισμένον ἡμῖν νοῦν· οὗ χωρὶς ὑγιὲς οὐδὲν ἄν τις οὐδʼ ἀληθὲς τὸ παράπαν ἐκμάθοι οὐδʼ ἂν κατίδοι διʼ ἧστινος οὖν ἐνεργῶν αἰσθήσεως. νοῦς γὰρ κατʼ αὐτὸν πάνθʼ ὁρῷ καὶ πάντʼ ἀκούει, τὰ δʼ ἄλλα τυφλὰ καὶ κωφά. καθαρθέντι δὲ τότε δεῖν προσάγειν τι τῶν ὀνησιφόρων. προσῆγε δὲ ταῦτα μηχανὰς ἐπινοῶν, πρῶτον μὲν παιδαγωγῶν ἑαυτὸν ἡρέμα πρὸς τὴν τῶν ἀιδίων καὶ ὁμοφύλων αὐτῷ ἀσωμάτων ἀεὶ καὶ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἐχόντων θέαν, ἐκ τῶν κατʼ ὀλίγον προσβιβάζων, μὴ συνταραχθεὶς τῇ ἄφνω καὶ ἀθρόως μεταβολῇ ἀπσστραφῇ καὶ ἀπείπῃ διὰ τὴν τοσαύτην τε καὶ τοσούτῳ χρόνῳ τροφῆς κακίαν.

47Bu yüzden onu matematik ilimleriyle ve cisimlerle cisimsizler arasında kalan incelemelerle önceden çalıştırırdı. Psykhēnin gözlerini, hiçbir zaman aynı ve aynı biçimde aynı hâlde kalmayan, bir an bile sabit durmayan cismanî şeylerden yavaş yavaş, ustaca bir yönlendirmeyle gerçekten var olanlara, onun asıl besinlerine duyulan özleme doğru götürürdü. Bunlar aracılığıyla onların yerine gerçekten var olanların temaşasını koyarak insanları mesut kılardı. Matematik ilimleriyle yapılan alıştırma işte bunun için benimsenmişti.

47

μαθήμασι τοίνυνκαὶ τοῖς ἐν μεταιχμίῳ σωμάτων τε καὶ ἀσωμάτων θεωρήμιασι προεγύμναζε κατὰ βραχὺ πρὸς τὰ ὄντως ὄντα ἀπὸ τῶν μηδέποτε κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἐν ταὐτῷ μηδʼ ἐφʼ ὅσον οὖν διαμενόντων σωματικῶν τὰ τῆς ψυχῆς ὄμματα μετὰ τεχνικῆς ἀγωγῆς εἰς τὴν ἔφεσιν τῶν τροφῶν προσάγων. διʼ ὧν ἀντεισάγων τὴν τῶν ὄντως ὄντων θέαν μακαρίους ἀπετέλει. ἡ μὲν οὖν περὶ τὰ μαθήματα γυμνασία εἰς τοῦτο παρείληπτο.

48Sayılarla ilgili çalışma ise, başkalarının yanında, Pythagorasçıların görüşlerini on kitapta çok akıllıca derlemiş olan Gadeiralı Moderatos'un da söylediği gibi, şu sebeple önem kazanmıştır. Moderatos'a göre onlar ilk eidosları ve ilk ilkeleri, kavranması ve dile getirilmesi zor olduğu için logosla açıkça aktaramadıklarından, kolay anlaşılır bir öğretim uğruna geometricileri ve okuma yazma öğretmenlerini taklit ederek sayılara başvurmuşlardır. Bu öğretmenler, harfleri ve harflerin ses değerlerini öğretmek isteyince yazı işaretlerine başvururlar; ilk öğretimde bunların harf olduğunu söylerler, ama sonra bu işaretlerin harf olmadığını, gerçek harflerin kavramının bu işaretler aracılığıyla edinildiğini öğretirler.

48

ἡ δὲ περὶ τῶν ἀριθμῶν πραγματεία, ὡς ἄλλοι τε φασὶ καὶ Μοδέρατος ὁ ἐκ Γαδείρων πάνυ συνετῶς ἐν δέκα βιβλίοις συναγαγὼν τὸ ἀρέσκον τοῖς ἀνδράσι διὰ τοῦτο ἐσπουδάσθη. μὴ δυνάμενοι γάρ, φησί, τὰ πρῶτα εἴδη καὶ τὰς πρώτας ἀρχὰς σαφῶς τῷ λόγῳ παραδοῦναι διά τε τὸ δυσπερινόητον αὐτῶν καὶ δυσέξοιστον, παρεγένοντο ἐπὶ τοὺς ἀριθμοὺς εὐσήμου διδασκαλίας χάριν μιμησάμενοι τοὺς γεωμέτρας καὶ τοὺς γραμματιστάς. ὡς γὰρ οὗτοι, τὰς δυνάμεις τῶν στοιχείων καὶ αὐτὰ ταῦτα βουλόμενοι παραδοῦναι, παρεγένοντο ἐπὶ τοὺς χαρακτῆρας,τούτους λέγοντες ὡς πρὸς τὴν πρώτην διδασκαλίαν στοιχεῖα εἶναι, ὕστερον μέντοι διδάσκουσιν ὅτι οὐχ οὗτοι στοιχεῖά εἰσιν οἱ χαρακτῆρες, ἀλλὰ διὰ τούτων ἔννοια γίνεται τῶν πρὸς ἀλήθειαν στοιχείων·

49Geometriciler de cisimsiz şekilleri logosla gösteremedikleri için şekillerin çizimlerine başvurur ve "İşte bu bir üçgendir" derler. Bununla göze görünen şeyin üçgen olduğunu değil, onun gibi olan şeyin üçgen olduğunu kastederler ve onun aracılığıyla üçgen kavramını gösterirler. Pythagorasçılar da ilk logoslar ve eidoslar konusunda aynı şeyi yapmışlardır: Cisimsiz eidosları ve ilk ilkeleri logosla aktaramadıkları için onları sayılar yoluyla göstermeye başvurmuşlardır. Böylece birliğin, aynılığın ve eşitliğin logosuna, evrenin bütününün birlikte soluyuşunun ve birbiriyle duygudaşlığının sebebine, hep aynı ve aynı biçimde kalanın korunmasının sebebine "bir" adını vermişlerdir. Çünkü tek tek şeylerdeki bir de böyledir: İlk sebebe katılması sayesinde parçalarıyla birleşmiş ve onlarla birlikte soluyan bir birliktir.

49

καὶ οἱ γεωμέτραι μὴ ἰσχύοντες τὰ ἀσώματα εἴδη λόγῳ παραστῆσαι παραγίνονται ἐπὶ τὰς διαγραφὰς τῶν σχημάτων, λέγοντες εἶναι τρίγωνον τόδε, οὐ τοῦτο βουλόμενοι τρίγωνον εἶναι τὸ ὑπὸ τὴν ὅψιν ὑποπῖπτον, ἀλλὰ τὸ τοιοῦτο, καὶ διὰ τούτου τὴν ἔννοιαν τοῦ τριγώνου παριστᾶσι. καὶ ἐπὶ τῶν πρώτων οὖν λόγων καὶ εἰδῶν τὸ αὐτὸ ἐποίησαν οἱ Πυθαγόρειοι, μὴ ἰσχύοντες λόγῳ παραδιδόναι τὰ ἀσώματα εἴδη καὶ τὰς πρώτας ἀρχάς, παρεγένοντο ἐπὶ τὴν διὰ τῶν ἀριθμῶν δήλωσιν. καὶ οὕτως τὸν μὲν τῆς ἑνότητος λόγον καὶ τὸν τῆς ταυτότητος καὶ τὸν τῆς ἰσότητος καὶ τὸ σἴτιον τῆς συμπνοίας καὶ τῆς συμπαθείας τῶν ὅλων κοὶ τῆς σωτηρίας τοῦ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχοντος ἓν προσηγόρευσαν· καὶ γὰρ τὸ ἐν τοῖς κατὰ μέρος ἓν τοιοῦτο ὑπάρχει ἡνωμένον τοῖς μέρεσι καὶ σύμπνουν κατὰ μετουσίαν τοῦ πρώτου αἰτίου.

50Başkalığın, eşitsizliğin, bölünebilen, değişen ve bir öyle bir böyle olan her şeyin logosuna da ikili logos ve ikilik adını vermişlerdir; çünkü tek tek şeylerde de ikinin tabiatı böyledir. Bu logoslar yalnız Pythagorasçılara göre var olup öbürlerine göre yok değildir. Başka filozofların da evrenin bütününü birleştiren ve bir arada tutan bazı güçler kabul ettiğini görmek mümkündür; onlarda da eşitliğin, benzemezliğin ve başkalığın logosları vardır. Pythagorasçılar bu logoslara, kolay anlaşılır bir öğretim uğruna, bir ve ikilik adlarını verirler; onlar için ikili, eşitsiz ya da başka demek arasında hiçbir fark yoktur.

50

τὸν δὲ τῆς ἑτερότητος καὶ ἀνισότητος καὶ παντὸς τοῦ μεριστοῦ καὶ ἐν μεταβολῇ καὶ ἄλλοτε ἄλλως ἔχοντος δυοειδῆ λόγον καὶ δυάδα προσηγόρευσαν· τοιαύτη γὰρ κἀν τοῖς κατὰ μέρος ἡ τῶν δύο φύσις. καὶ οὗτοι οἱ λόγοι οὐ κατὰ τούτους μὲν εἰσί, κατὰ δὲ τοὺς λοιποὺς οὐκ ἔτι, ἀλλʼ ἔστιν ἰδεῖν καὶ τοὺς ἄλλους φιλοσόφους δυνάμεις τινὰς ἀπολιπόντας ἑνοποιοὺς καὶ διακρατητικὰς τῶν ὅλων οὔσας, καὶ εἰσί τινες καὶ παῤ ἐκείνοις λόγοι ἰσότητος καὶ ἀνομοιότητος καὶ ἑτερότητος. τούτους οὖν τοὺς λόγους εὐσήμου χάριν διδασκαλίας τῷ τοῦ ἑνὸς ὀνόματι προσαγορεύουσι καὶ τῷ τῆς δυάδος· οὐ διαφέρει δέ γε τοῖς αὐτοῖς ἢ δυοειδὲς ἢ ἀνισοειδὲς εἰπεῖν ἢ ἑτεροειδές.

51Öteki sayılar için de aynı şey geçerlidir; her biri belli güçlere karşılık gelecek biçimde yerleştirilmiştir. Mesela şeylerin tabiatında başı, ortası ve sonu olan bir şey vardır; böyle bir eidosa ve böyle bir tabiata "üç" sayısını yüklemişlerdir. Bu yüzden ortası olan her şeyin üçlü olduğunu söylerler. Tam olan her şeye de bu adı vermişlerdir: Tam olan bir şey varsa, onun bu ilkeden yararlandığını ve ona göre düzenlendiğini söylerler. Bu ilkeyi başka türlü adlandıramadıkları için ona üçlük adını vermişlerdir; bizi onun kavramına götürmek isteyince de bu eidos aracılığıyla götürmüşlerdir. Öteki sayılar için de aynı şey geçerlidir. İşte sözü edilen sayılar bu logoslara göre düzenlenmiştir.

51

ὁμοίως δὲ ἐπὶτῶν ἄλλων ἀριθμῶν ὁ αὐτὸς λόγος· πᾶς γὰρ κατά τινων δυνάμεων τέτακται. πάλιν γὰρ ἔστι τι ἐν τῇ φύσει τῶν πραγμάτων ἔχον ἀρχὴν καὶ μέσον καὶ τελευτήν. κατὰ τοῦ τοιούτου εἴδους καὶ κατὰ τῆς τοιαύτης φύσεως τὸν τρία ἀριθμὸν κατηγόρησαν. διὸ καὶ πᾶν τὸ μεσότητι προσκεχρημένον τριοειδὲς εἶναι φασίν. οὕτως δὲ καὶ πᾶν τὸ τέλειον προσηγόρευσαν. καὶ εἴ τί ἐστι τέλειον, τοῦτο φασὶν ἐκείνῃ τῇ ἀρχῇ προσκεχρῆσθαι καὶ κατʼ ἐκείνην κεκοσμῆσθαι. ἣν ἄλλως μὴ δυνάμενοι ὀνομάσαι τῷ τῆς τριάδος ὀνόματι ἐπʼ αὐτῆς ἐχρήσαντο· καὶ εἰς ἔννοιαν αὐτῆς βουλόμενοι εἰσαγαγεῖν ἡμᾶς διὰ τοῦ εἴδους τούτου ταύτῃ εἰσήγαγον. καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων δʼ ἀριθμῶν ὁ αὐτὸς λόγος. οὗτοι οὖν οἱ λόγοι καθʼ οὓς οἱ ῥηθέντες ἀριθμοὶ ἐτάγησαν.

52Sonraki sayılar da tek bir idea ve güç tarafından kuşatılır; buna dekas (onluk) demişlerdir, adeta dekhas, yani her şeyi kabul eden. Bu yüzden on sayısının tam sayı, hatta bütün sayıların en tamı olduğunu söylerler; çünkü sayının bütün farklarını, oranın bütün türlerini ve orantıyı kendi içinde barındırır. Evrenin tabiatı sayıların oranlarına ve orantılarına göre sınırlanıyorsa, doğan, büyüyen ve tamamlanan her şey sayıların oranlarına göre yolunu sürdürüyorsa, onluk da her oranı, her orantıyı ve sayının her türünü kapsıyorsa, ona nasıl tam sayı denmesin?

52

καὶ οἱ ἑξῆς περιέχονται ὑπὸ μιᾶς τινὸς ἰδέας καὶ δυνάμεως· ταύτην δεκάδα οἷον δεχάδα προσηγόρευσαν. διʼ ὅ καὶ τέλειον ἀριθμὸν τὸν δέκα εἶναι λέγουσι, μᾶλλον δὲ τελειότατον ἀπάντων, πᾶσαν διαφορὰν ἀριθμοῦ καὶ πᾶν εἶδος λόγου καὶ ἀναλογίαν ἐν ἑαυτῷ περιειληφότα. εἰ γὰρ ἡ τοῦ παντὸς φύσις κατʼ ἀριθμῶν λόγους τε καὶ ἀναλογίας περατοῦται καὶ πᾶν τὸ γεννώμενον καὶ αὐξανόμενον καὶ τελειούμενον κατʼ ἀριθμῶν λόγους διεξάγει, πάντα δὲ λόγον καὶ πᾶσαν ἀναλογίαν καὶ πᾶν εἶδος ἀριθμοῦ περιέχει ἡ δεκάς, πῶς οὐκ ἂν τέλειος ἀριθμὸς λέγοιτο αὕτη;

53Pythagorasçıların sayılara dair çalışması işte böyledir. Bu felsefenin sönüp gitmesi en başta bu çalışma yüzünden olmuştur. Önce bilmeceli bir dili olduğu için; sonra yazılanlar Dor lehçesiyle yazıldığı için. Bu lehçenin de bir kapalılığı vardır; bu yüzden onunla aktarılan öğretiler, aktaranlar doğrudan Pythagorasçı olmadığından, sahte ve yanlış duyulmuş sayılmış, kimse onlarda bir şey aramamıştır. Bunun yanında, Pythagorasçıların dediğine göre Platon, Aristoteles, Speusippos, Aristoksenos ve Ksenokrates verimli olanları küçük bir rötuşla kendilerine mal etmişler; yüzeysel ve hafif olanları, sonradan kıskançların okulu karalamak ve alaya almak için iftira ederek öne sürdükleri her şeyi ise toplayıp okulun kendine özgü görüşleri diye kaydetmişler. Ama bunlar sonradan oldu.

53

ἡ μὲν δὴ περὶ τῶν ἀριθμῶν πραγματεία τοιαύτη τοῖς Πυθαγορείοις. καὶ διὰ ταύτην πρωτίστην οὖσαν τὴν φιλοσοφίαν ταύτην συνέβη σβεσθῆναι, πρῶτον μὲν διὰ τὸ αἰνιγματῶδες, ἔπειτα διὰ τὸ καὶ τὰ γεγραμμένα δωριστὶ γεγράφθαι, ἐχούσης τι καὶ ἀσαφὲς τῆς διαλέκτου καὶ μηδὲν διὰ τοῦτο ὑπονοεῖσθαι καὶ τὰ ὑπʼ αὐτῆς ἀνιστορούμενα δόγματα ὡς νόθα καὶ παρηκουσμένα τῷ μὴ ἄντικρυς Πυθαγορικοὺς εἶναι τοὺς ἐκφέροντας ταῦτα. πρὸς δὲ τούτοις τὸν Πλάτωνα καὶ Ἀριστοτέλη Σπεύσιππόν τε καὶ Ἀριστόξενον καὶ Ξενοκράτη, ὡς φασὶν οἱ Πυθαγόρειοι, τὰ μὲν κάρπιμα σφετερίσασθαι διὰ βραχείας ἐπισκευῆς, τὰ δʼ ἐπιπόλαια καὶ ἐλαφρὰ καὶ ὅσα πρὸς διασκευὴν καὶ χλευασμὸν τοῦ διδασκαλείου ὑπὸ τῶν βασκάνων ὕστερον συκοφαντούντων προβάλλεται συναγαγεῖν καὶ ὡς ἴδια τῆς αἱρέσεως καταχωρίσαι. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἀπέβη ὕστερον.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…