İçeriğe geç
Hayvan Etinden Perhiz Üzerine

Porphyrios · Hayvan Etinden Perhiz Üzerine

I. Kitap

1.1Yanımıza gelenlerden, Firmus, etsiz beslenmeyi kınayıp yeniden etli yiyeceğe döndüğünü öğrenince önce inanmadım; hem senin itidalini hem de bu yolu bize gösteren, eski ve tanrıdan korkan adamlara duyduğumuz saygıyı göz önünde tutuyordum. Ama ilk gelenlerin ardından başkaları da gelip haberi doğrulayınca, seni azarlamak bana kaba ve logos'un ikna gücünden uzak bir iş gibi göründü; çünkü sen ne atasözündeki gibi kötüden kaçarak daha iyiyi bulmuştun, ne de Empedokles'in dediği gibi önceki hayatını üstünden atıp daha iyisine dönmüştün. Öte yandan yanlışlarını logos aracılığıyla açığa vurmanın, nereden nereye düştüğünü göstermenin, hem birbirimize olan dostluğumuza hem de hayatlarını hakikate göre düzenlemiş kimselere yaraşır bir iş olacağını düşündüm.

1.1

Τῶν πρὸς ἡμᾶς ἡκόντων, ὦ Φίρμε, πυθόμενος ὡς τῆς ἀσάρκου καταγνοὺς τροφῆς ἐπὶ τὴν ἔνσαρκον ἀναδεδράμηκας πάλιν βοράν, κατʼ ἀρχὰς μὲν ἠπίστουν, τῆς τε σῆς σωφροσύνης στοχαζόμενος καὶ τῆς εὐλαβείας ἣν πρὸς τοὺς ταῦτα ὑποδείξαντας παλαιούς τε ὁμοῦ καὶ θεοφόβους ἄνδρας πεποιήμεθα. ἐπεὶ δὲ καὶ ἄλλοι ἐπὶ τοῖς πρώτοις μηνύοντες τὴν ἀγγελίαν ἐβεβαίουν, τὸ μὲν ἐπιπλήττειν σοι, οὕτε κατὰ τὴν παροιμίαν φυγῇ κακοῦ τὸ ἄμεινον εὑρόντι, οὔτε κατὰ τὸν Ἐμπεδοκλέα τὸν μὲν πρότερον ἀποδυσαμένῳ βίον, εἰς δὲ τὸν βελτίω ὑποστρέψαντι, ἀγροῖκόν τʼ εἶναι ἐδόκει καὶ πόρρω τῆς κατὰ τὸν λογισμὸν πειθοῦς εὑρισκομένης· τὸ δʼ αὖ διὰ τοῦ λόγου τὸν ἔλεγχον τῶν ἁμαρτημάτων ἐκκαλύπτειν ἀφʼ οἵων τε εἰς οἷα καταβέβηκας μηνύειν, τῆς τε πρὸς ἀλλήλους φιλίας ἀντάξιον καὶ τῶν πρὸς ἀλήθειαν τὸν αὐτῶν βίον συνταξαμένων εἶναι ἐδικαίουν.

1.2Kendi kendime bu değişikliğin sebebini düşündüğümde, kalabalığın ve sıradan insanların söyleyeceği gibi, sağlık ve güç için değiştiğini söyleyemem. Tersine, bizimle birlikteyken etsiz beslenmenin hem sağlığa hem de felsefe zahmetlerine ölçülü biçimde katlanmaya yardım ettiğini sen kendin kabul ediyordun; bunu söylerken doğruyu söylediğini tecrübe de gösteriyor. Öyleyse ya bir aldanma yüzünden, ya phronēsis bakımından şöyle ya da böyle beslenmenin bir fark yaratmadığını düşündüğün için, ya da belki bilmediğim başka bir sebeple, kanunu çiğnemenin getirdiği dinsizliğe karşı duyulması gereken büyük korkuyu bir yana bırakıp eski kanunsuzluklarına geri döndüğün anlaşılıyordu. Çünkü nefsine hâkim olamadığın için, oburca et yeme isteğiyle, gayretle bağlandığın felsefenin atalardan kalma kanunlarını küçümsediğini söyleyemem. Tabiatının, bazı halklardaki sıradan insanlarınkinden aşağı olduğunu da söyleyemem: onlar daha önce yaşadıkları kanunlara aykırı kanunları kabul edince uzuvlarının kesilmesine bile katlanırlar; eskiden doyasıya yedikleri bazı hayvanlardan da insan etinden uzak durdukları kadar, hatta daha çok uzak dururlar.

1.2

καὶ γάρ μοι κατʼ ἐμαυτὸν λογιζομένῳ τὴν τῆς μεταθέσεως αἰτίαν, ὑγείας μὲν καὶ ῥώμης, ὡς ἄν ὁ πολὺς καὶ ἰδιώτης φαίη ὄχλος, οὐκ ἄν μεταβαλέσθαι σε φήσαιμι· τοὐναντίον γὰρ καὶ πρὸς ὑγίειαν καὶ πρὸς σύμμετρον ὑπομονὴν τῶν περὶ φιλοσοφίαν πόνων τὴν ἄσαρκον δίαιταν αὐτὸς συνὼν ἡμῖν ὡμολόγεις συμβάλλεσθαι· τῇ τε πείρᾳ γινώσκειν πάρεστιν ὡς ταῦτα λέγων ἠλήθευες. ἢ δι᾿ ἀπάτην οὖν ἢ τὸ μηδὲν διαφέρειν ἡγεῖσθαι πρὸς φρόνησιν τὸ οὕτως ἢ ἐκείνως διαιτᾶσθαι, διʼ ἄλλην ἴσως αἰτίαν ἥν ἀγνοῶ, φόβον τῆς ἐν τῷ παραβαίνειν ἀσεβείας ἐπαρτῶσαν μείζονα ἐπὶ τὰ πρόσθεν ἀναδραμεῖν σε παρανομήματα ἐφαίνετο. οὐ γὰρ δὴ διʼἀκρασίαν καὶ πόθον τῆς ὀψοφάγου λαιμαργίας καταφρονῆσαι τῶν πατρίων ἧς ἐζήλωκας φιλοσοφίας νόμων φήσαιμι ἄν σε, οὐδʼ ἐλάττω τὴν φύσιν τῶν παρά τισιν ἰδιωτῶν εἶναι, οἵ νόμους ἐναντίους οἷς ἔζων πρότερον καταδεξάμενοι τομάς τε μορίων ὑπομένουσι, καί τινων ζῴων, ὧν πρόσθεν ἐνεφοροῦντο, ἀπόσχοιντο ἂν μᾶλλον ἢ ·κρεῶν ἀνθρωπείων.

1.3Gelenlerden bazıları, et yemeyenlere karşı yaptığın konuşmaları da aktarınca, yalnızca dövünmek değil öfkelenmek de hakkımızdı: Soğuk ve iyice bayatlamış ufak sofizmlere kanarak hem kendinizi aldatmaya hem de eski ve tanrıların sevdiği bir öğretiyi altüst etmeye katlanmışsınız! Bu yüzden yalnızca kendi görüşümüzün ne olduğunu göstermeyi değil, karşı tarafın görüşlerini de toplayıp çözmeyi uygun buldum; üstelik sizin söylediklerinizden sayıca da, güçlerince de, öteki gerekçeleri bakımından da çok daha sağlam olan görüşlerini. Böylece hakikatin, bayat ve yüzeysel sofizmler şöyle dursun, ağırbaşlı görünen görüşler karşısında bile yenilmediğini göstereceğim. Belki de canlıların etinden uzak durmaya hiç de az kişinin karşı çıkmadığını bilmiyorsun. Filozoflardan Peripatos'tan, Stoa'dan ve Epikuros'tan gelenler, itirazlarının çoğunu senin de gayretle bağlanmak istediğin Pythagoras ve Empedokles felsefesine yöneltmişlerdir; edebiyatçıların birçoğu, bu arada Napolili Clodius adında biri de etten uzak duranlara karşı bir kitap yazmıştır. Bunların öğretiye karşı yönelttikleri konuya dair ve genel araştırmaları aktaracağım; yalnızca Empedokles'in görüşlerine karşı ileri sürülen gerekçeleri ise bir yana bırakacağım.

1.3

ἐπεὶ δέ τινες τῶν ἀφικομένων καὶ λόγους ἀπεμνημόνευον, οὕς κατὰ τῶν ἀπεχομένων ἐποιοῦ, οὐ σχετλιάζειν μόνον, ἀλλὰ καὶ νεμεσᾶν παρῆν, εἰ ψυχροῖς καὶ ἄγαν ἑώλοις σοφισματίοις πεισθέντες αὐτούς τε ἀπατᾶν καὶ παλαιὸν δόγμα καὶ θεοῖς φίλον ἀνατρέπειν ὑπεμείνατε. ὅθεν μοι ἐδόκει μὴ μόνον τὸ οἰκεῖον ὑποδεικνύναι ὡς ἔχει, ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν ἐναντίων πολλῷἰσχυρότερα τῶν ὑφʼ ὑμῶν λεγομένων ὄντα καὶ πλήθει καὶ δυνάμει καὶ ταῖς ἄλλαις κατασκευαῖς συναγαγεῖν τε καὶ λῦσαι, οὐδʼ ὑπὸ τῶν ἐμβριθῶν δοκούντων εἶναι, οὐχ ὅτι τῶν ἑώλων καὶ ἐπιπολαίων σοφισμάτων τὸ ἀληθὲς ἡττημένον δεικνύντα. ἴσως γὰρ ἀγνοεῖς ὅτι τῇ ἀποχῇ τῶν ἐμψύχων οὐκ ὀλίγοι ἀντειρήκασιν, ἀλλὰ καὶ τῶν φιλοσόφων οἵ τʼ ἀπὸ τοῦ περιπάτου καὶ τῆς στοᾶς καὶ τοῦ Ἐπικούρου τὸ πλεῖστον τῆς ἀντιλογίας πρὸς τὴν Πυθαγόρου καὶ Ἐμπεδοκλέους ἀποτεινόμενοι φιλοσοφίαν, ἧς ζηλωτὴς εἶναι ἐσπούδακας· τῶν τε φιλολόγων συχνοὶ καὶ Κλώδιός τις Νεαπολίτης πρὸς τοὺς ἀπεχομένους τῶν σαρκῶν βιβλίον κατεβάλετο. ὧν τὰς πραγματευτικὰς καὶ κοινὰς πρὸς τὸ δόγμα ζητήσεις παραθήσομαι, τὰς ἰδίως πρὸς τὰ τοῦ Ἐμπεδοκλέους φερομένας κατασκευὰς παραιτησάμενος.

1.4Karşı çıkanlar hemen şunu söylerler: Adaleti yalnızca akıllı olana değil akılsız olana da uzatırsak adalet karışır ve yerinden oynamaz şeyler oynatılmış olur. O zaman yalnızca insanları ve tanrıları değil, bizimle hiçbir yakınlığı olmayan akılsız hayvanları da kendimize akraba saymış oluruz; onların bir kısmını işte, bir kısmını yiyecek olarak kullanmaz, onları bir şehrin vatandaşlığından dışlanmış gibi ortaklığın dışında ve haksız varlıklar saymayız. Onlara da insanlara davranır gibi davranan, onları esirgeyen ve onlara zarar vermeyen kişi, adalete taşıyamayacağı bir yük yüklemiş olur; onun gücünü yok eder, ona has olanı yabancı olanla bozar. Çünkü ya onları esirgemezsek haksızlık etmek bizim için zorunlu olur, ya da onları kullanmazsak yaşamak imkânsız ve çaresiz hâle gelir; hayvanlardan sağlanan yararlardan vazgeçince bir bakıma hayvan hayatı yaşarız.

1.4

εὐθὺς τοίνυν φασὶν οἱ ἀντιλέγοντες τὴν δικαιοσύνην συγχεῖσθαι καὶ τὰ ἀκίνητα κινεῖσθαι, ἐὰν τὸ δίκαιον μὴ πρὸς τὸ λογικὸν μόνον τείνωμεν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ ἄλογον· οὐ μόνον τοὺς ἀνθρώπους καὶ τοὺς θεοὺς πρὸς ἡμᾶς ἡγούμενοι, οἰκείως δὲ καὶ πρὸς τὰ ἄλογα θηρία τὰ μηδὲν ἡμῖν προσήκοντα ἔχοντες, καὶ οὐχὶ τοῖς μὲν πρὸς ἔργον χρώμενοι, τοῖς δὲ πρὸς ἐδωδήν, ἔκφυλα καὶ ἄτιμα τῆς κοινωνίας καθάπερ πολιτείας νομίζοντες. ὁ γὰρ καθάπερ ἀνθρώποις καὶ τούτοις χρώμενος φειδόμενός τε καὶ μὴ βλάπτων, προσάπτων τῇ δικαιοσύνῃ ὅ μὴ δύναται φέρειν, καὶ τὸ δυνατὸν αὐτῆς ἀπόλλυσι καὶ διαφθείρει τῷ ἀλλοτρίῳ τὸ οἰκεῖον. γίγνεται γὰρ ἢ τὸ ἀδικεῖν ἀναγκαῖον ἡμῖν ἀφειδοῦσιν αὐτῶν, ἢ μὴ χρωμένοις τὸ ζῆν ἀδύνατον καὶ ἄπορον, καὶ τρόπον τινὰ θηρίων βίον βιωσόμεθα τὰς ἀπό τῶν θηρίων προέμενοι χρείας.

1.5Sayısını kimsenin bilmediği on binlerce Göçebe'yi ve Troglodyt'u bir yana bırakıyorum; onlar yiyecek olarak etten başka bir şey bilmezler. Ama yumuşak huylu ve insanca yaşadığımız düşünülen bizler için bile, hayvanlara soydaşlarımızmış gibi davranır, onlara zarar vermeden ve çekinerek yaklaşırsak, karada ya da denizde hangi iş kalır? Hangi gözle görülür sanat, yaşayışın hangi düzeni kalır? Hiçbir iş sayamayız. Eski kanunu ve sınırı korumazsak, ya hayatı ya da adaleti ortadan kaldıran çaresizliğe karşı hiçbir ilacımız, hiçbir çaremiz de yoktur. Hesiodos'a göre Zeus bu kanunla tabiatları ayırmış ve iki cinsin her birini ayrı bir yere koymuştur:

Balıklara, yabanıl hayvanlara ve kanatlı kuşlara birbirlerini yemeyi verdi, çünkü aralarında adalet yoktur; insanlara ise birbirlerine karşı adaleti verdi.

1.5

ἀφίημι γὰρ Νομάδων καὶ Τρωγλοδυτῶν ἀνεξευρέτους ἀριθμῷ μυριάδας, οἵ τροφὴν σάρκας, ἄλλο δὲ οὐδὲν ἴσασιν. ἀλλὰ καὶ ἡμῖν τοῖς ἡμέρως καὶ φιλανθρώπως ζῆν δοκοῦσι ποῖον ἔργον ἀπολείπεται γῆς, ποῖον ἐν θαλάττῃ, τίς ἐναργὴς τέχνη, τίς κόσμος διαίτης, ἄν ὡς πρὸς ὁμόφυλα τὰ ζῷα διακεώμεθα ἀβλαβῶς καὶ μετὰ εὐλαβείας αὐτοῖς προσφερώμεθα; εἰπεῖν γὰρ ἔργον οὐδέν. οὐδὲ φάρμακον οὐδὲ ἴαμα τῆς ἢ τὸν βίον ἀναιρούσης ἀπορίας ἢ τὴν δικαιοσύνην ἔχομεν, ἄν μὴ τὸν ἀρχαῖον νόμον καὶ ὅρον φυλάττωμεν, ᾧ καθʼ Ἡσίοδον ὁ Ζεὺς τὰς φύσεις διελὼν καὶ θέμενος ἰδίᾳ τῶν γενῶν ἑκάτερον ἰχθύσι μὲν καὶ θηρσὶ καὶ οἰωνοῖς πετεηνοῖς ἔσθειν ἀλλήλους, ἐπεὶ οὐ δίκη ἐστὶ μετʼ αὐτοῖς, ἀνθρώποισι δʼ ἔδωκε δίκην πρὸς ἀλλήλους.

1.6Bize karşı adil davranamayan varlıklara biz de haksızlık etmiş olmayız. Bu görüşü bir yana atanlar, adaletin içeri girebileceği ne geniş ne de dar bir yol bırakmışlardır. Çünkü daha önce de söylediğimiz gibi, tabiatımız kendine yeterli değil, birçok şeye muhtaçtır; hayvanlardan gelen yardımdan yoksun bırakılırsa büsbütün yok olur ve çaresiz, aletsiz, zorunlu şeylerden yoksun bir hayata kapatılır. Derler ki ilk insanlar mutlu bir hayat sürmemişlerdi; çünkü dinî kuruntu hayvanlarda durmuyor, bitkilere kadar zorla uzanıyordu. Öküz ya da koyun kesen, çam ya da meşe kesenden neden daha fazla haksızlık etsin, eğer ruh göçüne göre bunlara da bir psykhē yerleşiyorsa? Stoa'dan ve Peripatos'tan gelenlerin en önemli görüşleri bunlardır.

1.6

οἷς δὲ οὐκ ἔστι τὸ δικαιοπραγεῖν πρὸς ἡμᾶς, οὐδὲ ἡμῖν πρὸς ἐκεῖνα γίνεται τὸ ἀδικεῖν. ὡς οἵ γε τοῦτον προέμενοι τὸν λόγον οὔτε εὐρεῖαν ἄλλην οὔτε λεπτὴν τῇ δικαιοσύνῃ παρεισελθεῖν ὁδὸν ἀπολελοίπασιν. ὅ γὰρ ἤδη εἰρήκαμεν, τὴν φύσιν αὐτάρκη μὲν οὐκ οὖσαν, ἀλλʼ ἐνδεῆ πολλῶν, εἰργομένην δὲ τῆς ἀπὸ τῶν ζῴων βοηθείας ἄρδην ἀναιρεῖν καὶ κατακλείειν εἰς τὸν ἄπορον καὶ ἀνόργανον καὶ ἀκτήμονα τῶν ἀναγκαίων βίον. φασὶ δὲ οὐκ εὐτυχῶς διαβιῶναι τοὺς πρώτους γενομένους· οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τῶν ζῴων ἵστασθαι τὴν δεισιδαιμονίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὰ φυτὰ βιάζεσθαι. τί γὰρ μᾶλλον ὁ βοῦν ἀποσφάττων καὶ πρόβατον ἀδικεῖ τοῦ κόπτοντος ἐλάτην ἢ δρῦν ; εἴγε καὶ τούτοις ἐμφύεται ψυχὴ κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν. τῶν μὲν οὖν ἀπὸ τῆς στοᾶς καὶ τοῦ περιπάτου τὰ κυριώτατα ταῦτα.

1.7Epikuros'tan gelenler ise uzun bir soy kütüğü anlatır gibi şunu söylerler: Eski kanun koyucular insanların hayattaki ortaklığına ve birbirlerine karşı davranışlarına bakarak insan öldürmeyi saygısızlık ilan etmiş ve ona hiç de hafif olmayan cezalar bağlamışlardır. Belki insanlar arasında, biçimlerinin ve psykhē'lerinin benzerliğinden ötürü, böyle bir canlıyı, öldürülmesine izin verilen başka canlılar gibi kolayca öldürmemeye yönelten tabii bir yakınlık da vardı. Ama bu davranışın hoş karşılanmamasının ve saygısızlık ilan edilmesinin en büyük sebebi, onun hayatın bütün düzenine yararlı olmadığının düşünülmesiydi. Bu başlangıçtan sonra, bu ayrımın yararını kavrayabilenler, kendilerini bu davranıştan alıkoyacak başka bir sebebe ihtiyaç duymadılar; bunu yeterince fark edemeyenler ise cezanın büyüklüğünden korkarak birbirlerini kolayca öldürmekten kaçındılar. Bu ikisi bugün de görülür: Sözünü ettiğimiz düzenlemenin yararını görenler ona seve seve bağlı kalırlar; bunu kavrayamayanlar ise kanunların tehditlerinden korktukları için bağlı kalırlar. Bu tehditleri bazıları, yararı hesap edemeyenler için koymuş, çoğunluk da onları kabul etmiştir.

1.7

οἱ δὲ ἀπὸ τοῦ Ἐπικούρου ὥσπερ γενεαλογίαν μακρὰν διεξιόντες φασὶν ὡς οἱ παλαιοὶ νομοθέται, ἀπιδόντες εἰς τὴν τοῦ βίου κοινωνίαν τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰς πρὸς ἀλλήλους πράξεις, ἀνόσιον ἐπεφήμισαν τὴν ἀνθρώπου σφαγὴν καὶ ζημίας οὐ τὰς τυχούσας προσῆψαν, τάχα μὲν καὶ φυσικῆς τινὸς οἰκειώσεως ὑπαρχούσης τοῖς ἀνθρώποις πρὸς ἀνθρώπους διὰ τὴν ὁμοιότητα τῆς μορφῆς καὶ τῆς ψυχῆς εἰς τὸ μὴ προχείρως φθείρειν τὸ τοιοῦτον ζῷον ὥσπερ ἕτερόν τι τῶν συγκεχωρημένων· οὐ μὴν ἀλλὰ τήν γε πλείστην αἰτίαν τοῦ δυσχερανθῆναι τοῦτο καὶ ἀνόσιον ἐπιφημισθῆναι τῷ μὴ συμφέρειν εἰς τὴν ὅλην τοῦ βίου σύστασιν ὑπολαβεῖν. ἀπὸ γὰρ τῆς τοιαύτης ἀρχῆς οἱ μὲν παρακο- λουθήσαντες τῷ συμφέροντι τοῦ διορίσματος οὐδὲν προσεδεήθησαν ἄλλης αἰτίας τῆς ἀνειργούσης αὐτοὺς ἀπὸ τῆς πράξεως ταύτης, οἱ δὲ μὴ δυνάμενοι λαβεῖν αἴσθησιν ἱκανὴν τούτου, τὸ μέγεθος τῆς ζημίας δεδιότες ἀπείχοντο |τοῦ κτείνειν προχείρως ἀλλήλους. ὧν ἑκάτερον φαίνεται καὶ νῦν ἔτι συμβαῖνον. καὶ γὰρ οἱ μὲν θεωροῦντες τὸ συμφέρον τῆς προειρημένης διατάξεως ἑτοίμως ἐπʼ αὐτῆς μένουσιν, οἱ δὲ μὴ δεκτικοὶ τούτου τὰς ἀπειλὰς φοβούμενοι τῶν νόμων· ἅς ἕνεκα τῶν ἀσυλλογίστων τοῦ χρησίμου διώρισάν τινες, παραδεξαμένων αὐτὰς τῶν πλειόνων.

1.8Bugün de süren ve kuşaktan kuşağa aktarılan yazılı ya da yazısız kanunların hiçbiri başlangıçta zorla yerleşmemiştir; onlara uyacak olanların da rızasıyla yerleşmiştir. Bu tür şeyleri çoğunluğa önerenler, beden gücüyle ve kalabalıkları zorbaca köleleştirerek değil, psykhē'lerinin phronēsis'iyle öne çıkmışlardı. Yararı önceden akılsızca sezen ve çoğu zaman unutan kimseleri yararı hesap edebilir hâle getirmişler, ötekileri ise cezaların büyüklüğüyle korkutmuşlardı. Çünkü neyin yararlı olduğunu bilmemeye karşı, kanunun belirlediği cezanın korkusundan başka bir ilaç kullanmak mümkün değildi. Bugün de sıradan insanları yalnızca bu korku tutar ve onları ne kamu hayatında ne de özel hayatta zararlı şeyler yapmaya bırakır. Herkes yararı aynı şekilde görüp akılda tutabilseydi kanunlara hiç ihtiyaç duymazdı; yasaklanmış şeylerden kendiliğinden sakınır, buyrulmuş şeyleri kendiliğinden yapardı. Çünkü yararlı ve zararlı olanı görüp kavramak, birinden kaçınmayı ötekini seçmeyi sağlamaya yeter. Cezayla tehdit etmek ise yararlı olanı önceden göremeyenler içindir: Ceza, insanı yararsız davranışlara sürükleyen dürtülerin üstünde asılı durarak onları bu dürtülere hâkim olmaya zorlar ve gerekeni yapmaya mecbur eder.

1.8

οὐδὲν γὰρ ἐξ ἀρχῆς βιαίως κατέστη νόμιμον οὔτε μετὰ γραφῆς οὕτε ἅνευ γραφῆς τῶν διαμενόντων νῦν καὶ διαδίδοσθαι πεφυκότων, ἀλλὰ συγχωρησάντων αὐτῷ καὶ τῶν χρησομένων. φρονήσει γὰρ ψυχῆς, οὐ ῥώμῃ σώματος καὶ δυναστευτικῇ δουλώσει τῶν ὄχλων διήνεγκαν οἱ τὰ τοιαῦτα τοῖς πολλοῖς εἰσηγούμενοι, καὶ τοὺς μὲν εἰς ἐπιλογισμὸν τοῦ χρησίμου καταστήσαντες ἀλόγως αὐτοῦ πρότερον αἰσθανομένους καὶ πολλάκις ἐπιλανθανομένους, τοὺς δὲ τῷ μεγέθει τῶν ἐπιτιμίων καταπλήξαντες. οὐ γὰρ ἦν ἑτέρῳ χρῆσθαι φαρμάκῳ πρὸς τὴν τοῦ συμφέροντος ἀμαθίαν ἢ τῷ φόβῳ τῆς ἀφωρισμένης ὑπὸ τοῦ νόμου ζημίας. αὕτη γὰρ κατέχει μόνη καὶ νῦν τοὺς τυχόντας τῶν ἀνθρώπων καὶ κωλύει τοῦ μήτε κοινῇ μήτε ἰδίᾳ τὸ ἀλυσιτελὲς πράττειν. εἰ δὲ πάντες ἐδύναντο βλέπειν ὁμοίως καὶ μνημονεύειν τὸ συμφέρον, οὐδὲν ἂν προσεδέοντο νόμων, ἀλλʼ αὐθαιρέτως τὰ μὲν εὐλαβοῦντο [τῶν ἀπειρημένων], τὰ δὲ ἔπραττον [τῶν προστεταγμένων]. ἱκανὴ γὰρ ἡ τοῦ χρησίμου καὶ βλαβεροῦ θεωρία τῶν μὲν φυγὴν παρασκευάσαι, τῶν δὲ αἵρεσιν· ἡ δὲ τῆς ζημίας ἀνάτασις πρὸς τοὺς μὴ προορωμένους τὸ λυσι- τελοῦν. ἀναγκάζει γὰρ δεσπόζειν ἐπικρεμαμένη ταῖς ἀγούσαις ἐπὶ τὰς ἀσυμφόρους πράξεις ὁρμαῖς, καὶ βίᾳ συναναγκάζει τὸ δέον ποιεῖν.

1.9Kanun koyucular istemeden işlenen cinayeti bile her türlü cezanın dışında tutmamışlardır. Bunu, istemeden yapanların işlerini isteyerek taklit etmeye kalkanlara hiçbir bahane bırakmamak için yaptıkları gibi, bu tür şeylerin korunmasız ve ihmal edilmiş kalmaması için de yapmışlardır; çünkü gerçekten de birçok şey istemeden olur. Bu da, birbirini isteyerek öldürmenin yararlı olmamasının sebepleriyle aynı sebeplerden yararlı değildi. İstemeden olanların bir kısmı insan tabiatının kestirilemeyen ve önlenemeyen bir sebebinden doğar, bir kısmı da bizim ihmalimizden ve farkı gözetmememizden. Kanun koyucular, yakındakilere zarar veren gevşekliği önlemek istediklerinden, istemeden yapılan eylemi de cezasız bırakmamış, cezaların korkusuyla bu tür hataların çoğunu ortadan kaldırmışlardır. Bana kalırsa kanunun izin verdiği öldürmelerin de âdet olduğu üzere arınma ayinleriyle temize çıkarılmasının sebebi, bunları ilk kez yerinde bir kararla getirenlerin insanları isteyerek yapılan eylemden olabildiğince uzak tutmak istemesinden başka bir şey değildir. Çünkü sıradan insanlar, yararsız olanı kolayca yapmalarını önleyecek şeylere her yönden muhtaçtı. Bu yüzden bunu ilk fark edenler yalnızca cezalar koymakla kalmadılar, onların üzerine bir de akılsız bir korku astılar: Bir insanı herhangi bir şekilde öldürmüş olanların, arınma ayinlerinden geçmedikçe temiz olmadıklarını ilan ettiler. Çünkü psykhē'nin akılsız yanı türlü yollarla terbiye edilerek bugünkü yumuşaklığa ulaşmıştır; başlangıçtan beri kalabalıkları yönetenler, arzunun akılsız sürüklenişine karşı onu evcilleştirecek tedbirler icat etmişlerdir. Birbirini yargısız öldürmemek de bunlardan biridir.

1.9

ἐπεὶ καὶ τὸν ἀκούσιον φόνον οὐκ ἔξω πάσης ζημίας κατέστησαν οἱ νομοθέται, ὅπως μηδεμίαν ἐνδῶσι πρόφασιν τοῖς ἑκουσίως τὰ τῶν ἀκουσίως δρώντων ἔργα μιμεῖσθαι προαιρουμένοις, ἀλλʼ ὅπως μὴ ἀφύλακτον μηδὲ ἠμελημένον τὸ τοιοῦτο, ὥστε πολλὰ πρὸς ἀλήθειαν ἀκούσια συμβαίνειν. οὐ γὰρ συνέφερεν οὐδὲ τοῦτο διὰ τὰς αὐτὰς αἰτίας διʼ ἅς καὶ τὸ καθʼ ἑκούσιον τρόπον φθείρειν ἀλλήλους. ὥστε τῶν ἀκουσίων τῶν μὲν παρὰ τὴν ἀστάθμητον αἰτίαν καὶ ἀφύλακτον γιγνομένων ἀνθρωπίνῃ φύσει, τῶν δὲ παρὰ τὴν ἡμετέραν ἀμέλειαν καὶ ἀνεπίστατον τῆς διαφορᾶς, βουληθέντες κωλῦσαι τὴν βλάπτουσαν τοὺς πλησίον ῥᾳθυμίαν, οὐκ ἀθῷον κατέστησαν ζημίας οὐδὲ τὴν ἀκούσιον πρᾶξιν, ἀλλὰ τῷ φόβῳ τῶν ἐπιτιμίων ἀφεῖλον τὸ πολὺ τῆς τοιαύτης ἁμαρτίας. οἶμαι δʼ ἔγωγε καὶ τοὺς συγκεχωρημένους ὑπὸ τοῦ νόμου φόνους τὰς ἀφοσιώσεις λαμβάνειν τὰς εἰθισμένας διὰ τῶν καθαρμῶν παρʼ οὐδεμίαν ἑτέραν αἰτίαν ὑπὸ τῶν πρώτων καλῶς ταῦτα εἰσηγησαμένων ἢ παρὰ τὸ τῆς ἑκουσίου πράξεως ὅ τι πλεῖστον βούλεσθαι τοὺς ἀνθρώπους ἀφιστάναι. πανταχόθεν γὰρ ἐδέοντο τοῦ κωλύσοντος ἑτοίμως πράττειν τὸ μὴ συμφέρον οἱ τυχόντες. ὅθεν οὐ μόνον ζημίας ἔταξαν οἱ πρῶτοι τοῦτο συνιδόντες, ἀλλὰ καὶ ἕτερον φόβον ἄλογον ἐπήρτησαν, οὐ καθαροὺς ἐπιφημίσαντες εἶναι τοὺς ὁπωσοῦν ἄνθρωπον ἀνελόντας, μὴ χρησαμένους καθαρμοῖς. τὸ γὰρ ἀνόητον τῆς ψυχῆς ποικίλως παιδαγωγηθὲν ἦλθεν εἰς τὴν καθεστῶσαν ἡμερότητα, προσμηχανωμένων ἐπὶ τῆς ἀλόγου φορᾶς ἐπιθυμίας τιθασεύματα τῶν ἐξ ἀρχῆς τὰ πλή- θη διοικησάντων· ὧν ἐστὶ καὶ τὸ μὴ κτείνειν ἀλλήλους ἀκρίτως.

1.10Öteki hayvanları öldürmeyi ise, yapmamız ve yapmamamız gerekenleri ilk belirleyenler haklı olarak hiçbir şekilde yasaklamadılar; çünkü onlarla ilgili yarar tersine bir davranışla sağlanıyordu. Bir arada yaşarken onlara karşı kendimizi korumaya çalışmasaydık hayatta kalmamız mümkün değildi. O zamanın en incelikli kimselerinden bazıları, hayatta kalmaya yararlı olduğu için öldürmekten kendilerinin uzak durduklarını hatırlıyor, ötekilere de bir arada yaşamanın getirdiği sonucu hatırlatıyorlardı; ta ki soydaşlarına dokunmayarak, her birinin kendi hayatta kalmasına yardım eden ortaklığı korusunlar. Aynı yerde toplanmış olanlardan ayrılmamak ve onlara zarar verecek bir şey yapmamak, yalnızca başka türden hayvanları uzaklaştırmak için değil, zarar vermek için gelen insanlara karşı da yararlıydı. Bir süre, aynı ortaklığa zorunlu ihtiyaçlar bakımından katıldıkları ve söylenen iki amacın her birine bir faydası olduğu ölçüde, bu sebeple soydaşlarından uzak durdular. Ama zaman ilerleyip birbirlerinden doğarak çoğalmaları epeyce ileri gidince, başka türden hayvanlar uzaklaştırılıp onların kapıp götürme tehlikesi de ortadan kalkınca, bazıları birlikte beslenip büyümelerinde yalnızca akılsız bir hatırlamayla değil, yararı hesap ederek davranmaya başladılar.

1.10

τῶν δὲ λοιπῶν ζῴων εἰκότως οὐδὲν διεκώλυσαν φθείρειν οἱ πρῶτοι διορίσαντες ἅ τε δεῖ ποιεῖν ἡμᾶς καὶ ἃ μή· τὸ γὰρ συμφέρον ἐπὶ τούτων ἐκ τῆς ἐναντίας ἀπετελεῖτο πράξεως. οὐ γὰρ δυνατὸν ἦν σώζεσθαι μὴ πειρωμένους ἀμύνεσθαι τοῦτο συντρεφομένους μετʼ ἀλλήλων. διαμνημονεύοντες δέ τινες τῶν τότε χαριεστάτων, ὡς αὐτοῦ τε ἀπέσχοντο τοῦ κτείνειν διὰ τὸ χρήσιμον πρὸς τὴν σωτηρίαν, τοῖς τε λοιποῖς ἐνεποίουν μνήμην τοῦ ἀποβαίνοντος ἐν ταῖς μετʼ ἀλλήλων συντροφίαις, ὅπως ἀπεχόμενοι τοῦ συγγενοῦς, διαφυλάττωσι τὴν κοινωνίαν, ἣσυνήργει πρὸς τὴν ἰδίαν ἑκάστου σωτηρίαν. οὐ μόνον δὲ χρήσιμον ἦν τὸ χωρίζεσθαι μηδὲ λυμαντικὸν ποιεῖν μηδὲν τῶν ἐπὶ τὸν αὐτὸν τόπον συνειλεγμένων πρὸς τὸν τῶν ἀλλοφύλων ἐξορισμὸν ζῴων, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀνθρώπους τοὺς ἐπὶ βλάβῃ παραγιγνομένους. μέχρι μὲν οὖν τινὸς διὰ ταύτην ἀπείχοντο τοῦ συγγενοῦς, ὅσον ἐβάδιζεν εἰς τὴν αὐτὴν κοινωνίαν τῶν ἀναγκαίων καὶ χρείας τινὰς παρείχετο πρὸς ἑκάτερον τῶν εἰρημένων· ἐλθόντος δὲ ἐπὶ πλέον τοῦ χρόνου καὶ τῆς διʼ ἀλλήλων γενέσεως μακρὰν προηκούσης, ἐξεωσμένων δὲ τῶν ἀλλοφύλων ζῴων καὶ τῆς παρασπάσεως, ἐπιλογισμὸν ἔλαβόν τινες τοῦ συμφέροντος ἐν ταῖς πρὸς ἀλλήλων τροφαῖς, οὐ μόνον ἄλογον μνήμην.

1.11Bu yüzden, birbirini gözünü kırpmadan öldürenleri ve geçmişi unuttukları için ortak savunmayı zayıflatanları daha sağlam bir biçimde dizginlemeye çalıştılar. Bunu yapmaya çalışırken, bugün de şehirlerde ve kavimlerde hâlâ yürürlükte olan kanunları koydular. Halk da onlara gönüllü olarak uydu, çünkü bir arada toplanmanın faydasını artık daha iyi hissediyordu. Zarar veren her şeyin esirgenmeden öldürülmesi de, onu yok etmeye yarayan hayvanın korunması da aynı ölçüde korkusuz bir hayata katkıda bulunuyordu. Bu yüzden ikisinden biri haklı olarak yasaklandı, öteki engellenmedi. Kanunun, insan tabiatına zarar vermeyen ve hayatımıza başka hiçbir yoldan dokunmayan bazı hayvanları öldürmemize izin verdiği de söylenemez. Kanunun izin verdiği hayvanlar arasında, hemen hemen hiçbiri yoktur ki alabildiğine çoğalmasına göz yumulsa bize zarar vermesin; şimdiki sayısında tutulduğunda ise hayata birtakım faydalar sağlar. Koyun, öküz ve bu türden her hayvan, ölçülü sayıda kaldıkça zorunlu geçimimize bazı yararlar getirir; ama sınırsızca çoğalıp şimdiki sayıyı çok aşarsa hayatımıza zarar verir: kimi, tabiatı buna elverişli olduğu için bize saldırarak, kimi de topraktan bize çıkan gıdayı tüketerek. Bu sebeple bu tür hayvanları öldürmek de yasaklanmadı ki ihtiyaca yetecek ve kolayca zapt edilebilecek kadarı kalsın. Aslanlarda, kurtlarda ve kısaca vahşi denen bütün hayvanlarda, küçük olsun büyük olsun, sağ bırakıldığında zorunlu hayatımızı kolaylaştıracak hiçbir sayı yoktur; öküzlerde, atlarda, koyunlarda ve kısaca evcil denen hayvanlarda ise durum böyle değildir. Bu yüzden birincileri kökünden yok ediyoruz, ikincilerin ise yalnız ölçüyü aşan kısmını eksiltiyoruz.

1.11

ὅθεν ἐπειράθησαν βεβαιοτέρως ἀνεῖρξαι τοὺς προχείρως φθείροντας ἀλλήλους καὶ τὴν βοήθειαν ἀσθενεστέραν κατασκευάζοντας διὰ τὴν τοῦ παρεληλυθότος λήθην. πειρώμενοι δὴ τοῦτο δρᾶν τὰς ἔτι μενούσας καὶ νῦν κατὰ πόλεις τε καὶ ἔθνη νομοθεσίας εἰσήνεγκαν, ἐπακολουθήσαντος τοῦ πλήθους αὐτοῖς ἑκουσίως παρὰ τὸ μᾶλλον ἤδη τοῦ συμφέροντος ἐν τῇ μετʼ ἀλλήλων ἀθροίσει λαμβάνειν αἴσθησιν· ὁμοίως γὰρ εἰς τὴν ἀφοβίαν συνήργει τό τε λυμαντικὸν πᾶν κτεινόμενον ἀφειδῶς καὶ τὸ χρήσιμον πρὸς τὴν τοὺτου φθορὰν διατηρούμενον. ὅθεν εἰκότως τὸ μὲν ἀπηγορεύθη, τὸ δὲ οὐκ ἐκωλύθη τῶν εἰρημένων. ἐκεῖνο δὲ λέγειν οὐκ ἔστιν, ὡς ἔνια τῶν ζῴων οὐ φθαρτικὰ τῆς ἀνθρωπίνης ὄντα φύσεως οὐδὲ καθʼ ἕτερον οὐδένα τρόπον λυμαινόμενα τοὺς βίους συγκεχώρηκεν ὁ νόμος ἀναιρεῖν ἡμῖν. οὐδὲν γάρ, ὡς εἰπεῖν, ἐστὶ τοιοῦτο τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου συγκεχωρημένων, ὅπερ οὐκ ἐώμενον λαμβάνειν τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἀφθονίας βλαπτικὸν γίγνοιτʼ ἂν ἡμῶν· ἐν δὲ τῷ νῦν πλήθει διατηρούμενον χρείας παρέχεταί τινας εἰς τὸν βίον. καὶ γὰρ πρόβατον καὶ βοῦς καὶ πᾶν τὸ τοιοῦτο μετριάζον μὲν φέρει τινὰς πρὸς τὴν ἀναγκαίαν ἡμῖν διαγωγὴν ὠφελείας, εἰς πᾶσαν δὲ ἐκπεσὸν δαψίλειαν καὶ μακρὰν ὑπεροχὴν ἔχουσαν τῆς καθεστώσης λυμαίνοιτʼ ἄν τὸν βίον ἡμῶν, τὸ μὲν καὶ πρὸς ἀλκὴν τρεπόμενον, ἅτε φύσεως εὐφυοῦς εἰς τοῦτο μετέχον, τὸ δὲ μόνον τὴν ἀνεθεἵσαν ἡμῖν ἐκ τῆς γῆς τροφὴν καταναλίσκον. διʼ ὅ καὶ παρὰ τὴν αἰτίαν ταύτην οὐδὲ τὰ τοιαῦτα τῶν ζῴων ἐκωλύθη φθείρειν, ἵνα τὸ συμφέρον πρὸς τὴν χρείαν καταλείπηται πλῆθος καὶ τὸ ῥᾳδίως κρατεῖσθαι δυνησόμενον. οὐ γὰρ ὥσπερ ἐπὶ λεόντων καὶ λύκων καὶ ἀπλῶς τῶν ἀγρίων προσαγορευομένων ζῴων, ὁμοίως μικρῶν τε καὶ μεγάλων, οὐκ ἔστιν οὐδὲν λαβεῖν πλῆθος ὃ καταλειπόμενον ἐπεκούφιζεν ἂν τὸν ἀναγκαῖον ἡμῶν βίον, οὕτω καὶ ἐπὶ βοῶν καὶ ἕππων καὶ προβάτων ἔχει καὶ ἁπλῶς τῶν ἡμέρων ὀνομαζομένων ζῴων. ὅθεν τὰ μὲν ἄρδην φθείρομεν,τῶν δὲ τὸ πλεῖον τῆς συμμετρίας ἀφαιροῦμεν.

1.12Canlıların yenmesine dair hükümlerin de baştan bunları kavramış olanlar tarafından, söylediklerimize benzer sebeplerle kanunla belirlendiğini düşünmek gerekir; yenmeyen hayvanlarda ise belirleyici olan, faydalı ve zararlı olandır. Dolayısıyla kanunla konmuş şeyler hakkında, güzel ve adil olan her şeyin herkesin kendi kanaatine bağlı olduğunu söyleyenler dağ gibi bir saflık içindedir. Durum böyle değildir. Tıpkı öteki faydalı şeylerde, sözgelimi sağlığa yarayanlarda ve daha binbir türde olduğu gibi, insanlar burada da hem ortak olan hem de kendilerine özgü olan pek çok şeyde yanılırlar. Kimi, herkese aynı biçimde uyan kanunları görmez: bir kısmı onları önemsiz şeylerden sayıp bir yana bırakır, bir kısmı ise onlar hakkında tam zıt bir kanaat taşır; kimi de küllî olarak faydalı olmayanın her yerde faydalı olduğunu sanır. Bu yüzden, bazı konularda hem kendilerine yararlı olanı hem de herkese fayda vereni bulsalar bile, kendilerine uymayan hükümlere sarılırlar. Canlıların yenmesi ve öldürülmesi hakkında kavimlerin çoğunda ülkenin kendine özgü koşulları yüzünden konmuş hükümler de bunlardandır; aynı yerde oturmadığımız için bizim onlara bağlı kalmamız gerekmez. Eğer insanlarla olduğu gibi öteki hayvanlarla da, ne onları öldürmemek ne de onlar tarafından gelişigüzel öldürülmemek üzere bir sözleşme yapmak mümkün olsaydı, adaleti o noktaya kadar genişletmek güzel olurdu; çünkü bu, güvenliğimizi artırırdı. Ama akıldan nasibi olmayan hayvanların bir kanuna ortak olması imkânsız olduğundan, öteki canlılara karşı güvenliğimizi bu yolla sağlamak, cansız şeylere karşı sağlamaktan daha mümkün değildir; mümkün olan güvenliğe ancak şimdi sahip olduğumuz onları öldürme yetkisiyle ulaşabiliriz. Epikurosçuların söyledikleri de bunlardır.

1.12

διὰ παραπλησίους ταῖς εἰρημέναις αἰτίας καὶ τὰ περὶ τὴν ἐδωδὴν διορισθῇναι τῶν ἐμψύχων νομιστέον ὑππὸ τῶν ἐξ ἀρχῆς ταῦτα καταλαβόντων νόμῳ, ἐπὶ δὲ τῶν οὐκ ἐδωδίμων αἴτιον τὸ συμφέρον καὶ ἀσύμφορον· ὥστε τοὺς λέγοντας ὅτι πᾶν τὸ καλὸν καὶ δίκαιον κατὰ τὰς ἰδίας ὑπολήψεις ἐστὶ περὶ τῶν νενομοθετημένων, ἠλιβάτου τινὸς γέμειν εὐηθείας. οὐ γάρ ἐστιν οὕτως ἔχον τοῦτο, ἀλλʼ ὅνπερ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν συμφερόντων, οἷον ὑγιεινῶν τε καὶ ἑτέρων μυρίων εἰδῶν, ἀλλὰ διαμαρτάνουσιν ἐν πολλοῖς τῶν τε κοινῶν ὁμοίως καὶ τῶν ἰδίων. καὶ γὰρ τὰ παραπλησίως ἐφαρμόττοντα νομοθετήματα πᾶσιν οὐ καθορῶσί τινες, ἀλλʼ οἱ μὲν τῶν ἀδιαφόρων δοξάζοντες εἶναι παραλείπουσιν, οἱ δὲ τὴν ἐναντίαν δόξαν ὑπὲρ αὐτῶν ἔχουσιν, καὶ τὰ μὴ καθόλου συμφέροντα πανταχοῦ τινὲς οἴονται συμφέρειν. ὅθεν διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην ἀντέχονται τῶν οὐκ ἐφαρμοττόντων, εἰ καὶ ἐπί τινων ἐξευρίσκουσι τά τε πρὸς αὐτοὺς λυσιτελῆ καὶ τὰ κοινὴν ἔχοντα τὴν ὠφέλειαν· ὧν ἔστι καὶ τὰ περὶ τὰς ἐδωδὰς τῶν ἐμψύχων καὶ φθορὰς ἐν τοῖς πλείστοις τῶν ἐθνῶν διατεταγμένα διὰ τὸ τῆς χώρας ἴδιον, οἷς οὐκ ἀναγκαῖον ἐμμένειν ἡμῖν διὰ τὸ μηδὲ τὸν αὐτὸν οἰκεῖν τόπον. εἰ μὲν οὖν ἠδύναντο ποιήσασθαί τινα συνθήκην ὥσπερ πρὸς ἀνθρώπους οὕτω καὶ πρὸς τὰ λοιπὰ τῶν ζῴων ὑπὲρ τοῦ μὴ κτείνειν μηδὲ πρὸς ἡμῶν ἀκρίτως αὐτὰ κτείνεσθαι, καλῶς εἶχε μέχρι τούτου τὸ δίκαιον ἐξάγειν· ἐπιτεταμένον γὰρ ἐγίγνετο πρὸς τὴν ἀσφάλειαν. ἐπειδὴ δὲ τῶν ἀμηχάνων ἦν κοινωνῆσαι νόμου τὰ μὴ δεχόμενα τῶν ζῴων λόγον, διὰ μὲν τοῦ τοιούτου τρόπου τὸ συμφέρον οὐχ οἷόν τε κατασκευάσασθαι πρὸς τὴν ἀπὸ τῶν ἄλλων ἐμψύχων ἀσφάλειαν μᾶλλὸ περ ἢ τῶν ἀψύχων, ἐκ δὲ τοῦ τὴν ἐξουσίαν λαμβάνειν, ἣν νῦν ἔχομεν εἰς τὸ κτείνειν αὐτά, μόνως ἔστι τὴν ἐνδεχο- μένην ἔχειν ἀσφάλειαν. τοιαῦτα μὲν καὶ τὰ τῶν Ἐπικουρείων.

1.13Geriye, sıradan halk adamının söylemeye alışık olduğu şeyleri aktarmak kalıyor. Onlara göre eskiler canlılardan dindarlık yüzünden değil, ateşin nasıl kullanılacağını henüz bilmedikleri için uzak durmuşlardır. Ateşi öğrenince onu en değerli ve en kutsal şey saymışlar, ona Hestia adını vermişler, bundan ötürü bir ocağın etrafında toplanan ocakdaşlar olmuşlar ve ancak ondan sonra hayvanları kullanmaya başlamışlardır. Çünkü insan için et yemek tabiata uygundur, çiğ et yemek ise tabiata aykırıdır. Ateş bulununca da pişirme sayesinde tabiata uygun olana yeniden kavuşmuşlar ve eti sofralarına kabul etmişler. Bu yüzden şiirde “çiğ et yiyen” sıfatı çakallara verilir; “Priamos'u çiğ çiğ yiyesin” sözü ve “eti çiğ çiğ kesip yemek” de bir sövgü olarak söylenir, sanki çiğ et yemek tanrı tanımazlara bırakılmış bir şeymiş gibi... “her türlü etle dolu tabakları kaldırıp önlerine koydu.” Başlangıçta canlıları yemiyorlardı, çünkü insan çiğ et yiyen bir hayvan değildi; ama ateşin kullanımı bulununca yalnız eti değil, öteki yiyeceklerin de neredeyse hepsini ateşte pişirerek yemeye başladılar. İnsanın çiğ et yiyen bir hayvan olmadığını balıkla beslenen bazı kavimler gösterir: bunlar balıkları, kimi kayalar güneşten iyice kızdığında kayaların üstünde, kimi de kumda pişirir. Et yediğini ise hiçbir kavmin canlılardan uzak durmaması gösterir. Yunanlar da bunu bir sapkınlık sonucu benimsemiş değildir, çünkü barbarlarda da aynı âdet vardır.

1.13

λοιπὸν δὲ ὁ πολὺς καὶ δημώδης ἄνθρωπος ἃ λέγειν εἴωθεν παραθετέον. τοὺς γὰρ παλαιούς φασιν τῶν ἐμψύχων ἀποσχέσθαι οὐ διʼ εὐσέβειαν, διὰ δὲ τὸ μήπω εἰδέναι τὴν τοῦ πυρὸς χρῆσιν· ὡς δʼ ἔμαθον, τιμιώτατόν τε καὶ ἱερώτατον νομίσαι Ἑστίαν τε προσειπεῖν καὶ συνεστίους ἀπὸ τούτου γενέσθαι καὶ λοιπὸν χρήσασθαι τοῖς ζῴοις. εἶναι μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἀνθρώπῳ τὸ σαρκοφαγεῖν, παρὰ φύσιν δὲ τὸ ὠμοφαγεῖν. πυρὸς οὖν εὑρεθέντος ἀπολαβεῖν τὸ κατὰ φύσιν διʼ ἑψήσεως, προσεμένους τὰ κρέα. διʼ ἃ “ὠμοφάγοι” μὲν οἱ “θῶες” καὶ ἐν ὀνείδει τὸ “ὠμὸν βεβρώθοις Πρίαμον” καὶ “ὤμι” ἀποτεμνόμενον κρέα ἔδμεναι,ʼʼ ὡς ἂν δὴ τοῖς ἀθέοις ἀποδεδομένης τῆς τῶν κρεῶν ὠμοαγίας..... “κρεῶν πίνακας παρέθηκεν ἀείρας παντοίων.” τὸ μὲν οὖν πρῶτον οὐ προσεφέροντο τὰ ἔμψυχα· οὐ γὰρ ἦν ὠμοφάγον ζῷον ὁ ἄνθρωπος· ὡς δὲ ἡ τοῦ πυρὸς εὑρέθη χρῆσις, πυρικμήτοις οὐ μόνον τοῖς κρέασιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις, ὡς εἰπεἴν, τοῖς πλείστοις βρωτοῖς ἐχρῶντο. ὅτι μὲν γὰρ οὐκ ὠμοφάγον ὁ ἄνθρωπος δηλοῖ τινὰ ἔθνη ἰχθυοφάγα· τοὺς γὰρ ἰχθῦς ὀπτῶσιν, οἱ μὲν ἐπειδὰν αἱ πέτραι μάλιστα διάπυροι γένωνται ὑπὸ τοῦ ἡλίου, οἱ δὲ καὶ ἐν ἄμμῶ. ὅτι δὲ σαρκοφάγον, αὐτὸ τοῦτο δηλοῖ τὸ μηδὲν ἔθνος ἀπέχεσθαι ἐμψύχων· καὶ οὐ κατὰ διαστροφὴν οἱ Ἕλληνες προσήκαντο, ἐπεὶ καὶ τοῖς βαρβάροις ταὐτόν ἐστιν ἔθος.

1.14Et yemeyi yasaklayan ve bunu adaletsizlik sayan kişi, öldürmenin ve can almanın da adil olmadığını söyleyecektir. Oysa vahşi hayvanlara karşı yürüttüğümüz savaş hem tabiatımızda vardır hem de adildir. Bu hayvanların bazıları insanlara bile bile saldırır, kurtlar ve aslanlar gibi; bazıları ise istemeden saldırır, engerekler gibi: bunlar da üzerlerine basılınca bazen ısırırlar. Yine bazıları insanlara saldırır, bazıları ekinleri yok eder. Bütün bunlar yüzünden onların peşine düşeriz; ilk saldıranları da saldırmayanları da, onlardan bir kötülük görmemek için öldürürüz. Bir yılan görüp de elinden geldiği hâlde onu öldürmeyen kimse yoktur; ne kendisi ne başka bir insan ısırılsın ister. Çünkü burada yalnız öldürülen hayvana karşı bir nefret değil, insanın insana duyduğu sevgi de vardır. Vahşi hayvanlara karşı savaş adil olduğu hâlde, insanla birlikte yaşayan hayvanların çoğundan uzak dururuz. Bu yüzden Yunanlar ne köpek yer, ne at, ne de eşek. Domuzu ise yerler, çünkü evcil domuz yaban domuzuyla aynı cinstendir; kuşlar için de durum aynıdır. Zaten domuz yenmekten başka hiçbir işe yaramaz. Fenikeliler ve Yahudiler ondan uzak durdular, çünkü bu hayvan onların topraklarında hiç yetişmiyordu; bugün de Etiyopya'da bu hayvanın görülmediği söylenir. Nasıl ki hiçbir Yunan tanrılara deve ya da fil kurban etmemiştir, çünkü Yunanistan bu hayvanları yetiştirmez, aynı şekilde Kıbrıs'ta ya da Fenike'de de domuz tanrılara sunulmamıştır, çünkü orada yerli değildi; Mısırlılar da aynı sebeple tanrılara domuz kurban etmez. Bazılarının bu hayvandan büsbütün uzak durması, bizim deve eti yemeyi istememize benzer.

1.14

ὁ δὲ κελεύων μὴ ἐσθίειν καὶ ἄδικον ἡγούμενος, οὐδὲ κτείνειν δίκαιον ἐρεῖ οὐδὲ ψυχὰς ἀφαιρεῖσθαι. ἀλλὰ μὴρρ πρός γε τὰ θηρία πόλεμος ἡμῖν ἔμφυτος ἅμα καὶ δίκαιος. τὰ μὲν γὰρ ἑκόντα ἐπιτίθεται τοῖς ἀνθρώποις, ὥσπερ λύκοι καὶ λέοντες· τὰ δʼ οὐχ ἑκόντα, ὥσπερ οἱ ἔχεις· πατηθέντες γὰρ ἐνίοτε δάκνουσιν· καὶ τὰ μὲν τοῖς ἀνθρώποις ἐπιτίθεται, τὰ δὲ τοὺς καρποὺς φθείρει· ὑπὲρ ὧν πάντων μέτιμεν ταῦτα, καὶ τὰ κατάρξαντα θηρία κτείνομεν καὶ τὰ μὴ κατάρξαντα, ὡς μή τι πρὸς αὐτῶν πάθωμεν. οὐκ ἔστιν γὰρ ὅστις ἰδὼν ὄφιν οὐκ ἔκτεινε δυνάμενος, ὡς μήτʼ αὐτὸς δηχθείη μήτʼ ἄλλος ἀπλῶς ἄνθρωπος· οὐ γὰρ μόνον ἐστὶ μῖσος κατὰ τῶν κτεινομένων, ἀλλὰ καὶ στοργὴ πρὸς ἄνθρωπον ἀνθρώπου. δικαίου δʼ ὄντος τοῦ πρὸς τὰ θηρία πολέμου, πολλῶν ἀπεχόμεθα τῶν συνανθρωπούντων. ὅθεν οἱ Ἕλληνες οὔτε κυνοφαγοῦσιν, οὔθʼ ἵππους ἐσθίουσιν οὔτʼ ὄνους· ὗς μέντοι ἐσθίουσιν, ὡς ταὐτοῦ γένους τοῖς ἀγρίοις τὸ ἥμερον· ὡσαύτως τε τοὺς ὄρνιθας. οὐδὲ γάρ ἐστι χρήσιμον πρὸς ἄλλο τι ὗς ἢ πρὸς βρῶσιν. Φοίνικες δὲ καὶ Ἰουδαῖοι ἀπέσχοντο, ὅτι οὐδʼ ὅλως ἐν τοῖς τόποις ἐφύετο· ἐπεὶ οὐδὲ νῦν ἐν Αἰθιοπίᾳ φασὶν ὁρᾶσθαι τὸ ζῷον τοῦτο. ὡς οὖν κάμηλον ἢ ἐλέφαντα Ἐλλήνων οὐδεὶς θεοῖς ἔθυσε, παρʼ ὅσον οὐδʼ ἤνεγκεν ἡ Ἑλλὰς ταῦτα τὰ ζῷα, οὕτως οὐδʼ ἐν Κύπρῳ ἢ Φοινίκῃ θεοῖς προσήχθη τὸ ζῷον τοῦτο, παρʼ ὅσον οὐκ ἦν ἐντόπιον· οὐδὲ Αἰγύπτιοι θεοἵς θύουσιν ὗν παρὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν. τὸ δʼ ὅλως ἀπέχεσθαι τοῦ ζῴου τινὰς ὅμοιόν ἐστιν τῷ μηδʼ ἄν ἡμᾶς ἐθελῆσαι καμήλεια ἐσθίειν.

1.15Peki insan neden canlılardan uzak dursun? Et yemek psykhēyi mi kötüleştirir, yoksa bedeni mi? İkisini de kötüleştirmediği açıktır. Çünkü et yiyen hayvanlar ötekilerden daha akıllıdır: avcıdırlar, geçimlerini sağladıkları bir tekhnēleri vardır, güç ve kuvvet sahibidirler, aslanlar ve kurtlar gibi. Demek ki et yemek ne psykhēye ne de bedene zarar verir. Bu, atletlerin et yiyerek bedenlerini güçlendirmesinden de, hastalıktan kalkan bedenleri et yedirerek toparlayan hekimlerden de bellidir. Pythagoras'ın doğru bir kanaat taşımadığının küçümsenmeyecek bir işareti de şudur: bilge adamlardan hiçbiri ona inanmadı; ne Yedi Bilge, ne onlardan sonra gelen tabiat filozofları, ne en bilge insan olan Sokrates, ne de Sokrates'in izinden gidenler.

1.15

διὰ τί δʼ ἂν τις καὶ ἀπόσχοιτο τῶν ἐμψύχων; ἆρά γε τὴν ψυχὴν χείρω ποιεῖ ἢ τὸ σῶμα; δῆλον δʼ ἐστὶν ὡς οὐδέτερον. τὰ γὰρ σαρκοφαγοῦντα ζῷα συνετώτερα τῶν ἄλλων. θηρευτικὰ γοῦν ἐστὶ καὶ τέχνην ἔχει ταύτην, ἀφʼ ἧς περιποιεῖται τὸν βίον, ἰσχύν τε καὶ ἀλκὴν κέκτηται, ὥσπερ λέοντες καὶ λύκοι· ὥσθʼ ἡ κρεοφαγία οὔτε τὴν ψυχὴν οὔτε τὸ σῶμα λυμαίνεται. δῆλον δʼ ἐστὶ κἀκ τοῦ τοὺς ἀθλητὰς τὰ σώματα κρείσσω τῇ κρεοφαγίᾳ παρέχειν, κἀκ τῶν ἰατρῶν, οἵ τὰ ἐκ τῆς ἀρρωστίας σώματα ἀναλαμβάνουσι ταῖς κρεοφαγίαις. τοῦ δὲ μὴ ὑγιῶς δοξάσαι τὸν Πυθαγόραν σημεῖον οὐ μικρόν· τῶν γὰρ σοφῶν ἀνδρῶν οὐδεὶς ἐπείσθη, οὔτε τῶν ἑπτὰ οὔτε τῶν ὕστερον γενομένων φυσικῶν, ἀλλʼ οὐδʼ ὁ σοφώτατος Σωκράτης οὐδʼ οἱ ἀπὸ Σωκράτους.

1.16Hadi bütün insanların bu öğretiye inandığını varsayalım. O zaman hayvanların çoğalması ne hâl alacak? Domuzun ve tavşanın ne kadar çok yavruladığını bilmeyen yoktur. Buna öteki bütün hayvanları da ekle. Bunlar nerede otlayacak, çiftçilerin başına neler gelecek? Ekinleri yok edenleri öldürmeyecekler; toprak bu kadar hayvanı kaldıramayacak; ölenler çürüyüp her yere hastalık yayacak; kıtlık bastırınca da sığınacak bir yer kalmayacak. Denizler, nehirler ve göller balıkla, gökyüzü kuşla dolacak; yeryüzü de her türlü sürüngenle dolup taşacak.

1.16

φέρε δὲ καὶ πεισθῆναι πάντας ἀνθρώπους τῷ δόγματι. τίνα τοίνυν ἡ ἐπιγονὴ τῶν ζῴων ἔξει μοῖραν; ὗς μὲν γὰρ ὅσα τίκτει καὶ λαγὼς οὐδένα λανθάνει. πρόσθες δὲ καὶ τἄλλα ζῷα πάνθʼ ἀπλῶς. πόθεν οὖν τούτοις ἡ νομή, καὶ τί πείσονται οἱ γεωργοί; καὶ γὰρ φθειρομένων τῶν καρπῶν τοὺς φθείροντας οὐκ ἀποκτείνουσιν, ἡ γῆ τε τὸ πλῆθος οὐκ οἴσει τῶν ζῴων, τό τε θνήσκοντα ἐκ τῆς σηπεδόνος φθορὰν ἐμποιήσει, λιμοῦ τε κατασχόντος οὐκ ἔσται καταφυγή. θάλασσα μὲν γὰρ καὶ ποτσμοὶ καὶ λίμιναι ἰχθύων πεπλήσονται, ὁ δὲ ἀὴρ ὀρνίθων, ἡ δὲ γῆ πλήρης ἑρπετῶν παντοίων.

1.17Hayvanlardan uzak duranlar tedavi bakımından da kaç kez engelle karşılaşacak! Gözleri körleşmekte olan kimselerin engerek yiyerek görmelerini koruduklarını görmek mümkündür. Hekim Krateros'un bir kölesi tuhaf bir hastalığa yakalanmış, etleri kemiklerinden ayrılmaya başlamıştı; ilaçlardan hiçbir fayda görmedi, ama balık gibi hazırlanmış bir engereği yiyince eti yeniden kemiklerine kaynadı ve kurtuldu. Daha pek çok hayvan, hatta hayvanların her bir parçası, yenildiğinde şifa verir. Canlıları reddeden kişi bütün bunlardan kendini yoksun bırakır.

1.17

πόσοι δὲ πρὸς θεραπείαν ἐμποδισθήσονται ἀπεχόμενοι τῶν ζῴων; τοὺς γοῦν τῶν ὄψεων ἀποτυφλουμένους ἔστιν ἰδεῖν ἔχεως βρώσει τηρήσαντας ὅρασιν. Κρατεροῦ τοῦ ἰατροῦ οἰκέτης ξένῳ περιπεσὼν νοσήματι, τῶν σαρκῶν ἀπόστασιν λαβουσῶν ἐκ τῶν ὀστῶν, τοῖς μὲν φαρμάκοις ὠφέλητο οὐδέν· ἰχθύος δὲ τρόπῳ ἔχει σκευασθέντι καὶ βρωθέντι διεσώθη, τῆς σαρκὸς συγκολληθείσης. πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα ζῷα θεραπεύει προσενεχθέντα καὶ τῶν ζῴων ἕν ἕκαστον μέρος. ὅ δὴ πάντα παραιρεῖται ὁ παραιτούμενος τὰ ἔμψυχα.

1.18Hem, dedikleri gibi, bitkilerin de psykhēsi varsa, ne hayvanları ne de bitkileri kesip biçtiğimiz bir hayat nasıl bir hayat olurdu? Bitkileri doğrayan kişi dinsizlik etmiyorsa, hayvanları kesen de etmiyordur.

1.18

εἰ δέ, ὡς φασί, καὶ τὰ φυτὰ ψυχὴν ἔχει, ποῖος ἄν εἴη ὁ βίος, μήτε ζῴων μήτε φυτῶν ἡμῶν ἀποτεμνόντων; εἴπερ δὲ μὴ ἀσεβεῖ ὁ τὰ φυτὰ κατακόπτων, οὐδʼ ὁ τὰ ζῷα.

1.19Ama biri, hayvanların psykhēleri bizimkilerle aynı özden ise kendi soyumuzdan olanı öldürmemek gerektiğini söyleyecektir. Oysa psykhēlerin bedenlere isteyerek girdiği kabul edilirse, gençliğe duydukları sevdadan ötürü girdikleri söylenebilir [çünkü her şeyin tadı gençlikte çıkarılır]. Öyleyse neden yeniden insan tabiatına girmediler? Eğer isteyerek ve gençlik sevdasıyla, ama her türlü hayvan biçiminden geçerek giriyorlarsa, öldürülmek onların hoşuna gider. Çünkü böylece insana daha çabuk dönerler; yenen bedenler de, artık onlardan kurtulmuş olan psykhēlere acı vermez. Onların arzusu insan tabiatına kavuşmak olacağına göre, insan bedenini bırakırken ne kadar acı duyuyorlarsa, öteki bedenleri bırakırken de o kadar sevinirler. Çünkü insana dönüş böylece hızlanır; insan da, tanrı insanlara nasıl hükmediyorsa, akılsız hayvanların hepsine öyle hükmeder. Demek ki akılsız hayvanları, insanları öldürerek haksızlık ettikleri ölçüde öldürmek için yeterli bir sebep vardır. Eğer insanların psykhēleri ölümsüz, akılsız hayvanlarınki ise ölümlüyse, biz insanlar akılsız hayvanları öldürmekle hiçbir haksızlık etmiş olmayız; onlarınki de ölümsüzse, öldürerek onlara iyilik etmiş oluruz, çünkü böylece onların insan tabiatına dönmesini sağlarız.

1.19

ἀλλʼ οὐ χρῆναι φήσει τις κτείνειν τὸ ὁμόφυλον, εἴ γε ὁμοούσιοι αἱ τῶν ζῴων ψυχαὶ ταῖς ἡμετέραις. ἀλλʼ εἰ μὲν ἑκούσας τις εἰσκρίνεσθαι τὰς ψυχὰς δίδωσι, νεότητος ἐρώσας ἄν τις φαίη εἰσκρίνεσθαι [ἐν γὰρ ταύτῃ πάντων ἀπόλαυσις]. διὰ τί οὖν οὐκ εἰς ἀνθρώπου πάλιν εἰσεδύοντο φύσιν; εἰ δὲ ἑκούσας μὲν καὶ νεότητος ἔρωτι, διὰ δὲπαντὸς εἴδους ζῴων, κεχαρισμένον ἄν εἴη αὐταῖς τὸ ἀναιρεῖσθαι. ἡ γὰρ ἐπάνοδος ταχίων ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον, τά τε σώματα ἐσθιόμενα λύπην οὐκ ἂν ἐντίκτοι ταῖς ψυχαῖς ὡς ἄν ἀπηλλαγμέναις αὐτῶν, ἔρως δʼ ἂν αὐταῖς εἴη ἐν ἀνθρώπου φύσει γενέσθαι, ὥσθʼ ὅσον ἂν λυποῖντο ἐκλείπουσαι τὸ ἀνθρώπινον, ἐπὶ τοσοῦτο χαίροιεν ἀπολείπουσαι τὰ ἄλλα σώματα. ταχίων γὰρ ἡ ἐπὶ τὸν ἂνθρωπον ἐπάνοδος, ὅς τῶν ἀλόγων δεσπόζει πάντων ὡς ὁ θεὸς ἀνθρώπων. αἰτία τοίνυν ἱκανὴ ἀναιρεῖν τὰ ἂλογα ζῷα, ἐφʼ ὅσον ἀδικεῖ κτείνοντα τοὺς ἀνθρώπους. εἰ δʼ εἰσὶν αἱμὲν τῶν ἀνθρώπων ἀθάνατοι ψυχαί, αἱ δὲ τῶν ἀλόγων θνηταί, οὐκ ἀδικοῦμεν οἱ ἄνθρωποι τὰ ἄλογα κτείνοντες, ὥσπερ ὠφελοῦμεν, εἴπερ εἰσὶν ἀθάνατοι, κτείνοντες· εἰς ἐπάνοδον γὰρ τῆς ἀνθρωπἴνης φύσεως τοῦτο δρῶμεν.

1.20Kendimizi savunuyorsak, haksızlık etmiş olmayız, haksızlık edeni cezalandırmış oluruz. Dolayısıyla psykhēler ölümsüzse, öldürerek iyilik ederiz; akılsız hayvanlarınki ölümlüyse, öldürmekle dinsizce bir şey yapmış olmayız. Hele kendimizi savunuyorsak, nasıl olur da adaletle davranmış olmayız? Yılanı ve akrebi, üstümüze gelmeseler bile, başkası onlardan bir kötülük görmesin diye öldürürüz; böylece bütün insan soyunu korumuş oluruz. İnsanlara, insanla birlikte yaşayan hayvanlara ya da ekinlere saldıranı ise öldürmemiz nasıl adil olmasın?

1.20

εἰ δʼ ἀμύνομεν, οὐκ ἀδικοῦμεν, ἀλλʼ ἀδικοῦντα μετερχόμεθα. ὥστʼ εἰ μὲ νἀθάνατοι αἱ ψυχαί, κτείνοντες ὠφελοῦμεν· εἰ δὲ αἰ τῶν ἀλόγων θνηταί, κτείνοντες οὐδὲν ἀσεβὲς πράττομεν. εἰ δὲ καὶ ἀμύνομεν, πῶς οὐκ ἐν δίκῃ πράττομεν; ὄφιν μὲν οὖν καὶ σκορπίον, κἄν μὴ ἐπίωσιν ἡμῖν, κτείνομεν, ἵνα μηδʼ ἄλλος πρὸς αὐτῶν τι πάθῃ, τῷ κοινῷ γένει τῶν ἀνθρώπων ἀμύνοντες· ἐπιχειροῦντα δὲ τοῖς ἀνθρώποις ἢ τοῖς συνανθρωποῦσιν ἢ τοῖς καρποῖς, πῶς οὐκ ἂν δικαίως κτείνοιμεν;

1.21Ama biri bunu bir kere adaletsizlik sayıyorsa, ne süt kullansın, ne yün, ne yumurta, ne de bal. Çünkü bir insanın elbisesini alırsan ona nasıl haksızlık etmiş olursan, koyunu kırktığında da ona öyle haksızlık edersin; zira bu, koyunun elbisesidir. Süt de senin için değil, doğurduğu yavrular için meydana gelmiştir. Arı da bu gıdayı kendisi için toplamıştır; sen onu elinden alıp kendine haz hazırladın. Mısırlıların, bitkilere dokunmakla bile haksızlık ettiğimiz yolundaki sözünden hiç söz etmiyorum. Ama bunlar bizim için var olmuşsa, arı da bize hizmet ederek bal yapıyordur, koyunların üzerinde yün de bize süs ve sıcaklık olsun diye bitiyordur.

1.21

εἰ δʼ ἅπαξ ἀδικίαν τις ταύτην ἡγεῖται, μήτε γάλακτι χρήσθω μήτʼ ἐρίῳ μήτε ὠοῖς, μήτε μέλιτι. ὡς γὰρ ἄνθρωπον ἀδικεῖς ἀφαιρούμενος τὴν ἐσθῆτα, οὕτως καὶ τὴν ὄιν πέξας· ἐσθὴς γὰρ αὕτη τοῦ προβάτου· καὶ τὸ γάλα οὐ σοὶ γέγονεν, ἀλλὰ τοῖς ἀποκυηθεῖσι τέκνοις· ἥ τε μέλισσα ταύτην αὑτῇ τροφὴν συνελέξατο, ἣν ἀφελόμενος ἡδονὴν σαυτῷ κατεσκεύασας. καὶ τὸν τῶν Αἰγυπτίων λόγον σεσίγηκα, ὅτι καὶ τῶν φυτῶν ἀδικοῦμεν ἁπτόμενοι. εἰ δὲ ταῦθʼ ἡμῶν χάριν γέγονεν, καὶ ἡ μέλισσα ἡμῖν δουλεύουσα τὸ μέλι ἐργάζεται καὶ τὸ ἔριον ἐπιφύεται τῶν προβάτων, ὅ ἡμῖν κόσμος καὶ ἀλέα.

1.22Tanrılara da, dindarlığımızın bir parçası olarak, hayvan kurban ederiz. Tanrıların kendilerinden Apollon kurt öldürendir, Artemis de yabani hayvan öldüren. Hem soyca hem aretēce bizden üstün olan yarı tanrılar ve kahramanların hepsi de canlıları sunmayı uygun bulmuşlardır; öyle ki tanrılara on ikişerli ve yüzerli kurbanlar keserlerdi. Herakles de başka işlerinin yanında öküz yiyici olduğu için de övülür.

1.22

αὐτοῖς δὲ τοῖς θεοῖς εἰς εὐσέβειαν συντελοῦντες ζῷα θύομεν· καὶ αὐτῶν ὁ μὲν Ἀπόλλων λυκοκτόνος, ἡ δὲ Ἄρτεμις θηροκτόνος· ἐπεὶ καὶ οἱ ἡμίθεοι καὶ οἱ ἥρωες πάντες καὶ γένει καὶ ἀρετῇ ἡμῶν προύχοντες ἐδοκίμασαν τὴν τῶν ἐμψύχων προσφοράν, ὥστε καὶ θεοῖς θύειν δωδεκῇδας καὶ ἑκατόμβας. ὁ δὲ Ἡρακλῆς ἔν τε τοῖς ἄλλοις καὶ ἐπὶ τούτῳ ὑμνεῖται, ὅτι βουφάγος ἦν.

1.23Pythagoras'ın insanları canlılardan uzaklaştırarak birbirlerini yemelerini uzaktan önlemeye çalıştığını söylemek ise saflıktır. Eğer Pythagoras zamanındaki bütün insanlar birbirini yiyorsa, onları birbirini yemekten vazgeçirmek için öteki hayvanlardan da uzaklaştırmaya kalkmak saçmadır. Çünkü birbirini yemenin domuz ve öküz etiyle karın doyurmakla bir olduğunu göstermekle, onları buna daha da çok teşvik etmiş olurdu. Eğer o zamanlar insanlar birbirini yemiyorsa, bu öğretiye ne gerek vardı? Yok, bu kanunu kendisi ve arkadaşları için koyduysa, varsayım utanç vericidir: çünkü bu, Pythagoras'la birlikte yaşayanların birbirini yiyen insanlar olduğunu gösterir.

1.23

τὸ δὲ λέγειν ὅτι πόρρωθεν Πυθαγόρας ἠσφαλίζετο τῆς ἀλληλοφαγίας ἀποκρουόμενος τοὺς ἀνθρώπους, εὔηθες. εἰ μὲν γὰρ οἱ κατὰ Πυθαγόραν πάντες ἄνθρωποι ἀλλήλους ἤσθιον, ληρώδης ὁ καὶ τῶν ἄλλων ζῴων ἀποσπῶν τοὺς ἀνθρώπους, ἵνα τῆς ἀλληλοφαγίας ἀποστήσῃ. διὰ τούτου γὰρ ἔμελλε μᾶλλον αὐτοὺς προτρέψεσθαι, ἀποφαίνων ὡς ἴσον ἐστὶν ἀλλήλους ἐσθίειν καὶ ὑῶν τε καὶ βοῶν σάρκας ἐμφορεῖσθαι. εἰ δὲ μὴ ἦν ἀλληλοφαγία τότε, τί ἔδει τούτου τοῦ δόγματος; εἰ δʼ ἑαυτῷ καὶ τοῖς ἑταίροις τὸν νόμον ἐτίθει, αἰσχρὰ ἡ ὑπόθεσις· ἀλληλοφάγους γὰρ ἀποδείκνυσι τοὺς Πυθαγόρᾳ συμβιώσαντας.

1.24Aslında onun amaçladığının tam tersi olacaktır. Canlılardan uzak durursak, yalnız bu türden bir zenginlikten ve hazdan yoksun kalmayacağız; vahşi hayvanların yok ettiği tarlalarımızı da kaybedeceğiz. Bütün yeryüzünü yılanlar ve kuşlar kaplayacak; öyle ki toprağı sürmek güçleşecek, ekilen tohumları kuşlar hemen toplayacak, olgunlaşan ürünlerin hepsini de dört ayaklılar tüketecek. Yiyecek bu kadar kıtlaşınca da acı bir zorunluluk bizi birbirimize yönelmeye itecek.

1.24

τοὐναντίον δὲ συμβήσεσθαι ὧν οὗτος ἐστοχάζετο. εἰ γὰρ ἀποστησόμεθα τῶν ἐμψύχων, οὐ μόνονπλούτου τοῦ τοιούτου καὶ ἡδονῆς ἀπολειψόμεθα, . ἀλλὰ καὶ τὰς ἀρούρας ἀπολοῦμεν φθειρομένας ὑπὸ τῶν θηρίων, ὑπό τε ὄφεων καταλήψεται πᾶσα ἡ γῆ αὶ κτῶν πετεινῶν, ὥστε καὶ τοὺς ἀρότους χαλεπῶς γίγνεσθαι καὶ τὰ σπαρέντα εὐθύς τε ὑπὸ τῶν ὀρνίθων ἀναλέγεσθαι καὶ τὰ τελεωθέντα ὑπὸ τῶν τετραπόδων ἅπαντα ἀναλίσκεσθαι. τοσαύτης δὲ ἀπορίας βρωτῶν γιγνομένης, ἀνάγκη πικρὰ καταλήψεται ἐπʼ ἀλλήλους τραπέσθαι.

1.25Dahası, tanrılar da birçok kimseye tedavi için vahşi hayvanlardan yapılan reçeteler vermişlerdir; anlatılar da tanrıların bazı kimselere hem kendilerine kurban sunmalarını hem de kurbanların etinden yemelerini bizzat emrettiklerine dair örneklerle doludur. Herakles oğullarının dönüşünde, Eurysthenes ve Prokles ile birlikte Lakedaimon'a sefere çıkanlar zorunlu ihtiyaçlarını karşılayamaz hâle gelince yılan yediler; toprak o zaman bu yılanları orduya yiyecek olarak vermişti. Libya'da aç kalan başka bir ordunun üstüne de bir çekirge bulutu çöktü. Gadeira'da da şu oldu. Mauretania kralı Bogos —Methone'de Agrippa tarafından öldürülen kişi— çok zengin bir tapınak olan Herakles tapınağına saldırdı. Orada rahiplerin her gün sunağı kanla ıslatması kanundur. Bunun insanların kararıyla değil, tanrının isteğiyle yapıldığını o günkü durum gösterdi. Kuşatma uzayınca kurbanlık hayvanlar tükendi. Çaresiz kalan rahip şöyle bir rüya gördü: Herakles Sütunlarının arasında duruyor, sonra sunağın tam karşısında bir kuşun konmuş, havalanmaya çalıştığını görüyordu; kuş uçup onun ellerine geliyor, o da onunla sunağı kanla ıslatıyordu. Bunu görünce gün ağarırken kalkıp sunağa gitti ve rüyadaki gibi kulenin üstünde durup bakındı. Uykusunda gördüğü gibi o kuşu gördü ve rüyanın gerçekleşeceğini umarak bekledi. Kuş süzülüp sunağa kondu ve kendini başrahibin ellerine bıraktı; böylece kurban edildi ve sunak kanla ıslatıldı. Kyzikos'ta olan ise bundan da ünlüdür. Mithridates şehri kuşatırken, bir inek kurban edilmesi gereken Persephone bayramı geldi çattı. Kurbanın seçileceği kutsal sürüler şehrin karşı yakasında otluyordu ve kurbanlık hayvana işaret de çoktan vurulmuştu. Vakit gelince inek böğürdü ve boğazı yüzerek geçti; nöbetçiler kapıyı açınca koşarak içeri daldı, gidip sunağın yanında durdu ve tanrıçaya kurban edildi. Öyleyse, kurban kesmek tanrıların hoşuna gidiyor göründüğüne göre, en çok kurban kesmeyi en büyük dindarlık saymaları yersiz değildir.

1.25

καὶ μὴν καὶ οἱ θεοὶ συντάξεις τε πολλοῖς θεραπείας ἕνεκα δεδώκασιν τὰς ἐκ θηρίων, καὶ πλήρης γε ἡ ἱστορία, ὡς αὐτοὶ προσέταξάν τισι καὶ θύειν αὐτοῖς καὶ προσφέρεσθαι τῶν τυθέντων. ἐν δὲ τῇ καθόδῳ τῶν Ἡρακλειδῶν οἱ ἐπὶ τὴν Δακεδαίμονα στρατεύοντες μετʼ Εὐρυσθένους καὶ Προκλέους ἐν ἀπορίᾳ τῶν ἀναγκαίων ὄφεις ἔφαγον, οὓς ἔδωκεν ἡ γῆ τότε τροφὴν τῷ στρατοπέδῳ. ἄλλῳ δὲ στρατῷ πεινῶντι κατὰ τὴν Διβύην ἐνέπεσε νέφος ἀκρίδων. ἐν τοῖς Γαδείροις καὶ τόδε συνέτυχε. Βόγος ἦν βασιλεὺς Μαυρουσίων ὁ ἐν Μεθώνῃ σφαγεὶς ὑπʼ Ἀγρίππα· οὗτος ἐπεχείρησε τῷ Ἡρακλείῳ πλουσιωτάτῳ ὄντι ἱερῷ. ἔστι δὲ νόμος τοῖς ἱερεῦσιν ὁσημέραι τὸν βωμὸν αἱμάσσειν. τοῦτο δὲ ὅτι οὐ γνώμῃ γίγνεται ἀνθρώπων, ἀλλὰ κατὰ θεόν, ὁ τότε καιρὸς ἀπέδειξε. τῆς γὰρ πολιορκίας ἐγχρονιζομένης ἐπέλιπε τὰ ἱερεῖα. ὁ. δὲ ἱερεὺς ἐν ἀπορίᾳ γενόμενος ὄνειρον ὁρᾷ τοιόνδε. ἐδόκει ἑστάναι μέσος τῶν στηλῶν τῶν Ἡρακλείων, ἔπειτʼ ἄντικρυς τοῦ βωμοῦ ὁρᾶν ὄρνιν καθεζόμενον καὶ πειρώμενον ἐφίπτασθαι· ἐπιπτάντα δὲ εἰς τὰς χεῖρας ἐλθεῖν αὐτοῦ· ᾧ δὴ καὶ τὸν βωμὸν αἱμάξαι. τοῦτʼ ἰδὼν ἅμʼ ἡμέρᾳ ἐξαναστὰς ἐπὶ τὸν βωμὸν ἦλθεν καὶ ὥσπερ ἐν τῷ ὀνείρῳ στὰς ἐπὶ τοῦ πύργου ἀποβλέπει· ὁρᾷ τε τὸν ὄρνιν ἐκεῖνον οἷον ἐν τοῖς ὕπνοις, ἐλπίσας τε ἐκβαίνειν τοὐνύπνιον ἔστη. καταπτὰς δʼ ὁ ὄρνις ἐπὶ τοῦ βωμοῦ ἐκαθέζετο, εἰς τὰς χεῖράς θʼ αὑτὸν ἔδωκε τοῦ ἀρχιερέως, καὶ οὕτως ἱερεύθη καὶ ὁ βωμὸς ᾑμάχθη. τούτου δʼ ἐστὶν ἐνδοξότερον τὸ γεγο- νὸς ἐν Κυζίκῳ. πολιορκοῦντος γὰρ αὐτὴν Μιθραδάτου ἡ τῆς Περσεφόνης ἑορτὴ ἐπέστη, ἐν ᾗ βοῦν χρὴ θῦσαι. αἱ δʼ ἱεραὶ ἀγέλαι ἐνέμοντο τῆς πόλεως ἄντικρυς, ἐξ ὧν ἔδει τὸ ἱερεῖον γενέσθαι, ἤδη δὲ ἦν καὶ τὸ σημεῖον ἐπικείμενον. τῆς δʼ ὥρας αἰτούσης ἡ βοῦς ἐμυκήσατο διενήξατό τε τὸν πόρον· ὥς τε ἀνέῳξαν τὴν πύλην οἱ φύλακες, ἡ δὲ δρόμῳ διῇξε κἀπὶ τοῦ βωμοῦ παρέστη, τῇ θεῷ τε ἐτελέσθη τὸ θῦμα. οὐκ ἀπεικότως ἄρα εὐσεβέστατον εἶναι νομίζουσι τὸ πλεῖστα θῦσαι, εἴπερ ἀρεστὸν θεοῖς φαίνεται τὸ θύειν.

1.26Bütün vatandaşlar bu görüşte olsaydı nasıl bir şehir ortaya çıkardı? En çok dikkat ettikleri şey düşmanlardan birini öldürmemek olursa, üzerlerine yürüyen düşmanlara karşı kendilerini nasıl savunurlardı? Hemen yerlerinden yurtlarından olurlardı; başlarına gelmesi kaçınılmaz öteki sıkıntıları saymak ise uzun iş olurdu. Öldürmenin ve yemenin dinsizlik olmadığını Pythagoras'ın kendisi de gösterir. Eskiler yarışmalara katılan atletlere süt içirir, suda ıslatılmış peynir yedirirdi; onlardan sonrakiler bu beslenme biçimini reddedip atletleri kuru incirle besledi; Pythagoras ise eski usulü ilk kaldıran ve idman yapanlara et vererek güç bakımından çok daha üstün bir kuvvet bulan kişi oldu. Bazıları Pythagorasçıların da tanrılara kurban kestiklerinde canlıların etinden tattıklarını anlatır.

Klodios'ta, Pontoslu Herakleides'te, Epikurosçu Hermarkhos'ta, Stoacılarda ve Peripatetiklerde bulunan görüşler bunlardır; size ait olup bize ulaşan görüşler de bunların içindedir. Hem bunlara hem de çoğunluğun kanaatlerine karşı çıkmaya başlamadan önce şunları söylemek yerinde olur.

1.26

ποία δὲ ἄν τις γένοιτο πόλις, εἰ πόντες οἱ πολῖται ταύτην ἔχοιεν τὴν γνώμην; πῶς γὰρ ἄν ἀμύναιντο πολεμίους ἐπὶ σφᾶς ἰόντας, τὴν μεγίστην ποιούμενοι φυλακὴν μή τινα αὐτῶν ἀποκτείνωσιν; παραχρῆμα τοίνυν ἀνάστατοι γίγνοιντʼ ἄν· ἄλλα δʼ ὅσα δυσχερῆ συμβαίνειν ἀνάγκη, μακρὸν ἄν ἔργον εἴη λέγειν. ὅτι δὲ οὐκ ἀσεβὲς τὸ κτείνειν καὶ ἐσθίειν, δηλοῖ τὸ καὶ αὐτὸν τὸν Πυθαγόραν, τῶν μὲν πάλαι διδόντων γάλα πίνειν τοῖς ἀθλοῦσι καὶ τυροὺς δὲ ἐσθίειν ὕδατι βε- . βρεγμένους, τῶν δὲ μετʼ ἐκείνους ταύτην μὲν ἀποδοκιμασάντων τὴν δίαιταν, διὰ δὲ τῶν ξηρῶν σύκων τὴν τροφὴν ποιουμένωντοῖς ἀθληταῖς, πρῶτον περιελόντα τὴν ἀρχαίαν κρέα διδόναι τοῖς γυμναζομένοις καὶ πολὺ διαφέρουσαν πρὸς ἰσχὺν εὑρεῖν δύναμιν. ἱστοροῦσι δέ τινες καὶ αὐτοὺς ἅπτεσθαι τῶν ἐμψύχων τοὺς Πυθαγορείους, ὅτε θύοιεν θεοῖς. τοιαῦτα μὲν καὶ τὰ παρὰ Κλωδίῳ καὶ Ἡρακλείδῃ τῷ Ποντικῷ Ἑρμάχῳ τε τῷ Ἐπικουρείῳ καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς στοᾶς καὶ τοῦ περιπάτου, ἐν οἷς καὶ τὰ ὑμέτερα, ὅσα ἡμῖν ἀπηγγέλθη, περιείληπται. μέλλοντες δὲ πρός τε ταύτας καὶ τὰς τῶν πολλῶν ὑπολήψεις ἀντιλέγειν εἰκότως ἄν προλέγοιμεν ταῦτα.

1.27İlk olarak bilinmelidir ki sözüm öğüdünü insanların her türlü hayatına yöneltmiyor: ne kaba el zanaatlarıyla uğraşanlara, ne bedenini yarışmalar için çalıştıranlara, ne askerlere, ne denizcilere, ne hatiplere, ne de kendini iş güç hayatına vermiş olanlara. Öğüdüm yalnız, kim olduğunu, nereden geldiğini ve nereye koşması gerektiğini düşünüp taşınmış ve gerek beslenmede gerek öteki ödevlerde kendine başka hayat tarzlarındakilerden farklı kurallar koymuş insana yöneliktir. Başkalarına tek bir söz bile söylemeyiz. Çünkü bu sıradan hayatta da, uyuyan, hatta belki bütün hayatı boyunca buna emek verip uyku getiren şeyleri her yerden tedarik eden kişiye verilecek öğüt ile, uykuyu kovmaya can atan ve çevresindeki her şeyi uyanık kalmaya göre düzenlemiş olan kişiye verilecek öğüt elbette aynı değildir. Birincisine sarhoşluğu, mahmurluğu ve tıkınmayı tavsiye etmek, şairlerin dediği gibi karanlık bir ev ve yumuşak, geniş, kalın bir döşek seçmesini öğütlemek, koklanan, sürülen, içilen ya da yenen, uyuşukluk veren, tembellik ve unutkanlık doğuran her türlü ilacı önüne koymak gerekir. Ötekine ise ayık kalmasını sağlayan şarapsız bir içki, hafif ve neredeyse oruca varan bir yemek, aydınlık, havası ince ve rüzgâr alan bir ev öğütlemek; düşüncelerini ve kaygılarını hep diri tutmasını, yatağını da sade ve sert hazırlamasını söylemek gerekir. Gerçekten buna mı, yani uyanık kalmaya mı yaratıldık —hep uyanık olan varlıkların mertebesinde olmadığımız ölçüde uykuya olabildiğince az pay vererek—, yoksa uyumak için mi var olduk, bu başka bir konudur ve uzun ispatlar ister.

1.27

πρῶτον μὲν τοίνυν ἰστέον ὡς οὐ παντὶ τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων ὁ λόγος μου τὴν παραίνεσιν οἴσει· οὔτε γὰρ τοῖς τὰς βαναύσους τέχνας μετερχομένοις, οὔτʼ ἀθληταῖς σωμάτων, οὐ στρατιώταις, οὐ ναύταις, οὐ ῥήτορσιν, οὐ τοῖς τὸν πραγματικὸν βίον ἐπανελομένοις· ἀνθρώπῳ δὲ λελογισμένῳ, τίς τ’ ἔστι καὶ πόθεν ἐλήλυθεν ποῖ τε σπεύδειν ὀφείλει, τά τε περὶ τροφὴν κἀν τοῖς ἄλλοις καθήκουσιν ἐξηλλαγμένα τῶν κατὰ τοὺς ἄλλους βίους ὑποτιθεμένῳ. οὐδὲν ἄρα πρὸς τοὺς ἄλλους ἢ τοιούτους γρύξαιμεν ἄν· οὐδὲ γὰρ ἐν τῷ κοινῷ τούτῳ βίῳ ἡ αὐτὴ δήπου παραίνεσις τῷ τε καθεύδοντι καὶ εἰ τύχοι τοῦτο διὰ βίου σπουδάζοντι τά τε ὑπνωτικὰ πανταχόθεν παρασκευασαμένῳ, καὶ τῷ προθυμουμένῳ μὲν τὸν ὕπνον ἀποκρούειν, πᾶν δὲ τὸ περὶ αὑτὸν πρὸς ἀγρυπνίαν συντάξαντι. ἀλλὰ τῷ μὲν ἀνάγκη καὶ μέθην καὶ κραιπάλην καὶ πλησμονὴν ὑποτίθεσθαι, σκοτεινόν τε οἶκον καὶ στρωμνὴν μαλακὴν εὐρεῖάν τε καὶ πίειραν, ὡς φασὶν οἱ ποιηταί, παραινεῖν ἐκλέγεσθαι, καὶ πᾶν καρωτικὸν ἀργίας τε καὶ λήθης ποιητικόν, εἴτε ὀσφραντὸν εἴτʼ ἐπίχριστον εἴτε ποτὸν ἢ βρωτὸν προσάγειν φάρμακον· τῷ δὲ νηφάλιον μὲν καὶ ἄοινον τὸ ποτόν, λεπτὸν δὲ τὸ σιτίον καὶ ἐγγὺς τεῖνον ἀποσιτίας, φωτεινὸν δὲ τὸν οἶκον καὶ ἀέρος λεπτοῦ καὶ πνεύματος μέτοχον, φροντίδων δὲ καὶ μερίμνης ἀνακίνησιν σύντονον ποιεῖσθαι, κοὶ τὴν κοίτην λιτήν τε καὶ ξηρὰν παρασκευάζειν. εἰ μὲν γὰρ πρὸς τοῦτο πεφύκαμεν, λέγω δὲ τὸ διαγρυπνεῖν, ὡς ἔνι μάλιστα ὀλίγον τι διδόντες τῷ ὕπνῳ, καθʼ ὅσον οὐκ ἐν χώρῳ ἐσμὲν τῷ τῶν διʼ αἰῶνος ἀγρύπνων, ἢ οὐδὲ πρὸς τὸ καθεύδειν συνέστημεν, ἄλλος ἂν εἴη λόγος καὶ μακρῶν δεόμενος ἀποδείξεων.

1.28Ama burada geçirdiğimiz hayatın ve içinde yaşadığımız evin bir büyü olduğundan bir kere şüphelenmiş, kendi tabiatının uyanık olduğunu fark etmiş ve bulunduğu yerin uyku getirdiğini sezmiş kişiyle konuşurken, ona hem bu yerden duyduğu şüpheye hem de kendisi hakkındaki bilgisine uygun düşen beslenmeyi öğretiriz. Uyuyanları kendi döşeklerinde gevşemiş hâlde bırakmasını salık veririz. Göz iltihabı olanlara bakanlara iltihap, esneyenlerle oturanlara esneme bulaşır; biz de aynı şekilde uyuklamayla ve uykuyla dolmaktan çekiniriz. Çünkü içinde yaşadığımız yer soğuk bir rutubetle doludur; bataklık olduğu için gözleri akıtmaya elverişlidir, içindeki buharlar da herkesi baş ağırlığına ve unutkanlığa sürükler. Eğer kanun koyucular da kanunları şehirlere, insanları temaşa hayatına ve nous'a göre bir yaşayışa yükseltmek amacıyla koymuş olsalardı, onlara uyarak beslenme konusunda tanıdıkları izinleri de elbette kabul etmemiz gerekirdi. Ama onlar, tabiata uygun denen orta bir hayatı gözeterek, dış şeyleri ve bedene ait şeyleri iyi ya da kötü sayan çoğunluğun da kabul edebileceği kanunlar koyuyorlarsa, neden biri onların kanununu öne sürerek, çoğunluk için konmuş her yazılı kanundan üstün olan ve asıl yazısız ve ilahî kanunun peşinden giden bir hayatı altüst etsin? Çünkü durum şudur.

1.28

τῷ δὲ ἅπαξ τὸ γοήτευμα τῆς ἐνταῦθʼ ἡμῶν διατριβῆς καὶ τοῦ οἴκου, ἐν ᾧ διάγομεν, ὑποπτεύσαντι τό τε αὑτοῦ ἄγρυπνον φύσει κατιδόντι καὶ τὸ ὑπνοποιὸν τοῦ χώρου, ἐν ᾧ διατρίβει, φωράσαντι, τούτῳ διαλεγόμενοι τὴν ἀκόλουθον τῇ τε ὑποψίᾳ τοῦ χώρου καὶ τῇ αὑτοῦ γνώσει τροφὴν παραδίδομεν, τοὺς καθεύδοντας ἐᾶν παρειμένους ἐν τοῖς σφῶν δεμνίοις παρακελευόμενοι, εὐλαβούμενοι μὴ ὥσπερ ὀφθαλμίας οἱ εἰς τοὺς ὀφθαλμιῶντας ἐμβλέποντες ἢ χάσμης οἱ συνόντες τοῖς χασμωμένοις, οὕτως νυσταγμῶν ἐμπλησθῶμεν καὶ ὕπνου, ψυγμοῦ τε πλήρους ὄντος τοῦ τόπου, ἐν ᾧ διατρίβομεν, ἐπιτηδείως τε ἔχοντος ὀφθαλμοὺς ῥευματίζειν, ἅτε καὶ λιμνώδους ὄντος, καὶ πρὸς καρηβαρίαν καὶ λήθην πάντας τῶν ἐν αὐτῷ καθελκουσῶν ἀναθυμιάσεων. εἰ μὲν οὖν καὶ οἱ νομοθέται τὰ κατὰ τοὺς νόμους διέταξαν ταῖς πόλεσι πρὸς τὸν θεωρητικὸν ἀνάγοντες βίον καὶ ζωὴν τὴν κατὰ νοῦν, χρῆν δήπου πειθομένους ἐκείνοις κοὶ τὰς περὶ τῶν τροφῶν προσίεσθαι συγχωρήσεις. εἰ δὲ οὗτοι μὲν πρὸς τὸν κατὰ φύσιν λεγόμενον μέσον βίον ἀφορῶντες, καὶ ἃ πρόσοιντʼ ἂν καὶ οἱ πολλοί, οἷς τὰ ἐκτὸς ἀγαθὰ ἢ κακὰ καὶ τὰ τοῦ σώματος ὡσαύτως ὑπείληπται, νομοθετοῦσιν, τί τις ἂν τὸν τούτων παραφέρων νόμον ἀνατρέποι βίον νόμου μὲν παντὸς γραπτοῦ καὶ πρὸς τοὺς πολλοὺς κειμένου κρείττονα, τὸν δὲ ἄγραφον καὶ θεῖον μάλιστα διώκοντα; ἔχει γὰρ οὕτως.

1.29Bize saadet getiren temaşa, sanılabileceği gibi, söz yığmaktan ve bilgi çokluğundan oluşmaz; sözlerin miktarı arttıkça da ilerlemez. Öyle olsaydı, her türlü bilgiyi toplayanların mesut olmasına hiçbir engel kalmazdı. Oysa her bilgi temaşayı tamamlamaz; hakikaten var olanlara dair bilgiler bile, onlara uygun bir tabiat edinmek ve onlara göre yaşamak eklenmedikçe onu tamamlamaz. Söylendiğine göre her hedefte üç ayrı gaye bulunduğundan, bizim için gaye, var olanın temaşasına ulaşmaktır; bu ulaşma da, gücümüz yettiğince, temaşa eden ile temaşa edilenin tek bir tabiatta kaynaşmasıyla tamamlanır. Çünkü yükseliş başka bir şeye değil, gerçek benliğimize doğrudur; kaynaşma da başka bir şeyle değil, gerçek benliğimizledir. Gerçek benliğimiz ise nous'tur; dolayısıyla gaye de nous'a göre yaşamaktır. Sözler ve dışarıdan edinilen bilgiler de buna hizmet eder; bunların bizdeki işi arındırmaktır, saadeti tamamlamak değil. Bu yüzden, eğer saadet sözleri öğrenip kavramaktan ibaret olsaydı, beslenmeyi ve ne tür işler yaptığımızı hiç umursamadan da gayeye ulaşmak mümkün olurdu. Ama şimdiki hayatı başka bir hayatla değiştirmemiz ve bunun için sözlerle ve işlerle arınmamız gerektiğine göre, gelin, hangi sözlerin ve hangi işlerin bizi o hayata yerleştirdiğini inceleyelim.

1.29

οὐκ ἔστιν ἡ εὐδαιμονικὴ ἡμῖν θεωρία λόγων ἄθροισις καὶ μαθημάτων πλῆθος, ὡς ἄν τις οἰηθείη, συνισταμένη κατὰ τοῦτο, οὐδʼ ἐν τῷ ποσῷ τῶν λόγων λαμβάνει τὴν ἐπίδοσιν· οὕτω γὰρ οὐδὲν ἄν ἐκώλυεν τοὺς πᾶν μάθημα συνάγοντας εἶναι εὐδαίμονας. νῦν δʼ οὐχ ὅπως πᾶν μάθημα συμπληροῖ τὴν θεωρίαν, ἀλλʼ οὐδὲ τὰ περὶ τῶν ὄντως ὄντων, ἐὰν μὴ προσῇ καὶ ἡ κατ᾿ αὐτὰ φυσίωσις καὶ ζωή. τριῶν γάρ, φασίν, ὡς καθʼ ἕκαστον σκοπὸν τελῶν ὄντων, ἡμῖν τοῦ τυχεῖν τῆς τοῦ ὄντος θεωρίας τὸ τέλος, τῆς τεύξεως τελούσης τὴν κατὰ δύναμιν τὴν ἡμετέραν σύμφυσιν τῷ θεωροῦντι καὶ θεωρουμένῳ· οὐ γὰρ εἰς ἄλλο, ἀλλʼ εἰς τὸν ὄντως αὐτὸν ἡ ἀναδρομή· οὐδὲ πρὸς ἄλλο, ἀλλὰ πρὸς τὸν ὄντως αὐτὸν ἡ σύμφυσις. αὐτὸς δὲ ὄντως ὁ νοῦς, ὥστε καὶ τὸ τέλος τὸ ζῆν κατὰ νοῦν. καὶ πρὸς τοῦτο καὶ οἱ λόγοι καὶ τὰ μαθήματα τὰ ἔξωθεν, καθαρτικὸν ἐπέχοντα τρόπον ἡμῶν, οὐ συμπληρωτικὸν τῆς εὐδαιμονίας. ὅθεν εἰ μὲν ἐν λόγων ἀναλήψει ἀφώριστο τὸ εὔδαιμον, οἷόν τʼ ἦν ὀλιγωροῦντας καὶ τροφῶν καὶ ποιῶν ἔργων τυγχάνειν τοῦ τέλους. ἐπεὶ δὲ ζωὴν δεῖ ἀντὶ ζωῆς ἀλλάξασθαι τῆς νῦν διὰ λόγων καὶ ἔργων καθαρθέντας, φέρε ποῖοι λόγοι καὶ τίνα ἔργα εἰς ταύτην ἡμᾶς καθίστησι σκεψώμεθα.

1.30Peki bizi duyulur şeylerden ve onlara bağlı duygulardan ayıran, mümkün olduğu ölçüde nous'a ait, hayallerden arınmış ve duygudan azade bir hayata yükselten sözler ve işler bunlar değil midir? Bunların zıtları ise bize yabancıdır ve atılmayı hak eder; bizi o hayattan ne kadar uzaklaştırıyor, aşağıya ne kadar çekiyorlarsa o kadar yabancıdırlar; bunu kabul etmek bence tutarlıdır. Çünkü biz, ister isteyerek ister istemeyerek yabancı bir kavmin arasına gitmiş, yalnız kendi yakınlarından sürgün edilmekle kalmayıp gurbette yabancı duygularla, âdetlerle ve geleneklerle dolmuş ve bunlara meyletmiş kimselere benziyoruz. Oradan kendi yurduna dönecek olan kişi yalnız yola koyulmaya can atmakla kalmaz; kabul görmek için de edindiği her yabancı şeyden sıyrılmaya çalışır, yurdundayken sahip olup sonra unuttuğu ve onlarsız yakınlarınca kabul edilemeyeceği şeyleri kendine yeniden hatırlatır. Aynı şekilde biz de buradan, eğer hakikaten [kendimize ait olana dönmek istiyorsak]… [Metin burada kesiliyor; 1.31–1.32 kaynakta yok.]

1.30

ἆρʼ οὖν οὐ τὰ μὲν χωρίζοντα ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν κατʼ αὐτὰ παθῶν, ἀνάγοντα δὲ πρὸς νοερὰν καὶ ἀφάνταστον ἀπαθῆ τε ζωὴν καθʼ ὅσον οἷόν τε, ταῦτα ἄν εἴη· τὰ δʼ ἐναντία ἀλλότρια καὶ ἀποβολῆς ἄξια; καὶ μᾶλλον ὅσῳ τοῦ μὲν ἀφίστησιν, πρὸς ὅ δὲ κατασπᾷ, οἶμαι ἀκόλουθον εἶναι συγχωρεῖν. ἐοίκαμεν γὰρ τοῖς εἰς ἀλλόφυλον ἔθνος ἢ ἑκοῦσιν ἀπεληλυθόσι καὶ μὴ μόνον τῶν οἰκείων ἐξορίστοις, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ξένης ἐμπλησθεῖσι παθῶν τε καὶ ἐθῶν καὶ νομίμων ἐκφύλων καὶ πρὸς ταῦτα ῥοπὴν ἐσχηκόσιν. ὅνπερ οὖν τρόπον ὁ ἐκεῖθεν εἰς τὰ οἰκεῖα μέλλων ἐπανήκειν οὐ μόνον προθυμεῖται ὁδεύειν, ἀλλὰ καί, ἵνα παραδεχθῇ, μελετᾷ μὲν ἀποτίθεσθαι πᾶν εἴ τι προσέλαβεν ἀλλόφυλον, ἐπαναμιμνήσκει δʼ ἑαυτὸν ὧν ἔχων ἐπελάθετο, ὧν ἄνευ παραδεχθῆναι οὐχ οἷόν τε πρὸς τῶν οἰκείων· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡμᾶς δεῖ ἐντεῦθεν, εἴπερ πρὸς τὰ ὄντως

1.33…ve acı. Bunları hazırlayan, his ve hisse dayanan algıdır; hislere eşlik eden hayaller, kanaatler ve hatıralardır. Bunlardan uyanan duygular ve gittikçe kalınlaşan bütün akıldışılık psykhēyi aşağı çeker ve onu, var olana duyduğu kendine özgü sevgiden çevirir. Öyleyse bunlardan elden geldiğince uzak durmalıyız. Uzak durmak da hislerden ve akıldışı yanımızdan gelen duygulardan kaçınmakla olur; hisler ise görülen, işitilen, tadılan, koklanan ya da dokunulan şeyler yoluyla gelir. Çünkü his, içimizdeki yabancı duygu kolonisinin adeta ana şehridir. Bak hele, her birinden içimize ne kadar duygu kıvılcımı akıyor: bir yandan at yarışlarını, atletlerin müsabakalarını ya da kırıtkan dansları seyretmekten, öte yandan kadına bakmaktan. Bunlar akılsızlık için bir yemdir; akılsız yanımızı her türlü kurulu tuzakla yakalayıp ele geçirirler.

1.33

τε καὶ λύπη· ὧν παρασκευαστικὴ μὲν ἡ αἴσθησις καὶ ἡ κατὰ τὴν αἴσθησιν ἀντίληψις, αἵ τε συνομαρτοῦσαι ταῖς αἰσθήσεσι φαντασίαι τε καὶ δόξαι καὶ μνῆμαι, ἐκ δὲ τούτων ἐγειρόμενα τὰ πάθη καὶ πᾶσα ἡ ἀλογία παχυνομένη κατάγει τὴν ψυχὴν καὶ τοῦ οἰκείου περὶ τὸ ἂν ἀποστρέφει ἔρωτος. ἀποστατέον ἄρα εἰς δύναμιν τούτων. αἱ δὲ ἀποστάσεις διὰ τῶν ἐκκλίσεων τῶν κατὰ τὰς αἰσθήσεις παθῶν καὶ τῶν κατὰ τὰς ἀλογίας, αἱ δὲ αἰσθήσεις ἢ διὰ τῶν ὁρατῶν ἢ τῶν ἀκουστῶν ἢ γευστῶν ἢ ὀσφραντῶν ἢ ἁπτῶν. οἷον γὰρ μητρόπολις ἡ αἴσθησις ἦν τῆς ἐν ἡμῖν ἐκφύλου τῶν παθῶν ἀποικίας. φέρε γὰρ ἴδε καθʼ ἑκάστην ὅσον τὸ ὑπέκκαυμα εἰσρεῖ τῶν παθῶν εἰς ἡμᾶς, τοῦτο μὲν ἐκ τῆς κατὰ τὰς θέας ἵππων τε ἁμίλλης καὶ ἀθλητῶν ἢ τῶν ἐκλελυγισμένων ὀρχήσεων, τοῦτο δὲ ἐκ τῆς ἐπιβλέψεως τῆς πρὸς τὸ θῆλυ, αἳ δέλεαρ τοῦ ἀλογίστου παντοίαις ἐπιθέτοις παγίσι χειροῦνται τὸ ἄλογον.

1.34Çünkü bütün bu durumlarda psykhē, akıldışı yanının coşkusuna kapılarak insanı yerinden fırlatır, bağırtır, çığlık attırır; dıştaki kargaşa, hissin tutuşturduğu içteki kargaşadan alevlenir. Kulaklar yoluyla gelen ve duyguyla yüklü hareketler de belli türden seslerden ve ezgilerden, açık saçık sözlerden ve sövgülerden doğar: çoğu insanı, akılları büsbütün başlarından gitmiş gibi, kudurmuşçasına sürükler; bazılarını da kadınsılaştırıp her türlü kıvrımla döndürür. Tütsülerin ya da güzel kokulu esintilerin, sevgililere kendi aşklarını satan kokuların psykhēnin akıldışı yanını ne kadar beslediğini bilmeyen var mı? Tat yoluyla gelen duygular hakkında ise ne denebilir? Burada bağ özellikle ikiye katlanır: biri, tat yoluyla duyguları besleyen bağdır; öteki, yabancı bedenlerle karnımızı doldurarak ağır ve sağlam hâle getirdiğimiz bağ. Hekimlerden birinin bir yerde dediği gibi, ilaç yalnız hekimliğin hazırladıkları değildir; her gün gıda olarak aldığımız yiyecekler ve içecekler de ilaçtır. Hatta bunlardan psykhēye yayılan ölümcül etki, zehircilerin bedeni çözmek için hazırladıklarından çok daha büyüktür. Dokunmalar ise psykhēyi neredeyse bedenleştirir ve onu, sanki bir bedenmiş gibi, çoğu kez anlamsız seslere kapılmaya kışkırtır. Bunlardan biriken hatıralar, hayaller ve kanaatler bir duygu sürüsünü —korkuları, arzuları, öfkeleri, aşkları, sevda büyülerini, acıları, kıskançlıkları, kaygıları, hastalıkları— uyandırarak psykhēyi bu türden duygularla doldurmuştur.

1.34

κατὰ γὰρ πάντα τὰ τοιαῦτα ἐκβακχευομένη ὑπὸ τῆς ἀλογίας ἀναπηδᾶν τε ποιεῖ καὶ ἐκβοᾶν καὶ κεκραγέναι, τῆς ἔξω ταραχῆς ἀπὸ τῆς ἔνδον ἐκκαομένης, ἣν ἀνῆψεν ἡ αἴσθησις. αἱ δὲ διὰ τῶν ἀκοῶν ἐμπαθεῖς οὖσαι κινήσεις ἔκ τε ποιῶν ψόφων καὶ ἤχων, αἰσχρορρημοσύνης τε καὶ λοιδορίας, ὡς τοὺς μὲν πολλοὺς τέλεον τοῦ λογισμοῦ ἐκδεδυκότος φέρεσθαι ποιοῦσιν οἰστρουμένους, τοὺς δʼ οὖ θηλυνομένους παντοίας στροφὰς ἑλίττεσθαι. θυμιαμάτων δὲ χρήσεις ἢ εὐώδεις πνοαί, αἵ τε τοὺς οὑτῶν ἔρωτας τοῖς ἐρασταῖς ἐμπορευόμεναι, τίνα λελήθασιν, ὅσην τῆς ψυχῆς τὴν ἀλογίαν πιαίνουσιν; περὶ γὰρ τῶν διὰ τῆς γεύσεως τί ἄν τις καὶ εἴποι παθημάτων, διπλοῦ μάλιστʼ ἀνταῦθα τοῦ δεσμοῦ συμπλεκομένου· τοῦ μὲν ὃν ἐκ τῆς γεύσεως τὰ πάθη πιαίνει, τοῦ δὲ ὃν ἐκ τῆς ἐμφορήσεως τῶν ἀλλοτρίων σω- μάτων βαρύν τε καὶ δυνατὸν ἐργαζόμεθα; φάρμακα γάρ, ὥς πού τις τῶν ἰατρῶν ἔφη, οὐ μόνα τὰ σκευαστὰ ὑπὸ τῆς ἰατρικῆς, ἀλλὰ καὶ τὰ καθʼ ἡμέραν εἰς τροφὴν παραλαμβανόμενα σιτία τε καὶ ποτά· καὶ πολὺ μᾶλλον τὸ θανάσιμον ἐκ τούτων τῇ ψυχῇ ἀναδίδοται ἢ ἐκ τῶν φαρμακειῶν εἰς διάλυσιν τοῦ σώματος κατασκευάζεται. αἰ δὲ ἀφαὶ μόνον οὐ σωματοῦσαι τὴν ψυχὴν καὶ εἰς ἀνάρθρους ψόφους, οἷα δὴ σῶμα, πολλάκις ἐκπίπτειν ἠρέθισαν. ἐξ ὧν αἱ μνῆμαι καὶ αἱ φαντασίαι αἵ τε δόξαι ἀθροιζόμεναι ἑσμὸν τῶν παθῶν ἐγείρονσαι, φόβων, ἐπιθυμιῶν, ὀργῶν, ἐρώτων, φίλτρων, λυπῶν, ζήλων, μεριμνῶν, νοσημάτων, τῶν ὁμοίων παθῶν πλήρη ἀπέδειξαν.

1.35Bu yüzden bunlardan arınmak için verilecek mücadele de, bunlarla uğraşmaktan kurtulmak için çekilecek zahmet de büyüktür; çünkü gece gündüz hisle zorunlu olarak iç içeyiz. Öyleyse insanın istemese bile duyguya kapılacağı bu tür yerlerden elden geldiğince uzak durmalıyız. Tecrübeye girişmenin getirdiği savaştan, istersen zaferden bile, kaçınmalı; tecrübesizlikten doğan idmansızlığa da dikkat etmeliyiz.

1.35

διʼ ὃ πολὺς μὲγ ὁ ἀγὼν τούτων καθαρεῦσαι, πολὺς δὲ ὁ πόνος ἀπαλλαγῆναι αὐτῶν τῆς μελέτης, καὶ νύκτωρ καὶ μεθʼ ἡμέραν τῆς κατὰ τὴν αἴσθησιν ἀναγκαίας συμπλοκῆς ἡμῖν παρούσης. ὅθεν ὅση δύναμις ἀποστατέον τῶν τοιούτων χωρίων, ἐν οἷς καὶ μὴ βουλόμενόν ἐστιν περιπίπτειν τῷ πάθει· καὶ εὐλαβητέον τὴν ἐκ τῆς πείρας μάχην καὶ εἰ βούλει καὶ νίκην καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀπειρίας ἀγυμνασίαν.

1.36Eskilerin, Pythagorasçıların ve bilge kişilerin şanlı işlerini de böyle duyarız. Bunların bazıları en ıssız yerlerde otururdu, bazıları da şehirlerin içinde, her türlü kargaşanın uzak tutulduğu tapınaklarda ve kutsal korularda. Platon da Akademeia'da oturmayı seçti; burası şehirden uzak, ıssız bir yer olmakla kalmıyor, söylendiğine göre sağlıksız bir yerdi de. Bazıları ise içe dönük, dikkati dağılmamış bir temaşanın özlemiyle gözlerini bile esirgemediler. Eğer biri insanlar arasında yaşayıp hislerini onlara ait duygularla doldururken kendisinin duygudan azade kaldığını sanıyorsa, farkında olmadan hem kendini hem de ona inananları aldatıyordur; kalabalıktan uzaklaşmadığı için duyguların ne kadar büyük bir kısmının kölesi olduğunu bilmiyordur. Filozofların tabiatını anlatırken şöyle diyen kişi boşuna ve yalan yere söylemiyordu: “Bunlar gençliklerinden beri meydana giden yolu bilmezler; mahkemenin, meclisin ya da şehrin başka bir ortak toplantı yerinin nerede olduğunu bilmezler; okunan ya da yazılı kanunları ve kararları ne görür ne duyarlar. Makam peşindeki grupların çabaları, toplantılar, ziyafetler, flütçü kızlarla yapılan eğlenceler rüyalarına bile girmez. Şehirde iyi ya da kötü bir şey olmuşsa, ya da birine erkek veya kadın atalarından bir kusur geçmişse, bu ondan, denizin kaç testi su ettiğinden daha gizli kalır. Bütün bunları bilmediğini bile bilmez. Bunlardan şöhret kazanmak için uzak durmuyor; gerçekte şehirde yalnız bedeni bulunur ve konaklar. Düşüncesi ise bütün bunları küçük ve hiç sayıp hor görerek, Pindaros'un dediği gibi her yöne uçar ve yakındaki hiçbir şeye inmez.”

1.36

οὕτως γὰρ καὶ τῶν πρόσθεν ἀκούομεν κλέα ἀνδρῶν, Πυθαγορείων τε καὶ σοφῶν· ὧν οἱ μὲν τὰ ἐρημότατα χωρία κατῴκουν, οἱ δὲ καὶ τῶν πόλεων τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ἄλση, ἐξ ὧν ἡ πᾶσα ἀπελήλαται τύρβη. Πλάτων δὲ τὴν Ἀκαδήμειαν οἰκεῖν εἵλετο, οὐ μόνον ἔρημον καὶ πόρρω τοῦ ἄστεος χωρίον, ἀλλὰ καί, ὡς φασίν, ἐπίνοσον. ἄλλοι δὲ καὶ τῶν ὀφθαλμῶν οὐκ ἐφείσαντο πόθῳ τῆς ἔνδον ἀπερισπάστου θεωρίας. εἰ δέ τις οἴεται συνανθρωπεύων καὶ ἐμπιπλὰς τὰς αἰσθήσεις τῶν κατʼ αὐτὰς παθῶν αὐτὸς μένειν ἀπαθής, λέληθεν αὑτὸν καὶ τοὺς αὐτῷ πειθομένους ἀπατῶν ἀγνοῶν τε ὡς πολὺ τῶν παθῶν καταδεδούλωται αὐτῇ ὑπὸ τοῦ πλήθους οὐκ ἀλλοτριώσει. οὐ γὰρ δὴ μάτην οὐδὲ τῆς φύσεως καταψευδόμενος τῶν φιλοσόφων ἔλεγεν ὁ φάς· “οὗτοι δέ που ἐκ νέων πρῶτον εἰς ἀγορὰν οὐκ ἴσασι τὴν ὁδόν, οὐδὲ ὅπου) δικαστήριον ἢ βουλευτήριον ἤ τι κοινὸν ἄλλο τῆς πόλεως συνέδριον, νόμους δὲ καὶ ψηφίσματα λεγόμενα ἢ γεγραμμένα οὔτε ὁρῶσιν οὔτε ἀκούουσιν. σπουδαὶ δὲ ἑταιρειῶν ἐπʼ ἀρχὰς καὶ σύνοδοι καὶ δεῖπνα καὶ σὺν αὐλητρίσιν κῶμοι, οὐδὲ ὄναρ πράττειν προσίσταται αὐτοῖς. εὖ δὲ ἢ κακῶς τι γέγονεν ἐν πόλει, ἤ τί τῳ κακόν ἐστιν ἐκ προγόνων γεγονός, πρὸς ἀνδρῶν ἢ γυναικῶν, μᾶλλον αὐτὸν λέληθεν ἢ οἱ τῆς θαλάττης λεγόμενοι χόες. καὶ ταῦτα πάντα οὐδʼ ὅτι οὐκ οἶδεν, οἶδεν. οὐδὲ γὰρ αὐτῶν ἀπέχεται τοῦ εὐδοκιμεῖν χάριν, ἀλλὰ τῷ ὄντι τὸ σῶμα μόνον ἐν τῇ πόλει κεῖται αὐτοῦ καὶ ἐπιδημεῖ, ἡ δὲ διάνοια ταῦτα πάντα ἡγησαμένη σμικρὰ καὶ οὐδέν, ἀτιμάσασα, πανταχῇ πέτεται κατὰ Πίνδαρον, εἰς τῶν ἐγγὺς οὐδὲν ἑαυτὴν συγκαθιεῖσα.

1.37Platon bu sözlerle filozofun, söz konusu şeylere inip onların ortasında duygudan azade kaldığını değil, onlardan hiçbirine inmediği için duygudan azade kaldığını söylüyor. Bu yüzden filozof ne mahkemenin ya da meclisin yolunu bilir, ne de tek tek başka bir şeyi. Platon onu, bunları bilmediği hâlde onlarla karşılaşan ve karşılaştıkça hislerini onlarla dolduran biri olarak anlatmıyor; tam tersine, onlardan uzak duran, onları bilmeyen, hatta bilmediğini bile bilmeyen biri olarak anlatıyor. Ziyafetlere inmek, diyor, rüyasına bile girmez. Öyleyse et suyundan ve et parçalarından yoksun kaldığında pek de kızmaz. Hatta bunları hiç kabul eder mi? Bütün bunları, uzak durulduğunda küçük ve hiç, kabul edildiğinde ise büyük ve zararlı saymaz mı? Varlıkta iki örnek durmaktadır: biri ilahî olan ve en mesut olan, öteki tanrısız olan ve en sefil olan. Filozof birine benzemek, ötekine benzememek ister; buna uygun olan hayatı, sade, kendine yeten ve ölümlü şeylerle hiç tıka basa dolmayan bir hayatı yaşayarak da ona benzer.

1.37

” διὰ γὰρ τούτων ὁ Πλάτων οὐ καθιέντα εἰς τὰ εἰρημένα φησὶν ἐξ αὐτῶν μένειν ἀπαθῆ, ἀλλʼ ἐκ τοῦ εἰς μηδὲν αὐτῶν συγκαθιέναι. διʼ ὃ οὔτε τὴν ὁδὸν οἶδεν, ὅπου τὸ δικαστήριον ἢ βουλευτήριον, οὔτʼ ἄλλο οὐδὲν τῶν κατὰ μέρος. οὐκ οἶδε μὲν καὶ ἀπαντᾷ, ἀπαντῶν δὲ καὶ ἐμπιπλὰς τὰς αἰσθήσεις ἀπʼ αὐτῶν, ὅτι οὐδὲν οὐκ οἶδεν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπεχόμενον αὐτῶν φησίν, καὶ μὴ εἰδότα, οὐδʼ ὅτι οὐκ οἶδεν, εἰδέναι. εἰς δὲ δεῖπνα καθιέναι οὐδὲ ὄναρ, φησίν, προσίσταται αὐτῷ. σχολῇ ἄρα ἀγανακτήσειεν ἂν ζωμῶν καὶ κρεᾳδίων ἀποστερούμενος. ἢ ὅλως προσήσεται ταῦτα; οὐχὶ δὲ πάντα ἡγησάμενος μικρὰ μὲν καὶ οὐδὲν ἐκ τῆς ἀποχῆς, μεγάλα δὲ καὶ βλαβερὰ ἐκ τῆς προσαγωγῆς, παραδειγ- μάτων ἐν τῷ ὄντι ἑστώτων, τοῦ μὲν θείου εὐδαιμονεστάτου, τοῦ δὲ ἀθέου ἀθλιωτάτου, τῷ μὲν ὁμοιώσεται, τῷ δὲ ἀνομοιώσεται, τὸν εἰκότα βίον ζῶν ὁμοιοῦται, λιτόν τε τοῦτον καὶ αὐτάρκη καὶ ἥκιστα τοῖς θνητοῖς ἐμφορούμενον;

1.38Çünkü biri yiyecekler hakkında tartışıp şunun da yenmesi gerektiğini savunduğu ve mümkün olsaydı her türlü gıdadan uzak durmak gerektiğini düşünmediği sürece, duyguların avukatlığını yapıyor ve aslında karşı çıktığı şeylere hiç karşı çıkmıyormuş gibi görünerek alkış avlıyor demektir. Filozof kendini zorla bu hayattan çıkarmaz; çünkü zor kullanan kişi, çıkmak için kendini zorladığı yerde yine de kalır. Ama bağı kalınlaştırmayı da önemsiz bir iş saymaz. Bu yüzden tabiata yalnız zorunlu olanı, onu da az ve daha hafif gıdalarla verecek, bunun ötesinde hazza yönelen her şeyi reddedecektir. Çünkü şunu söyleyen kişiye inanmıştır: his, psykhēyi bedenlere bağlayan bir çividir; duygunun şiddetiyle psykhēyi kendine yapıştırır ve onu sanki beden yoluyla alınan zevke çiviler. Eğer hissedilenler psykhēnin saf faaliyetine engel olmasaydı, bedende bulunup beden yoluyla gelen hareketlere karşı duygudan azade kalmanın ne sakıncası olurdu?

1.38

ὡς ἕως ἄν τις περὶ βρωτῶνρηται καὶ συνηγορῇ ὡς καὶ τόδε βρωτέον, ἀλλʼ οὐκ, εἰ οἷόν τε ἦν, ἀπάσης τροφῆς ὅτι ἀφεκτέον διανοῆται,τοῖς πάθεσι συναγορεύων, δοξοκοπεῖ, ὡς μηδὲν διαφερόμενος περὶ ὧν διαφέρεται. βίᾳ μὲν τοίνυν ἑαυτὸνὁ φιλοσοφῶν οὐκ ἐξάξει· βιαζόμενος γὰρ οὐδὲν ἧττον ἐκεῖ μένει, ὅθεν ἀπελθεῖν βιάζεται· οὐ μὴν τὸν δεσμὸν παχύνων ἀδιάφορόν τι πράττειν ἡγήσεται. ὥστε τὸ ἀναγκαῖον μόνον διδοὺς τῇ φύσει καὶ τοῦτο κοῦφον καὶ διὰ κουφοτέρων τροφῶν, πᾶν τὸ παρὰ τοῦτο ὡς εἰς ἡδονὴν συντεῖνον παραιτήσεται. πέπεισται γὰρ κατὰ τὸν εἰπόντα, ὡς ἧλος ψυχῆς πρὸς τὰ σώματα ἐτύγχανεν ἡ αἴσθησις· αὐτῇ τῇ ῥώσει τοῦ πάθους ἑαυτῆς συγκολλῶσα καὶ οἷον καθηλοῦσα τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν διὰ τοῦ σώματος ἀπόλαυσιν. εἰ γὰρ μὴ ἐνεπόδιζεν· τὰ αἰσθήματα τῇ τῆς ψυχῆς καθαρᾷ ἐνεργείᾳ, τί δεινὸν ἦν ἐν σώματι εἶναι ἀπαθῆ μένοντα τῶν διὰ σώματος κινημάτων;

1.39Bir duyguya uğramadan ve uğradığın şeylerin yanında bulunmadan, neye uğradığına nasıl hüküm verip bunu söyleyebilirdin? Biz nous'un yanında olmasak da nous kendi yanındadır. Ama nous'tan sapan kişi, saparak çıktığı yerdedir; algının dikkatiyle aşağı yukarı koşturarak algı neredeyse orada bulunur. Başka şeylerle meşgul olduğu için duyulur şeylere dikkat etmemek başka, onlardan uzaklaştığını düşünüp kendini orada bulunmuyor saymak başkadır. Platon'un buna izin verdiğini kimse gösteremez; meğer ki Platon'un kendini aldattığı gösterilsin. Yiyecekleri kabul etmeye, gözle seyredilen gösterilere, sohbetlere ve kahkahalara isteyerek inen kişi, bu inişin kendisiyle duygunun bulunduğu yerdedir. Başka şeylerle meşgul olup uzak duran ise, tecrübesizliği yüzünden yalnız Trakyalı hizmetçi kızlara değil, öteki kalabalığa da gülünç düşen kişidir; aşağı indiğinde de her türlü şaşkınlığa düşer. Bu şaşkınlık, hislerini yitirmesinden ya da her şeyi tam tamına algılayıp yalnız akıldışı yanıyla iş görmesinden değildir (Platon böyle bir şey söylemeye cüret etmedi). Platon'un dediği gibi, sövüşmeler sırasında kimseye söyleyecek kendine ait bir sövgüsü yoktur, çünkü bu işlerle hiç uğraşmadığı için kimsenin hiçbir kötülüğünü bilmez; böylece şaşırıp gülünç görünür. Övgülerde ve başkalarının böbürlenmelerinde ise yapmacıksız, gerçekten güldüğü görülünce, saçmalayan biri sanılır.

1.39

πῶς δʼ ἂν ἐπέκρινας καὶ εἶπας ὅ πέπονθας, μὴ πάσχων μηδὲ παρὼν οἷς ἔπαθες; νοῦς μὲν γάρ ἐστι πρὸς αὐτῷ, κἂν ἡμεῖς μὴ ὦμεν πρὸς αὐτῷ. νοῦ δὲ ὁ παρεκβὰς ἐκεῖ ἐστὶν ὅπου καὶ παρεξῆλθεν, καὶ διαθέων γε ἄνω καὶ κάτω τῇ τῆς ἀντιλήψεως προσοχῇ ἐκεῖ πάρεστιν ὅπου ἡ ἀντίληψις. ἄλλο δὲ ἦν μὴ προσέχειν τοῖς αἰσθητοῖς τῷ πρὸς ἄλλοις εἶναι, ἄλλο δὲ τὸ ἀφιστάντα νομίζειν ἑαυτὸν μὴ παρεῖναι. οὐ δὴ δείξει τις τοῦτο συγχωροῦντα τὸν Πλάτωνα, εἴγε μὴ ἑαυτὸν ἀπατῶντα τοῦτόν τις ἐπιδείξειεν. ὁ δὴ καθιεὶς εἰς βρωτῶν παραδοχὰς καὶ εἰς θέας ἑκὼν τὰς διʼ ὄψεως ὁμιλίας τε καὶ γέλωτας αὐτῇ τῇ καθέσει ἐκεῖ ἐστὶν ὅπου καὶ τὸ πάθος· ὁ δὲ πρὸς ἄλλοις ὤν καὶ ἀποστάς, οὗτός ἐστιν ὁ διὰ τὴν ἀπειρίαν γέλωτα παρέχων οὐ μόνον Θρᾴτταις ἀλλὰ καὶ τῷ ἄλλῳ ὄχλῳ, καὶ ὅταν καθῇ, εἰς πᾶσαν ἀπορίαν ἐμπίπτων, ἀλλʼ οὐκ ἐξαναισθητῶν, οὐδὲ ἐξακριβῶν μέν, τῷ δὲ ἀλόγῳ μόνον ἐνεργῶν (οὐ γὰρ τοῦτο εἰπεῖν ἐτόλμησε Πλάτων), ἀλλʼ ὡς ἔν τε ταῖς λοιδορίαις ἴδιον ἔχει οὐδὲν οὐδένα λοιδορεῖν, ἅτε οὐκ εἰδὼς κακὸν οὐδὲν οὐδενός, ἐκ τοῦ μὴ μεμελετηκέναι, φησίν· ἀπορῶν οὖν γελοῖος φαίνεται, ἔν τε τοῖς ἐπαίνοις καὶ ταῖς τῶν ἄλλων μεγαλαυχίαις, οὐ προσποιητῶς, ἀλλὰ τῷ ὄντι γελῶν ἔνδηλος γιγνόμενος ληρώδης δοκεῖ εἶναι.

1.40Demek ki filozof bu şeyleri tecrübesizliği ve uzak durması yüzünden bilmez; yoksa tecrübeye inip akıldışı yanla iş gördüğü hâlde nous'a ait olanları katıksızca temaşa edebildiği için değil. Bizde iki psykhē bulunduğunu söyleyenler de bize iki ayrı dikkat vermiş değillerdir. Öyle olsaydı iki canlıyı bir araya kapatmış olurlardı; bunlardan biri başka şeylerle meşgulken öteki onun yaptıklarını kendine mal etmeyebilirdi.

1.40

ὥστε διὰ τὴν ἀπειρίαν καὶ ἀποχὴν οὐκ οἶδεν οὐχ ὅτι εἰς πεῖραν καθιεὶς καὶ διὰ τοῦ ἀλόγου ἐνεργῶν, οἷός τέ ἐστιν θεωρεῖν τὰ κατὰ τὸν νοῦν ἀκραιφνῶς· οὐδὲ τῶν δύο ψυχὰς ἡμᾶς ἔχειν λεγόντων, δύο προσοχὰς ἡμῖν δεδωκότων. δύο γὰρ ἂν οὕτω ζῴων συνέρξεις ἐποίουν, ἅ ἐνεδέχετο, ἄλλου πρὸς ἄλλοις ὄντος, τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου μὴ προσποιεῖσθαι τὰ ἔργα.

1.41Eğer bazılarının ileri sürdüğü gibi, ölümlü şeylerle temas ederken nous'un bakışı olmadan da nous'a göre faaliyet gösterebilseydik, duyguları söndürmeye, onlara karşı ölmeye ve her gün bunun alıştırmasını yapmaya ne gerek vardı? “Gören nous'tur, işiten nous'tur.” Eğer pahalı yemekler yiyip en tatlı şarabı içerken maddeden arınmış şeylerle meşgul olabiliyorsan, neden cariyelerle birlikte olup söylenmesi bile yakışık almayan şeyleri yaparken de olamayasın? Çünkü bu duyguların hepsi her durumda içimizdeki çocuğa aittir; ötekiler daha utanç verici diye yalnız onların insanı aşağı çektiğini söyleyemezsin. Bunu neye göre paylaştırıyorsun: bazılarına, onlarla meşgul olmadan uğramak mümkün değil de, ötekileri düşünülür şeylerle meşgulken yapmaya izin mi var? Bazılarının çoğunluk gözünde utanç verici sayılıp ötekilerin sayılmaması bir şey değiştirmez; nous'a göre yaşanan hayat bakımından hepsi utanç vericidir ve cinsel zevklerden uzak durulduğu gibi hepsinden uzak durulmalıdır. Oluşun zorunluluğu yüzünden tabiata ancak az miktarda gıda tanınmalıdır. Çünkü his ve hissin algısı neredeyse, düşünülür olandan uzaklaşma da oradadır; akıldışılık ne kadar kışkırtılırsa, düşünmekten de o kadar uzaklaşılır. Bir oraya bir buraya sürüklenen, burada bulunan biri aynı anda orada olamaz. Çünkü dikkatimizi bir parçamızla değil, bütün varlığımızla veririz.

1.41

τί δὲ ἔδει καὶ μαραίνειν τὰ πάθη καὶ ἀποθνήσκειν ἀπʼ αὐτῶν καὶ τοῦτο μελετᾶν καθʼ ἡμέραν, εἰ οἷόν τʼ ἦν ἐνεργεῖν ἡμᾶς κατὰ νοῦν πρὸς τὰ θνητὰ συναπτομένους ἂνευ τῆς τοῦ νοῦ ἐπιβλέψεως, ὥς τινες ἀπεφαίνοντο; “νοῦς γὰρ ὁρᾷ καὶ νοῦς ἀκούει.ʼʼ εἰ δʼ ἐσθίων πολυτελῆ καὶ πίνων οἶνον τὸν ἥδιστον οἷός τε εἶ πρὸς τοῖς ἀύλοις εἶναι, διὰ τί οὐχὶ καὶ παλλακίσι συνὼν καὶ δρῶν ἅ μηδὲ λέγειν καλόν; πανταχοῦ γὰρ τοῦ ἐν ἡμῖν παιδὸς ἦν ταῦτα τὰ πάθη, καὶ ὅσῳ αἰσχρά, οὐ πρὸς αὐτὰ φήσεις κατασπᾶσθαι. τίς γὰρ ἡ διακλήρωσις τούτου, τὰ μὲν μὴ οἷόν τε εἶναι πάσχειν μὴ ὄντα πρὸς αὐτοῖς, τὰ δὲ ἕτερα συγχωρεῖν ἀποτελεῖν πρὸς τοῖς νοητοῖς ὄντα; οὐ γὰρ ὅτι τάμεν ὑπείληπται εἶναι αἰσχρὰ παρὰ τοῖς πολλοῖς, τὰ δὲ οὔ αἰσχρὰ γὰρ πάντα ὡς πρός γε τὴν κατὰ νοῦν ζωήν, καὶ πάντων ἀφεκτέον καθάπερ τῶν ἀφροδισίων. ὀλίγον δὲ τῇ φύσει τροφῶν συγχωρητέον διὰ τὴν τῆς γενέσεως ἀνάγκην. ὅπου γὰρ αἴσθησις καὶ ταύτης ἀντίληψις, ἐκεῖ τοῦ νοητοῦ ἡ ἀπόστασις· καὶ ὅσῳ τῆς ἀλογίας ἀνακίνησις, τόσῳ τοῦ νοεῖν ἀπόστασις. οὐ γὰρ ἐνδέχεται τῇδε κἀκεῖσε φερόμενον, ἐνταῦθα ὄντα, εἶναι ἐκεῖ. οὐ γὰρ μέρει ἡμῶν, ἀλλʼ ὅλοι τὰς προσοχὰς ποιούμεθα.

1.42Hisse bağlı duygulara kapılırken düşünülür şeylerle faaliyet gösterilebileceğini sanmak, barbarlardan da pek çoğunun boynunu kırdı. Bunlar, başka şeylerle meşgulken akıldışı yanı kullanmanın mümkün olduğunu ve bu yüzden bu hazlara izin verilebileceğini söyleyerek, küçümseyişle her türlü hazza daldılar. Kendi talihsizliklerini bu şekilde savunan bazılarını bizzat duydum. Diyorlar ki: “Yiyecekler bizi kirletmez, tıpkı pis akıntıların denizi kirletmediği gibi; çünkü deniz bütün sulara nasıl hâkimse, biz de bütün yiyeceklere öyle hâkimiz. Deniz akıp gelenleri kabul etmemek için ağzını kapatsaydı, kendi başına büyük, ama dünyaya göre küçük olurdu, çünkü pislikleri taşıyamazdı. Kirlenmekten çekinseydi onları kabul etmezdi. Ama kendi büyüklüğünü bildiği için her şeyi kabul eder, kendisine geleni geri çevirmez. Biz de yemekten çekinirsek korkunun zihniyetine köle olmuş oluruz. Oysa her şey bize boyun eğmelidir. Bir yere toplanmış az miktarda su pis bir şey alırsa hemen kirlenir ve pislikten bulanır; ama derin sular kirlenmez. Yiyecekler de aynı şekilde küçük kimselere üstün gelir; yetkinin derin olduğu yerde ise her şey kabul edilir ve hiçbir şey kirletmez.” Kendilerini böyle sözlerle aldatanlar, aldandıkları şeylere uygun davrandılar; özgürlük yerine kendilerini bedbahtlığın derinliklerine sürükleyerek boğdular. Bu, Kiniklerden bazılarını da her şeyi yapmaktan çekinmeyen kimseler hâline getirdi; çünkü hatalarının sebebine, yani “kayıtsız şey” (adiaphoron) demeyi âdet edindikleri şeye sarıldılar.

1.42

τὸ δὲ οἴεσθαι κατὰ τὴν αἴσθησιν παθαινόμενον πρὸς τοῖς νοητοῖς ἐνεργεἴν πολλοὺς καὶ τῶν βαρβάρων ἐξετραχήλισεν, οἵ ἐπὶ πᾶν εἶδος ἡδονῆς προῆλθον ἐκ καταφρονήσεως, λέγοντες καὶ τῶν δύνασθαι πρὸς ἄλλοις ὄντα τῇ ἀλογίᾳ χρῆσθαι τούτοις ἐπιτρέπειν. ἤδη γάρ τινων ἀκήκοα τῇ σφῶν δυστυχίᾳ συναγορευόντων τοῦτον τὸν τρόπον. οὐ γὰρ ἡμᾶς μολύνει, φασί, τὰ βρώματα, ὥσπερ οὐδὲ τὴν θάλατταν τὰ ῥυπαρὰ τῶν ῥευμάτων· κυρι-. εύομεν γὰρ βρωτῶν ἀπάντων, καθάπερ ἡ θάλασσα τῶν ὑγρῶν πάντων. εἰ δὲ ἡ θάλασσα κλείσειε τὸ ἑαυτῆς στόμα, ὥστε μὴ δέξασθαι τὰ ῥέοντα, ἐγένετο καθʼ ἑαυτὴν μὲν μεγάλη, κατὰ δὲ τὸν κόσμον μικρά, ὡς μὴ δυναμένη στέξαι τὰ ῥυπαρά. εὐλαβηθεῖσα δὲ μολυνθῆναι, οὐκ ἂν δέξαιτο. ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὴ πάντα δέχεται, γιγνώσκουσα τὸ ἑαυτῆς μέγεθος, καὶ οὐκ ἀποστρέφεται τὰ εἰς ἑαυτὴν ἐρχόμενα. καὶ ἡμεῖς οὖν, φασίν, ἐὰν εὐλαβηθῶμεν βρῶσιν, ἐδουλώθημεν τῷ τοῦ φόβου φρονήματι. δεῖ δὲ πάνθʼ ἡμῖν ὑποτετάχθαι. ὕδωρ μὲν γὰρ ὀλίγον συνακτὸν ἐάν τι δέξηται ῥυπαρόν, εὐθέως μιαίνεται καὶ θολοῦται ὑπὸ τῆς ῥυπαρίας· βυθὸς δὲ οὐ μιαίνεται. οὕτω δὴ καὶ βρώσεις τῶν ὀλίγων περιγίγνονται· ὅπου δὲ βυθὸς ἐξουσίας, πάντα δέχονται καὶ ὑπʼ οὐδενὸς μιαίνονται. τοιούτοις δʼ ἑαυτοὺς ἀπατῶντες ἀκόλουθα μὲν οἷς ἠπάτηντο ἔδρων, ἀντὶ δʼ ἐλευθερίας εἰς τὸν τῆς κακοδαιμονίας βυθὸν αὐτοὺς φέροντες ἔπνιξαν. τοῦτο καὶ τῶν κυνικῶν τινὰς παντορέκτας ἐποίησεν, προσπλακέντας τῷ αἰτίῳ τῶν ἁμαρτημάτων αὐτοῖς, ὅ δὴ καλεῖν εἰώθασιν ἀδιάφορον.

1.43Tabiatın büyülerine karşı ihtiyatlı ve şüpheci olan adam ise bedenin tabiatını incelemiş, onun bir çalgı gibi psykhēnin yetilerine göre akort edildiğini öğrenmiştir. Bu yüzden beden dışarıdaki şeylerce vurulup bu vuruş algıya ulaşınca, istesek de istemesek de duygunun hemen ses verdiğini bilir. Çünkü algı bu ses verişin ta kendisidir; ama psykhē bütünüyle bu sese dönmeden ve gözeten gözünü ona çevirmeden ses veremez. Akıldışılık genel olarak neye kadar, nasıl, nereden ve kime karşı davranacağına karar veremez; kendi başına gözetimsizdir ve ağır bastığında arabacısız atlara benzer. Bu yüzden arabacının gözü başında durmadıkça, dış şeylerle ilgili bir işi gerektiği gibi yürütmek ya da gıdanın zamanını ve ölçüsünü bilmek imkânsızdır. Kendi başına kör olan akıldışılığın hareketlerine ölçü veren ve dizginlerini tutan bu arabacıdır. Muhakemenin gözetimini akıldışılıktan kaldırıp onu kendi tabiatına göre sürüklenmeye bırakan kişi, arzuya kendi hareketinde istediği kadar ilerleme izni veren, thymos'a da aynısını tanıyan biri gibidir. Erdemli insanı da bize güzel bir hâle sokacaktır doğrusu: akıldışı yanın faaliyetlerinde onun düşünülüp taşınılmış işlerini bile başta duran muhakemenin dizginleyemediği işler yapacaktır!

1.43

ἀνὴρ δὲ εὐλαβὴς καὶ ὕποπτος πρὸς τὰ γοητεύματα τῆς φύσεως, τήν τε τοῦ σώματος φύσιν κατασκεψάμενος καὶ ὡς ἥρμοσται ὀργάνου δίκην πρὸς τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς γνούς, οἶδεν ὡς ἕτοιμον φθέγξασθαι τὸ πάθος, ἄν τε βουλώμεθα ἂν τε μή, κρουσθέντος τοῦ σώματος ὑπὸ τῶν ἔξωθεν καὶ τοῦ κρούσματος εἰς ἀντίληψιν ἀφικομένου. ἡ γὰρ ἀντίληψις ἐτύχgκεν οὖσα ἡ φθέγξις, φθέγξασθαι δʼ οὐκ ἔστι τὴν ψυχὴν μὴ ὅλην πρὸς τὸ φθέγμα ἐπιστραφεῖσαν καὶ τὸ ἐπιστατικὸν ὄμμα πρὸς τοῦτο μεταθεῖσαν. ὅλως δὲ τῆς ἀλογίας τὸ ἄχρι τίνος καὶ πῶς καὶ πόθεν καὶ πρὸς οὕς ἐπικρίνειν οὐκ ἐχούσης, καθ’ ἑαυτὴν δὲ ἀνεπισκέπτου ὑπαρχούσης, ἂν ἐπιβρίσῃ, ἵπποις ἐοικυίας ἄνευ ἡνιόχου, ἀμήχανόν ἐστιν ἢ διοικεῖν τι καθηκόντως πρὸς τὰ ἔξω ἢ τροφῆς καιρὸν καὶ μέτρα γιγνώσκειν, μὴ οὐχὶ τοῦ ἡνιόχου ἐφεστῶτος ὄμματος, ὃς τὰ κινήματα ῥυθμίζει καὶ ἡνιοχεῖ τῆς τυφλῆς καθʼ ἑαυτὴν ἀλογίας. ὁ δὲ τὴν ἐπίστασιν τοῦ λογισμοῦ ἀφαιρῶν τῆς ἀλογίας, ἐπιτρέπων δὲ αὐτῇ φέρεσθαι κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, οἷος ἂν εἴη τῇ ἐπιθυμίᾳ συγχωρήσας εἰς ὅσον βούλεται προχωρεῖν τῆς οἰκείας κινήσεως, καὶ τῷ θυμιῷ ὡσαύτως. καλὸν γοῦν ἡμῖν τὸ σπουδαῖον ποιήσει καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ λελογισμένα ἀκάθεκτον ὑπὸ τοῦ ἐφεστῶτος λογισμοῦ ποιῶν ἐν ταῖς τοῦ ἀλόγου ἐνεργείαις.

1.44Oysa erdemli insanın kötü insandan farkı tam da şurada görünür: biri muhakemesini her yerde yanında, akıldışı yana hâkim ve onu dizginler hâlde tutar; öteki ise pek çok şeyi muhakemeyi bir kenara bırakarak yapar, yaptıklarını onunla birlikte yapmayı ihmal eder. Bu yüzden birine muhakemesiz ve akıldışılığın sürüklediği kişi, ötekine de muhakemeli ve akıldışı her şeye hâkim kişi denir. Çoğu insanın sözde de işte de, arzularında da öfkelerinde de hata etmesi, erdemlilerin ise tersine doğru davranması bundandır: birileri çocuğu kendi başına istediğini yapmaya bırakmışlardır, ötekiler ise onu lalasına bırakmış ve onunla birlikte kendi işlerini yönetirler. Dolayısıyla yiyeceklerde de beden yoluyla gerçekleşen öteki faaliyetlerde ya da zevklerde de arabacı başta olduğunda ölçüyü ve uygun zamanı belirler. Başta değilse ve bazılarının dediği gibi kendi işleriyle meşgulse, iki ihtimal vardır: bizim dikkatimizi de yanında tutuyorsa, akıldışı yanın duyguya kapılmasına, hatta herhangi bir faaliyette bulunmasına bile izin vermez; ama dikkatimizi kendisi olmadan çocuğun yanında bıraktıysa, akıldışı yanın akılsızlığının sürüklediği insanı mahvetmiştir.

1.44

καίτοι ταύτῃ διενηνοχέναι φαίνεται ὁ σπουδαῖος τοῦ φαύλου, ὅτι ὁ μὲν πανταχοῦ τὸν λογισμὸν ἔχει παρεστῶτα καὶ κρατοῦντα καὶ ἡνιοχοῦντα τὸ ἄλογον, ὁ δὲ πολλὰ πράττει παριεὶς τῷ λογισμῷ καὶ σὺν τούτῳ πράττειν ἅ πράττει. διʼ ὅ καὶ ὁ μὲν ἀλόγιστος λέγεται καὶ φερόμενος ὑπὸ τῆς ἀλογίας, ὁ δὲ λελογισμένος καὶ ἐγκρατὴς παντὸς ἀλογίστου· καὶ τὸ ἁμαρτάνειν ἄρα τοῦτο τοῖς πολλοῖς καὶ ἐν λόγῳ καὶ ἐν πράξει καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις καὶ ταῖς ὀργαῖς γίνεται, ἔμπαλιν δὲ κατορθοῦν τοῖς σπουδαίοις, ὅτι οί μὲν ἐφῆκαν τῷ παιδὶ δρᾶν καθʼ ἑαυτὸν ἃ βούλεται, οἱ δὲ τῷ παιδαγωγῷ, καὶ μετὰ τούτου τὰ καθʼ ἑαυτούς κυβερνῶσιν. ὥστε καὶ ἐν βρωτοῖς καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις ταῖς διὰ τοῦ σώματος ἐνεργείαις ἢ ἀπολαύσεσιν παρὼν μὲν ὁ ἡνίοχος ἀφορίζει τὸ σύμμετρον καὶ τὸ εὔκαιρον, ἀπὼν δὲ καὶ ὡς φασίν τινες πρὸς τοῖς ἑαυτοῦ ὤν, εἰ μὲν καὶ τὴν ἡμετέραν πρόσεξιν ἔχει παρʼ ἑαυτῷ, οὐδʼ ἐπιτρέπει τῇ ἀλογίᾳ παθαίνεσθαι οὐδʼ ὅλως τι ἐνεργεῖν. εἰ δʼ ἀφῆκε ταύτην πρὸς τῷ παιδὶ εἶναι ἄνευ αὑτοῦ, ἀπώλεσε τὸν ἄνθρωπον συρόμενον ὑπὸ τῆς ἀνοίας τοῦ ἀλόμου.

1.45Bu yüzden erdemli insanlar için hem yiyeceklerden hem de beden yoluyla gelen zevklerden ve işlerden uzak durmak, onlara el atmaktan daha uygundur; çünkü bedensel şeylere el atan kişinin, içimizdeki akıldışı yanı terbiye etmek için kendine ait meskeninden aşağı inmesi gerekir. Gıdalarda bu daha da geçerlidir, çünkü akıldışı yan bunlardan ileride doğacak sonucu hesaba katamaz; zira o, tabiatı gereği orada olmayanı kavrayamaz. Eğer gıdalardan da, gözle görülenler ortadan kalkınca kurtulduğumuz gibi kurtulmak mümkün olsaydı (çünkü bunlardan doğan hayalleri uyutup başka şeylerle meşgul olabiliriz), ölümlü tabiatın zorunluluğuna kısa bir süre boyun eğip hemen kurtulmak ölçülü bir yol olurdu. Ama gıda için zamanın geçmesi, sindirim, besinin bedene dağılması ve buna yardım eden uyku, dinlenme ve öteki aylaklık gerekir; ardından da bu dağılmadan doğan belli bir karışım ve artıkların atılması gelir. Bu yüzden lalanın orada bulunması zorunludur. Lala, kendisi için hafif ve engelsiz olanı seçip tabiata yalnız bunları bırakacaktır; çünkü geleceği ve engelin ne kadar büyük olacağını önceden görür: arzulara izin verilirse, yutarken alınan küçük bir haz uğruna bize taşıması güç bir yük yükleyeceklerini bilir.

1.45

ὅθεν τοῖς σπουδαίοις ἡ ἀποχὴ μᾶλλον οἰκειοτέρα καὶ βρωτῶν καὶ τῶν διὰ σώματος ἀπολαύσεων καὶ πράξεων τῆς ἐφάψεως, τῷ δεῖν ἐφαπτόμενον τῶν σωματικῶν καταβαίνειν ἀπὸ τῶν οἰκείων ἠθῶν εἰς παιδαγωγίαν τοῦ ἐν ἡμῖν ἀλογίστου· ἐν δὲ ταῖς τροφαῖς καὶ μᾶλλον· οὐδὲ γὰρ τοῦ μέλλοντος ἐξ αὐ- τῶν ἐπιλογιστικὸν τὸ ἄλογον. φύσει γὰρ ἀνεπίγνωμον τοῦ ἀπόντος τὸ ἄλογον. τῶν δὲ τροφῶν εἰ μὲν ἦν ἀπηλλάχθαι ὥσπερ τῶν ὁρατῶν ἀρθέντων (ἔξεστι γὰρ πρὸς ἄλλοις εἶναι κοιμίσαντα τὰς ἀπʼ αὐτῶν φαντασίας), μέτριον ἄν ἦν, τῇ ἀνάγκῃ εἴξαντα τῆς θνητῆς φύσεως ἐπʼ ὀλίγον, εὐθὺς ἀπηλλάχθαι. ἐπεὶ δὲ καὶ παρολκῆς χρόνου χρεία καὶ πέψεως καὶ ἀναδόσεως καὶ τῆς πρὸς τούτοις συνεργείας τῆς ἐξ ὕπνου τε καὶ ἡσυχίας τῆς τε ἄλλης ἀργίας καὶ μετὰ ταῦτα τῆς ἐκ τῆς ἀναδόσεως ποιᾶς κράσεως περιττωμάτων τε διαχωρήσεως, ἀνάγκη τὸν παιδαγωγὸν παρεῖναι, ὅς τὰ κοῦφα καὶ ἀνεμπόδιστα ἑαυτῷ ἐκλεξάμενος, ταῦτʼ ἐπιτρέψει τῇ φύσει, τὸ μέλλον προορώμενος καὶ ὅσον τὸ ἐμπόδιον, συγχωρήσαντος ταῖς ἐπιθυμίαις φορτίον οὐκ εὐάγκαλον ἐπεισάγειν ἡμῖν διʼ ὀλίγην ἡδονήν, ἧς ἐν τῷ καταδέχεσθαι αὐτὰ εἰς τὴν κατάποσιν ἀντιλαμβάνονται.

1.46Öyleyse logos'un çok olanı ve fazlalığı ayıklayıp zorunlu olanı az bir şeyle sınırlaması yersiz değildir. Ancak böylece daha çoğuna ihtiyaç duyduğu için tedarik ederken uğraşa düşmeyecek, hazırlarken daha çok hizmetçiye muhtaç olmayacak, yerken daha çok haz duymayacak, doyarken büyük bir uyuşukluğa gömülmeyecek, daha kaba bir yükle dolup uykulu hâle gelmeyecek, bedeni semirten şeylerle dolarak da bağı daha sağlam, kendisini ise kendine ait işler için daha tembel ve daha zayıf kılmayacaktır. Öyleyse elinden geldiğince nous'a göre yaşamaya ve bedene bağlı duyguların dikkatini dağıtmasından uzak kalmaya can atan bir adam çıksın da bize göstersin: et yemenin, ağaç meyvelerinden ve sebzelerden yapılan yemeklerden daha kolay bulunduğunu; hazırlanışının, aşçıya hiç ihtiyaç duymayan cansız gıdanınkinden daha ucuz olduğunu; cansız gıdayla karşılaştırıldığında kendi başına hiç haz vermediğini; sindirimde ötekinden daha hafif olduğunu; bedene dağılmada sebzelerden daha hızlı olduğunu; arzuları daha az kışkırttığını; bedenin kalınlaşmasına ve güçlenmesine cansız beslenmeden daha az katkıda bulunduğunu.

1.46

οὐκ ἀπεικότως ἄρα τὸ πολὺ καὶ περιττὸν ὁ λόγος ἀποκρίνας εἰς ὀλίγον περιγράφει τὸ ἀναγκαῖον, εἰ μέλλει μήτε πορίζων ἕξειν πράγματα διὰ τὸ δεῖσθαι πλειόνων, μήτε εὐτρεπῆ ποιῶν πλειόνων τῶνὑπηρετησομένωνδεήσεσθαι,μήτε ἐσθίων πλειόνων ἡδονῶν ἀντιλήψψεσθαι,μήτεπληρούμενος πολλῆς ἀργίας ἐμπλήσεσθαι, μήτε παχυτέρου φορτίου ἐμπιπλάμενος ὑπνώδης γίγνεσθαι, μήτε τῶν πιαινόντων τὸ σῶμα πληρούμενος ἰσχυρότερον μὲντὸν δεσμόν, αὐτὸν δὲ ἀργότερον πρὸς τὰ οἰκεῖα ποιήσειν καὶἀσθενέστερον.δειξάτω τοίνυνὴμῖντιςἀνήρ,σπεύδων ὡς ἔνι μάλιστα ζῆν κατὰ νοῦν καὶ ἀπερίσπαστος ἐκ τῶν κατὰ τὸ σῶμα παθῶν εἶναι, ὡς εὐπορωτέρα μὲν ἡ κρεοφαγία τῶν ἐκ τῶν ἀκροδρύων καὶ ἐκ λαχάνων ὄψων, εὐτελεστέρα δὲ ἡ τούτων παρασκευὴ τῆς τῶν ἀψύχων καὶ μαγείρων ὅλως μὴ δεομένης, ἀνήδονος δὲ καθʼ ἑαυτὴν παραβαλλομένη πρὸς τὴν ἄψυχον, κουφοτέρα δὲ ἐν ταῖς πέψεσιν τῆς ἑτέρας, κἀν ταῖς ἀναδόσεσιν ταῖς εἰς τὸ σῶμα ταχυτέρα τῆς ἐκ λαχάνων ἀναδόσεως, πρός τε τὰς ἐπιθυμίας ἧττον ἐρεθίζουσα, καὶ εἰς πάχος καὶ ῥώμην σώματος ἔλαττον συμβαλλομένη τῆς ἀψύχου διαίτης.

1.47Ne hekimlerden, ne filozoflardan, ne beden eğitmenlerinden, ne de sıradan insanlardan kimse bunu söylemeye cesaret edemediğine göre, neden bedensel yükten isteyerek uzaklaşmıyoruz? Neden bu uzaklaşmayla birlikte kendimizi birçok şeyden kurtarmıyoruz? (Çünkü en azla yetinmeye alışan kişi tek bir şeyden değil, binlerce şeyden kurtulmuş olur.) Servet fazlalığından, çok sayıda hizmetçinin hizmetinden, eşya kalabalığından, uykulu hâlden, hastalıkların şiddetinden ve çokluğundan, hekime muhtaç olmaktan, cinsel kışkırtmalardan, daha ağır buğulardan, artıkların bolluğundan, bağın kalınlığından, insanı işlere iten güçten, bir İlyada dolusu kötülükten. Cansız, sade ve herkesin kolayca bulabileceği gıda bizi bunlardan kurtarır ve kurtuluşumuzu sağlayan muhakemeye huzur hazırlar. Diogenes'in dediği gibi, hırsızlar ve saldırganlar arpa ekmeği yiyenlerden çıkmaz; muhbirler ve tiranlar et yiyenlerden çıkar. Çok şeye muhtaç olmanın sebebi ortadan kalkınca, bedene giren şeylerin çokluğu azalıp dağılan şeylerin ağırlığı hafifleyince, göz özgürleşir ve bedenin dumanından ve dalgasından uzakta limana demir atar.

1.47

εἰ δὲ τοῦτο οὕτε ἰατρῶν τις οὔτε φιλοσόφων, οὐ γυμναστής, οὐκ ἰδιώτης εἰπεῖν ἐτόλμησεν,τί οὐκ ἀφιστάμεθα ἑκόντες τοῦ σωματικοῦ φορτίου; τί οὐκ ἐλευθεροῦμεν αὐτοὺς ἅμα τῇ ἀποστάσει ἐκ πολλῶν (οὐ γὰρ ἑνὸς ἦν, ἀλλὰ μυρίων, τοῖς ἐλαχίστοις ἐθίσαντα αὐτὸν ἀρκεῖσθαι, ἀπηλλάχθαι), χρημάτων περιουσίας, οἰκετῶν πλειόνων ὑπηρεσίας, σκευῶν πλήθους, ὑπνώδους καταστάσεως, νόσων σφοδρότητος καὶ πλήθους, ἰατρῶν δεήσεως, ἐρεθισμῶν πρὸς ἀφροδίσια, ἀναθυμιάσεων παχυτέρων, περιττωμάτων πλήθους, παχύτητος τοῦ δεσμοῦ, ῥώμης πρὸς πράξεις ἐγειρούσης, Ἰλιάδος κακῶν· ὧν ἡ ἄψυχος καὶ λιτὴ τροφὴ καὶ πᾶσιν εὐπόριστος ἀφαιρεῖται ἡμᾶς, εἰρήνην παρασκευάζουσα τῷ τὰ σωτήρια ἡμῖν ἐκπορίζοντι λογισμῷ. οὐ γὰρ ἐκ τῶν μαζοφάγων, φησὶν ὁ Διογένης, οἱ κλέπται καὶ οἱ πολέμιοι, ἀλλ᾿ ἐκ τῶν κρεοφάγων οἱ συκοφάνται καὶ τύραννοι. τῆς δὲ τοῦ πολλῶν δεῖσθαι ἀρθείσης αἰτίας καὶ τοῦ πλήθους τῶν εἰσαγομένων ἐἰς τὸ σῶμα περιαιρεθέντος τοῦ τε βάρους τῶν ἀναδιδομένων κουφισθέντος, ἐλεύθερον τὸ ὄμμα καπνοῦʼτε καὶ κύματος τοῦ σωματικοῦ ἐκτὸς καθωρμισμένον γίγνεται.

1.48Bu apaçık ortada olduğundan ne hatırlatılmaya ne de ispata ihtiyacı vardır. Bu yüzden yalnız nous'a göre yaşamaya çalışan ve ona göre yaşanan hayatı gaye edinenler bunlardan uzak durmayı gayeye ulaşmak için zorunlu görmekle kalmaz; sanırım hemen her filozof da sadeliği israfa tercih ederek azla yetineni çoğa muhtaç olana yeğ tutar. Hatta —çoğunluğa şaşırtıcı gelebilir ama— filozoflar arasında hazzı gaye sayanların da bunu söylediğini ve buna değer verdiğini görüyoruz. Çünkü Epikurosçuların çoğu, bizzat önderlerinden başlayarak, arpa ekmeği ve ağaç meyveleriyle yetinmiş görünürler. Yazılarını da tabiatın az şeye ihtiyaç duyduğunu anlatan ve onun zorunlu ihtiyacının sade ve kolay bulunur şeylerle yeterince giderildiğini gösteren sözlerle doldurmuşlardır.

1.48

καὶ τοῦτο οὔτε ὑπομνήσεως οὔτε ἀποδείξεως διὰ τὴν αὐτόθεν προσοῦσαν ἐνάργειαν χρῄζει. ὅθεν οὐ μόνον οἱ κατὰ νοῦν ζῆν ἐσπουδακότες καὶ τέλος τὸν κατʼ αὐτὸν βίον ἐνστησάμενοι ἀναγκαίαν πρὸς τὸ τέλος ὁρῶσι τὴν τούτων ἀποχὴν, ἀλλὰ καὶ πᾶς σχεδὸν οἶμαι φιλόσοφος τὴν εὐτέλειαν πρὸ τῆς πολυτελείας ἐγκρίνων ἀποδέξαιτʼ ἄν μᾶλλον τὸν ὀλίγοις ἀρκούμενον τοῦ πλειόνων δεομένου. καὶ (ὃ παράδοξον τὅς πολλοὅς δόξειεν ἄν εἶναι) τοῦτο λέγοντας καὶ ἐκτιμῶντας εὑρίσκομεν [λέγω δὲ] τοὺς ἡδονὴν οἰομένους τὸ τέλος τῶν φιλοσοφησάντων. τῶν γὰρ Ἐπικουρείων οἱ πλείους ἀπʼ αὐτοῦ τοῦ κορυφαίου ἀρξάμενοι μάζῃ καὶ τοῖς ἀκροδρύοις ἀρκούμενοι φαίνονται, τά τε συγγράμματα ἐμπεπλήκασι τὸ ὀλιγοδεὲς τῆς φύσεως ἀφηγούμενοι καὶ τὸ ἐκ τῶν λιτῶν καὶ εὐπορίστων ἱκανῶς αὐτῆς τὸ ἀναγκαῖον ἰώμενον παριστάντες.

1.49Epikuros şöyle der: Tabiatın zenginliği sınırlıdır ve kolay elde edilir; boş kanaatlerin zenginliği ise sınırsızdır ve güç elde edilir. Çünkü eksiklik yüzünden teni rahatsız eden şeyi, yiyecek ve içeceklerin sade tabiatını taşıyan kolay bulunur şeyler güzelce ve yeterince giderir. Geri kalan ve israfa kaçan her şeye duyulan istek ise, diyorlar, zorunlu değildir ve acı veren bir şeyden zorunlu olarak doğmaz: bir kısmı yalnız yokluğunda insanı üzen ya da dürten şeyden, bir kısmı sevinç veren şeyden, bir kısmı da büsbütün boş ve yanlış görüşlerden doğar. Bu istek ne tabii bir eksikliğe dayanır, ne de yokluğu bünyeyi dağıtacak bir şeye. Çünkü tabiatın zorunlu olarak ihtiyaç duyduğu şeyleri ayakta tutmaya rastgele şeyler de yeter. Bunlar hem sadelikleri hem azlıkları yüzünden kolay bulunur. Et yemeye girişen kişi cansız gıdaya da muhtaçtır; cansız gıdayla yetinen kişinin ise ihtiyacı yarı yarıya azalır, hazırlığı da kolay ve az masraflıdır.

1.49

ὥρισται γάρ, φησίν, ὁ τῆς φύσεως πλοῦτος καὶ ἔστιν εὐπόριστος, ὁ δὲ τῶν κενῶν δοξῶν ἀόριστός τε ἦν καὶ δυσπόριστος. τὸ γὰρ κατʼ ἔνδειαν ἐνοχλοῦν τὴν σάρκα ἐξαιρεῖται καλῶς καὶ αὐτάρκῶς τὰ εὐπόριστα, ἁπλῆν ἔχοντα φύσιν ὑγρῶν τε καὶ ξηρῶν· τὸ δὲ λοιπὸν ὅσον εἰς πολυτέλειαν πέπτωκεν, οὐκ ἀναγκαίαν ἔχειν φασὶ τὴν ὄρεξιν οὐδʼ ἀπʼ ἀλγοῦντός τινος ἀναγκαίως γιγνομένην, ἀλλὰ τὴν μὲν ἀπὸ τοῦ ἢ λυποῦντος ἢ νύττοντος μόνον ἐν τῷ μὴ παρεῖναι, τὴν δὲ ἀπὸ τοῦ χαίροντος, τὴν δὲ ὅλως ἀπὸ τῶν κενῶν καὶ διεψευσμένων δογμάτων, ἣ εἰς οὐδὲν φυσικὸν ἀνάγεται ἔλλειμμα οὐδʼ εἰς τὸ διαλῦον τὴν σύστασιν ἐκ τοῦ μὴ παρεῖναι. ἱκανὰ γὰρ καὶ τὰ τυχόντα διακρατῆσαι ταῦτα ἦν, ὧν ἀναγκαίως δεῖται ἡ φύσις. ταῦτα δὲ καὶ διὰ τὴν λιτότητα καὶ διὰ τὴν ὀλιγότητά ἐστιν εὐπόριστα· καὶ τῷ μὲν κρεοφαγίας ἁπτομένῳ χρεία καὶ τῶν ἀψύχων, τῷ δὲ ἀρκουμένῳ τοῖς ἀψύχοις ἐξ ἡμισείας καὶ τοῦτο εὐπόριστον καὶ ὀλίγων δεόμενον ἀναλωμάτων τὸ τῆς παρασκευῆς.

1.50Yine diyorlar ki zorunlu şeyleri önce hazırlayıp felsefeye ondan sonra bir ek gibi başvurmamalı; tersine, psykhēde gerçek bir cesaret hazırlamalı ve gündelik şeylere ancak böyle sarılmalıdır. Çünkü felsefe olmadan tabiatın zorunlu ihtiyacını ölçüp hazırlamaya kalkarsak, işlerimizi kötü bir vekile emanet etmiş oluruz. Bu yüzden filozof bunlarla da ilgilenmeli, ama ancak felsefedeki gayretli uğraşın izin verdiği ölçüde. Oradan bir şey eksiltip tam bir gönül rahatlığına ulaşmayı engelleyecek hiçbir şeyi para ve gıda tedarikinde kabul etmemelidir. Demek ki bunlara felsefeyle birlikte el atılmalıdır; o zaman bunlarda en az, en sade ve en hafif olanın peşinden gitmenin çok daha iyi olduğu hemen anlaşılır. Çünkü en azdan doğan sıkıntı da en azdır.

1.50

δεῖ δέ, φασίν, οὐχ ἑτοιμασάμενον τὰ ἀναγκαῖα, προσθήκῃ τῇ φιλοσοφίᾳ χρὴσθαι, ἀλλὰ παρασκευασάμενον τὸ θαρρεῖν τῇ ψυχῇ γνησίως, οὕτως ἀντέχεσθαι τῶν καθʼ ἡμέραν. κακῷ γὰρ φροντιστῇ τὰ καθʼ ἑαυτοὺς ἐπιτρέψομεν, ἄνευ φιλοσοφίας τὸ ἀναγκαῖον συμμετρούμενοι τῆς φύσεως καὶ παρασκευάζοντες. διʼ ὃ φιλοσοφοῦντα δεῖ καὶ τούτων προνοεῖν καὶ ἐφʼ ὅσον ἂν ἡ παρʼ ἐκείνοις ἔντονος ἐπιμέλεια παραδιδῷ. ἐφʼ ὅσον δὲ ἐκεῖθέν τι ἀφαιρεῖται, ὃ μὴ κυριεύσει τῆς τελείας ἐκθαρρήσεως, μὴ προσίεσθαι πρὸς τὴν χρημάτων τε καὶ τροφῶν παρασκευήν. σὺν φιλοσοφίᾳ τοίνυν ἁπτέον τούτων, καὶ εὐθὺς προσπεσεῖται ὅτι πολλῷ κρεῖττον τὸ ἐν αὐτοῖς μεταδιώκειν ἐλάχιστόν τε καὶ λιτὸν καὶ κοῦφον. ἐλάχιστον γὰρ καὶ τὸ ὀχληρὸν ἐκ τοῦ ἐλαχίστου.

1.51Hazırlık; bedenin ağırlaşmasından, hazırlanan şeylerin zahmetinden, en önemli konulardaki muhakemenin sürekli işlemesine engel olmasından ya da başka bir sebepten doğan engelleri beraberinde sürüklerse, hemen kârsız hâle gelir ve peşinden gelen sıkıntılara değmez. Filozofun ömrü boyunca hiçbir şeyin eksik kalmayacağı ümidini de taşıması gerekir. Bu ümidi kolay bulunan şeyler yeterince korur, pahalı şeyler ise boşa çıkarır. Nitekim çoğu insan çok şeye sahip olduğu hâlde, sanki elindekiler tükenecekmiş gibi bu yüzden durmadan didinir. İnsanı kolay bulunan ve en sade şeylerle yetinmeye sevk eden ise şunu hatırlamaktır: psykhēnin kayda değer bir kargaşasını gidermeye, bir araya toplanmış bütün zenginlik bile tabiatı gereği güç yetiremez; tenin sıkıntısını ise pek ölçülü, rastgele ve her bakımdan kolay bulunan şeyler giderir. Bunlar bile eksik kalsa, ölmenin alıştırmasını yapan kişiyi rahatsız etmez. Üstelik, insan kendini boş kanaatlerle aldatmadıkça, yoksunluktan doğan acı, aşırı dolmaktan doğan acıdan çok daha hafiftir. Gıdaların çeşitliliği ise psykhēnin kargaşalarını gidermek şöyle dursun, tendeki hazzı bile artırmaz; çünkü bu hazzın da, acı ortadan kalkar kalkmaz ulaştığı bir sınırı vardır. Et yemeye gelince, ne tabiatın bir sıkıntısını giderir, ne de yenmediğinde acıya yol açacak bir ihtiyacı karşılar; verdiği hoşluk şiddetlidir ve çabucak zıddıyla karışır. Hayatın sürmesine değil, hazların çeşitlenmesine katkıda bulunur; cinsel zevklere ya da yabancı şarapları içmeye benzer ki tabiat bunlar olmadan da varlığını sürdürebilir. Tabiatın onlarsız dayanamayacağı şeyler ise pek azdır ve adaletle, özgürlük içinde, huzurla ve büyük bir rahatlıkla kolayca tedarik edilebilir.

1.51

ἃ δʼ ἂν συνεφελκύσηται ἡ παρασκευὴ ἐμπόδια ἐκ τῆς τοῦ σώματος βαρύτητος ἢ ἐκ τῆς τῶν παρασκευαζομένων πραγματείας ἢ ἐκ τοῦ κωλύειν τὴν περὶ τῶν κυριωτάτων λογισμῶν ἐνέργειαν εἶναι συνεχῆ ἢ ἔκ τινος ἄλλης αἰτίας, εὐθὺς ἀλυσιτελὴς γίνεται καὶ οὐκ ἀντάλλακτος πρὸς τὰς συνακολουθουθας ὀχλήσεις. δεῖ μέντοι τῷ φιλοσόφῳ καὶ τὴν ἐλπίδα τοῦ μηδὲν ὑπολείψειν παρεῖναι διὰ βίου. ταύτην δὲ τὰ μὲν εὐπόριστα ίκανῶς διασώζει, τὰ δὲ πολυτελῆ ποιεῖ δυσέλπιστον· οἱ γοῦν πολλοὶ διὰ τοῦτο, καίπερ πολλὰ κεκτημένοι, ὡς ὑπολειψόντων ἀνήνυτα μοχθοῦσιν. ἀρκεῖσθαι δὲ τοῖς εὐπορίστοις καὶ λιτοτάτοις ποιεῖ τὸ μνημονεύειν ὅτι πρὸς μὲν τῆς ψυχῆς ἀξιόλογον ταραχῆς λύσιν οὐθὲν ἰσχύειν πέφυκεν οὐδʼ ὁ πᾶς πλοῦτος συναχθείς, τὸ δὲ τῆς σαρκὸς ὀχληρὸν ἐξαιρεῖ καὶ τὰ πάνυ μέτρια καὶ τυχόντα πᾶσάν τε εὐποριστίαν κεκτημένα· ὑπολείποντα δὲ καὶ. τὰ τοιαῦτα οὐ ταράττει τὸν ἀποθνήσκειν μελετῶντα. ἔτι καὶ τὸ ἀλγεινὸν τὸ διʼ ἐνδείας πολλῆς ἠπιότητος ἢ τὸ διὰ πληρώσεως μετ- έχει, ἐὰν μή τις ταῖς κεναῖς δόξαις ἑαυτὸν ἀπατᾷ· ἃ τε ποικιλία τὥν τροφῶν οὐχ ὅπως τὰς ταραχὰς τῆς ψυχῆς ἐκλύει, ἀλλʼ οὐδὲ τὴν ἐν τῇ σαρκὶ ἡδονὴν συνεπαύξει. πέρας γὰρ ἔχει καὶ αὕτη ἅμα τῇ τῆς ἀλγηδόνος ὑπεξαιρέσει. ὡς τό γε τῆς σαρκοφαγίας οὐδʼ ἔλυέν τι ὀχληρὸν τῆς φύσεως, οὐδʼ ὃ μὴ συντελούμενον ἐπʼ ἀλγηδόνα ἠνύετο· τὴν δὲ βιαίαν χάριν εἶχε καὶ ταχὺ τῷ ἐναντίῳ μιγνυμένην. οὐ γὰρ πρὸς ζωῆς συμμονήν, πρὸς δὲ ποικιλίαν ἡδονῶν συνεβάλλετο, ἐοικὸς ἀφροδισίοις ἢ ξενικῶν οἴνων πόσεσιν, ὧν καὶ χωρὶς διαμένειν δύναται ἡ φύσις. ὧν δὲ χωρὶς οὐκ ἄν ὑπομείνειεν, βραχέα παντάπασίν ἐστι καὶ δυνάμενα ῥᾳδίως καὶ μετὰ δικαιοσύνης καὶ ἐλευθερίας ἡσυχίας τε καὶ πολλῆς ῥᾳστώνης πορίζεσθαι.

1.52Üstelik et sağlığa da katkıda bulunmaz, aksine sağlığa engel olur. Sağlık hangi yollarla geri kazanılıyorsa, o yollarla da korunur. Sağlık ise en sade ve etsiz beslenmeyle geri kazanılır; demek ki onunla da korunur. Cansız gıdalar Milon'un gücüne, genel olarak kuvveti artırmaya katkıda bulunmuyorsa ne çıkar; filozofun, işlere ve taşkınlıklara değil temaşaya yönelecekse, ne güce ne de kuvvetini artırmaya ihtiyacı vardır. Çoğunluğun et yemenin sağlığa katkı yaptığını sanması hiç şaşırtıcı değildir; zevklerin ve cinsel ilişkilerin sağlığı koruduğunu sananlar da yine onlardır. Oysa cinsel ilişki kimseye fayda etmemiştir; zarar vermemişse ona da şükretmeli. Çoğunluk böyle düşünmüyorsa bu bizi ilgilendirmez. Çünkü çoğunlukta dostluğa ve iyi niyete dair güvenilir ve kalıcı bir şey yoktur; bunları da, bilgeliği de, bilgeliğin kayda değer parçalarını da kabul etmeye yatkın değildirler. Kalabalık ne kendi yararını ne de ortak yararı anlar; kötü âdetlerle iyi âdetleri ayırt edemez. Üstelik çoğunluk arasında hayâsızlık ve nefsine hâkim olamama da boldur. Bu yüzden hayvanları yiyecek kimse kalmayacak diye korkmaya hiç gerek yok.

1.52

ἔτι δὲ οὐδὲ πρὸς ὑγείαν τὰ κρέα συντελεῖ, ἀλλὰ μᾶλλον τῇ ὑγείᾳ ἐμποδίζει. διʼ ὧν γὰρ ὑγεία ἀνακτᾶται, διὰ τούτων καὶ διαμένει. ἀνακτᾶται δὲ διὰ τῆς λιτοτάτης καὶ ἀσάρκου διαίτης, ὥστε καὶ ταύτῃ ἂν συμμείνειεν. εἰ δὲ μὴ πρὸς τὴν Μίλωνος ῥώμην τὰ ἄψυχα συμβάλλεται μηδὲ ὅλως πρὸς ἐπίτασιν ἰσχύος, οὐδὲ γὰρ ῥώμης οὐδὲ ἐπιτάσεως ἰσχύος χρεία τῷ φιλοσόφῳ, εἰ μέλλοι θεωρίᾳ καὶ μὴ πράξεσι καὶ ἀκολασίαις προσέχειν. οὐδὲν δὲ θαυμαστὸν τοὺς πολλοὺς οἴεσθαι εἰς ὑγίειαν συντελεἵν τὴν κρεοφαγίαν· τῶν γὰρ αὐτῶν ἦν καὶ τὰς ἀπολαύσεις οἴεσθαι ὑγείας εἶναι τηρητικὰς καὶ τὰ ἀφροδίσια, ἃ ὤνησε μὲν οὐδένα τινά, ἀγαπητὸν δὲ εἰ μὴ ἔβλαψεν. εἰ δʼ οἱ πολλοὶ μὴ τοιοῦτοι, οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς· οὐδὲ γὰρ φιλίας καὶ εὐνοίας πιστόν τι καὶ διαμόνιμον ἐν τοῖς πολλοῖς· οὐδὲ δεκτικοὶ τούτων οὐδὲ σοφίας οὐδὲ τῶν ἀξιόλογόν τι ἐχόντων σοφίας μορίων, οὐδὲ τοῦ συμφέροντος οὕτε τοῦ ἰδίου οὔτε τοῦ κοινοῦ συνετὸς ὁ πολύς, οὐδὲ ἐθῶν φαύλων καὶ ἀστείων κρίσιν ποιεἴσθαι δυνάμενος. πρός τε τούτοις πολύ τὸ ἀσελγὲς καὶ ἀκρασίας γέμον ἐν τοῖς πολλοῖς. διʼ ὃ οὐδὲ φοβητέον, μήποτε οὐκ ὦσιν οἱ βῥωσόμενοι τὰ ζῷα.

1.53Herkes en iyiyi düşünecek olsaydı, kuşçulara, ökseyle avlananlara, balıkçılara, domuz çobanlarına hiç ihtiyaç kalmazdı. Kendi kendilerini idare eden ve başlarında onlarla ilgilenip onları gözeten biri bulunmayan hayvanlar, onlara saldıran ve sayılarını azaltanlar tarafından çabucak yok edilir ve tüketilir; insanların tatmadığı sayısız hayvanın başına gelen de budur. Ama insanlar arasında çeşit çeşit, türlü türlü akılsızlık sürdükçe, bu hayvanlara oburca saldıracak binlerce kişi de bulunacaktır. Sağlığı ölüm korkusuyla değil, temaşadan doğan iyiliklere ulaşmamıza engel olmasın diye korumalıyız. Onu en çok koruyan ise psykhēnin sarsılmaz hâli ve düşüncenin hakikaten var olana yönelmiş olmasıdır. Çünkü buradan bedene kadar uzanan pek çok etki vardır. Nitekim arkadaşlarımız bunu tecrübeyle gösterdiler: el ve ayaklarında öyle ağır bir mafsal hastalığı vardı ki tam sekiz yıl başkalarının kucağında taşınmışlardı; ama servetlerinden vazgeçip ilahî olana yönelince hastalığı defettiler. Servetleri ve kaygılarıyla birlikte bedenlerinin hastalığını da bir kenara attılar. Demek ki sağlığa katkıda bulunan şeylerin çoğu, hatta hepsi, psykhēnin belli bir hâlinden bedene iner. Gıdanın azaltılmasının da buna büyük katkısı vardır. Genel olarak Epikuros da haklı olarak şöyle diyordu: zevkini tatmaya can attığımız ve peşinden koştuğumuz, ama yedikten sonra hiç de minnet duymadığımız gıdadan sakınmalıyız. Bol ve ağır gıdaların hepsi böyledir. Bunlara düşkün olanlar da bunun bedelini öder: ya masrafa, ya hastalığa, ya tıka basa doymanın sıkıntısına, ya da bitmez tükenmez uğraşlara düşerler.

1.53

πάντῶν μὲν γὰρ φρονησάντων τὰ ἄριστα, οὐδεμία χρεία ὀρνιθευτικῆς, ἰξευτῶν, ἁλιέων, συβωτῶν. αὐτὰ δὲ αὐτὰ διοικοῦντα τὰ ζῷα καὶ μὴ ἔχοντα τὸν ἐπιμελόμενον καὶ ἐφεστῶτα ταχέως φθείρεται καὶ δαπανᾶται πρὸς τῶν ἐπιτιθεμένων καὶ τὸ πλῆθος ἀναλισκόντων, ὥσπερ ἐπὶ μυρίων ὧν οὐ γεύονται ἄνθρωποι ζῴων συμβέβηκε· μενούσης δὲ τῆς κατὰ ἀνθρώπους ποικίλης καὶ παντοίας ἀφροσύνης ἔσονται μυρίοι καὶ οἴ ταῦτα λαιμαργήσοντες. τηρεῖν τε χρὴ τὴν ὑγείαν οὐ φόβῳ θανάτου, ἀλλʼ ἕνεκα τοῦ μὴ ἐμποδίζεσθαι πρὸς τὰ ἀγαθὰ τὰ ἐκ τῆς θεωρίας. διατηρητικὸν δὲ αὐτῆς μάλιστα μὲν ἡ τῆς ψυχῆς ἀτάραχος κατάστασις καὶ ἡ πρὸς τὸ ὄντως ὄν διάθεσις τῆς διανοίας. πολύ γὰρ τὸ ἄχρι σώματος ἐντεῦθεν ἀφικνούμενον, ὡς πείρᾳ διέδειξαν ἡμῶν ἑταῖροι, καὶ ἀρθρῖτιν νόσον περί τε πόδας καὶ χεῖρας τοσαύτην οὖσαν, ὡς ὅλων ὀκτὼ ἐτῶν φέρεσθαι βασταζομένους, ἀποκροῦσαι ἅμα τῇ ἐκστάσει τῶν χρημάτων καὶ πρὸς τὸ θεῖον ἐπιβλέψει· συναπέθεντο γοῦν ἄμα τοῖς χρήμασι καὶ ταῖς φροντίσιν καὶ τὴν νόσον τοῦ σώματος, ὥστε πολύ πρὸς ὑγίειαν καὶ τὸ πᾶν ἐκ τῆς ποιᾶς ψυχῆς καταστάσεως εἰς τὸ σῶμα κάτεισιν. συμβάλλεται δὲ ὡς ἐπὶ πλεῖστονʼκαὶ ἡ τῆς τροφῆς ἐλάττωσις. καθόλου δὲ ὀρθῶς ὁ Ἐπίκουρος ἔφασκεν εὐλαβητέον εἶναι τροφήν, ὓν ἀπολαῦσαι μὲν ποθοῦμεν καὶ διώκομεν, συντελεσθεῖσαν δʼ ἐν ἀχαρίστῳ τίθεμεν. τοιαύτη δὲ πᾶσα ἡ δαψιλὴς καὶ παχεῖα. καὶ τοῦτο πάσχουσιν οἱ περὶ ταύτην ἐπτοημένοι, ἢ ἀναλώμασιν ἢ νόσοις ἢ πλησμονῇ ἢ ἀσχολίαις περιπίπτοντες.

1.54Bu yüzden sade gıdalarda da aşırı tokluktan sakınmalı; her yerde, bir şeyden zevk almanın ya da onu edinmenin neye yol açtığını, bunun ne büyüklükte olduğunu, tenin ya da psykhēnin hangi sıkıntısını giderdiğini incelemelidir. … uğruna her birine karşı … bir gerginlik doğmamalı, … hayatın … gibi. [Metin burada bozuk.] Hiçbir yerde sınırsızlığa kapılmamalı, bu tür şeylerdeki sınıra ve ölçüye tutunmalı ve şunu düşünmelidir: canlılardan uzak durmaktan korkan kişi, et yemeye hazdan ötürü el atıyorsa, aslında ölümden korkuyordur. Çünkü yiyeceklerden yoksun kalmayı hemen, sonu ölüm olan belirsiz bir felaketin gelişine bağlar. Bu ve bunun gibi sebeplerden hayata, servete, paraya ve şöhrete karşı doymak bilmez bir istek doğar; daha uzun bir ömür boyunca bunlarla birlikte bütün iyiliğin artacağını sanmak ve ölümün dehşetinden sanki sonsuz bir şeymiş gibi korkmak da buradan gelir. Oysa bunu deneyen kişi bilir ki israfla elde edilen haz, kendine yetmekten doğan hazzın yanına bile yaklaşamaz; çünkü insanın kendisinin neye ihtiyacı olduğunu kavramasında büyük bir tatlılık vardır. İsraf ortadan kalkınca, cinsel zevklere duyulan çılgın düşkünlük ortadan kalkınca, dışarıda ne hırs kalır, bize hiçbir işe yaramayan, yalnız yük olacak atıl bir servete ne ihtiyaç kalır? Böylece gerçek doyum gerçekleşir ve bu doyumun verdiği haz katıksız olur. Bedeni de mümkün olduğunca doyumun hazzından vazgeçirmeli —yoksulluktaki doyumdan değil—, ara sıra da … her şeyden geçsin diye tatmalı ve sınır olarak sınırsız olanı değil, zorunlu olanı koymalıdır. Böylece kendine yetmek ve tanrıya benzemek sayesinde bunda da mümkün olan iyiye ulaşmış olacaktır. Böylece daha fazlasını özlemeyecek, zamanın kendisine daha büyük bir iyilik katacağını da düşünmeyecektir. Böylece zenginliği boş kanaatlerle değil tabiatın sınırıyla ölçerek gerçekten zengin olacaktır. Böylece gerçekleşeceğine hiçbir güvence olmayan en büyük hazzın ümitlerine asılı kalmayacaktır —çünkü en çok huzur kaçıran bu ümittir—; tersine, şimdi elinde olanla ve olup bitmiş olanla yetinerek duracak, daha uzun süre yaşayamamaktan da kaygı duymayacaktır.

1.54

διʼ καὶ ἐπὶ τῶν λιτῶν φυλακτέον τὸ πλήσμιον, καὶ πανταχοῦ σκεπτέον τί διὰ τῆς ἀπολαύσεως ἢ κτήσεως γίγνεται καὶ πηλίκον ἔχει μέγεθός καὶ τίνος ὀχληροῦ λυτικὸν σαρκὸς ἢ ψυχῆς· μηδὲ διὰ .... χάριν ἡ περὶ ἑκάστου . ... ἔντασις γίγνεται, ὥσπερ ὁτω ... . βίος κεκύηται. ἀοριστεῖν γὰρ οὐδαμοῦ δεῖ, ἀλλʼ ἔχεσθαι ὅρου καὶ μέτρου τοῦ ἐν τοῖς τοιούτοις, καὶ λογίζεσθαι ὡς ὁ φοβούμενος ἐμψύχων ἀποχήν, εἴπερ διʼ ἡδονὴν ἅπτεται κρεοφαγίας, τὸν θάνατον φοβεῖται. εὐθὺς γὰρ τῇ στερήσει τῶν βρωτῶν συνάπτει ἀορίστου τινὸς δεινοῦ παρουσίαν, ἐξ ἧς ὁ θάνατος. παρὰ δὲ τὰς τοιαύτας καὶ τὰς ὁμογενεῖς αἰτίας καὶ ἡ τοῦ ζῆν ἄπληστος ὄρεξις γίγνεται καὶ πλούτων καὶ χρημάτων καὶ δόξης τοῦ συναυξήσειν τε νομίζειν τὸ πᾶν ἀγαθὸν σὺν αὐτοῖς διὰ τοῦ πλείονος χρόνου, καὶ τὸ κατὰ τὸν θάνατον δεινὸν ὡς ἀπέραντον φοβεῖσθαι. ἡδονὴ δὲ ἡ διὰ πολυτελείας οὐδὲ ἐγγὺς τείνει τῆς διʼ αὐταρκείας τῷ πεπειραμένῳ γιγνομένης· πολὺ γὰρ τὸ ἡδὺ ἐν τῷ κατανοεῖν, ὅσων αὐτὸς χρείαν ἔχει. ἀρθείσης γὰρ πολυτελείας, ἀρθείσης δὲ τῆς περὶ τὰ ἀφροδίσια πτοίας, τίς ἔξω φιλοτιμία, τίς λοιπὸν χρεία πλούτου ἀργοῦ, εἰς μηδὲν ἡμῖν χρησιμεύοντος, ἀλλὰ μόνον βαρήσοντος; ὡς τὸ πεπληρῶσθαι γίγνεται καὶ ἡ ἐκ τοῦ τοιούτου κόρου ἡδονὴ ἀκραιφνής. δεῖ δὲ καὶ τὸ σῶμα ἀπεθίζειν ὡς οἷόν τε. τῆς τοῦ κόρου ἡδονῆς, οὐ τῆς κατὰ τὴν πενίαν πλησμονῆς, καὶ γεύεσθαι, ἵνα ... . διὰ πάντων διέλθῃ, καὶ ὅρον θεῖναι τὸ ἀναγκαῖον ἢ τὸ ἀόριστον. οὕτω γὰρ καὶ τούτῳ εἰληφέναι τὸ ἐνδεχόμενον ἀγαθὸν ἐνέσται διὰ τῆς αὐταρκείας καὶ ὁμοιώσεως τοῦ θεοῦ, οὕτως οὐδʼ αὐτὸ ἐπὶ πλέον ποθήσει οὐδὲ τὸν χρόνον ὡς προσθήσοντα αὐτῷ μεῖζον ἀγαθόν, οὕτως δʼ αὖ ἀληχθινῶς πλουτήσει τῷ φυσικῷ ὅρῳ τὸν πλοῦτον μετρῶν, οὐ δόξαις κεναῖς, οὕτως οὐκ ἐπʼ ἐλπίσι κρεμήσεται μεγίστης ἡδονῆς πίστιν οὐκ ἐχούσης τοῦ γε-. νέσθαι· θορυβωδεστάτη γὰρ αὕτη· ἀλλʼ ἐν αὐταρκείᾳ τοῦ παρόντος καὶ γεγονότος ἤδη μενεἴ· οὐδὲ ἀγωνιάσει μὴ τὸν πλείονα χρόνον παραμένειν.

1.55Bunun yanında, Zeus aşkına, şu saçma değil mi: kötü durumda olan, dışarıdan gelen ağır bir sıkıntının içinde bulunan ya da zincire vurulmuş kişi gıdayı aklına bile getirmez, onu nereden bulacağını düşünmez, hatta önüne konan zorunlu gıdayı bile geri çevirir; oysa gerçekten tutsak olan ve içerideki sıkıntılarla gerilen kişi yemek hazırlığının peşine düşer, bağını kalınlaştıran çeşitlilik için kafa yorar. Bunlar, başlarına geleni bilen insanların işi olabilir mi? Bunlar, başlarına gelenden zevk alan ve içinde bulundukları durumu bilmeyenlerin işidir. Bunların hâli, kendi felaketini bilen tutsakların hâlinin tam tersidir. Çünkü ellerindeki hayata şükretmezler, dinmek bilmeyen bir kargaşayla dolu oldukları için doymak üzere orada olmayanı isterler. Kargaşalarını kolayca çözebilen hiç kimse gümüş masalara ve sedirlere, kokulu yağlara, aşçılara, eşyalara, giysilere ve her türlü insan kalabalığına, çeşitliliğe ve israfa varan ziyafetlere istek duymaz; bu istekler, elindeki hayatın hiçbir şeyinden yararlanamamaktan, iyiliklerin sınırsızca peşine düşmekten ve dinmek bilmez kargaşadan doğar. Böylece tutsaklar gıdayı hatırlamaz, çünkü içinde bulundukları durumu itmeye çalışırlar; ötekiler ise ellerindekine şükretmedikleri için olmayanı ararlar.

1.55

πρὸς δὲ τούτοις πῶς οὐκ ἄτοπον πρὸς Διός, τὸν μὲν κακοπαθοῦντα ἢ ἐν περιστάσει ὄντα ἰσχυρᾷ τῶν ἔξωθεν ἢ ἐν δεσμοῖς εἰλημμένον οὐδʼἔννοιαν ἔχειν τροφῆς, οὐδὲ πόθεν πορισθήσεται φροντίζειν, ἀλλὰ καὶ παρατιθεμένης παραιτεῖσθαι τὴν ἀναγκαίαν· τὸν δὲ ὄντως δεσμιώτην κατατεινόμενον ταῖς ἔνδον κακοπαθείαις ζητεῖν ἐδεσμάτων παρασκευήν, ποικιλίας φροντίζειν, διʼ ὧν τὸν δεσμὸν παχύνει; καὶ πῶς ταῦτα ἀνδρῶν ἦν ἐγνωκότων ἃ πεπόνθασιν, οὐχὶ φιληδούντων οἷς πεπόνθασιν, καὶ ἐν οἷς εἰσὶν οὐκ εἰδότων; οἷς ἀντίστροφον τὸ πάθος ἢ τοῖς εἰδόσι δεσμώταις τὴν ἑαυτῶν συμφορὰν γίγνεται. τῷ γὰρ ὑπάρχοντι βίῳ ἀχαριστοῦντες καὶ ταραχῆς ἀπλάτου γέμοντες, τοῦ ἀπόντος εἰς πλήρωσιν ἐφίενται. οὐδεὶς γὰρ ἀπὸ τοῦ πάντα αὐτῷ εὔλυτα εἶναι τὰ κατὰ τοὺς θορύβους ἔρχεται ἐπὶ τραπεζῶν καὶ κλινῶν ἀργυρῶν ὀρέξεις καὶ μύρων καὶ μαγείρων καὶ σκευῶν καὶ ἐσθήτων καὶ δείπνων ἐπὶ πᾶν πλῆθος καὶ ποικιλίας καὶ πολυτελείας ἀνθρώπων ἡκόντων, ἀλλʼ ἀπὸ ἀχρηστίας παντὶ τῷ ὑπάρχοντι βίῳ καὶ ἀγαθῶν ἀορίστου γενέσεως καὶ ταραχῆς ἀπλάτου. ὥσθʼ οἱ μὲν οὐ μέμνηνται τῷ τὸ παρὸν ἀποκρούειν, οἱ δὲ τὸ μὴ παρὸν ζητοῦσι τῷ ἀχαριστεῖν τῷ παρόντι.

1.56Temaşa eden insan her iki bakımdan da sade beslenmeye sarılır: hangi bağlar içinde olduğunu bilir, bu yüzden israfa istek duyamaz; sadeliği sevdiği için de, cansız gıdayla yetinmiyormuş gibi canlıları yemeyi aramaz.

Filozofun beden tabiatı böyle uysal ve rastgele şeylerle kolayca iyileşen bir tabiat olmasaydı da, hakiki kurtuluş uğruna acılara katlanmak gerekseydi, katlanmaz mıydık? Bir hastalıktan kurtulmak söz konusu olduğunda her şeye hevesle katlanırız: kesilir, hardal yakısıyla kızartılır, dağlanır, acı ilaçlar içer, müshille, kusarak, burundan arınırız; üstüne bir de bunları bize yapanlara ücret öderiz. Ya içerideki hastalık uğruna her şeye gönül rahatlığıyla katlanmayacak mıyız? Çünkü bu mücadele ölümsüzlük ve tanrıyla birlikte olmak içindir; bunlara ulaşmamıza da bedenle birlikte olmamız engel olmaktadır. Acılarla katlanmak gerekseydi bile, bedenin zorba ve nous'un kanunlarına ve kurtuluş yollarına zıt kanunlarına uymaktansa katlanırdık elbette. Ama şimdi acılara katlanmayı değil, zorunlu olmayan hazlardan vazgeçmeyi konuştuğumuza göre, nefislerine hâkim olamayışlarını utanmazca savunmak isteyenlere geriye ne mazeret kalır?

1.56

ἑκατέρως δὲ ὁ θεωρητικὸς τοῦ λιτοῦ τῆς διαίτης ἀνθέξεται· καὶ γὰρ οἶδεν ἐν οἷς ἐστιν δεσμοῖς· ὥστε πολυτελείας ὀρέγεσθαι οὐ δύναται, καὶ τὸ λιτὸν ἀγαπῶν οὐ ζητήσει ἐμψύχων βρώσεις, ὡς οὐκ ἀρκούμενος τῇ τῶν ἀψύχων. εἰ δὲ καὶ μὴ τοιαύτη ἦν ἡ τοῦ σώματος φύσις ἐπὶ τοῦ φιλοσόφου καὶ οὕτως εὐάγωγος καὶ διὰ τῶν τυχόντων εὐίατος, ἔδει δὲ καὶ ἀλγηδόνας ὑπομένειν ἕνεκα τῆς ἀληθινῆς σωτηρίας, ἆρʼ οὐκ ἄν ὑπεμείναμεν; οὐ γὰρ δὴ νοσήματος στέρεσθαι δεῖ, ὅπου σπουδάζοντες πάνθʼ ὑπομένομεν, τεμνόμενοι, φοινισσόμενοι, καιόμενοι, πικρὰ φάρμακα πίνοντες, καθαιρόμενοι διὰ γαστρός, διʼ ἐμέτων, διὰ ῥινῶν, μισθούς τε προσαναλίσκοντες τοῖς ταῦθʼ ἡμὰς διατιθεῖσιν, οὐχὶ δὲ τοῦ ἔνδον χάριν νοσήματος (ὡς ἂν τὸν ὑπὲρ ἀθανασίας ἀγῶνα ἀθλοῦντες καὶ θεοῦ συνουσίας, ὧν κωλυόμεθα διὰ τὴν τοῦ σώματος συνουσίαν) πάνθʼ ὑπομενοῦμεν εὐλόφως; εἰ καὶ μετʼ ἀλγηδόνων ποιεῖσθαι τὰς ὑπομονὰς ἐχρῆν καὶ οὐ δήπου τοῖς νόμοις τοῦ σώματος ἕπεσθαι βιαίοις οὖσι καὶ ἀντικειμιένοις τοῖς τοῦ νοῦ νόμοις κοί ταῖς ὁδοῖς ταῖς σωτηρίοις ὑπομένομεν. ὅπου δὲ νῦν οὐδὲ περὶ ἀλγηδόνων ὑπομονῆς φιλοσοφοῦμεν, ἀλλὰ περὶ ἡδονῶν οὐκ ἀναγκαίων ἀποβολῆς, τίς λοιπὸν ἀπολογία τοῖς ἀπαναισχυντεῖν πρὸς τὴν αὐτῶν ἀκρασίαν βουλομένοις;

1.57Çünkü hiçbir şeyi saklamadan açık yüreklilikle söylemek gerekirse, gayeye ancak —böyle demek caizse— tanrıya çivilenerek, bedenden ve onun yoluyla psykhēye gelen zevklerden de çivimizi sökerek ulaşabiliriz; kurtuluşumuz sözleri dinlemekle değil, işlerle olur. Rastgele bir beslenmeyle, hele et yiyerek, belli bir alana bakan tanrılardan birine bile yakınlaşmak mümkün değildir; her şeyin üstündeki ve cisimsiz tabiatın da üstündeki tanrıya ise hiç değil. Ancak psykhēnin ve bedenin türlü türlü arınmalarıyla, iyi bir tabiatla doğmuş ve dindarca, temiz bir hayat yaşamış biri onu idrak etmeye güçbela layık görülebilir. Bu yüzden herkesin babası maddenin yansımasından çok uzakta oturduğu için ne kadar duygudan azade, ne kadar temiz ve kendine yeter ise, ona yaklaşan kişinin de o kadar her bakımdan temiz ve pak olması gerekir: bedenden başlayıp içe doğru ilerlemeli, parçalarının ya da kendisine ait olan her şeyin her birine kendi tabiatına uygun temizliği vermelidir. Belki bunlara kimse itiraz etmez; ama biri, kurbanlarda koyun ve sığır keserek bu ayini temiz ve tanrılara hoş gelen bir şey saydığımız hâlde, uzak durmayı nasıl temizliğe dahil ettiğimizi sorabilir. Bu güçlükleri çözmek uzun bir söz gerektirdiğinden, kurbanlarla ilgili meseleleri yeni bir başlangıçla ele almak gerekir.

1.57

εἰ γὰρ δεῖ μηδὲν ὑποστειλὰμενον μετὰ παρρησίας εἰπεῖν, οὐκ ἔστιν ἄλλως τυχεῖν τοῦ τέλους ἢ προσηλωθέντα μέν, εἰ χρὴ φάναι, τῷ θεῷ, ἀφηλωθέντα δὲ καὶ σώματος καὶ τῶν διὰ τούτου τῆς ψυχῆς ἡδυπταθειῶν, διʼ ἔργων ἡμῖν τῆς σωτηρίας, οὐ διʼ ἀκροάσεως λόγων ψιλῆς γινομένης. θεῷ δὲ οὐδὲ τῶν μερικῶν τινί, οὐχ ὅτι τῷ ἐπὶ πᾶσιν καὶ ὑπὲρ τὴν ἀσώματον φύσιν ἀπλῶς μεθʼ ὁποίας οὖν διαίτης καὶ ὅλως σαρκοφαγίας ἐνῆν οἰκειοῦσθαι, ἀλλʼ ἁγνείαις παντοίαις καὶ ψυχῆς καὶ σώματος μόλις καταξιοῦσθαι τῆς ἐκείνου ἐπαισθήσεως, φύντι τε καλῶς καὶ ζῶντι ὁσίως καὶ καθαρῶς. ὥσθʼ ὅσῳ ὁ πάντων πατὴρ ἀπαθέστερος καὶ καθαρώτερος καὶ αὐταρκέστατος, ἅτε πόρρω ὑλικῆς ἐμφάσεως ἱδρυμένος, τόσῳ τὸν προσιόντα αὐτῷ παντοίως καθαρόν τε καὶ ἁγνὸν εἶναι προσήκει, ἀρξάμενον ἀπὸ τοῦ σώματος καὶ τελευτῶντα εἰς τὸ εἴσω, καθʼ ἕκαστον τῶν μερῶν ἢ ὅλως τῶν προσόντων τὴν κατὰ φύσιν ἑκάστῳ ἁγνείαν ἀπονέμοντα. ἀλλʼ ἴσως πρὸς μὲν ταῦτα οὐδεὶς ἂν ἀντείποι, ἀπορήσειε δʼ ἂν πῶς ἐν ἁγνείᾳ τίθεμεν τὴν ἀποχὴν, καίτοι ἐν ταῖς θυσίαις μηλοσφαγοῦντές τε καὶ βουθυτοῦντες ἁγνήν τε ταύτην νομίζοντες τὴν ἱερουργίαν καὶ θεοῖς κεχαρισμένην. διʼ ὃ μακροῦ δεομένων λόγου πρὸς τὴν τούτων διάλυσιν, ἀπʼ ἄλλης ἀρχῆς τὰ περὶ τῶν θυσιῶν διαληπτέον.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…