İçeriğe geç
Porphyrios

Porphyrios

Marcella'ya Mektup

Πρὸς Μαρκέλλαν

1Marcella'ya

Marcella, sen beş kızın ve iki oğlanın annesiyken —bir kısmı henüz küçük, bir kısmı ise evlilik çağına girmek üzereydi— seni hayat arkadaşı olarak almayı seçtim. Onların ihtiyaçları için gerekecek şeylerin çokluğundan korkmadım. Bunu ne bedenden çocuk sahibi olmak için yaptım —çünkü gerçek bilgeliğin âşıklarını çocuklarım saymaya karar vermiştim; senin çocuklarını da, yanımda yetişirken bir gün doğru felsefeye sarılırlarsa öyle sayacaktım— ne de senin ya da benim bol paramız olduğu için; çünkü mülksüz kimseler için zorunlu şeylerin rastgele bir kısmı bile bulunsa yeter. Yaşlılığa doğru giderken senin hizmetinden bir rahatlık da beklemedim; çünkü bedenin hastalıklıdır, başkalarına yardım etmeye ya da yanlarında durmaya elverişli olmaktan çok başkalarının bakımına muhtaçtır. Başka bir hesapla ya da değeri olmayan kimselerden şan ve övgü avlamak için, yalnızca iyilik yapma hevesiyle böyle bir yükü gönüllü olarak sırtlanmış da değilim. Tersine, hemşehrilerinin akılsızlığı ve bize duydukları kıskançlık yüzünden birçok iftiraya uğradım; hiç beklemediğim hâlde, sizin yüzünüzden onların elinde ölüm tehlikesiyle karşı karşıya kaldım.

1

Ἐγώ σέ, Μάρκελλα, θυγατέρων μὲν πέντε, δυοῖν δὲ ἀρρένων οὖσαν μητέρα,τῶν μὲν καὶ ἔτι νηπίων, τῶν δὲ ἤδη εἰς γάμου ἡλικίαν ἡβᾶν ἐφορμούντων, εἱλόμην ἔχειν σύνοικον, μὴ καταδείσας τὸ πλῆθος τῶν εἰς τὰς χρείας αὐτοῖς ἐσομένων ἀναγκαίων, οὔτε παιδοποιίας χάριν τῆς ἀπὸ τοῦ σώματος, ἔχειν κεκρικὼς παῖδας τούς τῆς ἀληθινῆς σοφίας ἐραστάς, τά τε σὰ τέκνα, εἰ φιλοσοφίας τῆς ὀρθῆς ἀντιλάβοιτό ποτε ὑφʼ ἡμῖν ἀνατρεφόμενα· οὔτε μὴν διὰ χρημάτων περιουσίαν ἢ ὑμῖν ἢ ἐμοὶ προσοῦσαν· ἀγαπητὸν γὰρ καὶ τῶν ἀναγκαίων τὸ τυχὸν οὖσιν ἀκτήμοσιν· οὔτε ἀπὸ τῆς ἄλλης διακονίας ῥᾳστώνην τινά μοι προσδοκήσας εἰς τὸ γῆρας ἀποκλίναντι ἔσεσθα· ἐπίνοσον γάρ σοι τὸ σῶμα καὶ ἰατρείας μᾶλλον τῆς παρὰ τῶν ἄλλων δεόμενον ἢ ἄλλοις ἐπικουρεῖν τι ἢ παραστατεῖν ἐπιτήδειον· οὔτε δι᾿ ἄλλην οἰκονομίαν ἢ θήραν δόξης καὶ ἐπαίνων παρὰ τῶν ἀνυποστάτων ἐθελοντὶ τὸ τοιοῦτον βαστάσαι ψιλῆς ἕνεκα τῆς εἰς τὸ εὖ ποιεῖν προθυμίας· τοὐναντίον γὰρ ὑπ᾿ ἀβελτηρίας τῶν πολιτῶν σου καὶ τῷ πρὸς ἡμὰς φθόνῳ βλασφημίαις τε πολλαῖς περιπέπτωκα καὶ παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν εἰς θανάτου κίνδυνον ὑπʼ αὐτῶν διʼ ὑμὰς περιέστην.

2Demek ki hayatımı başka biriyle paylaşmamın sebebi bunların hiçbiri değildi; daha çok iki makul sebebi vardı. Birincisi şuydu: Zindandaki Sokrates hayattan güvenle ayrılabilmek için, felsefedeki alışılmış etkinliğinden önce halka göre bir musikiyle uğraşmayı seçmişti; ben de onun gibi doğum tanrılarını yatıştırmaya karar verdim. Böylece ben de bu komedya-tragedyanın başında duran daimōn'ları yatıştırmak için düğün ilahisini okumaktan çekinmedim, hem de büyük bir gönül hoşluğuyla; oysa karşımda senin çok sayıda çocuğun, zorunlu ihtiyaçlar yüzünden sıkışık bir hayat ve bize hakaret edenlerin kötülüğü vardı. Bir dramda olağan olan hiçbir şey eksik değildi: ne kıskançlık, ne nefret, ne alay, ne kavga ve öfke. Yalnız şu farkla ki bu oyunu biz kendimiz için değil, daimōn'lara hizmet eden başkaları için oynadık.

2

τούτων οὖν χάριν οὐδενὸς κοινωνὸν ἕτερον τοῦ βίου πεποίηκα, διττῆς δὲ μᾶλλον ἕνεκα εὐλόγου αἰτίας. μιᾶς μέν, καθʼ ἣν ἀπομειλίξασθαι κρίνας τοὺς γε- νεθλίους θεούς κατὰ τὸν ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ Σωκράτην, δημιώδη μουσικὴν πρὸ τῆς ἐν φιλοσοφίᾳ συνήθους ἐνεργείας διαθεῖναι ἑλόμενον, ἀσφαλείας ἕνεκα τῆς ἐκ τοῦ βίου ἀπαλλαγῆς· οὑτωσὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἀπομειλιττόμενος τούς ἐν τῇ κωμῳδοτραγῳδίᾳ προστάτας δαίμονας τὸν γαμικὸν ὕμνον ἀγωνίσασθαι οὐκ ὤκνησα ἀσμενέστατα, καὶ πλήθει τῶν σῶν τέκνων συντυχὼν καὶ τῇ προσούσῃ περισκελείᾳ τῶν ἀναγκαίων τῇ τε πονηρίᾳ τῶν ἐνυβρισάντων. οὐδὲν γὰρ παρεῖται τῶν εἰς τὸ δρᾶμα συμβαίνειν εἰωθότων, οὐ ζηλοτυπία, οὐ μῖσος, οὐ γέλως, οὐ διαπληκτισμός τε καὶ ὀργαί· πλήν γε ὅτι οὐ περὶ ἡμὰς, περὶ δὲ τούς ἄλλους ὑπουργοῦντας τοῖς δαίμοσι τουτὶ τὸ θέατρον ἡμεῖς ὑπεκρίθημεν.

3İkinci sebep daha tanrısaldı ve o halka göre olana hiç benzemiyordu. Tabiatının doğru felsefeye yatkınlığına hayran kalmıştım; dostum olan kocanı kaybetmiş seni yardımcısız, ölçülü ve huyuna uygun bir koruyucudan yoksun bırakmayı yakışık almaz buldum. Bahaneyle sana sataşmaya hazırlanan herkesi uzaklaştırdım; akla sığmaz hakaretlere katlandım, tuzaklara da onurla göğüs gerdim. Bana düşen ölçüde seni sana efendilik etmeye kalkan herkesten kurtararak kendi yoluna çağırdım: seninle felsefeyi paylaştım ve hayatla uyuşan bir logos'u örnek olarak gösterdim. Benim için senden daha titiz bir tanık kim olabilir? Senin karşında görev savar gibi davransam ya da kendi hâlimi gizlesem utanırdım; senin için ve senin aracılığınla yapılan her şeyi baştan sona hakikate uygun biçimde hatırlatmasam da utanırdım. Çünkü sen hakikati her şeyden üstün tutarsın ve bu birlikteliği de onun sayesinde bir kısmet saydın.

3

ἑτέρας δὲ θειοτέρας καὶ οὐδὲν τῇ δημώδει ταύτῃ ἐοικυίας, καθ᾿ ἣν ἀγασθείς σου τὴν πρὸς τὴν ὀρθὴν φιλοσοφίαν ἐπιτηδειότητα τῆς φύσεως, οὐκ ᾠήθην προσήκειν ἀνδρὸς φίλου μοι στερηθεῖσαν συλλήπτορος ἔρημόν σε καταλιπεῖν καὶ προστάτου σώφρονος καὶ τῷ σῷ τρόπῳ ἐπιτηδείου. ἀποσοβήσας δὲ πάντας τοὺς ἐπηρεάζειν μέλλοντας ἐν προσποιήσει, ἤνεγκα μὲν τὰς παραλόγους ὕβρεις, ἐβάστασα δὲ τὰς ἐπιβουλὰς εὐσχημόνως· ἐλευθερῶν δὲ τὸ εἰς ἐμὲ περιῆκον παντὸς τοῦ δεσπόζειν ἐπιχειροῦντος ἀνεκαλεσάμην εἰς τὸν ἑαυτῆς τρόπον, μεταδιδοὺς φιλοσοφίας ἀκόλουθόν τε τῷ βίῳ λόγον ἐπιδεικνύμενος. καὶ τίς γὰρ ἂν ἄλλος μοι πρό γε σοῦ μάρτυς ἂν εἴη ἀκριβέστερος, ἣν αἰσχυνοίμην ἀφοσιούμενος ἢ τὰ κατʼ ἐμαυτὸν ἀποκρύπτων, ἀλλ᾿ οὐχὶ πρὸς ἀλήθειαν ἀπʼ ἀρχῆς εἰς τέλος τῇ μάλιστά τὴν ἀλήθειαν προτιμώσῃ καὶ διὰ ταύτην ἕρμαιον ἡγησαμένῃ τὴν συνοίκησιν, πάντα τὰ εἰς αὐτὴν καὶ διʼ αὐτῆς πραχθέντα ὑπομιμνῆσκον.

4Şartlar orada daha uzun kalmamıza izin verseydi, yanı başındaki pınarlardan su alır gibi bol ve taze içebilirdin; verilenin yalnızca işe yarayacak kadarıyla yetinmek zorunda kalmazdın, rahatça dinlenip dilediğin zaman en kolay yoldan yeniden güç toplayabilirdin. Ama Yunanlıların ihtiyacı beni çağırıyordu, tanrılar da onlara uymam için beni sıkıştırıyordu. Seni ise, ne kadar istekli olsan da, peşindeki o kadar kızla yanıma almam imkânsızdı. Onları sensiz, öylesine kaba insanların arasına atmanın hem akılsızlık hem adaletsizlik olacağını düşündüm. Seni burada kalmaya mecbur bırakırken önüne yeniden kavuşma umudunu koyuyorum; sana şunu öğütlemem de yerinde olur: Benimle birlikte yaşadığın on ay içinde sana verilenlere sıkıca tutun; daha fazlasının özlemi ve arzusu yüzünden elindekini de kaybetme. Ben de seni en kısa zamanda, elimden gelen her yolla yeniden yanıma almaya can atıyorum.

4

συγχωρούντων οὖν τῶν πραγμάτων ἐπὶ πλέον αὐτόθι διατρίβειν ἐπ᾿ ἐξουσίας ἂν ἦν σοι ὥσπερ ἐκ παρακειμένων πηγαίων ναμάτων τὸ ποτὸν ἀπαρύεσθαι δαψιλέστερόν τε καὶ πρόσφατον, καὶ μὴ ἀγαπᾶν ὅσον ἂν τῆς δόσεως συντείνοι πρὸς τὸ χρήσιμον, θαρρεῖν δὲ καὶ διαναπαυσαμένῃ παρέχεσθαι ἐκ τοῦ ῥᾴστου δι᾿ ἐξουσίας τὴν ἀνάκτησιν. καλούσης δὲ τῆς τῶν Ἑλλήνων χρείας καὶ τῶν θεῶν συνεπειγόντων αὐτοῖς ὑπακούειν μὲν σὲ καίπερ οὖσαν προθυμοτάτην μετὰ τοσαύτης ἀκολουθίας θυγατέρων ἀδύνατον ἦν. ἄνευ δὲ σοῦ ταύτας ῥίπτειν οὕτως ἐν σκαιοῖς ἀνθρώποις ἀβουλίας εἶναι ὁμοῦ καὶ ἀδικίας ἔργον ὑπείληφα. μένειν δὲ ἐνταυθοῖ βιαζόμενος τήν τε τοῦ αὖθις ἐντυχεῖν ἐλπίδα προϊσχόμενος εἰκότως σοι παραινέσαιμι᾿ ἂν ἀντἐχομένῃ τῶν δοθέντων ἐν τοῖς δέκα μησὶν οἷς μοι συνῴκησας μὴ πόθῳ καὶ ἐπιθυμίᾳ τοῦ πλείονος καὶ τὸ ὂν ἤδη ἐκβαλεῖν. σπεύδω μὲν γὰρ ὃν ἂν δύνωμαι τρόπον τὴν ταχίστην πάλιν ἀναλαβεῖν.

5Ama yolculuklarda gelecek belirsiz olduğu için, seni sözlerle teselli ederken bir yandan da tembihte bulunmam gerekiyor; daha doğrusu, kendi içinde kendi "evine bakmanı ve her şeyi sağlam tutmanı" öğütlemem gerekiyor. Geride kalan sen, tragedyalardaki "yarasından kıvranan" Philoktetes'ten pek farklı değilsin. Şu farkla ki onun yarası "kötü niyetli su yılanı"ndan gelmişti; sen ise doğuma düşüşün psykhē'mize ne büyüklükte ve ne türden bir yara açtığını öğrenmiş bulunuyorsun. Üstelik tanrılar, Atreusoğullarının onu yüzüstü bıraktığı gibi bizi yüzüstü bırakmadılar; kurtarıcımız oldular ve bizi unutmadılar. Birçok acı veren güreşlerle dolu bir mücadeleye düşmüş olan sana şunu öğütlüyorum: Şimdi her zamankinden çok, tek güvenli palamar olan felsefeye sarıl. Benim yokluğumun yol açacağı çaresizliklere gerektiğinden fazla teslim olma; bizden ders alma özlemiyle sana verilmiş olanı da elinden kaçırma. Çevrendeki yabancıların çokluğu karşısında yılıp kendini olayların sürükleyen ırmağına bırakma. Tersine, gerçekten iyi olan şeylerin insanlara kolay yoldan nasip olmadığını hesaba kat ve başına gelen bu şeyleri, beklediğin hayata hazırlanmak için bir alıştırma olarak kullan; çünkü direncini kırıp seni yolundan saptırabilecek, sana zor kullanabilecek olanlar başka şeyler değil, yalnızca bunlardır. Tuzaklara gelince, elimizde olmayan şeyleri hor görmeye alışmış ve haksızlığın, zarar verdiği kişiden çok onu yapana döndüğüne kanaat getirmiş kimseler için bunlar her bakımdan küçümsenecek şeylerdir; bu kimseler, kendi yaptıklarının tam tersi olan bu şeylerin verdiği zararı büyük saymazlar.

5

ἀδήλου δὲ ἐν ταῖς ἀποδημίαις τοῦ μέλλοντος ὄντος ἀναγκαῖόν σοι παραμυθούμενον τῷ λόγῳ ἅμα ἐπισκήπτειν, οἰκειότερον δ᾿ εἴποιμ᾿ ἂν τοῦ σαυτῆς καὶ ἐν σεαυτῇ “οἴκου κήδεσθαι καὶ ἔμπεδα πάντα φυλάσσειν” , καταλειπόμενος οὐδὲν ἀπεικότως τοῦ ἐν τραγῳδίαις Φιλοκτήτου “ἕλκεϊ μοχθίζοντος” , πλὴν ὅτι τῷ μὲν τὸ ἕλκος ὑπὸ “ὀλοόφρονος ὕδρου” , σοὶ δʼ ἐπιγνούσῃ τὸ εἰς τὴν γένεσιν πτῷμα ὅσον καὶ οἷον ἡμῖν τῆς ψυχῆς περιέστη, οὐ τῶν θεῶν ἡμᾶς ὑπεριδόντων, ὡς ἐκεῖνον οἱ Ἀτρεῖδαι, ἀλλὰ σωτήρων γενομένων καὶ οὐκ ἐπιλαθομένων. πολλοῖς δή σε παλαίσμασι καὶ ἐπωδύνοις εἰς ἀγῶνα ἐμπεσοῦσαν νῦν μάλιστα φιλοσοφίας τοῦ μόνου ἀσφαλοῦς πείσματος ἀντεχομένην παρακαλῶ μὴ ταῖς ἀμηχανίαις ταῖς ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀπουσίας πλέον ἐνδοῦναι τοῦ προσήκοντος μηδὲ πόθῳ τῆς παῤ ἡμῖν διδασκαλίας καὶ τὸ δοθὲν ἤδη ἐκκροῦσαι, μηδὲ πρὸς τὸ πλῆθος τῶν περιεστώτων ἀλλοτρίων ἀπαυδήσασαν ἔκδοτον σεαυτὴν τῷ σύροντι ποταμῷ τῶν πραγμάτων ἐᾶσαι, ἀλλὰ λογισαμένην ὡς οὐ διὰ ῥᾳστώνης ἡ τῶν ὄντως ἀγαθῶν κτῆσις τοῖς ἀνθρώποις περιγίνεται, αὐτοῖς τούτοις τοῖς συγκυρήμασιν εἰς ἄσκησιν τοῦ προσδοκωμένου χρήσασθαι βίου, ὅσα καὶ μόνα τῶν ἄλλων ἀντίπαλα τῆς σῆς καρτερίας εἰς τὸ παρατρέψαι σε καὶ βιάσαι εἶναι δύναται. τὰ μὲν γὰρ τῶν ἐπιβουλῶν εὐκαταφρόνητα πάντῃ τοῖς ὧν οὐχ ἡμεῖς κύριοι ἐθίσασιν ἀτιμάζειν καὶ μᾶλλον εἰς ἐκείνους κεκρικόσι τὴν ἀδικίαν ἀναστρέφειν ἢ βλάπτειν γε τούτους οἷς τῶν μάλιστα παῤ ἑαυτοῖς δρωμένων ἐναντίων οὐ μεγάλη τῆς ζημίας ἡ ἐλάττωσις εἶναι ὑπελήφθη.

6Ruhuna yarar sağlayan, hem baban hem kocan hem öğretmenin hem akraban yerinde olan, istersen yurdunun sevgisini de kendinde toplamış olan kişinin yokluğu ise, sıkıntın için makul bir sebep gibi görünebilir. Ama hâli değil logos'u kendine yol gösterici yaparsan bu sıkıntıyı da yatıştırabilirsin. Her şeyden önce, dediğim gibi, buradaki yabancı konaklama yerinden yurda dönüşü düşünecek olanların bu dönüşü, at sürülebilecek düz bir arazideymiş gibi hazla ve rahatlıkla yapmaları başka türlü mümkün değildi. Çünkü işin tabiatı gereği hiçbir şey bir başka şeye, haz ve gevşekliğin tanrılara yükselişe karşı olduğu kadar karşı değildir. Dağların yüksek yerlerine bile tehlikesiz ve zahmetsiz çıkılamaz; bedenin dehlizlerinden de, insanı bedene çeken haz ve gevşeklik yoluyla başını kaldırıp çıkmak mümkün değildir. Çünkü yol, kaygıdan ve düşüşü hatırlamaktan geçer. Başa gelenler sıkıntılı olsa da güçlük yükselişe uygun düşer. Çünkü "kolayca yaşamak" tanrılara özgüdür; düşmüş olanlar içinse uyanışa en zıt şeydir. Zira insanı yabancı olan aracılığıyla unutkanlığa götürür ve uykuya yardım eder; tabii bizi büyüleyen düşlerin peşinde sürü gibi güdülerek uyursak.

6

τὴν δὲ τοῦ ἐπωφελοῦντος τὴν ψυχὴν ἀπουσίαν, πατρός τε ὁμοῦ καὶ ἀνδρὸς καὶ διδασκάλου καὶ συγγενῶν, εἰ δὲ βούλει, καὶ τῆς πατρίδος τὴν εὔνοιαν εἰς αὑτὸν συνῃρηκότος, δοκοῦσαν περιέχειν εὔλογον τῆς δυσχερείας τὴν αἰτίαν, παρηγοροίης ἂν θεωρὸν προστησαμένη τὸν λόγον, οὐ τὸ πάθος. πρῶτον μὲν ὡς οὐκ ἦν ἄλλως, ὅπερ ἔφην, πρὸς τῶν μελλόντων νόστου δὴ μιμνήσκεσθαι ἐκ τῆς ἐνταυθοῖ ξένης καταγωγῆς τὸ δι᾿ ἡδονῆς καθάπερ ἱππήλατόν τι χωρίον καὶ ῥᾳστώνης ποιεῖσθαι τὴν ἐπάνοδον. αὐτὸ γὰρ τὸ πρᾶγμα ὡς οὐδὲν ἄλλο ἄλλῳ ἀντίκειται πράγματι, ἡδονή τε καὶ ῥᾳθυμία τῇ πρὸς θεούς ἀνόδῳ. ἐπεὶ οὐδὲ τὰ ὑψηλότερα τῶν ὀρῶν ἀκινδύνως καὶ πόνων ἄνευ ἦν ἀναβαίνειν, οὐδ᾿ ἀπὸ τῶν μυχῶν τοῦ σώματος διὰ τῶν εἰς τὸ σῶμα καταγωγῶν, ἡδονῆς τε καὶ ῥᾳθυμίας, ἀνακύπτειν. διὰ γὰρ μερίμνης ἡ ὁδὸς καὶ τῆς ἀναμνήσεως τοῦ πτώματος. κἂν ᾖ τὰ συμβαίνοντα δυσχερῆ, τὸ δύσκολον πρὸς ἀνάβασιν οἰκεῖον· ὅτι καὶ τὸ ῥεῖα ζώειν παρὰ θεοῖς, πεπτωκόσι δὲ εἰς τὴν ἔγερσιν ἐναντιώτατον ὡς ἂν εἰς λήθην ἄγον τῷ ἀλλοτρίῳ καὶ τῷ ὕπνῳ συντελοῦν, ἂν καθεύδωμεν ὑπὸ τῶν ψυχαγωγούντων ἡμὰς ἐνυπνίων βουκολούμενοι.

7Nitekim prangalardan altından yapılmış olanlar, altın çok ağır olduğu hâlde, güzel göründükleri için daha çok süs işi görür; akılsızlıkları yüzünden ağırlığı hissetmeyen kadınları da bu bağı hafif bir şeymiş gibi taşımaya yöneltmiştir. Demirden olanlar ise insanı yanlışlarını anlamaya, üzülüp pişman olmaya ve ağırlıktan kurtulmanın bir yolunu aramaya zorlamıştır; altın zincir ise verdiği hoşlukla çoğu zaman hiç de küçük olmayan bir huzursuzluk doğurur. Bu yüzden ölçülü kimseler zahmetli şeylerin aretē'ye hoş şeylerden daha çok katkıda bulunduğuna kanaat getirmişlerdir; erkek için de kadın için de zahmet çekmenin, hazla gevşeyen psykhē'nin şişip kabarmasından daha iyi olduğunu düşünmüşlerdir. Her güzel kazanımdan önce zahmetler gelmelidir; aretē'ye ulaşmaya çalışan zahmet çekmek zorundadır. Herakles'in, Dioskurlar'ın, Asklepios'un ve tanrıların çocukları olan ötekilerin de tanrılara giden mesut yolu zahmetle ve dayanıklılıkla tamamladıklarını duymuşsundur. Tanrıya yükselenler hazla yaşamış insanlardan değil, başa gelenlerin en büyüklerine yiğitçe katlanmayı öğrenmiş olanlardan çıkar.

7

ἐπεὶ καὶ τῶν πεδῶν αἱ μὲν ἐκ χρυσοῦ βαρυτάτου ὄντος διὰ τὴν εὐπρέπειαν εἰς κόσμον μᾶλλον συντελοῦσι καὶ φέρειν τὸν δεσμὸν δι᾿ αὐτῶν ἐνήγαγον τῷ κούφῳ τὰς δι᾿ ἀφροσύνην τοῦ βάρους ἀναισθήτους γυναῖκας· αἱ δὲ τοῦ σιδήρου συνιέναι τῶν ἁμαρτημάτων ἠνάγκασαν καὶ λυπήσασαι μεταγινώσκειν καὶ ζητεῖν τοῦ βάρους ἀπαλλαγὴν πορίσασθαι· τοῦ χρυσοῦ δὲ διὰ τὴν τέρψιν εἰς ἀγανάκτησιν οὐ τὴν τυχούσαν ποδλλάκις συντελούσης τῆς ἀλύσεως. ὅθεν καὶ ἔδοξε τοῖς σώφροσι τὰ ἐπίπονα τῶν ἡδέων μᾶλλον συντελεῖν εἰς ἀρετήν, καὶ τὸ μοχθεῖν ἄριστον εἶναι ἀνδρί τε ὁμοίως καὶ γυναικὶ ἢ ἐξοιδαίνειν τὴν ψυχὴν ὑπὸ τῆς ἡδονῆς χαλωμένην. παντὸς γὰρ καλοῦ κτήματος πόνους δεῖ προηγεῖσθαι, καὶ πονεῖν ἀνάγκη τὸν τυχεῖν ἀρετῆς σπουδάζοντα. ἀκούεις δὲ καὶ τὸν Ἡρακλέα τούς τε Διοσκούρους καὶ τὸν Ἀσκληπιὸν τούς τε ἄλλους ὅσοι θεῶν παῖδες ἐγένοντο ὡς διὰ τῶν πόνων καὶ τῆς καρτερίας τὴν μακαρίαν εἰς θεοὺς ὁδὸν ἐξετέλεσαν. οὐ γὰρ ἐκ τῶν δι᾿ ἡδονῆς βεβιωκότων ἀνθρώπων αἱ εἰς θεὸν ἀναδρομαί, ἀλλ᾿ ἐκ τῶν τὰ μέγιστα τῶν συμβαινόντων γενναίως διενεγκεῖν μεμαθηκότων.

8Şu anda önünde duran mücadelenin ne kadar büyük olduğunu ben de iyi biliyorum; bundan büyüğü olamaz, çünkü benimle birlikte kurtuluşun yolunu da, bu yolun kılavuzunu da kaybedeceğini düşünüyorsun. Oysa içinde bulunduğun durum hiç de o kadar katlanılmaz değildir; yeter ki hâlin doğurduğu akılsızca çalkantıyı bir yana bırak ve ilahî sözler aracılığıyla doğru felsefeye kabul edilirken öğrendiğin sırların sıradan şeyler olmadığını düşün. O sözlerin sağlam bir şekilde dinlenip dinlenmediğini eylemler ortaya koyar. Çünkü her öğretinin ispatını işler taşır; inanan kişi de, dinleyenlere söylediklerinin güvenilir bir tanığı olsun diye öyle yaşamalıdır. Peki, insan hâlini en açık bilenlerden ne öğrenmiştik? Senin için ben, şu dokunulabilen, hislere görünen kişi değilim; bedenden olabildiğince uzaklaşmış, rengi ve biçimi olmayan, ellerle hiç dokunulamayan, yalnızca zihinle kavranabilen kişiyim, değil mi? İçimize kendiliklerinden konmuş olanları dışarıdaki şeylerden almayız; onlardan yalnızca, koroya verilen başlangıç tonu gibi bir işaret alırız. Bu işaret bizi, veren kişiden almış olduğumuz hâlde yolumuzu yitirip unuttuğumuz şeyleri hatırlamaya götürür.

8

μέγιστος δὲ ἆθλος τοῦ νῦν σοι προκειμένου εὖ οἶδα καὶ αὐτὸς ὡς οὐκ ἂν γένοιτο ἄλλος, ἡγουμένῃ μετ᾿ ἐμοῦ καὶ τῆς σωτηρίας τὴν ὁδὸν καὶ τὸν ταύτης καθηγεμόνα καταλείψειν. ἔχει δὲ οὐχ οὕτω παντάπασι δυσκαρτερήτως σοι τὰ παρόντα, εἰ παρεῖσα τὴν ἐκ τοῦ πάθους ἀλόγιστον ταραχὴν μὴ περὶ φαύλων ἡγήσῃ μεμυῆσθαι ὧν εἰς φιλοσοφίαν τὴν ὀρθὴν παρὰ τῶν θείων ἐτελέσθης λόγων· ὧν τὴν βεβαίαν ἀκρόασιν αἱ πράξεις ἐλέγχειν εἰώθασι. τὰ γὰρ ἔργα τῶν δογμάτων ἑκάστου φέρειν πέφυκε τὰς ἀποδείξεις· καὶ δεῖ οὕτως βιοῦν ὅστις ἐπίστευσεν, ἵνα καὶ αὐτὸς πιστὸς ᾖ μάρτυς περὶ ὧν λέγει τοῖς ἀκροωμένοις. τίνα οὖν ἦν ἄρα ἃ παρὰ τῶν σαφέστατ᾿ εἰδότων τὰ κατ᾿ ἀνθρώπους μεμαθήκαμεν; ἆρ᾿ οὐχ ὅτι μὲν σοὶ ἐγὼ οὐχ ὁ ἁπτὸς οὗτος καὶ τῇ αἰσθήσει ὑποπτωτός, ὁ δὲ ἐπὶ πλεῖστον ἀφεστηκὼς τοῦ σώματος, ὁ ἀχρώματος καὶ ἀσχημάτιστος, καὶ χερσὶ μὲν οὐδαμῶς ἐπαφητός, διανοία δὲ μόνῃ κρατητός; λαμβάνομεν δὲ οὐ παρὰ τῶν ἔξωθεν τὰ εἰς τὰ παρ᾿ αὐτῶν ἡμῖν ἐντεθειμένα· τοὐνδόσιμον δὲ μόνον ὥσπερ ἐν χορῷ εἰς ἀνάμνησιν ἡμᾶς ἄγον ὧν ἔχοντες παρὰ τοῦ δεδωκότος ἐπλανήθημεν.

9Bundan başka şunu da öğrenmedik mi: Psykhē'nin her hâli onun kurtuluşunun en büyük düşmanıdır; terbiyesizlik bütün hâllerin anasıdır; terbiyeli olmak ise çok şey öğrenmekte değil, psykhē'nin hâllerinden kurtulmakta görülür. Hâller hastalıkların başlangıcıdır; psykhē'nin hastalığı kötülüktür; her kötülük çirkindir; çirkin güzelin zıddıdır; tanrısal olan güzel olduğuna göre ona kötülükle yaklaşmak imkânsızdır. Çünkü Platon'un dediği gibi, saf olmayanın safa dokunması caiz değildir. Bu yüzden şimdiden hâllerden de, hâl yüzünden işlenen hatalardan da arınmak gerekir. Senin en iyi anladığın şeyler bunlar değil miydi? Sözler işaret ettikçe sanki kendi içinde yazılı tanrısal bir yazıyı okuyordun. Kurtaranın da kurtarılanın da, mahvedenin de mahvolanın da, zenginliğin de yoksulluğun da, babanın, kocanın ve gerçekten iyi olan şeylerin kılavuzunun da kendi içinde olduğuna inanmış olan sen, sanki gerçek kılavuzu içinde taşımıyormuşsun, bütün zenginlik kendinde değilmiş gibi kılavuzun gölgesine ağzın açık bakakalırsan, bu tuhaf olmaz mı? Ete doğru inersen, kurtaran ve kurtarılan yerine onu yitirmek, elinden kaçırmak zorunda kalırsın.

9

πρὸς δὲ τούτοις οὐχ ὅτι πᾶν πάθος ψυχῆς εἰς σωτηρίαν αὐτῆς πολεμιώτατον, καὶ ἀπαιδευσία μὲν τῶν παθῶν πάντων μήτηρ, τὸ δὲ πεπαιδεῦσθαι οὐκ ἐνπολυμαθείας ἀναλήψει, ἐν ἀπαλλάξει δὲ τῶν ψυχικῶν παθῶν ἐθεωρεῖτο; πάθη δὲ νοσημάτων ἀρχαί ψυχῆς δὲ νόσημα κακία· κακία δὲ πᾶσα αἰσχρόν· τὸ δὲ αἰσχρὸν τῷ καλῷ ἐναντίον· καλοῦ δὲ ὄντος τοῦ θείου ἀμήχανον αὐτῷ σὺν κακίᾳ πελάζειν· καθαροῦ γὰρ μὴ καθαρὸν ἐφάπτεσθαι οὐδὲν ὁ Πλάτων φησὶ θεμιτὸν εἶναι. δι᾿ ὃ καὶ μέχρι τοῦ νῦν καθαρεύειν δεῖ τῶν παθῶν τε καὶ τῶν διὰ τὸ πάθος ἁμαρτημάτων. ἆρ᾿ οὖν οὐ τοιαῦτα ἦν οἷς μάλιστα συνῄνεις, ὡς γράμματα θεῖα ἐνόντα παρὰ σαυτῇ διὰ τῆς τῶν λόγων ἐνδείξεως ἀναγινώσκουσα; πῶς οὗν οὐκ ἄτοπον τὴν πεπεισμένην ἐν σοὶ εἶναι καὶ τὸ σῶζον καὶ τὸ σωζόμενον καὶ τό γε ἀπολλύον καὶ τὸ ἀπολλύμενον τόν τε πλοῦτον καὶ τὴν πενίαν τόν τε πατέρα καὶ τὸν ἄνδρα καὶ τῶν ὄντως ἀγαθῶν καθηγεμόνα, κεχηνέναι πρὸς τὴν τοῦ ὑφηγητοῦ σκιάν, ὡς δὴ τὸν ὄντως ὑφηγητὴν μὴ ἐντὸς ἔχουσαν μηδὲ παρὰ σαυτῇ πάντα τὸν πλοῦτον; ὃν ἀνάγκη ἀπολλύναι καὶ διαφεύγειν πρὸς τὴν σάρκα καταβαίνουσαν ἀντὶ τοῦ σώζοντος καὶ σωζομένου.

10Benim gölgemden ve görünen hayalimden, yanındayken bir fayda görmedin; bedenden kaçmaya çalışan biri için onların yokluğu da acı verici değildir. Bana ise en çok şöyle saf bir biçimde kavuşabilirsin: gece gündüz yanında ve seninle birlikte olarak, en saf ve en güzel birliktelik içinde, senden ayrılmam imkânsız olarak. Yeter ki kendi içine yükselmeye çalış ve bedenin içinde dağılmış, bir zamanlar büyük bir kuvvetle sağlam olan birlikten koparılıp çokluğa doğru parça parça edilmiş bütün uzuvlarını topla. Böylece doğuştan gelen kavramları toplar ve birleştirirsin; karışmış olanları ayırıp düzenlemeye, kararmış olanları ışığa çıkarmaya çalışırsın. İlahî Platon da bunlardan yola çıkarak duyulurlardan düşünülürlere doğru hatırlatmalarda bulunmuştur. Ayrıca hafızanı işletirsen, duyduklarını hafızanda gözden geçirerek onları da düzene sokarsın; bu türden sözlere iyi danışmanlara kulak verir gibi kulak verir, bundan sonra da öğrendiklerini işlerle uygular, zahmetle korursun.

10

τῆς μὲν οὖν ἐμῆς σκιὰς καὶ τοῦ φαινομένου εἰδώλου οὔτε παρόντων ὠνήσω τι οὔτ᾿ ἀπόντων ἐπώδυνος ἡ ἀπουσία τῇ μελετώσῃ φεύγειν ἀπὸ τοῦ σώματος. ἐμοῦ δὲ καθαρῶς τύχοις ἂν μάλιστα καὶ παρόντος καὶ συνόντος νύκτωρ καὶ μεθʼ ἡμέραν σὺν καθαρῷ καὶ τῷ καλλίστῳ τῆς συνουσίας καὶ μηδὲ χωρισθῆναι οἵου τε ὄντος, εἰ μελετῴης εἰς ἑαυτὴν ἀναβαίνειν συλλέγουσα ἀπὸ τοῦ σώματος πάντα τὰ διασκεδασθέντα μέλη καὶ εἰς πλῆθος κατακερματισθέντα ἀπὸ τῆς τέως ἐν μεγέθει δυνάμεως ἰσχυούσης ἑνώσεως. συνάγοις δʼ ἂν καὶ ἑνίζοις τὰς ἐμφύτους ἐννοίας καὶ διαρθροῦν συγκεχυμένας καὶ εἰς φῶς ἕλκειν ἐσκοτισμένας πειρωμένη. ἀφ᾿ ὧν ὁρμώμενος καὶ ὁ θεῖος Πλάτων ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἐπὶ τὰ νοητὰ τὰς ἀνακλήσεις πεποίηται. ἔτι εἰ μνημονεύοις, διαρθροίης δ᾿ ἂν ἅ γε ἀκήκοας διὰ τῆς μνήμης ἀναπεμπαζομένη τοῖς τε τοιούτοις τῶν λόγων ὡς ἀγαθοῖς συμβούλοις ἀξιοῦσα προσέχειν καὶ λοιπὸν τὰ γνωσθέντα διὰ τῶν ἔργων ἀσκοῦσα, διὰ δʼ αὖ τοῦ πονεῖν συντηροῦσα.

11Logos der ki tanrısal olan her yerde ve her bakımdan hazırdır; ama insanlar arasında ona tapınak olarak adanmış olan yalnızca bilgenin zihnidir; tanrıya yakışan saygıyı da tanrıyı en iyi tanıyan gösterir. Bu kişi de haklı olarak yalnızca bilgedir. Bilge tanrısal olana bilgelikle saygı göstermeli, zihnindeki tapınağı da bilgelikle onun için süslemeli, tanrının suretini taşıyan canlı bir heykel olan nous'la onu yüceltmelidir . . . . Çünkü tanrının hiçbir şeye ihtiyacı yoktur; bilgenin ise yalnızca tanrıya ihtiyacı vardır. İyiyi ve güzeli düşünenden başkası iyi ve güzel olamaz; bu ise tanrısal olanın üstünlüğüdür. Psykhē'sini kötü daimōn'ların barınağı hâline getirenden başkası da bedbaht olamaz. Tanrı bilge insana tanrısal bir yetki verir. İnsan tanrıyı düşünerek arınır; tanrıdan hız alarak adil davranmanın peşine düşer.

11

λέγει δὲ ὁ λόγος πάντῃ μὲν καὶ πάντως παρεῖναι τὸ θεῖον, νεὼν δὲ τούτῳ παρ᾿ ἀνθρώποις καθιερῶσθαι τὴν διάνοιαν μάλιστα τοῦ σοφοῦ μόνην, τιμήν τε προσήκουσαν ἀπονέμεσθαι τῷ θεῷ ὑπὸ τοῦ μάλιστα τὸν θεὸν ἐγνωκότος· τοῦτον δὲ εἶναι εἰκότως μόνον τὸν σοφόν, ᾧ τιμητέον διὰ σοφίας τὸ θεῖον καὶ κατακοσμητέον αὐτῷ διὰ σοφίας ἐν τῇ γνώμῃ τὸ ἱερόν, ἐμψύχῳ ἀγάλματι τῷ νῷ ἐνεικονισαμένου ἀγάλλοντα . . . . θεὸς μὲν γὰρ δεῖται οὐδενός, σοφὸς δὲ μόνου θεοῦ. οὐ γὰρ ἂν ἄλλος καλὸς κἀγαθὸς γένοιτο ἢ ὁ νοῶν τό τε ἀγαθὸν καὶ καλόν, ὅπερ ἐξέχει τοῦ θείου· οὐδ᾿ αὖ ἄλλος κακοδαίμων ἄνθρωπος ἢ ὁ πονηρῶν δαιμόνων ἐνδιαίτημα τὴν ψυχὴν κατασκευάσας. ἀνθρώπῳ δὲ σοφῷ θεὸς θεοῦ δίδωσιν ἐξουσίαν. καὶ καθαίρεται μὲν ἄνθρωπος ἐννοίᾳ θεοῦ, δικαιοπραγίαν δὲ ἀπὸ θεοῦ ὁρμώμενος διώκει.

12Her eylemin, her işin ve her sözün gözcüsü ve denetçisi tanrı olsun. Yaptığımız bütün iyi şeylerin sebebini tanrı bilelim; kötülüklerin sebebi ise onları seçen biziz, tanrının bunlarda hiçbir payı yoktur. Bu yüzden tanrıya layık şeyler için dua etmeli. Başkasından alamayacağımız şeyleri isteyelim; aretē ile çekilen zahmetlerin önden yolunu açtığı şeylerin de zahmetten sonra gerçekleşmesi için dua edelim; çünkü tembelin duası boş sözdür. Elde ettiğinde tutamayacağın şeyleri tanrıdan isteme; tanrının her armağanı geri alınamaz, öyleyse tutamayacağın şeyi vermez. Bedenden kurtulduğunda ihtiyaç duymayacağın şeyleri küçümse; kurtulduktan sonra ihtiyaç duyacağın şeyler için ise, onlara çalışırken tanrının sana yardımcı olmasını dile. Böylece talihin verip çoğu zaman geri aldığı şeylerden hiçbirine ihtiyaç duymazsın. İsteğini vaktinden önce dile getirmemelisin; tanrı sana, tabiatça içinde bulunan doğru isteği gösterdiği zaman dile getirmelisin.

12

πάσης πράξεως καὶ παντὸς ἔργου καὶ λόγου θεὸς ἐπόπτης παρέστω καὶ ἔφορος. καὶ πάντων ὧν πράττομεν ἀγαθῶν τὸν θεὸν αἴτιον ἡγώμεθα· τῶν δὲ κακῶν αἴτιοι ἡμεῖς ἐσμὲν οἱ ἑλόμενοι, θεὸς δὲ ἀναίτιος. ὅθεν καὶ εὐκτέον τὰ ἄξια θεοῦ. καὶ αἰτώμεθα ἃ μὴ λάβοιμεν ἂν παρ᾿ ἑτέρου· καὶ ὧν ἡγεμόνες οἱ μετʼ ἀρετῆς πόνοι, ταῦτα εὐχώμεθα γενέσθαι μετὰ τοὺς πόνους· εὐχὴ γὰρ ῥᾳθύμου μάταιος λόγος. ἃ δὲ κτησάμενος οὐ καθέξεις, μὴ αἰτοῦ παρὰ θεοῦ· δῶρον γὰρ θεοῦ πᾶν ἀναφαίρετον· ὥστε οὐ δώσει ἃ μὴ καθέξεις. ὧν δὲ τοῦ σώματος ἀπαλλαγεῖσα οὐ δεηθήσῃ, ἐκείνων καταφρόνει· καὶ ὧν ἂν ἀπαλλαγεῖσα δεηθῇς, ταῦτά σοι ἀσκουμένῃ τὸν θεὸν παρακάλει γενέσθαι συλλήπτορα. οὔκουν δεήσῃ οὐδενὸς ὧν καὶ ἡ τύχη δοῦσα πολλάκις πάλιν ἀφαιρεῖται. οὐ δεῖ πρὸ καιροῦ τινὸς τὴν αἴτησιν ποιεῖσθαι, ἀλλʼ ὅταν σοι ὁ θεὸς ἐν σοὶ οὖσαν φύσει τὴν ὀρθὴν αἴτησιν ἐκφαίνῃ.

13Çünkü tanrı en çok bu isteklerde, bir aynadaki gibi görünür; ne beden aracılığıyla ne de çirkin ve kötülükle kararmış bir psykhē aracılığıyla görülebilir. Onun güzelliği lekesizdir, ışığı da hakikatle parıldayan, hayat veren ışıktır; her kötülük ise cehaletle aldanmış, çirkinlikle çarpılmıştır. O hâlde tanrının istediği ve kendisinin olduğu şeyleri iste ve bunları ondan dile. Şunu da iyi bil: İnsan bedeni ve bedenle akraba şeyleri ne kadar arzularsa tanrıyı o kadar tanımaz ve onu görmekten kendini o kadar mahrum bırakır, bütün insanlar onu bir tanrı gibi yüceltse bile. Bilge insan ise az kişi tarafından tanınsa, hatta hiç kimse tarafından tanınmasa bile tanrı tarafından tanınır. Öyleyse nous tanrıya uysun ve tanrıya benzeyerek onu bir ayna gibi yansıtsın; psykhē nous'a uysun; beden de elden geldiğince psykhē'ye, saf olana saf olarak hizmet etsin. Çünkü beden psykhē'nin hâlleriyle kirlenince, kirler yeniden psykhē'ye döner.

13

δι᾿ ὧν μάλιστα καὶ αὐτὸς ἐνοπτρίζεσθαι πέφυκεν, οὔτε διὰ σώματος ὁρατὸς ὢν οὔτε διὰ ψυχῆς αἰσχρᾶς καὶ ὑπὸ τῆς κακίας ἐσκοτισμένης. κάλλος γὰρ ἐκείνου τὸ ἀκήρατον καὶ φῶς τὸ ζωτικὸν ἀληθείᾳ διαλάμπον· κακία δὲ πᾶσα ὑπ᾿ ἀγνοίας διέψευσται καὶ ὑπὸ αἴσχους διέστραπται. ταῦτ᾿ οὖν θέλε καὶ αἰτοῦ τὸν θεὸν ἃ θέλει τε καὶ ἔστιν αὐτός, εὖ ἐκεῖνο γινώσκουσα ὡς ἐφ᾿ ὅσον τις τὸ σῶμα ποθεῖ καὶ τὰ τοῦ σώματος σύμφυλα, ἐπὶ τοσοῦτον ἀγνοεῖ τὸν θεὸν καὶ τῆς ἐκείνου ἐνοράσεως ἑαυτὸν ἀπεσκότισε, κἂν παρὰ πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις ὡς θεὸς δοξάζηται. σοφὸς δὲ ἄνθρωπος ὀλίγοις γινωσκόμενος, εἰ δὲ βούλει, καὶ ὑπὸ πάντων ἀγνοούμενος, γινώσκεται ὑπὸ θεοῦ. ἑπέσθω τοίνυν ὁ μὲν νοῦς τῷ θεῷ, ἐνοπτριζόμενος τῇ ὁμοιώσει θεοῦ τῷ δὲ νῷ ἡ ψυχή· τῇ δ᾿ αὖ ψυχῇ ὑπηρετείτω τὸ σῶμα, εἰς ὅσον οἷόν τε, καθαρᾷ καθαρόν. ἀπὸ γὰρ τῶν παθῶν ταύτης μιαινόμενον εἰς αὐτὴν πάλιν ἐπαναστρέφεται τὰ μιάσματα.

14Tanrıyı seven psykhē'ye ve tanrıyı seven nous'a, saf bir beden içinde, onlarla uyumlu eylem ve söz eşlik etsin. Rastgele söz atmaktansa rastgele taş atmayı, aldatarak kazanmaktansa doğruyu söyleyip yenilmeyi tercih et; çünkü aldatarak kazanan karakterce yenilmiştir. Yalan sözler kötülüğün tanığıdır. Aynı kişinin hem tanrıyı hem hazzı hem bedeni sevmesi imkânsızdır. Çünkü hazzı seven bedeni de sever; bedeni seven mutlaka parayı da sever; parayı seven zorunlu olarak adaletsizdir; adaletsiz olan da tanrıya ve atalarına karşı saygısız, başkalarına karşı kanun tanımazdır. Öyle ki yüzlerce kurban kesse ve tapınakları sayısız adakla süslese bile dinsiz ve tanrısızdır, prohairesis'iyle de tapınak soyguncusudur. Bu yüzden bedeni seven herkesten, tanrısız ve murdar biri olarak yüz çevirmek gerekir.

14

τῇ δὲ ψυχῇ τῇ θεοφιλεῖ καὶ τῷ θεοφιλεῖ νῷ ἐν τῷ καθαρῷ σώματι ἔστωσαν καὶ πρᾶξις ἀκόλουθος καὶ λόγος, αἱρετωτέρου σοι ὄντος λίθον εἰκῆ βαλεῖν ἢ λόγον, καὶ τὸ ἡττᾶσθαι τἀληθῆ λέγοντα ἢ νικᾶν ἀπατῶντα· τὸ γὰρ νικῆσαν ἀπάτῃ ἐν τῷ ἤθει ἥττηται. μάρτυρες δὲ κακῶν ψευδεῖς λόγοι. ἀδύνατον τὸν αὐτὸν φιλόθεόν τε εἶναι καὶ φιλήδονον καὶ φιλοσώματον. ὁ γὰρ φιλήδονος καὶ φιλοσώματος, ὁ δὲ φιλοσώματος πάντως καὶ φιλοχρήματος, ὁ δὲ φιλοχρήματος ἐξ ἀνάγκης ἄδικος, ὁ δὲ ἄδικος καὶ εἰς θεὸν καὶ εἰς πατέρας ἀνόσιος καὶ εἰς τούς ἄλλους παράνομος. ὥστε κἂν ἑκατόμβας θύῃ καὶ μυρίοις ἀναθήμασι τούς νεὼς ἀγάλλῃ, ἀσεβής ἐστι καὶ ἄθεος καὶ τῇ προαιρέσει ἱερόσυλος. δι᾿ ὃ καὶ πάντα φιλοσώματον ὡς ἄθεον καὶ μιαρὸν ἐκτρέπεσθαι χρή.

15Kanaatlerinden yararlanmayacağın biriyle ne hayatını ne de tanrı hakkındaki sözünü paylaş. Kanaatlerle bozulmuş kimselere tanrı hakkında konuşmak güvenli değildir; çünkü böylelerinin yanında tanrı hakkında doğruyu söylemek de yalan söylemek de aynı tehlikeyi taşır. Saygısız işlerden arınmamış birinin tanrı hakkında konuşması yakışık almaz; tanrı hakkındaki sözü böylelerinin kulağına atan kişinin onu kirletmediğini sanması da yakışık almaz. Tanrı hakkındaki söz, tanrının huzurundaymış gibi dinlenmeli ve söylenmelidir. Öyleyse tanrı hakkındaki sözden önce tanrıyı sevindiren işler gelsin; kalabalığın önünde de onun hakkındaki söz susturulsun; çünkü teoloji, psykhē'nin boş şöhret düşkünlüğüyle hiç bağdaşmaz. Tanrı hakkında rastgele söz söylemektense susmayı daha iyi bil. Tanrıya layık olmayan hiçbir şeyi söylememek, yapmamak, hatta bilmeye bile değer bulmamak seni tanrıya layık kılar. Tanrıya layık insan ise bir tanrı olabilir.

15

καὶ οὗ ταῖς δόξαις οὐκ ἂν χρήσαιο, τούτῳ μήτε βίου μήτε λόγου τοῦ περὶ θεοῦ κοινώνει. λόγον γὰρ περὶ θεοῦ τοῖς ὑπὸ δόξης διεφθαρμένοις λέγειν οὐκ ἀσφαλές· καὶ γὰρ καὶ τἀληθῆ λέγειν ἐπὶ τούτων περὶ θεοῦ καὶ τὰ ψευδῆ κίνδυνον ἴσον φέρει. οὔτε αὐτόν τινα προσῆκεν ἀνοσίων ἔργων μὴ καθαρεύοντα φθέγγεσθαι περὶ θεοῦ, οὔτε εἰς τοιούτων ἀκοὰς ἐμβάλλοντα τὸν περὶ θεοῦ λόγον οἴεσθαι μή μιαίνειν· ἀλλ᾿ ἀκροᾶσθαι καὶ λέγειν τὸν περὶ θεοῦ λόγον ὡς ἐπὶ θεοῦ. προηγείσθω οὖν τοῦ περὶ θεοῦ λόγου τὰ θεοφιλῆ ἔργα, καὶ σιγάσθω ὁ περὶ αὐτοῦ λόγος ἐπὶ πλήθους· ἀνοικειοτάτη γὰρ θεολογία κενοδοξίᾳ ψυχῆς. νόμιζε αἱρετώτερον εἶναι σιγᾶν ἢ λόγον εἰκῆ προέσθαι περὶ θεοῦ. ἀξίαν σε ποιήσει θεοῦ τὸ μηδὲν ἀνάξιον θεοῦ μήτε λέγειν μήτε πράττειν μήτε πάντως εἰδέναι ἀξιοῦν. ὁ δὲ ἄξιος ἄνθρωπος θεοῦ θεὸς ἂν εἴη.

16Tanrıya en iyi saygıyı, kendi zihnini tanrıya benzettiğinde göstermiş olursun. Bu benzeyiş de yalnızca aretē ile olur; çünkü psykhē'yi yukarıya, akrabası olana doğru çeken yalnızca aretē'dir. Tanrıdan sonra aretē'den başka büyük bir şey yoktur; tanrı ise aretē'den büyüktür. Tanrı güzel işler yapan insanı sağlamlaştırır; kötü işlerin önderi ise kötü bir daimōn'dur. Bu yüzden kötü psykhē tanrıdan kaçar, tanrının inayetinin var olmasını istemez ve her kötüyü cezalandıran tanrısal kanundan büsbütün uzaklaşır. Bilgenin psykhē'si ise tanrıyla uyum içindedir, tanrıyı her zaman görür, tanrıyla her zaman birliktedir. Yöneten yönetilenden hoşnutsa, tanrı da bilgeyle ilgilenir ve onu kollar; bilge de tanrının vesayeti altında olduğu için mesuttur. Tanrının katında değerli olan bilgenin dili değil, işleridir. Çünkü bilge insan susarken bile tanrıya saygı gösterir; cahil insan ise dua ederken ve kurban keserken bile tanrısal olanı kirletir. Demek ki tek rahip bilgedir; tanrının sevdiği de, dua etmeyi bilen de yalnızca odur.

16

καὶ τιμήσεις μὲν ἄριστα τὸν θεόν, ὅταν τῷ θεῷ τὴν σαυτῆς διάνοιαν ὁμοιώσῃς· ἡ δὲ ὁμοίωσις ἔσται διὰ μόνης ἀρετῆς· μόνη γὰρ ἀρετὴ τὴν ψυχὴν ἄνω ἕλκει καὶ πρὸς τὸ συγγενές. καὶ μέγα οὐδὲν ἄλλο μετὰ θεὸν ἢ ἀρετή. μείζων ἀρετῆς θεός· θεὸς δὲ ἄνθρωπον βεβαιοῖ πράσσοντα καλά· κακῶν δὲ πράξεων ·κακὸς δαίμων ἡγεμών. ψυχὴ οὖν πονηρὰ φεύγει μὲν θεόν, πρόνοιαν δὲ θεοῦ εἶναι οὐ βούλεται, νόμου τε θείου τοῦ πάντα φαῦλον κολάζοντος ἀποστατοῖ πάντως. ψυχὴ δὲ σοφοῦ ἁρμόζεται πρὸς θεόν, ἀεὶ θεὸν ὁρᾷ, σύνεστιν ἀεὶ θεῷ. εἰ δὲ χαίρει τῷ ἀρχομένῳ τὸ ἄρχον, καὶ θεὸς σοφοῦ κήδεται καὶ προνοεῖ· καὶ διὰ τοῦτο μακάριος ὁ σοφός, ὅτι ἐπιτροπεύεται ὑπὸ θεοῦ. οὐχ ἡ γλῶττα τοῦ σοφοῦ τίμιον παρὰ θεῷ, ἀλλὰ τὰ ἔργα. σοφὸς γὰρ ἀνὴρ καὶ σιγῶν τὸν θεὸν τιμᾷ· ἄνθρωπος δὲ ἀμαθὴς καὶ εὐχόμενος καὶ θύων μιαίνει τὸ θεῖον. μόνος οὖν ἱερεὺς ὁ σοφός, μόνος θεοφιλής, μόνος εἰδὼς εὔξασθαι.

17Bilgelikle uğraşan, tanrı hakkındaki epistēmē ile uğraşır; bunu durmadan yakarıp kurban keserek değil, tanrıya karşı saygısını işleriyle göstererek yapar. Çünkü kimse insanların kanaatleriyle ya da sofistlerin boş lafları sayesinde tanrının hoşnut kalacağı biri olamaz. İnsan kendini tanrının hoşnut kalacağı biri yapan da, kendi hâlini ölümsüzlükle birlikte olan mesut varlığa benzeterek kendini tanrılaştıran da kendisidir. Kendini dinsiz ve tanrının hoşnut kalmayacağı biri yapan da yine kendisidir; bu kötülüğü ona tanrı yapmaz —çünkü tanrısal olan yalnızca iyilik eder—, başka şeylerin yanında tanrı hakkındaki kötü kanaati yüzünden kendisi yapar. Tanrıların heykellerine özen göstermeyen kişi, çoğunluğun kanaatlerini tanrıya yakıştıran kişi kadar dinsiz değildir. Sen ise tanrı hakkında, ne onun saadeti ne de ölümsüzlüğü konusunda, ona layık olmayan hiçbir şey düşünme.

17

καὶ ὁ σοφίαν ἀσκῶν ἐπιστήμην ἀσκεῖ τὴν περὶ θεοῦ, οὐ λιτανεύων ἀεὶ καὶ θύων, διὰ δὲ τῶν ἔργων τὴν πρὸς θεὸν ἀσκῶν εὐσέβειαν. θεῷ γὰρ εὐάρεστος οὔτε δόξαις ἀνθρώπων οὔτε σοφιστῶν κεναῖς φωναῖς γένοιτ᾿ ἄν τις· αὐτὸς δὲ ἑαυτὸν καὶ εὐάρεστον ποιεῖ θεῷ καὶ ἐκθεοῖ τῇ τῆς ἰδίας διαθέσεως ὁμοιότητι τῷ μετὰ ἀφθαρσίας μακαρίῳ· καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν ἀσεβῆ καὶ δυσάρεστον ποιεῖ τῷ θεῷ, οὐχ ὑπὸ θεοῦ πάσχων κακῶς, ἀγαθοποιὸν γὰρ μόνον τὸ θεῖον, ἀλλ᾿ ὑφ᾿ ἑαυτοῦ διά τε ἄλλα καὶ τὴν περὶ θεοῦ κακὴν δόξαν. ἀσεβὴς οὐχ οὕτως ὁ τὰ ἀγάλματα τῶν θεῶν μὴ περιέπων ὡς ὁ τὰς τῶν πολλῶν δόξας τῷ θεῷ συνάπτων. σὺ δὲ μηδὲν ἀνάξιόν ποτε ὑπολάβῃς περὶ θεοῦ μήτε τῆς μακαριότητος αὐτοῦ μήτε τῆς ἀφθαρσίας.

18Çünkü dindarlığın en büyük meyvesi budur: tanrısal olana atalardan kalma usullere göre saygı göstermek. Ama onun buna ihtiyacı olduğu için değil; onun en çekinilesi ve mesut yüceliği bizi ona saygı göstermeye çağırdığı için. Tanrının sunakları, üzerlerinde ayin yapıldığında hiçbir zarar vermez; ihmal edildiklerinde de hiçbir fayda sağlamaz. Tanrıya, ona ihtiyacı varmış gibi saygı gösteren kişi, farkına varmadan kendini tanrıdan üstün saymış olur. Demek ki tanrılar öfkelendikleri için değil, tanınmadıkları için zarar verirler. Öfke tanrılara yabancıdır; çünkü öfke istenmeyen şeyler karşısında duyulur, tanrı için ise istenmeyen hiçbir şey yoktur. O hâlde tanrısal olanı insanların yanlış kanaatleriyle kirletme. Böylece her bakımdan mesut olan ve ölümsüzlüğünden her zararın uzaklaştırıldığı o varlığa hiçbir zarar vermezsin; ama en büyük ve en asıl şeyleri ayırt etmek bakımından kendini kör edersin.

18

οὗτος γὰρ μέγιστος καρπὸς εὐσεβείας ἢ τιμᾶν τὸ θεῖον κατὰ τὰ πάτρια, οὐχ ὡς ἐκείνου προσδεομένου, ἀλλ᾿ ἀπὸ τῆς ἐκείνου εὐλαβεστάτης καὶ μακαρίας σεμνότητος εἰς τὸ σέβας αὐτοῦ ἐκκαλουμένου. βωμοὶ δὲ θεοῦ ἱερουργούμενοι μὲν οὐδὲν βλάπτουσιν, ἀμελούμενοι δὲ οὐδὲν ὠφελοῦσιν. ὅστις δὲ τιμᾷ τὸν θεὸν ὡς προσδεόμενον, οὗτος λέληθεν ἑαυτὸν δοξάζων τοῦ θεοῦ κρείττων εἶναι. οὐ χολωθέντες οὖν οἱ θεοὶ βλάπτουσιν, ἀλλ᾿ ἀγνοηθέντες· ὀργὴ γὰρ θεῶν ἀλλοτρία, ὅτι ἐπ᾿ ἀβουλήτοις μὲν ἡ ὀργή, θεῷ δὲ οὐδὲν ἀβούλητον. μὴ τοίνυν μίαινε τὸ θεῖον ἀνθρωπίναις ψευδοδοξίαις· οὔτε γὰρ ἐκεῖνο βλάψεις τό γε μακάριον διὰ παντὸς καὶ οὗ πᾶσα βλάβη τῆς ἀφθαρσίας ἐξελήλαται, σαυτὴν δὲ τυφλώσεις πρὸς τὴν τῶν μεγίστων καὶ κυριωτάτων διάγνωσιν.

19Bunları söylerken sana tanrıya saygı göstermeyi buyurduğumu sanma. Bunu buyuran kişi, sanki bu konuda tereddüde yer varmış gibi davrandığı için gülünç olur. Tanrı hakkında bir şey yaptığımız ya da düşündüğümüz için ona doğru biçimde saygı göstermiş olmayız. Ne gözyaşları ve yakarışlar tanrıyı döndürür, ne kurbanlar tanrıyı onurlandırır, ne de bir yığın adak tanrıyı süsler; insanı tanrıya bağlayan, sağlam biçimde yerleşmiş, tanrıyla dolu bir düşüncedir. Çünkü benzerin benzere gitmesi zorunludur. Akılsızların kestiği kurbanlar ateşe yemdir; onların adakları da tapınak soyguncularının taşkınlıklarına harçlıktır. Senin için ise, dediğimiz gibi, tanrının tapınağı içindeki nous olsun. Onu tanrıyı ağırlamaya elverişli olacak biçimde hazırlamalı ve süslemeli. Bu süs, birkaç günlük bir şey olmasın; konuk ağırlamaktan sonra yeniden kahkahalar, akılsızlıklar ve kötü daimōn'un barınağı gelmesin.

19

σὺ δὲ ταῦτα λέγειν με ἡγοῦ οὐ παραγγέλλοντα σέβειν θεόν· γελοῖος γὰρ ὁ τοῦτο παραγγέλλων ὡς ἐπιδιστάζειν ἐνόντος περὶ τούτου· καὶ οὐχ ὅτι τινὰ ποιοῦντες ἢ δοξάζοντες περὶ θεοῦ καλῶς τοῦτον σέβομεν. οὔτε δάκρυα καὶ ἱκετεῖαι θεὸν ἐπιστρέφουσιν οὔτε θυμπόλια θεὸν τιμῶσιν οὔτε ἀναθημάτων πλῆθος κοσμοῦσι θεόν, ἀλλὰ τὸ ἔνθεον φρόνημα καλῶς ἡδρασμένον συνάπτει θεῷ. χωρεῖν γὰρ ἀνάγκη τὸ ὅμοιον πρὸς τὸ ὅμοιον. θυηπολία δὲ ἀφρόνων πυρὸς τροφὴ καὶ τὰ παρὰ τούτων ἀναθήματα ἱεροσύλοις χορηγία τῶν ἀκολασιῶν. σοὶ δέ, ὥσπερ εἴρηται, νεὼς μὲν ἔστω τοῦ θεοῦ ὁ ἐν σοὶ νοῦς. παρασκευαστέον δὲ αὐτὸν καὶ κοσμητέον εἰς καταδοχὴν τοῦ θεοῦ ἐπιτήδειον. μηδὲ ἐφήμερος ὁ κόσμος ἔστω καὶ τὰ τῆς παραδοχῆς καὶ πάλιν γέλωτες καὶ ἀφροσύναι καὶ τὸ χώρημα τοῦ πονηροῦ δαίμονος.

20Eğer psykhē'nin nerede dolaşırsa ve bedeni nerede faaliyete geçirirse geçirsin, bütün kararlarında ve eylemlerinde tanrının denetçi olarak yanı başında durduğunu her zaman hatırlarsan, hiçbir şeyi gözden kaçırmayan bu seyirciden utanırsın ve tanrıyı hayat arkadaşın edinirsin. Öyleyse ağzın başka bir işle ilgili bir şey konuşurken bile, düşüncen de niyetin de tanrıya dönük olsun. Böylece sözün de tanrısal olur; tanrının hakikat ışığıyla aydınlanır ve daha kolay ilerler. Çünkü tanrıyı bilmek sözü kısaltır.

20

ἐὰν οὖν ἀεὶ μνημονεύῃς ὅτι ὅπου ἂν ἡ ψυχή σου περιπατῇ καὶ τὸ σῶμα ἐνεργὸν ἀποτελῇ, θεὸς παρέστηκεν ἔφορος ἐν πάσαις σου ταῖς βουλαῖς καὶ ταῖς πράξεσιν, αἰδεσθήσῃ μὲν τοῦ θεωροῦ τὸ ἄληστον, ἕξεις δὲ τὸν θεὸν σύνοικον. κἂν τὸ στόμα οὖν σου πρόφασίν τινα πράγματος ἄλλου του διαλέγηται, μετὰ τῆς γνώμης τὸ φρόνημα τετράφθω πρὸς τὸν θεόν. οὕτως γάρ σοι καὶ ὁ λόγος ἔνθεος ἔσται διὰ φωτὸς τοῦ θεοῦ τῆς ἀληθείας λαμπρυνόμενος καὶ ῥᾷον προχωρῶν. θεοῦ γὰρ γνῶσις ποιεῖ βραχύν λόγον.

21Tanrının unutulduğu her yerde ise kötü daimōn'un içinde yaşaması zorunludur; çünkü psykhē, öğrendiğin gibi, ya tanrıların ya da daimōn'ların barınağıdır. Tanrılar onunla birlikteyse hem sözleriyle hem işleriyle iyilik eder; kötü bir konuğu kabul etmiş olan psykhē ise her şeyi kötülükle yapar. Kötülüklerden hoşlanan ve kötülük yapan bir insan gördüğünde bil ki o, gönlünde tanrıyı inkâr etmiştir ve kötü bir daimōn'un barınağı olmuştur. Tanrının var olduğuna ve her şeyi yönettiğine inananlar ise bilgileri ve sağlam inançları sayesinde şu ödülü kazanmışlardır: Her şeyin tanrı tarafından inayetle kollandığını, yapılanları gözeten melekler, tanrısal ve iyi daimōn'lar bulunduğunu ve onlardan hiçbir şeyin gizlenemeyeceğini öğrenmişlerdir. Bunun böyle olduğuna inandıkları için tanrıların kaçınılmaz gözetimini gözlerinin önünde tutarak hayatta yanılmaktan sakınırlar; erdemli bir hayat edinince de tanrıları öğrenir, onları tanıdıkları gibi tanrılar tarafından da tanınırlar.

21

ὅπου δ᾿ ἂν λήθη παρεισέλθῃ θεοῦ, τὸν κακὸν δαίμονα ἀνάγκη ἐν σοὶ οἰκεῖν· χώρημα γὰρ ἡ ψυχή, ὥσπερ μεμάθηκας, ἢ θεῶν ἢ δαιμόνων. καὶ θεῶν μὲν συνόντων πράξει τὰ ἀγαθὰ καὶ διὰ τῶν λόγων καὶ διὰ τῶν ἔργων· ὑποδεξαμένη δὲ ψυχὴ τὸν κακὸν σύνοικον διὰ πονηρίας πάντα ἐνεργεῖ. ὅταν οὖν ἴδῃς ἅνθρωπον τοῖς κακοῖς χαίροντα καὶ δρῶντα, γίνωσκε τοῦτον ἠρνῆσθαι μὲν τὸν θεὸν ἐν τῇ γνώμῃ, πονηροῦ δὲ δαίμονος ὄντα ἐνδιαίτημα. θεὸν οἱ μὲν εἶναι νομίζοντες καὶ διοικεῖν ἅπαντα τοῦτο γέρας ἐκτήσαντο διὰ τῆς γνώσεως καὶ τῆς βεβαίας πίστεως, τὸ μεμα- θηκέναι ὅτι ὑπὸ θεοῦ προνοεῖται πάντα καὶ εἰσὶν ἄγγελοι θεῖοί τε καὶ ἀγαθοὶ δαίμονες ἐπόπται τῶν πραττομένων, οὓς καὶ λαθεῖν ἀμήχανον. καὶ δὴ τοῦτο οὕτως ἔχειν πεπεισμένοι φυλάττονται μὲν μὴ διαπίπτειν τοῖς κατὰ τὸν βίον, πρὸ ὄψεως ἔχοντες τὴν τῶν θεῶν ἀναπόδραστον ἐφόρασιν· εὐγνώμονα δὲ βίον κτησάμενοι μανθάνουσι θεούς γινώσκονταί τε γινωσκομένοις θεοῖς.

22Ne tanrıların var olduğuna ne de evrenin tanrının inayetiyle yönetildiğine inananlar ise adaletin cezasına uğramışlardır: Ne kendileri ne de başkaları için tanrıların var olduğuna ve her şeyin akılsız bir sürüklenişle yönetilmediğine inanabilirler. Kendilerini anlatılmaz bir tehlikeye attıkları için hayattaki işlere, kolayca yanılabilen akılsız bir hevesle girişirler; tanrılar hakkındaki inancı ortadan kaldırmaya çalışarak caiz olmayan her şeyi yaparlar. Bunlar cahillikleri ve inançsızlıkları yüzünden tanrıları kavrayamazlar; ama kendileri ne tanrılardan ne de tanrıların yoldaşı Dike'den kaçabilir ya da gizlenebilirler. Bedbaht ve başıboş bir hayat seçtikleri için, tanrıları tanımadıkları hâlde tanrılar ve tanrılardan gelen adalet tarafından tanınırlar.

22

οἱ δὲ μήτε εἶναι θεούς πιστεύσαντες μήτε προνοίᾳ θεοῦ διοικεῖσθαι τὰ ὅλα, δίκης κόλασιν πεπόνθασι τὸ μήτε ἑαυτοῖς πιστεύειν μήθ᾿ ἑτέροις ὅτι θεοὶ εἰσὶ καὶ οὐκ ἀλόγῳ φορᾷ διοικεῖται τὰ πάντα. εἰς κίνδυνον οὖν ἄφατον ἑαυτούς ἐμβαλόντες ἀλόγῳ ὁρμῇ καὶ εὐδιαπτώτῳ τοῖς κατὰ τὸν βίον ἐπιτίθενται καὶ πάντα δρῶσιν ἃ μὴ θέμις, ἀναιρεῖν πειρώμενοι τὴν περὶ θεοὺς ὑπόληψιν. καὶ δὴ τούτους μὲν ἀγνοίας ἕνεκα καὶ ἀπιστίας θεοὶ διαφεύγουσιν· αὐτοὶ δὲ θεοὺς καὶ τὴν ὀπαδὸν τῶν θεῶν Δίκην οὔτε φυγεῖν οὔτε λαθεῖν δύνανται· βίον δὲ κακοδαίμονα καὶ πλανήτην ἑλόμενοι ἀγνοοῦντες θεούς γινώσκονται θεοῖς καὶ τῇ δίκῃ τῇ παρὰ θεῶν.

23Tanrılara saygı gösterdiklerini sansalar ve tanrıların var olduğuna inansalar bile, aretē'yi ve bilgeliği ihmal ediyorlarsa tanrıları inkâr etmiş ve onlara saygısızlık etmiş olurlar. Çünkü ne doğru yaşamadan akılsızca inanmak insanı tanrıya ulaştırır, ne de tanrısal olanın nasıl saygı görmekten hoşlandığını öğrenmeden ona saygı göstermek dindarlıktır. Tanrısal olanın sunulan içkilerden ya da kurbanlardan hoşlandığına inanılırsa, aynı talihe sahip olmayan herkesin aynı karşılığı istemesi adil olmaz. Ama bunlardan hoşlanmıyor da yalnızca zihnin arınmışlığından hoşlanıyorsa —ki bu, prohairesis'le herkesin sahip olabileceği bir şeydir—, bu nasıl adil olmaz? Tanrısal olan her iki yoldan gösterilen hürmetten de hoşlanıyorsa, ona kurbanlarla gücümüz yettiğince, zihnimizle ise gücümüzün de ötesinde saygı göstermeliyiz. Tanrıya dua etmek kötü değildir; ama nankörlük en büyük kötülüktür.

23

κἂν θεούς τιμὰν οἴωνται καὶ πεπεῖσθαι εἶναι θεούς, ἀρετῆς δὲ ἀμελῶσι καὶ σοφίας, ἤρνηνται θεοὺς καὶ ἀτιμάζουσιν. οὔτε γὰρ ἄλογος πίστις δίχα τοῦ ὀρθῶς ζῆν ἐπιτυχὴς θεοῦ, οὔτε μὴν τὸ τιμᾶν θεοσεβὲς ἄνευ τοῦ μεμαθηκέναι ὅτῳ τρόπῳ χαίρει τὸ θεῖον τιμώμενον. εἰ μὲν γὰρ προχοαῖς ἢ θυηλαῖς τερπόμενον πείθεται, οὐκ ἂν εἴη δίκαιον τῷ τὴν ἴσην πάντας ἀμοιβὴν αἰτεῖν μὴ τὴν ἴσην λαχόντας τύχην. εἰ δὲ τούτων οὐδὲν ἧττον, μόνῳ δὲ ἥδεται τῷ καθαρεύειν τὴν διάνοιαν, ὃ δὴ δυνατὸν ἐκ προαιρέσεως παντί τῳ προσεῖναι, πῶς οὐκ ἂν εἴη δίκαιον; εἰ δὲ ἐξ ἀμφοῖν τὸ θεῖον θεραπευόμενον ἥδεται, ἱερείοις μὲν κατὰ δύναμιν, διανοίᾳ δὲ ὑπὲρ δύναμιν αὐτὸ τιμητέον. εὔχεσθαι θεῷ οὐ κακόν, ὡς τὸ ἀχαριστεῖν πονηρότατον.

24İnsanın kötülüklerinin sebebi hiçbir tanrı değildir; onları seçen kişi kendi kötülüğünün sebebidir. Kötü işlerle birlikte yapılan dua kirlidir, bu yüzden tanrı onu kabul etmez; güzel işlerle birlikte yapılan dua ise hem temizdir hem kolayca kabul görür. Tanrı hakkında özellikle dört öğeye sıkı sıkıya tutunulsun: inanç, hakikat, aşk, umut. Önce, tek kurtuluşun tanrıya dönmek olduğuna inanmak gerekir. İnandıktan sonra onun hakkındaki hakikati bilmeye elden geldiğince çabalamak, bildikten sonra bilinene âşık olmak, âşık olduktan sonra da psykhē'yi hayat boyunca iyi umutlarla beslemek gerekir. Çünkü iyiler kötülerden iyi umutlarıyla üstündür. İşte tutunulması gereken öğeler bunlardır ve bu kadardır.

24

κακῶν ἀνθρώπῳ οὐδεὶς θεὸς αἴτιος, ἀλλὰ αὐτὸς ἑαυτῷ ὁ ἑλόμενος. εὐχὴ ἡ μὲν μετὰ φαύλων ἔργων ἀκάθαρτος καὶ διὰ τοῦτο ἀπρόσδεκτος ὑπὸ θεοῦ· ἡ δὲ μετὰ καλῶν ἔργων καθαρά τε ὁμοῦ καὶ εὐπρόσδεκτος· τέσσαρα στοιχεῖα μάλιστα κεκρατύνθω περὶ θεοῦ· πίστις, ἀλήθεια, ἔρως, ἐλπίς. πιστεῦσαι γὰρ δεῖ ὅτι μόνη σωτηρία ἡ πρὸς τὸν θεὸν ἐπιστροφή, καὶ πιστεύσαντα ὡς ἔνι μάλιστα σπουδάσαι τἀληθῆ γνῶναι περὶ αὐτοῦ, καὶ γνόντα ἐρασθῆναι τοῦ γνωσθέντος, ἐρασθέντα δὲ ἐλπίσιν ἀγαθαῖς τρέφειν τὴν ψυχὴν περὶ τοῦ βίου. ἐλπίσι γὰρ ἀγαθαῖς οἱ ἀγαθοὶ τῶν φαύλων ὑπερέχουσι. στοιχεῖα μὲν οὖν ταῦτα καὶ τοσαῦτα κεκρατύνθω.

25Şu üç kanun da birbirinden ayrılsın: biri tanrının kanunu, ikincisi ölümlü tabiatın kanunu, üçüncüsü de milletlere ve şehirlere göre konmuş kanun. Tabiatın kanunu bedenin ihtiyaçlarının ölçülerini belirler, bunlarda neyin zorunlu olduğunu gösterir ve boş yere, aşırılıktan ötürü peşine düşülen şeyleri açığa vurur. Konulmuş olan ve milletlere göre düzenlenen kanun ise, konulanlar üzerinde varılan uzlaşmayla, insanların birbirleriyle anlaşmaya dayanan ortaklığını sağlamlaştırır. Tanrısal kanun ise nous tarafından, kurtuluşları için akıllı psykhē'lere, onların kavramlarına göre konmuştur ve onlarda gerçekleşen şeylerin hakikati sayesinde bulunur. Tabiatın kanunu, bedene aşırı düşkünlükle bağlanmış kimselerce boş kanaatler yüzünden tanınmayıp çiğnenir; bedenin ve beden yüzünden olan şeylerin üstüne yükselenlerce de küçümsenip aşılır. Konulmuş kanun ise zamana tabidir: hâkim olanın kudretinin zorlamasına göre bir zaman bir şekilde, bir zaman başka şekilde yazılır; yakalananı cezaya götürür, ama gizli kalana da kimsenin prohairesis'ine de ulaşamaz.

25

τρεῖς δὲ νόμοι διακεκρίσθωσαν οἵδε· εἷς μὲν ὁ τοῦ θεοῦ, ἕτερος δὲ ὁ τῆς θνητῆς φύσεως, τρίτος δὲ ὁ θετὸς κατʼ ἔθνη καὶ πόλεις. ὁ μὲν οὖν τῆς φύσεως ἀφορίζων τὰ μέτρα τῶν χρειῶν τοῦ σώματος καὶ τὸ ἐν ταύταις δεικνὺς ἀναγκαῖον τὸ μάτην κὰκ περιττοῦ σπουδαζόμενον ἐλέγχει. ὁ δὲ θετός τε καὶ κατ᾿ ἔθνη διατεταγμένος κατὰ συνθήκην τὴν πρὸς ἀλλήλους κρατύνει κοινωνίαν διὰ τῆς πρὸς τὰ τεθέντα ὁμολογίας. ὁ δʼ αὖ θεῖος ὑπὸ μὲν τοῦ νοῦ σωτηρίας ἕνεκα ταῖς λογικαῖς ψυχαῖς κατὰ τὰς ἐννοίας διετάχθη, δι᾿ ἀληθείας δὲ τῶν ἐν αὐταῖς πεπραγμένων εὑρίσκεται. παραβαίνεται δὲ ὁ μὲν τῆς φύσεως κεναῖς δόξαις ἀγνοηθεὶς ὑπὸ τῶν τῇ ἄγαν φιλοσωματίᾳ προσκειμένων τῷ σώματι· ὑπερβαίνεται δὲ καταφρονούμένος ὑπὸ τῶν ὑπεράνω γινομένων τοῦ σώματος καὶ διὰ τὸ σῶμα. ὁ δὲ θετὸς καιρῷ μὲν ὑποτάττεται ἄλλοτε ἀλλοῖος γραφόμενος κατὰ τὸ βίαιον τῆς τοῦ κρατοῦντος δυναστείας, εἰς κόλασιν δὲ ἀπάγει τὸν ἁλόντα, οὔτε τοῦ λαθόντος οὔτε τῆς προαιρέσεως ἐφικέσθαι δυνάμενος ἑκάστου.

26Tanrısal kanun ise akılsızlık ve taşkınlık yüzünden kirlenmiş psykhē tarafından tanınmaz; hâllerden kurtulmuşluk ve phronēsis sayesinde ise parıl parıl görünür. Onu aşmak mümkün değildir, çünkü onun üstünde hiçbir şey yoktur; onu küçümsemek de mümkün değildir, çünkü onu küçümseyecek kişide parlaması mümkün değildir. Zamanın talihleriyle de değişmez; çünkü talihten üstündür, her türlü zorbalıktan güçlüdür. Onu yalnızca nous bilir: onu bir maden gibi kazıp araştırır, kendinde basılı olarak bulur ve ondan, adeta bedeni olan psykhē'ye besin sağlar. Çünkü akıllı psykhē'yi nous'un bedeni saymak gerekir. Nous onu besler; tanrısal kanunun hakikatinden onun içine basıp kazıdığı kavramları, kendindeki ışıkla yeniden tanınır hâle getirir. Kendisi de onun öğretmeni, kurtarıcısı, besleyicisi, bekçisi ve yukarı çıkaranı olur; hakikati sessizce söyler, tanrısal kanunu açıp sermesini sağlar. Psykhē de ona bakarak, ona yöneldiği anlarda, bu kanunun ezelden beri kendi içinde basılı olduğunu yeniden tanır.

26

ὁ δέ γε θεῖος ἀγνοεῖται μὲν ψυχῇ δι᾿ ἀφροσύνην καὶ ἀκολασίαν ἀκαθάρτῳ, ἐκλάμπει δὲ δι᾿ ἀπαθείας καὶ φρονήσεως. καὶ οὔτε ὑπερβῆναι τοῦτον δυνατόν, οὐδὲν γὰρ τούτου ὑπεράνω, οὔτ᾿ αὐτοῦ καταφρονῆσαι· οὐ γὰρ ἐκλάμψαι αὐτὸν οἷόν τε ἐν τῷ καταφρονεῖν αὐτοῦ μέλλοντι· οὔτε τύχαις καιρῶν τρέπεται, ὅτι κρείττων ἦν τῆς τύχης καὶ πάσης βίας πολυτρόπου ἰσχυρότερος. νοῦς δὲ αὐτὸν μόνος γινώσκει μεταλλεύων αὐτοῦ τὴν ἔρευναν καὶ τετυπωμένον ἐν αὑτῷ ἐξευρίσκει τροφήν τε ἀπʼ αὐτοῦ πορίζει τῇ ὥσπερ σώματι αὐτοῦ ψυχῇ. νοῦ γὰρ σῶμα ψυχὴν λογικὴν θετέον, ἣν τρέφει ὁ νοῦς τὰς ἐν αὐτῇ ἐννοίας, ἃς ἐνετύπωσε καὶ ἐνεχάραξεν ἐκ τῆς τοῦ θείου νόμου ἀληθείας, εἰς ἀναγνώρισιν ἄγων διὰ τοῦ παρ᾿ αὐτῷ φωτός· καὶ διδάσκαλος αὐτὸς γινόμενος καὶ σωτὴρ καὶ τροφεύς καὶ φύλαξ καὶ ἀναγωγός, κατὰ σιγῆς μὲν φθεγγόμενος τὴν ἀλήθειαν, τὸν δὲ θεῖον αὐτῆς ἐξελίττειν νόμον διδοὺς διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἐμβλέψεως ἐν ταῖς εἰς αὐτὸν ἐπιβολαῖς ἐν αὐτῇ τετυπωμένον ἐξ ἀιδίου ἐπιγινώσκει.

27Öyleyse önce tabiatın kanununu kavraman, oradan da tabiatın kanununu düzenlemiş olan tanrısal kanuna yükselmen gerekir. Bunlardan yola çıkarsan yazılı kanundan hiçbir şekilde çekinmezsin. Çünkü yazılı kanunlar ölçülü insanlar için konmuştur; onlar haksızlık etmesinler diye değil, onlara haksızlık edilmesin diye. Tabiatın zenginliğinin, gerçek bir filozofça, sınırı belirlenmiştir ve kolayca elde edilir; boş kanaatlerin zenginliği ise sınırsızdır ve zor elde edilir. Demek ki boş kanaatlere değil tabiata uyan kişi her bakımdan kendine yeter. Tabiata yeten şeye göre her edinç zenginliktir; sınırsız isteklere göre ise en büyük zenginlik bile yoksulluktur. Tabiatın gayesine göre zengin olup boş kanaatlere göre de zengin olan bir insan bulmak sık rastlanan bir şey değildir. Çünkü akılsızlardan hiçbiri sahip olduğu şeylerle yetinmez; daha çok sahip olmadığı şeyler yüzünden acı çeker. Ateşi olanlar hastalığın kötü huyundan ötürü nasıl hep susar ve kendilerine en zıt şeyleri arzularsa, psykhē'si kötü hâlde olanlar da öyle her şeye karşı hep yoksulluk içindedir ve oburluk yüzünden türlü türlü arzulara düşerler.

27

κατανοητέον οὖν πρῶτόν σοι τὸν τῆς φύσεως νόμον, ἀπὸ δὲ τούτου ἀναβατέον ἐπὶ τὸν θεῖον, ὃς καὶ τὸν τῆς φύσεως διέταξε νόμον· ἀφ᾿ ὧν ὁρμωμένη οὐδαμοῦ εὐλαβήσῃ τὸν ἔγγραφον. οἱ γὰρ ἔγγραφοι νόμοι χάριν τῶν μετρίων κεῖνται, οὐχ ὅπως μὴ ἀδικῶσιν, ἀλλʼ ὅπως μὴ ἀδικῶνται. ὁ τῆς φύσεως πλοῦτος ἀληθῶς φιλόσοφος ὥρισται καὶ ἔστιν εὐπόριστος, ὁ δὲ τῶν κενῶν δοξῶν ἀόριστός τε καὶ δυσπόριστος. ὁ οὖν τῇ φύσκ κατακολουθῶν καὶ μὴ ταῖς κεναῖς δόξαις ἐν πᾶσιν αὐτάρκης· πρὸς γὰρ τὸ τῇ φύσει ἀρκοῦν πᾶσα κτῆσίς ἐστι πλοῦτος, πρὸς δὲ τὰς ἀορίστους ὀρέξεις καὶ ὁ μέγιστος πλοῦτος ἐστίν. οὐ σπάνιόν γε εὑρεῖν ἄνθρωπον πρὸς τὸ τῆς φύσεως τέλος πλούσιον καὶ πρὸς τὰς κενὰς δόξας. οὐδεὶς γὰρ τῶν ἀφρόνων οἷς ἔχεί ἀρκεῖται, μᾶλλον δὲ οἷς οὐκ ἔχει ὀδυνᾶται. ὥσπερ οὖν οἱ πυρέσσοντες διὰ κακοήθειαν τῆς νόσου ἀεὶ διψῶσι καὶ τῶν ἐναντιωτάτων ἐπιθυμοῦσιν, οὕτω καὶ οἱ τὴν ψυχὴν κακῶς ἔχοντες διακειμένην πένονται πάντων ἀεὶ καὶ εἰς πολυτρόπους ἐπιθυμίας ὑπὸ λαιμαργίας ἐμπίπτουσιν.

28Bu yüzden tanrılar da yiyeceklerden ve cinsel ilişkiden uzak durarak arınmayı buyurmuşlardır; böylece dindarlığın peşinden gidenleri, kendilerinin kurduğu tabiatın istediğine yöneltmişlerdir; çünkü bu isteği aşan her şey murdar ve öldürücüdür. Çoğu insan sade bir yaşayıştan korkar ve bu korku yüzünden en çok zenginlik getiren işlere atılır. Zenginliğe kavuşan birçokları da kötülüklerden kurtuluş değil, daha büyük kötülüklerle bir değiş tokuş bulmuşlardır. Bu yüzden filozoflar, hiçbir şeyin zorunlu olmayanı iyi bilmek kadar zorunlu olmadığını, kendine yetmenin her şeyin en zengini olduğunu söyler ve hiçbir şeye ihtiyaç duymamayı yüce bir şey sayarlar. Bu yüzden zorunlu bir şeyi nasıl elde edeceğimize değil, elde edemediğimizde nasıl daha cesur olacağımıza çalışmamızı öğütlerler.

28

ἁγνεύειν οὖν καὶ οἱ θεοὶ δι᾿ ἀποχῆς βρωμάτων καὶ ἀφροδισίων προσέταξαν, εἰς τὸ τῆς φύσεως, ἣν αὐτοὶ συνἐστησαν, ἐπάγοντες βούλημα τούς εὐσέβειαν μετιόντας, ὡς ἅπαντος τοῦ παρὰ τὸ βούλημα πλεονάζοντος μιαροῦ καὶ θανασίμου. φοβούμενος γὰρ ὁ πολὺς τὸ λιτὸν τῆς διαίτης, διὰ τὸν φόβον ἐπὶ πράξεις πορεύεται τὰς μάλιστα πλοῦτον παρασκευαζούσας. καὶ πολλοὶ τοῦ πλούτου τυχόντες οὐ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν κακῶν εὗρον, ἀλλὰ μεταβολὴν μειζόνων. δι᾿ ὃ φασὶν οἱ φιλόσοφοι οὐδὲν οὕτως ἀναγκαῖον ὡς τὸ γινώσκειν καλῶς τὸ μὴ ἀναγκαῖον, πλουσιωτάτην δὲ εἶναι πάντων τὴν αὐτάρκειαν καὶ σεμνὸν τὸ μηδενὸς δεῖσθαι λαμβάνονται. δι᾿ ὃ καὶ μελετᾶν παρακελεύονται οὐχ ὅπως τι ποριστέον ἀναγκαῖον, ἀλλ᾿ ὅπως μᾶλλον θαρρήσομεν μὴ πορισθέντος.

29Büyük kötülüklerin sebebi diye eti suçlamayalım, sıkıntılarımızı da olayların üzerine atmayalım. Bunların sebeplerini daha çok psykhē'de arayalım; geçici şeylere duyulan her boş isteği ve umudu koparıp atalım ve bütünüyle kendimize ait olalım. Çünkü insan ya korku yüzünden bedbaht olur ya da sınırsız ve boş bir arzu yüzünden. Bunları dizginleyebilen kişi kendine mesut bir düşünüş kazandırabilir. Ne kadar çaresiz kalıyorsan, tabiatı unuttuğun için çaresiz kalıyorsun; çünkü kendine sınırsız korkular ve arzular yüklüyorsun. Altın bir yatağın ve pahalı bir sofran olup huzursuz olmaktansa, bir hasır döşeğin üzerinde yatıp gönlün rahat olsun, daha iyi. Vahşice çalışmakla mal yığılır, ama sefil bir hayat ortaya çıkar.

29

μηδὲ αἰτιώμεθα τὴν σάρκα ὡς τῶν μεγάλων κακῶν αἰτίαν μηδʼ εἰς τὰ πράγματα τρέπωμεν τὰς δυσφορίας, ἐν δὲ τῇ ψυχῇ τὰς τούτων αἰτίας μᾶλλον ζητῶμεν καὶ ἀπορρήξαντες πᾶσαν ματαίαν τῶν ἐφημέρων ὄρεξιν καὶ ἐλπίδα ὅλοι γενώμεθα ἑαυτῶν. ἢ γὰρ διὰ φόβον τις κακοδαιμονεῖ ἢ δι᾿ ἀόριστον καὶ κενὴν ἐπιθυμίαν· ἅ τις χαλινῶν δύναται τὸν μακάριον ἑαυτῷ περιποιῆσαι λογισμόν. ἐφʼ ὅσον δ᾿ ἂν ἀμηχανῇς, λήθῃ τῆς φύσεως ἀμηχανεῖς· αὑτῇ γὰρ ἀορίστους φόβους καὶ ἐπιθυμίας προσβάλλεις. κρεῖσσον δέ σοι θαρρεῖν ἐπὶ στιβάδος κατακειμένῃ ἢ ταράττεσθαι χρυσῆν ἐχούσῃ κλίνην καὶ πολυτελῆ τράπεζαν. ἐξ ἐργασίας θηριώδους οὐσίας μὲν πλῆθος σωρεύεται, βίος δὲ ταλαίπωρος συνίσταται.

30Et bağırdığında psykhē'nin de bağırmasını tabiata aykırı bir şey sayma. Etin sesi şudur: acıkmamak, susamamak, üşümemek. Bunlarda psykhē'yi engellemek zordur; ama kendine özgü yeterlilikle her gün ona buyruk veren tabiatı dinlememek tehlikelidir. Tabiat psykhē'ye şunları da öğretir: psykhē'yle ilgili olanlar dışındaki şeyleri daha önemsiz saymayı; talihin yaver gittiği zaman talihsizliğe düşebileceğini bilmeyi; talihin yüz çevirdiği zaman da talihin yaver gitmesinin ilgili olduğu şeyleri büyük bir şey saymamayı; talihten gelen iyilikleri telaşsızca kabul etmeyi, ondan gelen ve kötü görünen şeylere karşı ise hazır durmayı. Çoğunluğun iyi saydığı her şeyin geçici olduğunu, bilgeliğin ve epistēmē'nin ise talihle hiçbir ortaklığı bulunmadığını da öğretir.

30

ἀφυσιολόγητον μηδὲν ἡγοῦ βοώσης τῆς σαρκὸς βοᾶν τὴν ψυχήν. σαρκὸς δὲ φωνὴ μὴ πεινῆν, μὴ διψῆν, μὴ ῥιγοῦν. καὶ ταῦτα τὴν ψυχὴν χαλεπὸν μὲν κωλῦσαι, ἐπισφαλὲς δὲ παρακοῦσαι τῆς παραγγειλάσης φύσεως αὐτῇ διὰ τῆς προσφυοῦς αὐτῇ αὐταρκείας καθ᾿ ἡμέραν καὶ τὰ περὶ τῆς ψυχῆς μικρότερα διδάσκειν νομίζειν, καὶ εὐτυχοῦντας μὲν γινώσκειν ἀτυχεῖν, δυστυχοῦντας δὲ μὴ περὶ μέγα τίθεσθαι ὧν τὸ εὐτυχεῖν· καὶ δέχεσθαι μὲν ἀθορύβως τὰ παρὰ τῆς τύχης ἀγαθά, παρατετάχθαι δὲ πρὸς τὰ παρ᾿ αὐτῆς δοκοῦντα εἶναι κακά· καὶ ὡς ἐφήμερον μὲν πᾶν τὸ τῶν πολλῶν ἀγαθόν ἐστι, σοφία δὲ καὶ ἐπιστήμη οὐδαμῶς τύχης κοινωνεῖ.

31Asıl zahmet bu şeylerden yoksun kalmak değildir; asıl yapılması gereken, boş kanaatlerden doğan faydasız zahmetten kaçmaktır. Çünkü gerçek felsefeye duyulan aşkla her türlü çalkantılı ve zahmetli arzu çözülür gider. İnsanın hiçbir hâlini iyileştirmeyen filozofun sözü boştur. Bedenlerin hastalıklarını iyileştirmeyen hekimliğin hiçbir faydası olmadığı gibi, psykhē'nin hâlini dışarı atmayan felsefenin de faydası yoktur. İşte tabiatın kanunu bunları ve bunlara benzer şeyleri buyurur.

31

οὐκ ἀπορεῖν τούτων πόνος ἐστίν, ἀλλὰ φεύγειν μᾶλλον τὸν ἀνόνητον ἐκ τῶν κενῶν δοξῶν πόνον. ἔρωτι γὰρ φιλοσοφίας ἀληθινῆς πᾶσα ταραχώδης καὶ ἐπίπονος ἐπιθυμία ἐκλύεται. κενὸς ἐκείνου φιλοσόφου λόγος ὑφ᾿ οὗ μηδὲν πάθος ἀνθρώπου θεραπεύεται· ὥσπερ γὰρ ἰατρικῆς οὐδὲν ὄφελος ἣ μὴ τὰς νόσους τῶν σωμάτωνθεραπεύει, οὕτως οὐδὲ φιλοσοφίας, εἰ μὴ τὸ τῆς ψυχῆς ἐκβάλλει πάθος. ταῦτα μὲν οὖν καὶ τὰ πρὸς τούτοις ὅμοια ὁ τῆς φύσεως παραγγέλλει νόμος.

32Tanrısal kanun ise zihnin saf kesitinde haykırır: "Bedenin sana, ana karnında taşınan cenine eşin, filizlenen buğdaya sapın bağlı olduğu gibi bağlı olduğunu aklında tutmazsan kendini tanıyamazsın." Çünkü böyle düşünmeyen hiç kimse kendini tanımış değildir. Eş de buğdayın sapı da birlikte oluşur, ama olgunlaştıktan sonra ikisi de atılır. Bunun gibi, psykhē'ye bağlanmış olan beden de insanın bir parçası değildir. Eş, insan ana karnında oluşsun diye ona eklenip örülmüştür; beden de yeryüzünde var olsun diye ona koşulmuştur. İnsan ölümlü olana ne kadar dönerse, zihnini ölümsüzlüğün büyüklüğüne o kadar uyumsuz hâle getirir; bedene düşkünlüğünden ne kadar uzaklaşırsa, tanrısal olana da o ölçüde yaklaşır. Anlayışlı ve tanrının sevdiği insan, başkalarının beden için çektiği zahmetlerin hepsini psykhē için çekmeye çalışır; duyduklarını hatırlamayı yeterli saymaz, duyduklarının yardımıyla gerekli olan şeylere doğru koşmaya çalışır.

32

ὁ δὲ θεῖος ἐκβοᾷ ἐν καθαρῷ διανοίας τόμῳ· εἰ μὴ τὸ σῶμα οὕτω σοι συνηρτῆσθαι φυλάσσεις ὡς τοῖς ἐμβρύοις κυοφορουμένοις τὸ χορίον καὶ τῷ σίτῳ βλαστάνοντι τὴν καλάμην, οὐ γνώσῃ σεαυτήν. οὐδὲ γὰρ ἄλλος ὅστις μὴ οὕτω δοξάζει ἔγνω ἑαυτόν. ὥσπερ οὖν τὸ χορίον συγγενόμενον καὶ ἡ καλάμη τοῦ σίτου, τρυχωθέντα δὲ ῥίπτεται ἑκάτερα, οὕτω καὶ τὸ συναρτώμενον τῇ ψυχῇ παρείκῃ σῶμα οὐ μέρος ἀνθρώπου· ἀλλ᾿ ἵνα μὲν ἐν γαστρὶ γένηται, προσυφάνθη τὸ χορίον, ἵνα δὲ ἐπὶ γῆς γένηται, συνεζύγη τὸ σῶμα. ὅσῳ τις τέτραπται πρὸς τὸ θνητόν, τοσούτῳ τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ἀσύμμετρον παρασκευάζει πρὸς τὸ τῆς ἀφθαρσίας μέγεθος· καὶ ὅσῳ τῆς τοῦ σώματος προσπαθείας ἀφίσταται, τοσούτῳ μέτρῳ τῷ θείῳ πελάζει. ὁ συνετὸς ἀνὴρ καὶ θεοφιλὴς ὅσα οἱ ἄλλοι μοχθοῦσι τοῦ σώματος ἕνεκα, τοσαῦτα ὑπὲρ τῆς ψυχῆς σπουδάσεται πονῆσαι, οὐ τὸ μεμνῆσθαι ὧν ἤκουσεν αὔταρκες εἶναι νομίζων, τὸ δὲ ἀνατρέχειν εἰς ἃ δεῖ δι᾿ ὧν ἤκουσεν μελετῶν.

33Çıplak gönderilmiş olan, çıplak olarak gönderene seslenecektir. Çünkü tanrı yalnızca yabancı yüklerle yüklenmemiş olanı işitir; bozulmadan arınmış olanların da üstünde durur. Tabiatta bağlı olanın, onu bağlayanı bağlamasını, mesut bir hayat için büyük bir azık say. Çünkü tabiatın bizi sardığı bağlarla bağlandık: mide, cinsel organlar, gırtlak, bedenin öteki kısımları, bunların kullanımı ve verdiği zevkler, bunlar yüzünden duyulan korkular. Bunların büyüsünün üstüne çıkar ve kurulan tuzağın kapanından sakınırsak, bizi bağlayanı bağlamış oluruz. Öyleyse bedence erkek mi kadın mı olduğunla uğraşma; kendini kadın olarak görme, çünkü ben de sana öyle bir kişi olarak yaklaşmadım. Psykhē'nin kadınlaşan her yanından, sanki üstünde bir erkek bedeni taşıyormuşsun gibi kaç. Çünkü en mesut doğumlar bakire bir psykhē'den ve evlenmemiş bir nous'tan gelir; bozulmamış olanlardan bozulmaz şeyler doğar. Bedenin doğurduklarını ise bütün tanrılar murdar saymıştır.

33

γυμνὸς δὲ ἀποσταλεὶς γυμνητεύων καλέσει τὸν πέμψαντα. μόνου γὰρ τοῦ μὴ τοῖς ἀλλοτρίοις πεφορτισμένου ἐπήκοος ὁ θεός, καὶ τῶν καθαρῶν ἀπὸ τῆς φθορᾶς ὑπερκείμενος. μέγα ἡγο σοι ἐφόδιον εἰς βίον μακάριον τὸ δεδεμένον ἐν φύσει δῆσαι τὸν δήσαντα. ἐδέθημεν γὰρ φύσεως δεσμοῖς οἷς ἡμὰς περιέβαλε, κοιλίᾳ, μορίοις, λαιμῷ, τοῖς ἄλλοις μέρεσι τοῦ σώματος καὶ ταῖς δι᾿ αὐτῶν χρήσεσι καὶ ἡδυπαθείαις καὶ τοῖς ὑπὲρ τούτων φόβοις. ἐὰν οὖν τούτων τῆς γοητείας ὑπεράνω γενώμεθα καὶ τῆς ἐπιβουλῆς φυλαξώμεθα τὴν παγίδα, ἐδήσαμεν τὸν δήσαντα. μήτε οὖν εἰ ἄρρην εἶ μήτε εἰ θήλεια τὸ σῶμα πολυπραγμόνει, μηδὲ γυναῖκα ἴδῃς σαυτήν, ὅτι μηδ᾿ ἐγω σοι ὡς τοιαύτῃ προσέσχον. φεῦγε τῆς ψυχῆς πᾶν τὸ θηλυνόμενον, ὡς εἰ καὶ ἄρρενος εἶχες τὸ σῶμα περικείμενον. ἐκ παρθένου γὰρ ψυχῆς καὶ ᾐθέου νοῦ τὰ τικτόμενα μακαριώτατα· ἐξ ἀδιαφθόρων γὰρ τὰ ἄφθορα· ἃ δὲ τίκτει τὸ σῶμα, μιαρὸν πᾶσι τοῖς θεοῖς ἐνομίσθη.

34Demek ki bedene hükmetmek büyük bir terbiyedir. Bedenin kurtuluşu için çoğu zaman bazı uzuvları keserler; sen de psykhē'nin kurtuluşu için bütün bedeni kesip atmaya hazır ol. Uğruna yaşamak istediğin şeyler için ölmekten de çekinme. Öyleyse her hamlemize logos önderlik etsin; korkunç ve tanrısız efendileri bizden kovsun. Çünkü hâllere kul olmak tiranlara kul olmaktan daha ağırdır. Hâllerin boyunduruğu altındaki kimsenin özgür olması imkânsızdır; psykhē'nin ne kadar hâli varsa o kadar zalim efendisi vardır.

34

μεγάλη οὖν παιδεία ἄρχειν τοῦ σώματος. πολλάκις κόπτουσί τινα μέρη ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ σώματος· σὺ δ᾿ ἐπὶ σωτηρίᾳ τῆς ψυχῆς ἕτοιμος ἔσο τὸ ὅλον σῶμα ἀποκόπτειν. ὧν γὰρ ἕνεκα ζῆν ἐθέλεις, καὶ ἀποθανεῖν μὴ κατόκνει. ἡγείσθω τοίνυν πάσης ὁρμῆς ὁ λόγος ἐξορίζων τούς δεινοὺς δεσπότας καὶ ἀθέους ἀφ᾿ ἡμῶν· ὅτι καὶ χαλεπώτερον δουλεύειν πάθεσιν ἢ τυράννοις. ἀδύνατον δ᾿ εἶναι ἐλεύθερον τὸν ὑπὸ παθῶν κρατούμενον· ὅσα γὰρ πάθη ψυχῆς, τοσοῦτοι καὶ ὠμοὶ δεσπόται.

35Hizmetçilerine haksızlık etmemeye çalış; onları öfkeyle cezalandırma. Cezalandırmadan önce, onların yararına cezalandırdığına onları ikna et ve kendilerini savunmaları için onlara fırsat ver. Küstah olanları evine alma. İşlerin çoğunu kendin görmeye alış; çünkü insanın kendi işini kendi görmesi sade ve kolay bir şeydir. İnsanlar, tabiat başka bir şeye ihtiyaç duymadığına göre, uzuvlarının her birini tabiatın onu yarattığı iş için kullanmalıdır. Kendi uzuvlarını kullanmayıp başkalarınınkini aşırı kullananlar için yük iki katına çıkar ve uzuvları veren tabiata karşı nankörlük edilmiş olur. Uzuvlarını hiçbir zaman yalnızca haz için kullanma; çünkü nefsine hâkim olamadığı için psykhē'yi karartmaktansa ölmek çok daha iyidir . . . . tabiatın kötülüğünü içeriden düzelterek . . . . hizmetçilerin arasında daha iyi olanlara saygıdan pay ver. Çünkü haksızlık eden bir insanın tanrıya saygı göstermesi hiçbir şekilde mümkün değildir. İnsan sevgisini dindarlığının temeli say ve . . . .

35

οἰκέτας πειρῶ μὴ ἀδικεῖν μηδὲ ὀργιζομένη κολάσῃς· κολάζειν δὲ μέλλουσα πεῖθε πρότερον ὅτι ἐπὶ συμφέροντι κολάζεις, διδοῦσα αὐτοῖς καιρὸν ἀπολογίας. παραιτοῦ εἰς τὴν κτῆσιν τοὺς αὐθάδεις. τὰ πολλὰ ἄσκει αὐτουργεῖν· λιτὸν γὰρ καὶ εὔπορον τὸ τῆς αὐτουργίας, καὶ δεῖ ἑκάστῳ τῶν μερῶν πρὸς ὃ ἡ φύσις κατεσκεύασε χρῆσθαι τοὺς ἀνθρώπους, τῆς φύσεως ἄλλου μὴ δεομένης. τοῖς γὰρ μὴ χρωμένοις τοῖς ἰδίοις, καταχρωμένοις δὲ τοῖς ἄλλοις διπλοῦν τὸ φορτίον καὶ πρὸς τὴν δεδομένην τὰ μέρη φύσιν ἀχάριστον. ψιλῆς δὲ ἕνεκα ἡδονῆς μηδέποτε χρήσῃ τοῖς μερεσι πολλῷ γὰρ κρεῖττον τεθνάναι ἢ δι᾿ ἀκρασίαν τὴν ψυχὴν ἀμαυρῶσαι . . . . κακίαν ἐνδιορθουμένη τῆς φύσεως . . . . οἷα δὲ οἰκέταις κοινωνοῦσα τιμῆς μ ταδίδου τοῖς βελτίοσιν. οὐκ ἔσθʼ ὅπως γὰρ οὖν ἄνθρωπον ἀδικοῦντα σέβειν θεόν· ἀλλὰ κρηπὶς εὐσεβείας σοι νομιζέσθω ἡ φιλανθρωπία καὶ . . . .

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…