İçeriğe geç
Aristoteles'in Kategoriler'i Üzerine Soru-Cevaplı Şerh

Porphyrios · Aristoteles'in Kategoriler'i Üzerine Soru-Cevaplı Şerh

Etkileme ve Etkilenme Üzerine

s141Soru: Daha fazla tartışma gerektiriyor gibi görünen dört kategoriyi ele aldı; geri kalanlar hangileri?

Cevap: Etkileme ve etkilenme, vaziyet [keisthai], ne zaman, nerede ve sahip olma kategorileri.

Soru: Peki bu altısı tartışmaya elvermez mi?

Cevap: Bunlar da pek çok tartışmaya elverir; ama öğrenmeye yeni başlayanlar için Aristoteles'in burada yaptığı kadarını bilmek yeterlidir; böylece her basit ifadeyi bunlara bağlayabilirler. Etkileme ve etkilenme hakkında Oluş ve Bozuluş Üzerine'de yeterince durmuştur; zamanı bildiren "ne zaman" ve "nerede" hakkında Fizik Dersleri'nde, yer ve zamanı ele aldığı yerde; bunların hepsi hakkında da Metafizik'te. Burada ise etkilemenin ve yakmanın bir fiil, ısınmanın ve soğumanın bir hâl olduğu açık olduğundan, yalnızca etkilemenin de etkilenmenin de zıtlığa elverdiğini söylüyor. Isıtmanın soğutmaya, ısınmanın soğumaya, haz duymanın da acı duymaya zıt olduğu besbellidir.

Soru: Onlara yalnız zıtlık mı eşlik eder?

Cevap: Yalnız zıtlık değil, daha çok ve daha az da. Çünkü daha çok ya da daha az ısıtmaktan, aynı şekilde daha çok ya da daha az ısınmaktan, acı vermekten ve acı duymaktan söz ederiz; demek ki etkileme de etkilenme de daha az ya da daha çok olur.

Soru: Aristoteles etkileme ve etkilenme hakkında bu kadarını söyledi. Vaziyet hakkında sen ne dersin?

Cevap: Konumun bir şeye göre olanlardan olduğu daha önce gösterildi; vaziyette bulunmak ise artık bir şeye göre olanlardan değildir, türemiş adlıdır; çünkü başka bir kategoriye, vaziyet kategorisine aittir.

Soru: Ne demek istediğini daha açık söyle.

Cevap: Konum, bir şeyin konumu olduğu için bir şeye göre olanlardan olur; bu yüzden uzanış, ayakta duruş ve oturuş da birer konum olduklarından

s141

πηχθς, εἰ τόχοι, ποσόν, καθὸ δὲ πατὴρ ἢ θἱὸς τῶν πρός τι, καθὸ δὲ σώφρων ποιός, καὶ αὕτως εἰς τἀς ἄλλας κατηγορίας κατά τινας διαφορὰς ἀνάγεται. εἰ οὖν ἕν ὢv εὑρίσκεται Σωκράτης κατ' ἄλλο καὶ ἄλλο, τί ἄτοπον, εἰ καὶ ή ἕξις κατ’ ἄλλο μὲv ἄν ῥηθείη πρός τι, κατ’ ἄλλο δὲ ποιότης; Περὶ τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν] ’E. Ἀλλὰ τέτταρας μὲν ἤδη κατηγορίας διελήλυθεν, αἵπερ ἐδόκουν ἀπορίας δεῖσθαι πλείονος, αἱ λοιπαὶ δὲ τίνες εἰσίν; Α. Ἡ περὶ τοῦ ποιεῖν καὶ τοῦ πάσχειν ἥ τε τοῦ κεῖσθαι καὶ ἡ τοῦ ποτε και η του που και η TOU εχειν. ’E. Τί οὖν; αἱ ἕξ αὖται οὐκ ἐπιδέχονται λόγους; ’A. Καὶ αὗται πολλοὺς ἐπιδέχονται μέν, ἀλλὰ πρὸς ἀρχομένους μανθάνειν ἄρτι ἀπόχρη τὸ εἰδέναι, ὅσα ἐν <ἐν ἀρχῇ> ποιεῖ, ἵνα ἔχωσιν ἕκαστον τῶν ἁπλῶν εἰς ταύτας ἀνάγειν, ἐπεὶ μερί γε τοῦ ποιεῖν καὶ τοῦ πάσχειν ἱκανῶς ἐν Περὶ γενέσεως καὶ καὶ φθορᾶς ἐπραγματεύσατο, περὶ δὲ τοῦ ποτέ, ὅπερ χρόνον σημαίνει, καὶ περὶ τοῦ ποῦ ἐν τῇ φυσικῇ ἀκροάσει, ἔνθα περὶ τόπου καὶ χρόνου ἐπραγματεύσατο, καὶ περί πασῶν δὲ τούτων ἐν τοῖς Μετὰ τὰ φυσικά. νυνὶ δὲ δήλου ὄντος ὅτι τὸ μὲν ποιεῖν καὶ τὸ καίειν ἐνέργειαν δηλοῖ, τὸ δὲ θερμαίνεσθαι καὶ ψύχεσθαι πάθος, φησὶν ὅτι καὶ τὸ ποιεῖν καὶ τὸ πάσχειν τοῦ ἐναντίου ἐστὶν ἐπιδεκτικά. ἐναντίον γὰρ δήπου προφανῶς τὸ θερμαίνειν τοῦ ψύχειν καὶ τὸ θερμαίνεσθαι τοῦ ψύχεσθαι καὶ τὸ ἥδεσθαι τοῦ λυπεῖσθαι. ’E. Μόνη οὖν ἐναντιότης αὐτοῖς παρακολουθεῖ; ’A. Οὐ μόνη ἀλλὰ καὶ τὸ μᾶλλον καὶ ἦττον· λέγομεν γὰρ μᾶλλον θερμαίνειν καὶ ἦττον, óμοίως δὲ καὶ δερμαίνεσθαι μᾶλλον καὶ ἦττον καὶ λυπεῖν καὶ λυπεῖσθαι, ὡς εἶναι καὶ ποιεῖν ἦττον καὶ μᾶλλον καὶ πάσχειν ὁμοίως. ’E. Τοσαῦτα μὲν περὶ τοῦ ποιεῖν καὶ τοῦ πάσχειν εἴρηται ὑπὸ Αριστοτέλους. περὶ δὲ τοῦ κεῖσθαι τί ἄν εἴποις; ’A. Ὅτι ἡ μὲv θέσις τῶν πρός τι δέδεικται ἤδη, τὸ δὲ κεῖσθαι οὐκ ἔτι, ἀλλὰ παρώνυμον· ἄλλης γὰρ κατηγορίας, τῆς τοῦ κεῖσθαι. ’E. Σαφέστερον εἰπέ, ὅ τι ποτὲ λέγεις. ’A. Ἡ μὲν θέσις, ἐπεὶ τινός ἐστι θέσις, τῶν πρός τι ἄν εἴη· διὸ καὶ ἡ ἀνάκλισις καὶ ἡ στάσις καὶ ή καθέδρα θέσεις τινὲς οὖσαι πρός τι ἄν εἶεν

s142 bir şeye göre olanlardandır. Ama bunlardan türemiş adla söylenenler, yani uzanmak, ayakta durmak ve oturmak, bir şeye göre olanlardan olmaz; bunlar bir şeye göre değildir (bu yüzden konum da değildir), konumlardan türeyerek söylenirler. Böyle olunca da başka bir cinste, vaziyet cinsindedirler.

Soru: Geriye üç kategori daha kalıyor: ne zaman, nerede ve sahip olma. Aristoteles'in bunlar hakkında bir şey söylemediği açık; sen bunlar hakkında ne dersin?

Cevap: Şundan başka ne diyebilirim: bir şeye göre olan, öncelikle incelenen şeylerden değil de onların üzerine sonradan gelen, adeta bir filiz gibi biten şeylerden olduğu gibi, "ne zaman" ve "nerede" de altta yatan kemiyet ve keyfiyetin üzerine gelerek oluşur. Kemiyetten olan yer ve zaman olmasaydı ne "nerede" olurdu ne "ne zaman". Bununla birlikte zaman "ne zaman" değildir, yer de "nerede" değildir, "nerede" de yer değildir; önce yer bulunur, sonra … *[Metin burada kesilir.]*

s142

καὶ αὖται. τὰ δὲ ἀπò τούτων παρωνύμως λεγόμενα οὐκ ἄν εἴη πρός τι, λέγω δὲ τό τε ἀνακεῖσθαι καὶ τὸ ἐστάναι καὶ τὸ καθῆσθαι· ταῦτα γὰρ οὐκ ἔστιν πρός τι (διὸ οὐδὲ θέσεις εἰσίν), ἀλλὰ ἀπὸ τῶν θέσεων λεγόμενα. τοιαῦτα δὲ ὄντα καὶ ἐν ἑτέρῳ γένει ἐστίν, ἐν τῷ τοῦ κεῖσθαι. ’E. Ὑπολείπονται δὲ κατηγορίαι ἔτι τρεῖς· ἥ τε τοῦ ποτὲ καὶ ἡ τοῦ ποῦ καὶ ή τοῦ ἔχειν. καὶ ὅτι μὲv ὁ Ἀριστοτέλης οὐδὲν περὶ αὐτῶν εἴρηκεν, δῆλον· σὺ δὲ τἱ ἄν εἴποις περὶ τούτων; ’A. Τί ἄλλο ἢ ὅτι ὥσπερ τὸ πρός τι οὐκ ἔστι τῶν προηγουμένως θεωρουμένων πραγμάτων ἀλλὰ τῶν ἐπιγινομένων τούτοις, ὠς ἄν παραφυάδι ἐοικός, οὕτως ἐπὶ ὑποκειμένων τὸ ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν ἐπισυνίσταται τὸ ποτὲ καὶ τὸ ποῦ. τόπου γὰρ καὶ χρόνου μὴ ὄντος, ἅπερ ἐστὶ ποσά, οὺδὲ τὸ ποῦ οὐδὲ τὸ ποτὲ ἄν εἴη. οὐ μέντοι ἐστὶν ὁ χρόνος ποτέ, οὔτε μὴν ὁ τόπος ποῦ, οὐδὲ τὸ ποῦ τόπος, <ἀλλὰ> προϋπάρχοντος τόπου, ἔπειτα

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…