İçeriğe geç
Sofra Sohbetleri

Plutarkhos · Sofra Sohbetleri

IX. Kitap

9.0.1Sofra Sohbetleri'nin dokuzuncu kitabı, Sossius Senecio, Atina'da Musa şenliklerinde yapılan konuşmaları içerir; dokuz sayısı da en çok Musalara yakışır. Soruların sayısı alışılmış onu aşarsa şaşmamak gerekir. Musaların olan her şeyi Musalara vermeli, kutsal mallardan alır gibi hiçbir şey eksiltmemeliydi; çünkü onlara bunlardan daha çok ve daha güzelini borçluyuz.

9.0.1

τὸ ἔνατον τῶν Συμποσιακῶν, ὦ Σόσσιε Σενεκίων, περιέχει λόγους τοὺς Ἀθήνησιν ἐν τοῖς Μουσείοις γενομένους καὶ μάλιστα τὴν ἐννεάδα ταῖς Μούσαις προσήκειν. ὁ δʼ ἀριθμὸς; ἂν ὑπερβάλλῃ τὴν συνήθη δεκάδα τῶν ζητημάτων, οὐ θαυμαστέον ἔδει γὰρ πάντα ταῖς Μούσαις ἀποδοῦναι τὰ τῶν Μουσῶν καὶ μηδὲν ἀφελεῖν ὥσπερ ἀφʼ ἱερῶν, πλείονα καὶ καλλίονα τούτων ὀφείλοντας αὐταῖς. ### Bölüm 1 ### Περὶ στίχων εὐκαίρως ἀναπεφωνημένων καὶ ἀκαίρως.

9.1.11. Bölüm: Yerinde ve yersiz okunan dizeler üzerine

Atina'da strategos olan Ammonios, Diogeneion'da okuma yazma, geometri, retorik ve müzik öğrenen gençlerin sınavını yaptı, başarılı öğretmenleri de yemeğe çağırdı. Başka birçok edebiyat meraklısı ve dostlarının hemen hepsi de oradaydı. Akhilleus, yarışçılardan yalnız düello yapanları yemeğe çağırmıştı; dendiğine göre, silahlar içinde birbirlerine karşı öfke ve sertlik doğduysa bunu ortak ziyafete, ortak sofraya katılarak bırakmalarını istiyordu. Ammonios'ta ise tersi oldu: Öğretmenlerin yarışı ve çekişmesi kadehler başında daha da kızıştı, artık düzensiz, ölçüsüz sorular ve meydan okumalar başladı.

9.1.1

Ἀμμώνιος Ἀθήνησι στρατηγῶν ἀπόδειξιν ἔλαβεν ἐν τῷ Διογενείῳ τῶν γράμματα, καὶ γεωμετρίαν καὶ τὰ ῥητορικὰ καὶ μουσικὴν μανθανόντων, καὶ τοὺς; εὐδοκιμήσαντας τῶν διδασκάλων ἐπὶ δεῖπνον ἐκάλεσε. παρῆσαν δὲ καὶ τῶν ἄλλων φιλολόγων συχνοὶ καὶ πάντες ἐπιεικῶς οἱ συνήθεις. ὁ μὲν οὖν Ἀχιλλεὺς μόνοις τῶν ἀγωνισαμένων τοῖς μονομαχήσασι δεῖπνον κατήγγειλε, βουλόμενος; ὥς φασιν εἴ τις ἐν τοῖς ὅπλοις ὀργὴ πρὸς ἀλλήλους καὶ χαλεπότης γένοιτο, ταύτην ἀφεῖναι καὶ καταθέσθαι τοὺς ἄνδρας ἑστιάσεως κοινῆς καὶ τραπέζης μετασχόντας τῷ δʼ Ἀμμωνίῳ συνέβαινε τοὐναντίον ἀκμὴν γὰρ ἡ τῶν διδασκάλων ἅμιλλα καὶ φιλονεικία σφοδροτέραν ἔλαβεν ἐν ταῖς κύλιξι γενομένων· ἤδη δὲ καὶ προτάσεις καὶ προκλήσεις ἦσαν ἄκριτοι καὶ ἄτακτοι.

9.1.2Bu yüzden önce Eraton'a lir eşliğinde şarkı söylemesini buyurdu. O, İşler ve Günler'in başından "Meğer tek değilmiş Eris soyu" dizelerini söyleyince, vakte yakıştırdığı için onu övdü. Sonra dizelerin yerinde söylenmesi üzerine konuşma açtı; bunun yalnız hoşluğu değil, bazen büyük yararı da vardı. Hemen herkesin aklına rapsodos geldi: Ptolemaios'un düğününde, kral kız kardeşiyle evlenirken ve tuhaf, yasa dışı bir iş yaptığı düşünülürken, şu dizelerden başlamıştı:

Zeus, karısı ve kız kardeşi Hera'yı çağırdı.

Kral Demetrios'un yanında yemekten sonra şarkı söylemeye isteksiz olan adam da anıldı. Kral ona henüz küçük bir çocuk olan oğlu Philippos'u gönderince hemen şöyle başlamıştı:

Bu çocuğu Herakles'e ve bize layık yetiştir.

Yemekte İskender'in elma attığı Anaksarkhos da kalkıp şöyle demişti:

Tanrılardan biri ölümlü elle vurulacak.

Ama hepsinin en iyisi Korinthoslu tutsak çocuktu. Şehir yıkıldığında Mummius, hür çocuklardan okuma yazma bilenleri yoklarken onlardan bir dize yazmalarını istemiş, çocuk şunu yazmıştı:

Üç kez, dört kez mesut o gün ölen Danaoslar.

Söylendiğine göre Mummius etkilenmiş, ağlamış, çocuğun bütün yakınlarını serbest bırakmış. Ammonios tragedya oyuncusu Theodoros'un karısını da andı: Yarışma yaklaşırken kocasını yatağına kabul etmemiş, o kazanıp yanına girince sarılıp şöyle demişti: "Agamemnon'un oğlu, artık sana o mümkün."

9.1.2

διὸ πρῶτον μὲν ἐκέλευσεν ᾆσαι τὸν Ἐράτωνα πρὸς τὴν λύραν· ᾄσαντος δὲ τὰ πρῶτα τῶν Ἔργων οὐκ ἄρα μοῦνον ἔην ἐρίδων γένος, ἐπῄνεσεν ὡς τῷ καιρῷ πρεπόντως ἁρμοσάμενον ἔπειτα περὶ στίχων εὐκαιρίας ἐνέβαλε λόγον, ὡς μὴ μόνον χάριν ἀλλὰ καὶ χρείαν ἔστιν ὅτε μεγάλην ἐχούσης. καὶ ὁ μὲν ῥαψῳδὸς εὐθὺς ἦν διὰ στόματος πᾶσιν, ἐν τοῖς Πτολεμαίου γάμοις ἀγομένου τὴν ἀδελφὴν καὶ πρᾶγμα δρᾶν ἀλλόκοτον νομιζομένου καὶ ἄθεσμον ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐπῶν ἐκείνων Ζεὺς δʼ Ἥρην ἐκάλεσσε κασιγνήτην ἄλοχόν τε· καὶ ὁ παρὰ Δημητρίῳ τῷ βασιλεῖ ἀπρόθυμος ὢν ᾄδειν μετὰ τὸ δεῖπνον, ὥς τε προσέπεμψεν αὐτῷ τὸν υἱὸν ἔτι παιδάριον ὄντα, τὸν Φίλιππον, ἐπιβαλὼν εὐθὺς τὸν παῖδά μοι τόνδʼ ἀξίως Ἡρακλέους ἡμῶν τε θρέψαι· καὶ Ἀνάξαρχος ὑπʼ Ἀλεξάνδρου μήλοις βαλλόμενος παρὰ δεῖπνον, ἐπαναστὰς καὶ εἰπών βεβλήσεταί τις θεῶν βροτησίᾳ χερί. πάντων δʼ ἄριστος Κορίνθιος παῖς αἰχμάλωτος, ὅθʼ ἡ πόλις ἀπώλετο καὶ Μόμμιος ἐκ τῶν ἐλευθέρων τοὺς ἐπισταμένους γράμματα παῖδας εὐσυσκοπῶν ἐκέλευσε γράψαι στίχον, ἔγραψε τρὶς μάκαρες Δαναοὶ καὶ τετράκις, οἳ τότʼ ὄλοντο· καὶ γὰρ παθεῖν τι τὸν Μόμμιόν φασι καὶ δακρῦσαι καὶ πάντας ἀφεῖναι ἐλευθέρους τοὺς τῷ παιδὶ προσήκοντας. ἐμνήσθη τε καὶ τῆς Θεοδώρου τοῦ τραγῳδοῦ γυναικὸς οὐ προσδεξαμένης αὐτὸν ἐν τῷ συγκαθεύδειν, ὑπογύου τοῦ ἀγῶνος ὄντος· ἐπεὶ δὲ νικήσας εἰσῆλθε πρὸς αὐτήν, ἀσπασαμένης καὶ εἰπούσης Ἀγαμέμνονος παῖ, νῦν ἐκεῖνʼ ἔξεστί σοι.

9.1.3Bundan sonra bazılarının aklına yersiz sözlerden de birçok örnek geldi; bunları bilip sakınmak yararsız değildi. Mesela Pompeius Magnus büyük seferinden döndüğünde kızının öğretmeni bir gösteri düzenlemiş, kitap getirilince kıza şöyle bir yer açmış:

Savaştan döndün; keşke orada ölseydin.

Cassius Longinus'a da oğlunun yabancı ellerde öldüğüne dair kaynağı belirsiz bir haber gelmişti; kimse doğrusunu söyleyemiyor, kuşkuyu da gideremiyordu. Yaşlı bir senatör yanına girip "Longinus," demiş, "güvenilmez laflara, kötü niyetli dedikoduya aldırmayacak mısın?" Sanki "Hiçbir dedikodu büsbütün yok olmaz" sözünü bilmiyor, hiç okumamıştı. Rodos'ta da tiyatroda gösteri yapan gramerci bir dize istemiş, biri şunu önermişti:

Çabuk çık adadan, yaşayanların en rezili!

Şakayla mı hakaret etti, yoksa istemeden mi çuvalladı, belli değil. Bu sözler gürültüyü zarifçe yatıştırdı.

9.1.3

ἐκ δὲ τούτου πολλὰ καὶ τῶν ἀκαίρων ἐνίοις ἐπῄει λέγειν, ὡς οὐκ ἄχρηστον εἰδέναι καὶ φυλάττεσθαι· οἷον Πομπηίῳ Μάγνῳ φασὶν ἀπὸ τῆς μεγάλης ἐπανήκοντι στρατείας τὸν διδάσκαλον τῆς θυγατρὸς ἀπόδειξιν διδόντα, βιβλίου κομισθέντος ἐνδοῦναι τῇ παιδὶ τοιαύτην ἀρχήν, ἤλυθες ἐκ πολέμου· ὡς ὤφελες αὐτόθʼ ὀλέσθαι. Κασσίῳ δὲ Λογγίνῳ λόγου προσπεσόντος ἀδεσπότου, τὸν υἱὸν ἐπὶ ξένης τεθνάναι, καὶ τἀληθὲς ἔχοντος εἰπεῖν οὐδενὸς οὐδʼ ἀνελεῖν τὸ ὕποπτον, εἰσελθὼν συγκλητικὸς ἀνὴρ πρὸς αὐτὸν ἤδη πρεσβύτερος οὐ καταφρονήσεις ἔφη Λογγῖνε, λαλιᾶς ἀπίστου καὶ κακοήθους φήμης, ὥσπερ οὐκ εἰδὼς οὐδʼ ἀνεγνωκὼς τὸ φήμη δʼ οὔ τις πάμπαν ἀπόλλυταιὁ δʼ ἐν Ῥόδῳ στίχον αἰτήσαντι γραμματικῷ ποιουμένῳ δεῖξιν ἐν τῷ θεάτρῳ προτείνας ἔρρʼ ἐκ νήσου θᾶσσον, ἐλέγχιστε ζωόντων ἄδηλον εἴτε παίζων ἐφύβρισεν εἴτʼ ἄκων ἠστόχησε. ταῦτα μὲν οὖν παρηγόρησεν ἀστείως τὸν θόρυβον. ### Bölüm 2 ### Τίς αἰτία, διʼ ἣν τὸ ἄλφα προτέτακται τῶν στοιχείων.

9.2.12. Bölüm: Alfa neden harflerin başına konmuştur?

Musa şenliklerinde kura gezdirmek, aynı kurayı çekenlerin birbirine edebî sorular sorması âdetti. Ammonios aynı meslekten kişilerin birbirine denk gelmesinden korktuğu için, kurasız olarak geometricinin gramerciye, müzikçinin retorikçiye soru sormasını, sonra sırayı tersine çevirip karşılık vermelerini buyurdu.

9.2.1

ἔθους δʼ ὄντος ἐν τοῖς Μουσείοις κλήρους περιφέρεσθαι καὶ τοὺς συλλαχόντας ἀλλήλοις προτείνειν φιλόλογα ζητήματα, φοβούμενος ὁ Ἀμμώνιος μὴ τῶν ὁμοτέχνων τινὲς ἀλλήλοις συλλάχωσι, προσέταξεν ἄνευ κλήρου γεωμέτρην γραμματικῷ προτεῖναι καὶ ῥητορικῷ μουσικόν, εἶτʼ ἔμπαλιν ἀναστρέφειν τὰς ἀνταποδόσεις.

9.2.2İlk olarak geometrici Hermeias, gramerci Protogenes'e alfanın bütün harflerin başına konmasının sebebini sordu. O da okullarda söylenen cevabı verdi: Ünlüler, en adil hesapla, sessizlerin ve yarı seslilerin önünde gelir. Bunların kimi uzun, kimi kısa, kimi de iki zamanlı denen, ikisi birden olanlardır; bu sonuncular doğal olarak güçte üstündür. Bunların içinde de en önder yeri, ötekilerin ikisinin önüne geçebilen ama hiçbirinin arkasına geçmeyen harf tutar; alfa böyledir. Alfa ne iōtanın ne de y'nin ardına konmaya razı olur, onlarla uyuşup tek bir hece oluşturmaz; sanki öfkelenip sıçrar, kendine hep ayrı bir başlangıç arar. Bu ikisinden hangisinin önüne konursa konsun, onu ardından gelen ve kendine uyan bir harf olarak kullanır; aurion, aulein, Aias, aideisthai ve binlerce başka kelimenin hecelerini yapar. Bu yüzden, pentatloncular gibi, üç dalda üstün gelip kazanır: Çoğu harfi ünlü olmasıyla, ünlüleri iki zamanlı olmasıyla, iki zamanlıları da hep önde gitmesi, hiçbir zaman ikinci kalmaması ve izlememesiyle.

9.2.2

προὔτεινεν οὖν Ἑρμείας ὁ γεωμέτρης Πρωτογένει τῷ γραμματικῷ πρῶτος αἰτίαν εἰπεῖν, διʼ ἣν τὸ ἄλφα προτάττεται τῶν γραμμάτων ἁπάντων ὁ δὲ τὴν ἐν ταῖς σχολαῖς λεγομένην ἀπέδωκε· τὰ μὲν γὰρ φωνήεντα τῷ δικαιοτάτῳ λόγῳ πρωτεύειν τῶν ἀφώνων καὶ ἡμιφώνων ἐν δὲ τούτοις τῶν μὲν μακρῶν ὄντων τῶν δὲ βραχέων, τῶν δʼ ἀμφότερα καὶ διχρόνων λεγομένων, ταῦτʼ εἰκότως τῇ δυνάμει διαφέρειν. αὐτῶν δὲ τούτων πάλιν ἡγεμονικωτάτην ἔχειν τάξιν τὸ προτάττεσθαι τῶν ἄλλων δυεῖν ὑποτάττεσθαι δὲ μηδετέρῳ πεφυκός, οἷόν ἐστι τὸ ἄλφα· τουτὶ γὰρ οὔτε τοῦ ἰῶτα δεύτερον οὔτε τοῦ υ ταττόμενον ἐθέλειν ὁμολογεῖν οὐδʼ ὁμοπαθεῖν ὥστε συλλαβὴν μίαν ἐξ ἀμφοῖν γενέσθαι, ἀλλʼ ὥσπερ ἀγανακτοῦν καὶ ἀποπηδῶν ἰδίαν ἀρχὴν ζητεῖν ἀεί· ἐκείνων δʼ ὁποτέρου βούλει προταττόμενον ἀκολουθοῦντι καὶ συμφωνοῦντι χρῆσθαι καὶ συλλαβὰς ὀνομάτων ποιεῖν, ὥσπερ τοῦ αὔριον καὶ τοῦ αὐλεῖν καὶ τοῦ Αἴαντος καὶ τοῦ αἰδεῖσθαι καὶ μυρίων ἄλλων. διὸ τοῖς τρισίν, ὥσπερ οἱ πένταθλοι, περίεστι καὶ νικᾷ, τὰ μὲν πολλὰ τῷ φωνᾶεν εἶναι, τὰ δʼ αὖ φωνάεντα τῷ δίχρονον, ταῦτα δʼ αὐτὰ τῷ πεφυκέναι καθηγεῖσθαι δευτερεύειν δὲ μηδέποτε μηδʼ ἀκολουθεῖν.

9.2.3Protogenes susunca Ammonios bana seslendi: "Boiotialı olduğun hâlde Kadmos'a hiç yardım etmeyecek misin? Onun alfayı hepsinin başına koyduğu söylenir; çünkü Fenikeliler öküze böyle der, onu da Hesiodos gibi ikinci ya da üçüncü değil, zorunlu şeylerin birincisi sayarlarmış."

"Hiç de değil," dedim. "Elimden gelirse Dionysos'un dedesinden çok kendi dedeme yardım etmem hakkımdır. Dedem Lamprias, eklemli seslerin tabiatça ilkinin alfanın gücüyle çıktığını söylerdi. Çünkü ağızdaki soluk en çok dudak hareketleriyle biçimlenir; dudaklar açılınca üst aralık önce oluşur ve bu ses çıkar. Bu ses gayet basittir, hiçbir çaba istemez, dili ne çağırır ne bekler, dil yerinde dururken çıkar. Bu yüzden bebekler de ilk bu sesi çıkarır. Ses duymak anlamındaki aiein ve benzer birçok kelime, mesela aidein, aulein, alalazein de ondan adını almıştır. Sanırım airein (kaldırmak) ve anoigein (açmak) de bu sesin ağızdan çıkarken yaptığı dudak açma ve kaldırmadan, yerli yerinde olarak adlandırılmıştır. Bu yüzden sessiz harflerin adları, biri dışında, körlüklerine bir ışık gibi alfayı kullanır; bu güçten yalnız pi yoksundur. Phi ile khi'ye gelince, biri nefesli pi, öteki nefesli kappadır."

9.2.3

παυσαμένου δὲ τοῦ Πρωτογένους, καλέσας ἐμὲ ὁ Ἀμμώνιος οὐδέν ἔφη σὺ τῷ Κάδμῳ βοηθεῖς ὁ Βοιώτιος, ὅν φασι τὸ ἄλφα πάντων προτάξαι διὰ τὸ Φοίνικας, οὕτω καλεῖν τὸν βοῦν, ὃν οὐ δεύτερον οὐδὲ τρίτον, ὥσπερ Ἡσίοδος, ἀλλὰ πρῶτον τίθεσθαι τῶν ἀναγκαίων;οὐδέν ἔφην ἐγώ· τῷ γὰρ ἐμῷ πάππῳ βοηθεῖν, εἴ τι δύναμαι, δίκαιός εἰμι μᾶλλον ἢ τῷ τοῦ Διονύσου. Λαμπρίας γὰρ ὁ ἐμὸς πάππος ἔλεγε πρώτην φύσει φωνὴν τῶν ἐνάρθρων ἐκφέρεσθαι διὰ τῆς τοῦ ἄλφα δυνάμεως· τὸ γὰρ ἐν τῷ στόματι πνεῦμα ταῖς περὶ τὰ χείλη μάλιστα πλάττεσθαι κινήσεσιν, ὧν πρώτην ἀνοιγομένων τὴν ἄνω διάστασιν οὖσαν ἐξιέναι τοῦτον τὸν ἦχον, ἁπλοῦν ὄντα κομιδῇ καὶ μηδεμιᾶς δεόμενον πραγματείας, μήτε τὴν γλῶτταν παρακαλοῦντα μήδʼ ὑπομένοντα, ἀλλὰ κατὰ χώραν ἀποκειμένης ἐκείνης ἐκπεμπόμενον ᾗ καὶ τὰ νήπια ταύτην πρώτην ἀφιέναι φωνήν. ὠνομάσθαι δὲ καὶ τὸ ἀίειν ἐπὶ τῷ φωνῆς αἰσθάνεσθαι καὶ πολλὰ τῶν ὁμοίων, ὥσπερ καὶ τὸ ᾄδειν καὶ τὸ αὐλεῖν καὶ τὸ ἀλαλάζειν. οἶμαι δὲ καὶ τὸ αἴρειν καὶ τὸ ἀνοίγειν οὐκ ἀπὸ τρόπου τῇ τῶν χειλῶν ἀνοίξει καὶ ἄρσει, καθʼ ἣν οὗτος ἐκπίπτει τοῦ στόματος ὁ φθόγγος, ὠνομάσθαι διὸ καὶ τὰ τῶν ἀφώνων γραμμάτων ὀνόματα πλὴν ἑνὸς ἅπαντα προσχρῆται τῷ ἄλφα καθάπερ φωτὶ τῆς περὶ αὐτὰ τυφλότητος · τοῦ δὲ πῖ μόνον ἄπεστιν ἡ δύναμις αὕτη· τὸ γὰρ φῖ καὶ τὸ χῖ τὸ μέν ἐστι πῖ τὸ δὲ κάππα δασυνόμενον. ### Bölüm 3 ### Κατὰ ποίαν ἀναλογίαν ὁ τῶν φωνηέντων καὶ ἡμιφώνων ἀριθμὸς συντέτακται κατὰ ποίαν - συντέτακται] om. mei.

9.3.13. Bölüm: Ünlülerin ve yarı seslilerin sayısı hangi orana göre düzenlenmiştir?

Hermeias bu iki açıklamayı da kabul ettiğini söyleyince, "Öyleyse sen de bize harflerin sayısının bir mantığı olup olmadığını anlatsana," dedim. "Bana öyle geliyor ki vardır. Kanıtım şu: Sessizlerin ve yarı seslilerin birbirlerine ve ünlülere göre sayısı rastlantıyla oluşmamıştır, sizin ilk ve aritmetik dediğiniz orantıya göre oluşmuştur. Dokuz, sekiz, yedi olduklarından ortadaki sayı aynı miktarda aşar ve aşılır. Uçların en büyüğünün en küçüğüne oranı da Musaların sayısının Apollon'un sayısına oranıdır; çünkü dokuz Musalara, yedi Musaların önderine ayrılmıştır. Uçlar birbirine eklenince ortadakini iki katına çıkarır; bu doğaldır, çünkü yarı sesliler bir bakıma ötekilerin ikisinin gücüne de ortaktır."

9.3.1

πρὸς ταῦτα τοῦ Ἑρμείου φήσαντος ἀμφοτέρους ἀποδέχεσθαι τοὺς λόγους τί οὖν ἔφην οὐ καὶ σὺ διῆλθες ἡμῖν, εἴ τις ἔστι λόγος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στοιχείων, ὥς γʼ ἐμοὶ δοκεῖ; τεκμήριον δὲ ποιοῦμαι τὸ μὴ κατὰ τύχην τῶν ἀφώνων καὶ ἡμιφώνων πρὸς τʼ ἄλληλα καὶ πρὸς τὰ φωνήεντα γεγονέναι τὸ πλῆθος, ἀλλὰ κατὰ τὴν πρώτην ἀναλογίαν ἀν δὲ καλουμένην ὑφʼ ἡμῶν. ἐννέα γὰρ ὄντων καὶ ὀκτὼ καὶ ἑπτά, οὕτω τὸν μέσον ἀριθμὸν ὑπερέχειν καὶ ὑπερέχεσθαι συμβέβηκε· τῶν δʼ ἄκρων ὁ μέγιστος πρὸς; τὸν ἐλάχιστον ἔχει λόγον, ὃν ὁ τῶν Μουσῶν πρὸς τὸν τοῦ Ἀπόλλωνος· ἡ γὰρ ἐννεὰς δήπου ταῖς Μούσαις ἡ δʼ ἑβδομὰς τῷ Μουσηγέτῃ προσκεκλήρωται· συντεθέντα δʼ ἀλλήλοις διπλασιάζει τὸν μέσον εἰκότως, ἐπεὶ καὶ τὰ ἡμίφωνα τῆς ἀμφοῖν τρόπον τινὰ κοινωνεῖ δυνάμεωσ.

9.3.2Hermeias şöyle dedi: "Mısır'da harfleri tanrılar arasında ilk bulanın Hermes olduğu söylenir. Bu yüzden Mısırlılar harflerin ilkini, Hermes'e ait olduğu için ibis olarak yazarlar; bence yanlış ediyorlar, çünkü sessiz ve dilsiz bir şeye harfler arasında başköşeyi veriyorlar. Sayılar arasında da özellikle dört Hermes'e adanmıştır; birçokları tanrının ayın dördünde doğduğunu anlatır. Kadmos yüzünden Fenike harfleri denen ilk harfleri dördün dört katı vermiştir; sonradan bulunanlardan da önce Palamedes dört, sonra Simonides dört daha eklemiştir. Üçün, başı, ortası ve sonu olduğu için, altının da parçalarının toplamına eşit olduğu için bütün sayıların ilk tam sayıları olduğu açıktır. Altı dörtle, üç de sekizle çarpılınca, yani ilk tam sayı ilk küple çarpılınca yirmi dört sayısını verir."

9.3.2

καὶ ὁ ἙρμείαςἙρμῆς ἔφη λέγεται θεῶν ἐν Αἰγύπτῳ γράμματα πρῶτος εὑρεῖν· διὸ καὶ τὸ τῶν γραμμάτων Αἰγύπτιοι πρῶτον ἶβιν γράφουσιν, ὡς Ἑρμεῖ προσήκουσαν, οὐκ ὀρθῶς κατά γε τὴν ἐμὴν δόξαν, ἀναύδῳ καὶ ἀφθόγγῳ προεδρίαν ἐν γράμμασιν ἀποδόντες. Ἑρμεῖ δὲ μάλιστα τῶν ἀριθμῶν ἡ τετρὰς ἀνάκειται· πολλοὶ δὲ καὶ τετράδι μηνὸς ἱσταμένου γενέσθαι τὸν θεὸν ἱστοροῦσι. τὰ δὲ δὴ πρῶτα καὶ Φοινίκεια διὰ Κάδμον ὀνομασθέντα τετράκις ἡ τετρὰς γενομένη παρέσχε· καὶ τῶν αὖθις ἐφευρεθέντων δὲ Παλαμήδης τε πρότερος τέτταρα καὶ Σιμωνίδης αὖθις ἄλλα τοσαῦτα προσέθηκε. καὶ μὴν ὅτι πάντων ἀριθμῶν πρῶτος τέλειος, ἡ μὲν τριὰς ὡς ἀρχὴν καὶ μέσον ἔχουσα καὶ τέλος, ἡ δʼ ἑξὰς ὡς ἴση τοῖς αὑτῆς μέρεσι γιγνομένη, δῆλόν ἐστι. τούτων τοίνυν ἡ μὲν ἑξὰς ὑπὸ τῆς τετράδος, ἡ δὲ τριὰς ὑπὸ τῆς ὀγδοάδος πολλαπλασιασθεῖσα, πρώτου κύβου πρῶτος τέλειος, τὸ τῶν τεττάρων καὶ εἴκοσι παρέσχηκε πλῆθοσ.

9.3.3O daha konuşurken ilkokul öğretmeni Zopyrion açıkça gülüyor, kendi kendine mırıldanıyordu. Hermeias susunca kendini tutamadı, bu gibi şeylere koca bir saçmalık dedi. Harflerin sayısı ve sırası, dedi, hiçbir mantığa dayanmaz, bir rastlantıyla böyle olmuştur; tıpkı İlyada'nın ilk dizesinin Odysseia'nınkiyle aynı hece sayısında olması, son dizesinin de sonuncusuyla öyle olması gibi, bu da rastlantıdır, kendiliğinden olmuştur.

9.3.3

ἔτι δʼ αὐτοῦ λέγοντος, ὁ γραμματιστὴς Ζωπυρίων δῆλος ἦν καταγελῶν καὶ παρεφθέγγετο· παυσαμένου δέ, οὐ κατέσχεν ἀλλὰ φλυαρίαν τὰ τοιαῦτα πολλὴν ἀπεκάλει· μηδενὶ γὰρ λόγῳ συντυχίᾳ δέ τινι καὶ τὸ πλῆθος τῶν γραμμάτων γεγονέναι τοσοῦτον καὶ τὴν τάξιν οὕτως ἔχουσαν, ὥσπερ, ἔφη, καὶ τὸ τῆς Ἰλιάδος τὸν πρῶτον στίχον τῷ τῆς Ὀδυσσείας ἰσοσύλλαβον εἶναι καὶ πάλιν τῷ τελευταίῳ τὸν τελευταῖον ἐκ τύχης καὶ αὐτομάτως ἐπηκολουθηκέναι. ### Bölüm 4 ### Ποτέραν χεῖρα τῆς Ἀφροδίτης ἔτρωσεν ὁ Διομήδης.

9.4.14. Bölüm: Diomedes, Aphrodite'nin hangi elini yaralamıştı?

Bundan sonra Hermeias Zopyrion'a bir soru sormak isteyince onu engelledik. Hatip Maksimos da uzaktan ona Homeros'tan bir soru sordu: Diomedes, Aphrodite'nin hangi elini yaralamıştı? Zopyrion hemen karşı soru sordu: Philippos hangi bacağından topaldı? "Aynı şey değil," dedi Maksimos. "Demosthenes bu konuda hiçbir ipucu vermemiştir. Sen bilmiyorum dersen, başkaları şairin yaralı eli aklı olanlara nerede gösterdiğini gösterecektir." Zopyrion'un şaşırıp kaldığını gördük; o susunca Maksimos'tan göstermesini istedik.

9.4.1

μετὰ δὲ ταῦτα τὸν μὲν Ἑρμείαν, βουλόμενὸν τι προβαλεῖν τῷ Ζωπυρίωνι, ἀπεκωλύσαμεν· ὁ δὲ ῥήτωρ Μάξιμος ἄπωθεν ἠρώτησεν αὐτὸν ἐκ τῶν Ὁμήρου, ποτέραν χεῖρα τρώσειεν τῆς Ἀφροδίτης ὁ Διομήδης. ταχὺ δὲ τοῦ Ζωπυρίωνος ἀντερομένου ποτέρῳ σκέλει χωλὸς ἦν ὁ Φίλιππος, οὐχ ὅμοιον εἶπεν ὁ Μάξιμος· ʽοὐδεμίαν γὰρ ὁ Δημοσθένης ἀπόλογίαν περὶ τούτου δέδωκε· σὺ δʼ ἂν ἀπορεῖν ὁμολογήσῃς, ἕτεροι δείξουσιν ὅπου τὴν τετρωμένην χεῖρα φράζει τοῖς νοῦν ἔχουσιν ὁ ποιητής. ἔδοξεν οὖν ἡμῖν ὁ Ζωπυρίων διηπορῆσθαι, καὶ τὸν Μάξιμον, ἐκείνου σιωπῶντος, ἠξιοῦμεν ἐπιδεικνύναι.

9.4.2Maksimos şöyle dedi: "Önce, dizeler şöyledir:

Bunun üzerine ulu yürekli Tydeus'un oğlu uzanıp sıçrayarak keskin mızrakla vurdu elin ucunu.

Sol eli vurmak isteseydi sıçramasına gerek olmadığı açıktır; çünkü karşıdan geldiği için sağ eli onun sol elinin hizasındaydı. Daha güçlü olan ve Aineias'ı taşırken ona daha sıkı sarılan eli yaralaması, yaralı elin de bedeni bırakması makuldür. İkincisi, Aphrodite göğe götürülünce Athena gülerek şöyle der:

Kypris, bir Akha kadınını kandırıp pek sevdiği Troyalıların peşinden götürürken, güzel kuşaklı Akha kadınlarından birini okşarken altın broşa sürtüp narin elini çizmiş olmalı.

Sanırım öğretmenlerin en iyisi, sen de öğrencilerinden birini sevgiyle okşarken bunu sol elinle değil, sağ elinle yaparsın. Tanrıların en sağı solu yerinde olanı Aphrodite'nin de kahraman kadınları böyle okşaması beklenir."

9.4.2

πρῶτον οὖν ὁ Μάξιμος ἔφη τῶν ἐπῶν οὕτως ἐχόντων ἔνθʼ ἐπορεξάμενος μεγαθύμου Τυδέος υἱὸς ἄκρην οὔτασε χεῖρα, μετάλμενος ὀξέι δουρί, δῆλόν ἐστιν, ὅτι τὴν ἀριστερὰν πατάξαι βουλόμενος οὐκ ἐδεῖτο μεταπηδήσεως, ἐπεὶ κατὰ τὴν ἀριστερὰν τὴν δεξιὰν εἶχεν ἐξ ἐναντίου προσφερόμενος· καὶ γὰρ εὔλογον ἦν τὴν ἐρρωμενεστέραν χεῖρα καὶ μᾶλλον τοῦ Αἰνείου φερομένου περιεχομένην ἐκεῖνόν τε τρῶσαι καὶ τὴν τρωθεῖσαν προέσθαι τὸ σῶμα. δεύτερον, εἰς τὸν οὐρανὸν αὐτῆς ἀνακομισθείσης, καὶ τὴν Ἀθηνᾶν ἀναγελάσαι λέγουσαν ἦ μάλα δή τινα Κύπρις Ἀχαιιάδων ἀνιεῖσα Τρωσὶν ἅμα σπέσθαι, τοὺς νῦν ἔκπαγλα φίλησε. τῶν τινα καρρέζουσα Ἀχαιιάδων βαθυκόλπων, πρὸς χρυσῇ περόνῃ καταμύξατο χεῖρα ἀραιήν. οἶμαι δὲ καὶ σέ εἶπεν ὦ βέλτιστε διδασκάλων, ὅταν τινὰ τῶν μαθητῶν φιλοφρονούμενος καταψᾷς καὶ καταρρέζῃς, μὴ τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ τοῦτο ποιεῖν ἀλλὰ τῇ δεξιᾷ. καθάπερ εἰκός ἐστι καὶ τὴν Ἀφροδίτην, ἐπιδεξιωτάτην θεῶν οὖσαν, οὕτω φιλοφρονεῖσθαι τὰς ἡρωίδας. ### Bölüm 5 ### Διὰ τί Πλάτων εἰκοστὴν ἔφη τὴν Αἴαντος ψυχὴν ἐπὶ τὸν κλῆρον ἐλθεῖν.

9.5.15. Bölüm: Platon neden Aias'ın psykhēsinin kura için yirminci geldiğini söylemiştir?

Bunlar herkesi neşelendirdi. Yalnız gramerci Hylas sessiz ve suratı asıktı, çünkü gösterilerinde pek başarılı olamamıştı. Hatip Sospis onu görünce yüksek sesle şu dizeyi söyledi:

Yalnız Telamonoğlu Aias'ın psykhēsi…

Ve sesini daha da yükselterek devamını ona doğru söyledi:

Gel buraya efendi, sözümü ve öykümü dinle; yen öfkeni ve yılmaz gönlünü.

Hylas öfkeden hâlâ dengesizdi, kaba bir cevap verdi: Aias'ın psykhēsi Hades'te kurada yirminci sırayı alıp Platon'a göre aslan tabiatıyla yer değiştirmişti; kendisinin aklına ise çoğu zaman komedideki ihtiyarın sözü geliyordu:

Eşek olmak daha iyidir, kendinden aşağıların daha gösterişli yaşadığını görmektense.

Sospis gülerek, "Peki," dedi, "semerimizi giyinmeden önce, Platon'u umursuyorsan, bize şunu öğret: Telamonoğlu'nun psykhēsini kuradan sonra seçime yirminci yürüyen biri olarak hangi mantıkla göstermiştir?" Hylas, kötü gününde alay edildiğini düşünüp bunu öfkeyle reddetti. Bunun üzerine kardeşimiz söze girdi: "Ne var bunda? Aias güzellikte, boyda ve cesarette hep 'kusursuz Peleusoğlu'nun' ardından ikinci gelmez mi? Yirmi de ikinci onluktur; onluk ise sayılar arasında, Akhilleus'un Akhalar arasında olduğu gibi en güçlüsüdür." Gülüştük. "Lamprias," dedi Ammonios, "bu Hylas'a yapılmış bir şaka olarak kalsın. Sözü kendi isteğinle üstlendiğine göre, bize şakasız, ciddi olarak sebebini anlat."

9.5.1

ταῦτα τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἡδίους ἐποίησε, μόνον δὲ τὸν γραμματικὸν Ὕλαν ὁ ῥήτωρ Σῶσπις ὁρῶν ἀποσιωπῶντα καὶ βαρυθυμούμενον οὐ πάνυ γὰρ εὐημέρησεν ἐν ταῖς ἐπιδείξεσιν ἀνεφώνησεν οἴη δʼ Αἴαντος ψυχὴ Τελαμωνιάδαο· τὰ λοιπὰ μεῖζον φθεγγόμενος ἤδη πρὸς ἐκεῖνον ἐπέραινεν, ἀλλʼ ἴθι δεῦρο, ἄναξ, ἵνʼ ἔπος καὶ μῦθον ἀκούσῃς ἡμέτερον· δάμασον δὲ μένος καὶ ἀτειρέα θυμόν· ἔτι δʼ ἀνώμαλος ὢν ὑπʼ ὀργῆς ὁ Ὕλας ἀπεκρίνατο σκαιῶς τὴν μὲν Αἴαντος ἔφη ψυχὴν εἰκοστὴν λαχοῦσαν ἐν Ἅιδου διαμείψασθαι κατὰ τὸν Πλάτωνα φύσιν λέοντος· αὑτῷ δὲ πολλάκις παρίσταθαι καὶ τὰ τοῦ κωμικοῦ γέροντος ὄνον γενέσθαι κρεῖττον, ἢ τοὺς χείρονας ὁρᾶν ἑαυτοῦ ζῶντας ἐπιφανέστερον. καὶ ὁ Σῶσπις γελάσας ἀλλʼ ἕως μέλλομεν ἐνδύεσθαι τὸ κανθήλιον, εἴ τι κήδῃ Πλάτωνος, δίδαξον ἡμᾶς, ᾧτινι λόγῳ τὴν τοῦ Τελαμωνίου ψυχὴν πεποίηκεν ἀπὸ κλήρου βαδίζουσαν εἰκοστὴν ἐπὶ τὴν αἵρεσιν· ἀποσκορακίσαντος δὲ τοῦ Ὕλα χλευάζεσθαι γὰρ ᾤετο δυσημερῶν, ὑπολαβὼν ὁ ἀδελφὸς ἡμῶν τί οὖν; εἶπεν οὐ δευτερεῖα μὲν ὁ Αἴας κάλλους καὶ μεγέθους καὶ ἀνδρείας ἀεὶ φέρεται μετʼ ἀμύμονα Πηλείωνα, τὰ δʼ εἴκοσι δευτέρα δεκάς, ἡ δὲ δεκὰς ἐν τοῖς ἀριθμοῖς κράτιστος, ὡς ἐν τοῖς Ἀχαιοῖς ὁ Ἀχιλλεύς; γελασάντων δʼ ἡμῶν ταῦτα μέν ὁ Ἀμμώνιος εἶπεν ὦ Λαμπρία, κείσθω σοι πεπαιγμένα πρὸς Ὕλαν· ἡμῖν δὲ μὴ παίζων ἀλλʼ ἀπὸ σπουδῆς, ἐπεὶ τὸν λόγον ἑκὼν ἐξεδέξω, δίελθε περὶ τῆς αἰτίας.

9.5.2Lamprias şaşırdı, sonra kısa bir duraklamanın ardından şöyle dedi: Platon adlarla bize çok yerde şaka yapar, ama psykhē üzerine söze bir mit kattığı yerde aklını en çok kullanır. Göğün akılla kavranan tabiatına, kozmosun ahenkli dönüşünden ötürü kanatlı araba (harma) der. Burada da Hades'tekilerin görgü tanığı olan adama Pamphylia soyundan, Harmonios'un oğlu Er adını verir. Bununla psykhēlerin harmoniye göre doğduğunu, bedenlere uydurulduğunu, ayrılınca her yerden havaya (aēr) toplandığını, oradan yeniden ikinci doğuşlara döndüğünü ima eder.

"Öyleyse 'yirminci' (eikoston) sözünün de, gerçek olmayıp muhtemel (eikos) ve kurgu olan anlatıma ya da gelişigüzel (eikē), tesadüfen çekilen kuraya işaret etmesine ne engel var? Çünkü Platon hep üç sebebe değinir; kaderin tesadüfe, bizim elimizde olanın da ikisine birden nasıl karıştığını, iç içe geçtiğini ilk gören ya da en iyi gören odur. Burada her birinin işlerimizde nasıl bir güce sahip olduğunu şaşırtıcı biçimde göstermiştir. Hayat seçimini bizim elimizde olana verir, çünkü aretē de kötülük de sahipsizdir. Doğru seçenlerin iyi, kötü seçenlerin kötü yaşamasını ise kaderin zorunluluğuna bağlar. Düzensizce saçılan kuraların düşüşü de tesadüfü sokar; herkesin payına düşen yetişme ve yönetim koşullarıyla tesadüf, işlerimizin çoğunu önceden belirler. Yalnız bak, tesadüfle olanların sebebini aramak mantıksız olmasın; çünkü kura bir mantığa göre çekilmiş görünürse artık tesadüfle ve kendiliğinden olmaz, bir kaderden ve ilahî tedbirden gelir."

9.5.2

θορυβηθεὶς οὖν ὁ Λαμπρίας, εἶτα χρόνον οὐ πολὺν ἐπισχὼν, ἔφη πολλαχοῦ μὲν ἡμῖν τὸν Πλάτωνα προσπαίζειν διὰ τῶν ὀνομάτων· ὅπου δὲ μῦθόν τινα τῷ περὶ ψυχῆς λόγῳ μίγνυσι, χρῆσθαι μάλιστα τῷ νῷ. τοῦ τε γὰρ οὐρανοῦ τὴν νοητὴν φύσιν ἅρμα καλεῖν πτηνὸν διὰ τὴν ἐναρμόνιον τοῦ κόσμου περιφοράν, ἐνταῦθά δὲ τὸν αὐτάγγελον τῶν ἐν Ἅιδου Πάμφυλον γένος Ἁρμονίου πατρὸς Ἦρα δʼ αὐτὸν ὀνομάζειν, αἰνιττόμενον ὅτι γεννῶνται μὲν αἱ ψυχαὶ καθʼ ἁρμονίαν καὶ συναρμόττονται τοῖς σώμασιν, ἀπαλλαγεῖσαι δὲ συμφέρονται πανταχόθεν εἰς τὸν ἀέρα· κἀκεῖθεν αὖθις ἐπὶ τὰς δευτέρας γενέσεις τρέπονται. τί δὴ κωλύει καὶ τὸ εἰκοστὸν εἰρῆσθαι πρὸς τὸ μὴ ἀληθὲς ἀλλʼ εἰκὸς τοῦ λόγου καὶ πλαττόμενον, ἢ πρὸς τὸν κλῆρον ὡς εἰκῆ καὶ κατὰ τύχην γιγνόμενον; ἀεὶ μὲν γὰρ ἅπτεται τῶν τριῶν αἰτιῶν, ἅτε δὴ πρῶτος; ἢ μάλιστα συνιδών, ὅπη τὸ καθʼ εἱμαρμένην τῷ κατὰ τύχην αὖθίς τε τὸ ἐφʼ ἡμῖν ἑκατέρῳ καὶ συναμφοτέροις ἐπιμίγνυσθαι καὶ συμπλέκεσθαι πέφυκε. νῦν δὲ θαυμαστῶς, ἣν ἔχει δύναμιν ἐν τοῖς ἡμετέροις πράγμασιν ἕκαστον, ὑποδεδήλωκε, τὴν μὲν αἵρεσιν τῶν βίων τῷ ἐφʼ ἡμῖν ἀποδιδούς· ἀρετὴ γὰρ ἀδέσποτον καὶ κακία· τὸ δʼ εὖ βιοῦν τοὺς ὀρθῶς ἑλομένους καὶ τἀναντία τοὺς κακῶς εἱμαρμένης ἀνάγκῃ συνάπτων. αἱ δὲ τῶν κλήρων ἀτάκτως διασπειρομένων ἐπιπτώσεις τὴν τύχην παρεισάγουσι καὶ τροφαῖς καὶ πολιτείαις, ὧν ἕκαστοι λαγχάνουσι, πολλὰ τῶν ἡμετέρων προκαταλαμβάνουσαν. ὅρα δή, μὴ τῶν κατὰ τύχην αἰτίαν ζητεῖν ἄλογόν ἐστιν· ἂν γὰρ ἔν τινι λόγῳ φαίνηται γεγονὼς ὁ κλῆρος, οὐκέτι γίγνεται κατὰ τύχην οὐδʼ αὐτομάτως ἀλλʼ ἔκ τινος εἱμαρμένης καὶ προνοίας.

9.5.3Lamprias daha konuşurken gramerci Marcus kendi kendine hesap yapıp sayıyor gibiydi. O susunca dedi ki: "Homeros'un Nekyia'da adını andığı psykhēlerden Elpenor'unki, cesedi gömülmediği için henüz Hades'tekilere karışmamıştır, adeta sınırda dolanır. Teiresias'ınkini de ötekilerle birlikte saymak herhâlde doğru olmaz;

Persephone ölüyken bile yalnız ona akıl verdi

ki kan içmeden yaşayanları tanısın, onlarla konuşup anlaşsın. Bunları çıkarıp ötekileri sayarsan, Lamprias, tam da Aias'ın Odysseus'un gözüne yirminci geldiğini bulursun. Platon da Homeros'un Nekyia'sına kendi rengini katarak buna şaka yapmaktadır."

9.5.3

ἔτι δὲ τοῦ Λαμπρίου λέγοντος, ὁ γραμματικὸς ἤδη Μᾶρκος ἐδόκει τι συλλογίζεσθαι καὶ διαριθμεῖν πρὸς αὑτόν· ἔπειτα παυσαμένου, τῶν Ὁμηρικῶν ἔφη ψυχῶνὅσας ἐν Νεκυίᾳ κατωνόμακεν, ἡ μὲν Ἐλπήνορος οὔπω καταμεμιγμένη ταῖς ἐν Ἅιδου διὰ τὸ μὴ τεθάφθαι τὸν νεκρὸν ὥσπερ ἐν μεθορίοις πλανᾶται· τὴν δὲ Τειρεσίου ταῖς ἄλλαις οὐκ ἄξιον δήπου συγκαταριθμεῖν, ᾧ καὶ τεθνειῶτι νόον πόρε Περσεφόνεια οἴῳ πεπνῦσθαι καὶ διαλέγεσθαι καὶ ξυνιέναι τῶν ζώντων, πρὶν ἢ πιεῖν τοῦ αἵματος. ἂν οὖν ταύτας ὑπεξελόμενος, ὦ Λαμπρία, τὰς ἄλλας διαριθμῇς, αὐτὸ συμβαίνει, τὴν Αἴαντος εἰκοστὴν εἰς ὄψιν ἀφῖχθαι τοῦ Ὀδυσσέως καὶ πρὸς τοῦτο παίζειν τὸν Πλάτωνα τῇ Ὁμηρικῇ Νεκυίᾳ προσαναχρωννύμενον. ### Bölüm 6 ### Τί αἰνίττεται ὁ περὶ τῆς ἣττης τοῦ Ποσειδῶνος μῦθος ἐν ᾧ καί, διὰ τί τὴν δευτέραν Ἀθηναῖοι τοῦ Βοηδρομιῶνος ἐξαιροῦσιν.

9.6.16. Bölüm: Poseidon'un yenilgisi hakkındaki mit neye işaret eder; burada Atinalıların Boedromion'un ikinci gününü neden takvimden çıkardığına da değinilir

Herkes gürültüyle onaylayınca Peripatetik Menephylos Hylas'a seslendi: "Görüyorsun ki soru alay da hakaret de değilmiş. Ama aziz dostum, Sophokles'in dediği gibi huysuz ve uğursuz adlı Aias'ı bırak da Poseidon'un yanına geç. Bize anlatmayı âdet edindiğin gibi o defalarca yenilmiştir: Burada Athena'ya, Delphoi'de Apollon'a, Argos'ta Hera'ya, Aigina'da Zeus'a, Naksos'ta Dionysos'a; ama her yerde yenilgilerinde yumuşak, kinsizdir. Burada Athena ile bir tapınağı bile paylaşır, içinde Unutuş'a bir sunak kurulmuştur."

Hylas biraz neşelenmiş gibi, "Şu da gözünden kaçmış Menephylos," dedi. "Boedromion'un ikinci gününü de Ay yüzünden değil, tanrıların ülke için o gün çekiştiğine inanıldığı için takvimden çıkarıyoruz."

"Demek ki," dedi Lamprias, "Poseidon, Thrasybulos'tan ne kadar daha iyi bir yurttaş çıkmış: Onun gibi kazanarak değil, yenilerek …"

9.6.1

θορυβησάντων δὲ πάντων, Μενέφυλος ὁ Περιπατητικὸς προσαγορεύσας τὸν Ὕλαν ὁρᾷς εἶπεν ὡς οὐκ ἦν τὸ ἐρώτημα χλευασμὸς οὐδʼ ὕβρις· ἀλλʼ ἀφείς, ὦ μακάριε, τὸν δυστράπελον Αἴαντα καὶ δυσώνυμον, ὥς φησι Σοφοκλῆς, γενοῦ μετὰ τοῦ Ποσειδῶνος, ὃν αὐτὸς εἴωθας ἱστορεῖν ἡμῖν ἡττώμενον πολλάκις, ἐνταῦθα μὲν ὑπʼ Ἀθηνᾶς ἐν Δελφοῖς δʼ ὑπὸ τοῦ Ἀπόλλωνος ἐν Ἄργει δʼ ὑπὸ τῆς Ἥρας ἐν Αἰγίνῃ δʼ ὑπὸ τοῦ Διὸς ἐν Νάξῳ δʼ ὑπὸ τοῦ Διονύσου, πρᾶον δὲ πανταχοῦ καὶ ἀμήνιτον ὄντα περὶ τὰς δυσημερίας· ἐνταῦθα γοῦν καὶ νεὼ κοινωνεῖ μετὰ τῆς Ἀθηνᾶς, ἐν ᾧ καὶ βωμός ἐστι Λήθης ἱδρυμένος. καὶ ὁ Ὕλας ὥσπερ ἡδίων γενόμενος ἐκεῖνο δέ σε εἶπεν ὦ Μενέφυλε, λέληθεν, ὅτι καὶ τὴν δευτέραν τοῦ Βοηδρομιῶνος; ἡμέραν ἐξαιροῦμεν οὐ πρὸς τὴν σελήνην, ἀλλʼ ὅτι ταύτῃ δοκοῦσιν ἐρίσαι περὶ τῆς· χώρας οἱ θεοί.πάντα εἶπεν ὁ Λαμπρίας ὅσῳ τοῦ Θρασυβούλου γέγονε Ποσειδῶν πολιτικώτερος, εἰ μὴ κρατῶν ὡς ἐκεῖνος, ἀλλʼ ἡττώ […] ### Bölüm 7 ### Τίς αἰτία τῆς εἰς τριάδα διαιρέσεως τῶν μελῶν.

9.7.17. Bölüm: Şarkıların üçe ayrılmasının sebebi nedir?

*(Bu bölümün metni günümüze ulaşmamıştır.)*

9.7.1

[…] ### Bölüm 8 ### Τίνι διαφέρει τὰ ἐμμελῆ διαστήματα τῶν συμφώνων.

9.8.18. Bölüm: Melodik aralıklar uyumlu aralıklardan nasıl ayrılır?

*(Bu bölümün metni günümüze ulaşmamıştır.)*

9.8.1

[…] ### Bölüm 9 ### Τίς αἰτία συμφωνήσεως ἐν ᾧ καί, διὰ τί, τῶν συμφώνων ὁμοῦ κρουομένων, τοῦ βαρυτέρου γίγνεται τὸ μέλος.

9.9.19. Bölüm: Uyumun sebebi nedir; uyumlu sesler birlikte çalındığında melodi neden kalın sese ait olur?

*(Bu bölümün metni günümüze ulaşmamıştır.)*

9.9.1

[…] ### Bölüm 10 ### διὰ τί, τῶν ἐκλειπτικῶν περιόδων ἡλίου καὶ σελήνης ἰσαρίθμων ὄντωνὄντων] corr. vid. οὐσῶν, ἡ σελήνη φαίνεται πλεονάκις ἐκλείπουσα τοῦ ἡλίου.

9.10.110. Bölüm: Güneş ve Ay tutulma devirleri sayıca eşitken Ay neden daha sık tutulur görünür?

*(Bu bölümün metni günümüze ulaşmamıştır.)*

9.10.1

[…] ### Bölüm 11 ### Περὶ τοῦ μὴ τοὺς αὐτοὺς μένειν ἡμᾶς, ἀεὶ τῆς οὐσίας ῥεούσης.

9.11.111. Bölüm: Varlığımız daima aktığı için aynı kalmayışımız üzerine

*(Bu bölümün metni günümüze ulaşmamıştır.)*

9.11.1

[…] ### Bölüm 12 ### Πότερόν ἐστι πιθανώτερον τὸ ἀρτίους εἶναι τοὺς σύμπαντας ἀστέρας ἢ περιττούς.

9.12.112. Bölüm: Bütün yıldızların sayısının çift mi tek mi olduğu daha inandırıcıdır?

… "yeminlerle de erkekleri aldatmalı."

Glaukias, "Ben bu sözün tiran Polykrates için söylendiğini duydum," dedi. "Başkaları için de söylenmiş olabilir. Sen bunu neden soruyorsun?"

"Zeus hakkı için," dedi Sospis, "çocukları aşık kemikleriyle, Akademikleri de sözlerle tek mi çift mi oynarken görüyorum da ondan. Bu gibi kışkırtıcı sorular, elinde tutup uzattığının tek mi çift mi olduğunu soranlardan farksızdır."

Bunun üzerine Protogenes kalktı ve bana adımla seslendi: "Ne diye bu hatiplerin başkalarıyla alay ederek keyif sürmelerine izin veriyoruz? Kendilerine hiç soru sorulmuyor, söze hiç katkı koymuyorlar. Meğer ki, Zeus hakkı için, hayatı boyunca şarap içmemiş Demosthenes'in hayranları ve taklitçileri olarak şarap sofrasının ortaklığında paylarının olmadığını söylesinler."

"Sebep o değil," dedim. "Biz onlara hiçbir şey sormadık. Senin daha yararlı bir şeyin yoksa, ben onlara Homeros'un retorik konularından, kanunların çatıştığı bir tane soracağım."

9.12.1

[…] ὅρκοις δʼ ἄνδρας ἐξαπατητέον. καὶ ὁ Γλαυκίας ἐγὼ μέν ἔφη κατὰ Πολυκράτους ἀκήκοα τοῦ τυράννου λεγόμενον τὸν λόγον τοῦτον· εἰκὸς δὲ καὶ καθʼ ἑτέρων λέγεσθαι· σὺ δὲ πρὸς τί τοῦτʼ ἐρωτᾷς;ὅτι νὴ Δίʼ ὁ Σῶσπις ἔφη τοὺς μὲν παῖδας ἀστραγάλοις ὁρῶ τοὺς δʼ Ἀκαδημαϊκοὺς λόγοις ἀρτιάζοντας· οὐδὲν γὰρ οἱ τοιοῦτοι στόμαχοι διαφέρουσι τῶν ἐρωτώντων, πότερον ἄρτια τῇ χειρὶ συνειληφότες ἢ περιττὰ συντείνουσιν. ἐπαναστὰς οὖν ὁ Πρωτογένης καί με καλέσας ἐξ ὀνόματος τί παθόντεςεἶπε τοὺς ῥήτορας τούτους τρυφᾶν ἐῶμεν, ἑτέρων καταγελῶντας, αὐτοὺς δὲ μηδὲν ἐρωτωμένους μηδὲ συμβολὰς λόγων τιθέντας; εἰ μὴ νὴ Δία φήσουσι μηδὲν αὐτοῖς μετεῖναι τῆς ἐν οἴνῳ κοινωνίας, Δημοσθένους ἐπαινέταις καὶ ζηλωταῖς οὖσιν, ἀνδρὸς ἐν ἅπαντι τῷ βίῳ πιόντος οἶνον. οὐκ αἴτιον ἔφην ἐγώ τοῦτο τούτων, ἀλλʼ ἡμεῖς οὐδὲν αὐτοὺς ἠρωτήκαμεν εἰ δὲ μή τι σὺ χρησιμώτερον ἔχεις, ἐγώ μοι δοκῶ προβαλεῖν αὐτοῖς ἐκ τῶν Ὁμήρου ῥητορικῶν θέσεων μίαν ἀντινομικήν. ### Bölüm 13 ### περὶ τοῦ ἐν τῇ τρίτῃ ῥαψῳδίᾳ τῆς Ἰλιάδος ἀντινομικοῦ ζητήματος.

9.13.113. Bölüm: İlyada'nın üçüncü kitabındaki kanun çatışması sorunu üzerine

"Hangisi bu?" dedi.

"Sana söyleyeyim," dedim, "ama aynı zamanda onlara soruyorum, bu yüzden artık dikkat etsinler. Aleksandros meydan okumasını elbette belirli şartlarla yapmıştır:

Beni ortada savaşçı Menelaos'la Helene ve bütün mallar için dövüştürün. Hangimiz yener, üstün gelirse malların tümünü ve kadını alıp evine götürsün.

Hektor da meydan okumayı ilan edip herkesin önüne koyarken neredeyse aynı kelimeleri kullanır:

Öteki Troyalıların ve bütün Akhaların güzel silahlarını bereketli toprağa koymasını istiyor; kendisi ise ortada savaşçı Menelaos'la yalnız ikisi Helene ve bütün mallar için dövüşecek. Kazananın olsun kadın da mallar da.

Menelaos kabul edince yeminli anlaşma yaparlar. Agamemnon önce söyler:

Aleksandros Menelaos'u öldürürse Helene'yi ve bütün malları kendi alsın; sarı saçlı Menelaos Aleksandros'u öldürürse malların tümünü ve kadını alıp evine götürsün.

Menelaos kazandı ama öldürmedi. Bunun üzerine iki taraf da iddiasını değiştirir ve düşmanın sözlerine dayanır: Biri, Paris yenildi diye geri ister; öteki, ölmedi diye vermez. Bu davayı nasıl en doğru biçimde hükme bağlamalı, kanun çatışmasını nasıl çözmeli? Bu iş filozofların ya da gramercilerin değil, sizin gibi edebiyat ve felsefe seven hatiplerin işidir."

9.13.1

τίνʼ ἔφη ταύτην;ἐγώ σοι φράσω εἶπον ἅμα καὶ τούτοις προβάλλων διὸ τὸν νοῦν ἤδη προσεχέτωσαν. ὁ γὰρ Ἀλέξανδρος ἐπὶ ῥητοῖς δήπου πεποίηται τὴν πρόκλησιν οὕτως αὐτὰρ ἔμʼ ἐν μέσσῳ καὶ ἀρηίφιλον Μενέλαον συμβάλετʼ ἀμφʼ Ἑλένῃ καὶ κτήμασι πᾶσι μάχεσθαι. ὁππότερος δέ κε νικήσῃ κρείσσων τε γένηται, κτήμαθʼ ἑλὼν εὖ πάντα γυναῖκά τε οἴκαδʼ ἀγέσθω· καὶ πάλιν ὁ Ἕκτωρ ἀναγορεύων καὶ τιθεὶς εἰς μέσον πᾶσι τὴν πρόκλησιν αὐτοῦ μονονουχὶ τοῖς αὐτοῖς ὀνόμασι κέχρηται· ἄλλους μὲν κέλεται Τρῶας καὶ πάντας Ἀχαιοὺς τεύχεα κάλʼ ἀποθέσθαι ἐπὶ χθονὶ πουλυβοτείρῃ, αὐτὸν δʼ ἐν μέσσῳ καὶ ἀρηίφιλον Μενέλαον οἴους ἀμφʼ Ἑλένῃ καὶ κτήμασι πᾶσι μάχεσθαι. τῷ δέ κε νικήσαντι γυνὴ καὶ κτήμαθʼ ἕποιτο. δεξαμένου δὲ τοῦ Μενελάου, ποιοῦνται τὰς συνθήκας ἐνόρκους, ἐξάρχει δʼ Ἀγαμέμνων εἰ μέν κεν Μενέλαον Ἀλέξανδρος καταπέφνῃ, αὐτὸς ἔπειθʼ Ἑλένην ἀγέτω καὶ κτήματα πάντα· εἰ δὲ κʼ Ἀλέξανδρον κτείνῃ ξανθὸς Μενέλαος, κτήμαθʼ ἑλὼν εὖ πάντα γυναῖκά τε οἴκαδʼ ἀγέσθω. ἐπεὶ τοίνυν ἐνίκησε μὲν οὐκ ἀνεῖλε δʼ ὁ Μενέλαος, μεταλαβόντες ἑκάτεροι τὴν ἀξίωσιν ἰσχυρίζονται τοῖς τῶν πολεμίων, οἱ μὲν ὡς νενικημένου τοῦ Πάριδος ἀπαιτοῦντες, οἱ δʼ ὡς μὴ τεθνηκότος οὐκ ἀποδιδόντες. πῶς οὖν ἔφηντὴν δίκην ταύτην ἰθύντατʼ ἂν εἴποι τις καὶ διαιτήσειε τὴν ἀντινομίαν, οὐ φιλοσόφων οὐδὲ γραμματικῶν, ἀλλὰ ῥητόρων ἔργον ἐστὶ φιλογραμματούντων ὥσπερ ὑμεῖς καὶ φιλοσοφούντων.

9.13.2Sospis, meydan okuyanın sözünün bir kanun gibi daha geçerli olduğunu söyledi. Çünkü hangi şartlarla dövüşüleceğini o ilan etmişti; kabul edip uyanların artık ekleme yapma yetkisi yoktu. Meydan okuma öldürme ve ölüm için değil, zafer ve yenilgi için yapılmıştı; bu da çok adildi. Çünkü kadın daha üstün olanın olmalıydı, üstün olan da kazanandır. Ölmek ise çoğu kez iyilerin de başına kötülerin elinden gelir: Akhilleus sonradan Paris'in okuyla ölmüştür; bu ölüme Akhilleus'un yenilgisi ya da atanın zaferi demeyiz sanırım, atanın haksız talihi deriz. Hektor ise ölmeden önce yenilmişti, çünkü Akhilleus gelince onu karşılamamış, korkup kaçmıştı. Vazgeçip kaçan kişi bahanesiz yenilmiştir, rakibinin üstünlüğünü kabul etmiştir. Bu yüzden önce İris Helene'ye haber verirken şöyle der:

Uzun mızraklarla senin için dövüşecekler, kazananın sevgili eşi diye anılacaksın.

Sonra Zeus dövüşün ödülünü Menelaos'a vermiştir:

Zafer açıkça savaşçı Menelaos'un.

Gülünç olurdu: Podes'i, beklemezken ve korunmazken uzaktan mızrakla vurarak yenmiş sayılsın da, onun meydan okumasına göre ondan üstün çıkıp galip geldiği görülen Menelaos, vazgeçip kaçan, karısının koynuna dalan, yaşarken soyulan adama karşı ödülü almaya layık olmasın.

9.13.2

ὁ μὲν οὖν Σῶσπις ἔφη κυριώτερον εἶναι τὸν τοῦ προκεκλημένου λόγον, ὥσπερ νόμον· ἐκεῖνος γάρ, ἐφʼ οἷς διαγωνιοῦνται, κατήγγειλεν· οἱ δὲ δεξάμενοι καὶ ὑπακούσαντες οὐκέτι κύριοι προστιθέντες. ἡ δὲ πρόκλησις οὐ περὶ φόνου καὶ θανάτου γέγονεν, ἀλλὰ περὶ νίκης καὶ ἣττης· καὶ μάλα δικαίως. ἔδει γὰρ τὴν γυναῖκα τοῦ κρείττονος εἶναι, κρείττων δʼ ὁ νικῶν, ἀποθνήσκειν δὲ πολλάκις συμβαίνει κἀγαθοῖς ὑπὸ κακῶν, ὡς ὕστερον Ἀχιλλεὺς ἀπέθανεν τοξευθεὶς ὑπὸ Πάριδος· καὶ οὐκ ἂν οἶμαι φαίημεν Ἀχιλλέως ἧτταν γεγονέναι τὸν θάνατον οὐδὲ νίκην ἀλλʼ ἄδικον εὐτυχίαν τοῦ βάλλοντος. ἀλλʼ ὁ Ἕκτωρ ἥττητο καὶ πρὶν ἀποθνήσκειν, μὴ δεξάμενος ἀλλὰ δείσας καὶ φυγὼν ἐπερχομένου τοῦ Ἀχιλλέως· ὁ γὰρ ἀπειπάμενος καὶ φυγὼν ἧτταν ἀπροφάσιστον ἣττηται καὶ συγκεχώρηκε κρείττονα τὸν ἀντίπαλον εἶναι. διὸ πρῶτον μὲν ἡ Ἶρις ἐξαγγέλλουσα τῇ Ἑλένῃ φησὶ μακρῇς ἐγχείῃσι μαχήσονται περὶ σεῖο τῷ δέ κε νικήσαντι φίλη κεκλήσῃ ἄκοιτις ἔπειθʼ ὁ Ζεὺς τῷ Μενελάῳ τῆς μάχης τὸ βραβεῖον ἀπέδωκεν εἰπών νίκη μὲν φαίνετʼ ἀρηιφίλου Μενελάου. γελοῖον γάρ, εἰ τὸν μὲν Ποδῆν ἐνίκησε πόρρωθεν ἀκοντίσας μὴ προσδοκήσαντα μηδὲ φυλαξάμενον, τοῦ δʼ ἀπειπαμένου καὶ δραπετεύσαντος καὶ καταδύντος εἰς τοὺς κόλπους τῆς γυναικὸς ἐσκυλευμένου ζῶντος, οὐκ ἄξιος ἦν τὰ νικητήρια φέρεσθαι, κατὰ τὴν αὐτοῦ πρόκλησιν ἐκείνου κρείττων φανεὶς καὶ περιγενόμενος.

9.13.3Glaukias söze girdi. Önce, dedi, kararlarda ve kanunlarda, sözleşmelerde ve anlaşmalarda sonrakiler öncekilerden daha geçerli ve sağlam sayılır. Sonraki anlaşma Agamemnon'unkiydi ve onun sonucu yenilenin yenilgisi değil, ölümüydü. Sonra, öteki yalnız sözle yapılmıştı; bunlar ise yeminlerle yapılmış, ihlal edenlere lanetler eklenmiş, tek bir adam değil herkes kabul edip onaylamıştı. Yani gerçek anlaşma bunlardır, ötekiler yalnız meydan okumadır. Priamos buna tanıktır; yeminlerden sonra yarışma yerinden ayrılırken şöyle der:

Zeus bilir sanırım, öbür ölümsüz tanrılar da bilir, hangisine ölümün yazıldığını.

Anlaşmanın bu şartla yapıldığını biliyordu. Bu yüzden Hektor da az sonra "Yeminleri yüce tahtlı Kronosoğlu tamamlamadı" der; çünkü yarışma sonuçsuz kalmıştı, ikisi de düşmediğinden tartışmasız bir son yoktu. Bu yüzden bence ortada bir kanun çatışması bile yoktur, çünkü ilk anlaşma ikincisinin içindedir: Öldüren yenmiştir, ama yenen öldürmüş değildir. Kısacası Agamemnon Hektor'un meydan okumasını bozmamış, açıklığa kavuşturmuştur; değiştirmemiş, en önemli şeyi eklemiş, zaferi öldürmeye bağlamıştır. Çünkü tam zafer budur; ötekiler, ne yaralayan ne de kovalayan Menelaos'unki gibi, bahaneye ve itiraza açıktır.

Gerçek kanun çatışmalarında yargıçlar belirsiz olanı bırakıp tartışmaya yer vermeyene nasıl katılırlarsa, burada da bahaneye yer bırakmayan, açık bir sonuca bağlanan anlaşmayı daha sağlam ve daha geçerli saymak gerekir. En önemlisi de, kazanmış görünen adamın kendisi düşman kaçınca vazgeçmemiş, durmamış, kalabalığın içinde her yana dolaşmıştır:

Tanrı görünüşlü Aleksandros'u bir yerde görebilir mi diye.

Böylece o kaçtığı için zaferin geçersiz ve eksik olduğuna kendisi tanıklık etmiştir. Kendi söylediklerini de unutmamıştır:

Hangimize ölüm ve yazgı gelmişse o ölsün; siz ötekiler hemen ayrılın.

Bu yüzden Aleksandros'u aramak zorundaydı, onu öldürüp yarışmanın işini tamamlamak için. Öldürmeyip yakalayamayınca da ödülü hakkıyla isteyemezdi. Çünkü kendi sözlerine bakılırsa yenmemiştir de; Zeus'a sitem edip başarısızlığına yanar:

Baba Zeus, tanrılardan hiçbiri senden daha yıkıcı değil. Aleksandros'tan kötülüğünün öcünü alacağımı sanmıştım; şimdi kılıç elimde kırıldı, mızrağım da boşuna elimden fırladı, vuramadım onu.

Düşmanı vurmadıkça, öldürmedikçe kalkanı delmenin, düşen miğferi almanın bir şey olmadığını kendisi kabul ediyor.

9.13.3

ὑπολαβὼν δʼ ὁ Γλαυκίας ἔφη πρῶτον μὲν ἔν τε δόγμασι καὶ νόμοις ἔν τε συνθήκαις καὶ ὁμολογίαις κυριώτερα τὰ δεύτερα νομίζεσθαι καὶ βεβαιότερα τῶν πρώτων· δεύτεραι δʼ ἦσαν αἱ δι Ἀγαμέμνονος ὁμολογίαι τέλος ἔχουσαι θάνατον, οὐχὶ ἧτταν τοῦ κρατηθέντος. ἔπειτʼ ἐκείνη μὲν λόγοις, αὗται δὲ καὶ μεθʼ ὅρκων εἵποντο καὶ προσῆσαν ἀραὶ τοῖς παραβαίνουσιν, οὐχ ἑνὸς ἀνδρὸς ἀλλὰ πάντων ἀποδεχομένων καὶ συνομολογούντων· ὥστε ταῦτα γεγονέναι κυρίως ὁμολογίας, ἐκείνας δὲ μόνας προκλήσεις. μαρτυρεῖ δʼ ὁ Πρίαμος, μετὰ τὰ ὅρκια τοῦ ἀγῶνος ἀπιὼν, καί, Ζεὺς μέν που τό γε οἶδε καὶ ἀθάνατοι θεοὶ ἄλλοι, ὁπποτέρῳ θανάτοιο τέλος πεπρωμένον ἐστίν· ᾔδει γὰρ ἐπὶ τούτοις τὰς ὁμολογίας γεγενημένας· διὸ καὶ μετὰ μικρὸν ὁ Ἕκτωρ φησὶν ὅρκια μὲν Κρονίδης ὑψίζυγος οὐκ ἐτέλεσσεν· ἀτελὴς γὰρ ἔμεινεν ὁ ἀγὼν, καὶ πέρας ἀναμφισβήτητον οὐκ εἶχε μηδετέρου πεσόντος. ὅθεν ἔμοιγε δοκεῖ μηδʼ ἀντινομικὸν γεγονέναι τὸ ζήτημα, ταῖς δευτέραις ὁμολογίαις τῶν πρώτων ἐμπεριεχομένων ὁ γὰρ ἀποκτείνας νενίκηκεν, οὐ μὴν ὁ νικήσας ἔκτεινεν. συνελόντι δʼ εἰπεῖν, Ἀγαμέμνων οὐκ ἔλυσε τὴν τοῦ Ἕκτορος πρόκλησιν ἀλλʼ ἐσαφήνισεν, οὐδὲ μετέθηκεν ἀλλὰ προσέθηκε τὸ κυριώτατον, ἐν τῷ κτεῖναι τὸ νικῆσαι θέμενος· αὕτη γάρ ἐστι νίκη παντελής, αἱ δʼ ἄλλαι προφάσεις καὶ ἀντιλογίας ἔχουσιν, ὡς ἡ παρὰ Μενελάου μήτε τρώσαντος μήτε διώξαντος. ὥσπερ οὖν ἐν ταῖς ἀληθιναῖς ἀντινομίαις οἱ δικασταὶ τῷ μηδὲν ἀμφισβητήσιμον ἔχοντι προστίθενται, τὸν ἀσαφέστερον ἐάσαντες οὕτως ἐνταῦθα τὴν ἀπροφάσιστον καὶ γνώριμον τέλος ἄγουσαν ὁμολογίαν βεβαιοτέραν χρὴ καὶ κυριωτέραν νομίζειν, ὃ δὲ μέγιστόν ἐστιν, αὐτὸς ὁ δοκῶν κρατεῖν, οὐκ ἀποστὰς φυγόντος οὐδὲ παυσάμενος, ἀλλὰ πανταχόσε φοιτῶν ἀνʼ ὅμιλον εἴ που ἐσαθρήσειεν Ἀλέξανδρον θεοειδέα μεμαρτύρηκεν ἄκυρον εἶναι καὶ ἀτελῆ νίκην, ἐκείνου διαπεφευγότος· οὐδʼ ἠμνημόνει τῶν ὑπʼ αὐτοῦ διειρημένων, ἡμέων δʼ ὁπποτέρῳ θάνατος καὶ μοῖρα τέτυκται, τεθναίη, ἄλλοι δὲ διακρινθεῖτε τάχιστα. διὸ ζητεῖν μὲν ἀναγκαῖον ἦν αὐτῷ τὸν Ἀλέξανδρον, ὅπως ἀποκτείνας συντελέσῃ τὸ τοῦ ἀγῶνος ἔργον· μὴ κτείνας δὲ μηδὲ λαβὼν οὐ δικαίως ἀπῄτει τὸ νικητήριον. οὐδὲ γὰρ ἐνίκησεν, εἰ δεῖ τεκμήρασθαι τοῖς ὑπʼ αὐτοῦ λεγομένοις, ἐγκαλοῦντος τῷ Διὶ καὶ τὰς ἀποτεύξεις ὀδυρομένου· Ζεῦ πάτερ, οὔ τις σεῖο θεῶν ὀλοώτερος ἄλλος· ἦ τʼ ἐφάμην τίσασθαι Ἀλέξανδρον κακότητος, νῦν δέ μοι ἐν χείρεσσιν ἄγη ξίφος, ἐκ δέ μοι ἔγχος ἠίχθη παλάμηφιν ἐτώσιον, οὐδʼ ἔβαλόν μιν αὐτὸς γὰρ ὁμολογεῖ μηδὲν εἶναι τὸ διακόψαι τὸ ἀσπίδιον καὶ λαβεῖν ἀπορρυὲν τὸ κράνος, εἰ μὴ βάλοι μηδʼ ἀποκτείνειε τὸν πολέμιον. ### Bölüm 14 ### Περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Μουσῶν ὅσα λέγεται μὴ κοινῶς.

9.14.114. Bölüm: Musaların sayısı hakkında sıradan olmayan sözler

Bundan sonra Musalara içki sunusu yaptık, Musaların önderi Apollon'a da peân söyledikten sonra, Eraton'un lirine eşlik ederek Hesiodos'tan Musaların doğuşunu anlatan parçayı okuduk. Şarkıdan sonra hatip Herodes şöyle dedi: "Duyuyor musunuz, Kalliope'yi bizden koparanlar? Onun krallarla birlikte olduğunu söylüyorlar; krallar da herhâlde kıyas çözümlemez, tersine çevrilmiş sorular sormaz, hatiplerin ve devlet adamlarının işlerini yapar. Ötekilerden Kleio övgü türünü üstlenir, çünkü övgülere klea derlerdi; Polymnia tarihi üstlenir, çünkü çok şeyin hatırasıdır. Bazı yerlerde bütün Musalara Mneiai dendiği de söylenir. Ben Euterpe'den de pay isterim; eğer Khrysippos'un dediği gibi sohbetlerdeki tatlılık ve hoşluk onun payına düşmüşse. Çünkü hatip, mahkeme ve danışma hatibi olduğu kadar sohbet insanıdır da; sohbetlerde de iyi niyet kazanmak, savunmak, özür dilemek vardır. Övme ve yermeyi en çok kullanırız; bunu ustalıkla yaparsak küçümsenmeyecek şeyler kazanırız, tecrübesizce ve beceriksizce yaparsak ıskalarız. Çünkü

Ah, bu adam ne kadar sevilir ve sayılır bütün insanlar arasında …

… daha çok, sohbette uyum sağlayanlara ikna ve hoşluğun yaraştığını düşünüyorum."

9.14.1

ἐκ τούτου σπονδὰς ἐποιησάμεθα ταῖς Μούσαις, καὶ τῷ Μουσηγέτῃ Ἀπόλλωνι παιανίσαντες συνῄσαμεν τῷ Ἐράτωνι πρὸς τὴν λύραν ἐκ τῶν Ἡσιόδου τὰ περὶ τὴν τῶν Μουσῶν γένεσιν. μετὰ δὲ τὴν ᾠδὴν Ἡρώδης ὁ ῥήτωρ ἀκούετʼ ἔφη ὑμεῖς οἱ τὴν Καλλιόπην ἀποσπῶντες ἡμῶν, σὺν τοῖς βασιλεῦσιν αὐτὴν παρεῖναί φασιν, οὐκ ἀναλύουσι δήπου συλλογισμοὺς οὐδʼ ἐρωτῶσι μεταλλάττοντας, ἀλλὰ ταῦτα πράττουσιν ἃ ῥητόρων ἐστὶ καὶ πολιτικῶν ἔργα. τῶν δʼ ἄλλων ἥ τε Κλειὼ τὸ ἐγκωμιαστικὸν προσάγεται· κλέα γὰρ ἐκάλουν τοὺς ἐπαίνους· ἥ τε Πολύμνια τὸ ἱστορικὸν ἔστι γὰρ μνήμη πολλῶν· ἐνιαχοῦ δὲ καὶ πάσας·, ὥσπερ ἐν λείῳ, τὰς Μούσας Μνείας καλεῖσθαι λέγουσιν. ἐγὼ δὲ μεταποιοῦμαὶ τι καὶ τῆς Εὐτέρπης· εἴπερ, ὥς φησι Χρύσιππος, αὕτη τὸ περὶ τὰς ὁμιλίας ἐπιτερπὲς εἴληχε καὶ κεχαρισμένον. ὁμιλητικὸς γὰρ οὐδὲν ἧττον ἢ δικανικὸς ὁ ῥήτωρ καὶ συμβουλευτικός· αἱ γὰρ ἕξεις ἔχουσι καὶ εὐμενείας καὶ συνηγορίας καὶ ἀπολογίας· πλείστῳ δὲ τῷ ἐπαινεῖν χρώμεθα καὶ τῷ ψέγειν, ἐν τούτοις οὐ φαύλων οὐδὲ μικρῶν τυγχάνοντες, ἂν τεχνικῶς τοῦτο πράττωμεν ἂν δʼ ἀπείρως καὶ ἀτεχνῶς, ἀστοχοῦντες· τὸ γάρ ὦ πόποι, ὡς ὅδε πᾶσι φίλος καὶ τίμιός ἐστιν ἀνθρώποις […] δὲ μᾶλλον, ὡς τὸ περὶ τὰς ὁμιλίας εὐάρμοστον ἔχουσι, πειθὼ καὶ χάριν οἶμαι προσήκειν.

9.14.2Ammonios, "Herodes, Musalara dolu avuçla uzanmana kızmak gerekmez," dedi. "Dostların malı ortaktır. Zeus bu yüzden çok sayıda Musa doğurmuştur; herkes güzel şeylerden bolca alabilsin diye. Herkesin avcılığa, askerliğe, denizciliğe, zanaata ihtiyacı yoktur; ama terbiyeye ve logosa,

geniş yeryüzünün ürününü toplayan

herkesin ihtiyacı vardır. Bu yüzden tek bir Athena, tek bir Artemis, tek bir Hephaistos yaptı, ama Musaları çok yaptı. Peki neden dokuz, daha az ya da daha çok değil; bunu bize söyleyebilir misin? Bu kadar Musa dostu, Musa zengini olduğuna göre herhâlde düşünmüşsündür."

"Bunda bilgece olan ne var?" dedi Herodes. "Dokuz sayısını herkes ağzında gezdirir, her yerde över: İlk tek sayıdan oluşan ilk karedir, tek kere tektir, çünkü üç eşit tek sayıya bölünür."

Ammonios gülümsedi: "Bunları yiğitçe aklında tutmuşsun. Bir şey daha ekle: Bu sayı ilk iki küpten, birden ve sekizden oluşur; başka bir toplamla da iki üçgenden, üç ve altıdan, ki bunların ikisi de tamdır. Ama bunlar neden öteki tanrılardan çok Musalara yakışsın? Musalarımız dokuz diye Demeter'lerimiz, Athena'larımız, Artemis'lerimiz mi yok? Musaların annesinin adı dokuz harfli olduğu için o kadar olduklarına seni de herhâlde kimse inandıramaz."

Herodes güldü, sessizlik oldu; Ammonios da bizi denemeye çağırdı.

9.14.2

καὶ ὁ Ἀμμώνιος οὐκ ἄξιον ἔφη σοι νεμεσᾶν, ὦ Ἡρώδη, καὶ πλείῃ χειρὶ τῶν Μουσῶν ἐπιδραττομένῳ· κοινὰ γὰρ τὰ φίλων. καὶ διὰ τοῦτο πολλὰς ἐγέννησε Μούσας ὁ Ζεύς, ὅπως ᾖ πᾶσιν ἀρύσασθαι τῶν καλῶν ἀφθόνως· οὔτε γὰρ κυνηγίας πάντες οὔτε στρατείας οὔτε ναυτιλίας οὔτε βαναυσουργίας, παιδείας δὲ καὶ λόγου δεόμεθα πάντες εὐρυεδοῦς ὅσοι καρπὸν αἰνύμεθα χθονός ὅθεν Ἀθηνᾶν μίαν καὶ Ἄρτεμιν καὶ Ἥφαιστον ἕνα, Μούσας δὲ πολλὰς ἐποίησεν. ὅτι δʼ ἐννέα καὶ οὐκ ἐλάττους οὐδὲ πλείους, ἆρʼ ἂν ἡμῖν φράσειας; οἶμαι δέ σε πεφροντικέναι φιλόμουσον οὕτω καὶ πολύμουσον ὄντα.τί δὲ τοῦτο σοφόν; εἶπεν ὁ Ἡρώδης· πᾶσι γὰρ διὰ στόματός ἐστι καὶ πάσαις ὑμνούμενος ὁ τῆς ἐννεάδος ἀριθμός, ὡς πρῶτος ἀπὸ πρώτου περισσοῦ τετράγωνος ὢν καὶ περισσάκις περισσός, ἅτε δὴ τὴν διανομὴν εἰς τρεῖς ἴσους λαμβάνων περισσούς. καὶ ὁ Ἀμμώνιος ἐπιμειδιάσας ἀνδρικῶς ταυτὶ διεμνημόνευσας· καὶ πρόσθες αὐτοῖς ἔτι τοσοῦτον, τὸν ἀριθμὸν ἐκ δυεῖν τῶν πρώτων κύβων συνηρμόσθαι μονάδος καὶ ὀγδοάδος, καὶ καθʼ ἑτέραν αὖ πάλιν σύνθεσιν ἐκ δυεῖν τριγώνων, τριάδος καὶ ἑξάδος ὧν ἑκάτερος καὶ τέλειός ἐστιν. ἀλλὰ τί ταῦτα ταῖς Μούσαις μᾶλλον ἢ τοῖς ἄλλοις θεοῖς; προσῆκεν, ὅτι Μούσας ἔχομεν ἐννέα, Δήμητρας δὲ καὶ Ἀθηνᾶς καὶ Ἀρτέμιδας οὐκ ἔχομεν; οὐ γὰρ δήπου καὶ σὲ πείθει τὸ Μούσας γεγονέναι τοσαύτας, ὅτι τοὔνομα τῆς μητρὸς αὐτῶν ἐκ τοσούτων γραμμάτων ἐστίν. γελάσαντος δὲ τοῦ Ἡρώδου καὶ σιωπῆς γενομένης, προὔτρεπεν ἡμᾶς ἐπιχειρεῖν ὁ Ἀμμώνιος.

9.14.3Kardeşim şöyle dedi: Eskiler üç Musa bilirdi; bunun kanıtını bu kadar seçkin adamların önünde söylemek geç öğrenmişlik ve kabalık olur. Sebep, bazılarının dediği gibi, melodi cinsleri olan diatonik, kromatik ve enarmonik değildir; aralıkları belirleyen sınırlar olan nētē, mesē ve hypatē de değildir. Gerçi Delphoililer Musaları böyle adlandırırdı; ama bunu yanlış olarak tek bir bilime, daha doğrusu tek bir bilimin, müziğin bir parçasına, armoniğe bağlıyorlardı. Bana göre eskiler, logosla yürüyen bütün epistēmēlerin ve tekhnēlerin üç cinste toplandığını anlamışlardı: felsefe, retorik ve matematik. Bunları Musalar dedikleri üç tanrıçanın armağanı ve lütfu saydılar. Sonra, Hesiodos zamanına doğru, yetiler daha da açığa çıkınca bunları ayrıntılandırdılar ve her birinin içinde üç ayrım olduğunu gördüler: Matematikte müzik, aritmetik ve geometri; felsefede mantık, ahlak ve fizik; retorikte söylendiğine göre önce övgü, ikinci olarak danışma, son olarak mahkeme retoriği. Bunların hiçbirini tanrısız, Musasız, üstün bir paydan ve önderlikten yoksun saymadıkları için, Musaların sayısını bunlara eşit kılmamış, zaten eşit olduğunu bulmuşlardır. Dokuz, üç üçlüye, bunların her biri de üç birliğe bölündüğü gibi, logosun hâkim olan şeydeki doğruluğu da tek ve ortaktır; Musalar üçer üçer üç cinsin her birine dağılmıştır, sonra da her biri payına düşen tek bir yetiyi gözetip düzene sokar. Şiir ve astronomi erbabının, sanatlarını atladık diye bizi suçlayacağını sanmıyorum; çünkü astronominin geometriyle, şiirin müzikle birlikte sayıldığını bizim kadar bilirler.

9.14.3

εἶπεν οὖν ὁ ἀδελφός, ὅτι τρεῖς ᾔδεσαν οἱ παλαιοὶ Μούσας· καὶ τούτου λέγειν ἀπόδειξιν ὀψιμαθές ἐστι καὶ ἄγροικον ἐν τοσούτοις καὶ τοιούτοις ἀνδράσιν. αἰτία δʼ οὐχ ὡς ἔνιοι λέγουσι τὰ μελῳδούμενα γένη, τὸ διάτονον καὶ τὸ χρωματικὸν καὶ τὸ ἐναρμόνιον οὐδʼ οἱ τὰ διαστήματα παρέχοντες ὅροι, νήτη καὶ μέση καὶ ὑπάτη· καίτοι Δελφοί γε τὰς Μούσας οὕτως ὠνόμαζον, οὐκ ὀρθῶς ἑνὶ μαθήματι, μᾶλλον δὲ μορίῳ μαθήματος ἑνὸς τοῦ μουσικοῦ , τῷ γʼ ἁρμονικῷ, προστιθέντες. ἁπάσας δʼ ὡς ἐγὼ νομίζω τὰς διὰ λόγου περαινομένας ἐπιστήμας καὶ τέχνας οἱ παλαιοὶ καταμαθόντες ἐν τρισὶ γένεσιν οὔσας, τῷ φιλοσόφῳ καὶ τῷ ῥητορικῷ καὶ τῷ μαθηματικῷ, τριῶν ἐποιοῦντο δῶρα καὶ χάριτας θεῶν ἃς Μούσας ὠνόμαζον. ὓστερον δὲ καὶ καθʼ Ἡσίοδον ἤδη μᾶλλον ἐκκαλυπτομένων τῶν δυνάμεων, διαιροῦντες εἰς καὶ εἴδη τρεῖς πάλιν ἑκάστην ἔχουσαν ἐν αὑτῇ διαφορὰς ἑώρων ὦν ἐν μὲν τῷ μαθηματικῷ τὸ περὶ μουσικήν ἐστι καὶ τὸ περὶ ἀριθμητικὴν καὶ τὸ περὶ γεωμετρίαν, ἐν τῷ φιλοσόφῳ τὸ λογικὸν καὶ τὸ ἠθικὸν καὶ τὸ φυσικόν, ἐν τῷ ῥητορικῷ τὸ ἐγκωμιαστικὸν πρῶτον γεγονέναι λέγουσι, δεύτερον τὸ συμβουλευτικόν, ἔσχατον δὲ τὸ δικανικόν. ὧν μηδὲν ἄθεον μηδʼ ἄμουσον εἶναι ἄμοιρον κρείττονος καὶ ἡγεμονίας ἀξιοῦντες, εἰκότως ἰσαρίθμους τὰς Μούσας οὐκ ἐποίησαν ἀλλʼ οὔσας ἀνεῦρον. ὥσπερ οὖν τὰ ἐννέα διαίρεσιν εἰς τρεῖς λαμβάνει τριάδας, ὧν ἑκάστη πάλιν εἰς μονάδας διαιρεῖται τοσαύτας· οὕτως ἓν μέν ἐστι καὶ κοινὸν ἡ τοῦ λόγου περὶ τὸ κύριον ὀρθότης, νενέμηνται σύντρεις εἰς τῶν τριῶν γενῶν ἕκαστον· εἶτα πάλιν αὖ μοναδικῶς ἑκάστη μίαν περιέπει λαχοῦσα καὶ κοσμεῖ δύναμιν. οὐ οἶμαι τοὺς ποιηματικοὺς καὶ τοὺς ἀστρολογικοὺς ἐγκαλεῖν ἡμῖν ὡς παραλείπουσι· τὰς τέχνας αὐτῶν, εἰδότας οὐδὲν ἧττον ἡμῶν ἀστρολογίαν γεωμετρίᾳ ποιητικὴν δὲ μουσικῇ συννεμομένην.

9.14.4Bunlar söylenince hekim Tryphon, "Bizim sanatımıza Musa yuvasını neden kapattın?" dedi. Meliteli Dionysios söze girdi: "Suçlamaya birçok kişiyi çağırıyorsun; çünkü biz çiftçiler de Thaleia'yı kendimize mal ederiz, gürleşen ve filizlenen bitkilerin ve tohumların bakımını ve korunmasını ona veririz."

"Haklı değilsiniz," dedim. "Sizin de bereket veren Demeter'iniz ve Pindaros'un dediği gibi

ağaçların otlağını sevinçle büyüten, meyvenin kutsal ışığı

Dionysos'unuz var. Hekimlerin de önderinin Asklepios olduğunu, her işte Apollon Paian'dan yararlandıklarını, Musaların önderinden hiç yararlanmadıklarını biliyoruz. Homeros'un dediği gibi 'bütün insanlar tanrılara muhtaçtır', ama herkes her tanrıya değil. Ama şaşırdığım şu: Delphoililerin sözü Lamprias'ın gözünden nasıl kaçtı? Onlar, kendi yanlarında Musaların seslerden ya da tellerden ad almadığını söylerler. Kozmos üç parçaya bölünmüştür: Birincisi sabit yıldızlar, ikincisi gezegenler, sonuncusu Ay'ın altındakiler. Hepsi harmonik oranlarla birbirine bağlı ve düzenlidir; her birinin bekçisi bir Musadır: Birincinin Hypatē, sonuncunun Neatē, ortadakinin de elden geldiğince ölümlüleri tanrılara, yeryüzündekileri göktekilere bağlayıp çeviren Mesē. Platon da bunu Moiraların adlarıyla ima etmiştir: Atropos, Klotho ve Lakhesis. Çünkü sekiz kürenin dönüşlerinin başına Musaları değil, aynı sayıda Sireni koymuştur."

9.14.4

ὡς δὲ ταῦτʼ ἐρρήθη, τοῦ ἰατροῦ Τρύφωνος εἰπόντος τῇ δʼ, ἡμετέρᾳ τέχνῃ τί παθὼν τὸ Μουσεῖον ἀποκέκλεικας; ὑπολαβὼν Διονύσιος ὁ Μελιτεὺς πολλούς ἔφη συμπαρακαλεῖς ἐπὶ τὴν κατηγορίαν· καὶ γὰρ ἡμεῖς οἱ γεωργοὶ τὴν Θάλειαν οἰκειούμεθα,· φυτῶν καὶ σπερμάτων εὐθαλούντων καὶ βλαστανόντων ἐπιμέλειαν αὐτῇ καὶ σωτηρίαν ἀποδιδόντες. ἀλλʼ οὐ δίκαια ἔφην ἐγὼ ποιεῖτε· καὶ γὰρ ὑμῖν ἔστι Δημήτηρ ἀνησιδώρα καὶ Διόνυσος δενδρέων νομὸν πολυγαθὴς αὐξάνων, ἁγνὸν φέγγος ὀπώρας ὡς Πίνδαρός φησι· καὶ τοὺς ἰατροὺς Ἀσκληπιὸν ἔχοντας ἴσμεν ἡγεμόνα καὶ Ἀπόλλωνι Παιᾶνι χρωμένους πάντα, Μουσηγέτῃ μηθέν. πάντες γάρ ἄνθρωποι θεῶν χατέουσι καθʼ Ὅμηρον, οὐ πάντες δὲ πάντων. ἀλλʼ ἐκεῖνο θαυμάζω, πῶς ἔλαθε Λαμπρίαν τὸ λεγόμενον ὑπὸ Δελφῶν. λέγουσι γάρ οὐ φθόγγων οὐδὲ χορδῶν ἐπωνύμους γεγονέναι τὰς Μούσας παρʼ αὐτοῖς· ἀλλά, τοῦ κόσμου τριχῇ πάντα νενεμημένου, πρώτην μὲν εἶναι τὴν τῶν ἀπλανῶν μερίδα, δευτέραν δὲ τὴν τῶν πλανωμένων, ἐσχάτην δὲ τὴν τῶν ὑπὸ σελήνην συνηρτῆσθαι δὲ πάσας καὶ συντετάχθαι κατὰ λόγους ἐναρμονίους, ὧν ἑκάστης φύλακα Μοῦσαν εἶναι, τῆς μὲν πρώτης ὑπάτην τῆς δʼ ἐσχάτης Νεάτην, Μέσην δὲ τὴν μεταξὺ συνέχουσαν ἅμα καὶ συνεπιστρέφουσαν, ὡς ἀνυστὸν ἐστι, τὰ θνητὰ τοῖς θεοῖς καὶ τὰ περίγεια τοῖς οὐρανίοις· ὡς καὶ Πλάτων ᾐνίξατο τοῖς τῶν Μοιρῶν ὀνόμασι τὴν μὲν Ἄτροπον τὴν δὲ Κλωθὼ τὴν δὲ Λάχεσιν προσαγορεύσας· ἐπεὶ ταῖς γε τῶν ὀκτὼ σφαιρῶν περιφοραῖς Σειρῆνας οὐ Μούσας ἰσαρίθμους ἐπέστησεν.

9.14.5Peripatetik Menephylos söze girdi: "Delphoililerin sözünde şöyle böyle bir inandırıcılık var; ama Platon tuhaf. Ebedî ve tanrısal dönüşlere Musaların yerine, hiç de insan dostu ve iyi olmayan daimōnlar olan Sirenleri yerleştiriyor; Musaları ya büsbütün atlıyor ya da Moiraların adlarıyla anıp Zorunluluk'un kızları diyor. Oysa Zorunluluk Musasızdır, İkna ise müzikseverdir ve Musalarla dosttur. Sanırım Empedokles'in Kharis'inden de çok

katlanılmaz zorunluluktan nefret eder."

9.14.5

ὑπολαβὼν δὲ Μενέφυλος ὁ Περιπατητικὸς τὰ μὲν Δελφῶν εἶπεν ἁμωσγέπως μετέχει πιθανότητος· ὁ δὲ Πλάτων ἄτοπος, ταῖς μὲν ἀιδίοις καὶ θείαις περιφοραῖς ἀντὶ τῶν Μουσῶν τὰς Σειρῆνας ἐνιδρύων, οὐ πάνυ φιλανθρώπους οὐδὲ χρηστὰς δαίμονας· τὰς δὲ Μούσας ἢ παραλείπων παντάπασιν ἢ τοῖς τῶν Μοιρῶν ὀνόμασι προσαγορεύων καὶ καλῶν θυγατέρας Ἀνάγκης. ἄμουσον γὰρ ἡ Ἀνάγκη μουσικὸν δʼ ἡ Πειθώ, καὶ Μούσαις φιλοδαμοῦσα πολὺ μᾶλλον οἶμαι τῆς Ἐμπεδοκλέους Χάριτος στυγέει δύστλητον ἀνάγκην.

9.14.6"Elbette," dedi Ammonios, "içimizdeki istemeyerek ve prohairesis dışında işleyen sebepten nefret eder. Tanrılardaki zorunluluk ise katlanılmaz değildir; sanırım ikna edilmez ya da zorba da değildir, yalnız kötüler için öyledir. Tıpkı şehirde en iyiler için en iyi şey olan kanun gibi; değişmez, çiğnenmez, ama değiştirilemediği için değil, değiştirilmek istenmediği için. Homeros'un Sirenleri de bizi mitle boşuna korkutmuyor. O da doğru bir şeye işaret ediyordu: Onların müziğinin gücü insanlıktan uzak, öldürücü değildir; buradan oraya giden, ölümden sonra gezinen psykhēlere göksel ve tanrısal şeylere aşk, ölümlü şeylere unutuş salar, onları büyüleyip tutar. Psykhēler de sevinçle ardından gider, birlikte dolanır. Buraya, bize, o müziğin hayal meyal bir yankısı sözler yoluyla ulaşır, psykhēleri o zamanları hatırlamaya çağırır. Çoğunun kulakları ise balmumuyla değil, etten tıkaçlarla ve tutkularla sıvanmış, tıkanmıştır. Tabiatı iyi olan psykhē ise işitir, hatırlar; tutkusu en çılgın aşklardan geri kalmaz, can atar, özler ve kendini bedenden çözemez.

Yine de ben buna tam katılmıyorum. Bana öyle geliyor ki Platon, eksenlere iğ ve öreke, yıldızlara ağırşak dediği gibi, burada da alışılmadık bir biçimde Musalara Siren demiştir; çünkü Hades'te tanrısal şeyleri söylerler. Sophokles'in Odysseus'unun dediği gibi:

Phorkys'in kızları Sirenlere ulaştım, Hades'in kanunlarını söyleyen.

Musalar sekizdir, sekiz küreyle birlikte dolanırlar; biri de yeryüzü bölgesini almıştır. Sekizi, devirlerin başında durarak gezegenlerin sabit yıldızlarla ve birbirleriyle olan harmonisini korur. Biri ise yer ile Ay arasındaki bölgeyi gözetip dolaşarak, ölümlülere, tabiatça duyup alabilecekleri kadar hoşluk, ritim ve harmoni verir. Logos ve şarkıyla, şehir hayatına ve toplumsallığa yardımcı olan iknayı getirir; içimizdeki karışık ve başıboş olanı avutur, büyüler, adeta yolsuzluktan geri çağırıp yumuşakça yerine oturtur.

Zeus'un sevmediği şeyler ise ürker Pieridlerin sesini duyunca,

der Pindaros."

9.14.6

πάνυ μὲν οὖν ὁ Ἀμμώνιος ἔφη τὴν ἐν ἡμῖν ἀκούσιον αἰτίαν καὶ ἀπροαίρετον ἡ δʼ ἐν θεοῖς ἀνάγκη δύστλητος οὔκ ἐστʼ οἶμαι δʼ οὐδὲ δυσπειθὴς οὐδὲ βιαία, πλὴν τοῖς κακοῖς, ὥς ἐστι νόμος ἐν πόλει τοῖς βελτίστοις τὸ βέλτιστον αὐτῆς, ἀπαράτρεπτον καὶ ἀπαράβατον οὐ τῷ μὲν ἀδυνάτῳ τῷ δʼ ἀβουλήτῳ τῆς μεταβολῆς. αἵ γε μὲν δὴ Ὁμήρου Σειρῆνες οὐ κατὰ λόγον ἡμᾶς; τῷ μύθῳ φοβοῦσιν, ἀλλὰ κἀκεῖνος ὀρθῶς ᾐνίττετο τὴν τῆς μουσικῆς αὐτῶν δύναμιν οὐκ ἀπάνθρωπον οὐδʼ ὀλέθριον οὖσαν ἀλλὰ ταῖς ἐντεῦθεν ἀπιούσαις ἐκεῖ ψυχαῖς, ὡς ἔοικε, καὶ πλανωμέναις μετὰ τὴν τελευτὴν ἔρωτα πρὸς τὰ οὐράνια καὶ θεῖα λήθην δὲ τῶν θνητῶν ἐμποιοῦσαν κατέχειν καὶ κατᾴδειν θελγομένας· αἱ δʼ ὑπὸ χαρᾶς ἕπονται καὶ συμπεριπολοῦσιν. ἐνταῦθα δὲ πρὸς ἡμᾶς ἀμυδρά τις οἷον ἠχὼ τῆς μουσικῆς ἐκείνης ἐξικνουμένη διὰ λόγων ἐκκαλεῖται καὶ ἀναμιμνήσκει τὰς ψυχὰς τῶν τότε· τὰ δʼ ὦτα τῶν μὲν πλείστων περιαλήλιπται καὶ καταπέπλασται σαρκίνοις ἐμφράγμασι καὶ πάθεσιν, οὐ κηρίνοις· ἣ δὲ διʼ εὐφυΐαν αἰσθάνεται καὶ μνημονεύει, καὶ τῶν ἐμμανεστάτων ἐρώτων οὐδὲν ἀποδεῖ τὸ πάθος αὐτῆς, γλιχομένης καὶ ποθούσης λῦσαί τε μὴ δυναμένης ἑαυτὴν ἀπὸ τοῦ σώματος. οὐ μὴν ἔγωγε παντάπασι συμφέρομαι τούτοις· ἀλλά μοι δοκεῖ Πλάτων ὡς ἀτράκτους καὶ ἠλακάτας τοὺς ἄξονας, σφονδύλους δὲ τοὺς ἀστέρας, ἐξηλλαγμένως ἐνταῦθα καὶ τὰς Μούσας Σειρῆνας ὀνομάζεινεἰρούσας τὰ θεῖα καὶ λεγούσας ἐν Ἅιδου, καθάπερ Σοφοκλέους Ὀδυσσεὺς φησι Σειρῆνας εἰσαφικέσθαι Φόρκου κόρας, θροοῦντε τοὺς Ἅιδου νόμουςΜοῦσαι δʼ εἰσὶν ὀκτὼ καὶ συμπεριπολοῦσι ταῖς ὀκτὼ σφαίραις, μία δὲ τὸν περὶ γῆν εἴληχε τόπον. αἱ μὲν οὖν ὀκτὼ περιόδοις ἐφεστῶσαι τὴν τῶν πλανωμένων ἄστρων πρὸς τὰ ἀπλανῆ καὶ πρὸς ἄλληλα συνέχουσι καὶ διασῴζουσιν ἁρμονίαν· μία δὲ τὸν μεταξὺ γῆς καὶ σελήνης τόπον ἐπισκοποῦσα καὶ περιπολοῦσα, τοῖς θνητοῖς, ὅσον αἰσθάνεσθαι καὶ δέχεσθαι πέφυκε, χαρίτων καὶ ῥυθμοῦ καὶ ἁρμονίας ἐνδίδωσι, διὰ λόγου καὶ ᾠδῆς πειθὼ πολιτικῆς καὶ κοινωνητικῆς συνεργὸν ἐπάγουσα παραμυθουμένην καὶ κηλοῦσαν ἡμῶν τὸ ταραχῶδες καὶ τὸ πλανώμενον ὥσπερ ἐξ ἀνοδίας ἀνακαλουμένην ἐπιεικῶς καὶ καθιστᾶσαν. ὅσσα δὲ μὴ πεφίληκε Ζεύς, ἀτύζονται βοὰν Πιερίδων ἀίοντα κατὰ Πίνδαρον.

9.14.7Ammonios, âdeti olduğu gibi Ksenophanes'in "Bunlar gerçeğe benzer sayılsın" sözünü ekledi ve herkesi görüşünü söylemeye çağırdı. Ben biraz sustuktan sonra şöyle dedim: Platon da tanrıların güçlerini, izler gibi adlarından bulacağını düşünür. Biz de benzer şekilde gökte ve göksel şeyler çevresinde tek bir Musa koyalım; o da besbelli Urania'dır. Oraların çok ve çeşitli bir yönetime ihtiyacı olmaması doğaldır, çünkü sebep olarak tek ve basit bir tabiata sahiptirler. Çok yanlış, çok ölçüsüzlük ve sapma olan yer ise burasıdır; öteki sekizi buraya taşımak, her birini başka bir kötülük ve uyumsuzluk türünü düzeltmeye koymak gerekir. Hayatın bir kısmı ciddiyet, bir kısmı oyundur, ikisi de müzikle ölçüye ihtiyaç duyar. Ciddi yanımızı Kalliope, Kleio ve tanrılar bilgisinin ve temaşasının önderi Thaleia çevirip doğrultacaktır. Ötekiler ise zayıflıktan hazza ve oyuna dönen yanımızı ölçüsüzce, hayvanca gevşemeye bırakmaz; dans, şarkı, ritimli koro, armoni ve logosla karıştırıp edepli ve düzenli biçimde karşılar ve uğurlar.

Ben ise Platon'un her insanda iki eylem ilkesi bıraktığını görüyorum: doğuştan gelen hazlar arzusu ve sonradan gelen, en iyiyi isteyen kanaat. Birine kimi zaman logos, ötekine hâl der; ikisinin de başka çeşitleri vardır ve her biri büyük ve gerçekten tanrısal bir eğitime muhtaçtır. Mesela logosun bir kısmı devlet işleri ve krallıkla ilgilidir; Hesiodos'a göre Kalliope bunun başına konmuştur. Şeref sevgisini övmek ve coşturmak en çok Kleio'nun payına düşer. Polymnia psykhēnin öğrenme sevgisinin ve hafızasının Musasıdır; bu yüzden Sikyonlular üç Musadan birine Polymatheia derler. Tabiat hakikatini temaşayı herkes Euterpe'ye verir; ondan daha temiz, daha güzel sevinçleri ve zevkleri başka bir cinse bırakmaz. Arzunun yiyecek içecekle ilgili kısmını Thaleia, insanlıktan uzak, hayvanca olmaktan çıkarıp paylaşmaya, sofra arkadaşlığına uygun hâle getirir; bu yüzden şarap başında dostça ve neşeyle bir arada olanlara thaliazein deriz, küstahlara ve sarhoşlara değil. Cinsel birleşme uğraşlarında Erato, ölçüyü ve zamanı bilen iknayla birlikte bulunarak hazzın çılgın ve azgın yanını söndürür; haz da küstahlıkla ve ölçüsüzlükle değil, dostluk ve güvenle sonuçlanır. Logosa mı tutkuya mı yakın, yoksa ikisine ortak mı olursa olsun, göz hazzı türünü de kalan iki Musa, Melpomene ve Terpsikhore alıp düzene sokar; öyle ki biri büyülenme değil sevinç, öteki sihir değil zevk olsun.

9.14.7

τούτοις ἐπιφωνήσαντος τοῦ Ἀμμωνίου τὰ τοῦ Ξενοφάνους ὥσπερ εἰώθει ταῦτα δεδοξάσθαι μὲν ἐοικότα τοῖς ἐτύμοισι καὶ παρακαλοῦντος ἀποφαίνεσθαι καὶ λέγειν τὸ δοκοῦν ἕκαστον, ἐγὼ μικρὸν διασιωπήσας ἔφην ὅτι καὶ Πλάτων αὐτὸς ὥσπερ ἴχνεσι τοῖς ὀνόμασι τῶν θεῶν ἀνευρίσκειν οἴεται τὰς δυνάμεις· καὶ ἡμεῖς ὁμοίως μὲν τιθῶμεν ἐν οὐρανῷ καὶ περὶ τὰ οὐράνια μίαν τῶν Μουσῶν·, ἣ Οὐρανία φαίνεται· καὶ εἰκὸς ἐκεῖνα μὴ πολλῆς μηδὲ ποικίλης κυβερνήσεως δεῖσθαι, μίαν ἔχοντα καὶ ἁπλῆν αἴτιον φύσιν· ὅπου δὲ πολλαὶ πλημμέλειαι πολλαὶ δʼ ἀμετρίαι καὶ παραβάσεις, ἐνταῦθα τὰς ὀκτὼ μετοικιστέον, ἄλλην ἄλλο κακίας καὶ ἀναρμοστίας εἶδος ἐπανορθουμένας. ἐπεὶ δὲ τοῦ βίου τὸ μὲν σπουδῇ τὸ δὲ παιδιᾷ μέρος ἐστί, καὶ δεῖται τοῦ μουσικῶς καὶ μετρίως, τὸ μὲν σπουδάζον ἡμῶν ἥ τε Καλλιόπη καὶ ἡ Κλειὼ καὶ ἡ Θάλεια, τῆς περὶ θεοὺς ἐπιστήμης καὶ θέας ἡγεμὼν οὖσα, δόξουσιν ἐπιστρέφειν καὶ συγκατορθοῦν· αἱ δὲ λοιπαὶ τὸ μεταβάλλον ἐφʼ ἡδονὴν καὶ παιδιὰν ὑπʼ ἀσθενείας μὴ περιορᾶν ἀνιέμενον ἀκολάστως καὶ θηριωδῶς, ἀλλʼ ὀρχήσει καὶ ᾠδῇ καὶ χορείᾳ ῥυθμὸν ἐχούσῃ καὶ ἁρμονίᾳ καὶ λόγῳ κεραννύμενον εὐσχημόνως καὶ κοσμίως ἐκδέχεσθαι καὶ παραπέμπειν. ἐγὼ μέντοι, τοῦ Πλάτωνος ἐν ἑκάστῳ δύο πράξεων ἀπολείποντος ἀρχάς, τὴν μὲν ἔμφυτον ἐπιθυμίαν ἡδονῶν τὴν δʼ ἐπείσακτον δόξαν ἐφιεμένην τοῦ ἀρίστου, καὶ τὸ μὲν λόγον τὸ δὲ πάθος ἔστιν ὅτε καλοῦντος, ἑτέρας δʼ αὖ πάλιν τούτων ἑκατέρου διαφορὰς ἔχοντος, ἑκάστην ὁρῶ μεγάλης καὶ θείας ὡς ἀληθῶς παιδαγωγίας δεομένην. αὐτίκα τοῦ λόγου τὸ μέν ἐστι πολιτικὸν καὶ βασιλικόν, ἐφʼ ᾧ τὴν Καλλιόπην τετάχθαι φησὶν ὁ Ἡσίοδος· τὸ φιλότιμον δʼ ἡ Κλειὼ μάλιστα κυδαίνειν καὶ συνεπιγαυροῦν εἴληχεν ἡ δὲ Πολύμνια τοῦ φιλομαθοῦς ἐστι καὶ μνημονικοῦ τῆς ψυχῆς· διὸ καὶ Σικυώνιοι τῶν τριῶν Μουσῶν μίαν Πολυμάθειαν καλοῦσιν. Εὐτέρπῃ δὲ πᾶς ἄν τις ἀποδοίη τὸ θεωρητικὸν τῆς περὶ φύσιν ἀληθείας, οὔτε καθαρωτέρας οὔτε καλλίους ἑτέρῳ γένει παραλιπὼν εὐπαθείας καὶ τέρψεις. τῆς δʼ ἐπιθυμίας τὸ μὲν περὶ ἐδωδὴν καὶ πόσιν ἡ Θάλεια κοινωνητικὸν ποιεῖ καὶ συμποτικὸν ἐξ ἀπανθρώπου καὶ θηριώδους· διὸ τοὺς φιλοφρόνως καὶ ἱλαρῶς συνόντας ἀλλήλοις ἐν οἴνῳ θαλιάζειν λέγομεν, οὐ τοὺς ὑβρίζοντας καὶ παροινοῦντας· ταῖς δὲ περὶ συνουσίαν σπουδαῖς ἡ Ἐρατὼ παροῦσα μετὰ πειθοῦς λόγον ἐχούσης καὶ καιρὸν ἐξαιρεῖ καὶ κατασβέννυσι τὸ μανικὸν τῆς ἡδονῆς καὶ οἰστρῶδες, εἰς φιλίαν καὶ πίστιν οὐχ ὕβριν οὐδʼ ἀκολασίαν τελευτώσης. οἵδε καὶ ὀφθαλμῶν ἡδονήν, εἶδος εἴτε τῷ λόγῳ μᾶλλον εἴτε τῷ πάθει προσῆκον εἴτε κοινὸν ἀμφοῖν ἐστιν, αἱ λοιπαὶ δύο, Μελπομένη καὶ Τερψιχόρη, παραλαβοῦσαι κοσμοῦσιν· ὥστε τὴν μὲν εὐφροσύνην μὴ κήλησιν εἶναι, τὸ δὲ μὴ γοητείαν ἀλλὰ τέρψιν. ### Bölüm 15 ### ὅτι τρία μέρη τῆς ὀρχήσεως, φορὰ καὶ σχῆμα καὶ δεῖξις· καὶ τί ἕκαστον αὐτῶν, καί τίνα κοινὰ ποιητικῆς καὶ ὀρχηστικῆς.

9.15.115. Bölüm: Dansın üç kısmı, phora, figür ve gösterme; her biri nedir, şiirle dansın ortak yanları nelerdir?

Bundan sonra çocuklara dans ödülü olarak pasta kondu. Yargıç olarak beden eğitmeni Meniskos'la birlikte kardeşim Lamprias atandı; çünkü pyrrhikhēyi inandırıcı oynardı, palaistralarda da el hareketlerinde çocuklar arasında öne çıkmıştı. Çoğu kişi müzikten çok hevesle dans edince, bazıları iyi sayılan ve ahengi kurtarmak isteyen ikisinden "phora karşısında phora" dans etmelerini istedi. Ammonios'un oğlu Thrasybulos phora kelimesinin ne demek olduğunu sordu ve Ammonios'a dansın kısımlarını uzun uzun anlatma fırsatı verdi.

9.15.1

ἐκ τούτου πυραμοῦντος ἐπῆραν τουτʼ ἐσπᾶσι νικητήριον ὀρχήσεως· ἀπεδείχθη δὲ κριτὴς μετὰ Μενίσκου τοῦ παιδοτρίβου Λαμπρίας ὁ ἀδελφός· ὠρχήσατο γὰρ πιθανῶς τὴν πυρρίχην καὶ χειρονομῶν ἐν ταῖς παλαίστραις ἐδόκει διαφέρειν τῶν παίδων. ὀρχουμένων δὲ πολλῶν προθυμότερον ἢ μουσικώτερον, δύο τοὺς εὐδοκίμους καὶ βουλομένους ἀνασῴζειν τὴν ἐμμέλειαν ἠξίουν τινὲς ὀρχεῖσθαι φορὰν παρὰ φοράν. ἐπεζήτησεν οὖν ὁ Θρασύβουλος Ἀμμωνίου τί βούλεται τοὔνομα τῆς φορᾶς, καὶ παρέσχε τῷ Ἀμμωνίῳ περὶ τῶν μερῶν τῆς ὀρχήσεως πλείονα διελθεῖν.

9.15.2Ammonios üç kısım olduğunu söyledi: phora, figür ve gösterme. Çünkü dans, melodinin seslerden ve aralıklardan oluşması gibi hareketlerden ve duruşlardan oluşur; burada duruşlar hareketlerin sonudur. Hareketlere phora derler; hareketlerin varıp son bulduğu duruşlara ve düzenlere de figür. Bedende Apollon'un, Pan'ın ya da bir Bakkhe'nin figürünü kurup resimdeki gibi o biçimde durdukları zamanki şey budur. Üçüncüsü olan gösterme ise taklit değildir, konuyu gerçekten işaret eder. Şairler özel adları gösterir gibi kullanırlar: Akhilleus, Odysseus, yer, gök derler, çoğunluğun söylediği gibi. Etki yaratmak ve taklit etmek için ise yansımalardan ve mecazlardan yararlanırlar: Kırılan sulara kelaryzein ve kakhlazein der, oklar için "tene doymaya can atarak" uçtuklarını, dengeli savaş için "savaş başları eşit tuttu" derler. Birçok kelime birleşimini de vezinde taklit edici biçimde kurarlar; Euripides'in Perseus için söylediği gibi:

Zeus'un kutsal göğünde uçan Gorgo katili;

Pindaros'un at için söylediği gibi:

Alpheios kıyısında fırladığında, bedenini koşularda mahmuzsuz sunarak;

Homeros'un araba yarışı için söylediği gibi:

Tunç ve kalayla kaplı arabalar hızlı ayaklı atların ardından koştu.

Dansta da figür biçimi ve şekli taklit eder; phora bir duyguyu, eylemi ya da gücü yansıtır; göstermeyle ise nesnelerin kendisi doğrudan işaret edilir: yer, gök, yanındakiler. Bu belli bir düzen ve ölçüyle yapılırsa, şiirde süslü ve akıcı söylenen özel adlara benzer; şunlar gibi:

Saygıdeğer Themis'i, kıvrak bakışlı Aphrodite'yi, altın taçlı Hera'yı, güzel Dione'yi;

ve:

Hellen'den doğdu kanun koruyucu krallar, Doros, Ksuthos ve atlı savaşçı Aiolos.

Yoksa pek yavan ve vezni kötü şeylere benzer:

Birinden Herakles, ötekinden İphiklos doğdu;

ve:

Babası, kocası, oğlu kral, kardeşleri de, ataları da; Yunanistan ona Olympias der.

Dansta da göstermelerde inandırıcılık, zarafet, edep ve sadelik bulunmazsa böyle yanlışlar yapılır.

Genel olarak Simonides'in sözünü resimden dansa aktaracağını söyledi: Dans sessiz şiir, şiir de konuşan danstır. Bu yüzden, dedi, resmin şiirle, şiirin resimle ortaklığı yoktur, birbirlerini hiç kullanmazlar. Dans ve şiir ise tam bir ortaklık içindedir, birbirine katılırlar; özellikle hyporkhēma türünde ikisi birlikte figürler ve kelimelerle taklidi tamamlar. Resimdeki gibi, şiirlerin renklere, dansların da biçimleri sınırlayan çizgilere benzediği söylenebilir. Hyporkhēmalarda en başarılı sayılan, kendini aşan şair, birinin ötekine ne kadar muhtaç olduğunu gösterir:

Dörtnala koşan ata ya da Amyklai köpeğine yarışçı ayakla dönerek benze, kıvrak melodiyi izleyerek;

ya da:

Çiçekli Dotion ovasında uçar gibi, boynuzlu geyiğe ölümü bulmak için arayarak; o ise başını boynunda her yana çevirirken…

ve devamı. Bu şiirler neredeyse dans duruşunu dile getirir, elleri ve ayakları çağırır, daha doğrusu bütün bedeni iplerle çeker gibi çeker, gerer; bunlar söylenip şarkı olarak okunurken insan yerinde duramaz. Şair de kendini danstaki hünerinden ötürü şiirinden aşağı kalmaz biçimde övmekten utanmaz:

Ayakların hafif dansını şarkıya katmak, Girit tarzı derler buna.

Ama bugün kötü müzikten hiçbir şey dans kadar nasibini almadı. Bu yüzden Ibykos'un korkarak şöyle yazdığı şey onun başına gelmiştir:

Korkarım tanrılara karşı suç işleyip karşılığında insanlardan onur alırım.

Dans ayaktakımına özgü bir şiirle arkadaşlık edip o göksel şiirden düşmüş, kaçık ve akılsız tiyatrolara hükmetmekte, bir tiran gibi müziğin neredeyse tamamını kendine bağlamış, ama akıl sahibi ve tanrısal adamlar arasındaki gerçek onurunu yitirmiştir.

Aşağı yukarı bunlar, Sossius Senecio, o zaman Musa şenliklerinde iyi Ammonios'un yanında yapılan edebî sohbetlerin sonuncularıydı.

9.15.2

ἔφη δὲ τρία εἶναι, τὴν φορὰν καὶ τὸ σχῆμα καὶ τὴν δεῖξιν. ἡ γὰρ ὄρχησις ἔκ τε κινήσεων καὶ σχέσεων συνέστηκεν, ὡς τὸ μέλος τῶν φθόγγων καὶ τῶν διαστημάτων ἐνταῦθα δʼ αἱ μοναὶ πέρατα τῶν κινήσεών εἰσι. φορὰς μὲν οὖν τὰς κινήσεις ὀνομάζουσι, σχήματα δὲ σχέσεις καὶ διαθέσεις, εἰς ἃς φερόμεναι τελευτῶσιν αἱ κινήσεις, ὅταν Ἀπόλλωνος ἢ Πανὸς ἤ τινος Βάκχης σχῆμα διαθέντες ἐπὶ τοῦ σώματος γραφικῶς τοῖς εἴδεσιν ἐπιμένωσι. τὸ δὲ τρίτον, ἡ δεῖξις, οὐ μιμητικόν ἐστιν, ἀλλὰ δηλωτικὸν ἀληθῶς τῶν ὑποκειμένων ὡς γὰρ οἱ ποιηταὶ τοῖς κυρίοις ὀνόμασι δεικτικῶς χρῶνται, τὸν Ἀχιλλέα καὶ τὸν Ὀδυσσέα καὶ τὴν γῆν καὶ τὸν οὐρανὸν ὀνομάζοντες, ὡς ὑπὸ τῶν πολλῶν λέγονται· πρὸς δὲ τὰς ἐμφάσεις καὶ τὰς μιμήσεις καὶ ὀνοματοποιίαις χρῶνται καὶ μεταφοραῖς, κελαρύζειν καὶ καχλάζειντὰ κλώμενα τῶν ῥευμάτων λέγοντες, καὶ τὰ βέλη φέρεσθαι λιλαιόμενα χροὸς ἆσαι, καὶ τὴν ἰσόρροπον μάχην ἴσας ὑσμίνη κεφαλὰς, ἔχειν· πολλὰς δὲ καὶ συνθέσεις τῶν ὀνομάτων κατὰ μέλη μιμητικῶς σχηματίζουσιν, ὡς Εὐριπίδης ὁ πετόμενος ἱερὸν ἀνὰ Διὸς αἰθέρα γοργοφόνος, καὶ περὶ τοῦ ἵππου Πίνδαρος ὅτε παρʼ Ἀλφεῷ σύτο δέμας ἀκέντητον ἐν δρόμοισι παρέχωνκαὶ Ὅμηρος ἐπὶ τῆς ἱπποδρομίας ἅρματα δʼ αὖ χαλκῷ πεπυκασμένα κασσιτέρῳ τε ἵπποις ὠκυπόδεσσιν ἐπέτρεχον· οὕτως ἐν ὀρχήσει τὸ μὲν σχῆμα μιμητικόν ἐστι μορφῆς καὶ ἰδέας, καὶ πάλιν ἡ φορὰ πάθους τινὸς ἐμφαντικὸν ἢ πράξεως ἢ δυνάμεως· ταῖς δὲ δείξεσι κυρίως αὐτὰ δηλοῦσι τὰ πράγματα, τὴν γῆν, τὸν οὐρανόν, αὐτοὺς τοὺς πλησίον· ὃ δὴ τάξει μέν τινι καὶ ἀριθμῷ γιγνόμενον ἔοικε τοῖς ἐν ποιητικῇ κυρίοις ὀνόμασι μετά τινος κόσμου καὶ λειότητος ἐκφερομένοις, ὡς τὰ τοιαῦτα καὶ Θέμιν αἰδοίην ἑλικοβλέφαρὸν τʼ Ἀφροδίτην Ἥρην τε χρυσοστέφανον καλήν τε Διώνην· καὶ Ἕλληνος δʼ ἐγένοντο θεμιστοπόλοι βασιλῆες, Δῶρός τε,Ξοῦθός τε καὶ Αἴολος ἱππιοχάρμης εἰ δὲ μή, τοῖς ἄγαν πεζοῖς καὶ κακομέτροις, ὡς τὰ τοιαῦτα ἐγένοντο τοῦ μὲν Ἡρακλῆς τοῦ δʼ Ἴφικλος· καί τῆς δὲ πατὴρ καὶ ἀνὴρ καὶ παῖς βασιλεῖς, καὶ ἀδελφοί, καὶ πρόγονοι· κλῄζει δʼ Ἑλλὰς Ὀλυμπιάδα. τοιαῦτα γὰρ ἁμαρτάνεται καὶ περὶ τὴν ὄρχησιν ἐν ταῖς δείξεσιν, ἂν πιθανότητα μηδὲ χάριν μετʼ εὐπρεπείας καὶ ἀφελείας ἔχωσι. καὶ ὅλως ἔφη μεταθήσειν τὸ Σιμωνίδειον ἀπὸ τῆς ζωγραφίας ἐπὶ τὴν ὄρχησιν· ποίησιν γὰρ εἶναι τὴν ὄρχησιν σιωπῶσαν, καὶ φθεγγομένην ὄρχησιν πάλιν τὴν ποίησιν· ὅθεν εἶπεν οὔτε γραφικῇ μετεῖναι ποιητικῆς οὔτε ποιητικῇ γραφικῆς, οὐδὲ χρῶνται τὸ παράπαν ἀλλήλαις. ὀρχηστικῇ δὲ καὶ ποιητικῇ κοινωνία πᾶσα καὶ μέθεξις ἀλλήλων ἐστί, καὶ μάλιστα μιμούμεναι περὶ τὸ ὑπορχημάτων γένος ἐνεργὸν ἀμφότεραι τὴν διὰ τῶν σχημάτων καὶ τῶν ὀνομάτων μίμησιν ἀποτελοῦσι. δόξειε δʼ ἂν ὥσπερ ἐν γραφικῇ τὰ μὲν ποιήματα τοῖς χρώμασιν ἑοικέναι τὰ δʼ ὀρχήματα ταῖς γραμμαῖς, ὑφʼ ὧν ὁρίζεται τὰ εἴδη. δηλοῖ δʼ ὁ μάλιστα κατωρθωκέναι δόξας ἐν ὑπορχήμασι καὶ γεγονέναι πιθανώτατος ἑαυτοῦ τὸ δεῖσθαι τὴν ἑτέραν τῆς ἑτέρας τὸ γάρ ἀπέλαστον ἵππον ἢ κύνα Ἀμυκλαίαν ἀγωνίῳ ἐλελιζόμενος ποδὶ μίμεο καμπύλον μέλος διώκων· ἢ τό οἷος ἀνὰ Δώτιον ἀνθεμόεν πεδίον πέταται θάνατον κεροέσσᾳ τε εὑρέμεν ματεύων ἐλάφῳ τὰν δʼ ἐπʼ αὐχένι στρέφοισαν ἕτερον κάρα πάντʼ ἐπʼ οἶμον καὶ τὰ ἑξῆς μονονοὺ λειόθεν τὴν ἐν ὀρχήσει διάθεσιν τὰ ποιήματα καὶ παρακαλεῖν τὼ χεῖρε καὶ τὼ πόδε, μᾶλλον δʼ ὅλον ὥσπερ τισὶ μηρίνθοις ἕλκειν τὸ σῶμα τοῖς μέλεσι καὶ ἐντείνειν, τούτων δὲ λεγομένων καὶ ᾀδομένων, ἡσυχίαν ἄγειν μὴ δυναμένοις. αὐτὸς γοῦν ἑαυτὸν οὐκ αἰσχύνεται περὶ τὴν ὄρχησιν οὐχ ἧττον ἢ τὴν ποίησιν ἐγκωμιάζων, ὅταν δὲ γηρῶσαι νῦν ἐλαφρὸν ὄρχημʼ ἀοιδᾷ ποδῶν μιγνύμεν, Κρῆτα μιν καλέοισι τρόπον. ἀλλʼ οὐδὲν οὕτως τὸ νῦν ἀπολέλαυκε τῆς κακομουσίας ὡς ἡ ὄρχησις. διὸ καὶ πέπονθεν ὃ φοβηθεὶς Ἴβυκος ἐποίησε δέδοικα μή τι πὰρ θεοῖς ἀμπλακὼν τιμὰν πρὸς ἀνθρώπων ἀμείψω. καὶ γὰρ αὕτη καὶ πάνδημόν τινα ποιητικὴν προσεταιρισαμένη τῆς δʼ οὐρανίας ἐκπεσοῦσʼ ἐκείνης τῶν μὲν ἐμπλήκτων καὶ ἀνοήτων κρατεῖ θεάτρων, ὥσπερ τύραννος ὑπήκοον ἑαυτῇ πεποιημένη μουσικὴν ὀλίγου δεῖν ἅπασαν, τὴν δὲ παρὰ τοῖς νοῦν ἔχουσι καὶ θείοις ἀνδράσιν ὡς ἀληθῶς τιμὴν ἀπολώλεκε. ταῦτα σχεδόν, ὦ Σόσσιε Σενεκίων, τελευταῖα τῶν ἐν τοῖς Μουσείοις τότε παρʼ Ἀμμωνίῳ τῷ ἀγαθῷ φιλολογηθέντων.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…